Okeyka, Apong
MANIPUD daytoy iti bukodmi a lektiur wenno Dr. Arturo B. Rotor Memorial Lecture iti 11th Biennial Convention idi Septiembre 16, 2008 iti Philippine Society of Allergy, Asthma & Immunology. Kolumnista iti diario daydi Dr. Arturo B. Rotor.
Sursuratenna idi ti “Confidentially Doctor.” Nagserbi pay isuna nga executive secretary da nag-Presidente Manuel L. Quezon ken nag-Presidente Sergio Osmeña, Sr. Naipanagan kenkuana ti maysa nga endocrine disease a natakuatanna, ti Rotor Syndrome.
* * * Iti nabiit pay a tiempo, kalpasan ti pannakaikkat ti chronic appendicitis, ibaga ti doktor wenno surihano nga agtalinaedka iti iddam iti sumagmamano a lawas. Ti rason ket tapno agimbag a nasayaat ti sugat ti nagoperaan. No makalawas laeng, mabignat wenno mabennat ti naglunit a sugat no padasen a watwaten dagiti masel dagiti saka.
Iti nasao a nabiit pay a tiempo, daytoy ti kasayaatan a pamanunotan iti tay-ak ti medisina ket sinursurot dagiti surihano (surgeon), obstetrician, ken cardiologist. Ti pasiente iti typhoid, agtalinaed iti iddana iti sumagmamano a lawas, “tapno maliklikan ti pannakabignat,” ken iti biang ti sakit ti puso, sumagmamano a pasiente ti nabalakadan nga agtalinaedda laengen iti iddada iti unos ti panagbiagda.
Nabayag sa naduktalan dagiti doktor a nadeldelikado no agtalinaed ti pasiente iti iddana. Imbatad ni Richard Asher ti baro a pamanunotan:
“Kitaenyo ti pasiente a nakaidda. Nakaay-ay-ay ti ladawanna. Agtutukel dagiti dara iti uratna, maparparkagan ti bugas dagiti tulangna, mapempen ti rugit iti bitukana, agruprupsa ti lasag iti kaiiddana, agsibsibo ti isbo iti basisawna, ket ti espirituna, agawaaw manipud iti bagina.”
Adu a rason ti makaigapu iti daytoy a panagbaliw ti perspektiba. Umuna, ti pannakapataud dagiti antibiotiko, masapul a maatur ti wagas ti panagagas. Ti gurigor gapu iti pneumonia, mabalin a mapaksiat iti 48 nga oras, maisalakanen ti agarup agrupsan a saka a posible koma a maputed, mabalinen a maagasan dagiti naimpektaran a sugat a mangidalit koma iti pasiente iti sumagmamano a lawas.
In-inut, naamiris dagiti surihano dagiti naisangsangayan a panaglaing dagiti pasienteda a binalakadanda idi nga ‘aginana’ iti mabayag iti iddada. Masansan, kalpasan ti naballigi nga operasion, agtutukel ti dara kadagiti saka wenno bara dagiti pasiente. Adda pay ketdi dagiti saan nga agbayag iti iddada ta dagiti lasagda, agbalin a nalabudoy, idinto a dagiti nakarkaro, maaddaanda iti nakaro nga ulser.
Dagiti baro a wagas ti panagadal maipanggep iti puso ken bara, nangipaamiris kadagiti doktor no kasano ti kadakkel ti biddut dagiti sumagmamano nga immun-una a konseptoda. Napaneknekan, kas pagarigan a no nakaiddaka, ad-adda nga agtrabaho ti puso iti 25 porsiento ngem no nakatugawka. Kalpasan ti dakkel nga operasion, ti kabaelan ti bara nga aganges ket maikabassit iti nasursurok ngem dua nga apagkatlo; isu a masapul a nakatugawka tapno makaangeska a normal.
Ti moderno a doktor, ngarud, kasungani ti aramidna ngem ti sinarunona. Imbes nga ibagana nga agtalinaed ti pasiente iti katre, ibagana a bumangon tapno agpagnapagna.
Kadagiti adu a kaso, agarup milagro wenno datdatlag ti epekto daytoy iti nakem ti pasiente. Lumawag ti rupana, agsubli ti imas ti pannanganna, pumartak ti panaglaingna. Ket kunana a sitatalged: “Agyamanak, Apo. Makapagdigosak manen.”—O
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn