Kasasaad iti aw-away ti Kordilyera
October 13, 2013 in 2013 Anniversary Stories, Cordillera, Featured, peasants by editors
ALYANSA DAGITI PESANTE ITI TAENG KORDILYERA (APIT TAKO)
Kumarkaro ti marikna dagiti agrigrigat a dasig a saplit ti krisis iti ekonomya. Nadagsen a bakbaklayen da ti tuloy-tuloy a panagngina ti gagatangen, plete, panagpaagas, ken dadduma pay a basaran a kasapulan, bayat a saan met a dumakdakkel ti pastrek da.
Kadagiti pesante ti Kordilyera, nakarkaro pay a problema ti pangta a maawanan da pulos iti kabiagan. Tuloy-tuloy a gamgamgamen dagiti agturturay a dasig ti daga ken dadduma pay a natural a rekursos a kasapulan dagiti mannalon tapno makapartuat ti taraon a mangbibiag, saan laeng iti bukod da, nu di ket iti nalawlawa a gimong.
Dagiti proyekto iti renewable energy
Agresibo ti madama a rehimen iti panangipagna iti programa na iti renewable energy. Riniing na manen ti nabayag a napaturog a proyektos dagiti napalabas a rehimen iti panangipatakder kadagiti hydroelectric ken geothermal power facilities iti nadumaduma a paset ti pagilian. Ninayonan na pay dagitoy ta adda met bangbangunen na a proyektos iti biomass, wind ken solar power. Ket agsipud ta adu dagiti garantiya iti ganansya a naidatag kadagiti linteg, a kas ti Electric Power Industry Reform Act of 2001 ken Renewable Energy Act of 2008, nalaka na a maaw-awis dagiti lokal ken gangannaet a kapitalista a mangpuonan kadagitoy a proyekto.
Iti impablaak ti Department of Energy (DoE) idi tapus ti Agosto 2013 a listaan dagiti nalpasen na nga iyaward ken madama na nga iprosproseso a kontrata, adda ti mabilang nga 88 a proyekto iti installation ken operation iti hydroelectric facilities, walo iti geothermal facilities, ken maysa iti wind farm ditoy Kordilyera. Iti listaan dagiti hydro, saan a nainayon ti proyekto ti National Irrigation Administration (NIA) a mangipasdek iti dakkel a multipurpose dam iti karayan Siffu idiay Natonin, Mountain Province, agsipud ta ti kangrunaan kanu a pagusaran na daytoy ket padanum iti kabangibang a munisipalidad ti Paracelis. Kasta met nga awan iti listaan ti dua a proyekto a pagtutungtungan pay dagiti pulitiko ti Barlig, Mountain Province, ken ti AVG Power Systems iti panangipasdek iti dadakkel a dam iti karayan Tanudan, maysa iti Kadaklan ken maysa pay iti Kontuwer.
Ti kadakkelan kadagiti kumpanya iti enerhiya a naawis ti gubyerno a mangiyeg iti kapital na ditoy Kordilyera ket ti Chevron, maysa a korporasyon idiay US a multinasyonal ti negosyo na. Iggem ti Chevron ti tallo kadagiti proyekto a geothermal. Maisaruno kaniana ti Aboitiz, maysa a korporasyon a Pilipino a kasosyo ti transnasyonal nga SN Power of Norway. Iggem met ti Aboitiz ti 18 kadagiti proyekto a hydro.
Ngem ti kadakkelan a proyekto a hydro ket iggem ti basbassit a kumpanya, a ti Pan-Pacific Renewable Power–Philippines. Agur-urnong pay ti Pan-Pacific iti kapital para iti igante a dam nga itakder na iti karayan Apayao, iti pagbaetan ti Kabugao ken Calanasan. Nasurok ngem 230 a metro ti katayag na daytoy a dam, ken nganngani uppat a bilyon a metro-kubiko ti launen ti maaramid na a reservoir wenno pagurnongan ti danum. Malayus iti reservoir ti nasurok ngem 5,000 nga ektarya iti munisipalidad ti Calanasan. Kadagiti panawen ti napigsa wenno napaut a tudo, a nu kaano ket maibulos ti danum manipud iti reservoir tapno saan a bumtak ti dam, malayus met laeng ti paspaset dagiti munisipalidad ti Kabugao, Flora, Pudtol, Sta. Marcela, ken Luna, Apayao, nga akinigid iti karayan; kasta met ti munisipalidad ti Abulog, Cagayan.
Adayo a basbassit ti dadduma pay a naiplano a hydro. Ngem gapu iti kinaadu da, nakaro ti ipaay da a distorbo kadagiti waig ken karayan a pagkalkalapan dagiti marigrigat a pesante iti lames ken dadduma pay a masida; makiinagaw da iti danum a kasapulan kadagiti balay, garden, ken talon.
Kas iti proyekto ti Pan-Pacific iti karayan Apayao, nalawa nga erya ti maapektaran ti tunggal proyekto ti Chevron a geothermal. Usaren ti kada maysa kadagitoy ti saan a kumurang iti 35,000 nga ektarya kas (1) pagkalian kadagiti bubon a pagsusop ti pudot nga agigiyan iti uneg ti lubong, agarup 3,000 a metro wenno nasursurok pay ti kauneg na manipud iti rabaw ti daga; (2) pagipasdekan dagiti atiddog ken igante a tubo a pagdalanan ti napudot a danum wenno alibuob manipud iti uneg ti daga agturong iti maysa a planta; (3) pagpuestuan dagiti pagsengngawan ti sobra a pudot tapno saan a bumtak dagiti tubo ken ti planta; (4) pagitakderan na daytoy a planta, nga isu mismo ti pagaramatan iti pudot tapno maparnuay ti kuryente; (5) pagtambakan ti rugit manipud iti planta.
Ti napudot a danum wenno alibuob a susopen dagiti bubon ket kargado kadagiti naburbor ken narunaw a mineral a nagiyan iti uneg ti daga. Ti dadduma kadagitoy ket sabidong, aglalo ti mercury, arsenic, antimony, ken lead. Ti dadduma met ordinaryo a metal wenno kemikal a makasabidong laeng nu maurnong iti nangangato a kantidad, a kas ti copper, zinc, ken boron. Nu maiwaras dagitoy iti aglawlaw babaen kadagiti pasngaw dagiti tubo ken ti planta, wenno maiyanod dagitoy manipud iti tambakan ti rugit, maapektaran ti salun-at ti tattao, ay-ayup, ken mulmula.
Manarimaan dagiti preparasyon ti Chevron para kadagiti proyekto na iti Buguias-Tinoc, Bontoc-Barlig-Sadanga, ken Tinglayan-Pasil-Lubuagan – nupay supsupiaten dagiti maseknan a komunidad dagitoy a proyekto.
Agsipud ta akikid laeng nga erya iti patokpatok ti bambantay ti pagipasdekan ti Sagada-Besao wind farm, adda dagiti mangipagarup a bassit laeng a dadael ti ipaay na daytoy a proyekto. Ngem ti kinapudno na ket igante dagiti maipasdek a 15 a wind mills: tunggal maysa kadagitoy, addaan rotor na nga agarup 80 a pulgada ti kalawa ken 50 a tonelada ti kadagsen, ket maituon daytoy iti torre a 30 a metro ti katayag ken 70 a tonelada ti kadagsen. Ngarud, dadakkel ken nauuneg nga abut ti masapul nga ikali para kadagiti pundasyon ti wind mills. Isunga mapukkan ti adu a kayo, magunggon ti bambantay, ken manamnama nga agreggaay ti daga, ket agturong daytoy iti kataltalonan nga akinbaba kadagiti bantay.
Dadakkel man wenno babassit, nasirib dagiti kumpanya iti enerhiya, kasta met ti NIA, a mangmanmaniyobra kadagiti proseso iti panangala ti pammalubos dagiti nainsigudan a komunidad a maseknan kadagiti proyekto da. Iti kaaduan a probinsya ti Kordilyera, makikumkumplot kadakuada dagiti kameng ti National Commission on Indigenous Peoples (NCIP) iti panangbaluktot kadagiti pagannurotan mainaig iti free and prior informed consent (FPIC).
Ti ekspansyon ti large-scale mining
Adu ti naadalen a taktika dagiti kameng ti NCIP manipud iti atiddog a kapadasan da iti panangmaniyobra iti FPIC process kasilpu kadagiti proyekto iti panaglukat wenno panangpalawa iti dadakkel a minas. Kasta met nga adu ti naadalen dagiti kumpanya a pamuspusan tapno makalusot da kadagiti abut wenno makalasat da kadagiti parikut iti FPIC process.
Ti FPIC ket pammalubos a nawaya a maited sakbay a marugian ti maysa a proyekto, basar iti naan-anay nga impormasyon – ngarud, saan a maala babaen iti panangallilaw, panangpasukib, panangipresyur, panangipilit, pammutbuteng, wenno panagranggas.
Ti FPIC ket madawat kadagiti nainsigudan a komunidad a mangtagtagikua kadagiti rekursos a mausar iti proyekto wenno mangsaksakop iti lugar a maapektaran na daytoy. Masapul a ti desisyon ti komunidad ket consensus – maymaysa a pangngeddeng a nadanon babaen iti nainkaugalian a pamay-an ti kolektibo a panagadal, panagtungtong, ken panagrinisiris. Ngarud, daytoy ket saan koma nga idalan ti NCIP iti binutosan; saan koma a katungtongen ti kumpanya dagiti umili kas nasinasina nga indibidwal; saan koma a maguddua-guddua ti komunidad.
Ngem tapno mailusot dagiti proyekto iti large-scale mining, nangallilaw, nangpasukib, ken nangguddua dagiti kumpanya, ti NCIP, ken uray pay ti opisyales ti local government units (LGU). Naaramid dagitoy kasilpu iti (1) eksplorasyon ti Pasil, Kalinga, ti Besao, Mountain Province, ken ti Quirino, Ilocos Sur, nga insayangkat ti Makilala ken Malibato, dua a subsidiaryo ti ganggannaet a kumpanya a Freeport McMoRan; (2) eksplorasyon ti agkabangibang nga ili ti Mabiga, Conner, Apayao ken Tawang, Balbalan, Kalinga, nga insayangkat ti Cordillera Exploration Company, Inc. (CEXCI), maysa a subsidiaryo ti Filipino-Japanese a sosyo a ti Nickel Asia; (3) eksplorasyon ti Gambang, Bakun, Benguet nga insayangkat ti ganggannaet a kumpanya a Royalco; (4) eksplorasyon ti walo a barangay ti Mankayan, Benguet a madama nga isaysayangkat ti Far Southeast Gold Resources, Inc., maysa a sosyo ti Lepanto ken ti ganggannaet a kumpanya a Gold Fields; (5) saan a natuloy nga eksplorasyon ti nadumaduma a paset ti Benguet, Abra, ken Apayao nga isayangkat koma ti maysa a kumpanya nga addaan ennem a nagan na – Solfotara, Magellan, DaGamma, Columbus, Canex, ken Adanacex.
Nakarkaro ti inaramid ti Solfotara ta namutbuteng. Inusar na ti 50th Infantry Battalion ti Philippine Army ken ti paksyon ti Cordillera People’s Liberation Army nga idadauluan idi ni Mailed Molina tapno piliten koma dagiti maseknan a komunidad iti Benguet ken Abra a “palubosan” dagiti proyekto na. Ngem napaay latta ti kumpanya iti gandat na. Idiay Apayao, a nu sadinno ket napilit na nga agpirma dagiti lider ti maysa a komunidad iti dokumento ti “pammalubos”, ti nakikumplot kaniana ket ti Gubernador ti probinsya, nga addaan iti private army.
Maysa pay a kaso ti panangbaluktot iti FPIC process ket kasilpu iti proyekto ti kumpanya a Golden Lake idiay Lacub, Abra. Nakikumplot ti Mayor ken Bise-Mayor iti kumpanya kasukat ti kuarta ken nasurok ngem sangagasut a high-powered a paltog para kadagiti private armies da. Namutbuteng dagitoy a private armies, nayon pay ti maysa a detachment ti 41st IB. Napilitan ti umili iti uppat kadagiti ennem a maseknan a barangay nga ited ti “pammalubos” da iti Golden Lake. Ngem saan pay a maipatpatungpal ti proyekto gapu iti pursegido a panangprotesta dagiti natutured a miembros ti munisipal a pederasyon dagiti pesante ti Lacub.
Iti kinaagpayso na, adu metten dagiti proyekto iti large-scale mining a napaay gapu iti protesta dagiti organisado a komunidad. Nu saan man a napasardeng nga interamente dagiti proyekto, nataktak da ti panangiproseso ti gubyerno iti permit, lisensya, wenno kontrata dagitoy. Ket idi 2011, kinedngan ti Department of Environment and Natural Resources (DENR) nga ibasura ti Mines and Geosciences Bureau (MGB) dagiti large-scale mining applications a mano a tawenen a saan nga umab-abante (1) gapu iti status ti apektado a lugar kas protected area, public facility, wenno government reservation; (2) gapu iti tuloy-tuloy a panangsupiat dagiti maseknan a nainsigudan a komunidad; (3) gapu ta kurang ti pundo ti kumpanya a pagsubbot iti lugi na iti panangipamuspusan a manyutralisa daytoy a panangsupiat ken iti pannakataktak. Mulat ngaminen ti adu nga organisasyon ti umili iti kaaw-awayan kadagiti epekto ti large-scale mining, isunga saan da a basta-basta a maawis wenno mapilit nga umannugot kadagiti proyekto.
Maysa a kumpanya nga agkurkurang ti pundo para kadagiti proyekto na ket ti Lepanto. Nagadu ngamin ti aplikasyon na iti ekspansyon ti operasyon na. Sinumiter na dagitoy iti nadumaduma a nagnagan: ti usto a nagan na a Lepanto, dagiti alias na nga Eltopan, Olpaten, Horizon, Mount Franz, Patrick, ken Lindsay, ken ti nagan dagiti subsidiaryo na a Diamond Drilling ken Shipside. Sakop dagiti aplikasyon na ti nalalawa a paset ti Kibungan, Atok, Kabayan, ken Bokod, Benguet; Tinoc, Hungduan, ken Banaue, Ifugao; Tadian, Bauko, Sabangan, Sagada, Bontoc, ken Sadanga, Mountain Province; Tinglayan, Tanudan, Pasil, Lubuagan, Balbalan, Pinukpuk, ken Tabuk, Kalinga; Malibcong, Sallapadan, Bucloc, Bucay, ken Lagangilang, Abra; Conner, Kabugao, Calanasan, Luna, Flora, ken Pudtol, Apayao. Kaaduan kadagitoy ket sinupiat dagiti umili, ken uray pay dagiti LGU, kadagiti apektado a lugar. Kaaduan ket imbasuran koma ti DENR. Ngem inawat latta ti MGB ti apela ti Lepanto para iti reconsideration kadagitoy nga aplikasyon.
Isunga iti impablaak ti MGB iti tengnga ti tawen 2013 a listaan ti large mining tenements, nainayon latta kadagiti pending, wenno madama a maiprosproseso, dagiti aplikasyon a nalpasen koma nga ibasura wenno i-deny DENR.
Kasasaad iti kabiagan dagiti pesante
Kas duron ti kumarkaro a krisis iti ekonomya, adda dagiti komunidad a mangar-aramat iti napeggad a taktaktika iti panagsango kadagiti proyekto iti renewable energy, ken uray pay iti large-scale mining. Palubosan da dagiti proyekto “tapno makaala ti benepisyo,” santo da laeng labanan nu adda mairugi nga aktwal a panagdadael iti ili. Adda met dagiti umili a saan a makikaysa iti kastoy a taktika agsipud ta ammo da a narigaten a pasardengen dagiti proyekto oras a marugian.
Ti komun a solusyon ti kaaduan kadagiti pesante iti problema iti kinakurang ti pagbiag ket agilako iti pigsattegged da wenno sumrek iti produksyon a pangmerkado.
Aglalo kadagiti interyor a barbaryo, umad-adu ti rummuar manipud iti ili tapno mapan makitegged iti dadduma a lugar, kas iti kanatengan ti Benguet ken Mountain Province, kadagiti pagbalitokan wenno small-scale mining areas, ken iti syudad. Agtultuloy met nga umad-adu dagiti overseas Filipino workers (OFW) nga agbalbalin a biktima ti nakaro a pananggundaway ken panangidadanes iti nadumaduma a pagilian.
Limmawan ti saklaw ti komersyal a produksyon dagiti gangannaet a klase ti nateng. Manipud La Trinidad, Tublay, Kapangan, Kibungan, Atok, Bakun, Buguias, ken Mankayan, Benguet, Bauko, ken paset ti Tadian ken Sagada, Mountain Province, dimmanonen daytoy iti Bokod ken Kabayan, Benguet, Tinoc, Hungduan, ken Kiangan, Ifugao. Maysa a nangpapartak ditoy ti pannakaaramid dagiti kalsada a tumaros inggana kadagiti interyor a paset dagiti nasao a munisipalidad. Adu dagiti backhoe, loader, ken bulldozer a mausar iti pananglukat iti baro a gargarden ken farm to market roads. Dagitoy ket kukua dagiti nabaknang a pesante, negosyante, ken apotdaga. Tumatauden iti Bauko ken Tinoc dagitoy a dasig nga idi ket masarakan laeng iti Benguet ken kadagiti nababa a paset ti Kordilyera.
Napartak met a lumawlawa ti komersyal a produksyon ti mais ken prutas kadagiti nababa a paset ti Kordilyera, a kas ti Conner, Apayao; Lower Tabuk, Lower Pinukpuk, ken Rizal, Kalinga; Paracelis, Mountain Province; ken Aguinaldo ken Alfonso Lista, Ifugao. Kagiddan daytoy ti napartak a panagserrek dagiti gangannaet a produkto dagiti kapitalista nga abono, pestisidyo, ken bin-i, aglalo kadagiti lugar a nu sadinno ket agbangbangkag dagiti mannalon.
Kadagiti nababa a paset ti Kordilyera, agwarwarasen ti genetically modified organism a Bt corn, a saan a maatake ti corn borers, agtubo ken agbagas uray nu saan a nadam-eg ti daga ken saan unay a matudtuduan wenno masibsibugan; saan pay a kasapulan a dalus-dalusan ta maispreyan laeng ti pagpaksiat kadagiti ruot. Ngem kasukat ti dakkel nga apit ti peggad iti salun-at dagiti mannalon, taraken, ken aglawlaw nga agtaud iti Bacillus thuringensis, ti bakterya a mangprotektar iti daytoy a klase ti mais.
Iti komersyal nga agrikultura, agraraira dagiti mananggundaway a pyudal ken malapyudal a relasyon, kas ti nababa ken saan a nainkalintegan a panagpresyo kadagiti produkto, nangato nga interes iti pautang ken mananggundaway a sistema iti pasuplay, nangina ken saan a nainkalintegan a panagpresyo kadagiti mausar iti produksyon, ken nababa a tangdan iti pigsattegged.
Immadu dagiti pesante, aglalo iti intar dagiti agtutubo, a simrek iti small-scale mining (SSM) gapu iti nangato a presyo ti balitok. Idi 2012, limmabes daytoy iti P2,500 kada gramo. Itta ket agtengtengnga iti P1,800 laeng kada gramo, ngem nangato latta daytoy kumpara iti presyo na a P650-P800 kada gramo idi 2005.
Idi 2005, adda sumurok-kumurang iti 21,100 a small-scale miners ditoy Kordilyera. Idi 2009, ngimato ti bilang da iti 42,630. Idi 2012, dimmanon da iti sumurok-kumurang iti 60,000.
Limmawa ti saklaw ti SSM iti Benguet, ken umad-adu dagiti erya ti SSM iti Mountain Province, kabambantayan ti Ilocos Sur, Abra, Kalinga, ken Apayao. Uray iti Ifugao, a manmano laeng ti paset na a masarakan iti naba, addan dagiti mannalon a nanglukat iti babassit a minas, a kas iti munisipalidad ti Hungduan.
Ti kangrunaan a produkto ti SSM idiay Patiacan, Quirino, Ilocos Sur ken Maliten, Besao, Mountain Province ket gambang. Dagiti naba ti gambang ket diretso da nga ilako kadagiti negosyante a mangeksport kadagitoy.
Kadagiti erya ti SSM, pumigpigsa dagiti mananggundaway a relasyon iti produksyon, iti sistema ti paabang, pautang, pasuplay, ken panangpategged. Iti umad-adu nga erya, dua wenno tallo a shift ti panagtrabaho dagiti mangusok. Adda dagiti operasyon a nu sadinno ket agrarairan ti kapitalista-mangmangged a relasyon iti produksyon.
Iti umad-adu nga erya, moderno a teknolohiya ti maar-aramat iti SSM: iti panagusok, maus-usaren ti bungbong, jackhammer, blower, ken air compressor; iti panangiproseso iti naba, maus-usaren ti cyanide.
Iti maysa a paset ti Balbalasang, Balbalan, Kalinga, naglukat ti Mayor iti minas a saanen a makuna a small-scale gapu ta nalawa daytoy – maserrek ti loader. Nagbalin a kapitalista ti Mayor ken empleyados na dagiti minero.
Kasta met a ti panagminas ti umili iti Mainit, Bontoc, Mountain Province ket saanen a small-scale ta dadakkelen a kantidad ti naba ti maminas iti pamay-an nga open-pit: imbes a mausok, makali ti naba manipud iti rabaw ti daga usar dagiti dragline ken loader. Dagitoy a makina ket inserrek dagiti negosyante a manggatgatang iti naba.
Ti SSM ti kangrunaan a gapu nu apay a bumabbaba ti porsyento ti labor force ti Kordilyera nga adda iti agrikultura.
Ti panagbaliw iti galad ti produksyon iti agrikultura ken SSM ket agresresulta iti nakaro a pannakadadael ti aglawlaw. Napartak a makakalbo dagiti kabakiran iti aglawlaw ti kanatengan. Marugrugitan ken masabsabidongan dagiti karayan, waig, pasayak, ken taltalon iti aglawlaw dagiti pagbalitokan. Adda dagiti natayen a karayan iti Balbalan, Kalinga, Quirino, Ilocos Sur, ken Itogon, Benguet.
Gungundawayan ti sumagmamano nga opisyales iti gubyerno daytoy a kasasaad tapno piliten dagiti small-scale miners a pumauneg iti kontrol dagiti Provincial Mining Regulatory Boards (PMRB) ken agbayad iti buwis. Iti Benguet ken Mountain Province, agpangpangta dagiti Gubernador a serraan da dagiti pagminasan ken kumpiskaren da dagiti ramit iti panagminas nu saan a sumurot iti linteg dagiti agminminas. Iti Benguet, adda dagiti minero a naikkan iti Cease and Desist Orders, ken iti Mountain Province, adda dagiti napasamak nga aktwal a panagkumpiskar iti ramramit ken panagserra iti usok. Ngem agtultuloy latta ti SSM.
Ad-addang ti gubyerno kontra iti panagtignay dagiti umili iti aw-away tapno mairupir dagiti karbengan da
Ti kinumpormi a panangipamuspusan dagiti pesante tapno manayonan ti birok da ket mairamut iti kinakurang ti material ken teknohikal a rekursos a pangagrikultura, ken agtultuloy a panangipaidam ti gubyerno iti umno a suporta. Ti rigat da iti produksyon ket mas pinakaro pay ti panagbaliw ti klima a nangpaadu kadagiti peste ken nangiyeg kadagiti kalamidad.
Kadagiti a napasamak a didigra, bassit ti naawat dagiti pesante a tulong manipud iti gubyerno. Saan a dagus a dimmanon dagiti calamity fund ken agricultural assistance kadagiti nadidigra. Iti dadduma a lugar, awan pulos ti dimmanon. Kinurakot dagiti opisyales ti nasyonal ken lokal a gubyerno ti kaaduan kadagitoy a pondo. Awan ti programa ti gubyerno para iti pudno a pangpadur-as iti agrikultura nga umannatop iti aktwal a kasasaad kadagiti ili ken umili iti Kordilyera.
Iti bangir na, adu dagiti repormista a proyekto ti gubyerno, a kas ti Pantawid ng Pamilyang Pilipino Program (4Ps), Kapitbisig Laban sa Kahirapan-Comprehensive and Integrated Delivery of Social Services (Kalahi-CIDSS), ken Cordillera Highland Agricultural Resource Management (CHARM). Saan met a solbaren dagitoy ti kinarigat ti biag dagiti pesante ken dadduma pay nga agrigrigat nga umili, nu di ket igalut dagitoy isuda iti panagnamnama kadagiti saggabassit a “grasya” nga ited ti gubyerno, kasukat dagiti dadakkel a pondo a kurkurakoten dagiti pulitiko.
Dagiti repormista a programa ket paset ti panaglaban ti gubyerno iti makunkuna nga insurhensya – wenno panangsupiat ti umili iti awtoridad ti estado. Ti sursuroten itta ti gubyerno a pannarabayan ket ti United States Counter-Insurgency Guide (US Coin Guide) ti 2009. Segun iti daytoy a Guide, nasken a saan laeng a makigubat ti Armed Forces of the Philippines (AFP) kadagiti armado a rebolusyonaryo a grupo a kas ti New People’s Army (NPA); nasken nga aramaten na ti nadumaduma a pamay-an tapno buraken ti base ti rebolusyon iti intar dagiti umili, wenno guyoden dagiti umili tapno maiyadayo da iti impluwensya ti rebolusyon ken maiyasideg ti rikna da iti gubyerno.
Saan nga umanay nu ti AFP laeng ti mangtungpal iti kastoy a rebbengen. Masapul a katinnulong na ti intero a makinarya ti gubyerno, manipud nasyonal inggana kababaan a tukad ti lokal.
Iti 2009 US Coin Guide a naisurot ti Oplan Bayanihan. Iti daytoy a Guide a naisurot dagiti sumaganad nga aramid dagiti armado a puersa ken sibilyan a makinarya ti gubyerno:
1) Panagbase dagiti soldados iti tengnga ti ili – iti barangay hall, dadduma pay a pampubliko a pasdek, wenno mismo a balbalay ti umili;
2) Panangdadael dagiti soldados iti integridad ken urnos dagiti pamilya ken komunidad babaen iti:
a) panangarem da kadagiti babbai, balasang ken naasawaan, ken panangrames da kadagiti saan nga agpa-arem;
b) panangiserrek da kadagiti pampam wenno balangkantis kadagiti ili a nu sadinno ket awan ti maala da a babbai;
c) panangawis da kadagiti agtutubo, ken uray pay uubbing, a makiinom, makisugal, wenno makipaset iti dadduma pay nga anti-gimong nga aramid;
3) Panagrekruta dagiti soldados iti dadduma nga umili a tumipon iti Citizen Armed Forces Geographical Unit (CAFGU), Special Citizens’ Armed Auxiliary (SCAA), wenno indigenous armed force. Panangiyawis da iti dadduma pay nga agaplay iti Philippine Army wenno Philippine National Police. Adu dagiti maawis gapu iti namnamaen da a sueldo;
4) Pammadakes dagiti soldados, kasta met dagiti opisyales ti LGUs, kadagiti progresibo nga organisasayon ti umili ken non-governmental organizations (NGO) nga agserserbisyo iti komunidad. Pammutbuteng da kadagiti miembros dagitoy nga organisasyon. Panangiyawis wenno panangipilit da a mawaswas dagitoy nga organisasyon ken maibangon dagiti baro nga organisasyon a maisilpu iti gubyerno;
5) Panangarem dagiti soldados ken ahente ti militar kadagiti indibidwal a lider ken aktibista nga umikkat iti organisasyon da ken agserbi a kas asset wenno katinnulong ti militar iti intelligence work wenno panangtiktik;
6) Panangiyawis wenno panangipilit da a sumrek dagiti lokal a pormasyon ti rebolusyonaryo a tignayan a makitugaw kadakuada tapno pagtungtongan ti kappia, iti gandat da a guddua-gudduaen ti kabuklan a tignayan;
7) Panangisayangkat ti nadumaduma nga ahensya ti gubyerno, agraman ti AFP, kadagiti proyekto a mangpaasideg iti rikna ti umili kadakuada.
Iti bangir ti panagpamarang ti AFP nga isuda ket para iti “peace and development” ken “mangitantandudo iti human rights”, agtultuloy nga umad-adu dagiti kaso ti pananglabsing da iti international humanitarian law a mangprotektar kadagiti sibilyan nga agigiyan kadagiti lugar nga addaan iti gubat. Kakaruan kadagitoy a kaso ti panagtinnag da kadagiti bomba iti kabakiran, umaan, ken kataltalonan nga asideg unay kadagiti nagbalayan dagiti umili iti Malibcong, Abra, idi Mayo 31 ken Sagada, Mountain Province, idi Agosto 31. Nagistayan ti dua a balasang idiay Malibcong nga agkalkalap ti bisukol iti taltalon ken maysa a baro idiay Sagada nga agan-anup iti bakir.
Iti kastoy a kasasaad, agpampanawagan ti APIT TAKO kadagiti pesante iti Kordilyera nga ipinget a salakniban ti daga, ili, biag, kabiagan, ken karbengan da laban kadagiti mangidadanes ken manggundaway kadakuada. # nordis.net
ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn sag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn