Sarguelas
Ti sarguelas (Spondias purpurea) ket sebbangan ti mula nga agsabsabong iti pamilia ti kasoy ti Anacardiaceae, daytoy ket patneng dagiti tropikal a ti Kaamerikaan. Daytoy ket naamammuan idiay iti Jocote, a nagtaud manipud ti Nahuatl a balikas ti xocotl, a kayatna a saoen ket "prutas." [1] Dagiti dadduma pay a nagan ket mairaman ti Red Mombin, Purple Mombin, Hog Plum, Ciruela Huesito (Venezuela), Sineguela, ken Siriguela.
Dagiti linaon
Deskripsion[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy ket maysa a basiit agingganna ti kalalainganna a kayo aginggana ti 25 pie a katayag. Dagiti bulongna ket agtinnag iti nabiit a namaga a tiempo, ngem agtinnag laeng kalpasan ti nabiit a panagtubo ti baro a bulbulong; dagitoy ket pinnado, nga adda dagiti 7-23 a bulbulong, ti tunggal maysa a bulong ket 3–5 sentimetro ti kaatiddogna ken 1.5–2 sentimetro ti kaakabana. Dagiti sabong ket babassit, nalabbasit-morado, a napataud kadagitidakkel a panikula. Ti bunga ket naimas a makan nga immitlog a drupa, iti 3–5 sentimetro a kaatiddog ken 2-3.5 sentimetro a kaakaba, no maluon daytoy ketnalabbasit (mabalin pay a duyaw) ken aglaon ti maysa a dakkel a bukel.
Daytoy ket adu itan a naimuyongan kadagiti tropikal a rehion iti lubong para iti naimas a bungana, ken daytoy pay ket [[Naipayammo a sebbangan|naturalisado] kadagiti dadduma pay a lugar, a mairaman idiay Filipinas ken Nigeria. Adda metten dagiti nadumaduma a napilpili a kultibar para iti kasayaat tibungana. Daytoy ket adu a masarakan idiay Hamaika ken Tengnga nga Amerika.
Dagiti usar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti bunga ket kankanayon a makmakan a naluom, mabalin pay a makan nga adda wenno awan ti ukisna. Daytoy ket sagpaminsan pay a makmakan a naata nga insawsaw ti asin ken suka wenno tubbog ti dalayap.
Idiay Haiti, daytoy ket naamammuan idiay a kas ti 'siwèl' ket naiwarwaras daytoy kadagiti lugar ti kabambantayan iti pagilian, a naipangpangruna idiay akin-amianan ken akin-abagatan a kabambantayan.
Ti maysa akadawyan a luto idiay El Salvador ket mairaman harabe nga inaramid iticuisine consists of a syrup made of panela, sarguelas ken mangga.
Ti maymaysa a dakkel a bukelna, a kaaduan a mangpunno ti bungana, ket saan a mabalin a kanen.
Kultural a kinapangruna[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti "Pacto del Jocote", a tulagan ti kappia ket napirmaan idi idiay Costa Rica idi Abril 11, 1842 iti sirok ti kayo ti sarguelas idiay Alajuela ni Francisco Morazan ken ni Vicente Villaseñor a nangbaliktad ti gobierno ni Braulio Carrillo.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Sarguelas iti Wikimedia Commons
- Miller, A and Schall, B. 2005. Domestikasion dagiti Mesoamerikano a naimuyongan nga agbungbunga a kayo ti Spondias purpurea. PNAS 102:12801–12806
- Purple Mombin
oci_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn nno_Latn