“NATAY kanon ni Rusto!” (Saan a pudno a naganna atoy).
Dayta ti nasangpetanna a patangan iti opisinada a mannursuro iti dayta a leppas-pangaldaw. Manarimaan ti panagsaganada iti programa para kadagiti agturpos nga umuna a batch ti senior high school iti pagadalanda.
Rusto? nagliteng iti panunotna. Iti aglima tawenna iti dayta nga ili a nakaipalladawanna, maymaysa laeng ti nasalawna nga agnagan iti Rusto.
“Kinuana?” nasaludsod.
“Nagpakamatay!”
“Nagpakamatay?” Ladawan ti pannakasdaaw dagiti kakaduana. Ken pati isuna.
“Wen. Itay laeng. Intarayda dita…” naisawang ti ilina. As-asideg ngamin daytoy ngem ti ili ti mismo a pagisuruanna.
“Ngem apay?”
“Saanda kano a pinatgan ‘diay balayda ti kiddawna.”
“Nga?”
“Addan sa kano ipagpagatangna a gadget idi damo. Idi kuan, motor…”
Ket iti dayta a nagmalem, adu pay ti rimmuar a rason no apay a nagpakamatay ti dati nga adalanda: nabasted, saan a naikkan ti pag-load, kdpy.
Ngem asino ngamin ni Rusto?
Nagbalin nga adalanda ni Rusto idi kanikadua a tawen. Kalpasan ti makatawenna, immakar iti pagadalan. Nadamagda a saanna a naituloy ti panagadalna gapu iti barkada.
Bayat ti kaadda ni Rusto kadakuada, kas met laeng kadagiti dadduma, nagbalin a buong ti uloda.
No palausen ti agsao, agsangit ti aldaw nga awan ti aramidenna a kalokoan: mang-bully, agdadael kadagiti gamigam dagiti kaadalanna, agsigarilio, ag-cutting class, ken agpasangit kadagiti babbai, makidinnanogan, kdpy.
Uray damom a makita ni Rusto, mapugtuamon ti kinataona. Ket saan a nagkibaltang idi agbalin nga ubingna daytoy. Nabastos pay.
Ti dina malipatan, daydi iruruar daytoy iti klasena ta napagungtanna gapu iti kinagulona iti uneg. No namin-ano met laengen a pinagsardengna. Ngem kaskasdi nga ipakpakitubengna ti agtalna.
No kasta nga ilawlawagnan ti leksionda, isu metten ti panagtagari ni Rusto. Panagriknana, iranranta daytoy. Kas mannursuro, sibabalon a kanayon iti pasensia.
Ngem sabali ni Rusto. Ibusenna ti pasensia!
Idi saan met laengen nga agtalna ni Rusto, napagungtannan daytoy. Ngem isu pay ti adda ganasna a simmungbat. Napangas pay laeng. Innalana ti bagna ket rimmuar lattan.
Gapu iti kinalaingna nga ag-cutting classes, kaaduan a subject-na ti bagsak.
Ngem imbes nga umasideg kadagiti mannursurona tapno makipatang, isu pay laeng ti adda riknana nga agsaosao. Napaayaban dagiti nagannakna.
Permi a pakaasi ti manangna (awan nagannakna a dimteng) a maikkan koma daytoy iti maikadua a gundaway. Kas maikadua a nagannak dagiti ubbing, naasianda ken ni Rusto.
Tapno maipasa daytoy dagiti subjects-na, ipasana dagiti requirements a nalibtawanna iti kaka-cutting classes-na.
Ngem pulos a nagtungpal ni Rusto. Kunana nga adu ti eskuela a mabalinna nga umakaran.
Daydin ti naudi a panagparang ni Rusto kadakuada. Ti inana ti nangala kadagiti masapulna a dokumento idi immalis nga agpayso iti pagadalan iti sumungad a panaglukat ti klase.
KET iti a damag a nagpakamatay ni Rusto, adayo pay laeng a patienna.
Adayo a simken iti panunotda a ti natured, manag-bully, ken buong ti uloda nga ubing, makapanunot a mangkettel iti bukodna a biag.
Naammuanda idi agangay a kaskasdi a di nagbaliw ni Rusto. Saan gayamen a nagtuloy a nagbasa ta no ania ti inar-aramidna iti pagadalanda, ad-adda pay ti inubrana iti immakaranna. Kasano, iti mismo a sentro ti ili. Adu dagiti nangagaw iti atensionna.
Bayat ti kina-OSY (out of school youth) ni Rusto, kaskasdi latta a buong ti ulo ti pamiliada. Nagtultuloy ti bisiona iti baet ti kinaganusna. No ania ti kayatna, paaddaenna.
Ngem ginupeden ti kakaasi a pamiliana a pinatgan dagiti kiddawna.
Isu met gayamen ti nanipudan ti panagkuerong ti ulona. Saannan napanunot ti masakbayanna. Ginupednan ti biagna!
SAAN laeng a ni Rusto ti nadamagna a kasta. Iti panagadal, ngumatngato ti bilang dagiti agpakpakamatay—saan laeng nga iti benneg dagiti nataengan a depressed la unay; kangrunaanna iti benneg dagiti agtutubo.
Adu a rason no apay a ketlen dagiti maseknan ti biagda. Ngem agtalimudok amin dagitoy iti nadagsen a parikut nga iti panagkunada, awanen ti kasayaatan a solusion no di ti panaglibas—ti panagpakamatay!
Ngem kuna dagiti eksperto a sakbay nga aramiden ti biktima ti panggepna a pananggudas iti bukodna a biag, addada dagiti pagilasinan.
Ket kasta ti inaramid ni Rusto a dati nga adalanda. Agmakabulan sakbay gayam a nagpakamatay, adda post-na iti Facebook. Saanna met ketdi a bukod ‘diay kapanunotan. In-share-na laeng ti post ti Feeling Sad a page.
Linaon ti post ti nalawag a pammakada kadagiti patpatgen, wenno ditoy lubong. Kakuyog pay ti post ti ladawan ti nadumaduma kadakkelna a tali a nasiglot—daytay siglot a no guyoden, ad-adda nga umirut.
Kadagiti gagayyem ni Rusto, impatoda a nagaangawanna laeng nga in-share dayta. Ngem mabalin a kadagidi a panawen, pangpanggepennan a ketlen ti bulodna a biag no saannanton a kabaelan dagiti masagsagrapna.
Naammuanna pay a saan laeng a dayta ti panagpadlaw ni Rusto.
Iti istoria ti kalugaranna a dati pay a kaadalanna, nakaragragsak kano daytoy nga immasideg kenkuana. Nakipag-selfie ken dimmawat kano iti lima a pisos.
“Uray ta daytoy ti maudi nga idadawatkon, best,” kinunana kano.
A di pulos inikkan ti kaipapanan ti kalugaranna.
Iti dayta nga aldaw a napasamak ti trahedia, napan kano pay ni Rusto iti kantina iti barangayda.
“Maudi siguro daytoyen nga igagatangko ditoy, anti,” kinunana kano pay.
Nga inyaleng-aleng manen ti nanglako kenkuana.
Sa laengen napagsusurot dagiti makaam-ammo ken ni Rusto dagiti panagpadlawna idi napasamaken ti saan koma a rumbeng a mapagteng!
WEN, adu ti basol ni Rusto kenkuana. Ngem kaskasdi latta a sinayangna ti biag ti dati nga adalanda.
Kadakuada, ti pannakapaay ti adalanda, pannakapaayda metten.
No apay ngamin a saan man laeng a nakadlaw dagiti kabbalayna kadagiti nagbalin a tigtignayna.
Nalabit, kas kenkuana, adayo a mapanunotda nga aramiden ni Rusto ti agpakamatay!
Itoy a napasamak, dakkel nga adal ti impaayna kenkuana. Masapul nga ad-adda nga agridam iti tigtignay ti asino man nga adalanda. Kas maikadua a nagannak dagitoy, adda dayta akem a naipabaklay kadakuada a mangkita kadagiti ubbing.
Dakkel met nga adal ti ipaay daytoy a pagteng iti kas kenkuana a nagannak. Ken iti asino man a nagannak.
Masapul nga am-ammo dagiti nagannak dagiti annakda. Ita a panawen a nagkaadun ti mangag-agaw iti atension dagiti annak, ad-adda koma nga ammuenda ti kasasaad dagitoy. Ipamatmatda a kanayon ti di magatadan a pammategda.
Ammuenda ti parikut wenno mangburburibor kadagiti ubbing. Saan nga umanay lattan ti kuarta a mangsupusop iti panawen a kadanggay koma ida, a kapinnulapol ket lalo pay a mapatibker ti relasion iti nagbabaetan.
Naidawatna laengen nga awan koman ti Rusto pay a sumangbay iti biagna.
Akmenna latta ngarud a sipupuso ti nayabaga a pagrebbenganna. Pagaammona la unay, iti pannakatubay a naimbag ti panunot ti asino man nga ubing, saanto a seknan daytoy iti negatibo a panagpampanunot.
Bay-anna ngarud a masapulan koma dagiti tunggal ubbingda ti kinataoda iti pagadalan. Saan laeng nga agwerret iti dayta sirib a masapul a yallawatda.
Kangrunaanna, ti pannakasarakda iti lubong a mariknada a pasetda. ‘Tay saanda a mailanglangi, maipapaigid wenno awan ti kaes-eskanna.#
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn war_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn