SALUDSOD DAGITI AGTUTUBO
Ania ti Masapul a Maammuak Maipapan iti Seksual a Panangatake?—Paset 1: Panagannad
Ania ti seksual a panangatake?
Nupay agduduma ti legal a kaipapananna depende iti lugar, ti termino a “seksual a panangatake” ket gagangay a tumukoy iti di matarigagayan a pannakiseks, a karaman no dadduma ti pisikal a panangpuersa. Mabalin a karaman dagiti aramid a kas iti panangabuso iti ubing wenno tin-edyer, insesto (seksual a relasion ti asideg nga agkabagian), panangrames, ken seksual a pananggundaway ti “maysa a mapagtalkan koma a tao”—nalabit maysa a doktor, mannursuro, wenno lider ti relihion. Dadduma a biktima, iti man berbal wenno pisikal, ket mapangtaan a madangran no ipulongda ti napasamak.
Sigun iti maysa a surbey, iti laengen United States, tinawen a nasurok a 25% ti maysa a milion ti nangireport a biktimada ti seksual a panangatake. Dandani kagudua kadakuada ti agtawen iti 12 agingga iti 18.
Ti masapul a maammuam
Kondenaren ti Biblia ti seksual a panangatake. Dinakamat ti Biblia ti maysa a grupo dagiti lallaki a di makontrol ti seksual a tarigagayda. Kayatda a ramesen ti dua a lallaki a bimmisita iti siudad ti Sodoma agarup 4,000 a tawenen ti napalabas—maysa a pasamak a nangipakita no apay a dinadael ni Jehova dayta a siudad. (Genesis 19:4-13) Kasta met, ti Linteg a naited ken Moises agarup 3,500 a tawenen ti napalabas imparitna ti insesto, agraman ti seksual a panangatake ti kapamilia.—Levitico 18:6.
Kaaduan a mangar-aramid iti panangatake ket am-ammo met laeng dagiti biktima. “Iti dua kadagiti tallo a narames, am-ammo dagiti biktima ti nangaramid iti panangatake,” kuna ti libro a Talking Sex With Your Kids. “Isu ket saan nga estranghero a basta nagparang lattan.”
Agpada a mabiktima ti lalaki ken babai iti seksual a panangatake. Iti United States, agarup 10% kadagiti biktima ket lallaki. Sigun iti Rape, Abuse & Incest National Network (RAINN), dagiti lallaki a biktima ket “mabalin a madanagan di la ket ta agbalinda a bakla gapu iti panangatake” wenno “makissayan ti kinalalakida.”
Gagangayen ti iyaadu ti seksual a panangatake. Impakpakauna ti Biblia a “kadagiti maudi nga aldaw,” adu a tattao ti ‘awanan nainkasigudan a panagayat, narungsot, ken awanan panagteppel.’ (2 Timoteo 3:1-3) Nalawag a makita dagita a kababalin kadagiti tattao a mangar-aramid iti seksual a pananggundaway.
Ti seksual a panangatake ket saan a basol ti biktima. Awan ti maikari nga agpasar iti seksual a pananggundaway. Ti laeng nagaramid ti responsable iti inaramidna. Ngem adda maaramidam tapno maksayan ti posibilidad a mapasamak dayta kenka.
Ti mabalinmo nga aramiden
Agsaganaka. Panunotem a nasaksakbay no ania ti aramidem no adda asinoman—uray ti kadeytmo wenno kabagiam—a mangpilit kenka a makiseks. Inrekomenda ti balasang a ni Erin a tapno masaganaan ti aniaman a panangpilit, iyaktom dagiti posible nga eksena ken isaganam no ania ti rumbeng nga aramidem. “Kasla nakakatkatawa a panunoten dayta,” kunana, “ngem iti aktual a pasamak, makatulong dayta tapno basbassit ti posibilidad a mabiktimaka.”
Kuna ti Biblia: “Itultuloyyo ti agaluad a siiinget a ti pannagnayo saan a kas kadagiti nakuneng no di ket kas kadagiti masirib a tattao, . . . agsipud ta dagiti aldaw dakesda.”—Efeso 5:15, 16.
Isaludsodmo iti bagim: ‘Ania ti aramidek no adda mangsagid kaniak iti pamay-an a diak komportable?’
Adda koma nakasagana nga aramidem tapno makapanawka. Irekomenda ti RAINN nga “adda koma sao a pagilasinan dagiti gagayyemmo wenno kapamiliam tapno no saankan a komportable, mabalinmo a tawagan ida ket maammuanda ti riknam a di madmadlaw ti kaduam. Iti kasta, umaydaka no kua alaenen dagiti gagayyem wenno kapamiliam wenno agpambarda tapno makapanawka.” Dimo mapasaran ti nakaro a panagleddaang no damo pay laeng liklikamon dagiti napeggad a situasion.
Kuna ti Biblia: “Nasaldet [wenno masirib] daydiay nakakita iti didigra ket rugianna ti aglemmeng, ngem daydiay awanan kapadasan limmasat ket masapul a sagabaenna ti pannusa.”—Proverbio 22:3.
Isaludsodmo iti bagim: ‘Ania ti nakasagana nga aramidek tapno makapanawak?’
Mangikeddengka kadagiti limitasion—ken takderam dayta. Kas pagarigan, no makidedeytka, pagsaritaanyo iti kadeytmo no ania a kondukta ti maitutop ken saan a maitutop. No saan nga umanamong ti kadeytmo kadagiti limitasion, isu ket saan a nasayaat a kadeyt. Sumapulka iti maysa a mangraem kadagiti prinsipiom.
Kuna ti Biblia: “Ti ayat . . . saan a naalas ti panagtigtignayna, saanna a sapulen dagiti bukodna a pagimbagan.”—1 Corinto 13:4, 5.
Isaludsodmo iti bagim: ‘Ania dagiti prinsipiok? Ania dagiti kondukta a saan a maitutop?’
Ammuem ti Ad-adu Pay
SALUDSOD DAGITI AGTUTUBO
Ania ti Masapul a Maammuak Maipapan iti Seksual a Panangatake?—Paset 2: Panangiliwliwag
Basaem ti komento dagiti nakailiwliwag iti pannakaabusoda.
SALUDSOD DAGITI AGTUTUBO
Ania ti Aramidek no Adda Mangbastos Kaniak?
Ammuem no ania ti panangbastos ken ti mabalinmo nga aramiden no sika ti biktima.
TI KUNA DAGITI PADAM NGA AGTUTUBO
Ti Kuna Dagiti Agtutubo Maipapan iti Pannakabastos
Denggem ti kuna ti 5 nga agtutubo maipapan iti pannakabastos ken no ania ti aramidem no mapasaram dayta.
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn