Akinlaud a Sahara
Ti Akinlaud a Sahara (Arabiko: الصحراء الغربية Aṣ-Ṣaḥrā’ al-Gharbīyah; Espaniol: Sahara Occidental; Bereberes: Taneẓroft Tutrimt) ket ti nasuppiatan a teritorio idiay rehion ti Magreb ti Amianan nga Aprika, ken bineddengan babaen ti Morocco iti amianan, Arhelia iti adayo nga amianan a daya, ti Mauritania iti daya ken abagatan, ken ti Taaw Atlantiko iti laud. Ti kalawana ket agdagup iti 266,000 kuadrado kilometro (103,000 sq mi). Daytoy ket maysa kadagiti karasayan iti populasion a terteritorio iti lubong, a kangrunaan laeng a buklen dagiti desierto ket dagiti tanaps. Ti populasio ket nakarkulo iti sumurok a 500,000,[3] ken kadagitoy ket gangani 40% ket agtataeng idiay El Aaiún (nailetra pay a kas Laâyoune), ti kadakkelan a sidad idiay Akinlaud a Sahara.
Sinakop babaen ti España manipud idi naladaw a maika-19 a siglo, ti Akinlaud a Sahara ket addan iti listaan ti Saan a Bukod nga Agturturay a Terteritorio ti Nagkaykaysa a Pagpagilian manipud idi 1963 kalpasan ti maysa a demanda ti Morocco.[4] Daytoy ti kaaduan ti populasion a teritorio iti listaan, ken ti kadakkelan iti kalawa. Idi 1965, ti Sapasap nga Asemblia ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ket nangampon iti immuna aresolusionna iti Akinlaud a Sahara, ken nagdamdamag iti España a mangdekolonisado iti teritorio.[5] Kalpasan ti maysa a tawen, ti baro a resolusion ket inpasa idi babaen ti Sapasap nga Asemblia a nagkidkiddaw nga aramiden ti España ti reperendum iti bukod a determinasion.
Idi 1975, ti España ket nangibbet iti administratibo a panagtengngel ti teritorio iti maysa a nagkuyogan nga administrasion babaen ti Morocco (a pormal a nagtunton iti teritorio manipud idi 1957)[6] ken Mauritania. Napasamak ti maysa a gubat a nagbaetan dagita a pagilian ken ti nailian a tignay ti liberatsion ti Sahrawi , ti Sanguanan a Polisario, a nangiproklama iti Demokratiko a Republika ti Arabo a Sahrawi (SADR) nga addaan iti eksilo a gobierno idiay Tindouf, Arhelia. Ti Mauritania nagikkat idi 1979, ken ti Morocco ket kanungpalan a nakaala iti epektibo a panagtengngel iti kaaduan ti teritorio, a mairaman amin dagiti nangruna asiudad ken dagiti masna a rekurso.
Kalpasan ti maysa a tulagan ti panagpasardeng ti gubat a naesponsoran ti Nagkaykaysa a Pagpagilian idi 1991, dua apgkatlo iti teritorio (kaaduan a mairaman ti aplaya ti Atlantiko)[7] ket natengngelen babaen ti Morocco ken ti nabatbati ket babaen ti SADR, ket napigsa a tinultulongan babaen ti Arhelia.[8] Iti sangalubongan, dagiti pagilian a kas ti Estados Unidos ken ti Rusia ket nangala iti sapasap a saan a nalawag ken neutral a puesto iti bangir ti tungngal a maysa a a panagtunton, ken nagiyunayunay kadagiti dua apartido nga agtunos iti nakappia a resolusion. Ti Morocco ken Polisario ket nagbirbiruk a mangpadakkel itipanagtuntonda babaen iti panagala kadagiti pannakabigbig, a nagnangruna kadagiti agrangrang-ay ngaestado ti Aprika, Asia, ken Latin Amerika. Ti Sanguana a Polisario ket nakaala iti pormal a pannakabigbig manipud ti SADR manipud ti kadagiti 53 nga estado], ken naikkan iti panagkamemng iti Kappon ti Aprika. Ti Morocco ket nakaala iti pannakabigbig wenno suporta para iti puestona manipud kadagiti nadumaduma a gobierno idiay Aprika ken manipud ti kaaduan iti Liga ti Arabo.[9][10] Kadagitoy dua a kayarigan, ti pannakabigbig kadagitinapalabas a dua a dekada ken naipapaut ken naikkat segun kadagiti agbalbaliw a pagduyosan iti sangalubongan. Manipud idi 2006, awanen iti ania man a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian iti nangbigbig iti kinaturay ti Morocco iti Akinlaud a Sahara .[11]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ United Nations Statistics Division (2014). "Western Sahara Summary Statistics". UN data. Naala idi 3 Abril 2014.
- ^ Ahmed R. Benchemsi and Mehdi Sekkouri Alaoui. "Au cœur du polisario". Telque. Naala idi 23 Septiembre 2011. "Tout cela se paie en dinars algériens".
- ^ Department of Economic and Social Affairs Population Division (2009). World Population Prospects, Table A.1 (PDF). 2008 revision. United Nations. Naala idi 12 Marso 2009.
- ^ Mariano Aguirre, Vers la fin du conflit au Sahara occidental, Espoirs de paix en Afrique du Nord Latine in: Le Monde diplomatique, Novembre 1997
- ^ United Nations General Assembly (16 Disiembre 1965). "RESOLUTIONS ADOPTED BY THE GENERAL ASSEMBLY DURING ITS TWENTIETH SESSION, resolution 2072 (XX), QUESTION OF IFNI AND SPANISH SAHARA".
- ^ González Campo, Julio. "Documento de Trabajo núm. 15 DT-2004. Las pretensiones de Marruecos sobre los territorios españoles en el norte de África (1956–2002)" (iti Espaniol). es:Real Instituto Elcano. p. 6.
- ^ Ti laeng paset ti aplaya iti ruar ti berma ket ti abagatan unay, mairaman ti peninsula Ras Nouadhibou
- ^ Baehr, Peter R. The United Nations at the End of the 1990s. 1999, page 129.
- ^ "Arab League supports Morocco's Territorial Integrity", Arabic News, Morocco-Regional, Politics, 8 Enero 1999. Naala idi 24 Agosto 2006.
- ^ "Arab League Withdraws Inaccurate Moroccan maps", Arabic News, Regional-Morocco, Politics, 17 Disiembre 1998. Naala idi 24 Agosto 2006.
- ^ "Report of the Secretary-General on the situation concerning Western Sahara (paragraph 37, p. 10)" (PDF). Marso 2, 1993. Naala idi Oktubre 4, 2014.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Dagiti taudan ken adu pay a mabasbasa
- Hodges, Tony (1983). Western Sahara: The Roots of a Desert War. Lawrence Hill Books. ISBN 0-88208-152-7.
- Jensen, Erik (2005). Western Sahara: Anatomy of a Stalemate. International Peace Studies. ISBN 1-58826-305-3.
- Pazzanita, Anthony G.; Hodges, Tony (1994). Historical Dictionary of Western Sahara. Scarecrow Press. ISBN 0-8108-2661-5.
- Shelley, Toby (2004). Endgame in the Western Sahara: What Future for Africa's Last Colony?. Zed Books. ISBN 1-84277-341-0.
- Janos, Besenyo (2009). Western Sahara. Pécs: Publikon Publishers. ISBN 978-963-88332-0-4.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Akinlaud a Sahara idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Akinlaud a Sahara manipud idiay Wikivoyage
- Bariweswes ti pagilian manipud ti BBC News.
- Akinlaud a Sahara a naikabil iti The World Factbook
- Kitaen ti Akinlaud a Sahara iti Proyekto ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Wikimedia Atlas iti Akinlaud a Sahara
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn fra_Latn eng_Latn fra_Latn eng_Latn spa_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn lim_Latn eng_Latn eng_Latn sot_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn