Malaria
—Ti Masapul a Maammuam
Tinantia ti World Health Organization a nasurok a 198 a milion katao ti nakaptan iti malaria idi 2013 ken agarup 584,000 ti natay gapu iti dayta. Dandani 4 iti kada 5 a natay ket ubbing nga awan pay 5 ti tawenna. Gapu iti malaria, agpegpeggad ti agarup 3.2 a bilion a tattao iti agarup 100 a nasion iti intero a lubong.
1 ANIA TI MALARIA?
Ti malaria ket maysa a sakit gapu kadagiti parasite. Karaman kadagiti sintomana ti gurigor, panagpayegpeg, panagling-et, sakit ti ulo, sakit ti bagi, makaduldul-ok, ken panagsarwa. Mabalin nga agsubli dagiti sintoma kada 2-3 nga aldaw, depende no ania a klase ti parasite ti kimpet ken no kasano kabayagen nga adda malaria ti maysa.
2 KASANO A MANGRUGI TI MALARIA?
Dagiti parasite a pakaigapuan iti malaria—protozoans a maaw-awagan Plasmodia—ket makastrek iti dara ti tao babaen ti kagat ti babai a lamok nga Anopheles.
Biroken dagiti parasite dagiti selula ti dalem ti nakaptan a tao, serkenda sada agpaadu sadiay.
No pumutok ti naserrek a selula ti dalem, agwaras dagiti parasite sa serkenda dagiti red blood cells sa agtultuloyda nga agpaadu.
No bumtak ti naserrek a red blood cell, agwaras manen dagiti parasite ket serkenda ti ad-adu pay a red blood cells.
Maulit-ulit ti pannakaserrek ken panagbettak dagiti red blood cells. Kada pumutok dagiti red blood cells, makita iti nakaptan a tao dagiti sintoma ti malaria.
3 KASANOM A MAPROTEKTARAN TI BAGIM?
No aggigianka iti lugar nga apektado iti malaria . . .
Agusarka iti moskitero. Masapul a
naikkan iti insektisidio.
awan buttaw wenno pigisna.
naisaluksok a naimbag iti sirok ti ikamen wenno kutson.
-
Ispreyam iti insektisidio ti diding ken amin a suli ti balayyo.
No posible, kabilam iti iskrin dagiti ridaw ken tawayo, ken agusarkayo iti aircon ken electric fan, a mabalin a mangabug kadagiti lamok.
Agbadoka iti napusiaw ti kolorna a lupot a maabbonganna ti intero a bagim.
No posible, dika mapmapan kadagiti nasamek a lugar nga ayan ti nakaad-adu a lamok, ken iti ayan dagiti naurnong a danum a pagit-itloganda.
No nakaptanka, agpaagaska a dagus.
No agplamplanoka nga agpasiar iti lugar nga apektado iti malaria . . .
Ammuem dagiti kabaruan nga impormasion sakbay nga agbiaheka. Mabalin nga agduduma dagiti kita ti parasite a pakaigapuan ti malaria iti tunggal lugar, isu a nakadepende iti dayta no ania nga agas ti kaepektibuan. Nasayaat met no damagem iti doktormo dagiti kasapulan a maammuam maipapan iti rekord ti salun-atmo.
No addakan sadiay, surotem dagiti nabasam iti daytoy nga artikulo nga instruksion para kadagiti aggigian iti lugar nga apektado iti malaria.
No nakaptanka, agpaagaska a dagus. Tantandaanam a sa la makita dagiti sintoma kalpasan ti maysa agingga iti uppat a lawas kalpasan a nakastrek ti parasite.
swh_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn