مسجد کزیم کزی در چه سالی بنا شد؟
4746357#1
ساخت این مسجد به مهاجران شیرازی در سال ۵۰۰ قمری، مطابق با ۱۱۰۷ میلادی نسبت داده می‌شود. تاریخ دیگری نیز مرمت مسجد را در سالهای ۱۷۷۲–۱۷۷۳ میلادی نشان می‌دهد. در نتیجه با وجود اینکه سنگ مرجان‌های به کار گرفته شده، ستون‌ها و بخشی از کتیبه‌های کوفی همه در قرن دوازدهم میلادی ساخته شده‌اند اما بیشتر بنایی که امروز مشاهده می‌شود در قرن هجدهم مرمت شده‌است.
مسجد کیزیمکازی
48977#18
مسجد جامع قائن که از بناهای قرن هشتم هجری است، در قائن واقع شده‌است. این مسجد، طبق کتیبه‌ای که در لوح سنگی نقل شده، در سال ۱۰۸۶ هـ. ق مرمت شده‌است. منبر چوبی نفیس آن در سال ۱۰۸۲ هـ. ق ساخته شده، و از نمونه‌های عالی هنرهای دستی است. بنا بر اطلاعات سنگ لوحه‌های موجود در این مسجد، این بنا در زمان سلاطین گورکانی در قرن هشتم هجری، و به وسیله امیر جمشید بن قارن قاینی، یکی از سرداران گورکانی، بازسازی و اصلاح شده‌است. اما بسیاری نیز بنا بر برخی مدارک، احداث این بنا را به اوایل قرن پنجم هجری نسبت داده‌اند، ضمن این که برخی شواهد دیگر نشان می‌دهد که احتمالاً این مسجد روی بقایای به جا مانده از یک آتشکده در دوران پیش از اسلام بنا شده‌است.
قائن
4809107#1
مسجد در سال‌های ۷۴۳–۷۴۴ بنا شد. مسجد در دوران حکومت «ابو مسلم» برادر خلیفه «والد» که در قرن ۸ شیروان و داغستان را فتح نموده و دین اسلام را در این مناطق ترویج کرده بود، ساخته شد. محتملا شکل‌گیری طرح ساخت و ساز مسجد هنگام رونق فرهنگ و هنر آذربایجانی در قرون وسطی (قرون ۱۲–۱۳م) تکمیل شده باشد. هر یک از تالارها برای مقاصد جداگانه مورد استفاده قرار گرفته‌است. می‌توان احتمال داد که، از آن وقت تا به حال بنابه بازسازی‌ها به جز روش‌های معماری و ساخت و سازی تغییرات اساسی در شکل طرح بنای مسجد صورت نگرفته‌است.
مسجد جامع شماخی
481408#1
نام اصلی این بنا بنا به انچه که در سردر آن و نیز وقف نامه و شناسنامه این بنا آمده، عمارت مظفریه میباشد (عمارت المبارکه المظفریه) این مسجد طبق کتیبهٔ سردر آن، در سال ۸۴۵ هجری شمسی و در زمان سلطان جهانشاه، مقتدرترین حکمران سلسلهٔ قراقویونلو و به دستور دختر او، صالحه خانم بنا شده‌است. پاسکال کوست در گذشته از این مسجد با نام مسجد سنی و مسجدی که شیعیان تمایلی به استفاده از آن ندارند، یاد شده‌است. کتیبه‌ای کاشی‌کاری سردر اصلی مسجد کبود به سال ۸۷۰ (قمری) برابر با ۱۴۶۶ میلادی و ۸۴۵ شمسی نصب شده‌است. این کتیبه و دیگر کتیبه‌های سردر مسجد، به خط نعمت‌الله البواب خوشنویس مشهور سدهٔ نهم است و سرکاری و نظارت بر ساخت آن با عزالدین بن ملک قاپوچی بوده‌است. بعد از فتح تبریز در اواخر سال ۸۷۵ هجری قمری برابر با ۸۵۰ هجری شمسی و ۱۴۷۱ میلادی، کاشی‌کاری‌هایی بر روی دیوار بیرونی مسجد با نام خلفای راشدین انجام شد که هنوز هم وجود دارند، و این مطلب با توجه به سنی بودن اوزون حسن صحت دارد.
مسجد کبود (تبریز)
657826#7
در سال ۱۳۹۲ شمسی در هنگام تجدید مرمت این مسجد، در زیر بنا پی‌های با جنس سنگ و ساروج و ... مشاهده شد که متفاوت و قدیمی تر از پی و مصالح مورد استفاده در هنگام مرمت در دوره صفوی بوده‌است، همچنین در هنگام مرمت و لایه برداری مشاهده گردیده است نوع مرمت و طبقه‌بندی و دیوار چینی نیز با لایه‌های متفاوت مصالحی بنا شده‌است، می‌توان این گمانه زنی را انجام داد که احتمالا بنای اصلی مسجد بر روی یک بنای آتشکده دوباره سازی شده‌است. با توجه به اینکه در غرب شهر جویم آتشکده معروف کاریان معروف به آتشکده آذرفرنبغ نیز موجود است لذا می‌تواند در ارتباط مستمر با این بنا بوده باشد.
مسجد جامع جویم
4717413#2
در دیگر کتیبه موجود روی نمای بنا آمده‌است، که این اثر توسط «مسعود علی» به سال ۱۱۸۶ هجری قمری بازسازی گردید. مسجد چین در سال ۲۰۱۲ میلادی از جانب «ادارهٔ منطقه حفاظت شده شهر قدیمی» مورد مرمت واقع شد. بعد از بازسازی، مسجد به موزه مسکوک‌شناسی تبدیل شد.
مسجد چین (باکو)
4717413#1
بنابه کتیبه ای موجود سر در ورودی ساختمان، مسجد چین به وصیت «فضل‌الله امام ابن عثمان شیروانی» به سال ۷۷۷ هجری قمری بنا شد. بدین دلیل مسجد به نام وی نیز معروف است.
مسجد چین (باکو)
4864205#3
ساخت اولیه این بنا به سال۱۳۵۳برمی گردد و اولین مرحله توسعه آن در سال۱۳۷۰بیست سال پس از تأسیس مسجد انجام شد. درطول اولین مرحله توسعه که مربوط به ساخت یک طبقه بر روی طبقه همکف و یک طبقه زیرزمین است بیشتر به بازسازی و طراحی داخلی نمای مسجد مکی پرداخته شد. درسال۱۳۹۰بازسازی نمای بیرونی شروع و سعی شد که با معماری بقیهٔ مساجد ایران متفاوت ترباشد.نمای بیرونی مسجد مکی شبیه مساجد ترکیه است و در این میان بیشترین شباهت را به مسجد سلطان احمد دارد. درون آن سعی شده که از مسجد النبی الهام گرفته شود. طراحی بنای مسجد و معماری داخلی مسجد مکی کاری از هنرمندان ایرانی است. مردم بومی داوطلبانه و بدون دریافت دستمزد در ساخت این بنا همکاری کرده‌اند، و با این باور که مسجد را مردم نماز گزار باید بسازند، هزینه آن را خود تأمین می‌کنند و تاکنون هیچ هزینه‌ای از سازمانهای دولتی دریافت نکرده‌اند. . نماز جمعه از سال ۱۳۶۵ در مسجد مکی برگزار می‌شود.
مسجد جامع مکی زاهدان
325189#1
مسجد کوشک، قدیمی‌ترین مسجد استان خراسان جنوبی بوده و بر اساس شواهد معماری موجود و فرم پلان، بنای اولیه آن به سده‌های نخست اسلام برمی‌گردد. همچنین با توجه به ساختار بنا و کتیبه‌های دراویش، به ویژه آیه پیشانی محراب، به نظر می‌رسد که این بنا در اصل نه یک مسجد، بلکه شاید یک خانقاه و در دوره‌های دورتر (قبل از اسلام) شاید یک آتشکده بوده‌است.
مجموعه تاریخی کوشک
89630#1
مسجد جامع به واسطه تزئیناتی از قبیل گچ‌بری و دو کتیبه در زیر فیلپوش‌ها مزین گردیده که کتیبه‌های مزبور تاریخ ساخت مسجد را در سال ۴۱۳ ه‍.ق و تاریخ مرمت بنا را در سال ۵۷۵ ه‍.ق بیان می‌نماید. بنای مسجد جامع در تاریخ ۱۳۴۱/۱۲/۰۵ به شماره ۴۳۳ در فهرست آثار تاریخی کشور به ثبت رسید؛ و همچنین هیئت‌های خارجی به سرپرستی آقای ام ای وی ور، گلایس و خانم هلن تحقیقات و پژوهشهایی در خصوص بنا انجام داده‌اند که نتایج آن در دست نیست.
مسجد جامع قروه
5191302#1
بنای اصلی مسجد آقا شیخ هادی جلیلی به سال ۱۱۸۵ هجری قمری (۱۷۷۱ میلادی) باز می‌گردد. این مسجد اولین مسجدی بود که پس از نابودی قلعهٔ کرمانشاه در جوار رودخانهٔ قره‌سو و تجدید بنای شهر در درهٔ رود آبشوران در این شهر ساخته می‌شد و هم‌اکنون نیز قدیمی‌ترین مسجد شهر کرمانشاه به شمار می‌آید. در آن سال که مقارن با پادشاهی کریم‌خان زند بود، فردی به نام شفیع‌خان زند با هدف آوردن ملاعبدالجلیل جلیلی زنگنهٔ کرکوکی به کرمانشاه اقدام به ساخت این مسجد کرد. ملا عبدالجلیل جلیلی با ساخت این مسجد به کرمانشاه آمده و اقامهٔ نماز را در دست گرفت.
مسجد آقاشیخ هادی جلیلی
152414#3
در بازسازی‌هایی که در سال‌های ۳۶۳، ۴۶۰ و ۵۶۰ هجری قمری انجام شد، ساختمان و محوطهٔ مسجد گسترش یافت و ایوان کوچک‌تری روبروی ایوان اصلی بنا گردید.
مسجد جامع کبیر نی‌ریز
4864205#2
عبدالعزیز ملازاده این مسجد را در سال ۱۳۵۳ با زیربنای ۶۰۰ متر مربع تأسیس کرد. بنای اولیه دارای دو مناره با ارتفاع ۳۷ متر بود. که با گذشت زمان و افزایش جمعیت و نیاز به فضای وسیعتر برای عبادت در چند مرحله توسعه و گسترش یافت.
مسجد جامع مکی زاهدان
4727826#1
طرح ساخت بنای مسجد شامل ۴ وهله است. اولین مسجد در این قلمرو به فرمان پناهعلی‌خان جوانشیر، مؤسس خانات قره‌باغ و قلعهٔ شوشی به موازات ساخت کاخ خانان قره‌باغ با استفاده از نی حدوداً در سال‌های ۱۵۷۰م. بنا شد. پس از روی کار آمدن ابراهیم خلیل جوانشیر به عنوان خان قره‌باغ، مسجد سنگی جدیدی به جای قبلی در سال‌های ۱۷۶۸–۶۹م. ساخته شد. در نیمه اول قرن ۱۹م. با حمایت مالی «گوهر آقا» مسجد دو مناره ای به جای مسجد ابراهیم خلیل جوانشیر که در حال تخریب شدن بود، بنا گردید. با حمایت مالی «گوهر آقا» آخرین چهارمین مسجد، یعنی مسجد جامع گوهریه یوخاری فعلی در جای مسجد ابراهیم خلیل به سال ۱۸۸۳ ساخته شد.
مسجد جامع گوهریه یوخاری
4809107#2
زمین‌لرزه ای مهیب در شماخی در سال ۱۹۰۲ موجب تخریب بسیاری از بناهای شهر شد. هنگام بازدید از شهر از سوی کمیسیون ویژه ای که برای رفع عوارض زلزله ایجاد شد، شاهزاده زمین‌شناس «شاکولی» با خواندن نوشته‌ای به زبان عربی موجود روی بنای مسجد به این نکته پی برد، که مسجد جامع به تقویم هجری در سال ۱۲۳ ساخته شده‌است. به همین ترتیب، مشخص گردید، که مسجد جامع شماخی در سال ۷۴۳ میلادی پیریزی شده و پس از مسجد جامع دربند که، در سال ۷۳۴م. بنیان‌گذاری گردیده‌است، دومین باستانی‌ترین مسجد در قفقاز جنوبی می‌باشد.
مسجد جامع شماخی