Kolum ni Danny Antalan
Pinutarna ti sarita iti papel a danum—Rey Duque
Dakamatem ti naganna ket awan ti mannurat-mannaniw nga Ilokano ti di makaam-ammo kaniana.
Isuna ti tao a nangipaay iti anges kadagiti agbibiag iti sarita. Isuna ti nangipaay iti biag kadagiti aggargaraw iti lubong ti literatura.
No maysa a lubong ti papel, didiosen dagiti karakter nga inikkanna ti biag iti papel tapno aggaraw, agsao ken agbiagda iti panunot dagiti agbasbasa.
Maysan nga immortal ti lugar a Bagani Ubbog. Maysan a pakasaritaan ni Romeo Arquero.
Padak a kattigid ti ar-aramatenna nga imana. Kunada, maysa daytoy a sinial dagiti tao a nasariwawek ti imahinasionna. Ad-adda nga arte ti pagduyosanna. Nasapa a natakuatanna daytoy, nasapa nga imbagana iti amana a ni Cenon Duque ti lubong a kayatna a paggarawan.
Awan pay ti mannurat nga Ilokano a nangimaldit iti tugotna iti kasta unay kauneg ken kalatakna.
Ngem daksanggasat, ta itay nabiit ket nakitiponen kadagiti mannurat iti gunglo a maaw-awagan iti GUMIL-Langit.
Nagleddaang dagiti mannurat, mannaniw ken dagiti agbasbasa kadagiti sinurat ken pinutarna. Nagleddaangda ta nagiddep ti maysa a kingki a mangranraniag iti literatura-Ilokana.
Ngem asino pay aya ti nakarkaro ti leddaangna no di ti maysa nga ina a nagayat ken nangtarabay iti anak agingga a nabigbig ti sangkapagilianan, iti lubong ti literatura?
Ni Nana Placida Arquero viuda Duque, 87 anios. Ti ina ni Reynaldo Duque nga iti kaubingna ket kitkitaenna laeng ti panagay-ayamna iti daga iti paraangan ti balayda a dos grados a naaramid iti tabla.
Kas maysa a mannurat ken reporter, tinurongko ti pagtaengan ti pagraeman unay a mannurat nga Ilokano. Nakasaritak ti kabsatna a ni Cenon Duque, Jr., ti inaudida a tallo nga agkakabsat, (natayen ti maikadua), diak impagarup nga iti dayta a gundaway, makasaritak ti ina, a nupay addan maikatlo a saka iti pannagnana, napigsa pay laeng ti panagdengngegna.
Dita a natakuatak no kasano a nangrugi ti panagsurat ti maysa a barito nga idi agangay ket nagbalin a mannurat a nagallangogan ti naganna.
Ti barito a Reynaldo, ammonan a lubongna ti literatura. Kas nadakamaten, imbagana daytoyen iti amana, nga agbiag isuna, saan nga iti talon no di iti pagesmanna a tay-ak.
Idi agbasbasa iti sekundaria a pagadalan, ad-adda a dagiti sinuratna a sarita ken pakasaritaan ti biag ti linaon ti notebookna. Dagiti linabag ti biag a maysa kadagiti paborito a paglinglingayan a dengdenggen iti tangatang. Ipatpatulodna iti radio iti Vigan dagitoy a pakasaritaan ti biag. Kasikat idi ni Noli Guerrero a mangibasbasa kadagitoy a pakasaritaan ti biag.
Awan typerwriterna, isut gapuna nga insursuratna dagitoy babaen ti ima. Ngem no dadduma, agturong iti balay ti kabarangayanda tapno imakiniliana dagiti sinuratna.
Kuna ni Cenon, adda dua idi a nuang ti amada. Gapu iti panangsuportana iti anakna, inlakona ti maysa a nuang iti P480. Talloda (Cenon, Cenon Junior ken Reynaldo) nagturongda idiay Manila tapno gumatangda iti typewriter. Underwood ti brand namena, P380 ti presiona.
Bayat a dagiti dadduma ket adda iti pugon a mangtrabaho iti tabako, adda isuna iti maikadua a kadsaaran ti balayda a tumanaktak iti typewriter.
Nagbunga dayta nga arapaapna. Kuna ni Junior (Cenon Duque, Jr.) a nakitana idi no kasano ti ragsak iti rupa ni manongna idi maipablaak ti umuna a saritana iti Bannawag: Ti Buneng, ti Tekka ken ti Salamagi. No kasano a naglagto ken nagrimat dagiti matana iti ragsak idi mabasana ti saritana iti panid ti magasin. No kasano a timmakder ti maysa a mannurat.
Ket manipud iti dayta a gundaway, saanen a naigawid a timmayok ti naganna iti lubong ti literatura. Saan laeng nga iti daniw ti dinalan ti lapisna, agsipud ta nabigbig iti sarita, nobela ken iti drama ken dadduma pay. Ken saan laeng nga iluko ti dinalananna. Uray iti Filipino ken English ket naimaldit ti nagan a Reynaldo Duque.
Manipud kadagiti di malipatanen a Bagani seriesna, agraman ti Calimugtong a dinalanna, agraman dagiti di malipatan a pagteng ti saritana.
Gapu iti naidumduma a wagas ken epektibo a panangbiagna kadagiti taona iti sarita a kas kuna ti kabsatna, “aggargarawda a tao iti lugar a mailadawan”, nangabak kadagiti nagkaadu a literary writing contest. Ginasut a pammadayaw ti inawatna kadagiti nadumaduma a kita ti panagsuratan.
(Adda tuloyna)
epo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn