Ti Maikadua a Premio Reynaldo A. Duque
Napipintas dagiti sarita a nangab-abak iti Maikadua a Premio Reynaldo A. Duque Para iti Literatura Ilokana. Adda kabukbodan tunggal maysa a gupit. Tunggal sarita ket awitna ti bukodna a kinapintas. Makapnek. Rumbeng a maikari ti tunggal maysa ti ginun-odna a pammadayaw. Namaris ti magubuay a pannakapnek.
Kadagiti tallo a nangabak a sarita, kasla awan iti naisalumina kadakuada iti ngayed ta aminda ket trinatarda ti maipapan ti parikut ti pamilia. Ti parikut a saan a pinataud iti ruar ti pamilia wenno nagtaud wenno pinataud ti sabali a tao. Saan met a bunga ti rissik ti gimong. Saan met a rason ti alienation. Wenno ania ditan a rissik a pinataud manipud iti ruar ti pamilia. Dagiti parikut a natratar ket mismo a dagiti kameng ti pamilia ti simmango wenno dagiti maseknan a mismo iti nagtayyekan ti sarita. No kasano a sinango dagiti agbibiag ti limtuad a parikut, maitugkel met dita ti immatang dagiti agbasbasa ket gubuayenda ti kabukbokodanda nga ekspektesyon a manggutugot kadakuada a mangsurot ti agus ti sarita manipud rugi agingga iti gibus.
Kalpasanna, agtinnag a mauyos ti isem ti pannakapnek. Kadagiti addaan iti alikuteg unay a panunot, ibulosna ti panagwerret ti isip ket sumallukob iti panunot iti panagaramid met ti kabukbokodan a bersion. Naimpluensiaan. Nainspirar. Isu daytoy ti impluensia ti binasa. Marikna laeng dayta nga impluensia kalpasan iti panagbasa iti napasnek.
Mayat man ti nagtartarayan dagiti topiko a naidatag kadagiti tallo a nangabak. Dua kadagitoy ti nangtratar maipapan kadagiti agassawa nga awan anak ken dagiti parikut a simmangbay kadakuada. Maysa ti nangtratar iti prinsipio ken takder ti asawa a babai ken asawa a lalaki; idinto a ti maysa ket gapu ta saan a makaanak, isu a mapasamak iti panagsina. Ti maysa met ket ti sentro ti sarita maipapan kadagiti parikut a sangoen ti “itta” nga anak. Makapaisem ket daytoy uray no dagiti linabag dagiti balikas ket marikna ti semsem ket muriot ti “itta.” Nabileg ken naannayas iti ikakapet dagiti balikas kabayatan iti panangbasa.
Ti ketdi nakadidillaw ken makapaisem ket dagiti mannurat wenno dagiti author ket ammoda ken kabisadoda ti inaramatda a lenguahe kas maitutop iti pinutarda a sarita. Nabibileg dagiti lenguaheda, maitutop la unay.
Nagbibibileg dagiti inaramatda a paulo ket marikna kadagitoy ti gutad ti natratar a pakasaritaan. Adda kadagitoy a paulo ti anges ti sarita. Saanen nga inlawlawag dagiti author ti kayatda a sawen, ti kayat tunggal author a sawen iti paulo ti saritana, ta uray no saanda nga imbaga, kas kalawag iti agmatuon nga aldaw ‘diay Laoag a maawatan ti kayatda a sawen.
Ta kasta ngamin ti pinutar a bunga ti arte, ipakitam uray saanmon nga ibagbaga ta impakitam la ngaruden. Apay nga ibagam pay laeng? Isu met laeng ti kasunganina, a no imbagamon, saan ngarud a rumbeng nga ipakita ta imbagam la ngaruden. Apay nga ipakitam pay laeng? Daytoy ti nangipaay iti siken ken bileg dagitoy a paulo ta marikna ti/dagiti agbasbasa/nagbasa ti gutad iti panagpitik ti binasana. Ket nariknana ti bileg ti nanggubuay ti tik-ab ken isem nga aglaplapusanan.
Ngarud, kadagitoy a nangabak, umno laeng ti rinagpatda a pammadayaw. Rumbeng laeng a maipaayanda iti tung-ed a kas panangayon ken yaallukoy.
Ala ngarud, rugiantayo a siripen dagiti sarita ket idatagtayo ti kapaliiwantayo, kas maibatay iti pannakaawattayo ken panangikutektek iti intay binasa. Sumagmamano laeng dagitoy a maibagak a pagpintasan dagiti sarita.
Kas iti maikatlo a gungguna, ti “Subeg” a sarita ni Jake F. Ilac. Marikna la unay ti bara ti lumlummuag a ngayemngem ti bida a lalaki gapu iti saanna a maisikkir ti takderna a kas asawa wenno uray maimdengan koma ti takder ti paternal a gupit. Dina magun-od ti kayatna mapasamak wenno ibaga a dina maipapilit ti takder, panggep ken kapanunotanna, kas asawa a lalaki. Saanna laeng a pinagarko dagiti kiday iti pannakarikna iti kinaawan ti bileg wenno ti saan a naisikkir wenno saan nga inimdengan a pannakabalin ti maysa nga asawa a lalaki. Kasla nalipit ti lalaki iti nagbaetan dagiti naparnuay a parikut ket saan a makakuti wenno sisasango iti awanan mamaayna nga irurukuas wenno awanan tulangna a pagtaktakderan
Ket naawan ti mamaayna ken kaimudingan ti sinirmata a masakbayan ta napukaw ti essem ti kasimpungalan. Saan ketdi a basta napukaw lattan no di ket tinaneb ti naparnuay a parikut a nakaipasungalngalanda. Dayta a pannakaipasungal ket inakasna ti pigsa ti pakinakem ti asawa a babai ket nagbirok iti pakaiyaw-awanan iti sangsangoen a dagensen. Kinamangna iti liklik a mangiyikay kenkuana a sisasango iti dakkel a parikut.
Narikna ti kinabileg ti paulo ti sarita a naidatag ta pulos a saan a naunnat ti nabagkog a kapanunotan ken pagtaktakdderan asawa a babai. Posible met a kunaen a pananglisi dayta iti aramid a naipabasol – ti basol a saan met a basol no usigen a nalaing. Ngem gapu iti pagtaktakderan a kapanunotan, a posible pay a kunaen a dayta ti prinsipio a saan a dimngeg iti suhestion ti paternal a gupit. Pagangayanna, limmuag ti ngayemngem iti saan a naikaskaso a bileg. Isu a dayta a ngayemngem, uray di naibaga, yebkasna met, iladawanna pay ti kinasubeg gapu iti saan nga idedengngeg, saan a panamati iti paternal a biang.
Kasla insarado a komunikasion ti pinarnuay ti kinasubeg. Saan a maited wenno maala ni Gerry ti numero ti telepono ti asawana, saan met a mapatulodan iti visa ta bumisita koma. Kaarignan tay linuktan a ridaw iti nakalawlawa ngen saan nga umuneg ti indiayaan ti tarabay ken panangisakit. Naimula iti paulo ti karirikna ni Gerry, ti bida a lalaki. Sadiay ti pakariknaan ti marikriknana a dagensen. Ingarngaretnget ti kaungganna ti “subeg.” Napigpigsa met ngarud ti gutadna ti nagngaretnget a kaunggan ngem ti balikas a naisawang.
Nabileg ketdi a katatao ti naikawes iti bida a lalaki ta tinakderanna ti karina iti matrimonia, nupay posible met koma ti itatalliaw iti sabali – ti panangsapulna ti ayat iti sabali a sidong. Apay ketdi a saanen? Ngem saanna nga inaramid dayta ta kas iti kunana – asawa laeng ti asawa. Posible a sublianna koma ti babai a nakarelasion sakbay a nagasawa wenno ti babai nga immawag ti telepono a ni mismo asawana ti nakasungbat ngem saanna nga inaramid dayta. Ken posible pay a bulosanna ti tiptipdenna a rikna ken essem iti sekretariana a makabatombalani iti rikna ta uray ni attorney ket adda pay ti agragut nga essemna, ngem saanna nga inaramid dayta gapu ta asawa laeng ti asawa.
Iti legal nga aspeto, kas iti balakad ti abogado, mabalin a mangipilan iti annulment ti kasarda ken asawa a babai ngem saan latta nga inaramid ti lalaki. Nupay kinunan ti asawa a lalaki a dinan masinuo no ania ti marikriknana, iti dayta a punto, kabayatan a masemsem ni Gerry iti panagsubeg ti asawana, agsubli met dayta rikna kadagiti riders ket apunan ida iti nagudua a reaksion – mangayon kenkuana ken saan.
Saan a naan-anay a rason ti kinaawan iti kabukbokodan nga anak iti yiibbet kadaytoy tinakderanna a prinsipio. Banag a nanangipaay iti napigsa a karakterisassion wenno kababalin a naikawes kenkuana. Banag a nangipaay iti kinasiken ti sarita.
Ti karakterisassion a pulos a di nagbaliw, ti paulo ti sarita, ti semsem a marikna dagiti riders a nangited ti apuy ti naglalaok a pagtaktakderan, ti trinatar a topiko, ti kinaurnos dagiti balikas kadagiti binatog dagiti sumagmamano laeng iti inkam inaganan a pagpintasan ti sarita. Adu pay dagiti pagpintasanna, dagiti makagutugot iti rikna a kunam la no agtultulid a bola dagiti naiparang a pasamak.
Para iti author, yebkasmi ti nabara a kablaaw!
===========================================================
Itta
Sarita ni Jovito F. Amorin
Maika-2 a Gunggona
Maikadua a Premio Reynaldo A. Duque Para iti Literatura Ilokana
Dagiti Hurado: Dionisio S. Bulong, Jusn S. P. Hidalgo, Jr., Cles B. Rambaud
Dagiti pagpintasan ti sarita ket sumagmamano laeng ti innak dakamaten. Isuda dagitoy sumaganad:
Ti sentro ti sarita ket maipapan kadagiti parikut a sangoen ti “itta” nga anak. No “itta” no kuna, naisupadi kadagiti amin. Wenno kabaliktadna iti isu amin. Kas itoy a sarita, isuda amin nga agkakabsat ket deadal ken makuna nga addada iti nangato nga agpang iti gimong ket aglaplapusananda iti panagbiag, ngem, isuna, a buridek, ket saan a nakapagturpos iti adal ken awan ti maipagpannakkelna kadagiti kakabsatna. Awitna ti bunga ti saan a maikanatad nga aramid idi isuna iti naikkan iti tiansa a maaddaan iti nabunga a masakbayan. Isu dayta ti nakapanagananna iti “itta” iti ipagna a doktora.
Nupay sisasango iti saan a pagduaduaan a parikut ti “itta” saanna nga inaramat ti kinabababana a mangubor ti nangato nga ipag. Ti ipag a napalanguad ken “awan babainna” a naikamang ta dina ammo iti agdayaw wenno agraem. Itoy a punto, maibaskag dagiti parikut a sangoen ni Marcos, ti “itta.” Ket no kasanona a solbaren dagitoy a simmangbay a parikut, isu met iti nagtartarayan ti sarita. Dagiti parikut a buklen ti ipag a palanguad, ti regaloda iti kasangay ni mamang, ken ti gastosen iti debut ti bugtong nga anakda. Dagita dagiti kangrunaan a solbaren ni Marcos.
Awan ketdi iti makita a rissik kadagiti agkakabsat. Amin dagiti kakabsat ni Marcos ket ipapaayda amin ti supotarda iti kabsatda, nangruna la unay ti asawa ti doktora ta dina binay-an ni Marcos lalo iti financial a pagkasapulanna. Makuna a binalanse dagiti naidatag a susik babaen iti kinaawan iti nagubsang ken saan a naitaoan nga aramid a maikontra iti tao ken iti gimong. Daytoy ti nagpigsaan ti sinurat ta naiparang ti makatao ken maiparbeng nga addang. Naipakita iti daytoy a sarita ti umno a kaipapanan ti ladawan ni Ilokano, a kas addaan iti nangato a galad ken kababalin. Ni Ilokano iti mararaem a gimong. Naisangayan a puli.
Makapaisem ket daytoy uray no dagiti linabag dagiti balikas ket marikna ti semsem ket muriot ti “itta.” Nabileg ken naannayas iti ikakapet dagiti balikas kabayatan iti panangbasa. Saan ketdi a kunaen a napisikalan ti rissik ti parikut. Saan a napisikalan a parikut no di agubbog laeng dayta a parikut iti marikrikna gapu iti kinaawan. Ngem iti laksid itoy, naakemna pay laeng ti akemna nga isu ti angin babaen dagiti payak ti inada. Naaramid ni Marcos, nga isu ti sammaked iti panagtabon ti init ti inada. Makuna met a nangited daytoy iti dakkel a merito iti karakterissasion. Ta iti pannakaikuspil ti karbengan ket saan a sinubadan iti kinadamsak, iti baet iti panagburburek a marikrikna.
No kasano a sinango ni Marcos ti situasion a pannakapaay ni palanguad iti essem nga alahas, ti saan a panangisuko ti asawa a babai ti naited a karbenganna ket dakkel ti naitulongna iti dur-asan ken yiirut ti panagpikapik dagiti pasamak. Ngem iti kawada iti panunot ni Marcos wenno kinapraktikalna, ken ti kinasuporta ken kinamannakaawat nga anak nga agdebut, nasulosionan ti amin. Kas kuna ti anak, para iti pamiliada – umayon kadagiti panggep ti daddyna ken kasta metten ti ulitegna.
Ti ketdi maysa pay pagpintasanna, daydiay alahas a saan a pagan-ano ni palanguad ket isu gayam ti addaan dakkel a kaipapanan iti inada. Ta usar ti inada dayta idi isu met iti nagdebut. Kaipapananna ti maitutop nga agpaay iti asinoman, lalo ket karuprupa pay ni Markie ti baket. Kasla naipatawid ti kinapintas ni mamang idi agtutubo ken ni Markie.
Gapu iti kinaawan iti kinadamsak nga aramid, ti pagtaktakderan ni Ilokano iti gimong ket intag-ay daytoy a sarita.
Nabara a kablaaw iti author!@
===============================================================
Tiket
Sarita ni Mighty C. Rasing
Umuna a Gunggona
Maikadua a Premio Reynaldo A. Duque Para iti Literatura Ilokana
Dagiti Hurado: Dionisio S. Bulong, Juan S. P. Hidalgo, Jr., Cles B. Rambaud
Ti paulo ti sarita ket kaunaan a termino nga inaramat wenno maibilang a kaunaan a nangusar kadaytoy a termino. Kaubingan nga idea. Nausar met dayta nga idea a kas pakabuklan ti amin – a ti kinapudnona, ti asawa a lalaki, ni Amerikano a Roger, ti nagbalin a tiket ti asawa a babai tapno makadanon iti kinasaliwanwan a panagbiag. Ti asawa a lalaki ti tiketna iti inna panagdalliasat ti biag nga agturong iti kinanam-ay. Isu met, ti bida a babai, ti tiket ti pamiliana no apay nga adda iti USA. Saan a kas gagangay a pakaitarusanna ti balikas a tiket no ket addaan pay iti sabali a pakaitarusan. Ti tiket ti nam-ay. Ngem kas iti pakabuklan iti amin, adda pagpatinggaan ti kaipapanan ti amin. Ta kas nakunana: “Wen, ni Roger ti tiketna iti nasaysayaat a biag. Isuna met ti tiket ti pamiliana iti napimpintas a masakbayan.”
Nakunak a kaubingan, ta iti suli ti panunotko, adda sadiay ti sabali pay a termino a naaramat para itoy nga anggulo. Saanko laeng a malagipen ti nangaramat iti sabali a bersion, ken ti paulo ti sinurat a nangaramatan ti awtor ti pasaporte (passport). Daytoy a pasaporte ket kas met laeng iti tiket. Ngem pasaporte man wenno tiket, addaanda iti kabukbokodan a gupit a kas sarita. Maibilang ngarud a kas orihinal a bersion ti awtor ti balikas a tiket. Ken mamatiak a daytoy a termino, ti tiket, a maaramat kadagiti sumarsaruno a sinurat a kas pangitutopan iti kayat nga ibuksilan wenno kapadana. Nupay kasta, saan met nga awanen ti posibiladad a lumtawto manen ti sabalinto manen a bersion itoy. Ta kadagiti balikas, agnanayon nga ubing dagiti putaren a termino a kas mangpabaknang ti kabukbukodan a lenguahe.
Naisabali ken naisangayan ti sarita gapu iti kinaawan iti makita a kinagubsang a panagsasao. Awan iti nailaok a mantsa kadagiti balikas. Ta umanay met a risiris ti sarita nga awanan iti kinagubsang wenno napisikalan a maiparang. Makuna, wenno kunaek, a panawenen ita dagiti sarita a mangpasin-aw ti puli; a kas panagsapul ti panangipakita ti kinaasino ni Ilokano. Panawen a panangiyibbet dagiti napisikalan ken di naintaoan nga aramid ken gandat nga ilaga kadagiti risiris. Ket, daytoy a sarita, ti “Tiket” ket maysa nga ehemplo wenno modelo kadaytoy a panagbalbaliw dagiti sinurat wenno panangpasin-aw kadagiti putaren nga idiaya a kas nasin-aw a kapanunotan.
Napintas ti istraktura ti sarita. Ababa ngem namsek. No utoben a nalaing, napan laeng nakipunsion ti bida, ket idi agawid, gibusen. Kasta laeng. Ngem iti dayta nga ipapanna makidaya ket mawarwar met ti prefigure ti sarita. Ti saanna a pannakasurot ti dalanna, “kanayonak a maiyaw-awanen, nakunana iti bagina” ipasimudaagna ti kinaadda ti dagensen iti barukongna a nasken a mauksot kabayatan iti pannakawarwar ti pakabuklan ti sarita. Dita a punto, ti nangimulaan ti awtor ti “horizon of expectation” wenno sisiimen ti/dagiti riders no matungpal dayta nga expectation wenno saan. No saanna a nasurotan ti dalanna iti umno a biag, “talaga a kanayon a maiyaw-awan” ti bida ken lalo la unay ti awtor ta kalpasan nga indatagna ti expectation ket awan met indiayana a pannakapnek. Ngem itoy a sarita, “Tiket,” ti horizon of expectation ket nasurot. Saan laeng a basta nasurot no dina pay ket intag-ay, inpangato ti kalidad ti kababalin ti puli ni Ilokano. Ta idi agawiden ti bida a babai, nasurotanna metten ti pudno a dalanna iti biag, isu dayta iti panangawatna a sipupudno ken sipupuso nga agpatingga laeng dita ti tiketda nga agassawa. Awatennan ti kinapudno a saanda wenno saanna a maipaayan iti anak ni Roger. Agpatingga laeng dita ti panagtipon ti ayan-ayatda. Nasakit a kinapudno, ngem isu ti kinapudno a nasken nga awaten ti bida a babai.
Ngem saan a nagpatingga sadiay ti horizons of expectation. Adda pay laeng a masisiim agingga adda daytoy. Ti panangipakita ti kababalin, tabas, ken ugali ni Ilokano. Itoy a sarita, impakitana ti nasin-aw a panagug-ugali, nga isu dayta iti saan a kinamaterialistiko ti puli. Saan a materialistika ti bida babai. Saan a materialistika ni Ilokana. Dayta ti kayat nga ipukkaw wenno yikkis, ti sarita, idi nabasa iti udina, nga isu ti maitutop nga udina, ti rason a saan a materialistika ni Ilokana:
“Inton agsapa,” kinunana iti bagina nupay aglulua, “pirmaakton ti divorce papers. Ibatik metten ti tulbek ti balay ken Rav4.”
No sabali laeng a puli, diak la ammon, lalo ket nangina met ti lugan ken ti balay, aminda ket nainagan ken iti bida. Kukuanan dayta. Ngem sanna a tinagikua. Saan a pinanunot ti bida a babai dayta. Saan a materialistiko. Uray no nagaramat iti “tiket” iti irarang-ayna, saan pay a napukaw ti nasin-aw a kababalin ni Ilokana. Isu dayta ti nagpintasan ti karakterisassion ti bida.
Wow! Intag-ay daytoy a sarita ti nasin-aw a kababalin dagiti Ilokana. Lalaki ti awtor, ngem nabalinanna a sinurat ti kabibiag ken rikna ti babai. Impresibo! Impresibo a kas mighty, a kas Mighty a nagan ti awtor. Nabara a kablaaw! @
Wednesday, April 21, 2010
Ti Maikadua a Premio Reynaldo A. Duque
7 comments:
- Ka Iddo said...
-
naragsak a panagbasa kadakay amin...
- 5:05 PM
- Jake Ilac said...
-
tenkyu manong iti napintas a review...:)
komustakan? nagsubli met laengen ti dati a gaganaygayam?
Regards!
- 7:54 AM
- Ka Iddo said...
-
tenkio, jake, iti isasangbaymo...
wen, adda metten simmayaatanna...ngem inaldaw pay laeng therapy idiay baguio gen. hospital... di bale ta makasurat pay la datao, hehehe!
- 10:52 AM
- savita said...
-
PART TIME HOME JOBS | DO OFFLINE DATA ENTRY JOB
Is your search for a home job always ends in some kind of SCAM OR FRAUD? If so, don’t loose heart, because visionjobcare.com brings you, 100% genuine and legitimate home jobs. Do offline data entry at home, submit the job through email and get paid handsomely every month. Millions already Joined & Benefitted with our service. For more details E-mail us at support.visionjob@gmail.com
Visit Us at http://www.visionjobcare.com/XXX.html
- 4:54 PM
- Ariel S. Tabag said...
-
manong iddo, pananglugay iti anusmo a nangrebiu kadagiti sarita iti laksid ti adda nga an-annayem.
kas secretariat ti premio duque, idanonmo ti naimpusuan a panagyaman, iti nagan metten ti sibubukel a kaamaan da apo rey.
agawaam ti agpalaing, manong.
- 12:38 PM
- Ka Iddo said...
-
thank you ading ariel iti ibibisitam ditoy blog.... ken thank you gayam ti awis iti poetry reading...
sipud idi 2000 tinawen nga irepresentarko ti daniw-iluko sadiay up baguio... ngem iti pannakaatake, saankon a kabaelan ta diak makapagna ken agbiddal nga agsao...dua a tawenton ngem madama pay laeng therapy..
idi last year, ni peter la. julian ti nangibagi ti iluko... sakbayna dayta, uy-uyotannak nga agnaniw ni Dr. P. Macansantos ngem talaga a diak kinabaelan...
no addaakto iti baguio, kitaekto no makaumayak, uray agbuya laeng ta agbeddal pay laeng panangsao, he-he!
again, thanks!
- 11:58 AM
- Ka Iddo said...
-
thank you ading ariel iti ibibisitam ditoy blog.... ken thank you gayam ti awis iti poetry reading...
sipud idi 2000 tinawen nga irepresentarko ti daniw-iluko sadiay up baguio... ngem iti pannakaatake, saankon a kabaelan ta diak makapagna ken agbiddal nga agsao...dua a tawenton ngem madama pay laeng therapy..
idi last year, ni peter la. julian ti nangibagi ti iluko... sakbayna dayta, uy-uyotannak nga agnaniw ni Dr. P. Macansantos ngem talaga a diak kinabaelan...
no addaakto iti baguio, kitaekto no makaumayak, uray agbuya laeng ta agbeddal pay laeng panangsao, he-he!
again, thanks!
- 11:58 AM
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk fuv_Latn slv_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ind_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn eng_Latn min_Latn unk ilo_Latn zho_Hant eng_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ltz_Latn min_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ltz_Latn eng_Latn unk eng_Latn eng_Latn zho_Hans zho_Hant min_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn zho_Hant min_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ltz_Latn min_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ltz_Latn