Komentario ni Eden A. Alviar
NAYURITEN iti pakasaritaan ti Pilipinas nga indeklarar daydi Presidente Ferdinand Marcos ti Martial Law iti intero a pagilian idi Septiembre 21, 1972.
Tunggal anibersario ti proklamasion ti Martial Law iti Pilipinas ket agungar iti lagip dagiti Pilipino a nakapadas dagiti dakes a pasamak kabayatan ti Linteg Militar. Ngem kadagiti dadduma a Pilipino, ibilangda dayta a panawen a kasayaatan a paset ti pakasaritaan ti pagilian.
Iti isasangbay ti maika-45 nga anibersario ti pannakaiproklamar ti Martial Law iti Pilipinas, adda pay laeng ti estado ti Linteg Militar ti intero a Mindanao. Indeklarar ni Presidente Rodrigo Duterte ti Martial Law sadiay Mindanao babaen ti Proclamation No. 216 manipud idi Mayo 23, 2017 gapu ti riribuk sadiay Marawi City nga inwayat dagiti terorista a kameng ti Maute Group ken Abu Sayyaf Group. Impasingked idi ni Duterte nga ipakatna ti Linteg Militar iti Mindanao tapno mapaksiat ti terorismo ken riribuk iti dayta a paset ti Pilipinas a nagbalin a naatap ti pannakagun-od ti kappia ken panagdur-as gapu ti agtultuloy a riribuk.
Nasuspendido ti Writ of Habeas Corpus, ken naipakat dagiti curfew ken check-points.
Nabayagen a naturpos ti 60 nga aldaw a kapaut ti deklarasion ti Martial Law sadiay Mindanao, ngem inyalud-od daytoy ti Kongreso kalpasan ti kiddaw ni Duterte. Kalpasan ti 100 nga aldaw, saan pay a nagibusan ti ranget sadiay Marawi City uray agarupen a 140 a soldado ken polis dagiti napapatay, agarup 700 a terorista dagiti nakettel ti biagna, ken adun a sibilian dagiti nairaman. Iti laksid dagiti naginaldaw a panagbomba ken panagranget dagiti tropa ti gobierno ken dagiti terorista, ken pannakadadael ti sigud a nadur-as a siudad ket saan pay a nagibusan ti krisis iti Marawi City. Nasuroken a 300,000 a sibilian dagiti nagpaing kadagiti evacuation centers.
Saan pay a naparmek dagiti bandido a kameng ti Abu Sayyaf Group ken Bangsamoro Islamic Freedom Fighters. Natalna ketdi dagiti kameng ti Moro Islamic Liberation Front, ken Moro National Liberation gapu ta mangnamnamada iti kari ti agdama nga administrasion para ti panakabukel ti rehion a Bangsamoro kas sagudayen ti idurduron ni Duterte a Federalismo a sistema ti gobierno.
Iti implementasion ti Martial Law sadiay Mindanao ita tawen ken idi panawen ni Marcos ket adu dagiti nagdumaanda. Pagam-amakan dagiti adu nga umili ti mabalin a panangideklararto met ni Duterte ti Martial Law iti intero a Pilipinas no adda naan-anay a gapu ti pannakaipakat ti Linteg Militar iti intero a pagilian.
Mapagduduaan ti gannuat ni Duterte a panangay-ayona kadagiti soldado ken polis iti nangato a sueldo ken adu a benepisio no maidilig kadagiti dadduma nga agpapaay iti gobierno, ket senial ti panangpatibkerna ti suporta dagitoy nga armado a puersa nga isuda ti mangpabileg ti panagturayna.
Agamak dagiti human rights advocates no maideklarar ti Martial Law iti intero a pagilian gapu ti pannakalabsing dagiti karbengan ti tao. Uray saan a Martial Law iti Pilipinas iti agdama ket ad-adun nga amang dagiti napapatay a biktima ti summary executions wenno extra judicial killing iti nasurok laeng a makatawen a panagakem a Presidente ni Duterte no maidilig iti 11 a tawen a kaadda ti Martial Law idi panawen ni Marcos nga addaan laeng iti agarup 3,400 a biktima.
Maibasar iti record ti Philippine National Police, agarupen a 3,500 dagiti napapatay mainaig iti kampania kontra illegal a droga, ken 2,000 kadagitoy ti natay kadagiti lehitimo nga operasion. Ngem maibasar iti report a naidanon iti Commission on Human Rights babaen dagiti nagduduma a non-government organizations ken media institutions, dumanonen iti agarup 12,000 dagiti napapatay iti kampania maikontra iti illegal a droga.
Sakbay ti deklarasion ti Martial Law iti Mindanao, improklamar met idi Disiembre 4, 2009 ni Presidente Gloria Macapagal Arroyo ti Martial Law sadiay Maguindanao babaen ti Proclamtion 1059 tapno mapengdan ti panagraira ti riribuk iti probinsia iti panangaresto kadagiti nabileg a kameng ti Pamilia Ampatuan a suspek iti pannakamasaker dagiti 53 a biktima pakairamanan dagiti kameng ti media idi Nobiembre 23, 2009.
Nabiit laeng ti Martial Law iti Maguindanao ta naikkat daytoy idi Disiembre 13, 2009 kalpasan ti pannakatiliw dagiti kangrunaan a suspek ken pannakaraut ken pannakasamsam dagiti adu a nabileg nga armas ti Pamilia Ampatuan.
Immuna a naiproklamar ti Martial Law iti Pilipinas idi sardam ti Septiembre 23, 1972. Inrakurak ni Presidente Marcos iti telebision ti panangideklarana babaen ti Proclamation 1081 idi Septiembre 21, 1972 (Septiembre 17, 1972 ti actual a pannakapirmana maibasar kadagiti dokumento) gapu ti riribuk iti pagilian ken pangta dagiti rebelde iti New People’s Army / Communist Party of the Philippines. Nagraira ti riribuk iti Metro Manila gapu kadagiti aktibista a kameng ti Kabataang Makabayan, ken ti ibibileg dagiti rebelde a komunista.
Adu dagiti nadara a napa-samak iti pagilian manipud 1970 agingga iti pannaka-ideklarar ti Martial Law kas kadagiti masansan a panagprotesta dagiti aktibista, pannakaisanglad dagiti nabileg nga armas para kadagiti rebelde a nailugan iti M/V Karagatan sadiay kabaybayan ti Isabela, ti pannakabomba ti Plaza Miranda, ken dadduma pay a nadara a pagteng. Ti makabulan a protesta ken nagsasaruno a panagbomba ken ti pannakaambus ni National Defense Secretary Juan Ponce Enrile ti nangiyalimpatok ti panangideklarar ni Marcos iti Martial Law. Ngem iti press conference iti rugi ti EDSA People Power idi Pebrero 22, 1986 a nangigibus ti turay ni Marcos, inrakurak ni Enrile a saan a pudno ti napasamak a pannakaambusna sakbay ti pannakaideklar ti Martial Law.
Patien dagiti lider iti oposision idi panawen ni Marcos nga indeklararna ti Martial Law tapno makapagtalinaed iti turay ta kalpasan ti panangabakna iti eleksion idi 1969 a maikadua ken maudi a terminona ket mapawilanen nga agpailayon iti saadna. Iti panangideklararna ti Martial Law, sinuspendena ti Writ of Habeas Corpus. Winarana ti Kongreso ken pinaserraanna dagiti media institusions. Pinaibaludna dagiti aktibista ken lider ti oposision ken agiwarwarnak. Naibasura ti 1935 Constitution ken nasukatan iti 1973 Constitution. Inakemna ti turay iti Ehekutibo ken Lehislatura babaen ti panangiyetnagna kadagiti Presidential Decrees.
Naikkat ti Martial Law iti Pilipinas idi Enero 17, 1981 sakbay ti umuna nga ibibisita ni Santo Papa Juan Pablo II iti Pilipinas tapno agparang a naisublin ti demokrasia iti pagilian.
Iti pannakailagip ti anibersario ti pannakaideklarar ti Martial Law iti Pilipinas, nasken a taliawen ken amirisen dagiti Pilipino ti pagsayaatan ken pagdaksanna no daytoy ket maisuppiat iti demokrasia wenno panagbiag a nawaya.#
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn