Sinurat ni Jose Ed. Sajonia
(Umuna a paset)
ITI LAKSID ti kadakkel ti ilgat ti sektor-edukasion iti national budget, agingga ita ket saan pay a maiyintek ti husto a programa ti Edukasion a mangsolbar iti nakaro a kinakisang ti oportunidad ken nangruna unay ti nakusep a panangkagat ti ubbing iti kurikulum a kanayon a mayataday iti kabaelanda. Sakbay a mabukel ti K to 12, addad’ta idin dagiti problema ti agkurang nga eskuela ken titser ken kanaigna a pakaseknan. Saan pay a nasolbar dagitoy a problema agingga iti agdama. Saan ngata a mangpadagsen manen daytoy iti narebisar a programa ti edukasion? Sigurado nga ipatungpal ti agdama nga administrasion ti prinsipio ti K to 12 ta ita pay ket nagrekrutdan iti baro a titser ken naruay ti tignay ti DepEd a mangnayon iti siled a pagbasaan iti elementaria ken haiskul iti probinsia.
Ala, ket maseknantayo amin kadaytoy a gannuat ti gobierno para kadagiti sumarsaruno a henerasion. Kangrunaan a puntiriaen ti K to 12 ti kabaelan ti agad-adal tapno iti maikalima a tawenna iti elementaria ken haiskul ket maikkan ti adal iti praktikal nga arte ken bokasional a kasapulan ita dagiti industria a saan ket a kurso-akademiko (four-year degree) nga agliblibbiangen ti kaadu ti nakaturpos nga awan ti pagsapulanda. Imbag ta adda ti abroad a pagkamangan dagiti desperado a de kurso. Nupay kasta, dakkel ti ambag ti OFWs iti pannakamantener ti matgedan ti turay. Ngem agpatingga kadi lattan a ti ladawan ti Pinoy ket patagtagabo iti sabali a tao ken pagilian?
Kuna ti maysa nga agpalpaliiw a domdominarantayo ti laing ken siglat iti sports iti sangalubongan. Uray iti imbension ken akademiko a tay-ak ti pagsiriban saantay met a paudi. Ngem apay no kasasaad ti panagbiag ken panangrienda ti gobierno ket maud-uditayo? Innayonna a siguro a nagramut ti pannakaedukartayo ken ti nagsasanggala a kultura a nakaigamerantayo gapu iti pannakakolonisartayo iti sabali a pagilian iti mano a siglo.
Ngem adda namnama a maipaspasir iti pannakaipakat ti K to 12. Nagnaming ti DepEd, TESDA ken CHED a probitsarenda dagiti materiales ken kasapulan a maaramat iti maikalima a tawen ti panagadal dagiti ubbing. Ditoy ngamin a maipokus ti kabaelan ti ubing iti pagduyosanna a kaaduan kadagitoy ket dagiti maadal a teknikal, bokasional ken praktikal nga abbaba a panawen ti pannakairingpas ngem nasamay a pangisapul ti pagbiag. No mangged ti amin a tattao gapu ta adda nadayaw a trabaho nga aramidenna ket umadu ti negosio ket bumaknang ti ekonomia ti gobierno.
Iti sabali a bangir, ita pay, mainayon nga awit ti kaibatogan ti kaaduan nga umili ti kaipapanan ti saggaysa a tawen a mainayon iti elementaria ken haiskul. Kuna met ti DepEd a nasamay daytoy a pormula tapno manayonan ti tiempo wenno panawen a busbosen ti ubing nga agadal ket lumalaing ken ad-adu ti masursuroda. Epektibo ngata?
Iti ekker dagiti edukador, ipettengda a napintas daytoy a programa ta yapalda ti Pilipinas iti sabsabali a pagilian a nangadaptaren ti kas iti K to 12 a sistemada ti edukasion. Narigat kanon no mauttotantayo ti nagsaknapen a sistema, sangkakunada.
Pagdiligem: idiay Western Countries ken Europa, napigsa ti subsidy nga ited ti gobiernoda iti sektor ti Edukasion. Kontrolado ti gobiernoda ti pagadalan. Saanda nga agingatngato iti tuision ken matrikula. Ti gobierno ti manglitup iti pagkurangan/pagkasapulan dagiti pagadalan, saan ket a maipabaklay iti umili. Ditoy pagiliantayo, Edukasion ti maikadua laeng a kadakkelan ti ilgat iti national budget. Ad-adda ketdi a maburiboran ti nagannak ta nagadu a pakontribusion ken sabali ti pisikal a pannakipartisiparda iti panagobra iti eskuela.
Kababaan a pagbasaran ti panagadal ti ubing. Mangrugi iti Nursery, itan a. Santo Pre-school (kindergarten). Day Care ti masakupan ti LGU. Daytoy 20 a bulan a nagpokusan ti panawen ti nagannak (no masangona koma wenno magaget a tumulong a mangisuro) ken ti maestro/maestra a mangisuro ti umisu a panagsao, panaglasin, panagbasa ti letra ken numero: sapsapado a panawen tapno naan-anay a nakasagana ti ubing para iti Grado Uno.
Ngem iti kababaan a surbey, adu ti ubbing a masadut nga agiggem/mangiyuged ti lapisna ta ay-ayam ti nakairuaman ti sentidona. Kaaduan a mabaybay-an dagiti nagannak ta ipatudonna metten ti amin iti titser ti ubing: a kasla ketdin obligasionna amin ti agisuro ti ubing gapu ta masuelduanen. Kenkuana, maitedna la ket ti taraon ken makaludonna a ket kusto daytan. Daytoy ti tipikal a senario ti ubing a nasadut nga agadal.
(Adda tuloyna)
pag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn