Makapalibbi ken makapagarko kadagiti kiday dayta, kapid, saan? Ngem ania pay ngarud ti kalapen no saan met a mapalubosan nga agitlog ken umadu pay dagiti ikan? Ania ngarud ket ultimo kakasla kikit a bulilit (galunggong) ket saan a mapakawan a kalapen ti trawl dagiti fishing fleet. Kas kuna dagiti pilosunggo a baribar ti panagrasrasonda: sidatayo pay ti ipon a kasla mukat ti kabassitna, anianto la ketdin ti kasla kikit a bulilit? Kasano a masungbatam dayta, kapid?
Nakaladladingit a panunoten, kapid, daytoy a mapaspasamak iti sanguanan dagiti nagkaadun a sangsanguen a parikut dagiti kabaybayan ken kataawan. Santo sumapit pay wenno mairaman a pagparikutan dagiti trahedia a mangiwaras iti rugit iti kabaybayan, kas kadagiti oil spill ken dadduma pay. Ngem kakaruan ti amin ti panagdadael wenno pannakadiskaril ti Deepwater Horizon oil rig sadiay Gulf of Mexico itay nabiit. Saan pay a naipaayan iti solusion ti parikut a pannakaibelleng iti inaldaw a 5,000 a bariles ti lana a nangapekto iti kabaybayan ken uray dagiti marshlands ti Lousiana. Lumawa a lumawa ti kontaminado iti inaldaw. Adu pay ketdin ti mangibagbaga a dakkel ti epekto ti insidente iti aglawlaw!
Adda payen tungtongan dagiti environmentalist a pannakaiparit ti panagkalap iti blue fin tuna ta dandanida kanon agbalin nga endangered species. No agbalikas dayta a dawat wenno suhestion, maapektaran la ketdi ti Pilipinas ta ditoy pagiliantayo ti maysa kadagiti kangrunaan a paggapuan ti tuna. Masarakan ti tuna fishing industry iti General Santos City ken kadarappatna a luglugar.
Pagsayaatanna ta saan a nagballigi daytoy a suhestion a pannakaipawil ti panagkalap kadagiti blue fin tuna ta immangal ken nagriri ti pagilian ti Japan ken dadduma pay a nalaing nga agsida iti blue fin tuna. Managkilaw dagiti Hapon ket paggugustoda nga isawsaw ti blue fin tuna iti wasabe kasta met a magustuanda dagiti dadduma pay a luto ken putahe manipud itoy.
Apay nga immangalda, kunam, kapid? Ngamin, agtaud kadaytoy nga ikan ti protina (protein) a kasapulan ti Japan ken dadduma a nasion wenno tuna-consuming countries lalo kadagiti nakurapay a nasion a pakaibilangan ti Pilipinas.
Wen, kapid, husto ta kunam, a dagiti laeng koma dadakkel a tuna ti kalapen dagiti nagkaadu a fishing fleet iti pagilian. Ngem uray iti Ilocos, manmanon dagiti kakasla bagi ti tao ti kadakkelna a blue fin tuna wenno oriles ta ultimo kakasla pungupunguan ket makalap metten. Ultimo kas kadakkel ti banglot nga oriles (tuna) ket saanen a mapakawan. Aysus!
Nagimas met ngamin a pillasen ti tuna sa isawsaw iti soy ken wasabe ket uray la umasuk ta agongmo iti kasusul-oy. Sakanto umigup iti inalseman nga ulo ken ipusna, di kad’ naimas, saan, kapid?
Ngem iti panangad-adal ti Green Economy iti situasion, immabuten iti tallopulo a porsiento ti bimmabaan ti produksion ti tuna ken dadduma nga ikan. Pudno la unay dayta. Kimmisangen ti makalapan kadagiti kabaybayan ken kataawan. Awanen dagiti agkalkalap iti kurukod ken daklis a pasaray pakiguyodan idi iti tali ket kas agas ti bannogmo, iyakupandaka ti alsemam wenno kilawem. Ngem, those were the days!
Ditoy met pagiliantayo, nakaladladingit nga annugoten nga iti baet dagiti kampania ti gobierno a mapugipog iti panagkalap babaen ti illegal a wagas, adu latta a mangngalap ti agilimed nga agusar kadagitoy.
(Maigibusto)
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn hau_Latn