PALAWAG: Diak koman ipablaaken ta 2005 pay laeng daytoy nga interview kenni Bokal Lemuel Gacula (Tubo ti Candon ti puonna ngem agnanaeddan idiay Saranggani Mindanao idi immay daytoy naki-fiesta iti Candon. Diak pay ngamin siguradon no Mayor iti Maitum ken Kiamba dagiti nadakamat a mangituray idi kadagiti nasao nga ili.
Daytoy nga interview ti nangibasarak iti saritak a “TUGOT” a nangabak iti maikaddua a gungona iti Palanca Awards 2006. Nasarakak daytoy nga interview a nailanad iti notebookko nga scratch ko no agsursuratak iti sarita wenno salaysay.
Ngem agsipud ta makitak ti importansiana daytoy… kaniak man wenno kadagiti agbasbasa… gapuna nga in-postko met laeng.
LEMUEL GACULA: Saannak a baro iti daytoy a lugar agsipud ta ti puonmi—ti apongmi a lakay ket taga-Tamurong, Candon.
DANNY: Ditoyka kadi Candon a naipasngay wenno idiay Sarangani?
LEMUEL: Idiayakon Sarangani naipasngay agsipud ta ti tatang ken nanangmi ket napanda idiay Mindanao idi 1946. So, idiaykamin a nayanak.
DANNY: Daytoy kadi ti umuna a gundaway a pimmasiarkayo ditoy Ilocandia.
LEMUEL: No agbakasionkami idi, agdiretsokkami idiay Sinait (Ilocos Sur) ken Banna (Ilocos Norte) agsipud ta ni baketko, taga-Sinait, ket ti nanangko ket idiay Norte—idiay Banna. So, itaak la agpasiar ditoy Candon ta inimbitarannakami ni former mayor Grace Singson idi imay idiay Mindanao. Kayatko ti agyaman kadagiti taga-Candon iti nabara panangpasangbayda kadakami.
TI PUON KAS ILOCANO
DANNY: Kasano ti ramutyo ditoy Candon?
LEMUEL: Kaniak, diak la unay (masurot) agsipud ta new generationkamin. Basta daydi apongmi a lakay, taga-Tamurong. (Kapin-anoyo ni Grace Singson?) Daydi Dios-ti-aluadna a Dr. Ricardo Gacula ken ni Tatangko, ipagarupmi a second cousinda.
DANNY: Kumusta idiay Sarangani? Kunada ngamin, idi Mindanao ket nariribuk. Kas maysa nga opisial ti probinsia, ania makunayo iti Sarangani?
LEMUEL: Kayatmi nga ipakaammo kadagiti kakailian ditoy Ilocandia a ti Sarangani ket peaceful a probinsia. Ti madamdamagyo a nagulo, adayokami idiay, Apo. Ti kaadayomi ket kasla siguro Laoag-Manila. Saankami nga apektado kadagita a gulo ket kayatko nga imbitaran ti tunggal maysa iti lugarmi tapno makitayo no ania ti ar-aramidenmi idiay Mindanao.
DANNY: Nadamagko a sakbay a nabotosankayo a bokal ket nagbalinkayo pay a bise-mayor iti iliyo.
LEMUEL: Actually, nangrugiak a konsehal, idi kuan, naaddaannak iti tsansa a nagbalin a bise mayor. Ita ket maysa a bokal.
DANNY: Ania ti impresionyo iti Candon?
LEMUEL: Napaspas ti panagrang-ayna ta makitak nga adu ti tao ditoy. Cooperative ken supportive ti tunggal maysa.
DANNY: Agsublikanto pay ditoy, Bokal?
LEMUEL: Ah, yes… siguro, frequent ton ti panagbisitak ditoy ta naam-ammokon ken nagkikitakamin iti nabayag dagiti birbirokenmi a kakabagyan.
NALAING NGA AG-ILUKO
DANNY: Sir, fluent ti panagsaoyo iti iluko.
LEMUEL: Talaga a fluent ti ilukok. Ta kayatko nga ipakaammo, kabsat, nga idiay ayanmi—Maitum ken Kiamba, sixty five percent (65%) ti Ilocano. Ti mayor idiay Maitum—ni Mayor Yabes, taga-Sinait—ti mayor idiay Kiamba, ni mayor Martinez ket taga-Candon.
DANNY: Iti bukodko a pannirigan, narang-ay ti probinsia ti Sarangani.
LEMUEL: Iti panagrang-ay, siguro, mas advancekayo, as-asidegkayo iti kusina. Idiay Mindanao, adayokami, ngem uray no kasta, ar-aramidenmi amin a kabaelanmi tapno kumamat iti panagrang-ay ditoy norte.
DANNY: Kasano makapan idiay Sarangani?
LEMUEL: Ti Sarangani ket masarakan iti General Santos City. Ti General Santos City ti tengnga ti Sarangani Province. Agpa-abagatanka, tallo a munisipio: Maitum, Kiamba, Mangasim—daytoy ti umuna a distrito. No iti amianan, isu ti Glan, Malapadan, Alabal ken Malungot. Daytoy ti second district. No umayka, ag-buska manipud ditoy agingga Manila. From Manila to General Santos ket by air.
DANNY: Kasano a nag-migrate dagiti Ilocano idiay Abagatan manipud ditoy Amianan?
LEMUEL: Siguro, dagiti ap-appomi, nakitada ti Mindanao a nalawa ti dagdaga a di pay na-develop. Agsipud ta ditoy norte ket adun ti tao ket nailiten ti para agrikultura, ket ammotayon dagiti Ilocano, mahiligtayo iti agrikultura, isu nga idiay ayanmi, makita a di nabatin iti progreso iti agrikultura. Ta ni Ilocano a talaga, nalaing nga agtrabaho iti daga.
DANNY: Sir, agyamanak unay.
LEMUEL: Thank you met.
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn