محتسب ها و داروغه‌ها چه وظایفی داشتند؟
303618#1
محتسب علاوه بر امر به معروف و نهی از منکر که وظیفه اصلی وی بود بر کار اصناف و مشاغل مختلف هم نظارت داشت. اصناف مورد نظارت محتسب حتی شامل بالاترین مقامات شهر مانند قاضی نیز می‌شد. از شرایط دارا شدن این سمت آشنایی با احکام شرع و نیز دارا بودن پشتوانه سیاسی و اجتماعی بالا بود.
محتسب
4330395#10
حسبه از دیدگاه فقهی، وظیفه‌ای دینی بود که متصدی آن، که اصطلاحاً محتسب نامیده می‌شد، در زمینه امر به معروف و نهی از منکر بر کار اصناف و بازاریان نظارت می‌کرد. محتسب در واقع مأموریتی دینی و اجتماعی و اقتصادی را عهده‌دار بود و از این رو می‌بایست به فقه و قضا آشنا و به عدالت معروف باشد. متأسفانه دربارهٔ چندی و چونی کار این دیوان در زمان سامانیان آگاهی چندانی نداریم. هرچند نرشخی از تأسیس دیوان محتسب بخارا توسط نصر بن احمد آگاهی داده اما متأسفانه اطلاعات درخوری دربارهٔ این دیوان موجود نیست در منابع از برخی محتسبان این دوره یاد شده‌است: از آن جمله محمد بن عبدالرحمان انصاری نشابوری است که ظاهراً در سده سوم قمری می‌زیسته‌است، دیگری ابوعبدالله محمد بن حسن بن یحیی بن اشعث وردانی محتسب است که به یکی از قرای بخارا منسوب و راوی حدیث بود.
دیوان‌سالاری سامانیان
303618#0
مُحتَسِب مقامی در ساختار دولت‌های اسلامی بود که در رأس نهاد حسبه قرار می‌گرفت.برآمدن منصب محتسب در اوایل دوران اسلامی تا حد زیادی نتیجه رشد شهر ها در سراسر امپراتوری اسلامی بود. نهاد حسبه در صدر اسلام برای اجرای امور حسبیه تأسیس شده بود و ابتدا کار آن فقط محدود به تنظیم بازار می‌شد اما در دوره اموی و عباسی دامنه فعالیت‌های آن به تدریج گسترش یافته و تقریباً تمام امور مربوط به امر به معروف و نهی از منکر را دربر گرفته بود. محتسبان در کوچه و بازار تازیانه در دست می‌گشته‌اند و بر معاملات نظارت داشته، مانع به کار بردن اوزان و مقادیر ناقص، تقلب در معاملات و نپرداختن قرض بوده‌اند.
محتسب
651363#0
داروغه (در اصل داراعه‌چی، مأخوذ از مغولی) سمت انتصابی مسئول انتظام و امنیت شهرها در دوران حکومت ایلخانی‌ها، آق‌قویونلوها، قراقویونلوها و صفوی‌ها بود. در دوران حکومت افشاریه و قاجار نیز این سمت با تغییراتی موجود بود. قدرت و اختیار داروغه‌ها در طول تاریخ و در ایالات و شهرهای مختلف تا حدی متفاوت بوده است. این منصب در سلسه مراتب فئودالی مغلولی مورداستفاده قرار داشت. در ایران منصب داروغه هنگامی افزایش یافت که در دوره تیموری، عنوان داروغه به حاکمان تعیین کننده از سوی حکومت شهرهای یزرگ داده شد. در دوره صفوی کارکرد داروغه متفاوت بود. وظیفه داروغه حفاظت شهر از بی نظمی و هر گونه تهدیدهای امنیتی بود. در این دوره معمولا داروغه تشکیلات انتظامی بازار را تحت حوزه قضایی دیوان بیگی اداره میکرد.داروغه مستقیماً مسئول امنیت بازار در طول شبانه و روز بود.مردانی که از طرف او گشت زنی می کردند،((احداث)) نامیده می شدند. کاسبان اجرتی را به طور منظم به داروغه بابت محافظت می پرداختند.داروغه اختیار جریمه و تنبیه تجار و کاسبان متخلف را بر عهده داشته.
داروغه
1530021#1
در طول تاریخ تعریف‌های گوناگونی از امور حسبیه و دامنه شمول آن و نحوهٔ اجرای آن شده‌است. پیدایش این نهاد به صدر اسلام و زمانی بازمی‌گردد که همراه با رونق فعالیتهای تجاری و اجتماعی، ناهنجاری‌هایی چون تقلب و حیله در معاملات و احتکار و کم‌فروشی و دیگر بی‌بندوباری‌های اجتماعی نیز در جامعهٔ اسلامی رایج شدند. این وضعیت حکومت را به ایجاد "نهاد حسبه" و مقام "محتسب" ناگزیر نمود. وظیفه محتسب در دوران خلافت اموی فقط نظارت بر فعالیت بازار بود، اما در دوران عباسی دامنه فعالیت‌های آن به گونه‌ای گسترش یافت که تقریباً تمام مصادیق امر به معروف و نهی از منکر را شامل شد و تعریفی که از امور حسبه می‌شد هم در واقع تعریفی مشابه با تعریف امر به معروف و نهی از منکر شد.
امور حسبی
427438#15
اندلسی‌ها نظارت و گسترش بازارها، تنظیم حرفه‌ها در آنها، اطمینان از تخصص متخصصان و بازرگانان، کنترل تجارت، کیفیت کالاها، متعادل کردن ترازوها و کنترل خوراک برای حفظ سلامت مردم را بر عهده داشتند. فرایند نظارت بر سازندگان و صنعتگران با تعیین شخصی به نام سرجوخه انجام می‌شد که مسئول یک فرقه پیشه‌وری خاص بود و در صورت لزوم در محتسب کالا از آن دفاع می‌کرد و نظر وی در نزد قاضی یا محتسب قاطع بود. و متولی از صاحبان صنایع دستی مزد می‌گرفت. از جمله مشاغل عمده ایالت، حسبا، صاحب بازار و مالک پلیس بود. اندلسیان کتابهای زیادی در مورد این کارکردها نوشتند.
اندلس (اسلامی)
4948079#7
دسته‌ای از مأموران کاگ‌ب، موسوم به عمو، وظیفه داشتند که تن‌فروشان را آموزش دهند تا از خارجی‌ها جاسوسی کنند. عموها معمولاً درجهٔ کلنل داشتند. این تن‌فروش‌ها، که به پرستو موسوم بودند، آموزش می‌دیدند که محتویات کیف و ساک هدف را شناسایی کنند و حتی با ایشان روابط بلندمدت برقرار کنند. پرستوها غالباً از شهرستان‌ها استخدام می‌شدند. به پرستوها حقوقی پرداخت نمی‌شد، ولی کاگ‌ب برای تشویق هدایایی به ایشان می‌داد.
تله جنسی
3577720#13
اختیارات ایشان در زمان نیابت بسیار گسترده بوده‌است. همان‌طور که ذکر شد اختیارات مالی بواسطه تحویلداری و نیابت ایشان به میزانی بود که کلیه مخارج و دخل و خرج حکومت محلی از سوی ایشان کنترل و مورد تأیید قرار می‌گرفت امور جاریه شهر که امروزه در ید شهرداری و ادارات دیگر است و در آن زمان به وسیلهٔ نایب الحکومه‌ها (و یا داروغه و اداره احتسابیه) مانند صدور مجوز اصناف مختلف و ساخت و سازها و ... نیز توسط ایشان بررسی و منجر به صدور حکم می‌شد.
میر علی بیک ورقا
703240#7
وظیفه دانشکده پزشکی را تربیت‌کننده پزشکان متخصص و متعهد به خدمتگزاری می‌دانست. در کمک به دانشجویان از هیچ اقدامی دریغ نداشت و حتی تا مرز خطر پیش می‌رفت. در ماجراهای داغ سیاسی وقت، با دانشجویان مشابه فرزندان خود رفتار می‌کرد. خشونت را مردود می‌دانست. در مقام اجرایی، حامی دانشجویان بود با آنهایی که با دانشگاه سر ستیز داشتند مبارزه و از دانشجویان دفاع می‌کرد. حتی این دفاع و حمایت از دانشجویان گاهی در خفا صورت می‌گرفت و دانشجویان از آن اطلاع نداشتند. بسیاری از دانشجویان اخراجی که هم‌اکنون از شخصیتهای سرشناس پزشکی هستند با وساطت و مسئولیت او به دانشگاه بازگشتند. برای بازگرداندن دانشجویان از اعتبار و نفوذ خود مایه می‌گذاشت.
محمدعلی حفیظی
89128#12
وظیفه اصلی معتمدان سرکشی به ولایت‌های بود که به خاتون آنان اختصاص داده شده بودند، آنان در واقع بر منزل‌ها، دکان‌ها و مزارع و اجاره دادن آنان نظارت داشتند. محافظت از جواهرات و لباس‌های گران‌بهای خاتون‌ها ار وظایف دیگر آنان بود. خاتون‌ها همچنین تعدادی کنیز و غلام و خواجه و تعدادی سپاهی برای محفاظت از دربار او داشتند. هزینه همه این خدمتکاران از خزانه خاتون تأمین می‌شد. با وجوداین مخارج، عایدات بسیاری وارد خزانه خاتون‌ها می‌شد، طوری که حتی مبالغی ذخیره می‌شد. در واقع طی دورهٔ امپراتوری مغول این خاتون‌ها ثروت بسیاری جمع کرده بودند و هر کدام خدم و حشم جداگانه‌ای داشتند.
زنان ایرانی در سده‌های میانه