Asino ni Jehova?
Sungbat ti Biblia
Ni Jehova ti pudno a Dios nga ibagbaga ti Biblia, ti Namarsua iti amin a bambanag. (Apocalipsis 4:11) Isu ti nagdaydayawan dagiti propeta a kas ken ni Abraham ken Moises, a kas met laeng iti inaramid ni Jesus. (Genesis 24:27; Exodo 15:1, 2; Juan 20:17) Isu ti Dios, saan la a ti maysa a tao, no di ket ti “intero a daga.”—Salmo 47:2.
Jehova ti ibagbaga ti Biblia a personal a nagan ti Dios. (Exodo 3:15; Salmo 83:18) Naggapu dayta iti Hebreo a verb a kayatna a sawen “agbalin,” ken adu nga eskolar ti mangibagbaga a ti kaipapanan dayta a nagan ket “Pagbalinenna.” Maibagay la unay dayta a depinasion iti akem ni Jehova kas Namarsua ken ti Manangtungpal iti panggepna. (Isaias 55:10, 11) Tulongannatayo met ti Biblia a mangam-ammo iti Kinasiasino ni Jehova, aglalo ti kangrunaan a galadna—ti ayat.—Exodo 34:5-7; Lucas 6:35; 1 Juan 4:8.
Ti “Jehova” ket Iloko a patarus ti Hebreo a nagan ti Dios—ti uppat a letra a יהוה (YHWH), a pagaammo kas Tetragrammaton. Saan nga ammo no kasano ti eksakto a pannakaibalikas ti nagan ti Dios iti nagkauna a Hebreo. Ngem ti Ingles a nagan a “Jehovah” ket nabayagen a maus-usar iti dayta a lengguahe. Immuna a nagparang dayta iti Biblia a patarus ni William Tyndale idi 1530. *
Apay a saan nga ammo ti pannakaibalikas ti nagan ti Dios iti nagkauna a Hebreo?
Naisurat dagiti nagkauna a Hebreo nga awan ti nausar a vowel, no di ket puro consonant. Nalaka la a basaen dayta dagiti agsasao iti Hebreo ken ammoda no ania a vowel ti usarenda. Ngem idi nakompleton ti Hebreo a Kasuratan (“Daan a Tulag”), adda dagiti Judio a nangannurot iti pampammati (pamahiin iti Tagalog) a dakes a baliksen ti personal a nagan ti Dios. No basaenda idi a napigsa ti maysa a paset ti Kasuratan a naglaon iti nagan ti Dios, sukatanda dayta iti sao a kas iti “Apo” wenno “Dios.” Iti panaglabas ti ginasgasut a tawen, nagwaras dayta a pampammati agingga a nalipatanen ti orihinal a pannakaibalikasna. *
Para iti dadduma, “Yahweh” ti pannakaibalikas idi ti nagan ti Dios, ngem sabali met ti ibagbaga ti dadduma. Iti maysa a Dead Sea Scroll a naglaon iti dadduma a paset ti libro a Levitico iti Griego a lengguahe, letra-por-letra a naipatarus ti nagan ti Dios kas Iao. Ibagbaga met dagiti nagkauna a Griego a mannurat a ti pannakaibalikas dayta a nagan ket Iae, I·a·beʹ, ken I·a·ou·eʹ, ngem awan kadagita a pannakaibalikas ti napaneknekan a naus-usar iti nagkauna a Hebreo. *
Di umiso a kapanunotan maipapan iti nagan ti Dios iti Biblia
Di umiso: Dagiti patarus a nangusar iti “Jehova” ket innayonda laeng dayta a nagan.
Umiso: Iti Biblia, agarup mamim-7,000 a nagparang ti Hebreo a sao para iti nagan ti Dios iti porma a Tetragrammaton. * Kaaduan a patarus ti basta lattan nangikkat iti nagan ti Dios ken sinuktanda iti titulo a kas iti “Apo.”
Di umiso: Saan a kasapulan ti Mannakabalin-amin a Dios ti personal a nagan.
Umiso: Ti Dios a mismo ti nangidalan kadagiti mannurat ti Biblia a mangusar iti naganna iti rinibu a daras, ken imbilinna kadagiti agdaydayaw kenkuana nga usarenda ti naganna. (Isaias 42:8; Joel 2:32; Malakias 3:16; Roma 10:13) Kinaagpaysuanna, kinagura ti Dios dagiti ulbod a propeta a nangpadas a mangimpluensia kadagiti tattao a manglipat iti naganna.—Jeremias 23:27.
Di umiso: Kas panangsurot iti tradision dagiti Judio, masapul a maikkat iti Biblia ti nagan ti Dios.
Umiso: Pudno a dadduma kadagiti Judio nga eskriba a parakopia iti Kasuratan ti saan a mangayat a mangibalikas iti nagan ti Dios. Ngem saanda nga inikkat dayta kadagiti kopia ti Bibliada. Aniaman ti napasamak, saan a kayat ti Dios a surotentayo dagiti tradision dagiti tattao a maikontra kadagiti bilinna.
Di umiso: Saan a kasapulan a mausar iti Biblia ti nagan ti Dios ta saan met a masigurado ti eksakto a pannakaibalikasna iti Hebreo.
Umiso: Kasla ipakpakita dayta a panagrasrason a kayat ti Dios nga agpapada ti panangibalikas dagiti tattao iti naganna uray no agduduma ti lengguaheda. Ngem iti napalabas, adda dagiti agdaydayaw iti Dios a nagduduma ti lengguaheda ket ipakita ti Biblia a saan nga agpapada ti panangibalikasda kadagiti personal a nagan.
Alaentayo a pagarigan ti Israelita nga ukom a ni Josue. Dagiti Hebreo ti lengguahena a Kristiano idi umuna a siglo ket mabalin a Yehoh·shuʹaʽ ti panangibalikasda iti dayta a nagan, idinto ta I·e·sousʹ met ti panangibalikas dagiti Griego ti lengguahena. Nairekord iti Biblia ti Griego a patarus ti Hebreo a nagan a Josue. Ipakita dayta a sursuroten idi dagiti Kristiano ti rasonable a panangusar iti porma dagiti personal a nagan a gagangay iti lengguaheda.
Mabalin met nga iyaplikar dayta a prinsipio iti panangipatarus iti nagan ti Dios. Adayo a napatpateg a maikabil ti nagan ti Dios iti umiso a lugarna iti Biblia ngem iti eksakto a pannakaibalikas dayta.
^ par. 5 Iti patarus ni Tyndale kadagiti umuna a lima a libro ti Biblia, inusarna ti porma a “Iehouah.” Iti panaglabas ti panawen, nagbaliw ti Ingles a lengguahe, ket nagbaliw met ti ispeling ti nagan ti Dios. Kas pagarigan, idi 1612, inusar ni Henry Ainsworth ti porma a “Iehovah” iti intero a patarusna iti libro a Salmo. Idi rinebisarna dayta a patarus idi 1639, inusarna ti porma a “Jehovah.” Kasta met, iti American Standard Version a patarus ti Biblia a nairuar idi 1901, inusar dagiti nagipatarus ti porma a “Jehovah” kadagiti paset a nagparangan ti nagan ti Dios iti Hebreo a manuskrito.
^ par. 7 Kuna ti New Catholic Encyclopedia, Second Edition, Volume 14, panid 883-
^ par. 8 Para iti ad-adu pay nga impormasion, kitaem ti Seksion 1, “Ti Nagan ti Dios iti Hebreo a Kasuratan” iti Giya iti Panagadal iti Sao ti Dios.
^ par. 11 Kitaem ti Theological Lexicon of the Old Testament, Volume 2, panid 523-
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn