VIGAN CITY, Ilocos Sur, Hunio 25 (PIA)- Intay ikagumaan nga am-ammuen dagiti parte ti bagitayo tapno intay masursuro nga ayaten, ilalaen ida ta isuda ket puon ti biagtayo. Ita ngarud National Kidney Month, wenno bulan dagiti pali, intay man am-ammuen dagiti pali tayo wenno ti kidneys iti Ingles.
Segun iti Training Module on the Prevention of Kidney Disease nga inaramid ti Renal Disease Control Program, National Kidney and Transplant Institute, Philippine Society of Nephrology, Philippine Information Agency ken Philippine Society of Transplant Surgeons, dagiti pali ket importante a parte ti pannkairuar ti isbo, wenno rugit ti bagitayo. .Masarakanda iti agsumbangir a parte ti duri, baba ti kaha dagiti paragpag. Ti kada pali ket kas kadakkel ti maysa a gemgem ken agdagsen ti pagkapat ti maysa a libra, ken aglanglanga a kasla kidney bean, wenno bukel ti utong.
Kastoy man ti pannagnana. Umuna unay sumrek ti dara kadagiti pali babaen ti urat manipud puso. Sumaruno ket ti pannakadalus ti dara babaen ti pannagnana kadagiti million a mangsagat wenno tay kunada a ‘nephrons’. Dagidiay basura a nasagat ket magnada babaen iti maysa a tubo, ket maidulin iti basisaw kas isbo. No mapunno ti basisaw, rummuar ti isbo manipud iti bagi. Daydiay ngarud nadalus a dara ket agsubli iti waig ti dara. .
Dagiti pali ti agaramid ken mangiruar kadagiti kemikal a mangpasalun-at iti bagi. Kasta met nga inna sagaten ti intero dara kada duwa a minutos, ken ikkatenna iti rugit babaen iti isbo.
Agaramid pay dagiti pali ti maysa a hormone a mangkontrol ti pannakaaramid ti nalabaga a seliola ti dara babaen ti pata ti tulang. Dakkel ti parte dagiti pali iti pannakacontrol ti presion ti dara. Daytoy ket babaen ti pannakaregulate ti kinaadu ti dara (blood volume) ken sodium iti bagi ken pannakapaadda dagiti linaon kas ti angiotensin.
Kasano nga agtrabaho dagiti pali?
Ti dara ket maipan kadagiti nephrons no sumrekda iti pali. Dagiti nephron ket ‘intelihente’ a tagasagat ti dara. Dagitoy ti manglapped ti pannagna dagiti linaon a kasapulan ti bagi. Kasta met nga inna palubosan dagiti rugit a rummuar, ken subra a dandanum ti bagi manipud iti dara a maikkat babaen iti isbo.
Ti kada pali ket addaan ti maysa a million a nephron. Dagitoy ket addaanda ti babassit a grupo dagiti urat ti dara a nakakapet kadagiti babassit a tubo. Dagiti tubo ken pagsagat dagiti duwa a pali ken agatiddogda ti 140 milia no pagsisilpuen.
Ti panagsagat wenno panagsina dagiti rugit manipud dara ket mapasamak kadagiti urat ti dara. No agsardeng nga agandar ti maysa a pali, ti maysa ti mangaramid ti trabaho dagiti duwa a pali.
Dagiti minerales iti dara ket pasayaaten iti pali gapu ta kontrolenda dagiti linaonna ken ti danum a matda ken dagiti linaon a maikkat babaen iti isbo.
Maigunamgunam ti nasapa a pannakaagas dagiti adaaan ti sakitna ti pali tapno napintas ti resulta. (ANL/ICR-PIA 1 Ilocos Sur)
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn