Salaysay ni Judith M. Simon
UMAYKA man ketdi ta inta agpagnapagna idiay baybay, ‘mare. Bay-am pay laeng dagita labaam yantangay ta nasapa pay met. Ikkanta met, a, ti bagita iti aliwaksay. Saan a dayta lattan agmalmalemta a paigagalut iti pagtaengan. Masapul nga ag-unwind-ta, sika ketdi met.
Kitaem, a, iti katratrabahota iti balay ket natataengan ti langata ngem iti edadta. A di rumbeng! Ay, isukatnata dagiti assawata, a, no kasta. Isu a bay-am man dagita labaan! No agunget ni ‘pare, a, ket agungetkanto met. Maminsanak met laeng a napan immaliwaksay, lakay, ilailomto lattan, a.
Ala, saan met ketdi a basta panagaliwaksay latta daytoy a panangawisko kenka, a, ‘mare. Kayatka laeng a tulongan babaen ti panangipadigok iti nabuyak iti telebision. Isu a saan met laeng a puro negatibo ti maal-ala iti panagbuya kadagiti damdamag (nupay kasta unay latta a pungtotko kadagiti pork barrel scam a di met laengen maung-ungpot nga isyo ken dayta panagpukaw dagiti bawang isu a kasla balitok ita ti presioda).
Ammom ngamin, ‘mare, ti gayam nalabes a panagtugtugaw lattan ket makaited iti sagubanit iti bagbagi. Kuna man ti panagadal, mangibunga kano daytoy iti sakit ti puso, diabetes, obesity (nakaro a panaglukmeg) ken dadduma pay.
Dayta la unay ti gapuna, ‘mare, a kayatka nga awisen nga agpagnapagna. Ayna, nagngina ti agkasakit, ania! Kuna ngarud ti ads iti telebision: Bawal ang magkasakit.
Iti agdama a panawen, ‘mare, mapan kanon a kagudua ti orastayo iti inaldaw ti mapmapan iti panagtugtugaw laeng. Iti trabaho, kas koma ken ni maestro no kasta a bakantena, itugawna man ti agaramid iti lesson plan para iti sumaruno nga aldaw. Sa no mapan met agklase, puera delos buenos kadagiti dadduma, itugawnanto pay laeng no oras ti panagklasena ta agpakpakopia met lattan, piman, imbes nga ipalawagna dagiti leksion. Inton sumangpet iti balay, itugawna man met laengen, a, ta nabannog kano ngarud.
Wen, itoy a panagbaliw ti lifestyle-tayo, ‘mare, maliplipatantayon nga ikkan ti bagitayo iti panawen a mawatwat koma met uray sagpaminsan laeng. Ngem iti kaadu ti trabaho, kas nakunan, malipatantayo payen ti tumakder tapno yinana koma bassit dagiti nautoyan a piskel ken ur-urat.
No ania ket unay ti yal-alistoantayo la unay iti inaldaw. Awan met koma no ammotayo nga imanehar ti orastayo (basaen ti kolum a Sinursuran iti naglabas nga isyona itay Hunio). Di kad’ imbes nga igubettayo ti bagitayo nga itugaw nga agtrabaho, ay, adda la ketdi oras a maitedtayo iti bagitayo tapno makawatwat met uray iti uneg ti pagtrabahuan.
Kuna pay ti panagadal, ‘mare, uray kano no agwatwatwat ti indibidual no ad-adu latta nga amang ti panagtugtugawna iti trabaho a di man la ag-break uray apagbiit, kandidato latta iti risgo ti salun-at a naibagatayon.
Ti ngarud napintas ditoy, ‘mare, no madlawmo a kasla umirtengen dagiti urat wenno piskel, takderam pay laeng ti panaglabam. Ipagnapagnam. Umangeska iti nauneg. Sa sublianam met laeng ti trabahom. Frequent breaks, dayta man ti masapul. Patinayon a panangted iti bagi iti inana.
Kasano koma a makaited iti sobra a panaglukmeg ti panagtugtugaw laeng, kunam, ‘mare? Siempre, no nakatugawka la nga agnanayon, makariknaka iti pannaka-boring. Gapu kadayta, ibaw-ingmo ti imatangmo iti panagbuyam iti telebision. Bayat ti panagbuybuyam, igiddanmo met ti kumaremkem kadagiti masaramsam. Itoy a gundaway, dimo mapupuotan nga adu gayamen dagiti naipaunegmo a taraon— a kaaduanna pay met a sitsiria. Plus softdrink!
Inton agbalawka, ‘mare, nagadu gayamen ti nagimulsitam. Maurnong dagiti calorie nga impaunegmo ket agbalinda laeng a taba ta saanmo met a watwatwaten ti bagim. Di kad’ lumukmegka a lumukmeg. Pagangayanna, triple body-kanton. Kayatmo ngarud a kastaka, ‘mare? Isukatnaka la ketdi ni ‘pare.
Iti met biang ti sakit ti puso, kasta met laeng. Ti nalaus a panaglukmeg, dakkel unay ti risgona. Iti saan a pannakapuor dagiti taba a naipauneg iti bagi, abbenganda dagiti urat a kumamang iti puso. Uray pay iti utek. Di kad’ naladawton ti amin no inatakenakan!
Ammom, ‘mare, itoy a damag, damdamagek iti bagik: Daytoy ngata ti gapuna nga adu ti obese iti senado ken kamara?
Ken uray pay kadagiti lidertayo iti ili ken barangay, kitaem ket adu kadakuada ti buksitan. Ken napanen iti sabali a lubong gapu iti atake ti puso.
Dagitoy a lidertayo, addada koma nga agpampanday iti linteg para iti pagimbagantayo. Ngem agtugtugawda met laeng sa nga awan ar-aramidenda bayat daytoy nga aramidda? Paliiwem ket adu kadagiti lidertayo ti mapanda an-anusan ti mapan agtugaw a makiahedres iti kankanto.
Ngem sabagay, salun-atda dayta, ‘mare. Makaammodan, a, no kaykayatda ti agtugtugaw ngem ti tumulong kadagiti iturayanda. No koma agpagnapagnada a mapan mangkita kadagiti iturayanda. Sa makisarsaritada kadagitoy tapno maammuanda dagiti arungaingda.
Malagipko idi ti programa dagiti pannakabagi ti linteg. TABA daydi. Akronim a nalipatak pay ketdin ti kayatna a sawen ngem napatak iti lagipko ti panggep daytoy. Isu dayta ti pannakaikkat dagiti sobra a “taba” dagiti pulis babaen ti naynay a panagwatwatda. Iti kasta, saanda a nalaka nga agal-al ket makakamatda kadagiti nangisit ti kararuana a kanayon latta nga agwarawara a mangkitkita kadagiti biktimaenda.
Yanna ngatan daytoy a programada? Makitkitata met iti telebision, ‘mare, ken uray pay iti ilitayo nga adu latta dagita a pannakabagi ti linteg a bussot. Gapu ngata iti bingayda kadayta di latta mapasardeng a sugal a hueteng. Ay, adu met a pulotan ti magatangda kadagita a sideline-da, kunam sa, ‘mare!
Ala, intan, ituloytan ti mapan agpagnapagna, ‘mare…
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn