Naggunay ti datdatlag nga ayup. In-inut nga immatras iti tallo nga addang. Idi masigurona ngata a saan nga aggungunay ni Rino no di ket agpalpaliiw laeng, nagpusipos ket kellaat a limmagto ket saanen mamataan ni Rino.
“Ania ngata dayta nga ayup?” Intanamitim ni Rino a nangiwaras ti panagkitana iti aglawlaw a digdigosen ti bimmalitok a lawag ti kabus. Iti agangay, napagsasaipna, adda laketdi koneksion ti apuy iti tuktok ti Bantay Kuntirad, ti datdatlag a parsua, ti maris dara a malem, ti kabus, ti baybay, ti Bantay kimmallugong ken dagiti sangaparis a tangrib. No ania ti nagkaysa a kaimudinganda, dayta ti nasken a maammuanna. Simmangbay iti isipna ti nabasana a libro: Ti tao ket maysa laeng a sangkapuling a paset ti nakaparsuaan, adda dagiti sumagmamano a kapada ti tao a pinarsua tapno mataginayon ti kinadaegna; adda met dagiti napili a tattao a mangaywan iti pannakaidadanes ti nakaparsuaan iti aramid ti tao ken supernatural ta ditoy lubong a naipuruak dagiti rebelde nga anghel. Ekspektaren ngarud iti saan a naannayas a panagbiag…
Immanges iti nauneg ni Rino, tinangdna ti kalangitan, kalpasanna, sinakayannan ti motorsiklona, insilawna tapno agawid metten.
TALLON nga aldaw nga agsuksukisok ni Rino kadagiti libro maipapan iti ayup iti biblioteka iti balayda, ngem dina masarakan ti ladawan ti datdatlag a parsua.
“Nalabit a saan pay a nasukisok, isu a saan pay a naikur-it. Ngem ania ngarud iti koneksionna iti nakaparsuaan? Ania ti signipikantena iti biag ti tao?” Dagitoy ti naitanamitimna bayat ti panagwerret ti panunotna, ngem agtultuloy met latta a sisasango iti bakante a pader.
Kalpasan iti dua a bulan, panawen manen a panagsisinnarak dagiti kameng ti Annabo, iti balay ni Ama Daniel iti mukod ti bantay, iti amianan nga ili. Gagangay laeng ti pagtaengan ni Ama Daniel, maysa a mannalon. Mannursuro iti elementaria dagiti dua a lallaki nga annakna ken agpadan a naasawaan ken agnaed ti pamiliada iti bukodda a balayda iti abay ti balay ni Ama Daniel. Ti inauddian a babai ken awanan pay laeng iti asawa ken agtrabaho iti Bureau of Agriculture Extension, ta naigraduarna met ti Bachelor of Science in Agriculture major in Crop Science. Simple laeng ti panagbiag ni Ama Daniel, saan a maluho, awanan bisio, naulimek, mannakigayyem ken mararaem iti lugarda. Ni Ama Daniel, addaan iti talugading a makakita iti masakbayan. Kabaelanna met iti mangpanaw iti pisikal a bagina tapno agpasiar-agwanawan iti aglawlaw, kabaelanna pay iti agparang iti dua a lugar wenno ti maawagan iti bilocation. Daytoy ti nalimed a talugading ni Ama Daniel, nga awan iti nangibagbagaanna malaksid kadaydi kaingungotna a ni Sintang ken dagiti annakna. Ken inyunay-unayna, awan sabali a pangibagbagaanda, ti palimed ket nasken nga agtalinaed a palimed.
Pitoda amin a dimteng iti pagtaengan ni Ama Daniel, a pakaibilangan ni Rino. Tallo kadakuada iti agtutubo – dua babbai ken lalaki, agkabanuag a lalaki ken babai, ken maysa a baket ngem naismarte nga aggunggunay.
Nagpipinnadamagda kadagiti mapalpaliiwda iti aglawlaw, iti agtultuloy a pannakarabngis ti nakaparsuaan – iti bantay ken kabaybayan, ti agpagpagunggan a kinaameng ti tao, ti nakaam-ames a didigra a mapasaran iti masakbayan ken dadduma pay.
Ken ni Rino, sinaritana met ti maipapan iti datdatlag a parsua iti ili ti San Quintin.
“Apay, nakadanonka sadiay, manong?” dinamag ti agtutubo a lalaki.
“Tapno penkek ti alingasngas a panagparparang ti datdatlag a parsua iti kabaybayan iti San Quintin. Nabayagen dayta nga alingasngas. Ti pattapattak idi damo, maysa laeng a pasintawi a nagtaud iti kabaybayan. Ngem saan, napaneknekak a mismo, nakitak ngem diak ammo no ania dayta a parsua.” Palawag ni Rino.
Dagiti mata dagiti kakaddua ni Rino ket naiturong ken ni Ama Daniel.
“Iti ili ti San Quintin, kunam?”
“Wen, Ama, ngem saan met nga agdangran daytoy no saan a dangdangran.” Indiskribir ni Rino itsura ti datdatlag nga ayup.
Immisem laeng ti Ama Daniel, “Talloda idi dagita, daddakkel dagiti dua. Napanko metten kinita ida idi, babaen iti astral projection. Ngem iti panangamirisko, saanda a mangipaaay iti kinadamsak no saan laketdi nga ited kadakuada ti kinadamsak. Ta maibilangda kadagiti sumagmamano nga annak ti nakaparsuaan.”
“Ania ti signipikante iti biag dayta, Ama?” dinamag ti maysa kadagiti agtutubo a babai.
Immanges iti nauneg ni Ama Daniel, dagiti matana ket nakaturong iti silulukat a tawa. Saan a matagtagari ken nagliday.
Ti baket ti naalumamay a simmungbat: “Dumtengto ti panawen a ti pakasaritaan ti datdatlag nga ayup iti San Quintin ket maysanto laengen a pasintawi. Ngamin, iti agdama, ti kabaybayan ket marabrabngis, mairurumen ken saan a saluadan ti tao. Mapaspasamak ti panagsabidong kadagiti ikan, dinamita, ken dagiti kalap a pakairamanan a matiliw dagiti babassit nga annak, dagiti tangrib ken koral ket pinatag-binurbor dagiti managbungbong, ket adu pay a makasabidong a maibelbelleng iti kabaybayan. Rugrugitan dagiti irresponsable a tattao ti pagtaudan ti taraon. Daddadaelen dagiti irresponsable a tattao ti masakbayan.”
Naulimekda amin.
“No saan nga ipateg ti tao ti kabaybayan, mapasaran iti masakbayan iti kinakisang ti makalapan, ket mapasamak iti nasaknap a pagnagbisin, ket tumpuar dagiti nagduduma a krimen, bumileg ti puersa ti Sipnget.” insingngat ni Ama Daniel, “Napintas ti agbiag iti lubong, ngem daddadaelen met dagiti irresponsable tattao, a ti laeng bagbagida ti ammoda, isuda dagiti tattao a kinumotan iti bileg ti Sipnget.”
“Ania ngarud ti nasayaat nga aramidentayon, Ama?”
“Dakayo nga agtutubo iti mangipaay iti sulosion ta dakayo iti maaw-awagan iti masakbayan. Dangadang daytoy iti masakbayan. Dakayo nga agtutubo, diyo ipalubos nga abakennakayo iti kinaameng ken kinadursok dagiti nagulib. Isu nga agtignaykayon tapno maisardeng ti pannakarabngis ti kabaybayan.”
Nagkari dagiti tallo nga agtutubo nga isaknapda iti pananglapped iti pannakasabidong-pannakatay ti kabaybayan. “Aramidenmi iti amin a kabaelanmi, ket kasapulanmi ti pannarabayyo, Ama Daniel, Ina Conching ken Manong Rino.”
“Sidadaan a tumulong dagiti amin a kameng ti Annabo iti deppaar,” kinuna ti lakay.
Ni met Rino iti nagdamag: “Ania ngarud ti nagan daydiay datdatlag a parsua, a kunam a maibilang nga anak ti nakaparsuaan, Ama Daniel?”
“Sigbin…”
Ket nagtitinnaliawda.
Minulmolan ti muging ni Rino ti artikulo a sinurat ni Christine Marie R. Verzosa a naipablaak iti Tawid News Magasin. #
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn yor_Latn ilo_Latn ilo_Latn