Ti Rusia
i
/
ˈ
r
ʌ
ʃ
ə
/ wenno
/
ˈ
r
ʊ
ʃ
ə
/ (
Ruso: Poccия,
tr. Rossiya; IPA:
[rɐˈsʲijə] (
denggen)), opisial a naamammoan a kas ti Rusia ken ti Ruso a Pederasion
[7] (
Ruso: Poccийckaя Фeдepaция,
tr. Rossiyskaya Federatsiya; IPA:
[rɐˈsʲijskəjə fʲɪdʲɪˈratsɨjə] (
denggen)), ket maysa a pagilian idiay akin-amianan nga
Eurasia.
[8] Daytoy ket maysa a
pederal a
semi-presidential a republika, a buklen dagiti 83
pederal a suheto. Manipud ti amianan a laud a mapan iti abagatan a daya, ti Rusia ket
makibingbingay ti pagbeddengan iti
Norwega,
Pinlandia,
Estonia,
Latvia,
Lituania ken
Polonia (dagitoy dua ket babaen ti
Kaliningrad Oblast),
Belarus,
Ukrania,
Georgia,
Azerbaijan,
Kazakhstan,
Tsína,
Mongolia, ken
Amiana a Korea. Adda pay daytoy dagiti
maipapan ti baybay a pagbeddengan iti
Haón babaen ti
Baybay iti Okhotsk, ken ti estado ti Etados Unidos iti
Alaska babaen ti
Nailet a Baybay Bering. Iti 17,075,400 kuadrado kilometro (6,592,800 sq mi), ti Rusia ket isu ti
kadakkelan a pagilian iti lubong, a mangsakop iti sumurok a pagkawalo iti matagtagitao a lugar iti Daga. Ti Rusia ket isu pay ti maikawalo a
kaaduan ti populasion a pagilian nga adaan ti 143 a riwriw a tattao.
[9] Gumay-at daytoy ti ballasiw ti sibubukel iti
akin-amianan nga Asia ken 40% iti Europa, agsangapda kadagiti
siam a sona ti oras ken agitiptipon iti maysa a nalawa a sakop iti
kapalikmutan ken dagiti porma ti daga. Ti Rusia ket adda ti kadakelan a reserba kadagiti mineral ken enerhia a rekursos iti lubong
[10] ketn isu ti kadakkelan nga agpatpataud iti
lana ken
masna nga alingasaw iti sangalubongan. Ti Rusia ket adda ti kadakkelan a
reserba a kabakiran ken dagiti danawna ket aglaon iti agarup a maysa a pagkapat iti
di-naapgad a danum iti lubong.
[11]
Ti pakasaritaan iti daytoy a pagilian ket nangrugi kadagiti
Daya nga Eslabo, nga immungar a kas dagiti malaslasin a grupo idiay Europa a nagbaetan dagiti maika-3 ken maika-8 a siglo AD.
[12] Binangon ken tinurayan babaen ti maysa a
Barangiano a napili a mannakigubat ken dagiti kaputotanda, ti
mediebal nga estado iti
Rus ket rimsua idi maik-9 a siglo. Idi 988 inamponna ti
Ortodokso a Kristianidad manipud ti
Imperio a Bisantino,
[13] a nagrugian ti sintesis dagiti Bisantino ken Eslabo a kultura a nagilawlawag ti
Ruso a kultura para kadagiti
sumaruno a milenio.
[13] Ti Rus' ket naapday ken nagbalin kadagiti nadumaduma a babassit nga estado; kaaduan kadagiti Rus' a dagdaga ket sinakop babaen dagiti
Mongol a panagraut ken dagitoy ket nagbali a tibutario dagiti nomadiko a
Nabalitokan a Horda.
[14] Ti
Nalatak a Dukado iti Moscow ket nagininut a nangtipon kadagiti nakapalikmut a Ruso a prisipalidad, nakaganab ti panakawayawayas manipud ti Nabalitokan a Horda, ken nangituray ti kultura ken politika a legado iti
Kievan Rus'. Babaen ti maika-18 a siglo, daytoy a pagilian ket kaaduan a nagpalawa babaen ti panagrukma, panagikapet, ken
eksplorasion a nagbalin iti
Imperio a Ruso, nga isu daytoy ti maikatlo a
kadakkelan nga imperio iti pakasaritaan, a gumay-at manipud ti Polonia idiay Europa aginggana idiay
Alaska iti Amianan nga Amerika.
[15]
[16]
Sakbayan ti
Ruso Rebolusion, ti Rusia ket nagbalin ti kadakkelan ken ti umuna a kumaduaan iti
Kappon ti Sobiet, ti immuna a batay-linteg a
sosialista nga estado iti lubong ken mabigbigan a maysa a nalatak a bileg,
[17] a daytoy ket nagbanagan ti naikeddeng a papel dagiti
Kumadua a panagballigi iti
Maikadua a Sangalubongan a Gubat.
[18]
[19] Ti panawen ti Sobiet ket nakakita kadagiti
kaaduan a nagun-od iti teknolohi iti maika-20 a siglo, a mairaman ti
umuna a panagbaniaga ti nagtagitaon iti limbang iti lubong. Ti Ruso a Pederasion ket naibangon sakbayan ti
panakarunaw iti Kappon ti Sobiet idi 1991, ngem daytoy ket mabigbigan a kas ti nalinteg a personalidad iti Sobiet nga estado.
Ti
Ruso nga ekonomia ket isu ti
maikasiam a kadakkelan iti lubong babaen ti
nominal a GDP ken
maikanem a kadakkelan babaen ti
pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang, nga adda ti
maikatlo a kadakkelan a nominal ti milisia a busbos. Ti Russia ket maysa kadagiti
kapardasen nga agrangrang-ay a kangrunaan nga ekonomia iti lubong. Maysa pay kadagiti lima a
mabigbigan a [dagiti nuklear a naarmasan nga estado|nuklear a naarmasan nga estado]] ken agtagikua kadagiti
kadakkelan ti reserba dagiti armas iti dagup a panagdadael. Ti Russia ket maysa a
nalatak a bileg ken agnanayon a kameng iti
Salaknib a Konsilo ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, kameng iti
G8,
G20, ti
Konsilo iti Europa, ti
Asia-Pasipiko nga Ekonomiko a Pagtitinnulongan, ti
Organisasion ti Shanghai a Pagtitinnulongan, ti
Komunidad ti Eurasian nga Ekonomiko, ti
Organisasion par aiti Salaknib ken Pagtitinnulongan iti Europa (OSCE), ti
Organisasion ti Komersio ti Lubong (WTO), ken ti daulo a kameng iti
Mankomunidad dagiti Nawaya nga Estado.
Ti
Katedral ti Saint Basil ken ti Torre ti Spasskaya ti
Moscow Kremlin iti
Red Square iti Moscow
sun_Latn tpi_Latn unk lin_Latn kab_Latn gla_Latn bam_Latn azj_Latn ilo_Latn unk lin_Latn kab_Latn kbp_Latn bam_Latn azj_Latn unk glg_Latn gla_Latn taq_Latn ilo_Latn unk rus_Cyrl gla_Latn bos_Latn ilo_Latn ace_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn pap_Latn ceb_Latn bam_Latn fin_Latn ilo_Latn ilo_Latn ace_Latn crh_Latn umb_Latn azb_Arab sun_Latn ace_Latn isl_Latn ace_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn glg_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn sag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn sag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn deu_Latn sun_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn sag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn