Komentario ni Christine Marie Verzosa
Agkaiwara dagiti plastic bag – dagiti nausar a nagsupotan. Makita dagitoy kadagiti igid ti dalan ken kalsada, kadagiti parke, kadagiti kanal ken estero, naitambak kadagiti pagbasuraan ken uray sadino la ditan a lugar. Saanen a makaay-ayo iti imatang ta mangipaayen dagitoy iti pannakasulek dagiti mata. Ti makasimron la unay, kalpasan ti tudo, makita dagitoy a naisullat kadagiti pagayusan ti danum – dagiti kanal, estero, tributario dagiti waig ken karayan – ket iti pannakaurnongda kadagitoy a disso, saanen a makapagayus pay a nasayaat ti danum, nga agresulta iti panaglayus. Basta nagtudo, layus.
Ti rigatna, adu a perwisio ti ipaay ti layus, saan la a pannakadadael dagiti mulmula iti talon ken bangkag, no di pay dagiti dadduma a sanikua ken alikamen.
No kastoy pay a layus a tumaud dagiti nagduduma a sakit a no maminsan, posible pay a pakaungawan ti biag. Dagitoy met laeng ginabsuon a basura a plastic bag ti makagapu no apay a nadaras a mapno ken ababa ti biag dagiti engineered sanitary landfill wenno pagbasuraan ta narigat a marunot dagitoy.
Ania ngarud ti aramiden kadagitoy plastic a supot?
Ayonanmi ti sangaduyog a singasing dagiti environmentalists a kasayaatan ti amin ti pannakaisardengen ti panagaramat kadagitoy. Napaneknekanen ti negatibo nga epekto iti aglawlaw ken iti nakaparsuaan – a dakdakkel ti ipaayda a pagdaksan ngem ti pagimbagan.
Addan dagiti sumagmamano a siudad ken ili a nangiparit iti panagusar itoy, kas iti siudad ti Muntinlupa iti Metro Manila, dagiti duapulo ket pito nga ili ken siudad iti Nueva Ecija. Iti La Union, immuna a nangipasa iti ordinansa ti ili ti Naguilian iti pannakaiparit ti panagusar itoy lalona iti merkado publiko. Gapu iti kinaepektibo ti gannuat ti ili, simmaruno met ti ili ti Bauang. Sadiay Pasig City, nairugi idi Hulio 1, 2011 nga isardeng dagiti “quick service restaurants” wenno fast food centers a pakaibilangan ti Jollibee ken KFC ti agaramat iti styrofoam ken plastic bags kadagiti take out countersda ket sinukatandan kadagiti paper bags a kas suportada iti ordinansa ti siudad a pannakaiparit ti panagaramat kadagiti non-biodegrable materials.
Ania ngarud ti usaren a pagikabilan kadagiti gatangen iti tiendaan wenno usaren dagiti agtagilako kadagiti kustomerda?
Agsubli iti nakaisudan nga aramid – ti panagaramat iti supot a papel. Kadagiti met mapan makitienda, mangitugotdan iti bukodda a pagkargaan – kas iti basket, supot a naaramid iti papel wenno lupot, bay-on ken dadduma pay. Masuportaran pay dagiti lumalaga nga agus-usar kadagiti indigenous materials a kas iti water lily, abaca, lidda, pan-aw ken dadduma pay a ruruot a lagaen a kas bag wenno supot.
No idi kallabes, ibasura laeng dagiti pappapel, magasin ken pagiwarnak, itoy a gannuat, maaramidda manen a pagsupotan. No idi ket naynay ti panagaramat iti pigket a pagaramid iti supot, ngem itan, malukot laeng ti nagsaipan sa i-stapler iti dua wenno tallo, addan supot! Nalaklaka a marunot dagitoy a pagsupotan ngem dagiti plastic nga abutenna iti pinulpullo a tawen sadanto agrupsa.
Isu a suportaranmi ti indatag ni Sen. Loren Legarda sadiay Senado iti pannakaisardeng koman ti panagaramat kadagiti plastic bags babaen ti Senate Bill 2759 wenno ad-adda a maawagan iti Total Plastic Bag Ban Act of 2011. Naamiris ngamin ti senadora kalpasan daydi killer typhoon Ondoy a dagiti plastic bag ken non-biodegrable materials ti rason no apay a malaylayus ti Metro Manila ta dagitoy ti nangsullat kadagiti pagayusan dagiti danum. Nalawlawa ti sakupen ti indatagna a singasing ta saan laengen a kadagiti merkado publiko ti maparitan a mangaramat kadagiti plastic a supot, uray pay kadagiti groseria, supermarkets, restaurants, fast food chains, department stores, retail stores ken dadduma nga establisimiento nga agar-aramat kadagiti non-biodegrable plastic bags.
No kadagiti municipal ordinance ken city ordinance ket mamulta laeng iti PhP500-PhP2,500 dagiti aglabsing itoy, iti singasing ti senadora iti Senado, nangatngato ti multa nga agpateg iti PhP10,000 iti first offense, PhP50,000 iti second offense ken PhP200,000 iti third offense malaksid ti pannakakansela ti business permit iti makatawen.
Innayon pay ti senadora a segun iti report ti World Wildlife Fund, matmatay ti 200 marine species gapu iti pannakakaanda wenno pannakabekkelda kadagiti naiwara a plastic bags.
Idi damo, adu ti agagal kadaytoy nga ordinansa. Nagdedebatean ti itedna a pagsayaatan ken pagdaksan. Ti pannakalapped ti ad-adu a didigra a patauden daytoy iti nakaparsuaan, iti aglawlaw, kadagiti dadduma a nagbiag lalona kadagiti adda iti danum ti kangrunaan a tiningiting. Babaen ti nasged a tarigagay a panangsaluad iti aglawlaw ken nakaparsuaan, napagnunummuan met laeng ti pannakaaprobar daytoy.
Ti lubong ket nawaya a pagnaedan ti isu amin a nagbiag, ngem ania ti mapasamak no madadael daytoy a lubong gapu kadagiti saan a maitutop a partuat? Saantayo koma a panunoten ti bukodtao a bagi no di ket uray pay koma ti pagimbagan dagiti sumarsaruno a kaputotan. No ania ti imbati ti agdama a kaputotan iti sumarsaruno a kaputotan, kastanto met ti maaramid iti sumarsaruno. Ipaganetgettayo ngarud ti panangsaluad iti aglawlaw ken nakaparsuaan.#
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn