Sasao a Filipino
Iti lingguistika, ti sasao a Filipino ket ti insingasing idi 1991 babaen ni Robert Blust nga amin dagiti pagsasao ti Filipinas ken akin-amianan a Sulawesi—malaksid ti Sama–Bajaw (sasao dagiti "Dagiti Sitano ti Baybay") ken dagiti sumagmamano a pagsasao ti Palawan—ket mangporma ti subpamilia ti sasao nga Austronesio. Urayno ti Filipinas ket asideg iti sentro ti Austronesio a panagpadakkel manipud iti Formosa, adda laeng bassit a linguistiko a pagdumadumaan dagiti agarup a 150 a pagsasao ti Filipinas, a mangisingasing a ti nasapsapa a dibersidad ket napunasen babaen ti pannakaiwaras ti puonan ti moderno a sasao a Filipino.[2][3] Ti sasao a Filipino ket mangbukel ti kaduogan a saan a sasao a Formosano iti pamilia ti pagsasao nga Austronesio, nga agraman kadagiti nadumaduma a pagsasao a mangpreserba ti proto-Austronesio a schwa ken asonante ti d–r a napukaw iti sasao a Sunda–Sulawesi.
Dagiti linaon
Pannakaidasig[urnosen | urnosen ti taudan]
Manipud iti agarup nga amianan agingga iti abagatan, da Adelaar ken Himmelmann (2005) ket bingayenda dagiti sasao a Filipino kadagiti sumaganad a grupo:
- Sasao nga Akin-amianan a Filipino
- Sasao a Bataniko (dagiti 4 a pagsasao iti pagbaetan ti Luzon ken Formosa)
- Sasao nga Akin-amianan a Luzon (dagiti 40 a pagsasao, mairaman ti Ilokano)
- Sasao a Tengnga a Luzon (dagiti 5 a pagsasao, mairaman ti Kapampangan)
- Sasao nga Akin-amianan a Mindoro (wenno Amianan a Mangyan; dagiti 3 a pagsasao)
- Sasao a Kalatakan a Tengnga a Filipino
- Sasao nga Akin-abagatan a Mindoro (dagiti 3 a pagsasao)
- Sasao a Tengnga a Filipino (dagiti 40 a pagsasao, mairaman ti Tagalog ken Cebuano)
- Sasao a Palawan (dagiti 3 a pagsasao)
- Sasao a Mindanao (dagiti 20 a pagsasao)
- Sasao a Gorontalo–Mongondow (dagiti 9 a pagsasao ti Gorontalo ken Amianan a Sulawesi)
- Sasao a Kalamian (dagiti 2 a pagsasao ti akin-amianan a Palawan)
- Sasao nga Abagatan a Mindanao (dagiti 5 a pagsasao)
- Sasao a Sangiriko (dagiti 4 a pagsasao ti Sangir ken Is-isla Talaud)
- Sasao a Minahasan (dagiti 5 a pagsasao ti Amianan a Sulawesi)
Iti pay maipatinayon, dagiti pagsasao ti Umiray Dumaget, Manide ken Inagta Alabat ket saanda a naidasig iti kaunegan ti pamilia ti sasao a Filipino.
Panangiyasping iti bokabulario[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti tsart ti panangiyasping a pagbaetan dagiti nadumaduma a sasao a Filipino manipud iti amianan agingga iti abagatan nga umuna ti Proto-Austronesio para iti panangiyasping.
Dagiti pagsasao ti Negrito ti Filipinas[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti tattao a Negrito ti Filipinas ket agsasaoda kadagiti nadumaduma pagsasao. Addaanda iti ad-adu a pannanakaipada kadagiti kaarruba a pagsasao ngem iti tunggal maysa kaniada, ken nailista laeng ditoy a kas maysa a katulong iti pananginagan.
Lobel (2013)[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Lobel (2013)[4] ket ilistana dagiti sumaganad nga etnolingguistiko a grupo ti Nangisit a Filipino (kas dagiti Negrito ti Filipinas).
- Akin-amianan a Luzon
- Umiray Dumaget
- Remontado Dumagat
- Alta, Akin-amianan
- Alta, Akin-abagatan
- Arta
- Agta ti Casiguran
- Agta ti Nagtipunan
- Agta ti Dinapigue
- Agta ti Tengnga a Cagayan
- Pahanan (Agta)
- Agta ti Dupaningan
- Atta (dagiti 3-4 a pagsasao)
(Ni Lobel (2010)[5] ket ilistana dagiti sumaganad a pagsasao a Negrito a naisasao idiay akindaya nga aplaya ti Isla ti Luzon, nailista manipud iti amianan angingga iti abagatan.)
- Agta ti Dupaningan (sanga ti Akin-amianan a Luzon)
- Agta ti Pahanan
- Agta ti Casiguran
- Umiray Dumaget
- Agta Remontado
- Inagta Alabat
- Manide (unclassified)
- Inagta Partido
- Inagta Rinconada
Iti pay maipatinayon, da Robinson ken Lobel (2013)[6] ket isuppiatda a ti Agta ti Dupaningan, Agta ti Pahanan, Agta ti Casiguran, Agta ti Nagtipunan, Agta ti Dinapigue, ken ti Paranan ket saan a tagikua ti sanga ti Akin-amianan a Kordiliera, ngem imbes ket a ti baro a sanga a tinawtawaganda iti Akin-amianan a daya a Luzon, nga inkeddengda a kangrunaan a sanga ti grupo ti Akin-amianan a Luzon (Kordiliera).
- Banbantay ti Zambales
- Ayta Mag-indi
- Ayta Mag-anchi
- Ayta Abellen
- Ayta Ambala
- Ayta Bataan (aka Ayta Magbukun)
- Akin-abagatan a Luzon
- Inagta Rinconada
- Inagta Partido
- Manide
- Inagta Alabat (ken Inagta Lopez)
- Akin-abagatan a Filipinas
- Inata (mabalin a dagiti 2 a dialekto)
- Inati (Inete) (dagiti 2 a dialekto?)
- Mamanwa
- Batak (dagiti 5-8 a dialekto)
- Iraya (Mangyan)
- Ata/Tigwa/Matigsalug Manobo
- Dagiti karuay nga awanen
- Agta ti Bantay Iraya (AKA Daya a Danaw Buhi Agta)
- Inagta Alabat
- Agta ti Dicamay: naisasao idiay Karayan Dicamay idiay akinlaud a bangir ti Sierra Madre idiay asideg ti Jones, Isabela; naireporta a pinaawan dagiti nagtataeng nga Ilokano idi baetan ti 1957 ken 1974 (Headland 2003:7)
- Villa Viciosa Agta
Reid (1994)[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Reid (1994) ket ilistana dagiti sumaganad a pagsasao a Negrito.[7]
- Amianan nga Agta
- Arta – dagiti 12 a nabati nga agsasao idiay Aglipay, Quirino, idi 1990
- Alta
- Amianan nga Alta – naisasao idiay Aurora
- Abagatan nga Alta (Kabuluen) – naisasao kadagiti probinsia ti Nueva Ecija ken Bulacan
- Sentral Agta – naisasao idiay akindaya a Luzon; mairaman ti Umiray
- Abagatan nga Agta
- Sinauna
- Ayta – dagiti 6 a nadumaduma a pagsasao a naisasao idiay Banbantay ti Zambales segun kenni Wimbel (1986):[8]
- Dagiti daddum pay a pagsasao dagiti Negrito ti Filipinas
- Ata Manobo – naisasao idiay Mansalinao, Davao
- Batak – naisasao idiay Palawan
- Inati
- Mamanwa – naisasao idiay Agusan
Ti Ethnologue ket manginayon ti awanen ken di naidasig a Katabaga ti Akin-abagatan a Luzon.
Kitaen pay[urnosen | urnosen ti taudan]
- Taga-ugma a sinursuratan a Filipino
- Ortograpia a Filipino
- Alpabeto a Filipino
- Alpabeto nga Abakada
- Pagsasao a Filipino
- Komisyon sa Wikang Filipino
- Literatura ti Filipinas
- Dagiti pagsasao ti Filipinas
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, dagiti ed. (2017). "Greater Central Philippine". Glottolog 3.0. Jena, Alemania: Instituto para iti Ebolusionario nga Antropolohia ni Max Planck.
- ^ Adelaar & Himmelmann 2005)
- ^ Ti ad-adu nga agdumaduma a kita ti Filipino ket mabirukan iti Borneo.
- ^ Lobel, Jason William. 2013. Philippine and North Bornean languages: issues in description, subgrouping, and reconstruction. Ph.D. dissertation. Manoa: University of Hawai'i at Manoa.
- ^ Lobel, Jason William. 2010. Manide: An Undescribed Philippine Language. Oceanic Linguistics, Vol. 49, no. 2.
- ^ Robinson, Laura C. and Jason William Lobel (2013). "The Northeastern Luzon Subgroup of Philippine Languages." Oceanic Linguistics 52.1 (2013): 125-168.
- ^ Reid, Lawrence A. 1994. Possible Non-Austronesian Lexical Elements in Philippine Negrito Languages. Oceanic Linguistics, Vol. 33, No. 1 (Hun. 1994), pp. 37-72.
- ^ Wimbish, John. 1986. The languages of the Zambales mountains: a Philippine lexicostatistic study. In Work Papers of the Summer Institute of Linguistics, University of North Dakota Session, vol. 30:133-142.
- Fay Wouk and Malcolm Ross (ed.), The history and typology of western Austronesian voice systems. Australian National University, 2002.
- K. Alexander Adelaar and Nikolaus Himmelmann, The Austronesian languages of Asia and Madagascar. Routledge, 2005.
- Austronesian Basic Vocabulary Database, 2008.
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn kac_Latn oci_Latn ilo_Latn ilo_Latn srd_Latn ilo_Latn ilo_Latn pag_Latn ilo_Latn pag_Latn sun_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn sun_Latn ilo_Latn kac_Latn pag_Latn tgl_Latn plt_Latn tgl_Latn oci_Latn ilo_Latn ilo_Latn wol_Latn luo_Latn crh_Latn crh_Latn uzn_Latn ilo_Latn oci_Latn tgl_Latn plt_Latn zho_Hans ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn kam_Latn ilo_Latn kik_Latn run_Latn ilo_Latn pag_Latn tgl_Latn ilo_Latn ast_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn tgl_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn nya_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn war_Latn ilo_Latn tgl_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn nob_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn