سنگ‌نبشته‌های هخامنشی با چه خطی نوشته شدند؟
177235#1
بیشتر سنگ‌نوشته‌های هخامنشیان همانند سنگ‌نوشته پی‌بنای دیوار جنوبی تخت جمشید و سنگ‌نوشته کاخ دروازه کشورها به سه خط میخی پارسی باستان، ایلامی و بابلی و در نزدیکی یکدیگر حک شده‌اند.
سنگ‌نوشته‌های هخامنشیان
7812#0
دبیرهٔ میخی هخامنشی دبیره‌ای میخی است که آن دسته از سنگ‌نبشته‌های هخامنشی را که به پارسی باستان است به آن نوشته‌اند. کتیبه‌های مذکور در تخت جمشید، دشت مرغاب، بیستون، الوند، شوش، و آسیای صغیر به فرمان شاهان هخامنشی، به ویژه داریوش یکم و خشایارشا کنده شده‌اند.
خط میخی هخامنشی
2449774#0
در دوران هخامنشی، کتیبه‌های حکاکی شده بر روی کوه‌ها به سه زبان عیلامی، پارسی باستان و اکدی نوشته شده‌است. این مقاله به توضیح کتیبه‌های پارسی باستان می‌پردازد.
سنگ‌نوشته‌های پارسی باستان
177235#9
سنگ‌نوشته‌های گنج‌نامه نوشتارهایی از دوران داریوش و خشایارشای هخامنشی است که بر دل یکی از صخره‌های کوه الوند در فاصله ۵ کیلومتری غرب همدان و در انتهای درهٔ عباس‌آباد حکاکی شده‌است. کتیبه‌ها هر کدام در سه ستون ۲۰ سطری به زبان‌های پارسی باستان، بابلی و عیلامی قدیم نوشته شده‌اند. متن پارسی باستان در سمت چپ هر دو لوح جای گرفته‌است و پهنایی معادل ۱۱۵ سانتی‌متر دارد. متن بابلی در وسط هر دو کتیبه نوشته شده و متن عیلامی در ستون سوم قراردارد.
سنگ‌نوشته‌های هخامنشیان
3524706#0
سنگ‌نوشته تنگ آزوی کهن‌ترین نوشتهٔ موجود به زبان فارسی نو است. این سنگ‌نوشته در کوه‌های غربی افغانستان و در حدود ۵۰ مایلی جنوب شرق خواجه چشت قرار دارد. این کتیبه به زبان فارسی، اما به خط عبریست و تاریخ آن برابر ۷۵۲ یا ۷۵۳ میلادی است و بدین ترتیب، کهن‌ترین نوشته به زبان فارسی نو محسوب می‌شود. این کتیبه را ظاهراً چند نفر رهگذر نوشته‌اند.
سنگ‌نوشته تنگ آزوی
220105#4
در خرداد ماه سال ۱۳۸۷، این کتیبه توسط افرادی ناشناس با عبور از حصار دور کتیبه با شی نوک تیز مابین حروف میخی کتیبه را تخریب کردند و در اثر این موضوع ۷۰ درصد نوشته‌های این کتیبه که بر روی سنگ مرجانی نوشته شده‌است، به شدت آسیب دیده‌است و تنها یک خط سالم مانده‌است.
سنگ‌نوشته هخامنشی (جزیره خارک)
5844395#4
خط رایج نوشته‌ها بر سکه‌های اشکانی، خط یونانی است. استفاده از نوشته‌هایی به خط پهلوی اشکانی تنها در اواخر شاهنشاهی اشکانیان رایج می‌شود. هرچند از دوره بلاش یکم، گاهی نام فرمانروا را با خط پهلوی اشکانی، به‌صورت مخفف، پشت سر او ثبت می‌کردند. در اواخر شاهنشاهی اشکانی، نوشته‌های آرامی-پهلوی درکنار نوشته‌های یونانی سکه‌ها که دیگر نادرست و ناخوانا بودند به‌کار می‌رفتند. نوشته‌های آرامی-پهلوی شامل نام شخصی شاه می‌شدند؛ برای نمونه «وَلَگشی مَلکا (با هزوارش: شاه بلاش)».
نوشته‌های سلطنتی بر سکه‌های اشکانی
7812#8
نکتهٔ جالب توجه اینست که همان‌طور که گفته شد کتیبهٔ بیستون و اکثر کتیبه‌های تخت جمشید (پارسه) به سه زبان ایلامی، بابلی(اکدی) و پارسی باستان نوشته شده‌اند. از این رو پس از رمز گشایی دبیره میخی هخامنشی، دبیره بابلی و پس از آن دبیره ایلامی (به‌طور ناقص) رمز گشایی شدند. باید توجه داشت که حجم لوحهای گلی و کتیبه‌ها به این دو زبان چند هزار برابر کتیبه‌های فارسی باستانی‌است. به علاوه این دودبیره حتی در زمان هخامنشیان سابقه‌ای چندهزار ساله داشتند! پس باید گفت دانشهای نوین آشورشناسی و سومرشناسی و عیلام‌شناسی همه مدیون دبیره میخی هخامنشی‌اند.
خط میخی هخامنشی
15981#40
سنگ‌نبشته‌های گنج‌نامه نوشتارهایی از دوران داریوش و خشایارشای هخامنشی است که بر دل یکی از صخره‌های الوند در فاصله ۵ کیلومتری غرب همدان و در انتهای درهٔ عباس‌آباد حکاکی شده‌است. کتیبه‌ها هر کدام در سه ستون ۲۰ سطری به زبان‌های پارسی باستان، زبان ایلامی و بابلی نو نوشته شده‌اند. متن پارسی باستان در سمت چپ هر دو لوح جای گرفته‌است و پهنایی معادل ۱۱۵ سانتی‌متر دارد. متن زبان ایلامی در وسط هر دو کتیبه نوشته شده و متن بابلی نو در ستون سوم قراردارد. او در سنگ‌نبشتهٔ گنج‌نامه می‌نویسد:
خشایارشا
12018#194
خط میخی پارسی باستان در آغاز قرن نوزدهم شناسایی و رمزگشایی شد. پیشرفت بزرگ در این زمینه مرهون کوشش‌های هنری راولینسون است که توانست با دشواری‌های زیاد سنگ‌نوشتهٔ بسیار طولانی‌ای را که بر تخته سنگ عظیم و بلندی بر جادهٔ اصلی هگمتانه (همدان امروزی) در بیستون حک شده‌است، بخواند. این سنگ‌نوشته پارسی باستان متنی همراه با نقش برجسته است و به داریوش بزرگ تعلق دارد و شرح جزئیات حوادث مربوط به نشستن او بر تخت پادشاهی را در اختیار ما قرار می‌دهد. البته کتیبهٔ بیستون یک استثنا است، مطالب نوشته شده به زبان پارسی باستان عمدتاً به سنگ‌نوشته‌های یادمانی محدود می‌شوند و بیشتر به قدرت فناناپذیر شاهنشاهی ایران اشاره دارند و بنابراین، دربارهٔ شاهنشاهی هخامنشی که پژوهندگان اصولاً امیدوار به شناسایی آن از این طریق هستند اطلاعات اندکی در اختیار می‌گذارند؛ اغلب رویدادهای سیاسی، تغییرات تاریخی و ساختارهای اداری (به استثنای بیستون) در آن‌ها گزارش نشده‌اند. همهٔ کتیبه‌ها بر ساختمان‌ها و صخره‌ها (به استثنای سنگ‌نبشته خشایارشا که مشرف به دریاچهٔ وان در شرق ترکیه است)، یا اشیای قابل حمل کوچک و احتمالاً متعلق به دربار (ظروف سنگی، ظروف فلزی و مهرها) نقش شده‌اند. یکی دیگر از مزیت سنگ‌نوشته‌های پارسی باستان این است که آن‌ها همیشه با روایت‌هایی از سایر زبان‌ها - معمولاً ایلامی و بابلی - همراه هستند.
شاهنشاهی هخامنشی