Wednesday, September 04, 2013
Saludsod Iti Pasalip
Rumbeng kadi nga awan ti mangabak iti maysa a pasalip iti panagsuratan? Daytoy i intext ti maysa a pagayam, a dina kayat a maibutaktak ti kinaasinona, a nalabit wenno di pagduaduaan iti kinaadda ti ngatangatana wenno makarikna ngata iti panagaripapa isu nga agsadag iti kinatalged agingga maragpat ti panunotna iti kongreto nga inna pagbatayan iti ibaskagna met a pangngeddeng. Tapno maguped dayta a panagduaduana, inyumanna kadatayo, a nangiddawanna iti bukodtayo a kapanunotan maipapan itoy. Imbagatayo met kenkuana ti bukodtayo a kapanunotan maipapan iti inna pakariribukan.
Ken agsipud ta maipapan iti literatura ti nakasentroan daytoy a sinurat, insurattayo met ti kapanunotan ken kapaliiwantayo ditoy; kalpasan a naibagatayon kenni gayyem ti bukodtayo a kapanunotan ken kapaliiwan.
Subliantayo ti saludsodna ken nasken nga idatagtayo ti kapaliiwantayo kadagiti naglabas a pakontes ken dadduma pay pakontes iti panagsuratan saan laeng a ti bukodtayo a dila no dipay ket iti sabsabali. Adawentayo ti kapaliiwantayo kadagitoy tapno masirok ti kapuonan ti amin wenno pagibasaran iti inyetnag a pangngeddeng.
Iti kapaliiwantayo, very lenient—tolerado, managpanuynoy unay, managpalabas unay—wen, dayta ti korek a termino ti Ilocano lit no maipapan iti aniaman a pakontes, saan unay a naestrikto a kas kadagiti dadduma pay a pasalip dagiti dadduma pay a lengguahe; napaliiwtayo daytoy kadagiti napalpalabas a komentario, analyses, kritisismo ken dadduma pay a sinurat (opinion) maipapan iti kapaliiwan kadagiti nangabak iti pakontes ken kapanunotan a naidatag, nakiddaw man wenno saan maipapan itoy.
Kas iti opinion ti maysa a panglakayen iti Ilocano lit, ti ebaluasion ti sinurat ket ad-adda nga agbatay iti substance –ania ti Ilokanonan, hmn, dagsen ti/dagiti elemento a naaramat ken/wenno ania iti topikona ken kayatna nga ibaga; kabarbaro kadi nga idea wenno nagasgasen?
No daytoy ti rason, wen, ala, kumanunongak met, ania ngarud ikidemanen a, ti motivation iti sabali lalo no agdadamo nga agsurat ket ad-adda nga ikkan iti preperensia just for the sake ti kabukbukodan a literatura; ti leniency ket maisarwag, ket dagiti sekreto ken kapaliiwan, agbatida a kas aridaed ti kalman, ta mangnamnama a dumtengto met ti panawen nga inda maragpat iti kinaumno inton maluoman ti plumada, lalo ket kaaduanna kadagiti mannurat nga Ilokano ket damoda a tumapog iti talon ti panagsuratan.
Ngem no dagiti dadduma pay a rason iti pasalip, aglalo kadagiti naidatagen a pagannurotan ken no maipapan iti definition, saanak metten nga umayon iti panangpalabas. Saanak nga umayon no daytoy ti nasukit.
Adu metten dagiti pasalip nga intay naghuradoan ket dagiti definition ken naituding a pagannurotan ket inikkan iti preperensia ngem iti sabali. Adu ken atiddog a discussion, palawag ken argumento, kontra argumento iti naidatag; saanen wenno mailaksiden iti substance iti sinurat ta ti kitkitaenen ket paglintegan—no dagiti dadduma a paglintegan a mabalin a mabinnat, wen, umayunak latta, ta dayta ngarud motivation ti rason, a kas iti maysa nga intay naghuraduan—nga inlawlawag dagiti pada nga hurados ti kangrunaan a rason.
Ngem saanko nga ayunan no naikeddengen a dayta ti paglintegan wenno dayta ti pagsasalipan.
A kas iti maysa a pasalip ti daniw nga on the spot GUMIL convention, awan a pulos ti intedko a nangabak no di laeng ti maysa nga special prize. Diak a kanunongan dagiti padak nga hurados, ti rasonko: naidatag ti pagsasalipan, ket amin—repeat, amin a nakisalip ket awan iti nakasurot ti kayat a sawen dayta a pagsasalipan.
Rumbeng kadi nga ited ti pammadayaw no awan iti nakasurot iti paglintegan? Kaniak a biang, saan, ta saanda a naragpat ti paglintegan. Ti saritaan ditoy ken ti maipapan kadagiti pagannurotan saan a maipapan iti kadagiti sinurat.
No maipapan iti sinurat, wen, kanunongak iti panangbinnat ti muging ngem dagiti dagiti rules ti malabsing, nungka, ngamin iti bukodko a kapanunotan, dagiti hurados ti mangtimon iti maysa a pasalip. Adda kadakuada, iggemda ti nagan ti pasalip ket no agkibaltangda, nagkibaltang met ti nagpasalip, mapellasan ti credentials.
Apay a mangikeddeng iti paglintegan no saan nga isu ti masurot? No awan iti nakaragpat wenno nakasurot iti pagsasalipan, apay nga ited ti gunggona?
Daytoy ti turongen ti intext ni pagayam, ti napalabas a pakontes ti sarita sadiay Cagayan ti nalabit a kayatna a malawlawagan. Awan ti nanangabak a gunggona, ngem adda ti special prize.
Ti makunak, kanunongak ti resulta no saan a naragpat dagiti agsasalip no ania ti pagsasalipan, maitutop laeng a saan nga ited dagiti gunggona. Adda naikeddeng a pagsasalipan, nga isu dayta ti maipapan iti diaspora—ti panagdappat, panagtawataw (kuna dagiti dadduma), pannakaipalais iti sabali a lugar ket sadiayen a simmantak, rimmangpaya wenno nalpay, nanglaylay no isu. Ta kas iti nabasatayo a paglintegan, maipapan iti diaspora ti pagsasalipan.
No awan iti nakaragpat kadayta nga annuroten ti pagsasalipan, natural nga awan ti maited a gunggona, saan a mabalin a pagtignayen ti leniency ditoy ta makabasol, mababalaw met ti agpakontes lalo dagiti naghurado no mabasa a saan met a maipapan iti nagsasalipan ti agparang a nangabak.
Ti maipapan iti diaspora ti pagsasalipan, awanen iti sabali pay. No awan iti nangtratar iti diaspora, maitutop a di ited dagiti pammadayaw.
Kadagiti open (awan iti naikeddeng a tema a pagsasalipan), no marikna ti hurado nga awan iti maitutop a mangabak para iti dayta a gunggona, maitutop a saan nga ited. Kas iti pammaliiwko iti pasalip iti Palanca Awards (saan nga Iluko), pasaray awan ti maited a gunggona no dida maikari iti dayta a puesto.
No iti sabali a lengguahe, nasisita a masurot (adhere) unay no ania ti reglamento wenno pagannurotan ti pasalip.
Iti maysa a pasalip, ti opinion ti maysa kadagiti hurado, a rumbeng laeng a mabakantean koma ti puesto wenno ti umuna a gunggona ta patienna nga awan iti nakaragpat. Ngem agsipud ta nakaisigudanen ti Ilocano lit a mapunoan latta amin a gunggona, isu ti sinurotda. Ket ti resulta, adda dimlaw, banag a naliklikan koma no estrikto a maipatungpal ti pagannurotan wenno estrikto iti panagpili ket saan nga ited ti gunggona no awan iti maikari nga umawat.
Iti pasalip iti sarita sadiay Cagayan, nalabit nga awan ngata iti nakapatar iti naikeddeng a tema ti pagsasalipan isu nga amin a gunggona ket naikeddeng a saan a maited.
Babaen itoy a nairugi a banag, sapay ta isu ti masurot kadagiti pay sumarsaruno nga agpasalip, nga estrikto a maipatungpal dagiti alagaden ken ti tema a pagsasalipan.
No nangikeddeng iti tema a pagsasalipan, sakanto nakabasa iti nangabak a saanna a sinurot ti tema, agsagrap la ketdi ti adu a pammabalaw; ket siguradoenmi met nga adda espasio daytoy a kolum para iti dayta a banag.
No ania ti pagsasalipan a naibaga, isu laeng koma iti pagsasalipan. @
Posted by Ka Iddo at 5:33 PM
No comments:
Subscribe to: Post Comments (Atom)
eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn