Ni Jaime M. Agpalo, Jr.
(Tuloyna)
Nupay inus-usartayo met idin daytoy a porma, naminsan laeng iti daytoy a kolum. Nabayag a saantayo nga inusar ta ad-adda met ngamin a free verse dagiti dandaniw nga Ilokano. Kunaek a nagnunog ti nawaya a berso, ket no dadduma maawan ti depensana ken naitawtaw ti disiplina iti panagputaran ti daniw.
Maibilang met ketdi a free verse ti daniw-toluyan kadagiti dadduma. Isu a kinunatayo iti librotayo nga ‘Iti Duyog ti Singasing I’ a free verse is not really free. Daytoy ngamin ti nakuna dagiti nalalatak a mannaniw iti pagilian ken mangisursuro, a kas kada Butch Macansantos iti Baguio ken Leoncio Deriada iti Iloilo—a nakaadalantayo no kasano ti agputar iti daniw nga addaan kaipapanan.
Maysa a kontrobersial a daniw iti pagilian ti nasurat iti daytoy a porma—tuluyan. Kontrobersial kunak, ta nagbalin a linaon dagiti kritisismo kadagiti nasional a magasin ken pagiwarnak a mangpalpaliiw iti literatura. Nasurat a plagiarism. Iti sirkulo dagiti mannaniw iti pagilian nagserbi a kas pakdaar ti pasamak.
Kapudpudotanna nga isyo ita ti plagiarism. Ta ehemplo ngarud ti porma a daniw-tuluyan a topikotayo. Ti rigatna wenno imasna, adda natiliwan met idi ti maysa a nalatak a kolumnista ti Panorama Magazine ken kritiko iti literatura ket indetaliena ti pannakaplagiarismo ti daniw. Impakitana ti orihinal a nagkopiaan ken ti daniw a nasukatan dagiti balikas tapno agbalin-agtinnag a Cordillera experience. Sipud idin, saanen a makaipablaak iti daniw ni mannaniw wenno saanen nga agipabpablaak iti daniwna? Personal nga inuntontayo daytoy a kontrobersia iti kolumnista ti Panorama Magasin ken sigud a undersecretary ti education iti komperensia nga inangay ti PEN (poet, essayist, novelist) sadiay San Fernando, La Union. Impalawagna dagiti kayattayo a mailawlawag.
Intay man paliiwen ti ehemplo daytoy a porma. Manipud iti bukodtayo a daniw a napauluan iti “Para Kadagiti Agtutubo A Kukua Ti Pagilian” ken ti sub-title nga “1. Ama, pakawanem ida, ta dida ammo ti ar-aramidenda….”
Dida ammo ar-aramidenda ta dida magaw-at dagiti lapayagda ngamin ti balisungsong alipusposda kudkudkoden timidda. Inareb-ebdat’ digo,
sinimot dagiti lasag lauya, insublida iti dungdong dagiti tulang a sinepsepanda
sada manen dinigoan ken induol kadagiti natali a bituka. Iggemdat’ ipus ari dagiti dingraw,
ket no agdiskursoda, ti bukodda met laeng a bagit’ palpalakpakanda. Naglalaingda nga agdiskurso kadagiti kulot a balikas, asinoman a mangbarusngi maipalnaaw a dina oras.
Ipasindayagdat’ kinalaingda nga agkanta iti osana ngem ag-agkandat’ balinsuek a krus a kuentasda. Nalaingda a mangpuyot apuy lampara dagiti nagtagisilaw, nakalanglangsi amin a suli iti panagparti-panagipalnaaw. Kadagiti nagpartian, tinugawanda balikas araraw ken saning-i, dida man la nariknat’ dengngep ultimo kalalailoan nga umbi. Imkis lubong kadagiti
insarwagda a tabukol panagparti ngem insungbatda ti oda dagiti tirtiris, munieka ken bambanti.
Ti daniw iti ngato ket maysa a paset ti atiddog a daniwtayo. Mabasa ti sibubukel a daniw iti kamalig.blogspot.com nga intay pangikurkur-itan kadagiti dadduma a linaon daytoy a kolum.
Intay man met siripen ti daniw ni Enrique Villasis a napauluan iti ‘Lampong’.
Kinakalawang na ang kanyang pag-asinta. Matapos ang malalim na hininga, muli niyang itinutok ang nguso ng riple sa baboy-ramo. Tumatabal ang balahibo ng hayop sa kanyang bawat paghinga. Nakaantabay siya sa pagkakataon.
Nagdarasal ang mga dahon ng makahiya.
Nangangawit ang puwit ng baril sa balikat. Inihahanda ng daliri ang tamang tiyempo…
Atiddog met daytoy a daniw ni Enrique Villasis ngem inagsawtayo laeng ti damo a parang ti daniw tapno maipakitatayo ti porma a tuluyan.
Iti alimbukad.com a website ni nalatak a premiado a mannurat ken kritiko ti literatura, Roberto Añonuevo, adu dagiti daniw-baniaga sadiay nga impatarusna iti Tagalog wenno tulang tuluyan.
Saan a kasapulan daytoy porma a daniw-tuluyan ti istansa ken rukod. Agistansaka man wenno saan, isunto met la nga isu ti ibagam. Daytan sa man a rason, he-he!
Agdaniwka latta a, a kombinienteka a mangibaga ti kayatmo nga ibaga. Ket no saanka a kombiniente nga agaramat iti istansa ken rukodrukod, naulit-ulit a balikas ken dadduma pay, saanmon nga usaren. Ta adda met ti porma a daniw-tuluyan!
Ngem ti imasna, da met laeng Ariel Agcaoili ken Roy Aragon ti nakapaliiwak nga agdandaniw iti kastoy a porma. Apayen?
Ala ngarud, babayu…!
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn