Tulbek ti Naragsak a Pamilia
Dagiti Karit Kadagiti Agdadamo a Nagannak
Charles: * “Nakaragragsakkami ken Mary idi naipasngay ti anakmi a babai. Ngem gistay awan turogko iti umuna a sumagmamano a bulan kalpasan dayta. Adu idi ti planomi no kasano nga asikasuen ken padakkelen ti anakmi, ngem dagus a nagpukaw dagita.”
Mary: “Saankon a kabukbukodan ti biagko sipud idi naipasngay ti anakmi. Awan la ti pakaseknanmi no di ti sumaruno a mamador, sumaruno a diaper, wenno ti panangpatalna ken panangpaturog iti ubing. Kasta unay ti pannakaikawak. Naisubli laeng ti normal a relasionmi ken Charles kalpasan ti sumagmamano a bulan.”
UMANAMONG ti adu a ti kaadda ti annak ket maysa kadagiti kararagsakan a paset ti biag. Sawen ti Biblia a dagiti annak ket “gunggona” manipud iti Dios. (Salmo 127:3) Kas iti kapadasan da Charles ken Mary, ammo met dagiti agdadamo a nagannak nga adu ti agbaliw iti kasasaadda. Kas pagarigan, ti agdadamo nga ina mabalin nga ipamaysana ti atensionna iti maladaga ken maseknan unay iti tunggal panagsangit ti ubing. Mabalin a maayatan met ti agdadamo nga ama iti kinasinged ti agina, ngem mabalin met a madanagan amangan no mabaybay-an.
Kinapudnona, ti pannakaipasngay ti umuna nga anak ket mabalin a pakaigapuan ti parikut dagiti agassawa. Mabalin a tumaud dagiti emosional a problema ken di pagkinnaawatan, a madlaw ken kumaro gapu kadagiti rigat ti panagbalin a nagannak.
Kasano a mapagballigian dagiti agdadamo a nagannak ti okupado a bulbulan bayat a kasapulan ti maladaga ti amin nga atensionda? Ania ti aramidenda tapno agtalinaedda a nasinged? Kasano a sanguenda ti aniaman a saanda a pagkinnaawatan maipapan iti panangpadakkel iti ubing? Usigentayo dagitoy a karit ken no kasano a makatulong dagiti prinsipio ti Biblia.
UMUNA A KARIT: Agawen ti ubing ti amin nga atension.
Marikna ti ina nga obligasionna a tagibien ti kappasngay nga anakna isu nga ipamaysana ti panawenna a mangasikaso kenkuana. Ngem mabalin a marikna ni lakayna a mabaybay-an, kas kinuna ni Manuel a taga-Brazil: “Naikawaak idi a ti anakmi ti kanayonen nga as-asikasuen ni baketko. Dati a dakdakami nga agassawa, pagammuan ta kasla duduada met laengen nga agina.” Kasano a sanguem ti pannakaikawa?
Tulbek ti balligi: Agan-anus.
“Ti ayat mabayag-panagituredna ken manangngaasi,” kuna ti Biblia. Ti ayat “saanna a sapulen dagiti bukodna a pagimbagan, saan a magargari nga agpungtot.” (1 Corinto 13:4, 5) Tapno mayaplikar daytoy dagiti agassawa, ania ti aramidenda no maipasngay ti anakda?
Pampaneknekan ti masirib a lalaki nga ay-ayatenna ni baketna no ammuenna dagiti pisikal ken mental nga epekto ti panagpasngay. No aramidenna dayta, matarusanna no apay a nalaka nga agbaliw ti rikna ni baketna. * Inamin ni Adam nga agnanaed idiay France ken ama ti agmakatawen a balasitang: “No dadduma, narigat a pakibagayan ti panagbaliwbaliw ti rikna ni baketko. Ngem laglagipek a saan a siak ti pakarurodanna no di ket epekto laeng dayta ti pannakaikawana iti baro a situasion.”
Adda kadi gundaway a di umiso ti panangipapan ni baketmo iti panangikagumaam a tumulong? No kasta, saanka koma a nalaka a masaksaktan. (Eclesiastes 7:9) Agan-anuska ketdi ken ikagumaam nga iyun-una dagiti kasapulanna, saan a ti kasapulam, tapno saanka a marurod.—Proverbio 14:29.
Iti sabali a bangir, ti manakem nga asawa a babai paregtaenna ni lakayna a mangibaklay iti baro a rebbengenna. Ipariknana a karaman ni lakayna iti panangtaripato iti ubing, nga an-anusanna nga isuro no kasano ti agtempla iti gatas wenno agsukat iti diaper—nupay mabalin a maappigud iti damo.
Ni Ellen nga agtawen iti 26 bigbigenna a masapul a balbaliwanna ti panangtratona ken lakayna. “Laglagipek a saan laeng a siak ti makin-anak iti ubing,” kunana. “Ken saanak koma nga agbalin a metikulosa iti panangaramid ni lakayko kadagiti suhestionko maipapan iti panangtaripato iti maladaga.”
PADASENYO DAYTOY: Dakayo nga assawa a babbai, no naiduma ti wagas a panangtaripato ni lakayyo iti ubing, saanyo koma a babalawen wenno baliwan ti inaramidna. Komendaranyo ketdi ti nasayaat a naaramidanna, iti kasta bumileg ti kompiansana ken maparegtam a tumulong kenka. Dakayo nga assawa a lallaki, kissayanyo ti panawenyo iti di unay napateg nga aktibidad tapno ad-adu ti panawenyo a tumulong ken baketyo, nangruna iti sumagmamano a bulan kalpasan ti panagpasngayna.
MAIKADUA A KARIT: Lumamiis ti relasionyo nga agassawa.
Limmamiis ti relasion ti adu nga agdadamo a nagannak gapu ta napaksuyanda. Resulta dayta ti putedputed a turog ken dagiti di ninamnama a parikut. Kinuna ti maysa nga ina a Pranses nga agnagan Vivianne ken addaan iti dua nga annak: “Idi damo, impangpangrunak ti rebbengek kas ina nga uray la nalipatakon ti rebbengek kas asawa.”
Iti sabali a bangir, mabalin a saan a mabigbig ti lalaki a dakkel ti epekto ti panagsikog ni baketna—agpada iti pisikal ken emosional. Mabalin nga agawen ti ubing ti panawen ken pigsa a dati nga us-usarenyo tapno agtalinaed ti emosional ken seksual a kinasingedyo. Ania ti aramiden ti agassawa tapno saan nga agbalin a bangen iti relasionda ti awan gawayna ken makaay-ayo a maladagada?
Tulbek ti balligi: Pasingkedanyo ti panagpinnategyo.
Kastoy ti panangiladawan ti Biblia iti panagasawa: “Ti maysa a lalaki panawannanto ti amana ken ti inana ket masapul a makitipon iti asawana ket masapul nga agbalinda a maymaysa a lasag.” * (Genesis 2:24) Inranta ni Jehova a Dios nga inton agangay panawan ti annak dagiti nagannakda. Maisupadi iti dayta, inanamaen ti Dios a tungpal-biag nga agtipon dagiti agassawa kas maymaysa a lasag. (Mateo 19:3-9) Kasano a makatulong dayta a kinapudno tapno mataginayon dagiti agdadamo a nagannak ti umiso a prioridadda?
Ni Vivianne a nadakamat itay, kunana: “Pinampanunotko ti sasao ti Genesis 2:24, ket natulongannak dayta a bersikulo a mangbigbig a dakami nga agassawa—saan a dakami iti anakko—ti nagbalin a ‘maymaysa a lasag.’ Naamirisko a nasken a pabilgek ti relasionmi nga agassawa.” Kuna ni Theresa, nga ina ti ubing a babai nga agtawen iti dua: “No madlawko nga umad-adayon ti riknak ken lakayko, ikagumaak nga ipaay a dagus ti naan-anay nga atensionko kenkuana, uray apagbiit laeng iti kada aldaw.”
No maysaka nga asawa a lalaki, kasanom a mapabileg ti relasionyo nga agassawa? Babaen iti sao ken aramid, iyebkasmo ti ayat ken dungngo ken baketmo. Ikagumaam a pagkalmaen ti aniaman a pakadanagan ni baketmo. Kuna ni Sarah, ina nga agtawen iti 30: “Nasken a maammuan ti asawa a babai a maipatpateg pay laeng uray saanen a kas iti dati ti pammagina.” Ni Alan, a taga-Germany ken addaan iti dua nga annak, mabigbigna a nasken nga andingayenna ni baketna. Kunana: “Kanayon a liwliwaek ni baketko no malmalday.”
Talaga a masinga ti seksual a relasion ti agassawa no maipasngay ti maysa nga anak. Isu a masapul a pagsaritaan ti agassawa dagiti kasapulanda. Kuna ti Biblia a masapul a ‘pagnumuan’ ti agassawa dagiti panagbalbaliw iti seksual a relasionda. (1 Corinto 7:1-5) Masapul nga agtungtongda. Mabalin a gapu iti kultura iti lugaryo, nalabit alusiisenka a makisarita iti asawam maipapan iti seksual a bambanag. Ngem nasken dayta bayat a makibagbagay dagiti agassawa iti baro a rutinada kas nagannak. Agbalinka a mannakipagrikna, naanus, ken napudno. (1 Corinto 10:24) Iti kasta, maliklikanyo ti di panagkinnaawatan ket rumayray ti panagpinnategyo nga agassawa.—1 Pedro 3:7, 8.
Maparayray met ti agassawa ti panagpinnategda no iyebkasda ti apresasion iti tunggal maysa. Mabigbig ti manakem a lalaki a dina makita ti amin nga ar-aramiden ti nabiit pay a nagpasngay nga asawana. Kuna ni Vivianne: “Kasla awan naaramidak iti nagmalem—nupay okupadoak a nangaywan iti anakmi!” Nupay okupado, ti mannakaawat nga ina dina koma tagibassiten ti naaramidan ni lakayna iti pamilia.—Proverbio 17:17.
PADASENYO DAYTOY: Dakayo nga inna, rumidepkayo biit, no mabalin, bayat a matmaturog ti anakyo. No aginanakayo, ad-adunto ti pigsayo para iti rebbengenyo kas asawa a babai. Dakayo nga amma, ikagumaanyo ti bumangon iti rabii a mangpagatas iti ubing wenno mangsukat iti diaperna tapno makainana ni baketyo. Kanayon a pasingkedanyo ti ayatyo iti asawayo babaen ti panangibati iti ababa a mensahe para kenkuana, panagteks, wenno pannakisarita kenkuana iti telepono. Iwayaanyo ti agtungtong a dakdakayo. Pagsaritaanyo ti personal a pakaseknanyo, saan laeng a maipapan iti ubing. Patibkerenyo ti relasionyo nga agassawa, ket ad-addanto a mapagballigianyo dagiti karit iti panagbalin a nagannak.
MAIKATLO A KARIT: Di panagkinnaawatan maipapan iti panangpadakkel iti anak.
Naduktalan ti dadduma a pagassawaan a ti nagduma a pannakapadakkelda ti gapu nga agsupiatda. Kasta idi ti karit a naipasango kada Asami ken Katsuro, agassawa a taga-Japan. Kuna ni Asami: “Pagarupek a napanuynoy ni lakayko iti balasitangmi, ngem ipapanna met nga estriktoak unay.” Kasano nga agtunoskayo nga agassawa?
Tulbek ti balligi: Agtungtong ken agtinnulongkayo nga agassawa.
Insurat ni masirib nga Ari Solomon: “Babaen iti kinadursok parnuayen laeng ti maysa ti dangadang, ngem kadagidiay agiinnuman a sangsangkamaysa adda ti sirib.” (Proverbio 13:10) Ammom kadi ti wagas ti asawam iti panangpadakkel iti ubing? No sayo la pagsaritaan ti wagas ti panangpadakkel iti anakyo inton maipasngay, mabalin a saankayto nga agtunos a mangsango iti daytoy a karit.
Kas pagarigan, ania ti nagnumuanyo a sungbat kadagitoy a saludsod: “Kasanomi nga iruam ti anakmi iti nasayaat a pannangan ken pannaturog? Kanayon kadi nga ubbaenmi ti ubing no agsangit bayat ti pannaturog? Kasanomi a suruan iti umiso a panangusar iti kasilias?” Siempre, naiduma ti desisionyo iti sabali a pagassawaan. Kuna ni Ethan nga addaan dua nga annak: “Masapul a pagtungtonganyo ti bambanag tapno agtunoskayo. Iti kasta, makapagdanggaykayo a mangasikaso iti ubing.”
PADASENYO DAYTOY: Lagipenyo no kasano a pinadakkeldakayo dagiti nagannakyo. Ikeddengyo no ania a kababalin ken wagas ti kayatyo nga ipakat ken dagiti kayatyo a liklikan iti panangpadakkelyo iti anakyo. Pagsaritaanyo ti wagas a napiliyo.
Adda Pagimbagan ti Kaadda ti Anak
No kasano a ti agpareha a sumasala kasapulanda ti panawen ken anus tapno makapagdanggayda, kasapulanyo met ti panawen tapno maitungpalyo dagiti baro a rebbengenyo kas nagannak. Ngem mairuamkayonto met laeng kadagita inton agangay.
Ti panangpadakkel iti anak ti mangsubok iti kinatibker ti panagasawayo ken agnanayon a mangbaliw iti relasionyo nga agassawa. Ngem gundawaymo met dayta a mangpatanor kadagiti nasayaat a kualidad. No iyaplikaryo ti nainsiriban a balakad ti Biblia, mapasaranyo ti kapadasan ti ama nga agnagan Kenneth, a nagkuna: “Adda nagsayaat nga epektona kadakami ken baketko ti panangpadakkelmi kadagiti annakmi. Saan la a ti bagbagimi ti pampanunotenmi itan. Nagbalinkamin nga ad-adda a nadungngo ken mannakaawat.” Adda la ketdi pagsayaatanna kadagiti agassawa dagiti kasta a panagbalbaliw.
^ par. 3 Nabaliwan dagiti nagan iti daytoy nga artikulo.
^ par. 11 Gagangay nga agpasar iti depresion ti adu nga inna sumagmamano a lawas kalpasan ti panaganakda. Ngem nakarkaro ti dadduma ta mapasaranda pay ti maaw-awagan iti postpartum depression. Tapno mailasin ken maammuan no kasano a sanguen daytoy a karit, kitaem dagiti artikulo a “Nagballigiak a Nakidangadang iti Postpartum Depression” iti Hulio 22, 2002 a ruar ti Agriingkayo!, ken ti “Pannakaawat iti Postpartum Depression” iti Hunio 8, 2003 a ruar ti Agriingkayo! nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova. Mabalin a mabasa dagitoy nga artikulo iti Ingles iti Web site a www.watchtower.org.
^ par. 19 Sigun iti maysa nga eskolar, ti Hebreo a berbo a naipatarus kas “makitipon” iti Genesis 2:24 mabalin a ‘kaipapananna ti ikakapet iti maysa gapu iti panagayat ken kinasungdo.’
ISALUDSODMO ITI BAGIM . . .
- Ania ti naaramidak idi napan a lawas a mangipakita nga ap-apresiarek ti asawak iti naaramidanna iti pamiliami?
- Kaano ti naudi a nasinged a pannakitungtongko iti asawak maipapan iti sabali a banag a saan a maipapan iti panangpadakkel iti anakmi?
Ammuem ti Ad-adu Pay
No Kasanoyo nga Isuro ti Anakyo
Saan laeng a pagannurotan ken panangdusa ti ramanen ti disiplina.
Kasano nga Agbalin a Naragsak ti Pamiliam?
Ni Jehova a naragsak a Dios, kayatna a naragsak dagiti pamilia. Ammuem ti praktikal a balakad ti Biblia iti asawa a lalaki, asawa a babai, nagannak, ken annak.
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn