Ti mani ken ti dangadang dagiti mannalon ti Ilocos Sur (2/4)
Ni SHERWIN DE VERA
www.nordis.net
MAIKADUA A PASET
Click here for the first part
Basar iti attendance sheet, adda ti 71 nga indibidwal manipud iti 31 a barangay ti Sta. Lucia idi mangrugi ti dayalogo. Iti pannakipatangmi kenni Manong Romy Rabang, kunana a lima ti komersyante nga adda iti daydiay a kanito ngem awan ni Eduardo Galanto, kadakkelan a komersyante ti mani ken kapitan ti maysa a barangay ti nasao nga ili.
Sakbay ti pormal a panaglukat, sinaludsodmi ti mano a mannalon no kasano ti pannakaipatungpal ti nabukel a tulagan idi 2016, komon a reklamo ti saan a panangpetpet dagiti nakipinnirma a komersyante ken uray dagiti opisyal ti munisipyo.
Ingato ti presyo, ipatungpal ti MOA
Linukatan ni Manong Romy ti dayalogo babaen ti panangibasa ti “Napagkaykaysaan a Posisyon ken Kadawatan” nga insagana ti Sta. Lucia Peanut Growers Association (SPGA).
“Sangsangkamaysa kami a mangiproklamar ti kasasaad, takder ken kalikagommi tapno agpada a sumayaat ti kasasaad saan laeng a dagiti buyers ti mani ngem uray met koma dakami nga agmulmula… saan a mailibak ti kinapudno a dagiti negosyante ti mani ti bumakbaknang idinto a dakami ket agtaltalinaed a nakurapay,” inlanadda iti dokumento.
Para iti SPGA, nababa ti agraraira a presyo a P30-P31 ket kunada a saan daytoy nga “umanay a mangsupusop iti nangato a gastos ken bannog” dagiti mannalon. Ti kiddaw dagiti mannalon ket P40/kilo ngem ti nagsasabatanda ket masurot ti dati a tulugan a no ania ti kangatuan nga agraraira a presyo ket isu ti suroten ti amin nga aggatang. Iti daytoy a lawas, P33/kilo ti kangatuan a presyo kuna dagiti mannalon.
Iti rekord ti Philippine Statistics Authority (PSA) iti tawen 2016, ti magastos iti produksyon ken rumbeng a mapasubli iti panaglako ti mani, mapan a P39/kilo koma ti farmgate price ti produkto. Bayat a mapan met a P42/kilo daytoy no usaren ti kadawyan a bolyum ti apit a 1,520 kilo/ektarya manipud iti PSA ken P63,400 a gastos manipud kadagiti mannalon. No daytoy ti pagbasaran, kayat a sawen a nangatngato pay koma ti rumbeng nga ikiddaw dagiti mannalon tapno matutupan ti panagngaton dagiti maaramat nga usar iti naglabas a tawen ken ti epekto ti Tax Reform for Acceleration and Inclusion (Train) Law.
Sinublian met ni Zaldy dagiti linaon ti sigud a tulagan. Sinaggaysana nga imbasa ken sinaludsod dagiti immatendar no naipatungpal dagiti probisyon.
Iti pito a probisyon a nailanad, ti laeng panangusar ti kiloan ti barangay wenno ti mannalon ti adda nadanon a tukad ti panangipatungpal. Numanpay saan pay a nagregularisa ti panang-caliberate kadagitoy nga ipatungpal koma ti munisipyo kas nailanad iti tulugan.
Maymaysa ti turong ti imbitla dagiti nagsao a mannalon – kiddawda ti pannakaipangato ti presyo ken nairut a panangipatungpal kadagiti probisyon ti sigud a tulagan.
Train, nayon a problema
Maysa kadagiti dinakamatda rason ti nainkalintegan a kiddawda ket ti panagngato ti gastos gapu iti Train Law.
“Iti agdama, marikrikna tayo ti nakaro nga epekto ti Train… ngimmato ti presyo ti petrolyo ket ginuyodna a nagpangato ti presyo dagiti kasapulan iti inaldaw,” kuna ti binasa ni kapitan.
Pinasingkedan met daytoy dagiti mannalon. Kunada a ngimmaton ti panagpatraktor, tangdan ken presyo ti bin-i ken ganagan.
“Kasano kami a makakamakam iti panangabrot ti gastos, nagpaspas a ngumato ti presyo dagiti mausar kasta met ti panagbaba ti presyo ti produktomi,” kuna ni Manong Francisco Bravo.
Kumpara idi napan a tawen a P1,400-P1,500, ti bin-i tatta a panagtatalon ti mani ket dimmanonen iti P1,600-1,800. Nanayonan met ti P0.15-P0.25 ti bayad ti tunggal metro kuadrado para iti panagpatraktor wenno P1,500-2,500 iti tunggal ektarya.
“Adayo a dakdakkel itattan ti magastos no agpamula ken agpaparut ta malaksid a ngimmato ti tangdan ket ngimmina dagiti magatang ket nayon latta met a gastos ‘diay pagpakan ken pagpameryendami,” kuna ni Manong Fredo Gabertan, nga inannugotan dagiti adda iti tungtongan.
Manipud ti dati a P3 idi kada kilo a mapuros a mani, itattan ket P4 ti tangdan. Kunada a pasaray narigat payen ti agayab isu nga adda ti panawen a manayonan.
Agkurang ti suporta
Bayat ti panagtaray ti dayalogo, dakkel ti panangbabalaw dagiti mannalon kadagiti opisyal ti munisipyo. Malaksid iti nagkuranganda iti panangbayabay ti implementasyon iti nabukel a katulugan idi 2016, sakiten ti nakem dagiti mannalon ti agkurang a suporta manipud ti munisipyo.
Kuna ni Manong Fredo , awan ti malagipna a naangay a konsultasyon kadakuada nga agmulmula ti mani nga indauluan ti munisipyo. Kunana pay a paset ti sigud a tulugan nga adda koma paseten ti lokal a gobyerno, kas inkari dagiti kameng ti SB, iti panangisiguro a maipatungpal ti linaon ti MOA.
“No adda man ti maal-alami a tulong, kadawyan ket idiay kooperatiba, saggabassit laeng ti it-ited ti munisipyo, saan a kasla kadagiti agmula ti tabako ta adda kano ngamin ti RA 7171,” nayon ni Manong Francis kadakami.
Kalikagomda a malaksid iti presyo ken ti panangipatungpal ti nabukel a katulagan, mayat a mairaman a matungtong ti tulong a maited ti lokal a gobyerno kadagiti mannalon ti mani. Ngem kuna dagiti kameng ti sanggunian a saanda a nakasagana a sungbatan kabayatan ti dayalogo ti kasilpo ti paseten ti munisipyo.
“Saan ngamin a kasla ti tabako nga adda ti nalawag a paggapuan a pondo para iti programa, kadagiti farmers ti mani ket awan met ti kasdiay. Ngem adda ti singasingmi a koma ket dagiti maiwarwaras nga abono ken ramit manipud iti pondo ket maipaayan koma met dagiti dadduma a mannalon,” palawag ni Valdez. # nordis.net
ilo_Latn epo_Latn kab_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn pap_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn