Malagipko man unay ti sarita a napauluan iti ‘Taraon dagiti Didiosen’ a sinurat ni Juan S. P. Hidalgo, Jr.. Ti pakasaritaan ti ubing a mangsapsapul ken ni nanangna a biniktima dagiti naranggas ken nadangkok a didiosen. Nalimed a nakastrek iti balay dagiti didiosen. Nadatnganna ti nagarbo a padaya a mapaspasamak. Mabmabsog ken agrenrennek amin dagiti didiosen iti nakaim-imas a taraon. Maay-ayatan unay dagiti didiosen iti naisagana a taraon.
Ta ania, aya, ti naimas a taraon dagiti didiosen?
Nalimed a nagusisa ti ubing iti kusina tapno takuatanna dayta naimas a taraon iti padaya dagiti didiosen. Ta apay a kasta la unayen iti panagayat dagiti didiosen iti sagana a taraon. Ngem nagkintayeg iti uray la ti ubing idi naduktalanna a ni nanangna – ni Filipinas Lazaro – ti pinarti ken inluto dagiti didiosen.
Nagbalin a naimas a taraon dagiti didiosen ni Ina Filipinas Lazaro.
Pinagpiestaan dagiti didiosen ti lasag ken dara ni Ina Filipinas Lazaro.
Anian a nagkas-ang, ta nagbibingayan dagiti didiosen ti laslasag ni Ina Filipinas Lazaro. Anian nga eksena!
Adda didiosen a nakaduktal iti ubing. Nakabkabil ken naibelleng iti langalang a kakaasi.
Tinulongan dagiti rebelde a mangbusbusor kadagiti didiosen.
Dayta ti sarita.
Maysa nga intellectual a sarita. Maysa a naisangsangayan a sarita. Maysa a pangngarig a sarita. Maysa a sarita nga iti agdama a panawen ket napapanawen (timely).
Ni Filipinas Lazaro ket ibagianna (represents) ti biang ti sibubukel a pagilian, a pagbibingayan ken pagrarangasan dagiti didiosen. Nagbalin a taraon dagiti didiosen ni Ina Ili. Ta nabileg ken nadangkok la unay dagiti didiosen. Dagiti laeng bagbagida ti ammoda ket awan bibiangda ti sapasap wenno gagangay nga umili. Awan bibiangda iti pakadadaelan ti sapasap. Awan bibiangda iti pakaseknan ti sapasap.
Ti pakasaritaan, no man maysa a fiction ket iladladawanna ti mapaspasamak iti pagilian – ti nakakaskas-ang a mapaspasamak iti pagilian. Pagrarangasanen dagiti didiosen; ket agsapsapul piman ti ubing a kapanunotan iti sungbat kadagiti naruay a saludsod ti saan nga agpulsot nga apay?
Iti agdama a panawen, pagrarangasan metten dagiti didiosen ti Makinlaud a Luzon, iti Kailokuan, iti Cagayan Valley ken iti Cordillera. Dagiti didiosen a mangparparti-mangtadtadtad iti bagi ni Ina Ili. Adda dagiti inawis dagiti didiosen a makidaya iti naipuni a taraon kadagiti kabambantayan ken uray kadagiti igid ti baybay ken sabangan.
Agreggetda a mangipauneg iti taraon nga inda pagbaknangan uray pakadadaelan ti kaaduan nangruna unay ti nakaparsuaan.
Apay a kasdiay? Saan a mapugsat dagiti agsublisubli a saludsod. Makatitileng ti kinaulimek dagiti nakatugaw iti trono; ken dagiti dadduma, dagiti nagtaud iti ngiwatda ket saan nga isu ti tignay nga inda iwaywayat ta nagduma ti sao dagiti didiosen iti aramidda. Anian a panangballaibo ken panangiyaw-awan kadagiti umili!
Pudno unay a nakiro ken saan a maawatan ti liriko ken ayug ti kansion iti panawen no madaman ti padaya dagiti didiosen. Ket iti masakbayan, maysa a naapres a dugudog ti bangungot – ti makapaaliaw a bangungot!
Iti Makinlaud a Luzon, agtultuloy latta ti black sand mining uray no inkeddengen ti DENR ti pannakaiparit daytoy gapu iti saan a pagduaduaan a didigra a pataudenna. Ngem gapu iti technicalities, saan a maiyimplimentar ti bilin agingga a saan a maresolbar ti parikut a technicalities. Saan a nalawag no ania dagita a technicalities a pagbatayan. Ngem ti nalawag, agingga saan a maresolbar dagita a technicalities, agtultuloy latta ti panagminas.
Ket kuna ngarud dagiti agkitakit iti panagminas a maresolbarton ti parikut ti technicalities no naibuston ti black sand ken nadadaelton ti lugar. Tumpuarto manen dagiti didiosen a kas bannuar ken mangitantandudo iti pakaseknan ti nakaparsuaan.
Pagikkisendanto iti kalkalsada dagiti aliporesda a pinuruakanda iti binuot a tinapa tapno bumanglo manen ti naganda.
Iti Kailokuan, 158 a mining applications ti sidadaan a mangirugin iti operasionda. Sadiay Cagayan, ket maibibiahen iti China dagiti black sand a mininasda. Ti kinabaknang ti pagilian ket maipanaw a mangpabaknang iti nabaknangen a pagilian. Ti kinabaknang ti pagilian ti pagbaknangan pay ti nabaknangen a pagilian.
Ta ania ngamin, aya, daytoy a black sand?
Ti black sand wenno magnetite. Aw-awaganda pay iti loadstone. Iti Iloko, baggiing ti napuotak a pangawag dagiti agminminas itoy sadiay Tagudin idi circa ‘60s-‘70s, babaen ti kompania ti Philmag. Ti magnetite ket napateg la unay a mineral, lalo ita a panawen a kasapulan unay.
Ta kas mabasa iti www.wiki.answers.com mabasa daytoy: Magnetite is used in many ways. Magnetite can be used as magnets, which can be used for more than just keeping paper on the fridge. It can be used to generate electricity, keep trains on the tracks, and guide your way in the wilderness. Maaramid pay daytoy a piesa ti kompiuter ken nagduduma a gadgets.
Ita a panawen ti teknolohia, ti loadstone ket napateg unay a mineral. Isu a dagiti ganggannaet ket saanda nga agpanggadua a mangikisap daytoy a kinabaknang ti ili. Ta daytoy ti ‘Taraon Dagiti Didiosen’ – ti laslasag ni Ina Ili.#
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn