Salaysay ni Eden A. Alviar
RINAMBAKAN dagiti umili ken gobierno ti nagduduma a pagilian iti sangalubongan ti Mayo 1 kas Aldaw dagiti Mangmangged wenno Labor Day. Uray iti Simbaan Katolika iti intero a lubong ket rinambakanna daytoy nga aldaw kas Piesta ni San Jose Mangmangged, asawa ni Santa Maria ken pannakaama ni Apo Jesus.
Ditoy Pilipinas, naideklarar daytoy nga aldaw a piesta-opisial wenno regular holiday kas panangbigbig ti gobierno ti akem ken kontribusion dagiti mangmangged iti pannakapadur-as ti ekonomia ken kagimongan. Iti tinawen a pannakarambak ti Labor Day, nagadu dagiti maisaysayangkat nga aktibidad iti benneg ti gobierno, Simbaan ken iti mismo a sektor dagiti mangmangged nangruna dagiti nabukel a workers’ union iti nadumaduma a paset ti pagilian.
Maibilang dagiti mangmangged wenno trabahador a maysa kadagiti pundasion ti ekonomia ti maysa a pagilian. No awan dagiti trabahador, uray no adda dagiti kapitalista wenno agpuonan ket awan dagiti agtaray a negosio. Dagiti kapitalista ken trabahador ket kayariganda ti agasmang a riles ti tren a no awan ti tunggal maysa ket saan nga agtaray ti ekonomia.
Ti gobierno ket adda iti tengnga ken mamagkamang kadagiti dua a riles ti ekonomia tapno agtunosda para ti sapasap a panagdur-as ti pagilian. Nasken a ti gobierno ket pasingkedanna ti patas wenno balanse a pannakaaramid ken pannakaipatungpal dagiti linteg tapno agpada a masaluadan ti interes dagiti mangmangged ken kapitalista. Masapul a ti gobierno ket garantisaranna nga awan ti maabakan kadagiti kapitalista ken mangmangged tapno maibilang a nasalun-at ti ekonomia.
Ipampanakkel ti administrasion ni Presidente Benigno Aquino III a dumurdur-as ti ekonomia ti Pilipinas kas ipaneknek dagiti umad-adu a maipatakder a pasdek ti negosio ken establisimiento iti nagduduma a paset ti pagilian. Saan laengen a sadiay Metro Manila ken kadagiti dadakkel a siudad a mabangon dagiti commercial establishments kas kadagiti pabrika, department stores ken shopping malls. Adun dagitoy nga estabisimiento iti probinsia uray ditoy Kailokoan.
Napateg dagitoy nga establisimiento ta agpataudda ti pagsapulan a serkan dagiti rinibu a mangmangged. Ngem nagbalinen a nakapimpiman ti kasasaad dagiti kaaduan a mangmangged iti Pilipinas. Napukawen ti security of tenure dagiti kaaduan a mangmangged gapu ti nagsaknap a sistema ti “contractualization” wenno “endo” (end of contract).
Iti daytoy a sistema, dagiti kapitalista wenno employer ket agalada kadagiti trabahadorda babaen iti kontrata a kaaduanna ket agpatingga iti lima a bulan laeng tapno malisianda ti panagbalin a regular dagiti empleadoda ket saanda nga agbayad kadagiti adu a benepisio kas ti Philhealth Insurance, Social Security System, Pag-ibig contribution, 13th month pay ken dadduma pay a benepisio nga intuyang ti linteg.
Daytoy ti gapu a kaaduan kadagiti mangmangged ti awanen ti permanente a trabaho. Apaman a malpas ti kontratada ket maikkatda iti trabahoda ken agbirokdanto manen iti sabali a pagtra-bahoan. Awan ti insurance dagiti kaaduan a mangmangged a no agsakitda wenno dagiti kameng dagiti pamiliada ket maospitalda ket saanda unay a madagsenan iti gastos. Awan met ti magun-odda a benepisio a pension nga addanto met koma pagsanggiranda no lallakay wenno babbaketda ket saandanton a kabaelan ti agtrabaho.
Adda linteg a mangsaluad ti interes dagiti mangmangged iti Pilipinas, ti Labor Code a naaramid pay idi panawen ni Presidente Ferdinand Marcos kabayatan ti panagpaay a Labor Minister daydi Blas Ople. Addan dagiti probision ti linteg a naamendaran tapno mayataday ti kasasaad iti panawen. Ngem adda dagiti nalidem a linaon ti linteg a pangiyabutan dagiti kapitalista iti panangitultuloyda ti sistema ti “contractualization.”
Nabayagen nga ammo dagiti nangato nga opisial ti gobierno ken dagiti nasisirib a senador ken kongresista dagiti abut ti Labor Code, ngem awan ti tignayda tapno maamendaran ket maisardengen ti “contractualization” ta adu dagiti ag-lobby a kapitalista wenno employer a mayat iti dayta a sistema tapno ad-adu dagiti maganansiada. Saan a napagkedkedan dagitoy nga opisial dagiti negosiante ta kaaduanna ket isuda dagiti nangited ti adu a donasion kabayatan ti kampania kadagiti naglabas nga eleksion.
Adu pay dagiti politiko ken opisial ti gobierno ti babaknang met a negosiante nga agtagikua kadagiti establisimiento nga addaan kadagiti ginasut wenno rinibu a mangmangged ti saan a pabor ti pannakasullat ti linteg tapno agtultuloy ti “contractualization” tapno maintandudo ti interesda.
Iti naudi a presidential debate sadiay Dagupan City, dagiti amin a kandidato a para presidente ket impasingkedda ti panangkontrada iti “contractualization.” Nasam-it dagiti balikasda ta aggungun-odda ti botos ken suporta dagiti botante a mangmangged. Ngem no amirisen a nasayaat, dagiti dadakkel a negosiante a mangmangted ti donasion ti pagkampaniada ket dagiti agtagikua kadagiti establisimiento a nabayagen a mangad-adaptar iti daytoy a sistema. No mangabakda, kabaelandanto ngata a paayen ti kiddaw dagitoy a negosiante a saan a maamendaran ti Labor Code tapno naan-anay a masaluadan ti interes dagiti kakaasi a mangmangged?#
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn