Sinursuran: Kolum ni Jobert M. Pacnis
(Umuna iti dua a paset)
KADAGITI patangan iti social media, kangrunaan iti facebook, nagbalin a nabara nga isyo ti mapaspasamak iti Literatura Ilokana—aglalo iti aspeto no anian ti dinur-asan daytoy.
Wen nga agpayso, adda kadin dinur-asan ti Literatura Ilokana? Wenno isu latta nga isu dagiti masursurat ket di makaipasdek iti bukodna a pakabigbigan?
Nabayagen ti literaturatayo. No kunaen a nangrugi iti natapok ken napitak a dana, mabalin unay. Ngem dagidi nagkauna a nangusat, nangiyam-ammo iti kabukbukodantayo a sinurat, sakbay pay a dimteng dagiti Espaniol iti pagilian, saanda a naupay a nangitandudo kadaytoy. Immalditda dagiti padas, pampanunot, rikna/kananakem ken arapaapda babaen ti burburtia, arikenken, murmuray, dung-aw, dallot, arasaas, salaysay, daniw, sarita, nobela, drama— ken kaarngida. Nagbalin dagitoy a natinggaw a timek kadagiti pagtaengan a nakadanonanda. Nagsarmingan, nagliwliwaan ti kaaduan.
Kasano ngarud itan ti Literatura Ilokana?
Ipokustayo iti daniw ti pagpapatangantayo. (Sumarunonton ti sarita/istoria). Adu a klase ti dandaniw ti pinadas, nagballigian ni Ilokano a pinutar. Haiku, clerihew, coronach, tanka, villanelle, soneto, oda, pangorona, ballad ken adu pay. Ngem nangipasdek ketdi iti bukodna a pakabigbigan, ‘tay bukodna a porma. Adda dagiti naaw-awagan iti daniw-angaw, danikabit ken sabsabali pay. Pagdaksanna, dagidi a klase ti dandaniw, linuglog a linuglog dagiti simmarsaruno a mannaniw. Saan a nageksperimento ni Ilokano. No kasano ti panagdandaniw dagiti sinarunoda, kasta met ti inaramidda. Saan a nangusat iti baro a dana ti daniw/panagdaniw. Nagangayanna, nagbalin a makasuya. Adu latta ti angot-simbaan, ‘tay kasla agsersermon, ken angot-politikal.
Ad-addan a naluglog ti nabayagen a naglugluglogan dagiti immuna a mannaniw nga impadronda laeng met kadagiti dandaniw iti Ingles. Ta saantayo met a bukod dagita tanka, haiku, senryu, villanelle, soneto, pantoun kdpy.
Ngem nupay kasta, addada ketdi dagiti nangpadpadas a simiasi nupay makuna nga awan ti baro nga ideya a daniwen/daniwan. Adda laeng iti no kasano nga iparang, iparikna, iparaman ti daniw.
Nanamentayo man daytoy a kinuna ni Roy V. Aragon, mabigbig a kangrunaan/kalaingan a mannaniw iti agdama a panawen, awtor ti Bagi (kabaruanan a libro ti dandaniw), iti imbasana iti pannakayalnag ti librona iti Tungtongan 3 ti GUMIL Metro Manila a naangay idiay Novaliches, Quezon City idi Enero 24, 2015:
Liday, sadness, a kanaig ti solitude wenno panagmaymaysa, ti maysa a persona a nabati wenno napanawan wenno pimmanaw, wenno nakabatbati ket naibati. Masansan a dagita ita ti linaon wenno pakabuklan dagiti sursuratek ken masursuratko a daniw.
Nga isu met ti kaaduan kadagiti daniw a pinilik nga inlibro ita ditoy BAGI.
Ket no liday kunam, wenno tarumpingay, kakaduana metten ti adu pay a rikna, situasion, kondision ken environment agramanen ti panawen ken oras. Adda trahedia, adda pannakapaay, pannakaupay, pait, saem, buteng, depression kada anxiety, sipnget wenno kasipngetan, wenno no adda man lawag ket nakusnaw ken nalidem kas iti bulan nga uray no kabus ket agkuyem ta naynay a lingdan dagiti nangisit nga ulep. Ket gapu ta rabii ken no kua ket parbangon ti kaykayatko nga oras kadagitoy a daniw, masansan met a madiskurso ti ridep ken tagainep agramanen batibat. Ket wen, kanaigna aminen agraman dara, daga, patay, ipapatay—ti saanen a pannakariing pay, a pagangayanna metten ti agnanayon ken kinaagnanayon ta kaykayatko nga ikkan iti definision ti forever babaen ti konsepto ken truth ti death, ti inevitability daytoy.
Maysa nga arte ngamin ti pannaturog a kas iti kinapudno a maysa a naindaklan nga arte ti ipapatay—iti patay nga awanan panagungar, iti totality ti pannakagibus wenno pannakaisardengen a maminpinsan ti biag tapno agbiag iti agnanayon.
(Adda tuloyna)
cat_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn