Kolum ni Jobert M. Pacnis
(Umuna a paset)
‘YUNG depression, gawa-gawa lang ng mga tao ‘yan. Gawa nila sa sarili nila…
Malagipmo no nagkuna iti dayta?
No managbuyaka iti noontime show iti telebision, nalabit nga ammomon. Wenno, managpeysbukka. Ta nagpiestaanda la ngarud dayta iti social media.
Ania met ngarud ti reaksionmo idi? Nakapungtotka kas iti kaaduan? Ginuram met daydiay a komediante a nagkuna? Saanna man la a nalapdan ti bagina a nagsao iti makasair ti rikna. Ipagarupna ngata a nalaka laeng ti agsagaba iti depression wenno sobra a kinaliday?
Ken asino met ngata nga indibidual ti agparparbo nga adda depression-na?
Wen, ta saan nga asi-asi a sakit ti depression. Natamingtayo idin daytoy kadagiti immuna a sinurattayo. Kabulon ti bukodtayo a padas. No di kabaelan ti maseknan, mabalin nga agpakamatay. Ag-suicide!
Panagrikna ti biktima ti depression, awanen ti kaes-eskan ti agbiag. Aglalo la ngaruden no dina marikna ti kinapategna iti sosiedad kangrunaan iti pamiliana wenno gagayyemna. Samsam-itenna laengen ti pumusay tapno saannan a marikna ti et-et ti nakaro a liday. Saanen a makapagpanunot a basol ti mangkettel iti bukodna a biag.
Ita, natinggaw daytoy nga isyo. Maisupadi idi a di maikankano wenno mapagsasaritaan. Kasla ngamin nakababain iti sosiedad no maammuanda nga addaanka iti depression. Ibagada a kapuyka— nakapuy ti pakinakemmo.
Dida maawatan a maysa a sagubanit daytoy. Wen, sakit a masapul koma a pagsaritaan, maipakita kadagiti eksperto tapno maagasan.
Ngem no apay a maysa pay a nalatak a personalidad iti telebision ti nagkuna a gawa-gawa laeng ti tao ti depression!
Insensitive! kunada la ket ngarud kenkuana iti social media.
Itay laeng nabiit, naipalgak a maysa manen a pagtaudan ti depression ti agraraira ken mapagad-adalan. Wen, ta saan laengen a kadagiti problema wenno parikut a pagaammotayo ti pakaigapuan ti depression.
Nagballaag ti Departamento ti Salun-at (DOH) iti “baro a rupa” ti depression a maala pay met iti social media. Isu kano daytoy ‘tay panangatakeda kadatayo iti social media. Bashing, kunada iti Ingles.
Nainget ita ti panagadal nga isaysayangkat dagiti maseknan no talaga a maikonektar iti social media daytoy baro a kita ti depression.
Segun ken ni Dr. Eric Tayag, spokesman ti DOH, masipsiputan ti panagadu ti biktima ti pannaka-bash iti social media (a mabalin a kunaentayo a pannaka-bully) a kaaduan nga agtutubo dagiti biktima. Ngamin, arig saanda nga ibbatan ti selponda iti inaldaw tapno dida ‘maisina” iti artipisial a lubong a paggargarawanda.
Ti bashing, nakaro gayam a depression ti ibungana no di malapdan. Gapu ta agtutubo ti kaaduan a biktima, kaaduanna kadakuada ti saan a maka-move on. Demdemdemenda lattan ti pannakaatake, pannakairurumen, pannakaikuskuspilda iti social media. A no di naalibtak dagiti gagayyem wenno kapamiliana, naladawton a maduktalanda.
Ti ammo dagiti biktima, kabaelanda a risuten daytoy a bukbukodda. Agingga a matakuatanda laengen nga imammameg idan ti depression.
“Isuda (dagiti agtutubo) dagiti kayatmi a salakniban,” kuna pay ni Tayag, “ta naynay nga isuda ti biktima.”
Pammaneknek ti umad-adu a biktima ti depression ti kina-busy ti Hopeline ti DOH. Adu ti tawag a maaw-awatda nga agpatpatulong kadagiti mapaspasamak kadakuada.
Saan ngarud a karkardayo a dumakkel a dumakkel ti bilang ti nasurok a tallo a riwriw nga agsagsagaba iti depression (segun iti report ti World Health Organization) iti pagiliantayo.
Ingunamgunam ngarud ni Paulyn Ubial, dati a Sekretario ti Salun-at, ti panagridam ti tunggal maysa kadagiti gagayyem wenno kameng ti pamiliana. Siputan no addan kadagitoy dagiti pagilasinan ti depression.
No kasta man bilang, masapul ti naan-anay a panangipateg iti mapattapatta a biktima tapno matulongan iti kasasaadna. Iparikna ti kinapategna kadatayo. A saan pay a ngudo ti amin. Nga adda latta namnama.
(Adda tuloyna)
cat_Latn ilo_Latn tgl_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn