Ti Biblia—Libro ti Umiso a Padto—Paset 6
Dagiti “Maudi nga Aldaw”
Iti daytoy walo ti pasetna a serye, ibinsabinsa ti “Agriingkayo!” ti maysa a napateg nga aspeto ti Biblia—dagiti padto wenno pakpakaunana. Tulongannaka dagiti artikulo a mangsungbat kadagitoy a saludsod: Dagiti kadi padto ti Biblia ket inim-imbento laeng dagiti nalaing a tattao? Wenno paneknekan kadi dagita a ti Dios ti nangipaisurat kadagita? Awisendaka a mangusig kadagiti ebidensia.
AGBIBIAGTAYO iti narigat a panawen. Iti intero a paset ti daga, kanayon a makangngegtayo iti adu a damag maipapan kadagiti kalamidad ken protesta. Adda kadi aniaman a naisangsangayan a kaipapanan ti agdama a kasasaad ti lubong?
Agarup 2,000 a tawenen ti napalabas, impakpakauna ti Biblia a ti kakaruan a pannakapasamak dagiti problema ti lubong ket iti “panungpalan ti sistema ti bambanag.” (Mateo 24:3) Ngem dina tuktukoyen “ti kanibusanan ti lubong” a pagbutbutngan ti tattao. Imbes ketdi, dineskribir ti Biblia dagiti kababalin ken agsasaruno a pasamak, wenno maysa a pagilasinan, a makita bayat ti tiempo a maawagan kas dagiti “maudi nga aldaw.” (2 Timoteo 3:1) Imbaga ni Jesus kadagiti pasurotna a no makitadan a “mapaspasamak dagitoy a banag,” asidegen ti pannakabang-ar. (Lucas 21:31) Usigentayo ti dadduma kadagiti padto a mangipakita a naisangsangayan ti tiempo a pagbibiagantayo.
Padto 1:
“Ti nasion tumakderto a bumusor iti nasion.”—Mateo 24:7.
Kaitungpalanna: Idi rugrugi ti maika-20 a siglo, adu ti mangin-inanama nga agtultuloy ti talna. Naklaat ti lubong idi bimtak ti Sangalubongan a Gubat I. Dayta ti nangrugian ti awan kaaspingna a gubgubat. Kas impakpakauna ti Apocalipsis a libro ti Biblia, ‘naikkat ti talna iti daga tapno agpipinnatay’ dagiti tattao.—Apocalipsis 6:4.
Ti ipakita ti ebidensia:
“Ti kellaat a panangrugi ti Umuna a Sangalubongan a Gubat idi 1914 ket kaskasdi a kasla isu ti mangipakita iti panagngudo ti maysa a panawen ken panangrugi ti baro a panawen.”—The Origins of the First World War, naipablaak idi 1992.
- Nupay ditay ammo no mano ti eksakto a natay iti Sangalubongan a Gubat I, tinantiar ti maysa nga ensiklopedia nga agdagup iti 8,500,000 dagiti natay a nakigubat.
- Ad-adu nga amang ti natay idi Sangalubongan a Gubat II, a ti bilang ket manipud iti agarup 35 milion agingga iti 60 milion a soldado ken sibilian.
- Manipud idi ngudo ti maikadua a sangalubongan a gubat agingga idi 2010, adda napasamak a 246 a rinnupak iti 151 a lugar iti intero a lubong.
Padto 2:
“Addanto dagiti kinakirang ti taraon.”—Mateo 24:7.
Kaitungpalanna: Nasurok a 70 milion ti natay gapu iti bisin idi maika-20 a siglo ken agtultuloy a problema dayta iti intero a lubong.
Ti ipakita ti ebidensia:
- Sigun iti United Nations, ti bisin ti kangrunaan a mamagpeggad iti salun-at ti sangatauan, ken 1 iti kada 7 a tao iti intero a lubong ti awanan iti umdas a taraon.
- “Dagiti mapaspasamak ita a kinakirang ti taraon ket saan a resulta dagiti nadadael nga apit a maigapu iti temporario a dakes a kasasaad ti paniempo, no di ket resulta ti uppat a dadakkel ken nabayagen a kumarkaro a problema: napartak nga iyaadu ti populasion, pannakapukaw ti nadam-eg a paset ti daga, sumaksaknap a krisis iti danum ken bumarbara a temperatura.”—Scientific American.
Padto 3:
“Addanto dadakkel a ginggined.”—Lucas 21:11.
Kaitungpalanna: Gapu ta umad-adu ti tattao nga agnanaed kadagiti lugar a masansan a maginggined, kellaat nga immadu dagiti natay ken nagsagaba kas resulta dagiti ginggined.
Ti ipakita ti ebidensia:
- Kuna ti World Disasters Report 2010: “Kadagiti amin a dadakkel a kalamidad, dagiti pasamak a nainaig iti ginggined ti nakatayan ti kaaduan a tattao iti kallabes a tawtawen.”
- Kada tawen, manipud 1970 agingga iti 2001, naipadamag nga adda average a 19 a makadidigra a ginggined * a nakatayan ti average a 19,547 a tattao. Iti 10 a tawen sakbay ti 2012, ngimmato ti average iti 28 a ginggined iti kada tawen, a nakatayan ti average nga 67,954 a tattao.
Padto 4:
“Iti nadumaduma a disso, dagiti angol.”—Lucas 21:11.
Kaitungpalanna: Iti laksid ti irarang-ay ti medisina, tinawen a minilion latta ti matmatay gapu kadagiti makaakar a sakit. Gapu iti panagbiahe iti nadumaduma a nasion ken iyaadu ti populasion kadagiti siudad iti lubong, dumakdakkel ti posibilidad nga al-alisto nga agwaras dagiti sakit.
Ti ipakita ti ebidensia:
- Maipagarup a 300 milion agingga iti 500 milion ti natay idi maika-20 a siglo gapu iti burtong.
- Impadamag ti Worldwatch Institute a bayat ti napalabas a 30 a tawen, “nasurok a 30 a kita dagiti saan idi a pagaammo a sakit kas iti Ebola, HIV, Hantavirus, ken SARS ti naibilang kas baro a peggad.”
- Impakdaar ti World Health Organization ti iyaadu dagiti mikrobio a di talaban ti agas. Kunana: “Addanto tiempo a dagiti gagangay a sakit ket saanen a maagasan ti amin nga antibiotiko, ken mangpapatay manen iti nagadu a tattao.”
Padto 5:
Ti tattao ket “aglilinniputdanto ken aggiginnuradanto. . . . Ti ayat ti ad-adu lumamiisto.”—Mateo 24:10, 12.
Kaitungpalanna: Minilionen ti natay gapu iti panangikisap iti puli a maigapu iti gura. Iti adu a pagilian, ti rinnupak ken krimen ti kanayon a pakaigapuan ti kumarkaro a buteng ken kinaranggas.
Ti ipakita ti ebidensia:
- Pinapatay ti turay dagiti Nazi ti innem a milion a Judio ken minilion a sabsabali pay. Maipapan iti reaksion dagiti ordinario nga umili, kinuna ti autor a ni Zygmunt Bauman: “Ti pannakaikisap ti adu a biag ket saan a nagresulta iti napalaus a ladingit, no di ket iti di pulos panangikankano.”
- Sigun iti BBC News, mapattapatta nga agarup 800,000 a Tutsi ken neutral a Hutu ti napapatay iti sumagmamano la a bulan. Pinattapatta ti maysa a managsirarak nga agarup 200,000 a tattao ti nakiraman iti panangpapatay.
- Iti kada tawen, nasurok a 740,000 a tattao ti matmatay gapu iti krimen ken rinnupak.
Padto 6:
“Dagiti tattao managayatdanto iti bagbagida, managayat iti kuarta, . . . awanan nainkasigudan a panagayat.”—2 Timoteo 3:2, 3.
Kaitungpalanna: Naagum ti tattao ita ken dida kayat a suroten dagiti nasayaat a prinsipio. Gapu kadagiti kasta a kababalin, umad-adu ti problema iti kagimongan.
Ti ipakita ti ebidensia:
- Dagiti nagannak ken ubbing idiay United Kingdom ket “kasla nairuamen a gatang la a gatang,” sigun iti report ti UNICEF UK maipapan iti kasasaad ti ubbing. Dagiti pamilia ket aggatang kadagiti material a bambanag “tapno sumayaat ti riknada uray adda dagiti problemada iti relasionda ken uray no saan a natalged ti kasasaad ti kagimongan.”
- Agarup 275 milion nga ubbing iti intero a lubong ti biktima ti kinaranggas iti pagtaengan.
- “Iti laeng United States, nasuroken a 500,000 a natataengan ti maipagarup a maab-abuso wenno mabaybay-an iti kada tawen.”—Centers for Disease Control and Prevention.
Padto 7:
“Daytoy naimbag a damag ti pagarian maikaskasabanto iti intero a mapagnaedan a daga.”—Mateo 24:14.
Kaitungpalanna: Isursuro ti Biblia a ti Pagarian ti Dios ket maysa a pudno a gobierno, nga agturturay manipud langit a ni Jesus ti Ari. Daytoy a nailangitan a Pagarian “rumekennanto ken pagpatinggaenna amin [a gobierno ti tao], ket dayta agtalinaedto agingga kadagiti tiempo a di nakedngan.”—Daniel 2:44.
Ti Pagarian ti Dios—ti pakabuklanna ken ti aramidenna—ti kangrunaan a mensahe nga isursuro dagiti Saksi ni Jehova iti intero a daga.
Ti ipakita ti ebidensia:
- Iti intero a lubong, dagiti Saksi ni Jehova, a nasurok a pito a milion ti bilangda iti nasurok a 230 a pagilian, isursuroda ti maipapan iti Pagarian ti Dios.
- Kadagiti man publikasion wenno iti Internet, mangipabpablaak dagiti Saksi ni Jehova kadagiti naibatay-Biblia nga impormasion iti nasurok a 500 a lenguahe.
Ti Pagilasinan ken ti Masakbayam
Kalpasan ti panangusigda iti ebidensia, minilion ti kombinsido a matungtungpalen ti nailanad iti Biblia a pagilasinan maipapan kadagiti maudi nga aldaw. Kas impakita ti napalabas nga innem nga artikulo iti daytoy a serye, paneknekan ti historia a ti Biblia ket pudno a libro ti di agmintis a padto.
Makapagtalekka met iti impadto ti Biblia maipapan iti masanguanan. Dagita a padto ket mangapektarto kenka, ta inkari ti Dios a pagpatinggaenna dagitoy nariribuk unay a maudi nga aldaw. Ilawlawag ti dua pay a sumaganad nga artikulo iti daytoy a serye no kasano nga agngudo dagiti “maudi nga aldaw” ken ipakaammoda met ti nagsayaat a masakbayan ti daga ken sangatauan.
^ par. 22 Imbaga ti Centre for Research on the Epidemiology of Disasters a ti “makadidigra” a ginggined ket maysa a pasamak a nainaig iti ginggined a nagresulta iti uray maysa la kadagiti sumaganad: 10 wenno ad-adu pay a tao ti natay, 100 wenno ad-adu pay a tao ti naapektaran, pannakaideklara a napeggad unay ti kasasaad, wenno nakiddaw ti tulong ti nadumaduma a pagilian.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Apay nga Adalem ti Biblia?
Mangipapaay ti Biblia kadagiti sungbat ti agkakapateg a saludsod ti minilion a tattao iti intero a lubong. Kayatmo kadi met ti matulongan?
Kasano ti Panagadal iti Biblia?
Iti intero a lubong, pagaammo dagiti Saksi ni Jehova a mangituktukon iti libre a panagadal iti Biblia. Buyaem no kasano a maar-aramid dayta.
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn