Sinursuran: Kolum ni Jobert M. Pacnis
(Umuna a paset)
AMINTAYO, kameng ti maysa a pamilia. Ti maysa a pagtaengan. Ditoy nga immuna a naammuan ken nariknatayo dagiti balikas nga ayat, panagkikinnaawatan, ragsak, seguridad ken panagsisinaranay.
Buklen ti ama, ina, ken annak ti makunkuna a nuclear family. Ngem kadatayo a Pinoy, kasta metten dagiti Tsino, adda ti makunkuna nga extended family wenno naikalawa a pamilia. Ditoy, mairaman dagiti kabagian: uliteg, ikit, kakaanakan, Apong Baket, Apong Lakay ken pati payen dagiti adayo a kabagian.
Idi un-unana, maitulag ti anak. Kayatna a sawn, dagiti nagannak ti makaammo a mangyasawa kadakuada. Sikog pay laeng no labsen ti agsao, naitulagen no asino ti agbalin a kabinnulignanto iti pamilia a mabangon. Makuna nga awan ti wayawaya ti anak a mangpili iti kayatna— ti mangsurot iti ipitpitik ti pusona. Daytoy a wagas ti panangasawa ket mapaspasamak pay laeng kadagiti nasulinek a barbarangay iti pagilian.
Sakbay a dimteng dagiti Kastila ditoy pagiliantayo, maysa a sakripisio ti panangasawa wenno panagpamilia. Kannawidan idi ti mangted iti dowry wenno sab-ong iti pamilia ti asawaen. Iti agdama, masao a di maikanatad daytoy. Agparparang a ginatangmo ti nagbalin nga asawam. A mabalin nga aramidem ti kaykayatmo kenkuana nupay makapasakit iti riknana. Mapaspasamak pay met laeng ti kastoy iti dadduma a paset ti pagilian.
Kadagidi pay a panawen, dakkel a basol ti pannakikamalala. Ramut pay ti nadara a ranget no ti asawa ket agawen ti sabali. Innibus ti puli. Awaten ketdi ti gimong ti diborsio wenno panagsina. Ngem ketdi, karbengan laeng daytoy ti lalaki. No mapasamak ti panagsina, mabingay dagiti annak segun iti decision ti maysa a grupo dagiti panglakayen.
Ngem idi sumangbay dagiti Kastila, impawilda ti diborsio. Intag-ayda ti panagasawa. Nagbalin daytoy a nasantuan a sakramento. Kas naibudak iti Nasantuan a Surat : “Ti pinagtipon ti Dios di mabalin a pagsinaen ti tao.”
Adtoy ti pagsadagan ti naragsak a panagpamilia kadagidi a tiempo a mabalin met a pagbatayan iti agdama:
Umuna, rumbeng nga agtaud iti agpada a kaamaan dagiti agassawa. No mannalon koma ti lalaki, kasta met ti babai. Agduyosda iti agpada a pagesman. Ngem ita, pagaammotayo nga adun a pamilia ti naragsak a nagtaud iti agduma a puli.
Maikadua, masapul nga adda ayat iti nagbaetanda. Saan a binuras a pilit a makuna.
Maikatlo, saan a nalabes ti panagpinnategda. Naibatay daytoy iti pagsasao a dakes amin a sobra. Ti nalabes nga ayat, pataudenna ti ilem.
Maikapat, agtalekda iti tunggal maysa. Manen, di rumbeng nga agtalekka unay. Pakaalaan met daytoy iti disgrasia. Lagipen ti pakasaritaan da Samson ken Delilah.
Maikalima, ti babai di rumbeng a nabakbaknang ngem iti lalaki tapno maliklikan ti saosao nga isu nga inasawana ta ti kinabaknang ti gamgamgamenna.
Maikanem, no mabalin, agpada iti edad wenno di aginnaddayo unay. Kadagitoy, kunatay’ metten: age doesn’t matter!
Maikapito, saan koma a nalapsat unay ti babai. Makariknanto la iti imon ti lalaki no adu ti alimbubuyog nga umas-assibay iti asawana. Ramut laeng ti kanayon no kua a panagsubang.
Maikawalo, liklikanda ti ania man a bisio.
Maikasiam, agbutengda iti Dios. Tapno agkinnaawatanda, rebbengna nga agkaarngida iti relihion.
Maikasangapulo, agpadada a nagaget.
Maika-11, agpadada a simple. Dida naayat iti material a banag.
Maika-12, tumutop a naanus ken naulimek ti babai. Managpasensia.
Kadagiti naagapad, di pay nadakamat dagiti annak a kas paset ti pamilia. Ngarud, saan nga asiasi ti agpamilia. Masapul ti kinaandur ken di mabubos nga ayat!
(Adda tuloyna)
cat_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn