No kitkitaen, kasla nalapyot nga ubing a babai ni Joanna, walo ngata ti tawenna. Naka-jogging pants iti berde ken nakakawes iti puraw nga iti likodna ket adda marka a Sikadsu. Awan sapin ti sakana. Ngem ti matana ket natadem a nakaturong iti kayatna nga ikkan ti importansia.
Idi impukkaw ni Sempai Lakas iti ‘Ya!’, ti gemgemna a naggapu iti siketna ket pettat nga indanogna a pasango. Iti maikaddua a pukkaw ti master, ti bangir met a gemgemna ti indanongna.
Ti inaramidna ket straight punch. No nagdissu koma daytoy iti bagi ti tao, uray kasano kabassit ni Joanna ket marikna daytoy ta naurnong ti pigsa iti takiagna nga inbullaawna iti panangipugsona iti angesna. Kabaelanna ti mangsakit iti siasinoman ta ammona nga inaramat ti anges ken pigsana iti panagdanogna.
Wen, maysa nga estudiante ti Karate ni Joanna. Tunggal Martes, Huebes, Sabado ken Domingo, dua nga oras nga adda isuna iti SIKADSU Karate-Arnis Club tapno agadal iti martial arts.
Idi nadamag no apay a kayatna ti ag-karate, insungbatna: “Kayatko ngamin ti mairamanto iti Olympics.”
Simple laeng ngem adda turong ti sungbatna—adda arapaapna. Ket dayta nga arapaap ti kasla bateria tapno agtultuloy ti ensayo ket ragpatenna dayta babaen iti anus, andur ken gagem.
Ni Joanna ket maysa laeng kadagiti nakurang tallopulo nga estudiante nga ubbing ni Sempai Lakas iti karate classna. Ti dadduma kadakuada ket babbaro ken babbalasang. Adda pay dagiti nataengan.
Naduma-duma ti rasonda no apay nga addada ditoy karate club, mabalin a kadagiti ubbing ket gapu iti arapaapda a tumayok ti naganda iti benneg iti isports—wenno pinilpilit ti nagannak tapno agsursuro; kadagiti babbaro ken babbalasang ket kas nayon iti porma, sexy, self-defense wenno naisursurot laeng iti barkada; ken dagiti nataengan a kayatda agwatwat tapno allilawen ni rayuma ken high blood.
Uray ania ditan, ti napateg ket maammuanda a ti karate ket awan ti pilpilienna, ubbing man wenno nataengan, ket adda iti kas kenni Sempai Angel ‘Lakas’ Alviento a nakasagana a mangisuro kadakuada.
ANIA TI KARATE?
Ti Karate ket maysa a kita ti martial arts a ti kangrunaan nga igam ket ti ima ken saka. Kinapudnona, ti kayatna sawen ket ‘empty hands’ wenno ‘ima-ima’ iti Hapon. No maaramat babaen iti umno a panaganges ken pukkaw, adda ti naisangsangayan a kinapigsa a marikna manipud iti napintas a takder, posision ken timing. Ket iti masansan ken iti umno a praktis, mapataud ti kinapartak ti garaw ken napigpigsa a danog wenno kudtar.
Ngem saan laeng nga iti dinanogan wenno rambol ti pakapakatan ti karate, ad-adda ketdi a maaramat daytoy kas ehersisio tapno mapalag-anan ken mawatwat ti bagi. Babaen iti calisthenics a kadawyan nga aramiden sakbay ti praktis, ken ti makunkuna a kata, maaramat ti karate tapno sumalun-at ti bagi. Kinapudnona, dagiti monghe iti India ti nangaramat daytoy kas ehersisio saan ket nga aramaten iti dangadang.
Nangrugi ti Karate agarup 1000 a tawenen ti napalabas. Idiay Tsina, sinursuroda ti karate kas salaknib iti bagida kontra kadagiti armado a bandido. Ngem idi 17 century nga ad-adda a naasa daytoy iti isla ti Okinawa, Japan.
Kalpasan iti maikaddua a gubat sangalubongan nga ad-adda a naiparang daytoy iti naduma-duma a paset ti lubong a pakairamanan ti Estados Unidos ken ti pagilian a Pilipinas. Ket idi dekada sitenta, simmikat ti karate nangruna ta dakkel ti impluwensia dagiti karatista nga agparparang iti pelikula kas kada Bruce Lee, Jacky Chan, Chuck Norris ken dadduma pay.
TEKNIK KEN TRAINING
Saan a kas kadagiti dadduma a kita ti martial arts kas koma ti judo, jujitsu, aikido a nakasentro ti garaw iti gabbo, panangibakal ken panangbullo iti kasango, ti karate ket nakasentro iti panangparmek iti kadangabang babaen iti delikado a kudtar ken danog.
Adda ti tallo nga elemento tapno agbalin a nalaing a karatista: ti umuna, ti napartak wenno alisto a garaw; maikaddua, ti napigsa nga ima, saka ken bagi; ken maikatlo ket napartak a panunot para iti teknik. Ti timing ket maysa pay nga elemento ti karate. Dina kayat a sawen a no dakdakkel ti bagim ket nalalaingkan, ta no nakudag met ti garawmo ket mabalin a maatiwka. Ngem uray no nakuttongka ket ammom met nga aramaten ta pigsam ken alisto iti maiparbeng a tiempo, mabalin a mangabakka.
Saan laeng nga ammo ti dumanog ken kumudtar no di ket no sadino ti masapul a puntaan babaen iti ima, siko, tumeng ken saka: rupa, tengnged, solar plexus, spinal column, groin, ken kidneys.
Iti kompetision wenno eksibision, ti mabalin laeng a puntaan ket manipud siket nga agpangato.
Adda dagiti sumagmamano nga aramiden tapno agbalin a nasayaat a karate.
Takder (Stance). Ti takder ti mangbalanse iti bagi, no madi ti takder, simple laeng a danog ket mabalin a matuangen ti karatista. Masapul ngarud nga umno ti takder tapno saan a nalaka a manabtuob. Iti karate, sumagmamano kadagiti maisursuro nangruna kadagiti ubbing ket dagiti sumaganad: forward stance—ti dagsen ket adda iti sango kabayatanna a ti akinlikod a saka ket nakasuportar, di unay nakayang ngem di unay asideg ti baetda; back stance—ti dagsen ket adda iti likod a saka; horse stance— nakakayang dagiti dua a saka a naipababa bassit ti bagi, adda iti tengnga ti dagsen.
Danog (punch). Iti basic karate, maisursuro, nangruna kadagiti ubbing ti lance punch (nakatakder iti forward stance), straight punch (danog a pasango, pababa man wenno pangato), forward punch (magna nga agpasango kagiddan iti panagdanog), side punch (danog iti sikigan). Adda pay dagiti dadduma ngem ad-adda dagitoy kadagiti ubbing.
Kugtar (kicks). Umuna ditoy ti front kick (kudtar a paduron pasango), back kick (kudtar a palikod), reverse back kick (agpusipos palikod a kugtar), side kick (kudtar iti sikigan, ken roundhouse kick (manipud iti side, ingato ti saka aginga siket sa ikudtar).
Sangga (blocks). Adda ti outside block (ti kanawan nga ima a naggapu iti kanigid a sikigan ket iruar nga isangga. Mabalin nga aramiden met daytoy iti kanigid nga ima), inside block (kas pangarigan ti kanigid nga ima ket ipakanawan a panangsangga), upper block (maipangato ti ima), lower block (manipud iti ngato ket ibaba ti ima).
Adu pay dagiti kita ti takder, danog, kugtar ken sangga, ngem iti Sikadsu, dagitoy ti nangnangruna a maisuro kadagiti ubbing. Bayat iti panagbaliw ti maris iti barikes, umad-adu met ti masursuroda.
Adda pay dagiti dadduma a maar-aramat iti karate kas koma ti chop wenno knife hand (nakaukrad ti ramay) knuckle punch (gemgem), hammerblows (ti gemgem kasla pagmartilio), finger jabs (pangaramat iti ramay), jump ken stamping kicks.
Kinapudnona, masapul a maperpektoda pay daytoy tapno mai-promoteda. Maaramatda pay dagitoy a basics ti karate iti panangaramidda iti kata. Ti kata ket kasla dumanog, sumangga, kumudtar ken tumakder a kasla adda kasangom. Ngem aramidem daytoy iti ritmiko a wagas. Iti kata, mangrugika iti Hiyan zero agingga hiyan 5. Iti hiyan zero ken 1 ket dagiti nasursuro pay laeng a danog, kudtar ken takder. Ngem iti hiyan 2 agingga 5 ket mabalin nga advance ti nasursuron gapuna a mabalin a nangatngaton iti maris ti barikesen.
Iti aniaman a barikes a naibarabad iti siket, maysa kadagiti kadaywan a maar-aramid ti practice sparring. Iti sparring, agsango ti dua nga estudiante, ket maorasanda nga aglaban iti tunggal maysa. Ngem manipud siket nga agpangato laeng ti mabalinda a puntaan. Limitado pay ti aramatenda ta madi ti siko ken tumeng.
Iti practice sparring, ma-familiarize dagiti ubbing iti aktual a laban wenno kompetision. Nupay nakasuotda iti gi (uniporme) ken addada iti uneg iti dojo (gym), ngem ti panakisangoda iti maysa a tao ket agalibtakda nga agpanunot no ania a teknik ken style ti aramatenda.
Ngem kangrunaan ditoy ket ti naynay a praktis tapno tumangken ti bisked iti bagi. No madama ti ensayo, saan a mapukaw ti umno a pananges: ‘umanges a nauneg babaen iti agong sa ipug-aw daytoy babaen iti ngiwat. Ti anges ken ti panagatakar ket masapul nga addaan daytoy iti ritmo, madlawanto metten ti focus ken ti panagrigta ti maysa a tao.
PROMOSION
Itay nabiit, dagiti ubbing a nag-training iti sumurok kumurang tallo a bulan ket naisaadda iti nangatngato nga agpang. Makita ti saad ti maysa nga estudiante ti karate babaen iti maris ti barikes.
No damdamom pay laeng ti sumrek, ti barikesmo ket puraw. Kalpasan iti sumagmamano a bulan, no makita ti ‘sensei’ nga addan nagbaliwan ti garaw ken ugali ti estudiante, maingato daytoy iti amarillo. Sumaruno ket berde—purple—brown santo nangisit.
Ti black, wenno dan, ket isu kangatuan iti karate, ket kas iti dadduma a barikes, ti black belt ket mabalin a maikkan iti nangatngato a degree.
Ni Sempai Angel ‘Lakas’ Alviento ket 4th dan degree iti karate kabayatanna a ni Sensei Ver Alviento ket 2nd dan degree. Ni Sempai Lakas ket sigud a kameng ti military sakbay a nag-full a karate ken arnis instructor. Kabayatanna, ni Sensie Ver ket agdama a professor iti UNP-Candon City. Agkabsatda. Panawen ti kasikat ni Bruce Lee idi madamada met a nagad-adal iti karate.
Iti kaudian a belting ceremonies ti SIKADSU, walo ti naingato iti yellow belt manipud iti white belt, siam met iti green belt ken maysa iti purple.
Iti naangay a programa, nabuya ditoy ti SIKADSU exhibition dagiti ubbing iti sparring ken kata. Iti sparring ket naikkan dagiti ubbing iti oras tapno aglaban. No sino ti ad-adu ti puntosna, isu ti nangabak. Iti met exhibition, nag-performda iti kata, teknik iti karate, ken panangiparang iti arte iti arnis.
Ti belting ti kapintasan ta masukatanen ti sigud a barikes.
Ti creed ket di maaw-awan iti programa.
Kadagiti napalpalabas, dua ti naikkan iti black belt ti nasao a dojo wenno gym.
DISIPLINA
Ngem kangrunaan iti amin, disiplina ti maipasagepsep kadagiti ubbing. Sakbay a mangrugi ken malpas ti ensayo, agsarita ni Sempai Lakas ket dita nga ibagana dagiti rumbeng a galad ti maysa a tao nga addaan iti ammo iti karate.
Ti karate ket saan laeng nga agsursuro a dumanog ken kumudtar no di ket masursurona no kaano a dumanog ken kumudtar. A ti kinatured ket saan a kinapalangguad. Saan a panangiparangarang iti ammo iti martial arts. Kanayon a laglagipen nga ad-adu ti nalalaing ngem sika, ken saan amin a tao, karate laeng ti armasna.
Ti karate ket ammona ti mangliklik iti gulo. Kontrolenna ti bagina tapno dina aramaten ti ima ken sakana a kas panangibales.
Makatulong ti karate kadagiti ubbing tapno maipasagepsep kadagiti dagiti galad a saan laeng para iti isports no di ket iti nawada nga aramid. Pakairamanan kadagitoy ti panakipasetna kadagiti padana nga ubbing. Masursurona ti makitinulong tapno agballigi. Maammuanna ti rebbenganna iti maysa a grupo. No adda dagiti dina ammo ket ammona a damagen daytoy kadagiti padana nga ubbing tapno agdadanggayda iti panggepda.
Matakkuatanna a ti balligi ket saan laeng a ti panangabak no di ket panakaabak no dadduma. No mangabak man iti maysa a torneo, maawatanna ti rikna ti kinabalubalna, ket no naabakna ket ammona nga aklonen daytoy. Agbalin a natulnog, napakumbaba ken natudyo. Iti karate, masapul nga ammom a dayawen ti nangatngato ti rangko ngem sika.
Iti isports, saan laeng a ti pisikal a bagi ti agkurri, agraman ti panunot. Masapul nga ammona no mano ti kasapulan a puersa, ania nga angulo a kumudtar, dumanog, ken aglisi. Ti nasidap a panunot ket ammona ti aramidenna tapno mangabak.
Maysa a black American ti naminsan a nabisita ti club. Ti disciplinena ket kung fu. Gapu iti maris ti kudilna, masansan ti pananguyawda kenkuana ket no dadduma ket panangkantiaw.
“Ngem saanko nga inaramat ti imak kadakuada, agsipud ta ammok no kasano ka-delikado ti imak no inaramatko kadagiti tattao nga awan ammona iti self-defense.” Ti kayatna sawen didiay, ket ti responsibilidadna kas maysa a master iti martial arts.
Uray maparmekna dagiti nanguyaw kenkuana, saanna maala ti pammadayaw ta awan met ammona dagiti kinasangona. Ad-adda ketdi a mauyaw.
Kasinginen ti training iti karate ti panangipaagsep ti disiplina iti bagi, positibo nga ugali, ken addaan iti nangato a moral purpose.
No nalag-an ti bagina, uray ti panunot ket awanan iti stress.
Imbes nga adda iti computer room nga agay-ayam kadagiti nadangkok, gubat, ken marimon nga ay-ayam iti internet games, a malaksid la ngarud a masursuruan dagiti ubbing iti naduma-duma a rupa ti kriminalidad ken gubat, nasaysayaat laeng nga adda iti uneg iti gym nga agpalpaling-et.
Ket amanganto ketdi, a kas kenni Jhoanna, nga addaan iti arapaap iti Olympics, ket daytoy ti mamagbalin nga agpang ti addang tapno magun-od dayta.
Saan laeng dayawtayo ti indatengna, no di ket ti ragsak iti pusona.###
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn vec_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn kea_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn