Joseph Stalin
Ni Joseph Vissarionovich Stalin (Ruso: Иocиф BиccapиoHoBич CTaлиH; naipasngay a kas ni Iosif Vissarionovich Dzhugashvili, Ruso: Иocиф BиccapиoHoBич ДжyraшBили; 18 Disiembre 1878 – 5 Marso1953) ket isu idi ti Kangatuan a Ministro ti Kappon ti Sobiet manipud idi 6 Mayo 1941 aginggana idi 5 Marso 1953. Isu ket maysa kadagiti Bolshevik a rebolusionario a nagibangon ti Oktubre a Rebolusion idiay Rusia idi 1917 ken kalpasan daytoy ket nagtenggel ti puesto iti Tengnga a Komite ti Sekretario Heneral iti Partido Komunista iti Kappon ti Sobiet manipud idi 1922 aginggana ti pimmusay idi 1953. Bayat a ti opisina iti Sekretario Heneral ket opisial idi a mabutbutusan ken saan a naipanunutan a ti kanagatuan a puesto ti estado ti Sobiet, ni Stalin ket nakapabael a nagusar iti daytoy ti panagitiponna kadagiti umad-adu a kabilegan a tinengtengngelna kalpasan ti ipupusay ni Vladimir Lenin idi 1924 ken nagininut a nagikkat kadagiti amin a kasupiatna a grupo iti uneg ti Partido Komunista. Daytoy ket mairaman ni Leon Trotsky, ti maysa a sosialista a teorista ken ti kangrunaan a kritiko ni Stalin a dagiti kasapaan a daulo ti Sobiet, nga isu ket naipammagtalaw manipud iti Kappon ti Sobiet idi 1929. A ni Trotsky ket simbolo idi ti permanente a rebolusion, ti konsepto ni Stalin iti sosialismo iti maysa a pagilan ti nagbalina kangrunaan a a pakipatengngaan ti isip kadagiti politiko ti Sobiet.
Idi 1928, ni Stalin ket sinukatanna ti Baro nga Annuroten ti Ekonomia iti panawen ti 1920 iti maysa a naisentro unay nga agbilbilin nga ekonomia ken dagiti Lima aTawen a Plano nagirusat ti maysa a paset ti panawen iti napardas a pangindustrialisasion ken ekonomiko a kolektibisasion iti away. A kas nagbanagan, ti USSR ket napabalin manipud iti maysa nga agrario a kagimongan iti maysa a nalatak a bileg ti industria, daytoy ti batayan para iti irurumsuana a kas ti maikadua a kadakkelan nga ekonomia ti lubong kalpasan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.[1] A kas nagbanagan ti napardas nga ekonomiko, sosial ken dagiti politikal a panagbalbaliw iti Stanilista a panawen, riniwriw kadagiti tattao ti naipatulod kadagidiay kampo ti napilit a panagobra,[2] ken riniwriw pay ti naideporta ken naipammagtalaw kadagiti adayo a luglugar iti Kappon ti Sobiet.[2] Ti rugi nga yaalsa ti paset ti agrikultura ket nagsinga ti panagpataud kadagiti makmakan iti nasapa a panawen ti 1930 ken nagpawrawad daytoy ti didigra a Bisin ti Sobiet iti 1932–1933. Idi 1937–38, ti maysa a kampania ti panagsuppiat kaditi naipabasol a kabusor iti Stalinista a turay ket nagpatingga iti Nalatak a Panagpurga, ti maysa a paset ti panawen iti nawatiwat a panagigawid nga adu kadagitoy a ginasut a ribribo a tattao ket pinatay, a mairaman dagiti pannakaibalud dagiti daulo ti Nalabbaga a Buyot iti pannakiramanda kadagiti gandat a panagikkat ti gobierno ti Sobiet.[3]
Idi Agosto 1939, kalpasan ti panakapaay ti panangibangon ti maysa nga Anglo-Pranko-Sobiet a Kumaduaan,[4] Ti USSR ni Stalin ket simrek iti maysa a di-mangriribok a tulag iti Nasi nga Alemania a daytoy ket nagbingbingay kadagiti bikodda a buklan ti impluensia idiay Akindaya nga Europa. Daytoy a tulag ket pimmalubos ti Kappon ti Sobiet a makaala manen kadagiti sigud a teritoriona iti Ruso nga Imperio idiay Polonia, Pinlandia, dagiti Baltiko, Bessarabia ken akin-amianan a Bukovina idi nasapa a paset ti panawen ti Maikadu a a Sangalubongan a Gubat. Kalpasan ti panaglabsing ti Alemania iti daytoy a tulag babaen ti panagraut ti Kappon ti Sobiet idi 1941 ken ti panaglukat ti maysa a Dumaya a Sanguanan, ti Kappon ti Sobiet ket timmipon kadagiti Aliado. Nupay adu kadagiti nadangran ken natay a tattao ken dagiti napukaw a teritoriona it panagrugi a paset iti gubat, ti Kappon ti Sobiet ket nakapasardeng ti panagabanse ti Aksis kadagiti gubat iti Moscow ken Stalingrad. Dimteng a, ti Nalabbaga a Buyot ket nakapan iti Dumaya a Europa idi 1944–45 ken natiliwna ti Berlin idi Mayo 1945. Gapu ta adda ti naisangsangayan a papelna iti panagballigi dagiti Aliado ti panagsupiat ti Alemania,[5][6] ti USSR ket rimsua ken nabigbigan a kas maysa a nalatak a bileg kalpasan ti gubat.[7]
Ni Stalin ket nagidaulo ti Sobiet a delegasion idiay Yalta ken dagiti Potsdam a Konperensia, nga isu ket nagiladawan ti mapa ti kalpasan ti gubat a Europa. Ti komunista a tinurayan dagiti kumanigid a gobierno a matalek iti Kappon ti Sobiet ket nagipatakder idiay Dumaya a Pagkaykaysaan dagiti satelite nga estado a ti USSR ket sumsumrek ti maysa a yaalsa para ti panagturay ti sangalubongan, a kakunkuna a ti Nalamiis a Gubat, iti Estado sUnidos ken ti NATO. Idiay Asia, ni Stalin ket nagibangon ti nasayaat a panakibiang kenni Mao Zedong idiay Tsina ken Kim Il-sung idiay Amianan a Korea, ken ti Stalin a panawen ti Kappon ti Sobiet kadagiti nadumaduma a pamay-an ket maysa a modelo para iti baro a naporma a Republika iti Tsina dagiti Tattao ken Republika iti Korea dagiti Demokratiko a Tattao.
Isu ket nagturay aginggana iti ipupusayna idi 1953, ni Stalin ket nangidaulo ti USSR iti paset ti panawen iti kalpasan ti gubat a panagpabaro, a namarkaan daytoy babaen ti panagturay ti Stalinista nga arkitektura. Ti nagballigi a panagrang-ay ti [nuklear a programa ti Sobiet]] ket nagpakabael iti daytoy a pagilian nga agbalin a makiadua a naarmasan ti nuklear a bileg iti lubong. Ti limbang a programa ti Sobiet ket nairugi a gapu kadagiti gandat a nuklear. Kadagiti kinaudi a tawenna, ni Stalin ket nangirugi pay kadagiti makunkun a a Dagiti Nalatak Gandat ti Patakder iti Komunismo ken ti Nalatak a Plano par aiti Panagbalbaliw iti Masna.
Kalpasan ti ipupusayna, ni Stalin ken ti turayna ket naipato kadagiti nadumaduma nga okasion, ti kaimudingan kadagitoy ket ti Maika-20 a Kongreso iti Partido Komunista iti Kappon ti Sobiet idi 1956, a ti simmaruno kenni Stalin a ni Nikita Khrushchev ket indarumna ti legadona ken nagidaulo kadagiti pamay-an ti de-Stalinisasion iti Kappon ti Sobiet. Dagiti moderno a kapanunotan kenni Stalin iti Ruso a Pederasion ket aglaaok, nga adda dagiti makapapunot kaniana a kas maysa a mangidadanes,[8] ken dagiti dadduma pay ket makitada isuna a kas maysa a mannakabael a daulo.[9]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Wheatcroft, S. G.; Davies, R. W.; Cooper, J. M. (1986). Industrialisasion ti Sobiet Naipanunotan manen: Dagiti Preliminario a Nagbanagan maipanggep ti Ekonomia a Panagrangrang-ay a nagbaetan ti 1926 ken 1941. Vol. 39. Panagrepaso ti Pakasaritaan ti Ekonomia. p. 264. ISBN 978-0-7190-4600-1.
- ^ a b Getty, Rittersporn, Zemskov. Dagiti biktima iti Sobiet a Sistema ti Panagdusa kadagiti Sakbay ti Gubgubat a Panawen: Ti Umuna a Panagarngian iti Pakaibatayan iti Arkibo nga Ebidensia. Ti Amerikano a Naipakasaritaan, Tomo. 98, Bilang. 4 (Okt., 1993), pp. 1017–1049.
- ^ Abbott Gleason (2009). Kadua ti Pakasaritaan ti Rusia. Wiley-Blackwell. p.373. ISBN 1-4051-3560-3
- ^ Michael Jabara Carley. Gibus iti 'Ababa, Di-napudno a Dekada': Panakapaay iti Anglo–Pranko–Sobiet a Kumaduaan idi 1939. Dagiti Panagadal ti Europa-Asia, Tomo. 45, Bilang. 2 (1993), pp. 303–341
- ^ Weinberg, G.L. (1995). Panagarmas ti Lubong: Ti Sangalubonganm a Pakasaritaan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. p. 264. ISBN 0-521-55879-4.
- ^ Rozhnov, Konstantin, Sino ti Nangabak ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat?. BBC.
- ^ Superpower politics: change in the United States and the Soviet Union Books.Google.com
- ^ Kasano a sinango ti Rusia dagiti dakes a napalabasna, BBC News (5 Marso 2003)
- ^ Ruso a kinaagtutubo: Ni Stalin ket nasayaat, nasken a pumanaw dagiti emigrante: poll, Reuters (25 Hulio 2007)
ltz_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn