Moldova
Nagsasabtan: 47°N 29°E / 47°N 29°E
Ti Moldova (Panangibalikas a Rumano: [molˈdova]), opisial a ti Republika ti Moldova (Rumano: Republica Moldova), ket ti maysa a napalikmutan ti daga a pagilian iti Akindaya nga Europa.[13] Daytoy ket beddengan babaen ti Romania iti laud ken ti Ukrainia iti amianan, daya, ken abagatan.[14] Iti pay maipatinayon, ti di mabigbigan nga estado ti Transnistria, a sangalubongan a mabigbigan a kas parte ti Moldova, ket mabirukan iti ballasiw ti Dniester iti akindaya a pagbeddengan ti pagilian iti Ukrania. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ket ti Chișinău.
Kaaduan ti teritorio ti Moldovan ket parte idi ti Prinsipalidad ti Moldavia manipud idi maika-14 a siglo aginggana idi 1812, idi daytoy ket naited iti Imperio a Ruso babaen ti Imperio nga Otomano (a ti Moldavia ket maysa idi a basalo nga estado) ken nagbalin nga ammo a kas Bessarabia. Idi 1856, ti akin-abagatan a Bessarabia ket naisubli iti Moldavia, ken kalpasan ti tallo a tawen daytoy ket naitipon iti Wallachia tapno maporma ti Romania, ngem naipasubli ti turay ti Ruso iti sibubukel a rehion idi 1878. Idi las-ud ti Ruso a Rebolusion idi 1917, ti Bessarabia ket nabiit a nagbalin nga autonomo nga estado iti kaunegan ti Republika a Ruso, nga ammo a kas ti Demokratiko a Republika ti Moldavia. Idi Pebrero 1918, inrangarang ti wayawaya ti Demokratiko a Republika ti Moldavia ken nakitinnipon iti Romania iti dayta a naladaw a tawen kalpasan ti maysa a butos ti asemblia. Sinuppiat idi daytoy a panangikeddeng babaen ti Sobiet a Rusia, nga idi 1924 ket nangbangon, iti kaunegan ti SRS a Ukrania, ti maysa a autonomo a republika ti Moldavia (SRAMS) kadagiti sangkapaset a natagtagitao a teritorio ti Moldova iti daya ti Bessarabia.
Idi 1940, kas maysa a nagbanagan ti Tulag ti Molotov–Ribbentrop, napilit ti Romania a mangisubli ti Bessarabia ken ti Akin-amianan a Bukovina iti Kappon ti Sobiet, a nakaiturongan ti pannakapartuat ti Sosialista a Republika ti Sobiet a Moldavia (SRS ti Moldavia), a nangiraman ti kalatakan a parte ti Bessarabia ken ti akinlaud unay a pirgis ti dati a SRAMS (daya ti Karayan Dniester). Idi 27 Agosto 1991, idi mapaspasamak ti pannakawaswas ti Kappon ti Sobiet, inrangarang ti wayawaya ti SRS ti Moldavia n SSR ken nangala iti nagan a Moldova.[15] Naampon ti batay-linteg ti Moldova idi 1994. Ti pirgis ti teritorio ti Moldova iti daya nga igid ti Dniester ket de facto a tenglen ti pimmanaw a gobierno ti Transnistria manipud idi 1990.
Gapu ti ibabassit kadagiti maiparuar ti industria ken agrikulturaa kalpasan ti pannakawaswas ti Kappon ti Sobiet, dimmakkelen ti sektor ti serbisio ken isu ti kaaduan ti ekonomia ti Moldova ken sumurok a 60% ti GDP. Daytoy ti maikadua a kapanglawan a pagilian iti Europa babaen ti GDP iti tunggal maysa a tao.[16] Uray no ti Moldova ket addaan iti maysa relatibo a nangato a Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan, daytoy ti kababaan iti kontinente, ra mairanggo a maika- 90 iti lubong.
Ti Moldova ket maysa a parlamentario a republika ken ti presidente a kas ti daulo ti estado ken ti maysa a kangrunaan a ministro a kas ti daulo ti gobierno. Daytoy ket maysa nga estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Konseho ti Europa, ti Gunglo ti Komersio ti Lubong (World Trade Organization - WTO), ti Gunglo para iti Seguridad ken Kooperasion ti Europa ( Organization for Security and Cooperation in Europe - OSCE), ti Gunglo ti GUAM para iti Demokrasia ken Panagrang-ay ti Ekonomia, ti Mankomunidaad dagiti Nawaya nga Estado (Commonwealth of Independent States - CIS), ken ti Gunglo ti Kooperasion ti Ekonomia ti Baybay Nangisit (Organization of the Black Sea Economic Cooperation - BSEC).
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
To nagan a Moldova ket naala manipud iti Karayan Moldova; ti tanap iti daytoy a karayan ket agserbi a kas maysa a politikal a sentro iti panawen ti pundasion ti Prinsipalidad ti Moldavia idi 1359.[17] San a nalawag ti nagtaudan ti nagan ti karayan. Segun ti maysa a leyenda babaen dagiti naglaglagip a kronologo ti Moldavia a da Dimitrie Cantemir ken Grigore Ureche, ni Prinsipe Dragoș ket ninagananna ti karayan kalpasan ti panaganupna iti maysa nga aurochs: kalpasan ti panagkamat, ti nabannogen nga aso ti prinsipe nga agnagan iti Molda ket nalmes iti karayan. Ti nagan ti aso, a naited iti karayan, ket naited met iti Prinsipalidad.[18]
Para iti nabiit a panawen kadagiti tawen ti 1990, iti pannakapundar ti Mankomunidad dagiti Nawaya nga Estado, ti nagan ti agdama a Republika ti Moldova ken nailetra pay idi a kas Moldava.[19] Kalpasan ti pannakawaswas ti Kappon ti Sobiet, nagrugrugi a nagusar ti pagilian iti Rumano a nagan iti Moldova. Iti opisial, ti nagan a Republika ti Moldova ket idesignado babaen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Adda maysa a kontrobersia kadagiti etniko ken lingguistiko nga identidad iti Moldova no ti bukod nga identipikasion dagiti Moldavo ket mangibaga a ti maysa a grupo ti etniko a naisangayan ken mailasin kadagiti Rumano, wenno maysa a sub-agasmang.
- ^ Ti de jure akalawa, awaten babaen ti gobierno ti Moldova ken dagiti turay ti Tiraspol para iti Transnistria ket 3,509.6 a kilometro kuadrado.[8] Ti de facto a lugar nga inadministro ti Transnistria ket 3,653 a kuadrado kilometro, bayat a ti lugar a tuntonen ti Transnistria ket 4,163 a kilometro kuadrado.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ a b "The text of the Declaration of Independence prevails over the text of the Constitution" (iti Ingles). Constitutional Court of Moldova. 5 Disiembre 2013. Naala idi 13 Hunio 2014.
- ^ Roudik, Peter (23 Disiembre 2013). "Moldova: Romanian Recognized as the Official Language" (iti Ingles). Law Library of Congress. Naala idi 13 Hunio 2014.
- ^ "Președintele CCM: Constituția nu conferă limbii ruse un statut deosebit de cel al altor limbi minoritare" (iti Rumano). Deschide.md. Naala idi 22 Enero 2021.
- ^ "Chişinău, (21. Enero 2021) Judecătorii constituționali au decis că limba rusă nu va avea statutul de limbă de comunicare interetnică pe teritoriul Republicii Moldova" (iti Rumano). Moldpres.md. Naala idi 22 Enero 2021.
- ^ "Președintele CC Domnica Manole, explică de ce a fost anulată legea cu privire la statutul special pentru limbia rusă" (iti Rumano). ProTv.md. Naala idi 22 Enero 2021.
- ^ "Recensamântul Populației si al Locuințelor 2014". recensamant.statistica.md (iti Rumano). Naala idi 2018-08-06.
- ^ "Republic of Moldova – Geografie". Moldova.md (iti Ingles). 26 Agosto 2016.
- ^ "MOLDOVA: Transnistria (Pridnestrovie)". Citypopulation.de.
- ^ "Populaţia cu reședință obișnuită, la 1 ianuarie 2021 (pg.12)" (PDF). Statistica.gov.md (iti Rumano). BNS Rep.Moldova.
- ^ BNS:Official estimate (pg.8)
- ^ a b c d "World Economic Outlook Database, April 2021 Edition". IMF.org (iti Ingles). International Monetary Fund. Naala idi 16 Abril 2021.
- ^ "Gini Index coefficient" (iti Ingles). CIA World Factbook. Naala idi 12 Agosto 2021.
- ^ "The World Factbook — Central Intelligence Agency". Cia.gov (iti Ingles). Naala idi 2017-12-14.
- ^ "Moldova". CIA World Factbook (iti Ingles). Naala idi 2 Septiembre 2015.
- ^ http://www.natura2000oltenita-chiciu.ro/wp-content/uploads/2019/05/Moldova-Pitoreasca-Picturesque-Moldavia-pdf-Vladimir-Toncea.pdf
- ^ GDP per capita by country
- ^ "History". Republic of Moldova. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 22 Disiembre 2013. Naala idi 9 Oktubre 2013.
- ^ King, Charles (2000). "From Principality to Province". The Moldovans: Romania, Russia, and the politics of culture. Hoover Press. p. 13. ISBN 0-8179-9792-X. Naala idi 31 Oktubre 2010.
- ^ "The End of the Soviet Union; Text of Accords by Former Soviet Republics Setting Up a Commonwealth". [he New York Times (iti Ingles). 23 Disiembre 1991.
...Republic of Kazakhstan, the Republic of Kirghizia, the Republic of Moldavia, the Russian Federation...
Dagiti akinruar a silpo[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig iti Moldova iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Moldova manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
- Opisial a website
- Moldova iti Curlie (iti Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Moldova
- Heograpiko a datos a mainaig iti Moldova iti OpenStreetMap
- Moldova
- Dagiti pagilian idiay Europa
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad dagiti Nawaya nga Estado
- Dagiti naserraan ti daga a pagilian
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Rumano
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ruso
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ukraniano
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1991
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
crh_Latn fon_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ron_Latn ron_Latn ron_Latn ron_Latn ilo_Latn dan_Latn ron_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn nno_Latn eng_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn crh_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn