8/30/11
Pebrero Katorse
Pebrero Katorse
No adda koma maisagut kaniak a bileg
Uray maysa laeng: piliek petsat’ ipupusay
Pebrero katorse nga aldaw ti patempateg
Ta amin agay-ayat, awanan tarumpingay
Tapno kuak amin a limdo, amin a ladingit
Kuak ti ranggas ti kimat, ti ulpit ti aluyo
Tagiimnasek a sakduen pannusa ti langit
Tagiyamanek nga isaplisaplit ti bagyo
Piman a maidasayak sakbibit’ didigra
Nalamiis laengen a lagip ti mangatag.
Aniat’ serbin nadarisay nga ubbog ti rikna
Ken ‘toy nalabaga a rosas iti dakulap?
Agtiponda’t barukong kas maysa a bukel
Nangisit a rosas agsantak rabaw ‘toy tanem.
Agosto 30, 2011
Impaskil ni Asseng idi 1:47 AM No comments: Links to this post
8/29/11
kandilang isinalin ni SIR ANGELO ANCHETA
CANDLE
Both of us are alien in the room,
lit by multifarious lights
from somewhere we never know
going nowhere they will all go.
Then our palms clasped,
chest to chest, eye to eye
we met. Our feet learned to dance.
To guffaw we soon learned how.
You slid a dagger into
my side pocket: a talisman
for me to gain courage
to conquer anger and fear.
When darkness came and
laughter and cheers subsided,
we both agreed to light
a big white candle
a translation by angelo b. ancheta
ESPERMA
Agpadata a ganggannaet iti siled
A napno iti nagduduma a lawag
Di ammo no simrekan
Di ammo no rummuaran
Ket nagsarak dagiti dakulapta
Barukong iti barukong, mata iti mata
Nasursuro nga agsala dagiti dapan
Nasursuro ti agkatawa iti nasarangsang
Nangisuksokka iti balisong
Iti bakrangko: an-anib
Tapno situtured a sanguen
Ti pungtot ken abaken ti buteng
Idi nagdalapdapen ti sipnget
Ken nagnadnaden ti riaw ken katkatawa
Nagtulagta a mangsindi
Iti nalukmeg a puraw nga esperma.
KANDILA
Kapwa tayo dayuhan sa silid
Na puno ng iba't ibang liwanag
Di alam kung saan pumasok
Di alam kung saan lalabas
At nagtagpo ang ating mga palad
Dibdib sa dibdib, mata sa mata
Natutong sumayaw ang mga paa
Natutong tumawa ng malutong
May isinukbit kang balisong
Sa aking tagiliran: agimat
Upang matapang na suungin
Ang galit at lipulin ang takot
Nang magdilim at humupa
Ang hiyawan at halakhakan
Nagkasundo tayong magsisindi
Ng malaking puting kandila.
ast, 020811
Impaskil ni Asseng idi 11:06 PM No comments: Links to this post
8/17/11
Rosas ken Lirio
::
rosas ken lirio
nagsampaga't kaunggan:
imnas, sagrado...
Agosto 17, 2011
rosas ken lirio
nagsampaga't kaunggan:
imnas, sagrado...
Agosto 17, 2011
Impaskil ni Asseng idi 6:40 AM No comments: Links to this post
8/15/11
Doble Tres : Maysa a Biag
treinta y tres: anib,
kayo ken libro.
mabalin pay ti ag-hits?
(tatlumpu't tatlo: anib,
puno, at aklat.
pwede pa bang humirit?
thirty-three: anib,
a book, and hundreds of trees.
another set, please?)
Agosto 16, 2011
kayo ken libro.
mabalin pay ti ag-hits?
(tatlumpu't tatlo: anib,
puno, at aklat.
pwede pa bang humirit?
thirty-three: anib,
a book, and hundreds of trees.
another set, please?)
Agosto 16, 2011
8/14/11
Doble Tres: Tres Amores
Anib
Uray iti dara laengen nga agkamarista
Ta nakaparpartakkan a dumakkel
Napartakka payen nga agsao
Ken agestoria
Kadagiti bambanag nga idi ubingak
Maiparit pay a kitaen wenno iggaman
Ket maysakan a Tagalog
A makasursuro payen nga ag-Ingles
Isu nga daniwanka latta iti Ilokano
Ta no bilang makariknakanto man
Wenno makaduktalkanto man
Iti pagkamtudak
Mabasam kadagitoy a binnatog
Ti pammateg daytoy amam.
Saniata
Sikan, balasangko, ti nakariknaak
Iti karungbuan a pammateg
Ket ania ngarud ti maisubalitko?
Ay, agdalanda iti kinaigetko
No di man iti rabaw ti bangkayko
Hanita
Ala eh ito ang napapala
Ng Ilokanong marunong maggitara
Batanggenyang hayup mangguwardiya,
Magluto at magmahal…
Agosto 15, 2011
Uray iti dara laengen nga agkamarista
Ta nakaparpartakkan a dumakkel
Napartakka payen nga agsao
Ken agestoria
Kadagiti bambanag nga idi ubingak
Maiparit pay a kitaen wenno iggaman
Ket maysakan a Tagalog
A makasursuro payen nga ag-Ingles
Isu nga daniwanka latta iti Ilokano
Ta no bilang makariknakanto man
Wenno makaduktalkanto man
Iti pagkamtudak
Mabasam kadagitoy a binnatog
Ti pammateg daytoy amam.
Saniata
Sikan, balasangko, ti nakariknaak
Iti karungbuan a pammateg
Ket ania ngarud ti maisubalitko?
Ay, agdalanda iti kinaigetko
No di man iti rabaw ti bangkayko
Hanita
Ala eh ito ang napapala
Ng Ilokanong marunong maggitara
Batanggenyang hayup mangguwardiya,
Magluto at magmahal…
Agosto 15, 2011
Doble Tres : Ti Paboritok Unay a Bukod a Daniw
Panangarakup iti Ipus ti Layap
i.
Maimatangak ti pannakaipasngay ti baggak iti daya
A mangibagnos iti utekko nupay agpatingga laeng
Iti kasipngetan— ketdi, addaan ti puso iti dakulap
Tapno maaprosanna dagiti di matukod ti matak…
ii.
Nawatiwat dagiti aldawyo— di rumbeng nga ungpoten
Ta adda ti kaimudingan iti tunggal nakaat-atiddog a kanito,
Umanay iti nakaan-annad a panangaramid ti billit iti umokna
Wenno iti panangabel ti lawwalawwa iti pagtaenganna.
Nagpinnerreng ti balbag a law-ang ken ti nadarisay a dan-aw
Ta matinongyo ti panagtutumpong dagiti ulep; mauray
Ti uong ti dungngo ti gurruod, ket sarunuen ti rettab
Ti umuna a bayakabak ti Mayo a mangsukon iti arado.
Dakayo kadi ti naparaburan wenno ti petalo a nangtapaya
Kadakayo iti pannaturogyo? Kaatagyo ti linnaaw a kas man
Ti tunggal bitek ti barukong dagiti tinukelna. Ti kannag
Ti nangsaksi iti panangitalekyo iti tagainepyo iti daga.
Kas iti lupot ti didigra a di inaruat dagiti bagyo ken ginggined—
Lamolamoda a nagtaray iti sanguananyo, ngem apagbiit—
Palagip laeng iti nadumaduma a maris a naibisti iti uniberso
Iti labes ti lawag ken sipnget ta mailasinyo ti nagbednganda.
Impakaammo ti gawat ti yaayna kadagiti kayo, ayup, tumatayab,
Danum ken angin. Pinayapayan, pinastrekyo kas iti ganggannaet
Manipud iti naunday a panagdaliasat— sinangona ti dulang,
Nagrennek iti basi ken taraon, naturog a nagkumot ti kaluknengan
Nga inabel. Nagpakada ket dinawatyo nga iti pagturonganna,
Masarakanna ti sapsapulenna a tanap dagiti dawa ken sabong.
Adda kadagiti dawa dagiti sirib ken pammategyo, nakainanama—
Inaniyo ket nakaan-annad a rineppet dagiti binettek; naannad
Man met laeng nga impempenyo iti sarusar. Bayat ti panagbayo,
Sinaritayo kadagiti agtutubo nga agitlog iti balitok dagiti kannaway,
Nalaka a masarakan kas iti pannakasiglot dagiti naririmat a layap
Iti nabordaan a panio wenno gayadan ti nalayak a kamiseta.
iii.
Nagrusingen kadagiti kinellengtayo ti natayag a pasdek,
Nagsusuon iti bullalayaw— kayatna a gaw-aten dagiti ulep.
Pagkabkabawenda ti awaytayo; kurkurtienda ti dila
Tapno maisawangna dagiti ganggannaet a balikas,
Ken makapagkurno iti wagas ti bisita a manggatgatang
Iti oras, isem ken bannogtayo; mangrukrukod iti lasag
Ken kabaelan; mangmangted-anag iti aw-awidtayo.
Apay a no natomartayon ti ginatangtayo a pildoras
Sa maamiristayo a gatas gayam ti in-inumentayo
Kadagiti barukong dagiti innatayo? No kaano a dusaen
Ken gudasenda iti telebision dagiti annak a nanginsiar
Iti panangsikap, isu pay laeng ti panangwitwittayo
Iti bagbagitayo a pagrikrikusen ti innipis ken numero?
Binay-antayo a simmanglad kadagiti pier dagiti saglalaka,
Libre ti kaaduan, a nangisuro kadatayo a mangtagikua
Iti bambanag a ganggannaet iti pagtaengan— inukarkaranda
Ti kinabuangger iti pus-ongtayo, ti kinatuso dagiti dilatayo.
Ipalagipda ti kanikapat a gasut a tawen nga inladawanda
Ti wagas ti kinatan-ok a di mailangaan ti kararuatayo:
Binay-antayo dagiti sakatayo a nagdaliasat iti dana
A nagpatingga iti sakaananda; binuybuyatayo
Ti pananggarroteda iti nasulpeng a panunottayo.
Ita, situtudiotayo a mangipaanud iti naapres a karayan
Kadagiti tarikayo a sarikedked dagiti kinelleng— mamatitayon
A kabaelanda a danonen dagiti ar-arep-epentayo a balitok
Iti bullalayaw. Ay, naglemmes iti taaw ti kinasimbengtayo!
Birbirokentayo ti nangilemmengan ti ugaw kadagiti apittayo
Kalpasan ti naminribu a pannakadarudartayo a nagpaibalud
Iti kahon a namunganayan met ti rinibribu a panagbulbullagaw—
Nagpaar-artioktayo. Nabibineg ti utek iti indiayada nga agas,
Di naimdengan ti napipikel a kararua ti panagtammeng ti boksit—
Ditay napupuotan ti panagpasken dagiti di katatawan iti kosina
Nupay inririaw ti bulan ti ballaagna iti pannakaaradastayo.
Itan, agsasamusam dagiti santilmo a kamkamatentayo,
Ditay ammo ti pagturongan ken pagpatinggaantayo.
iv.
Didigra kadi ti pannakatakuattayo nga iti laeng mata
Nga agpatingga ti uniberso ket adda iti ulo ti korona
Ti balligi ken kaimudingan? Limbes kadi ti dungngo
Iti utek ket dakdakkelen ngem iti bagi ken kararuatayo?
Nasursurotayo ti bukod a wagas a maisupadi iti nuang
A magalutan iti agong; iti kabalio nga agantiparra;
Iti kitikit a mulien dagiti ammatayo nga iti barukong
Laeng dagiti inna a nakarikna iti kinadatdatlag.
Kayattayo ti lumbes iti uged ti sampedro; linagtotayo
Dagiti tambak tapno lumbaantayo ti nabuntog a tignay
Ti away; nagiinnatiwtayo tapno agtakdertayo
A tangaden ti tunggal maysa ken ti amin a parsua.
Impempentayo dagiti bambanag iti ulo a di nagam-amiris—
Nalipatantayo a dakkel unay ti lubong tapno kargaenna.
Gapu kadi ta natakuatantayo a nakalawlawa ti law-ang
A pagibellengan kadagiti babak? Kaano kadi nga akuentayo
A kawaw itan dagitoy barukong malaksid iti panagallaalla?
Nagramuten ti panunottayo iti angin, sumursurot
Iti sadino man a pagturonganna— malaksid iti salemsem,
Nakarungrungsottayo, agung-ungor, makadidigra.
Dagiti karayan ti sugattayo, agpakpakillo, ngem bay-antayo
Lattan a bedbedanda laeng kadagiti gurnotenda a mulmula
A dagus met laeng nga agrupsa a kas iti lasagtayo.
Tunggal agsarmingak, agtaktakderak iti nakalawlawa,
Nakataytayag a pader— diak masapulan ti bagik.
Masinunuok, agbibinniroktayo lattan iti disso
A nakaisadsadan ket umad-adayotayo iti tunggal maysa.
Maimatangantayo ti sumipnget a maysa a nakadalungdong
A baket iti puon ti pundido a poste: mabisin, nadulpet,
Agpaypayegpeg. Di mapupuotan ti kinaagmaymaysa,
Malaksid iti dung-aw nga agkarkarawa iti agpatnag…
v.
Nadalusak, wen, ngem naputipotanak iti sapot— sibabaludak
Iti awan patinggana a kinaulimek ken kinadaksanggasat.
Ganggannaeten dagitoy dapanko kadagiti desdes ken tambak
A nangidaliasatak kadagiti apit a nangpatangig kaniak.
Uray dagiti arbis, awanandan iti salemsem. Uray ti lagip
Dagiti siniglotak a layap, saandan nga agrimat iti matak.
Ta iti siudad, adayo dagiti bituen ngem masansan nga agtupak
Ti langit kaniak— narim-itak a kas iti sipet kadagiti aglulumba
A sapatos, wenno iti nakabambantot a pilid ti kariton.
Nagdaliasatak a minansaan dagiti nangingisit nga eskinita;
Sinugatsugat dagiti barbed wire, ken pang-or ken bugtak
Dagiti autoridad; pinirpirsay dagiti di nakaawat iti dilak.
Sinungatnak ti daniw ta saanen a kabaelan dagiti balikas
A pagrusingen ti sabong kadagiti dakulap. Ta an-anuek ngarud
Dagiti lua nga agburayok iti tunggal panaglaylay iti kinadamsak
Ti asuk? Wenno sangalek kadi ti berso ti ragsak tapno ibudakko
Iti sakaanan ti kuadro iti nakalitlitem, marmarpi a diding?
Naminsan laeng a tinagainepko dagiti dallot ken samiweng
Ket impalagipda dagiti sellag a yawat ti bulan ti pammategna.
Ta ania ti musika iti agsasallupang a ringgor kadagiti agrerekket
Ngem agaaddayo a pasdek, lugan ken barongbarong no di batibat?
Sinapsapulko ti tagiruot a mangpairut iti kapet ti daga iti dakulap
Ti tao a mangpatpatayyek iti lubong. Kinamkamatko ti pagorasan
Tapno sublienna ti nakaan-annad a pannakaipasngay ti sinamar
Ket agkibinda nga agdaliasat. Nagparparintumengak iti paniempo
Tapno matmatanna koma ti panagrusing dagiti rettab ken uong
No di man umulog tapno ay-aywenna ti agbubuot a bin-i
Iti sapsapoten a kasuoran. Ngem daksanggasatak, daksanggasat…
Nasayyasayyaak laeng— nakipagtarimaan ti kararuak iti nagrakaya
A katedral; sinukisok ti utekko dagiti de-numero a laing ken sirib
Kadagiti biblioteka ti kuarta; naibus ti pigsak a nangguyguyod
Iti doliar ken gasolina; pinagumelnak ti imbatadko a pangngarig.
Agsubliak iti naggapuak ngem diakon masurotan dagiti tugotko...
vi.
Masapul kadi nga ungpoten ti mangliwengliweng
A kasipngetan sa matiliw ti layap a mayaspili iti barukong
Wenno maibedbed iti kuppokuppo? No kadi ipusna laeng
Ti maarakupko, mairamanak iti pettat a panagpukawna?
Nadaliasatkon dagiti tunggal bannugis iti laud,
Sinallukobandakon dagiti maris iti malem ken sardam—
Imbalakadda: ibarsakmo ta antiparram iti tangatang
Tapno makitam ti pannakaiwaris dagiti naririmat a bituen.
Ngem masapul kadi ti agtakder iti tuktok dagiti pasdek,
Iti bantay a basura, iti abaga dagiti higante a yelo,
Iti ulo dagiti bimmatbato a disierto sa mabirokan
Ti sapsapulen? Agpukpukkaw ti away: agsublika!
Nawatiwat ti dana ta umuna nga addang ti panagarisit
Ti tapok— kas iti nagpaburkan iti bayabas a mangdayas
Iti anu ti nagpakpakillo a sugat. Natuok, nakatutuok
Ta madalusanak laeng no agbalinak a rinibribu a tapok.
vii.
Iti daya manen a maipasngayak ken digosen ti sinamar
Adda wagas ti agsapa a di kabaelan a lumbaan dagiti saka,
Adda maris ti malem a mangipalnaad iti dungngo ti sardam
Ket masiglotan laeng ti layap no tiliwen ti mata dagiti rimatna…
Naputar idi agtengnga ti 2008. Naipaskil manen ita Agosto 14, 2011
i.
Maimatangak ti pannakaipasngay ti baggak iti daya
A mangibagnos iti utekko nupay agpatingga laeng
Iti kasipngetan— ketdi, addaan ti puso iti dakulap
Tapno maaprosanna dagiti di matukod ti matak…
ii.
Nawatiwat dagiti aldawyo— di rumbeng nga ungpoten
Ta adda ti kaimudingan iti tunggal nakaat-atiddog a kanito,
Umanay iti nakaan-annad a panangaramid ti billit iti umokna
Wenno iti panangabel ti lawwalawwa iti pagtaenganna.
Nagpinnerreng ti balbag a law-ang ken ti nadarisay a dan-aw
Ta matinongyo ti panagtutumpong dagiti ulep; mauray
Ti uong ti dungngo ti gurruod, ket sarunuen ti rettab
Ti umuna a bayakabak ti Mayo a mangsukon iti arado.
Dakayo kadi ti naparaburan wenno ti petalo a nangtapaya
Kadakayo iti pannaturogyo? Kaatagyo ti linnaaw a kas man
Ti tunggal bitek ti barukong dagiti tinukelna. Ti kannag
Ti nangsaksi iti panangitalekyo iti tagainepyo iti daga.
Kas iti lupot ti didigra a di inaruat dagiti bagyo ken ginggined—
Lamolamoda a nagtaray iti sanguananyo, ngem apagbiit—
Palagip laeng iti nadumaduma a maris a naibisti iti uniberso
Iti labes ti lawag ken sipnget ta mailasinyo ti nagbednganda.
Impakaammo ti gawat ti yaayna kadagiti kayo, ayup, tumatayab,
Danum ken angin. Pinayapayan, pinastrekyo kas iti ganggannaet
Manipud iti naunday a panagdaliasat— sinangona ti dulang,
Nagrennek iti basi ken taraon, naturog a nagkumot ti kaluknengan
Nga inabel. Nagpakada ket dinawatyo nga iti pagturonganna,
Masarakanna ti sapsapulenna a tanap dagiti dawa ken sabong.
Adda kadagiti dawa dagiti sirib ken pammategyo, nakainanama—
Inaniyo ket nakaan-annad a rineppet dagiti binettek; naannad
Man met laeng nga impempenyo iti sarusar. Bayat ti panagbayo,
Sinaritayo kadagiti agtutubo nga agitlog iti balitok dagiti kannaway,
Nalaka a masarakan kas iti pannakasiglot dagiti naririmat a layap
Iti nabordaan a panio wenno gayadan ti nalayak a kamiseta.
iii.
Nagrusingen kadagiti kinellengtayo ti natayag a pasdek,
Nagsusuon iti bullalayaw— kayatna a gaw-aten dagiti ulep.
Pagkabkabawenda ti awaytayo; kurkurtienda ti dila
Tapno maisawangna dagiti ganggannaet a balikas,
Ken makapagkurno iti wagas ti bisita a manggatgatang
Iti oras, isem ken bannogtayo; mangrukrukod iti lasag
Ken kabaelan; mangmangted-anag iti aw-awidtayo.
Apay a no natomartayon ti ginatangtayo a pildoras
Sa maamiristayo a gatas gayam ti in-inumentayo
Kadagiti barukong dagiti innatayo? No kaano a dusaen
Ken gudasenda iti telebision dagiti annak a nanginsiar
Iti panangsikap, isu pay laeng ti panangwitwittayo
Iti bagbagitayo a pagrikrikusen ti innipis ken numero?
Binay-antayo a simmanglad kadagiti pier dagiti saglalaka,
Libre ti kaaduan, a nangisuro kadatayo a mangtagikua
Iti bambanag a ganggannaet iti pagtaengan— inukarkaranda
Ti kinabuangger iti pus-ongtayo, ti kinatuso dagiti dilatayo.
Ipalagipda ti kanikapat a gasut a tawen nga inladawanda
Ti wagas ti kinatan-ok a di mailangaan ti kararuatayo:
Binay-antayo dagiti sakatayo a nagdaliasat iti dana
A nagpatingga iti sakaananda; binuybuyatayo
Ti pananggarroteda iti nasulpeng a panunottayo.
Ita, situtudiotayo a mangipaanud iti naapres a karayan
Kadagiti tarikayo a sarikedked dagiti kinelleng— mamatitayon
A kabaelanda a danonen dagiti ar-arep-epentayo a balitok
Iti bullalayaw. Ay, naglemmes iti taaw ti kinasimbengtayo!
Birbirokentayo ti nangilemmengan ti ugaw kadagiti apittayo
Kalpasan ti naminribu a pannakadarudartayo a nagpaibalud
Iti kahon a namunganayan met ti rinibribu a panagbulbullagaw—
Nagpaar-artioktayo. Nabibineg ti utek iti indiayada nga agas,
Di naimdengan ti napipikel a kararua ti panagtammeng ti boksit—
Ditay napupuotan ti panagpasken dagiti di katatawan iti kosina
Nupay inririaw ti bulan ti ballaagna iti pannakaaradastayo.
Itan, agsasamusam dagiti santilmo a kamkamatentayo,
Ditay ammo ti pagturongan ken pagpatinggaantayo.
iv.
Didigra kadi ti pannakatakuattayo nga iti laeng mata
Nga agpatingga ti uniberso ket adda iti ulo ti korona
Ti balligi ken kaimudingan? Limbes kadi ti dungngo
Iti utek ket dakdakkelen ngem iti bagi ken kararuatayo?
Nasursurotayo ti bukod a wagas a maisupadi iti nuang
A magalutan iti agong; iti kabalio nga agantiparra;
Iti kitikit a mulien dagiti ammatayo nga iti barukong
Laeng dagiti inna a nakarikna iti kinadatdatlag.
Kayattayo ti lumbes iti uged ti sampedro; linagtotayo
Dagiti tambak tapno lumbaantayo ti nabuntog a tignay
Ti away; nagiinnatiwtayo tapno agtakdertayo
A tangaden ti tunggal maysa ken ti amin a parsua.
Impempentayo dagiti bambanag iti ulo a di nagam-amiris—
Nalipatantayo a dakkel unay ti lubong tapno kargaenna.
Gapu kadi ta natakuatantayo a nakalawlawa ti law-ang
A pagibellengan kadagiti babak? Kaano kadi nga akuentayo
A kawaw itan dagitoy barukong malaksid iti panagallaalla?
Nagramuten ti panunottayo iti angin, sumursurot
Iti sadino man a pagturonganna— malaksid iti salemsem,
Nakarungrungsottayo, agung-ungor, makadidigra.
Dagiti karayan ti sugattayo, agpakpakillo, ngem bay-antayo
Lattan a bedbedanda laeng kadagiti gurnotenda a mulmula
A dagus met laeng nga agrupsa a kas iti lasagtayo.
Tunggal agsarmingak, agtaktakderak iti nakalawlawa,
Nakataytayag a pader— diak masapulan ti bagik.
Masinunuok, agbibinniroktayo lattan iti disso
A nakaisadsadan ket umad-adayotayo iti tunggal maysa.
Maimatangantayo ti sumipnget a maysa a nakadalungdong
A baket iti puon ti pundido a poste: mabisin, nadulpet,
Agpaypayegpeg. Di mapupuotan ti kinaagmaymaysa,
Malaksid iti dung-aw nga agkarkarawa iti agpatnag…
v.
Nadalusak, wen, ngem naputipotanak iti sapot— sibabaludak
Iti awan patinggana a kinaulimek ken kinadaksanggasat.
Ganggannaeten dagitoy dapanko kadagiti desdes ken tambak
A nangidaliasatak kadagiti apit a nangpatangig kaniak.
Uray dagiti arbis, awanandan iti salemsem. Uray ti lagip
Dagiti siniglotak a layap, saandan nga agrimat iti matak.
Ta iti siudad, adayo dagiti bituen ngem masansan nga agtupak
Ti langit kaniak— narim-itak a kas iti sipet kadagiti aglulumba
A sapatos, wenno iti nakabambantot a pilid ti kariton.
Nagdaliasatak a minansaan dagiti nangingisit nga eskinita;
Sinugatsugat dagiti barbed wire, ken pang-or ken bugtak
Dagiti autoridad; pinirpirsay dagiti di nakaawat iti dilak.
Sinungatnak ti daniw ta saanen a kabaelan dagiti balikas
A pagrusingen ti sabong kadagiti dakulap. Ta an-anuek ngarud
Dagiti lua nga agburayok iti tunggal panaglaylay iti kinadamsak
Ti asuk? Wenno sangalek kadi ti berso ti ragsak tapno ibudakko
Iti sakaanan ti kuadro iti nakalitlitem, marmarpi a diding?
Naminsan laeng a tinagainepko dagiti dallot ken samiweng
Ket impalagipda dagiti sellag a yawat ti bulan ti pammategna.
Ta ania ti musika iti agsasallupang a ringgor kadagiti agrerekket
Ngem agaaddayo a pasdek, lugan ken barongbarong no di batibat?
Sinapsapulko ti tagiruot a mangpairut iti kapet ti daga iti dakulap
Ti tao a mangpatpatayyek iti lubong. Kinamkamatko ti pagorasan
Tapno sublienna ti nakaan-annad a pannakaipasngay ti sinamar
Ket agkibinda nga agdaliasat. Nagparparintumengak iti paniempo
Tapno matmatanna koma ti panagrusing dagiti rettab ken uong
No di man umulog tapno ay-aywenna ti agbubuot a bin-i
Iti sapsapoten a kasuoran. Ngem daksanggasatak, daksanggasat…
Nasayyasayyaak laeng— nakipagtarimaan ti kararuak iti nagrakaya
A katedral; sinukisok ti utekko dagiti de-numero a laing ken sirib
Kadagiti biblioteka ti kuarta; naibus ti pigsak a nangguyguyod
Iti doliar ken gasolina; pinagumelnak ti imbatadko a pangngarig.
Agsubliak iti naggapuak ngem diakon masurotan dagiti tugotko...
vi.
Masapul kadi nga ungpoten ti mangliwengliweng
A kasipngetan sa matiliw ti layap a mayaspili iti barukong
Wenno maibedbed iti kuppokuppo? No kadi ipusna laeng
Ti maarakupko, mairamanak iti pettat a panagpukawna?
Nadaliasatkon dagiti tunggal bannugis iti laud,
Sinallukobandakon dagiti maris iti malem ken sardam—
Imbalakadda: ibarsakmo ta antiparram iti tangatang
Tapno makitam ti pannakaiwaris dagiti naririmat a bituen.
Ngem masapul kadi ti agtakder iti tuktok dagiti pasdek,
Iti bantay a basura, iti abaga dagiti higante a yelo,
Iti ulo dagiti bimmatbato a disierto sa mabirokan
Ti sapsapulen? Agpukpukkaw ti away: agsublika!
Nawatiwat ti dana ta umuna nga addang ti panagarisit
Ti tapok— kas iti nagpaburkan iti bayabas a mangdayas
Iti anu ti nagpakpakillo a sugat. Natuok, nakatutuok
Ta madalusanak laeng no agbalinak a rinibribu a tapok.
vii.
Iti daya manen a maipasngayak ken digosen ti sinamar
Adda wagas ti agsapa a di kabaelan a lumbaan dagiti saka,
Adda maris ti malem a mangipalnaad iti dungngo ti sardam
Ket masiglotan laeng ti layap no tiliwen ti mata dagiti rimatna…
Naputar idi agtengnga ti 2008. Naipaskil manen ita Agosto 14, 2011
Impaskil ni Asseng idi 1:00 AM No comments: Links to this post
8/13/11
Doble Tres : Panangsapul iti Mutia
Panangsapul iti Mutia
Nalaka koma ita ta panagtutudo
Ket uray ania iti arimukamok, arbis,
Bayakabak, littugaw, uraro
Agpapadada a mamagtipon iti langit
Ken daga
Sa masansan pay ti gurruod ken kimat
A mangtignay kadagiti uong a lumtuad
Wenno mangriing kadagiti sanga
Ken mamaglangto iti kapanagan
Uray ti lakaddongan a pader wenno simbaan
Agtubo dagiti babassit a mula
A mangipakdaar a narigat a tungdayen
Ti asino man nga agkalikagum nga agbiag
Ken mangiparikna iti panagibi ken dungngo
Ket nupay pabor ti kalgaw iti panagtingra
Dagiti maris, agbusel latta dagiti sabong
Uray kadagiti disso a di adakan ti agayan-ayat
Ngem addaak nga agmaymaysa kadagiti taaw
Ti tao, arimbangaw ken panagdidinniskutir,
Agsapsapul…
Daytay an-anib koma a yaspili iti barukong
Wenno siding a pagtubuen iti pispis
Wenno sampaga nga ilalaen iti dakulap
Wenno ti mangkompleto iti paragpag
Wenno aningaas a kaliwanliwa ti kararua
Daytay bituen nga uray kadagiti naulep a rabii
Diak mapukaw gapu ta ammok a silsilnagannak
Wenno baggak a murmuray tunggal agsapa
Ngem pudno ti sariugma dagiti nataengan
A saan a kas karina a tiliwen ti babato ti alipugpog
Ti mangsippaw iti mutia ti sabunganay
Wenno mangipupok iti panio ti layap
Wenno ti maregreg a ngipen ti kalantangan
Ti mangikarga iti di nagkeppet a bulong ti baimbain
Iti botilion ti lana ti gulimba a nasinglag iti Biernes Santo
Ket ania koma ti tallugadingko, wenno pagkaritko
Tapno ti rosas wenno lirio agsampaga iti kaunggak
Ket ipaayda amin nga ayamuom, pusaksak, talinaay,
A sapsapulek tapno mapnekakon itoy a lubong?
Malaksid nalabit no isibogko ‘toy nakapimpiman
A darak iti daga a pinilina a pagtubuan, lumangtuan
Ay, no daytoy a mutia, maysa nga anghel a naregreg
Gapu’t panangimdengna kadagiti ararawko,
Nakaimatang iti panagparintumengko,
Pakaidayawak ti mangagas kadagiti garumiadna,
Mangilatang iti nabatbati a kabaelan a mangaramid
Iti paraiso a nadadaeg nga amang ngem iti tinallikudanna
A langit…
Agosto 13, 2011
Nalaka koma ita ta panagtutudo
Ket uray ania iti arimukamok, arbis,
Bayakabak, littugaw, uraro
Agpapadada a mamagtipon iti langit
Ken daga
Sa masansan pay ti gurruod ken kimat
A mangtignay kadagiti uong a lumtuad
Wenno mangriing kadagiti sanga
Ken mamaglangto iti kapanagan
Uray ti lakaddongan a pader wenno simbaan
Agtubo dagiti babassit a mula
A mangipakdaar a narigat a tungdayen
Ti asino man nga agkalikagum nga agbiag
Ken mangiparikna iti panagibi ken dungngo
Ket nupay pabor ti kalgaw iti panagtingra
Dagiti maris, agbusel latta dagiti sabong
Uray kadagiti disso a di adakan ti agayan-ayat
Ngem addaak nga agmaymaysa kadagiti taaw
Ti tao, arimbangaw ken panagdidinniskutir,
Agsapsapul…
Daytay an-anib koma a yaspili iti barukong
Wenno siding a pagtubuen iti pispis
Wenno sampaga nga ilalaen iti dakulap
Wenno ti mangkompleto iti paragpag
Wenno aningaas a kaliwanliwa ti kararua
Daytay bituen nga uray kadagiti naulep a rabii
Diak mapukaw gapu ta ammok a silsilnagannak
Wenno baggak a murmuray tunggal agsapa
Ngem pudno ti sariugma dagiti nataengan
A saan a kas karina a tiliwen ti babato ti alipugpog
Ti mangsippaw iti mutia ti sabunganay
Wenno mangipupok iti panio ti layap
Wenno ti maregreg a ngipen ti kalantangan
Ti mangikarga iti di nagkeppet a bulong ti baimbain
Iti botilion ti lana ti gulimba a nasinglag iti Biernes Santo
Ket ania koma ti tallugadingko, wenno pagkaritko
Tapno ti rosas wenno lirio agsampaga iti kaunggak
Ket ipaayda amin nga ayamuom, pusaksak, talinaay,
A sapsapulek tapno mapnekakon itoy a lubong?
Malaksid nalabit no isibogko ‘toy nakapimpiman
A darak iti daga a pinilina a pagtubuan, lumangtuan
Ay, no daytoy a mutia, maysa nga anghel a naregreg
Gapu’t panangimdengna kadagiti ararawko,
Nakaimatang iti panagparintumengko,
Pakaidayawak ti mangagas kadagiti garumiadna,
Mangilatang iti nabatbati a kabaelan a mangaramid
Iti paraiso a nadadaeg nga amang ngem iti tinallikudanna
A langit…
Agosto 13, 2011
Impaskil ni Asseng idi 12:53 AM No comments: Links to this post
8/12/11
Doble Tres: Panangpapatay Kadagiti Lagip
Panangpapatay Kadagiti Lagip
(Dispensar iti Franco)
Sabagay, ti kas kaniak met laeng nga addaan
Kadagiti di narisut a parikut wenno agbabawi
Kadagiti inar-aramidna ti seknan ti kastoy a panagraas:
A no koma adda pangibodegaan kadagiti lagip
Ket mapagbalin met daytoy a retaso ti landok ken yero,
Binuot a karton wenno papel, dagiti nagalusan a ramramit
Nakalaklaka a puorak ket an-anusak koman a tugtugawan
Iti pagbaludan ti babakko wenno addaak pay ketdin
Iti sanitarium ta awan metten ti nagyan daytoy ulok.
Wenno maysa koma nga agaagab daytoy a lagip
Ket nairanaak a nakaimatang iti dayta a krimen,
Awanan panagduadua, asutek ti paltog a nabayagen
Nga insalsalikadko para itoy a gundaway ket deppelak
Ti pispisna, maiwaris ti utekna iti kalsada tapno iti kasta
Maballaagan dagiti sabsabali pay a lagip nga agkumegda
Lattan iti napalabas, maitanemdan iti kamposanto ni tagilipat.
Uray maysa koma ketdi a managkunniber a politiko, nay,
Ket adalek amin a wagas no kasano a makautibok
Uray pay kumtat iti bala ti luganna a nangina
Kas itoy: mangimulaak iti bomba iti debuton a sinsinan-kotse
Ket pakamatak ti luganna, sumirok ti ay-ayamko
Iti napintas a lugan ket iti maysa a pis-it, nakabalesen
Dagiti umili a kinuskusit ken minaymaysaanna.
Ngem kasano a mapapatay no kas kuna ‘tay maysa a mannaniw,
Apagbiit a dumiklawit ngem nabileg? Ket nayonak: masansan
A naulpit, awanan-asi, di mangipirpirit, mangtirtiris…
Ta masansan, agsubli daytoy iti ayamuom dagiti sabong,
Kadagiti salemsem tunggal nadagaang ti sardam,
Kadagiti naiwaris a bituen kadagiti nasipnget,
Agmaymaysa a panagdaliasat ket dimo maliklikan
Ti agpaaklulo kadagiti naririmat a lawagna…
Agosto 12, 2011
(Dispensar iti Franco)
Sabagay, ti kas kaniak met laeng nga addaan
Kadagiti di narisut a parikut wenno agbabawi
Kadagiti inar-aramidna ti seknan ti kastoy a panagraas:
A no koma adda pangibodegaan kadagiti lagip
Ket mapagbalin met daytoy a retaso ti landok ken yero,
Binuot a karton wenno papel, dagiti nagalusan a ramramit
Nakalaklaka a puorak ket an-anusak koman a tugtugawan
Iti pagbaludan ti babakko wenno addaak pay ketdin
Iti sanitarium ta awan metten ti nagyan daytoy ulok.
Wenno maysa koma nga agaagab daytoy a lagip
Ket nairanaak a nakaimatang iti dayta a krimen,
Awanan panagduadua, asutek ti paltog a nabayagen
Nga insalsalikadko para itoy a gundaway ket deppelak
Ti pispisna, maiwaris ti utekna iti kalsada tapno iti kasta
Maballaagan dagiti sabsabali pay a lagip nga agkumegda
Lattan iti napalabas, maitanemdan iti kamposanto ni tagilipat.
Uray maysa koma ketdi a managkunniber a politiko, nay,
Ket adalek amin a wagas no kasano a makautibok
Uray pay kumtat iti bala ti luganna a nangina
Kas itoy: mangimulaak iti bomba iti debuton a sinsinan-kotse
Ket pakamatak ti luganna, sumirok ti ay-ayamko
Iti napintas a lugan ket iti maysa a pis-it, nakabalesen
Dagiti umili a kinuskusit ken minaymaysaanna.
Ngem kasano a mapapatay no kas kuna ‘tay maysa a mannaniw,
Apagbiit a dumiklawit ngem nabileg? Ket nayonak: masansan
A naulpit, awanan-asi, di mangipirpirit, mangtirtiris…
Ta masansan, agsubli daytoy iti ayamuom dagiti sabong,
Kadagiti salemsem tunggal nadagaang ti sardam,
Kadagiti naiwaris a bituen kadagiti nasipnget,
Agmaymaysa a panagdaliasat ket dimo maliklikan
Ti agpaaklulo kadagiti naririmat a lawagna…
Agosto 12, 2011
Impaskil ni Asseng idi 12:52 AM No comments: Links to this post
8/11/11
Doble Tres: No Agdaldaliasatak
No Agdaldaliasatak
Uray iti maymaysa laeng a papanan
Masansan a pampanunotek ti baro a pagnaan
No sadino ti naparpartak, no dadduma,
No sadino ti nabaybayag; no sadino
Ti naan-annayas, no dadduma, no sadino
Ti narikrikut. Pakarikutak met no agluganak
Iti bus, wenno dyip, wenno fx; no dadduma,
Uray pedicab wenno maki-hits-nak iti lugan
Ti bombero, wenno ambulansia
Wenno delivery van wenno lugan ti puneraria
Nga awanen ti nagyanna ket pumabanurboren
Ti pamay-an ti drayber bayat ti panagdengdengngegna
Iti “Bed of Roses” ti Bon Jovi; masulisogak pay
No dadduma a mangitaray iti bisikleta
Nga inton maluganak ket magic bicycle gayam
Dagiti carnapper ken holdaper ti banko
Ket kamatennak dagiti police patrol ket isiwetsiwetko ida
Kadagiti eskinita, national road, expressway ken flyover
Sa katkatawaakto ida nga agmaymaysa inton makadanonakon
Iti opisina ket umanayto metten a mamagkatawa
Kadagiti kaopisinaak ti naisangsangayan a padasko.
Awan met bibiangko kadagiti malabsak
Ngem apay ketdi a masansan nga umagibas iti panunotko
A madugsit ti kutit ti naluganak wenno isu ti mangdugsit
Ket agapa dagiti drayber a ti maysa gayam ket di makatepteppel
Ta adda paltog a pagkaritna ket iti sanguananmi
Mapapatay, mapaltogan ti pispis ti drayber ti nagluganak
Ket gapu ta addaak sadiay, interbiuwendakto dagiti reporter
Ti telebision— kuntodo muestra ken nagsagaysayakton:
Ukininana, naparsiakannak pay iti utekna!
Dayta, dayta ti kayatko nga ibaga iti sangapagilian
A maayatan a kanayon iti naaksion a mabuya.
Ad-adda a masansan a kayatko ti magmagna koma
A mapan iti papanak ta kayatko a maanag
Dagiti amin a malabsak wenno dagiti amin a makitak
Ken amin a mabaddekan, amin a mangngegko.
Kayatko a mainitanak, wenno maslep iti pettat
A bayakabak wenno daytay ket koma maregmeg
Ti yelo, nay, tapno kalpasan ti napudot a nangbalkot
Iti bagik, sumnek iti kaunggak ket tennebenna
Amin a lalaemko tapno natibker a makidinnaeg
Kadagiti amin a bayrus wenno sakit iti daytoy a siudad.
Wen, kaykayatko ti magmagna a dumanon iti papanak
Tapno agpannuray amin iti utek ken bagik ti idadanonko
Ta no adayo, parbangon pay laeng, magmagnaakon
Wenno no asideg, mabalinko met ti manguddakudday laeng
Kasla daytay nakilumba iti bisikleta idiay ayanmi a kutit
Ngem saan a nasakit ti nakemna a naatiw ta napimpintas kano
Ti agbuya iti lumba no sika mismo, nakilumba met. Lokdit!
Ngem masapul met nga agluganak tapno saanak a maladaw
Iti papanak ket saanak a maikkat iti trabaho ket saanak
Nga agkatangkatang iti daytoy a siudad nga amin sa aminen
A makitam, agtartaray, wenno natrapik, wenno agdidinniskutir.
Agosto 11, 2011
Uray iti maymaysa laeng a papanan
Masansan a pampanunotek ti baro a pagnaan
No sadino ti naparpartak, no dadduma,
No sadino ti nabaybayag; no sadino
Ti naan-annayas, no dadduma, no sadino
Ti narikrikut. Pakarikutak met no agluganak
Iti bus, wenno dyip, wenno fx; no dadduma,
Uray pedicab wenno maki-hits-nak iti lugan
Ti bombero, wenno ambulansia
Wenno delivery van wenno lugan ti puneraria
Nga awanen ti nagyanna ket pumabanurboren
Ti pamay-an ti drayber bayat ti panagdengdengngegna
Iti “Bed of Roses” ti Bon Jovi; masulisogak pay
No dadduma a mangitaray iti bisikleta
Nga inton maluganak ket magic bicycle gayam
Dagiti carnapper ken holdaper ti banko
Ket kamatennak dagiti police patrol ket isiwetsiwetko ida
Kadagiti eskinita, national road, expressway ken flyover
Sa katkatawaakto ida nga agmaymaysa inton makadanonakon
Iti opisina ket umanayto metten a mamagkatawa
Kadagiti kaopisinaak ti naisangsangayan a padasko.
Awan met bibiangko kadagiti malabsak
Ngem apay ketdi a masansan nga umagibas iti panunotko
A madugsit ti kutit ti naluganak wenno isu ti mangdugsit
Ket agapa dagiti drayber a ti maysa gayam ket di makatepteppel
Ta adda paltog a pagkaritna ket iti sanguananmi
Mapapatay, mapaltogan ti pispis ti drayber ti nagluganak
Ket gapu ta addaak sadiay, interbiuwendakto dagiti reporter
Ti telebision— kuntodo muestra ken nagsagaysayakton:
Ukininana, naparsiakannak pay iti utekna!
Dayta, dayta ti kayatko nga ibaga iti sangapagilian
A maayatan a kanayon iti naaksion a mabuya.
Ad-adda a masansan a kayatko ti magmagna koma
A mapan iti papanak ta kayatko a maanag
Dagiti amin a malabsak wenno dagiti amin a makitak
Ken amin a mabaddekan, amin a mangngegko.
Kayatko a mainitanak, wenno maslep iti pettat
A bayakabak wenno daytay ket koma maregmeg
Ti yelo, nay, tapno kalpasan ti napudot a nangbalkot
Iti bagik, sumnek iti kaunggak ket tennebenna
Amin a lalaemko tapno natibker a makidinnaeg
Kadagiti amin a bayrus wenno sakit iti daytoy a siudad.
Wen, kaykayatko ti magmagna a dumanon iti papanak
Tapno agpannuray amin iti utek ken bagik ti idadanonko
Ta no adayo, parbangon pay laeng, magmagnaakon
Wenno no asideg, mabalinko met ti manguddakudday laeng
Kasla daytay nakilumba iti bisikleta idiay ayanmi a kutit
Ngem saan a nasakit ti nakemna a naatiw ta napimpintas kano
Ti agbuya iti lumba no sika mismo, nakilumba met. Lokdit!
Ngem masapul met nga agluganak tapno saanak a maladaw
Iti papanak ket saanak a maikkat iti trabaho ket saanak
Nga agkatangkatang iti daytoy a siudad nga amin sa aminen
A makitam, agtartaray, wenno natrapik, wenno agdidinniskutir.
Agosto 11, 2011
Impaskil ni Asseng idi 12:32 AM No comments: Links to this post
8/10/11
Doble Tres : Patarus ken ni Wislawa Szymborska
Ti buya manipud iti ngato
Nakaidda ti natay nga abal-abal iti dalan iti tengnga ti taltalon.
Natalinaay ti tallo paris a saka a nakupin iti rabaw ti tian daytoy.
Imbes a pannakatikaw iti ipapatay: kinadalus ken kinaurnos.
Saan unay a nakaal-aliaw daytoy a buya,
sangkabassit laeng ti sakupenna, manipud iti atap a ruot agingga iti erba-buena.
Maaladan ti ladingit.
Balbag ti langit.
Tapno agtalinaed a natalged ti panunottayo, matay dagiti ayup
iti wagas a narabaw: saanda a pimmusay, basta natayda lattan.
Kayattayo a panunoten a ti ibatida laeng ket sangkabassit a rikna ken sangkabassit a lubong;
pumanawda, iti pattapattatayo, manipud iti dap-ayan a saan unay a nakaam-ames.
Iti kaano man, saantay a maal-alia iti naamo a kararuada,
ammoda ti pagluglugaranda,
ammoda ti agdayaw.
Isu a ti natay nga abal-abal iti dalan,
nakarimrimat a nakaidda iti pudot ti init, saan a maimassayag.
Umdasen a pannakipagrikna ti itataliawtayo—
nalawag nga awan met ti ania a napasamak kenkuana.
Dagiti napapateg a bambanag ket maipaay kadatayo,
iti biag ken ipapataytayo, maysa nga ipapatay
a kankanayon a mangtagikua iti karbengan iti dalan.
Agosto 10, 2011
Nakaidda ti natay nga abal-abal iti dalan iti tengnga ti taltalon.
Natalinaay ti tallo paris a saka a nakupin iti rabaw ti tian daytoy.
Imbes a pannakatikaw iti ipapatay: kinadalus ken kinaurnos.
Saan unay a nakaal-aliaw daytoy a buya,
sangkabassit laeng ti sakupenna, manipud iti atap a ruot agingga iti erba-buena.
Maaladan ti ladingit.
Balbag ti langit.
Tapno agtalinaed a natalged ti panunottayo, matay dagiti ayup
iti wagas a narabaw: saanda a pimmusay, basta natayda lattan.
Kayattayo a panunoten a ti ibatida laeng ket sangkabassit a rikna ken sangkabassit a lubong;
pumanawda, iti pattapattatayo, manipud iti dap-ayan a saan unay a nakaam-ames.
Iti kaano man, saantay a maal-alia iti naamo a kararuada,
ammoda ti pagluglugaranda,
ammoda ti agdayaw.
Isu a ti natay nga abal-abal iti dalan,
nakarimrimat a nakaidda iti pudot ti init, saan a maimassayag.
Umdasen a pannakipagrikna ti itataliawtayo—
nalawag nga awan met ti ania a napasamak kenkuana.
Dagiti napapateg a bambanag ket maipaay kadatayo,
iti biag ken ipapataytayo, maysa nga ipapatay
a kankanayon a mangtagikua iti karbengan iti dalan.
Agosto 10, 2011
8/8/11
Doble Tres : Sumagmamanon a tawen ti naglabas
Sumagmamanon a tawen ti naglabas
Nupay di nadnadlaw kas iti kinagagangay ti panagtubo
Ken pannakapuri dagiti dungon, mangga, ipil-ipil, kawkawwati,
Wenno panaglangto ken pannakaregreg dagiti bulong
Wenno pannakayanak dagiti maladaga, kunak man laengen,
Ken ipupusay dagiti nataengan nga iti naudi a panagbayagko ditoy,
Saanda pay met nga aglanglanga nga asidegdan a pumusay.
Ngem addada latta naayat iti tong-it ken hueteng; addada
Naayat iti hiniebra (gsm blue ket itan nalabit gapu ken ni anne curtis)
Ket nasossosial ken natartaraki la bassit ti agmalmalem nga agbartek.
Addada ketdi naayat latta nga agmulamula iti bangkag;
Addada naayat nga aganup; addada naayat a mangmitir
Kadagiti naayat iti tong-it, hueteng ken hiniebra.
Immadu metten dagiti traysikel ket siempre, immadu metten
Dagiti masulit a magmagna (ta mabainda met a makantiawan
A ti la gayamen naabak idi kalman iti tong-it ken hueteng
Ti kuartada, piman). Immadu metten dagiti ubbing
Ta nalabit dagiti awan pakitong-itda, kaykayatda
Ken dagiti babbaketda ti agtong-it iti balayda ket ammom laeng,
Ti maabak ket mauyos ti bado sa ti sapin, sa kalson wenno kalsonsilio.
Immadu metten dagiti diak am-ammo a nalabit ad-adu payen
Ngem dagiti dati nga am-ammok nga adda itan iti abrod
Wenno iti sabali a disso, ket dagiti annakda, karaman
Kadagiti nadlawkon nga immadu nga ubbing.
Immadu dagiti dadakkel a balay; immadu dagiti sinsinan
Balay; immatiddog dagiti sementado a kalsada; limmawa
Dagiti natatapok a kinelleng; immilet ti nagbabaetan dagiti balay
Ken ubbing, ken innipis ken numero ken rupa dagiti nabartek.
Diak la masinunuo kadagitoy naariangga nga agtutubo
Kadagiti kalsada, basketball court, tianggi no adda met uray
Maysa wenno dua nga agpampanunot iti kas iti napanunot
Dagiti pimmanaw, nga iti ipapanawda, maamiris koma
Dagiti nabati nga adda koma met panagbalbaliw ti aglawlaw
Ta dagiti pimmanaw, sierto nga adda nagbalbaliwanda,
Iti man langa wenno panangsirpat uray saandan nga agbatay
Iti tuktok ti turod ti bario tapno maanag nga agrukbos ken marsaak
Dagiti kayo uray awanda; agsampaga ken agrupsa dagiti sabong
Kas kadagiti sabsabong iti labes dagiti nalalayog a niog
Iti laud a pagtabonan tunggal malem ti nalabaga nga init
Sakbay pay ti panagsisina dagiti nagtotong-it ken nagbabartek.
Agosto 9, 2011
Nupay di nadnadlaw kas iti kinagagangay ti panagtubo
Ken pannakapuri dagiti dungon, mangga, ipil-ipil, kawkawwati,
Wenno panaglangto ken pannakaregreg dagiti bulong
Wenno pannakayanak dagiti maladaga, kunak man laengen,
Ken ipupusay dagiti nataengan nga iti naudi a panagbayagko ditoy,
Saanda pay met nga aglanglanga nga asidegdan a pumusay.
Ngem addada latta naayat iti tong-it ken hueteng; addada
Naayat iti hiniebra (gsm blue ket itan nalabit gapu ken ni anne curtis)
Ket nasossosial ken natartaraki la bassit ti agmalmalem nga agbartek.
Addada ketdi naayat latta nga agmulamula iti bangkag;
Addada naayat nga aganup; addada naayat a mangmitir
Kadagiti naayat iti tong-it, hueteng ken hiniebra.
Immadu metten dagiti traysikel ket siempre, immadu metten
Dagiti masulit a magmagna (ta mabainda met a makantiawan
A ti la gayamen naabak idi kalman iti tong-it ken hueteng
Ti kuartada, piman). Immadu metten dagiti ubbing
Ta nalabit dagiti awan pakitong-itda, kaykayatda
Ken dagiti babbaketda ti agtong-it iti balayda ket ammom laeng,
Ti maabak ket mauyos ti bado sa ti sapin, sa kalson wenno kalsonsilio.
Immadu metten dagiti diak am-ammo a nalabit ad-adu payen
Ngem dagiti dati nga am-ammok nga adda itan iti abrod
Wenno iti sabali a disso, ket dagiti annakda, karaman
Kadagiti nadlawkon nga immadu nga ubbing.
Immadu dagiti dadakkel a balay; immadu dagiti sinsinan
Balay; immatiddog dagiti sementado a kalsada; limmawa
Dagiti natatapok a kinelleng; immilet ti nagbabaetan dagiti balay
Ken ubbing, ken innipis ken numero ken rupa dagiti nabartek.
Diak la masinunuo kadagitoy naariangga nga agtutubo
Kadagiti kalsada, basketball court, tianggi no adda met uray
Maysa wenno dua nga agpampanunot iti kas iti napanunot
Dagiti pimmanaw, nga iti ipapanawda, maamiris koma
Dagiti nabati nga adda koma met panagbalbaliw ti aglawlaw
Ta dagiti pimmanaw, sierto nga adda nagbalbaliwanda,
Iti man langa wenno panangsirpat uray saandan nga agbatay
Iti tuktok ti turod ti bario tapno maanag nga agrukbos ken marsaak
Dagiti kayo uray awanda; agsampaga ken agrupsa dagiti sabong
Kas kadagiti sabsabong iti labes dagiti nalalayog a niog
Iti laud a pagtabonan tunggal malem ti nalabaga nga init
Sakbay pay ti panagsisina dagiti nagtotong-it ken nagbabartek.
Agosto 9, 2011
Impaskil ni Asseng idi 8:50 PM 2 comments: Links to this post
Doble Tres: Kabessat ti Bagis
Kabessat ti Bagis
Nakaay-ayat ken naisangsangayan
Ta agingga ita, adda pay laeng dagiti nagputdan
Ti pusegtayo a binungon ken sinalimetmetan
Ni nanang iti tukot ti lakasa, kaduana ti naitubong
A nalukot a birth certificate-tayo ken dagiti mapirpirpiranen
A black and white a ladawan ti nagbuniagan
Ken ipapan isusuknal ken ni Apo Baket iti Piat.
Isapatak a no malaglagipkayo, kas ita nga addaak
A maymaysa iti sango ti kompiuter idinto a dakayo
Adda iti sidong dagiti bukodyo a pannakigasanggasat,
Umun-una dagiti panagtiltiliwtayo iti lawwalawwa;
Panagpuros iti tultullaya, los baños, bayyabas, ariwat;
Panagbirok iti uong; panagburas iti mani, sandia, utong,
Tarong, paria; panaggapas iti sangadakulapan a kinelleng
A para kadagiti agtutubo a kas kadatayo, awanan patinggana
A panagtutuok; panagkalintuduan iti umuna a tudo ti Mayo
Wenno panagbatok iti alinuno wenno iti apagsalapasap a waig.
Sumaruno pay dita ti panagtutudo a makirkirog ti pinipig
A banuog, agkankantatayo iti “bambantay turturod ti ayanmi”
Ken “idi ubingak a bassit” sa sagpaminsan singaentayo ni tatang
Iti panagkitikitna iti sinan-nuang, -billit, -kabalio, -balasang,
Tapno adda ibisti ni nanang iti nakurapay a salas
Ket adda kadua dagiti nagrerekket a ladawantayo iti eskuelaan
Wen, maud-udi ti lagip ti masansan a panangibagbaga ni nanang
A naguguapo ken nagaggaget ni Dison ngem siak; a masapul
Nga an-anusak ni Icel nga isuro gapu ta saan a naparaburan
Iti nasidap nga utek ket masuronak gapu ta patiek idi a saanko
A pagrebbengan— agpadan a katkatawaak dagitoy
Ta kas iti pagsasao, nayisbokon ti kinamanagpuntualisko.
Sagpaminsan, agsasaraktayo ket umanayen a katkatawaantayo
Dagiti linia manipud kadagiti anekdota ti pamilia
Ket no masagid dagiti nadadagsen nga isyu, tratarentayo
Iti wagas ti kaamaan: nalag-an ken nakaay-ayat;
Awan ti ading, awan ti manong— kas iti panangreppet ni nanang
Kadagiti nagputdan iti puseg, maymaysa a nagtimbukel, nagtitipkel.
Agosto 8, 2011
Nakaay-ayat ken naisangsangayan
Ta agingga ita, adda pay laeng dagiti nagputdan
Ti pusegtayo a binungon ken sinalimetmetan
Ni nanang iti tukot ti lakasa, kaduana ti naitubong
A nalukot a birth certificate-tayo ken dagiti mapirpirpiranen
A black and white a ladawan ti nagbuniagan
Ken ipapan isusuknal ken ni Apo Baket iti Piat.
Isapatak a no malaglagipkayo, kas ita nga addaak
A maymaysa iti sango ti kompiuter idinto a dakayo
Adda iti sidong dagiti bukodyo a pannakigasanggasat,
Umun-una dagiti panagtiltiliwtayo iti lawwalawwa;
Panagpuros iti tultullaya, los baños, bayyabas, ariwat;
Panagbirok iti uong; panagburas iti mani, sandia, utong,
Tarong, paria; panaggapas iti sangadakulapan a kinelleng
A para kadagiti agtutubo a kas kadatayo, awanan patinggana
A panagtutuok; panagkalintuduan iti umuna a tudo ti Mayo
Wenno panagbatok iti alinuno wenno iti apagsalapasap a waig.
Sumaruno pay dita ti panagtutudo a makirkirog ti pinipig
A banuog, agkankantatayo iti “bambantay turturod ti ayanmi”
Ken “idi ubingak a bassit” sa sagpaminsan singaentayo ni tatang
Iti panagkitikitna iti sinan-nuang, -billit, -kabalio, -balasang,
Tapno adda ibisti ni nanang iti nakurapay a salas
Ket adda kadua dagiti nagrerekket a ladawantayo iti eskuelaan
Wen, maud-udi ti lagip ti masansan a panangibagbaga ni nanang
A naguguapo ken nagaggaget ni Dison ngem siak; a masapul
Nga an-anusak ni Icel nga isuro gapu ta saan a naparaburan
Iti nasidap nga utek ket masuronak gapu ta patiek idi a saanko
A pagrebbengan— agpadan a katkatawaak dagitoy
Ta kas iti pagsasao, nayisbokon ti kinamanagpuntualisko.
Sagpaminsan, agsasaraktayo ket umanayen a katkatawaantayo
Dagiti linia manipud kadagiti anekdota ti pamilia
Ket no masagid dagiti nadadagsen nga isyu, tratarentayo
Iti wagas ti kaamaan: nalag-an ken nakaay-ayat;
Awan ti ading, awan ti manong— kas iti panangreppet ni nanang
Kadagiti nagputdan iti puseg, maymaysa a nagtimbukel, nagtitipkel.
Agosto 8, 2011
Impaskil ni Asseng idi 1:31 AM No comments: Links to this post
8/6/11
Doble Tres: Awanen ti Kas Kadakuada a Nabukelen
Awanen ti Kas Kadakuada a Nabukelen
Saan met a mabuteng ni nanangko ken ni tatangko
Wenno ni tatang ken ni nanang
Ngem agingga ita, masmasdaawak
Nga iti laksid a nagpatinggada laeng iti elementaria
Ammoda ti arte ti panagsubang, wenno panagrinnisut
Iti di panagkinnaawatan
Kas iti naminsan nga adda dagiti bisitami
Nga inlutuanda pay iti tinola a manok
Pinaunadakamin a nangan
Idinto nga isuda, napanda nagabay iti bangko
Iti sirok ti kalapaw iti likudan ti balaymi
Nagpatpatangda iti nakapsut
Sa kalpasanna, naggidandan a nangan
Idi makapangankami
No adda man kayatko laeng nga isingir
Ken ni tatang, ti dina panangisuro kaniak
Nga agarado nupay ti rasonna, namin-anon
A dinagullitna: diak kayat a maay-ayoka
Nga agarado ket saankan nga agbasa.
Agsabali kano ti lubongmi. Pammatina dayta.
Ngem kaniak, maymaysa. Gapu ta ti anusna
A gumatgatang iti linawas a Bannawag,
Nasapa nga impategko dagiti maisurat a balikas
Ken impategko isuna a makaanag
Kadagiti napapateg nga adal a nakalanad
Iti nasao a magasin
Mabalin nga agsabali dagiti nagyan ti ulomi
Isuna kadagiti bambanag maipanggep iti agrikultura,
Dagiti nagnagan dagiti ayup, tumatayab ken ruruot
Idinto a siak, dagiti bambanag a saanna met a pagkurangan
Uray diakon ibaga kenkuana ta iti kanito nga aramidek
Mangparpartuatak laeng iti nalayog a pader
Iti nagbaetanmi. Ay, kaykayatko daydiay buya
Nga iti maysa a naladaw a malem, adda bekbekkelenmi
A red horse ket pasaray pumidotkami iti napalkang a nasilian a kaggo
Iti lamesita iti sangomi bayat a buybuyaenmi ti panangalun-on
Ti laud iti nakalablabaga nga init ket es-estoriaenna
No kasano ti kabun-as dagiti aggipin a pagayna
Ket pasaray saludsodenna no naguapo pay laeng agingga ita
Dagiti editor ti magasin idi tiempo nga ibasbasana pay laeng
Kadakami ken dagiti kakabsatko dagiti sinuratda.
Iti sabali a bangir, naynay a sumgaak kadagiti nairut
Nga arakup ni nanangko nga iti ibabattaway ti panagbakasionko
Umir-irut met nga umir-irut a diak malagip no kaano a nangrugi
Daytoy panangarakupna kaniak— no diak mariro, kalpasan
A naoperaanak iti puso. Ta idi ubingak, tunggal aggurigorak
Ung-ungtannak bayat ti panangbambaniosna kaniak;
Wenno sao a sao bayat ti panangsallabayna kaniak
A mangitulod iti eskuelaan. Naynay ketdi a malagipko
Daydi panangtengngelna iti bullakayan a kaeskuelaak
A nangpusi iti ngipenko ket imbagana a padasek met
A pusien ti ngipen daytoy (diak inaramid, a,
Ta kasanonton inton awan isuna a mangtengngel?).
Masansan a pampanunotek, a no nagloklokoak koma,
Addaak pay laeng iti sidongta ket masusungegak la ketdi
Iti awan-sardayna a panangibagada iti kinalanggongko.
Ngem gapu ta dinengngegko dagiti balakadda,
Addaak iti adayo, ket bilbilangenda ti tunggal aldaw
Nga awanak iti sibayda— mailaak ta ad-adun nga amang
Ti kaawanko ngem ti kaaddak iti sibayda a patiek
Katalinaayan a disso ditoy lubong.
Agosto 6, 2011
Saan met a mabuteng ni nanangko ken ni tatangko
Wenno ni tatang ken ni nanang
Ngem agingga ita, masmasdaawak
Nga iti laksid a nagpatinggada laeng iti elementaria
Ammoda ti arte ti panagsubang, wenno panagrinnisut
Iti di panagkinnaawatan
Kas iti naminsan nga adda dagiti bisitami
Nga inlutuanda pay iti tinola a manok
Pinaunadakamin a nangan
Idinto nga isuda, napanda nagabay iti bangko
Iti sirok ti kalapaw iti likudan ti balaymi
Nagpatpatangda iti nakapsut
Sa kalpasanna, naggidandan a nangan
Idi makapangankami
No adda man kayatko laeng nga isingir
Ken ni tatang, ti dina panangisuro kaniak
Nga agarado nupay ti rasonna, namin-anon
A dinagullitna: diak kayat a maay-ayoka
Nga agarado ket saankan nga agbasa.
Agsabali kano ti lubongmi. Pammatina dayta.
Ngem kaniak, maymaysa. Gapu ta ti anusna
A gumatgatang iti linawas a Bannawag,
Nasapa nga impategko dagiti maisurat a balikas
Ken impategko isuna a makaanag
Kadagiti napapateg nga adal a nakalanad
Iti nasao a magasin
Mabalin nga agsabali dagiti nagyan ti ulomi
Isuna kadagiti bambanag maipanggep iti agrikultura,
Dagiti nagnagan dagiti ayup, tumatayab ken ruruot
Idinto a siak, dagiti bambanag a saanna met a pagkurangan
Uray diakon ibaga kenkuana ta iti kanito nga aramidek
Mangparpartuatak laeng iti nalayog a pader
Iti nagbaetanmi. Ay, kaykayatko daydiay buya
Nga iti maysa a naladaw a malem, adda bekbekkelenmi
A red horse ket pasaray pumidotkami iti napalkang a nasilian a kaggo
Iti lamesita iti sangomi bayat a buybuyaenmi ti panangalun-on
Ti laud iti nakalablabaga nga init ket es-estoriaenna
No kasano ti kabun-as dagiti aggipin a pagayna
Ket pasaray saludsodenna no naguapo pay laeng agingga ita
Dagiti editor ti magasin idi tiempo nga ibasbasana pay laeng
Kadakami ken dagiti kakabsatko dagiti sinuratda.
Iti sabali a bangir, naynay a sumgaak kadagiti nairut
Nga arakup ni nanangko nga iti ibabattaway ti panagbakasionko
Umir-irut met nga umir-irut a diak malagip no kaano a nangrugi
Daytoy panangarakupna kaniak— no diak mariro, kalpasan
A naoperaanak iti puso. Ta idi ubingak, tunggal aggurigorak
Ung-ungtannak bayat ti panangbambaniosna kaniak;
Wenno sao a sao bayat ti panangsallabayna kaniak
A mangitulod iti eskuelaan. Naynay ketdi a malagipko
Daydi panangtengngelna iti bullakayan a kaeskuelaak
A nangpusi iti ngipenko ket imbagana a padasek met
A pusien ti ngipen daytoy (diak inaramid, a,
Ta kasanonton inton awan isuna a mangtengngel?).
Masansan a pampanunotek, a no nagloklokoak koma,
Addaak pay laeng iti sidongta ket masusungegak la ketdi
Iti awan-sardayna a panangibagada iti kinalanggongko.
Ngem gapu ta dinengngegko dagiti balakadda,
Addaak iti adayo, ket bilbilangenda ti tunggal aldaw
Nga awanak iti sibayda— mailaak ta ad-adun nga amang
Ti kaawanko ngem ti kaaddak iti sibayda a patiek
Katalinaayan a disso ditoy lubong.
Agosto 6, 2011
Impaskil ni Asseng idi 12:32 AM No comments: Links to this post
8/5/11
DOBLE TRES: Siak ni Asseng
Siak ni Asseng.
Ilokano. Ama. Pagayam. Gagangay nga umili.
Agparpartuat kadagiti musika ken balikas
Nga inawagak iti daniw nupay iti panagraman
Dagiti masisirib iti lubong, awanan-anag
A pangbulbulataw iti bukodko a kinabagtit.
Naanusak laeng a mangisursurat kadagiti amin
A maanag, maimatangan, maduktalan
Ken mapadasak nga awanan panangtubngar
Ti bukodko a kananakem ket saan met
A mangkastigo kadagiti nauneg a pannaturogko
Ta dagiti batibatko, dagiti diak pay naisurat.
Kangrunaanna, diak mamati nga agsina
Ti kinapudno iti bagi ken ti pammateg iti kaamaan ken puli
Ta iti kanito a masair dagiti patpatgek kadagiti isursuratko
Saanko ida a patpatgen ketdi us-usarek ti kabaelak
Tapno makabalesak kadakuada a pagilasinan
Ti maysa a nalupoy a parsua. Ta apay nga umadayo
Tapno ibando iti lubong ti aniaman a maanag
A nagkamtudan ti naggapuanna?
Ngarud, nalawag iti nakem ken panunotko
Nga isursuratko ti amin nga adda iti kaunggak
Tapno uray sadino ken asino ti pakadandanonak
Maysaak nga agsarsaragasag a kararua
Nga awanan iti nabuyok a bagahe.
Wenno ibagak iti kastoy gapu ta kinalupkopakon
Iti pammateg ti ania man a pungtot wenno pauyo?
Daytoy a sinurat, saan a makapatar iti pagrukodan
Ti sangalubongan a daniw. Ngem gapu ta mamatiak
A mannaniwak, awagak daytoy iti daniw
A pangipeksaak nga uray ania ti mapaspasamak
Agsuratakto latta iti uray ania ken iti uray
Ania a wagas. Nangruna no ti gapu ti panagsursuratko
Ket kayatko a makasasao ti bagbagik, ken kayatko
Nga adda met pangliwliwak kadagiti mangipatpateg
Kaniak. Nangruna ket agtawenakton iti doble tres.
Agosto 6, 2011
Ilokano. Ama. Pagayam. Gagangay nga umili.
Agparpartuat kadagiti musika ken balikas
Nga inawagak iti daniw nupay iti panagraman
Dagiti masisirib iti lubong, awanan-anag
A pangbulbulataw iti bukodko a kinabagtit.
Naanusak laeng a mangisursurat kadagiti amin
A maanag, maimatangan, maduktalan
Ken mapadasak nga awanan panangtubngar
Ti bukodko a kananakem ket saan met
A mangkastigo kadagiti nauneg a pannaturogko
Ta dagiti batibatko, dagiti diak pay naisurat.
Kangrunaanna, diak mamati nga agsina
Ti kinapudno iti bagi ken ti pammateg iti kaamaan ken puli
Ta iti kanito a masair dagiti patpatgek kadagiti isursuratko
Saanko ida a patpatgen ketdi us-usarek ti kabaelak
Tapno makabalesak kadakuada a pagilasinan
Ti maysa a nalupoy a parsua. Ta apay nga umadayo
Tapno ibando iti lubong ti aniaman a maanag
A nagkamtudan ti naggapuanna?
Ngarud, nalawag iti nakem ken panunotko
Nga isursuratko ti amin nga adda iti kaunggak
Tapno uray sadino ken asino ti pakadandanonak
Maysaak nga agsarsaragasag a kararua
Nga awanan iti nabuyok a bagahe.
Wenno ibagak iti kastoy gapu ta kinalupkopakon
Iti pammateg ti ania man a pungtot wenno pauyo?
Daytoy a sinurat, saan a makapatar iti pagrukodan
Ti sangalubongan a daniw. Ngem gapu ta mamatiak
A mannaniwak, awagak daytoy iti daniw
A pangipeksaak nga uray ania ti mapaspasamak
Agsuratakto latta iti uray ania ken iti uray
Ania a wagas. Nangruna no ti gapu ti panagsursuratko
Ket kayatko a makasasao ti bagbagik, ken kayatko
Nga adda met pangliwliwak kadagiti mangipatpateg
Kaniak. Nangruna ket agtawenakton iti doble tres.
Agosto 6, 2011
Impaskil ni Asseng idi 11:55 PM No comments: Links to this post
8/3/11
TARAQUI
Taraqui
Sarita ni ARIEL S. TABAG
Nakaikeddengen. Naamirisnan ti amin…
IMPISOKKO iti backpack a ‘yan ti unipormek a para basketbol dagiti gamigamko nga adda iti lamisaak: mug, Parker a bolpen a di pay unay nausar, headphone ken ti hand grip nga itay pay a mangpapaanges iti maselko.
“Dika mapan agay-ayam?” dinamag ni Resty, ti kaabayko a layout artist ti Fun Page Section ti broadsheet a kangrunaan nga imalmaldit ti kompania a pagtrabahuak.
“Agay-ayam!” intanabutobko. Naparimrimak ket natiliwko ti siddaaw kadagiti matana. Ania ti kinuanan daytoy a mulengleng? kunana ngata ketdi. Ngem isuna man ti agyan iti sasaadek ta kitaenna. Kasla taltaliawek manen ti naggapuak!
Innak agay-ayam iti basketbol ti kayatna a sawen. Iti ngamin innem a bulanko iti trabahok, diak pay naglangan a nagbasketbol, wenno nag-gym. Pribilehio daytoy dagiti empleado. Pabor kaniak ta mamantinerko ti pisikal a langak— a diak met ipangas ngem saan a gagangay. Awagandak ngarud, aya, iti Taraqui nga awan ti gapgapuna?
Ni Asseng, daytay Ilokano nga staff ti “The Northern Bulletin” nga ile-layoutko, ti nangbuniag kaniak iti Taraqui. Nasaysayaat kano ngem iti pogi ken guapo ti kayatna a sawen. Ta daydiay pogi, ipampanaganda kano iti aso, idinto a daydiay guapo, paltog no kabarbarona pay laeng wenno para iti nasiglat iti pallot. Dina met imbaga no ania a klase ti pallot.
Kuna ni Asseng, astig iti Tagalog ti asideg a kaipapanan ti taraki. Ket tapno manayonan kano pay iti “cuteness” (terminona), binaliwanna ti ispelingna, nagbalin a Taraqui. Magustuak. Isu a Taraqui ti awagda kaniak.
Maysa pay, kaykayatkon a ti kinatarakik wenno ti itsurak nga umarngi kano ken ni Coco Martin ti pakaam-ammuanda kaniak. Naruamak met ketdin ngem kasla maalumiimak latta a maammuanda a putotnak ti maysa a Puraw a soldado iti nanangko a kalpasan ti panaglaklakona iti liwliwa idiay Zambales, napan ketdin nagpatpatagabo iti DOM a kailianna pay met idiay Porac, Pampanga. Nagpatagabo, kunak, a, ta uray naikkanna iti dua nga annak ‘diay lakay, nagtalinaed met a tagabo ti nangibilanganda kenkuana. A nakairamramanak pay. Numona ta makiad-adu dagiti dua nga aburoy a lallaki nga anakda a mangbaon wenno mangkatos kaniak no kasta nga adda dida kayat. Isu nga idi diakon maanusan, uray kakugkugitko ken agtawenak laeng iti sangapulo ket maysa, kimmuyogakon iti trak nga agibibiahe idiay Baguio iti naparti nga aso.
Nakikabbalayak iti agassawa a partidor ken komersiante iti nateng iti Engineer’s Hill. Nasayaatda met. Didak naparparamanan iti kabil, ken maawatak ti panangbaonbaonda kaniak. Gagangay laeng, a, iti sangbay. Isuna laeng ta iti idadanonko iti Baguio, ngimmato met dagiti arapaapko. Ket parikutko no kasano a maragpatko dagitoy. Ania ngarud koma met ti ikaritko a maysa laeng a nagbalin a tagabo dagiti partidor? Ti kinalaingko nga agparti iti baboy, baka, nuang, kalding ken aso? Ti kinalaingko nga agkilaw iti ataata a baka ken nuang? Wenno ti kinalaingko nga agtempla iti pinapaitan ken kilawen nga aso? Awan, a. Isu nga immulak iti panunotko a nasken nga ayonak ti amin a gundaway a dumteng.
Dandanin matawenanak iti Engineer’s Hill idi adda bakla nga aglaklako iti ukay-ukay a nangidiaya iti ipapanko idiay Manila. Pagbasaennak kano. Diakon nagtaktak, nakikuyogakon kenkuana. Simrekak iti maysa nga eskuela elementaria iti Batasan— tunggal agsapa ta iti malem, mapanak agbantay iti puestona iti Sandigan Market. Saan pay idi a pinadarusdos ken pinatikapan ni Bayani Fernando dagiti balbalay iti abay ti kalsada.
Siempre, adda kasukat ti amin nga impapaay ni bakling kaniak. Imbes la ket ngarud a nagsayaatak, nairarekak sa pay. Ania ngarud ngamin ti maipagpannakkelko iti panagyanko iti daydiay a bakla? Ti panangsagidna kaniak? Ti panagtammengko agingga a nakasapulak manen iti sabali a nangampon kaniak? Uray ni Asseng ket agsanaltek no pagdamagak.
Wen, naestoriakon ken ni Asseng ti dadduma a kabibiagko. Diak ketdin ipangas ket naragpatkon dagiti arapaapko iti bukodko a panglakagan? Nupay kasta, pinilik laeng dagiti inestoriak. Ngem ad-adda met nga insinged ni Asseng ti bagina kaniak. Siguro, agbirbirok iti maisuratna ta piksionista pay ngamin. Addan nobelana.
Ania dagiti naestoriak ken ni Asseng?
Nagbasaak iti AMA iti computer course; sa innem a bulan nga English course ta planok idi ti sumrek iti call center ta malaksid a dakkel ti sueldo, kasla game dagiti call center agent a babbai; ken innem a bulan a massage and acupuncture course. Ngem kinapudnona, awan ti naileppasko kadagitoy. Saanak met a dagmel. Ngem gapu ngata ta awan dagiti dadakkelko a mangiwanwan kaniak, saan a nasarut ti adal kaniak. Ad-adu ti arisgar.
Kinse aniosko idi maimanehokon ti bukodko a biag. Adu a klase ti trabaho ti pinadasko nga inaplayan. Ngem awan met nayat a nangala kaniak no di laeng ti maysa a junk shop. Para bagkat iti basura. Diak tagibassiten daytoy a trabaho. Ipagarupko pay ketdi nga isun ti paglaklakayak a pasapulan. Ngem iti naminsan, kinuna ti maysa a baket nga immay naglako iti tinakaw sa a waya ti koriente: “Ano ang ginagawa ng ganyan kaguwapo dito?” (Malagipko man daytay awag ni Asseng iti nalaing iti pallot.)
Idi a naamirisko a mabalinko a pagnaaran ti langak. Tinaripatok a nasayaat ti bagik. Pinadakkelko dagiti maselko iti gym. Ket pimmigsa ti appeal-ko. Naannadak ketdi iti sinerkak a trabaho. Ta kas kuna ni Echo a nagbalin idi a mentorko, piliek kano laeng dagiti babaknang a matrona a kas ken ni Vicki Belo wenno babakla a kalanglanga da Boy Abunda ken John Lapus.
Idi agtawenak iti disiotso ken agpangato, below 40, matrona man wenno single a napuskol ti petakana, ti nagbalin nga standard-ko. Kasta, a, ta nagadu met nga artista ti ibagbagada a kalanglangak. Simpre, agduma met ti bayad ti chocolate labrador ken ‘tay nadungrit nga ‘askal’.
Ngem kas nakunak, pilpiliek dagiti estoriak. Diak imbaga ken ni Asseng dayta a trabahok. Nagpabrikaak: simrekak iti call center (saan a pudno ta saanak a nakapasa iti eksamen ken interview), bell boy iti maysa a hotel (pudno ngem dua nga aldaw laeng iti Sogo), receptionist iti maysa a dakkel a nalatak a beauty salon (daytoy ti nagbayagak ta maysaak a masahista, maibagay iti pudno a pagsapulak).
“Kasano a nakastrekka ditoy?” sinaludsod ni Asseng iti naminsan, bayat ti panangur-urnosna iti InDesign ti pannaka-layout ti artikulo maipapan iti panagkasar manen ti maysa kano a mararaem iti Hawaii. Dina manen nagustuan ti layout-ko.
Masemsemak la koma ta namin-anon a dinamagna dayta. Ken iranana a damagen tunggal urnosenna ti trinabahok. Imbagak nga inserreknak ti ikitko. Kas kadagiti immun-una ngem daydi a panagdamagna, nagulimek. Dina man imbaga, ammok a dinan kayat ti maballaagan manen. Binallaagan ngamin ti maysa a bossingmi iti opisina a ti laeng trabahona ti mabalinna a biangan.
Apay nga ammok? Wen, ta daydiay ikit nga ibagbagak, adda sinningedda iti bossing a nangunget ken ni Asseng. Ket ni ikit, isu met la ti aw-awagak iti Sweetie no agkitakami iti Sulo Hotel tunggal rabii a makalagip wenno no mail-ila iti lakayna a masansan nga agbiahe iti Europa ken America gapu iti negosioda. Dati nga agpampamasahe kaniak. Agingga nga inawisnak a rummuar. Nag-steady-kami. No steady, kayatna a sawen, saanakon a mangiruar iti sabali, kasta met kenkuana. Nasaysayaaten ti maymaysa. Ken nakitak a daytoyen ti gundawayko a sumiasi iti nakaikarunukonak a trabaho.
“Ikkannak ngarud iti regular a trabahok,” kinunak. Indiayana daytoy panagbalinko a layout artist. Uray ta adda kano met background-ko iti kompiuter. Pinasursuruandak iti Photoshop ken InDesign. Sa insuroda met kaniak ditoy opisina dagiti dadduma pay a trabahok.
“Uray ta Ilokano dagiti kakaduam, nalalaing ken nagagagetda,” agkatkatawa dagiti nadanonko a layout artist a nangibaga. Dagiti tallo nga editor ti kayatda a sawen: ni Asseng nga agarup kataebko, ni Manong Jack, ken ni Sir M— Manolito ti pudno a naganna ken kanayon a serioso isu a ninaganak iti Sir M.
Pudno a nalalaingda. Nagadu a sasawen daytoy Asseng a diak idi maaw-awatan. Ken madillawna amin a dina koman madillaw iti trabahok. Ania ngarud ket saan met nga isu ti inadalko. Agingga a naamirisna a nalabit tsiks laeng ti common denominator-mi. Isu a tunggal agsaokami, adda latta maipanggep iti tsiks.
Ngem ammok met ti makikadua. Kurang man ti adalko, adu met ti nasursurok iti kaadun ti tao a nakapulpulapolko. Makais-isemak no malagipko no kasano a napaamok dagitoy tallo nga editor.
Kunam la no asinoda nga immay iti puestok da Asseng ken Manong Jack idi. Ngilangil kada sanamtek ti impakatda bayat ti panangmirmirada iti in-layoutko.
“Ninanattoyen!” kinuna ni Asseng. “Saan sa met a layout artist daytoy intedda kadatayo. Grade One C, row four sa pay!”
Nagkikinnissiim dagiti padak a layout artist ta dida met maawatan ti sasawenda.
Siak? Kunam la no nasuyatanak iti sangatimba a nalamiis a danum. Naawatak amin! Nabayagak ngarud idiay Baguio. Daydiayen ti benepisio ti diak panangestoria ken ni Asseng iti napalabasko.
Ngem ad-adda a kasla napateltelanak iti inraed ni Manong Jack: “Anusamon, a, nga urnosen. Lupluppon sa met la ti ammona nga urnosen.”
Pagtim-ogek kamman ida. Kabaelandak kad’ met no nagdakkelan ti bagik a nataraken iti gym. Ngem diak idi impadlaw ti semsemko. Immisemak ketdi. Ngem patiek nga isem-bennek ta kasla masirsiraman ti rupak idin. Sa pay la nakangirsi ti sumagmamano a layout artist a nalabit nakaawat iti “Grade One C, row four pay” a kasla kunkunada: Pudno dayta!
Isu nga iti karabiyanna, imbagak ken ni Sweetie ti napasamak. Ket iti pampanunotko: “No dida ikabkabilangan ti layout artist-da, agbirokda laengen iti sabali a trabaho!” Adda kad’ met mabalbalin ti laing no kaduam ni Apo Dios? Kitaek man ti laingda!
Kabigatanna, sakbay ti pangngaldaw, adda pay ketdin umas-asuk a kape nga inyawat ni Asseng kaniak. Sa kunana a kursonadanak kano ti kahera iti canteen. Ammok a panglanlanana.
“Nagbaba met ti taste-kon no patulak,” kinunak iti Tagalog.
“Kunakto pay!” inkatek ni Asseng. “Agpadata iti kalibre, Lakay. Isu met la a nalag-an ti riknak kenka. Birds of the same feather flock together!”
Kayatna a sawen, agpadakami a guapo? Ay!
Ti laeng ngata inangna, a, daytoy nga Asseng ti mangibaga a guapo. Malaksid a kuttongit, nakatangar pay ti buok iti tukatokna uray kanayon a kasla nakapomada. Sa nakaanteohos pay iti napuskol ti gradona.
Ngem saan a nagpaabak ni Asseng. Inalana ti magasin sa inukradna iti kolumna a “The Next Big Star” iti Entertainment Section.
“Bilangem no manodan a rimmuar dita,” kinunana. Sa nagrungiit iti ala Paquito Diaz. “Isuda amin, nagnada kadagiti dakulapko!”
“’Ta la pudno ti ibagam, a, Lakay,” kinunak ta masemsemak. Ngem malagipko met ti pabpabalinko a padasko nga es-estoriaek kadakuada.
“Uray makimat ti salawasaw, Lakay,” kinunana manen.
Binay-ak lattan. Amangan ket no pagustuan ti langit ti sapatana. No isuna laeng, sa tsiks ti pagsasaritaan, laklakaekon, a! Teritoriok daytan. Ngem narigat no mapagpauyok. Ta mapan a 90 porsiento ti trabahok, aramidenna. Sa daydiay nabati a 10%, urnosenna pay laeng. Adda nangipalapayag a dida agkasunguan iti daydi sinuktak. Napilitan a nagsursuro nga ag-layout ket no agririda iti daydiay sinuktak a layout artist, tumaray latta ti magasin uray aglangan.
Kadakuada a tallo, ni laeng Asseng ti makapatpatangko iti nasayaat. No kunak a nasayaat, daytay maipanggep iti tsiks, ania koma pay? Ni Manong Jack, malaksid kadaydi pananglaisda iti kabaelak, namnaminsan pay a nakisao kaniak. Iti daydi kamalman daydi sumuno nga aldaw ti panagpulongko ken ni Sweetie, immay nagtugaw iti abayko. Nakigtotak ngarud ta kunam la no aggapu iti tanem ti timekna a nabangag a pakaradap. Sa lampong ken addan sumaggaysa nga uban ti barbas ken imingna. Umatibuor ti agat-sigarilio nga angotna. Kasla saan nga agdigdigos ken naka-anteohos iti nabedbedan iti lastiko ti maysa nga ungkayna. Diak masdaaw a baro pay ta awan la ti makitak a pakaay-aywan iti langana. Sa no ania ti badona idi damo a makitak, isu manen ti badona iti dayta a yaasidegna kaniak: boots a kayumanggi, brown a kurduroy ken nangisit a kamiseta a pinasukotanna iti camouflage— a kuna ni Asseng nga impaw-it ti dati a militar a mannurat met itan a pada daytoy a mangnginum ken mannigarilio.
Adda sangkabassit malagipko iti imbagana: “Ammom, Barok, adda walo a kita ti sirib ti tao.”
Ket tinarastasnan nga imbaga dagitoy. Ingles a nakamboran iti Tagalog ti panagsaona. Mayat ti bengngatna. No koma nagaplay iti call center, naawat la ketdi a dagus.
“Aniaka kadagitoy?” Nakigtotak pay iti saludsodna.
Sakbay a makapagrasonak, nagsao manen: “Nalabit, kinesthetics ti paglaingam. Kas kada Michael Jordan kada LeBron James. Wenno ni Manny Pacquiao. Am-ammom met siguro ida. Kuna ni Asseng, nalaingka kano nga agbasketbol ken sursuruam kano payen nga ag-gym.”
Sa basta lattan timmallikud. Nabatiak a mangkudkudkod iti agongko ta nabati ti pay-odna nga agat-sigarilio.
Kas nakunak, Sir M ti awagko iti kangatuanda. Sagpaminsan la nga umay iti ‘yanko ngem adda latta itedna kaniak. No saan a burger wenno siomai, Cobra wenno Gatorade. Inikkannak pay idi iti bawang, lasona ken sukat’ Ilokano. Innalak. Sa intedko ken ni Sweetie. Apo, ket nakalima ribuak la ket ngarud a dina oras.
No ni Sir M ti agsao, umukuok met iti riknak. Kasla padi. Tumanung-edak lattan. Kanayon a naka-polo ken slacks. Kasla nakababain met ti saan nga agserioso iti diarna. Saan a kas kadagiti kataebna a minasmasahek.
Kas koma iti naminsan, kinunana: “Taraqui, partakantayo nga ileppas tapno makaawidtayo daras. Awanen ti katalinaayan ken karagsakan a disso no di iti abay dagiti kameng ti pamiliatayo.”
Ne, ta diak ketdin naiturturog daydi a saona. Nalagipko latta idin ni nanangko nga imbatik idiay Porac. Komusta ngatan? Sibibiag pay ngata daydi lakay nga asawana?
Dua a lawas itan ti napalabas, nakais-isem nga immasideg kaniak ni Asseng. Adda kano baro nga staff ti kaabayda a magasin. Napintas la ketdi ta maipanggep iti fashion daydiay a magasin.
“Kasla Rhian Ramos, Lakay,” kinuna ni Asseng. “No adda DJ Mo ni Rhian, adda met itan Asseng ni Miss Model!”
Nagayek-ekak. Gundawaykon a mangiparupa ken ni Asseng a saankami a “birds of the same feather”. Inkeddengko nga unaan iti ibagbagana a Ms. Model. Isu a sakbay ti alas singko iti daydi nga aldaw, naalakon ti pudno a naganna: Isabelle Ongpauco. Na-Friend Request-ko payen a dagus iti Facebook. Nakiddayak payen iti panagmemerienda iti kamalmanna. Anian a sam-it ti isemna! Kasla isem dagiti naglabas a nobiak.
Tallo la nga aldaw, kukuakan, inkarik iti bagik. Ngem bayat ti panaglabas ti aldaw, umikay met nga umikay ni Isabelle.
Kalpasan ti sangapulo nga aldaw, kunam la no nakutoran a kakok ti langa ni Asseng nga immay iti ‘yanko. Kunana nga umuna pay laeng nga addangna, piniddawilen ni Isabelle. Adda kanon mapispisel ni Miss Model a sungbatan. Kaopisinaanmi kano met laeng. Ken asideg kano a barkada ni Asseng.
Ania pay ti kayat a sawen dayta? Inukradko nga intaya dagiti dakulapko iti sanguanan ni Asseng, sa inngatok dagiti puon ti abagak, a kasla kunkunak: “Imbagak idin kenka!”
“Lokdit!” kinunana ketdin sa timmallikuden.
Diak naawatan daydi nga inaramidna.
Idi kalman a panagbuyak iti “Captain America” iti SM Manila, adda paris a nagna iti sanguanak. Ket uray la a dandani natalimudawak. Saan a gapu iti agat-sigarilio a naangotko no di ketdi gapu iti nakaaklili iti lampong ti buokna a lakay! Ni Isabellemi ken ni Asseng, ibuyan ni Manong Jack!
Diakon lineppas ti buybuyaek. Rimmuarak. Masmasdaaw ti aglako iti sigarilio iti sango ti SM ta kinugtakugtarak ti poste ti nakidiablo nga LRT. Diak mabubos a panunoten no kasano a kinayat ni Isabelle daydiay a dulpet a Lakay Jack!
Ngem naammuak idi rabii ti gapuna. Binukibokko ti internet— iti Google. Adda dagiti dina ammo ti agapresiar iti pudpudno a kinalasbang wenno itoy a gundaway, iti kinaguapo. Isu dagiti kas ken ni Isabelle Ongpauco ti awanan iti kuna met laeng ni Manong Jack nga spatial intelligence.
Ngem apay nga agem-empakeak? Malas ti amin a malas. Pinaglusulosnak ni Sweetie. Mangididiaya iti sabali a pagopisinaan. Ta ni Isabelle, siumanna gayam iti asawana a negosiante a masansan nga agbiahe iti Europa ken America.
Isu nga ita, awanen trabahok. Ket sumallin ta sumallin manen iti panunotko dagiti balakad ni Sir M kaniak a di nangpaturog kaniak idi rabii.
Wen, panawen metten nga agpakadaak ken ni Sweetie. Agpayso nga ikkannak manen iti sabali a trabahok. Ngem itoy a padasko, diakon kayat ti agkarkarawa. Naamiriskon: saanko a lubong ti lubong a paggargarawak.
Husto ni Sir M. “Awanen ti katalinaayan ken karagsakan a disso no di iti sidong ti pamilia.” Agawidak idiay Pampanga, iti sidong ti inak, tapno baliwak ti agarapaap.
Iyaonko met laeng manipud iti backpack ti hand grip a kanayon a pagpatpatangkenak ken ti Parker nga inted ni Sweetie. Imparabawko iti lamisaanko nga ammok a diakton makita pay. Tinallikudakon. Nabati ni Resty a masmasdaaw pay laeng. “Sursuruek pay nga i-layout ti bukodko a biag,” intanamitimko. “Bareng dinakton ay-ayamen ti panawen.”—O
(Naipablaak iti Bannawag, Agosto 15, 2011 a biang.)
Impaskil ni Asseng idi 9:20 PM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: ariel s tabag, ilocano short story, taraki, taraqui
8/2/11
Maysaak a Pusa
Siak ti naanus a pusa
A bayat ti kaawanmo
Adda iti ridaw
A mangdildilpat kadagiti ramayko,
Mangnannanam iti imnas
Ken lagip ti nagsiitam
Wenno ti nabatbati a bara
Iti indengngepko a dakulapko
Iti barukongmo
Bayat ti panangatagko kenka
Iti napalabas a sardam
A kas kadagiti napalabas
A sardam
Nakalamlamiis
Ket inan-anusak manen
Nga impuor
Iti mangmatimati a kingki
Addaak a sumsumga
Iti isasangpetmo
Ket sungsungkaek manen
No kasano a lailuen daytoy
Nalamuyot nga ipusko
Dagiti dapan, gurong ken luppom
A napakil
Iti panangsapsapulmo
Iti kunam a kaipapanan daytoy lubong
Kasasaonak
Nupay ammok a saan a naisangrat kaniak
Dagita a saludsod
No di ket iti naggapuam
A nalawa a lubong
Bay-ak nga amloyennak
Bay-ak nga arakupennak
Bay-ak a matnag dagiti luam
Kadagiti dapuen a burborko
Ta amin a ladingit
Kabaelak a sigsigloten
Ken italimeng
Ditoy kaunggak
Ket kaduak a maidasay
Iti no mamin-ano a daras
Ket iti tunggal panagungarko
Agkarayamak iti saklotmo
Iti barukongmo
Kadagiti tagainepmo
Amloyek dagiti aliawmo
Arakupek dagiti ararawmo
Ket dagiti luam, pagbalinek
A nalamiis a lagip
Nga ammusayak
Tunggal ur-urayenka…
Agosto 2, 2011
A bayat ti kaawanmo
Adda iti ridaw
A mangdildilpat kadagiti ramayko,
Mangnannanam iti imnas
Ken lagip ti nagsiitam
Wenno ti nabatbati a bara
Iti indengngepko a dakulapko
Iti barukongmo
Bayat ti panangatagko kenka
Iti napalabas a sardam
A kas kadagiti napalabas
A sardam
Nakalamlamiis
Ket inan-anusak manen
Nga impuor
Iti mangmatimati a kingki
Addaak a sumsumga
Iti isasangpetmo
Ket sungsungkaek manen
No kasano a lailuen daytoy
Nalamuyot nga ipusko
Dagiti dapan, gurong ken luppom
A napakil
Iti panangsapsapulmo
Iti kunam a kaipapanan daytoy lubong
Kasasaonak
Nupay ammok a saan a naisangrat kaniak
Dagita a saludsod
No di ket iti naggapuam
A nalawa a lubong
Bay-ak nga amloyennak
Bay-ak nga arakupennak
Bay-ak a matnag dagiti luam
Kadagiti dapuen a burborko
Ta amin a ladingit
Kabaelak a sigsigloten
Ken italimeng
Ditoy kaunggak
Ket kaduak a maidasay
Iti no mamin-ano a daras
Ket iti tunggal panagungarko
Agkarayamak iti saklotmo
Iti barukongmo
Kadagiti tagainepmo
Amloyek dagiti aliawmo
Arakupek dagiti ararawmo
Ket dagiti luam, pagbalinek
A nalamiis a lagip
Nga ammusayak
Tunggal ur-urayenka…
Agosto 2, 2011
Impaskil ni Asseng idi 2:55 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: companionship, existentialism, friendship, life, love, self
Subscribe to: Posts (Atom)
unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn eng_Latn unk tgl_Latn xho_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn nya_Latn epo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn crh_Latn eng_Latn unk ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn eng_Latn unk ilo_Latn spa_Latn ilo_Latn ilo_Latn tgl_Latn tgl_Latn ceb_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn vec_Latn ilo_Latn ilo_Latn tgl_Latn tgl_Latn ceb_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn vec_Latn unk ast_Latn ceb_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn plt_Latn tgl_Latn tgl_Latn jav_Latn tgl_Latn vec_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn plt_Latn tgl_Latn tgl_Latn jav_Latn tgl_Latn vec_Latn ilo_Latn ilo_Latn tpi_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn fin_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn fin_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn fin_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn slk_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn epo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn fin_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn tpi_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn fin_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn fin_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn fin_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn slk_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn epo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn fin_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn eng_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn eng_Latn unk spa_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn eng_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn eng_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn eng_Latn unk pag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn knc_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn knc_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn eng_Latn unk uzn_Latn uzn_Latn fij_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn srd_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn pag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn wol_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn srd_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn pag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn wol_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn