Biag ni Ilokano
ADDA dagiti panagadal nga insaysayangkat dagiti iskolar a namagdidilig kadagiti nagduduma a puli nga agindeg iti Tanap ti Cagayan.
Ania dagiti imet ti tunggal bunggoy a nasasayaat a kababalin? Ania met dagiti saan?
Kangrunaan a rumrummuar kadagiti panangsukisok ti nalatak a pangaw-awag dagiti dadduma a puli kadagiti Ilokano a kas “kuripot” wenno “kirmet.”
Ikalkalintegan met dagiti Ilokano a saanda a nakirmet no di ket nasalimetmet. Nga agbusbosda laeng kadagiti napateg a bambanag. A saanda a naimut ta dagdagus met nga ukarkarenda ti sigsiglotanda no la ketdi kasapulan. A ti kinasalimetmetda, namunganay iti kinakurapay ti daga ken klima ti lugar a sigud a nagnanaedanda iti Amianan a Laud ti Luzon. Intugotda daytoy a galadda iti Tanap ti Cagayan.
Saanna met ketdi a kayat a sawen a saan nga imet dagiti dadduma a puli daytoy a galad dagiti Ilokano ngem nalatlatak daytoy a kababalin kadagiti Ilokano.
Dagitoy ti rimmuar a nasayaat a galad dagiti Ilokano no maidiligda kadagiti dadduma a puli iti Tanap ti Cagayan: kinaanus, kinaalibtak, kinagaget, kinapinget, kinamannakaawat, kinamanakem, kinasingpet, ken kinasaririt wenno kinalaing.
Adu pay dagiti nangdakamat kadagiti panagsukisokda a napudno wenno saan a naulbod, mapagtalkan, natured, managraem, naannad, mannakigayyem, manangisagut, naasi ken naannad ni Ilokano. Agtrabaho pay a siuulimek.
Tapno masalakniban ti salun-atna, managdaldalus pay ni Ilokano ken pilienna dagiti ipaunegna a taraon.
Kinapudnona, ar-aramatenen dagiti Ilokano ti konsepto ti “Pinggang Pinoy” a mangikaadu iti natnateng ken bungbunga iti panganan sakbay nga inlunglungalong ti Departamento ti Salun-at daytoy.
Nupay kasta, kas pasingkedan dagiti panagadal, adda met dagiti negatibo a galad dagiti Ilokano. Uy-uyawen met ketdi dagiti nataengan dagitoy a negatibo a galad a no dadduma, ibirbirakakda kadagiti mismo nga addaan iti kastoy a galad. Aw-awaganda dagiti kakastoy a galad a kas kinakuneng ti panagpampanunot.
Aw-awaganda pay dagiti kakastoy a tattao iti dambel wenno dagmel a naadaw iti balikas nga Ingles a “dumbbell.” Iti literal a kaipapanan, umel wenno “dumb” ti addaan iti negatibo a galad ken saanna pay a mangngeg dagiti nasayaat a pakdaar ti “bell” wenno kampana.
Mairaman kadagitoy negatibo a galad ti kinamannangimon, kinaunget wenno kinatangsit.
Adda met dagiti Ilokano a nasadut, natakrot, nalastog, naulbod, salawasaw, naagum, napangas, ken naapal. Konkondenaren dagiti nataengan dagitoy a galad.
Kagura pay dagiti Ilokano ti nabuntog, darasudos, managbaybay-a ken mangliliput wenno nagulib. Kas pangipakita iti kinasingpet, saan nga ayonan dagiti Ilokano dagiti aramid a mangipakita iti kinaderrep, kinagarampang, kinagarawigaw, ken kinasulpeng.
Napateg ti ipapaay dagiti positibo a tagipatgen iti panangsaranget dagiti Ilokano kadagiti karit ti biag.
Rumbeng unay a taginayonen dagitoy a kas pagsakduan ti puli iti bileg tapno agbiagda a siraragsak iti sadino man a pakaipalladawanna.—O
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn