نخستین سیاستمدار اصلاح‌طلب ایران چه کسی بود؟
3560158#2
حضور نام چند نفر در این فهرست‌ها بحث‌ها و اعتراض‌هایی را در پی داشت. مهم‌ترین آن، قربانعلی دری نجف‌آبادی، وزیر پیشین اطلاعات و محمد ری‌شهری، حاکم شرع پیشین دادگاه‌های انقلاب، اولین وزیر اطلاعات جمهوری اسلامی و دادستان ویژه روحانیت پیشین در لیست خبرگان بود. این دو چهره ابتدا در لیستی به نام «خبرگان مردم» منتسب به اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیس وقت مجمع تشخیص مصلحت نظام برای مجلس خبرگان رهبری مطرح شدند و سپس سید محمد خاتمی، رئیس‌جمهور پیشین ایران، این لیست را به همراه لیست اصلاح‌طلبان برای مجلس شورای اسلامی، لیست امید نامید.
ائتلاف فراگیر اصلاح‌طلبان: گام دوم
322035#0
محسن میردامادی نجف‌آبادی (زادهٔ ۱۳۳۴) فعال سیاسی ایرانی و دبیرکل جبهه مشارکت از مهمترین احزاب اصلاح‌طلبان ایران است. میردامادی از رهبران دانشجویان مسلمان پیرو خط امام بود که بحران گروگان‌گیری در سفارت آمریکا را آفریدند. او نماینده تهران در مجلس ششم (۱۳۷۸ تا ۱۳۸۲) و رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی این مجلس بود، اما صلاحیت او برای انتخابات مجلس هفتم مورد تأیید شورای نگهبان قرار نگرفت.
محسن میردامادی
3251786#3
او از منتقدان جدی جریان نواندیشی دینی، غرب مدرن و وضعیت علوم انسانی در ایران است. مهدی مسلم در کتاب خود تحت عنوان «سیاست جناحی در ایرانِ پس از خمینی» از شهریار زرشناس و مهدی نصیری به عنوان اولین روزنامه‌نگارانی نام می‌برد که در برابر فضای فرهنگی جدید که با روی کار آمدن دولت هاشمی رفسنجانی ایجاد شده بود، موضع‌گیری کردند. او مناظرات جنجال‌برانگیزی با صادق زیباکلام، بیژن عبدالکریمی و محمدمنصور هاشمی داشته‌است.
شهریار زرشناس
400184#10
نامزد دیگر این دوره که توانست پس از توکلی بیشترین آرا را کسب کند، علی شمخانی بود که از درون کابینه خاتمی به رقابت وارد شده بود. شعار وی «دولت اقدام ملی» بود. شمخانی در مصاحبهٔ خود با سیاست روز حرکت در مسیر جبهه دوم خرداد را بیش از آنکه برای توسعه حیات اجتماعی بداند، در جهت پسروی خواند، از سوی دیگر شعار دوم خود را «امنیت و اصلاحات» قرار داد و در کنار آن از پیشبرد اصلاحات در تراکت‌های تبلیغاتی خود سخن می‌گفت. وی توانست ۷۰۰ هزار رأی کسب کند که به عقیده برخی بیشتر به اقوام عرب‌زبان به خاطر تمرکز او بر روی آن منطقه اختصاص داشت.
انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۸۰)
1760710#0
نعیمه اشراقی (زاده ۱۳۴۴)، از اصلاح‌طلبان ایران است که پیش از انتخابات دوره یازدهم ریاست جمهوری به عنوان یکی از نوه‌های سید روح‌الله خمینی مواضع سیاسی‌اش بازتاب زیاد یافت. پیشهٔ او مربوط به مهندسی شیمی است.
نعیمه اشراقی
2548077#0
عبدالصمد تقی‌زاده فعال سیاسی مخالف حکومت پهلوی، از فعالان جبهه ملی در خارج از کشور و نخستین رئیس دانشگاه ملی ایران (شهید بهشتی فعلی) پس از انقلاب از اسفند ۱۳۵۷ تا آبان ۱۳۵۹ بود. تقی‌زاده از دوستان قدیمی ابوالحسن بنی‌صدر نخستین رئیس‌جمهور ایران بود و در دوران ریاست‌جمهوری او رئیس سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی در وزارت علوم بود.
عبدالصمد تقی‌زاده
3668629#5
غضنفرپور از اعضای جبهه ملی ایران بود و در دوره‌های جبهه ملی دوم عضو سازمان دانش جویی جبهه ملی فعالیت می‌کرد. سپس به پاریس رفته در آنجا ضمن تحصیل به فعالیت سیاسی پرداخت. نخستین رهبر ایران بعد از انقلاب در ابتدای ورود به پاریس با راهنمایی صادق قطب‌زاده در منزل احمد غضنفرپور اقامت گزید. غضنفرپور در روز ۳۰ خردادماه در جلسه بررسی طرح عدم کفایت سیاسی ابوالحسن بنی صدر از حضور در جلسه علنی مجلس خودداری کرد. او چند روز بعد دستگیر شد و در روز دوشنبه ۱۷ اسفند ماه ۶۰ سیمای جمهوری اسلامی اعترافاتش را پخش کرد. غضنفرپور بعد از مدتی از زندان آزاد شد و از فعالیت‌های سیاسی کناره‌گیری کرد.
احمد غضنفرپور
7694#0
اکبر هاشمی بهرمانی (۳ شهریور ۱۳۱۳ – ۱۹ دی ۱۳۹۵) که با نام اکبر هاشمی رفسنجانی شناخته می‌شود، روحانی، مفسر قرآن و سیاستمدار ایرانی بود. او از ۲۵ مرداد ۱۳۶۸ تا ۱۲ مرداد ۱۳۷۶ چهارمین رئیس‌جمهور ایران بود و پیش از آن، وی اولین رئیس مجلس شورای اسلامی از سال ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۸ بود. در طول جنگ ایران و عراق، هاشمی رفسنجانی به عنوان نماینده رهبر در شورای عالی دفاع، فرماندهی نیروهای مسلح را برعهده داشت. وی از سال ۱۳۶۸ تا زمان مرگ، ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام را برعهده داشت. او از ابتدای تأسیس مجلس خبرگان رهبری در سال ۱۳۶۱ تا سال ۱۳۸۵ نائب رئیس اول این مجلس بود و از ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۰ دومین رئیس این مجلس بود. رفسنجانی رئیس هیئت مؤسس و هیئت امنای دانشگاه آزاد اسلامی بود.
اکبر هاشمی رفسنجانی
1100497#4
در ایران شاید تنها کسی که با اندیشه‌های اصلاح طلبی اصیل آشنا بود و تلاش‌هایش تا حد زیادی در راستای تغییرات تدریجی و بنیادی پیش رفت، محمد مصدق بود. البته بسیاری از تحلیلگران مصدق را محافظه کار می‌دانند با این وجود در واقع مصدق که در بستر تحولات انقلاب مشروطه رشد کرده بود و از تبعات چنین انقلاب‌هایی آگاه بود به سوسیال دموکرات‌ها گرایش پیدا کرده بود. بارها در مضرات انقلاب و شکستن ناگهانی ساختارها سخن گفته بود و شاید بتوان گفت مصدق اولین کسی بود که مفهوم اصلاح طلبی را در ایران به شکل مدرن و برنشتاینی آن بنیان گذاشت. در کتاب خاطرات فاطمی، به دفعات از مصدق نقل شده بود که مشی من اصلاح طلبیست. اما با این وجود گرایش او به اندیشه‌های سوسیال دموکرات و همچنین وقوع جنگ سرد میان دو قطب ایدئولوژی باعث شد اصلاح طلبی با دخالت دول غربی و نیز تحریکات شوروی ناکام بماند و در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ این گرایش به کلی توسط محافظه کاران حذف شود.
اصلاح‌طلبی در ایران
15834#9
مصباح یزدی از حامیان اسلام بنیادگرایانه و طیف اصولگرا بود. او علی‌رغم باور به ریشه‌داشتن اصلاح‌طلبی در «نظام ارزشی اسلام»، از مخالفان جدی جریان اصلاح‌طلبی رایج در ایران بود، چنان‌که در حسینیه شهدای قم اصلاح‌طلبان را «احیاکنندگان سنت کفار ۲۵۰۰ سال پیش ایران» نامید. وی همچنین اصلاح‌طلبی با معیارهای مطرح شده از سوی رهبر جمهوری اسلامی را، مطلوب دانسته و بیان کرد که «این اصلاح‌طلبی را می‌خواهیم».
محمدتقی مصباح یزدی