Sinurat ni Salvador A. Espejo
(Umuna a paset)
Awan makatawen ti panagisurok iti Quirino, Ilocos Sur, ngem ditoy ti nakakayakayak kadagiti ibilangko a kapategan a maregmeg ti nabalitokan nga adal iti biagko. Ditoy ti nakaadalak a maisupadi ti nasursurok iti pagadalan kadagiti pudno a mapaspasamak iti ruar. Ditoy ti nakapadasak kadagiti pannubok a nangkarit iti kinamaestrok. Ngem dagitoy ti ibilangko a pagdamilian a kangrunaan a naglasatak a nangmuli iti kinataok ken nangted iti kabarbaro a panangimutektekko iti biag.
Kas kadagiti kaaduan nga ili iti nasulinek a kabambantayan, narigat ti panagbiag iti Quirino. Awan pay ti koriente ditoy idi 1960s. No nagdalapdapen ti sipnget, awanen ti ania a matatao iti langalang. Masapa a maturog dagiti agindeg a kaaduanna ti nabannog kalpasan ti nagmalem a panagtrabahoda iti bangkagda. Panagtalon ti kangrunaan a pangalaan iti pagbiag dagiti agindeg ditoy.
Simple ti panagannayas ti panagbiag dagiti agindeg ditoy. Nariwet pay laeng, umulogen dagiti lallaki tapno mapanda iti bangkagda a kaaduanna ti adda iti sakaanan ti bantay wenno iti dinalusanda a paset ti bantay. Nagdalapdapton ti sipnget no aggawidda iti purok. Dagiti babbai, agdalusda iti balayda, aglaba, agluto sa mapanda mamalon. (Kinapudnona, kadawyan a buya ti panaggaarimutong dagiti babbai iti aglawlaw ti gripo a naipasdek iti maysa a paset iti Namitpit nga agis-is-is kadagiti plato, pariok, kaldero ken dadduma pay a lunglongan.)
Kaadduanna kadagiti mangisursuro iti Quirino ken Cervantes (maymaysa a distrito idi) ti naggapu iti baba. Manmano pay laeng dagiti annak dagitoy nga ili ti nagturpos iti kinamaestra. Kadagidi a panawen, saan a prioridad dagiti nagannak ditoy a pagturposen dagiti annakda iti haiskul ken nangnangruna iti kolehio.
Ita, adun dagiti propesional iti Quirino. Ngem yan ti rigatna, adun dagiti agtutubo a pimmanaw iti ilida tapno agbirokda iti “narabraber a karuotan” iti sabali a lugar. Adun kadagitoy nga annak ti agtrabtrabaho iti ballasiw-taaw ken agipatpatulod iti doliar kadagiti ipatpategda iti biag, kasta met dagiti mangmangged ken agnaeden kadagiti siudad ken urban towns.
Daydi Manong Baring (Alvaro Rafael), daydi Manang Carda (Ricarda Allibang, nagbalin a katugangak), ken Manang Deling (Adelina), asawa ni Manong Baring, ken daydi Manang Sencia (Cresencia Raquepo) dagiti kaduak a mangisuro iti Namitpit Elementary School.
Ni Manong Baring ti head teachermi. Isu payen ti in-charge iti sibubukel a distrito. Isu ti para aramid kadagiti reports mainaig dagiti aktibidad ken programa dagiti amin a pagadalan iti Quirino. Isu pay ti liasson officer ken mapan makimiting iti Cervantes no adda angayen ti district supervisor.
Dua a klase ti isuro daydi Manang Sencia, Grade I ken II. Dua met a klase ti isuro ni Manang Deling, ti Grade III ken IV. Grade V ken Home Economics teacher daydi Manang Carda. Siak ti in-charge ti Grade VI ken Industrial Arts ken Agriculture teacher.
Da Manong Baring ken daydi Manang Carda dagiti kaunaan a tubo ti Quirino a nagisuro iti ilida. Isuda ti nakaanus a nagadal iti kolehio kadagidi a panawen a dakkel a sakripisio ti panagbasa iti Baguio City gapu iti kinaadayo ti lugarda ken iti kinarigat ti kasasaadda, nangruna no matutudo nga awan ti makadaliasat a lugan gapu iti landslide.
Taga-Pangasinan ni Manang Deling, ngem ditoyen Namitpit ti nagtaenganda ken ni Manong Baring idi addan ilangoyda iti biag.
Taga-San Vicente, Ilocos Sur daydi Manang Sencia. Nasuroken a sangapulo a tawen nga agisursuro iti Namitpit ngem saan a makaalis iti ilina gapu ta kas nadakamatkon, kasapulan pay nga umapo kadagiti politiko.
Nupay ninamnamak a saan a dakkel a pagadalan ti Namitpit Elementary School a pakaidestinuak, nakariknaak latta iti pannakaupay idi makitak ti langa ti pagadalan a pagisuruak.
Kumpleto nga elementaria ti pagadalan ngem multi-grade iti primaria. Agtipon iti maysa a kuarto ti maikamaysa ken maikadua a grado. Agtipon met ti kuarto ti maikatlo ken maikapat a grado.
Nasayaat met ti pagkuartoan dagiti adda iti manipud iti maikamaysa agingga iti maikalima a grado ngem sabali ti pagkuartuan ti maikanem a grado. Nagatep iti pan-aw ken nagdiding iti natidtid a kawayan.
Saan a desk ti pagtugawan dagiti adalak no di naririt nga atiddog a kayo a naimula ti sakana iti daga a pannakasuelo metten ti kuarto.
No palausen ti manarita, kayarigan ti kuarto ti maikanem ti maysa a panakkelen a pakarso iti kataltalonan!
(Adda tuloyna)
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn