نخستین کتاب زندگی‌نامه در زبان فارسی نو چه نام دارد؟
51123#3
نخستین کتاب زندگی‌نامه در زبان فارسی نو کتاب "لباب‌الالباب" محمد عوفی است. در ادبیات فارسی کتاب‌های تألیف شده در سبک زندگی‌نامه را تذکره می‌گفتند.
زندگی‌نامه
58637#0
لُباب‌الاَلباب (تألیف‌شده در حدود ۶۱۸ه‍.ق) نام نخستین کتاب زندگی‌نامه تألیف‌شده به زبان فارسی است. این کتاب نوشته نورالدین محمد عوفی بخاری است. در این کتاب زندگی‌نامه سخنوران ایرانی آورده شده و پیشرو این سبک در ادبیات فارسی بوده‌است.
لباب‌الالباب
4845240#0
افسانه یکی از نخستین آثار شعر نو در زبان فارسی است که توسط نیما یوشیج منتشر شد. گرچه "افسانه" اولین شعر غیرسنتی ایران نیست و گرچه تا رسیدن به قالب اصلی شعر نیمایی فاصله زیادی دارد، به دلیل برخی نوآوری‌ها مانند فناوری‌های محتوایی، اغلب به عنوان اولین شعر نو فارسی تلقی می‌گردد. افسانه در واقع، یکی از نخستین شعرهای روایی نیما است که از دو روایت کامل و تعدادی پاره روایت تشکیل شده‌است. صدرالدین عینی یکی از نخستین سرایندگان شعر نو فارسی است. پنج سال پیش از آن که نیما افسانه را بسراید عینی در همان وزن شعری سروده به نام مارش حریت.
افسانه (شعر)
211720#4
او نخستین رمان خود، "زنبق ناچین"، را در هفده سالگی منتشر کرد. نثر ادبی پربار، شورانگیز، امپرسیونیستی، و ژرف اندیشانهٔ او واژگان زیادی از زبان محاورهٔ سنتی شهری را وارد زبان ادبی کرد و نیز واژگان برساختهٔ نو به زبان فارسی آورد. از این لحاظ، می‌توان کار او را قابل مقایسه با شکسپیر در زبان انگلیسی و دانته در زبان ایتالیایی دانست. شور و دلنشینی نوشته‌های او، در کنار ویژگی‌های دیگر، موجب شد از همان آغاز وارد همکاری با نشریه‌های ادبی والای روز همچون "فردوسی"، "سخن"، و "نگین" شود. "قصهٔ ماه خانوم، سفر کوچک به فضا"، و بازنویسی دو قصهٔ قدیمی "کدو" و "کدو قلقله زن"، که در سال‌های ۱۳۵۹ و ۱۳۶۰ به صورت کتاب قصه و نوار کاست همراه تهیه شدند، بدنهٔ فعالیت‌های او در زمینهٔ ادبیات کودک و نوجوان را تشکیل می‌دهند.
میهن بهرامی
10659#5
میرزاده عشقی از جمله پیشگامان شعر نو شناخته‌می‌شود و از نخستین ادبای معاصر ایران است که به مقوله شعر نو توجه نمود و پیش از نیما یوشیج، اشعاری به سبک نو سرود. لازم به یادآوری است که نخستین آثار نیما یوشیج برای نخستین بار در روزنامه قرن بیستم میرزاده عشقی چاپ شد. شاید شعرهای عشقی به علت عمر کوتاه شاعری‌اش هیچ‌گاه مجال پخته شدن پیدا نکردند، اما صراحت لهجه، نکته‌بینی و تحلیل بسیار فنی او در مورد تحولات سیاسی و اجتماعی دوره خودش بسیار مشهود است. زبان اشعار عشقی به زبان شفاهی عامه مردم نزدیک است و گاه برای بیان صحنه‌های پرشور و مهیج به اندازه کافی رسا نیست.
میرزاده عشقی
55742#3
در مسیر شعر نو نیمایی در سال ۱۳۲۶ نخستین مجموعه شعر احمد شاملو به نام آهنگ‌های فراموش شده به چاپ رسید. به جهت آن که این مجموعه حاوی نخستین نمونه‌های «شعر سپید» در زبان فارسی است نشر آن در این سال سزاوار توجه‌است (برای دیدن نقد و نظرهای چند در مورد این کتاب، رک :شمس لنگرودی، تاریخ تحلیلی شعر نو، ۱/۳۵۴ به بعد) قطعنامه نام مجموعهٔ دیگر شعر احمد شاملو بود که نخستین بار در سال ۱۳۳۰ منتشر شد. این مجموعه حاوی چهار شعر بلند بود که نشان می‌داد شاملو با عبور از شیوهٔ نیمایی برای خود راه تازه‌ای می‌جوید (جعفر یاحقی، جویبار لحظه‌ها:۶۱). در دهه هشتاد شمسی گروهی از شاعران جوان در تداوم شعر نو به تعادل خوبی در فرم و محتوای شعر دست یافتند.
شعر سپید
955#31
اهمیت این روزنامه به اندازه‌ای است که صدرالدین عینی پس از بنیادگذاریش نوشته بود که تاجیکان در روز ۱۱ مارس صاحب زبان خود شده‌اند. صدرالدین عینی شاعر نوگرای اهل بخارا یکی از نخستین سرایندگان شعر نو فارسی است پنج سال پیش از آنکه نیما افسانه (که مبدأ شعر نو فارسی شناخته می‌شود) را بسراید عینی در همان وزن شعری سروده به نام مارش حریت.هم چنین از سال ۱۳۷۷ دو ماهنامه‌ای به نام بخارا به سرپرستی علی دهباشی در تهران منتشر می‌شود که به ادبیات و هنر ایران و جهان می‌پردازد.
بخارا
4899827#10
نخستین رمان ایرانی را میرزا فتحعلی آخوندزاده در سال ۱۲۵۳ با نام "ستارگان فریب‌خورده" نوشت. این رمان که به زبان ترکی منتشر شد و میرزا جعفر قراجه‌داغی آن را به فارسی برگرداند، یک رمان کوتاه تاریخی است که داستان آن در دوران صفویه رخ داده، اما نویسنده، واقعیت‌های زمان خود را با رویکردی انتقادی توصیف کرده‌است. پس از "ستارگان فریب‌خورده"، چند سفرنامه داستانی نوشته‌شد که مشهورترین آنها "سیاحت‌نامهٔ ابراهیم‌بیگ" اثر زین‌العابدین مراغه‌ای است. این اثر، نمونه‌ای از یک اثر واقع‌گرایانه در دوران مشروطه است که تحت تأثیر واقع‌گرایان روس نوشته شده‌است.
تاریخچه رمان‌نویسی در ایران
346672#5
در سنین هجده و نوزده سالگی "خشم و هیاهو" ویلیام فاکنر و "سرزمین هرز" تی. اس. الیوت را به فارسی برگرداند و این دو هنوز به عنوان برجسته‌ترین کارهای ترجمه در زبان فارسی شهرت دارند. در سال ۱۹۶۷ پس از تحریم و جمع‌آوری نخستین رمانش بنام "سفر شب" در ایران، از ترکیه به ایالات متحده آمریکا مهاجرت کرد و در سال ۱۹۸۱ دارای تابعیت دوگانه ایران و آمریکا شد. با آنکه بیشتر نوشته‌های او در چهل و دو سال گذشته به زبان انگلیسی بوده و در خارج از ایران منتشر شده؛ با آنکه رمان سفر شب او هنوز در ایران تحریم شده‌است(اگرچه هزاران نسخه قاچاقی آن فروخته شده و می‌شود)؛ و با آنکه به آخرین رمان فارسیش "بی لنگر" مجوز چاپ در ایران داده نشده‌است، در آخرین بررسیهای منتقدین ایرانی، برخی او را «موثرترین داستان‌نویس چهل سال گذشته ادبیات فارسی» خوانده‌اند؛«نویسنده‌ای که بیش از همه بر نویسندگان نسل‌های جوانتر اثر گذاشته‌است.»
بهمن شعله‌ور
3559584#1
بیضایی از نویسندگانِ برجسته و پُرکارِ روزگارش به شمار می‌رود. پنج تا از نام‌هایِ مستعارِ شناخته‌اش عبارت است از «مهرداد رهسپار»، «ع. سالک»، «اعظم علیان»، «بهروز برومند» و «کاوه اسماعیلی». نوشته‌های بیضایی از اواخرِ دههٔ ۱۳۳۰ به بعد بعضی از مهم‌ترین نمایشنامه‌ها و فیلمنامه‌ها و پژوهش‌های زبان فارسی را در بر می‌گیرد. بعضی از این‌ها به بنگالی و کردی و ارمنی و گرجی و لهستانی و ترکی و عربی و ایتالیایی و فرانسوی و اسپانیایی و انگلیسی و آلمانی نیز درآمده است. نخستین کتابِ بیضایی به سالِ ۱۳۴۱ در تهران چاپ شد که مجموعه‌ای کوچک از دو نمایشنامه به نام‌های «مترسکها در شب» و «عروسکها» بود. او در همان اوایلِ دههٔ ۱۳۴۰ مقاله‌نویسِ پُرکاری نیز بود. سالِ ۱۳۳۳ مجلّهٔ "پُست تهران" نپذیرفت که نوشته‌ای از بیضاییِ نوجوان را چاپ کند. امّا او از اواخرِ دههٔ ۱۳۳۰ در مجلّاتی مانندِ "علم و زندگی" و "هنر و سینما" و "موزیک ایران" و "آرش" مقاله می‌نوشت. بعضی از مقالاتِ آن دوره به صورتِ کتاب هم منتشر شد، از جمله در کتابِ "نمایش در ایران" (۱۳۴۴). به رغمِ بدبینیِ ناقدانی چون صمد بهرنگی، دههٔ ۱۳۴۰ دورهٔ رونقِ نمایشنامهٔ فارسی شد؛ و بیضایی، با غلامحسین ساعدی و اکبر رادی، یکی از سه نمایشنامه‌نویسی به شمار می‌رفت که معروف یا، به قولِ سیمین دانشور در دههٔ ۱۳۶۰، «تثبیت‌شده» و «مطرح» گشتند. از دههٔ ۱۳۵۰ فیلمنامه‌نویسی نیز جزوِ کارِ نویسندگیِ حرفه‌ای بیضایی شد و تا پایانِ قرن ادامه یافت، چنان که نمایشنامه‌نویسیش.
کتاب‌شناسی بهرام بیضایی