Kolum ni Jobert M. Pacnis
(Maudi a paset)
Iti agdama, kaaduan a produkto wenno pagbibiagan dagiti umili ti maitamtampok tunggal piesta. Kitaen ti Aramang festival ti ili ti Aparri, Cagayan. Ditoy Tanap, am-ammo ti ili a pagtataudan dagiti daing nga aramang a naimas nga isagpaw iti pinakbet, dinengdeng ken uray pay buridibod. No presko met, naimas nga ukoyen ken kilawen. Isu a napanunot ti lokal a gobierno a daytoy ti itampokda tunggal agpiesta ti ili iti bulan ti Abril.
Iti ili ti Allacapan, Cagayan, narugianen a naisayangkat ti Apit festival. Maitampok dagiti apit dagiti mannalon kangrunaanna ti pagay. Kayat ti lokal a gobierno a mabigbig dagiti mannalon a pagtataudan ti kangrunaan a taraontayo.
Nayam-ammo met iti ilimi ti makunkuna a Patupat festival. Am-ammo ngamin ti ilimi a pagtataudan ti naimas a patupat nga aw-awagan dagiti sutil iti patupit (patupat a bassit) gapu iti kinabassitna. Kasla tangan-saka (nga itan ket kasla tangan-ima). Ngem saan a dayta ti pakaupayan dagiti aggatang ta pudno man met a naimas. Adda latta a maipasango kadagiti panagkasangay, panagilagip, palualo, panagpabuniag, ken pagpamerienda. Kasla kurang ti maysa a padaya no awan ti patupat a maipasango.
Iladawan ti patupit ti nakayammet a relasion dagiti umili. Agtitipkelda iti oras ti rigat ken nam-ay. Ken iladawanna pay ti kinaanus ta saan nga asi-asi ti mangbalkot iti bassit a patupat ken manggalut kadaytoy tapno di aglukat ti bungonna.
Ken saan a papataypatay dagiti umili. Iti ngamin panagaramid iti galut dagiti patupat, masalsaluyot laeng. Pagay-ayaman dagiti aglaklako iti patupit no kasta a bambantayanda dagiti tagilakoda. Ti maaramidda, isunto manen ti usaren iti sumaruno a panagaramidda iti nasao a saramsam.
Maipalagip ti OTOP (One Town, One Product) a programa ti gobierno. Gutgutigoten daytoy a tunggal ili, adda koma produktona nga itandudona, ti ikkanna iti importansia tapno makatulong kadagiti umilina. Ngem daytoy a panangitandudo, masapul nga agbasar iti no ania a talaga ti adda kadayta nga ili.
Ket pagaammotayo nga addada/adu ti piesta ita ti nakabasar iti makunkuna nga OTOP. Wagas daytoy tapno ad-adda a mayam-ammo ti nasao a produkto.
Ngem ti nakakalkaldaang ita, addada dagiti piesta a pinaglumenen ti panawen. Wenno dagiti apagbiit laeng a piesta– a kalpasan ti dua, tallo wenno uppat a tawen, masuktan manen.
Kasano ngarud ita a masuportaran ti pannakayam-ammo ti maysa a produkto no kastoy ti mapaspasamak kadagiti piesta? Umanay kadin dayta a panawen a nangipakaammo iti sosiedad ti kaadda ti nasao a produkto iti maysa nga ili?
Ala, mabalin a rason dagiti dadduma, tapno maikkan iti importansia ti sabali pay a produkto, pagbiagan kadayta a lugar. Ta, wen, saan met a maymaysa laeng ti mabalin a produkto ti maysa nga ili.
Ngem kasanon no ti piesta ket awan man laeng ti pakainaiganna iti maysa a lugar?
Pagarigan, kellaat lattan a timpuar ti Botas festival. Wenno Payong festival. Wenno Kapote festival.
No sirigen met ngarud— cultural, traditional, anthropological ken historical nga anggulo— awan man laeng ti pakainaiganna dayta iti maysa nga ili.
Ni maysa, awan man laeng ti agar-aramid kadagita a produkto. Ken saan nga isu ti kaaduan a tagilako iti merkado tapno iladawanna koma dagiti umili. Napanunot laeng dagiti agturay ta kanayon kano a matutudo tunggal agpiesta ti ili. Masapul a maitandudo ti botas, wenno payong, wenno kapote kas mausar no dakes ti panawen.
Dayta laeng.
Wen, mabalin a napintas ti rason dagiti nakapanunot iti nasao a piesta: tapno di maslep dagiti makiparada!
Ngem kalpasanna, ania? Asino dagiti nairanud?
Iti payong, wenno kapote, wenno botas, saan ngata a dagiti ganggannaet ti ad-adda a nairanud? Isuda ti am-ammo nga agar-aramid kadagitoy a produkto.
No kastoy ti kanayon a mapaspasamak, pagturongan ngarud ti maysa nga ili? Kasano a maibuddakna ti naganna iti pakasaritaan ti pagilian no awan met ti masnop a programana tunggal rambakanna ti pannakabukelna kas ili (a kadawyan a pannakaangay ti piesta)?
Laglagipen koma dagiti agturay a saan a kasla agsukat lattan iti bado ti panangangay iti piesta. Igunamgunam ti kultura, tradision, pakasaritaan ti iturayanda. Ditoyda koma a mangasut kadagiti ideyada iti ania man a mapanunotda nga isayangkat.
Saan nga isuda ti umuna a mangungaw iti ili nga iturayanda!
Ti piesta, laglagipenda koma a kanayon: iladawanna ti ili ken dagiti umili!
Saan a ti bukod a kayat.
Saludo daytoy a kolum kadagiti nakaestablisaren iti piestada. Ad-adda koma pay nga agrangpaya ti produktoda.
Kadagiti agkamkammaulaw pay laeng iti piestada, masurotanda koma ti tugot dagiti nakaunan, dagiti immunan.#
cat_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn