No awan ti maisurat, ti la maisursurat met a topiko. Ngem kas maysa nga agsursurat maipapan iti literatura, maibilang met a napateg a banag daytoy. Para iti nagan ti literatura. Para iti pakasaritaan ti napalabas. Para iti ladawan ti kinasipsip. Para iti wagas no kasano ti bumaknang. Blah, blah, blah, blah!!! Libro. Wen, husto dayta.
Libro nga agpateg iti dua a million a pisos ngem dida kayat a basaen? Dida kayat a basaen wenno dida kayat a mabasa?
Well, no ania kadagita iti rumbeng a termino, saanen a nasken. Ti kaskenan, mabasak koma met, ania? Kas maysa nga agsursurat maipapan iti literatura, kalikagumak a basaen dayta a libro. Ngem kunada met a no saan a nakadulin iti maysa a suli ti storeroom sadiay Malacañang, posible a nakadulin iti sabali a lugar. No adda man dagiti agikut, manmano laeng. Nakadulin wenno indulin.
Hmmn, makapaisem met ania? Collectors item, kunam man.
Ti gayyemtayo a ni Dr. Florentino H. Hornedo iti Ateneo de Manila University ti kakaisuna nga ammok a makaited kaniak iti kopia, ngem adun ti utangko kenkuana, nga intedna a libro, sinurat ken research. Isu a mabainak metten nga agkiddaw. Sa ket ibilang dagiti dadduma a “kontrobersial” daytoy a libro. Ni Dr. Hornedo ti maysa kadagiti author ti libro.
Apay a dida kayat a basaen wenno dida kayat nga ipabasa? Saan a daydiay dida kayat a basaen, adu met ngata ti mayat a mangbasa. Ngem ti kuestion ngarud ita saanda a kayat nga iruar ken mabasa ti kaadduan.
Ngem itoy a termino, lalo la a matukay ti gagar iti pannakapaadda iti kopiana. Lalo no sika ket padak nga adik iti libro, talaga a yurnongam no kayatmo ti maaddaan.
Naipablaak ti libro idi panawen ti Marcos regime. Maysa kadagiti naruay a libro a “naidulin” ken saan a napalubosan a maipaima iti kaadduan. Press freedom? Hmmn, saan nga applicable dayta. Adda latta met panggep ti libro a napintas. Ngem saan a kinayat kano ti tao a nakaisangratan dayta a libro, I emphasized here kano, a mabasa ti kaadduan. Ta segun ken ni Prof. Ambeth Ocampo, na-“embarrassed” kano dayta a tao “by the text and more so by the illustrations!”
Ita, posible nga adda iti ikut dagiti sumagmamano idi a nakagatang wenno nakaipuslit daytoy a libro.
Da Florentino Hornedo, E. Arsenio Manuel, ken Norma Tiangco dagiti author dayta a libro. Wen, maysa a libro nga addaan iti tallo a parang.
Sinurat ni Dr. Hornedo Book 1, Book 2 ken ni Manuel, ken Book 3 ken ni Tiangco. Immawat da Hornedo, Manuel, ken Tiangco iti PhP3,000 a monthly stipend ken PhP1,000 gasoline allowance iti uneg ti tallo a tawen. Dakkelen a gatad dayta idi 1972 a pannakaipablaak ti nasao a libro. Dies sentimo ti plete ti traysikel ken nikel (5 centavos) ti kalesa. Peseta (20 centavos) ti orange ken binting ti Coke. Nikel ti kasla tumeng a lola basyang.
Iti biang da Hornedo ken Manuel, napusganda a mangsurat iti agsina a proyekto. Nasdaawda laengen idi nagtitipon metten ti sinuratda a tallo (karaman ni Tiangco) iti maymaysa a libro. Agparparang a pammarang laengen ti sinurat da Hornedo ken Manuel tapno adu ti mangbasa kadayta a libro. Well, saan a magatadan ti literary value ti sinurat dagitoy a dua. Napategda iti literatura. Idinto ta napintas a para iti “collector’s item” ti sinurat ni Tiangco, kas kuna pay ni NHI chairman, Prof. Ambeth Ocampo.
No maipapan iti research, especially epics, mamatiak nga awan ngatan iti makagatad kadagiti sinukisok ni Dr. Hornedo. Kasta met ken ni Manuel. Isu a nabang-aran pay dagitoy a dua idi naipresentar ti libro: inawat ti nakaisangratanna, ket ditan a naidulin. Nagpatingga la ditan ti nasao a libro. Saanen a nairuar. Ti rason, ket daydiay nadakamat nga immuna.
Ti Paulo ti libro: Si Malakas at si Maganda. Nakalawlawag a maipapan ken ni Marcos (daydi strong man) ti Malakas ken ni Imelda (the former First Lady) ti Maganda. Isu met laeng a ti front ti libro ket maipapan iti epiko a sinurat da Hornedo ken Manuel, ta mala-epiko met ti Book 3, Si Malakas At si Maganda.
Mamatiak a dakkel la unay koma a nayon ti kinabaknang ti Literatura Filipiniana no saan a nairaman a “nailemmeng” ti Ang Darangen ni Pamulingan ni E. Arsenio Manuel, ken ti Ang Hudhud ni Talamuging at Sinagtala ni Florentino Hornedo. Sayang dagitoy a sinurat.
Bay-amon dayta Si Malakas at si Maganda, ta collector’s item la ngatan ti katukadna. Awan papelna iti kinapateg ti libro a kas literaratura. Saan a kas iti sinurat da Hornedo ken Manuel lalo iti biang ti epiko.
Nagaget ni Hornedo nga agreserts kadagiti oral traditions. Nga isu ti kunak a liniana. Ti Ang Epiko ni Daragang Magayon a sinukisokna ken naipablaak iti “The Philippine Studies”ti kaudian nga insagutna kaniak.
No awan ni Dr. Hornedo, saan koma a napreserba dagiti Bago Oral Traditions iti Ilocos. Agsipud ta naisurat dagitoy iti Iluko, napategda met a paset ti Literatura Ilokana.
Asino ti addaan kopia iti Si Malakas At Si Maganda? Pakiiskan man dagita a sinurat da Hornedo ken Manuel. Naimbag la a nayon ti pempen iti kamaligko. ##
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn