KAPITULO 2
Ti Biblia—Libro a Naggapu iti Dios
Kasano a naiduma ti Biblia iti aniaman a sabali a libro?
Kasano a matulongannaka ti Biblia a mangrisut kadagiti parikutmo?
Apay a mapagtalkam dagiti padto a nailanad iti Biblia?
1, 2. Apay a ti Biblia ket nagsayaat a sagut a naggapu iti Dios?
MALAGIPMO pay kadi idi nakaawatka iti nagsayaat a sagut a naggapu iti ipatpategmo a gayyem? Mabalin a kasta unay ti gagar ken ragsakmo. Wen, ta no sinagutannaka ti maysa a tao, kayatna a sawen nga ipatpategnaka kas gayyem. Awan duadua a nagyamanka iti sagut ti naimbag a gayyemmo.
2 Ti Biblia ket sagut a naggapu iti Dios a rumbeng a pagyamanantayo. Daytoy a naidumduma a libro ti pakaammuantayo kadagiti banag a ditay maammuan iti aniaman a sabali a libro. Kas pagarigan, salaysayenna ti maipapan iti pannakaparsua ti nabituen a langit, ti daga, ken ti immuna a lalaki ken babai. Naglaon ti Biblia kadagiti mapagtalkan a prinsipio a tumulong kadatayo a mangtaming kadagiti parikut ken pakaringgorantayo. Ilawlawagna no kasano a tungpalen ti Dios ti panggepna ken no kasano a pasayaatenna dagiti kasasaad ditoy daga. Anian a nagsayaat a sagut ti Biblia!
3. Ania ti masursurotayo iti panangted kadatayo ni Jehova iti Biblia, ken apay a makaparagsak dayta?
3 Makaparagsak met a sagut ti Biblia, ta adda ipalgakna maipapan iti daydiay Nangted, ni Jehova a Dios. Ti panangtedna kadatayo iti kasta a libro paneknekanna a kayatna nga isu ket maam-ammotayo a naimbag. Kinapudnona, matulongannaka ti Biblia nga umadani ken ni Jehova.
4. Ania ti makunam maipapan iti pannakaiwaras ti Biblia?
4 No adda Bibliam, saan laeng a siksika ti addaan iti dayta. Naipablaak ti intero a Biblia wenno ti dadduma a pasetna iti nasurok a 2,300 a pagsasao ket nasurok a 90 porsiento iti populasion ti lubong ti makabasan iti dayta. Nasurok a maysa a milion a Biblia ti maiwarwaras iti kada lawas! Binilionen a kopia ti Biblia ti napataud, intero man wenno ti dadduma laeng a pasetna. Nalawag nga awan ti sabali a libro a kas iti Biblia.
5. Kasano a ti Biblia ket “impaltiing ti Dios”?
5 Maysa pay, ti Biblia ket “impaltiing ti Dios.” (2 Timoteo 3:16) Kasano? Sumungbat a mismo ti Biblia: “Dagiti tattao nagsaoda manipud iti Dios bayat nga idaldalan ida ti nasantuan nga espiritu.” (2 Pedro 1:21) Kas ilustrasion: Mabalin a bilinen ti maysa a negosiante ti sekretariana nga agaramid iti surat. Dagiti kapanunotan ken instruksion ti negosiante ti linaon dayta a surat. No kasta, isu ti makin-surat iti dayta, saan a ti sekretaria. Umasping iti dayta, naglaon ti Biblia iti mensahe ti Dios, saan a mensahe dagiti tattao a nangisurat iti dayta. Pudno ngarud a “sao ti Dios” ti intero a Biblia.—1 Tesalonica 2:13.
AGTUTUNOS KEN UMISO
6, 7. Apay a nakaskasdaaw ti panagtutunos dagiti linaon ti Biblia?
6 Naisurat ti Biblia iti nasurok a 1,600 a tawen. Nagbiag dagiti nangisurat iti dayta iti nagduduma a panawen ken nagduduma ti kasasaadda iti biag. Mannalon, mangngalap, ken pastor dagiti dadduma. Adda met dagiti mammadto, ukom, ken ari. Maysa a mangngagas ni Lucas a nangisurat iti Ebanghelio. Nupay nagduduma ti kasasaad dagiti nagsurat iti Biblia, agtutunos dagiti nailanad iti Biblia manipud iti rugi agingga iti ngudo. *
7 Salaysayen ti umuna a libro ti Biblia no kasano a nangrugi dagiti parikut ti sangatauan. Ipakita ti maudi a libro nga agbalinto a paraiso, wenno hardin, ti intero a daga. Nailanad iti Biblia ti pakasaritaan a rinibu a tawen ti kaundayna ken adda pakainaiganna iti pannakatungpal ti panggep ti Dios. Nakaskasdaaw ti panagtutunos dagiti linaon ti Biblia, ngem kasta a talaga ti namnamaentayo iti libro a naggapu iti Dios.
8. Mangtedka kadagiti pagarigan a mangipakita nga umiso ti Biblia no maipapan iti siensia.
8 Umiso ti Biblia no maipapan iti siensia. Naglaon pay daytoy iti impormasion a saan nga ammo dagiti tattao idi tiempo a naisurat dayta. Kas pagarigan, naglaon ti libro a Levitico kadagiti linteg para iti nagkauna nga Israel maipapan iti panangkuarentina ken kinadalus idinto nga awan a pulos ti ammo dagiti nasion a kabangibang ti Israel maipapan kadagita a banag. Idi tiempo a saan nga umiso ti ammo dagiti tattao maipapan iti sukog ti daga, dinakamaten ti Biblia a sirkulo wenno nagtimbukel ti daga. (Isaias 40:22) Umiso ti kuna ti Biblia nga ‘agbitbitin ti daga iti awan.’ (Job 26:7) Siempre, ti Biblia ket saan a libro maipapan iti siensia. Ngem no madakamatna dagiti nasientipikuan a banag, umiso ti ibagbagana. Saan kadi a kasta ti namnamaentayo iti libro a naggapu iti Dios?
9. (a) Ania ti mangipakita nga umiso ken mapagtalkan ti Biblia no maipapan iti historia? (b) Maipapan iti Biblia, ania ti ipamatmat kenka ti kinapudno dagiti nagsurat iti dayta?
9 Umiso ken mapagtalkan met ti Biblia no maipapan iti historia. Espesipiko dagiti salaysay a nailanad iti dayta. Nadakamat kadagita saan laeng a ti nagnagan dagiti tattao no di ket uray ti kapuonanda. * Saan a kas kadagiti sekular a historiador, a kaaduanna saanda a dakamaten dagiti pannakaabak ti nasionda, napudno dagiti nagsurat iti Biblia, nga inlanadda uray dagiti mismo a biddutda ken dagiti biddut ti nasionda. Kas pagarigan, iti libro ti Biblia a Numeros, inaklon ti mannurat a ni Moises ti mismo a nakaro a biddutna a nakatubngaranna iti nainget. (Numeros 20:2-12) Ti kasta a panangamin ket manmano a masarakan kadagiti dadduma a salaysay dagiti historiador ngem masarakan dayta iti Biblia agsipud ta naggapu iti Dios dayta a libro.
LIBRO A NAGLAON ITI PRAKTIKAL A SIRIB
10. Apay a saan a nakaskasdaaw a maysa a praktikal a libro ti Biblia?
10 Gapu ta impaltiing ti Dios ti Biblia, ‘makagunggona dayta iti panangisuro, iti panangtubngar, iti panangpalinteg iti bambanag.’ (2 Timoteo 3:16) Wen, maysa a praktikal a libro ti Biblia. Iyanninawna ti nauneg a pannakaawat iti kasasaad ti tao. Di pakasdaawan dayta ta ti Namarsua a ni Jehova a Dios ti Autor ti Biblia! Ad-adda a maawatanna ngem kadatayo ti pampanunot ken rikriknatayo. Maysa pay, ammo ni Jehova no ania ti kasapulantayo tapno agbalintayo a naragsak. Ammona met no ania dagiti aramid a nasken a liklikantayo.
11, 12. (a) Ania ti impalawag ni Jesus iti Sermonna iti Bantay? (b) Ania dagiti dadduma pay a praktikal a banag a nailanad iti Biblia, ken apay a kanayon nga agaplikar dagiti balakadna?
11 Usigem ti palawag ni Jesus a maawagan iti Sermon iti Bantay, a nailanad iti Mateo kapitulo 5 agingga iti 7. Iti daytoy a nagsayaat a palawag, adu ti sinarita ni Jesus, kas iti no kasano a masarakan ti pudno a ragsak, no kasano a risuten dagiti riri, no kasano ti agkararag, ken no kasano a rumbeng a matmatan dagiti material a banag. Nasamay ken praktikal agingga ita ti sasao ni Jesus a kas idi insawangna dagita.
12 Adda met dagiti prinsipio iti Biblia maipapan iti biag ti pamilia, panagtrabaho, ken pannakilangen kadagiti sabsabali. Agaplikar dagiti prinsipio iti Biblia kadagiti amin a tattao, ken kanayon a makagunggona dagiti balakadna. Kas pananggupgop iti sirib a masarakan iti Biblia, kinuna ti Dios babaen ken ni propeta Isaias: “Siak, ni Jehova, ti Diosmo, Daydiay mangisursuro kenka tapno magunggonaam ti bagim.”—Isaias 48:17.
LIBRO TI PADTO
13. Ania dagiti detalye nga impaltiing ni Jehova nga isurat ni propeta Isaias maipapan iti Babilonia?
13 Naglaon ti Biblia iti nakaad-adu a padto, ket adu kadagita ti natungpalen. Usigem ti maysa a pagarigan. Babaen ken ni propeta Isaias, a nagbiag idi maikawalo a siglo K.K.P., impakauna ni Jehova ti pannakadadael ti siudad ti Babilonia. (Isaias 13:19; 14:22, 23) Naited dagiti detalye no kasano a maparmek daytoy. Dagiti buyot a mangraut iti Babilonia paatiananda ti karayanna sada serken ti siudad a di kasapulan a makirangetda. Saan la a dayta. Innaganan pay ti padto ni Isaias ti ari a mangparmek iti Babilonia—ni Ciro.—Isaias 44:27–45:2.
14, 15. Kasano a natungpal ti sumagmamano a detalye ti padto ni Isaias maipapan iti Babilonia?
14 Agarup 200 a tawen kalpasanna—iti rabii ti Oktubre 5/6, 539 K.K.P.—adda armada a nagkampo iti asideg ti Babilonia. Siasino ti komandante? Ti ari ti Persia nga agnagan Ciro. No kasta, nangrugi idin a matungpal ti nakaskasdaaw a padto. Ngem rinaut kadi ti buyot ni Ciro ti Babilonia nga awan ti napasamak a dangadang, kas naipadto?
15 Iti daydi a rabii, agramrambak dagiti taga Babilonia ket natalged ti riknada iti uneg ti siudad a napalikmutan kadagiti nangato ken napuskol a bakud. Kabayatanna, sisisikap nga imbaw-ing ni Ciro ti ayus ti karayan a lumasat iti siudad. Di nagbayag immababaw ti karayan ket dagiti soldadona bimmallasiwda nga immasideg kadagiti bakud ti siudad. Ngem kasano a nakastrek ti buyot ni Ciro idinto ta nabakudan ti Babilonia? Nakalukat ken saan a naguardiaan dagiti ruangan ti siudad iti dayta a rabii!
16. (a) Ania ti impadto ni Isaias maipapan iti pagbanagan ti Babilonia? (b) Kasano a natungpal ti padto ni Isaias maipapan iti panaglangalang ti Babilonia?
16 Maipapan iti Babilonia, adda a naipadto: “Saanto a pulos mapagnaedan, saanto met nga agtaeng iti kinapkaputotan. Ket sadiay ti Arabo saannanto nga ibangon ti toldana, ket dagiti pastor saandanto a pagiddaen sadiay dagiti arbanda.” (Isaias 13:20) Saan la nga impakauna daytoy a padto ti pannakadadael ti siudad. Impakitana a saanton a mapagnaedan ti Babilonia uray kaano. Adda makitam a pammaneknek iti kaitungpalan dagitoy a sasao. Ti langalang a disso nga ayan idi ti nagkauna a Babilonia—agarup 80 kilometro iti abagatan ti Baghdad, Iraq—paneknekanna a natungpal ti imbaga ni Jehova babaen ken ni Isaias: “Isu sagadekto iti kaykay ti pannakatalipupos.”—Isaias 14:22, 23. *
17. Kasano a makapabileg iti pammati ti pannakatungpal dagiti padto iti Biblia?
17 Saan kadi a makapabileg iti pammati ti panangusig no kasano a natungpal dagiti padto iti Biblia? Wen, ta no tinungpal ni Jehova a Dios dagiti karina iti napalabas, makapagtalektayo a tungpalennanto met ti karina maipapan iti paraiso a daga. (Numeros 23:19) Kinapudnona, addaantayo iti “namnama iti agnanayon a biag a ti Dios, a saanna a mabalin ti agulbod, inkarina kasakbayan dagiti nabayagen a tiempo.”—Tito 1:2. *
“TI SAO TI DIOS NABIAG”
18. Maipapan iti “sao ti Dios,” ania ti makagutugot a kinuna ti Kristiano nga apostol a ni Pablo?
18 Manipud iti inusigtayo iti daytoy a kapitulo, nalawag a pudno a naidumduma a libro ti Biblia. Ngem ti pategna ket saan laeng a gapu iti panagtutunos dagiti ibagbagana, ti kinaumisona no maipapan iti siensia ken historia, ti praktikal a sirib a masarakan iti dayta, ken ti mapagtalkan a padto a linaonna. Insurat ni Kristiano nga apostol Pablo: “Ti sao ti Dios nabiag ken adda bilegna ken natartarumamis ngem iti aniaman a kampilan a dua ti tademna ket sumalput uray agingga iti paglasinan ti kararua ken espiritu, ken kadagiti nagsusuopan ken iti patada, ket kabaelanna a lasinen dagiti panunot ken dagiti panagem ti puso.”—Hebreo 4:12.
19, 20. (a) Kasano a matulongannaka ti Biblia a mangsukimat iti bagim? (b) Kasano a maipakitam ti panagyamanmo iti Biblia, a naisangsangayan a sagut ti Dios?
19 Ti panangbasa iti “sao” wenno mensahe ti Dios nga adda iti Biblia mabaliwanna ti biagtayo. Matulongannatayo a mangsukimat a nasaysayaat iti bagbagitayo. Mabalin nga ibagbagatayo nga ay-ayatentayo ti Dios, ngem ti reaksiontayo iti isursuro ti naipaltiing a Saona, ti Biblia, ipalgakna ti pudno a pampanunottayo, uray dagiti mismo a tarigagay ti pusotayo.
20 Ti Biblia ket pudno a maysa a libro a naggapu iti Dios. Maysa dayta a libro a rumbeng a basaen, adalen, ken ipateg. Ipakitam ti panagyamanmo iti daytoy a sagut ti Dios babaen ti agtultuloy a panangsukimatmo iti linaonna. No aramidem dayta, umuneg ti pannakaawatmo iti panggep ti Dios iti sangatauan. Mailawlawag iti sumaganad a kapitulo no ania ken no kasano a matungpal dayta a panggep.
^ par. 6 Nupay adda dagiti agkuna nga agsusupadi ti ibagbaga dagiti dadduma a paset ti Biblia, awan ti nakaibatayan dagiti kasta a kapanunotan. Kitaem ti kapitulo 7 ti libro a Ti Biblia—Saot’ Dios Wenno iti Tao? nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova.
^ par. 9 Kas pagarigan, imutektekam ti detalyado a kapuonan ni Jesus a nailanad iti Lucas 3:23-38.
^ par. 16 Para iti kanayonan nga impormasion maipapan kadagiti padto iti Biblia, kitaem ti panid 27-9 ti broshur a Libro Para iti Amin a Tao, nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova.
^ par. 17 Ti pannakadadael ti Babilonia ket maysa laeng a pagarigan ti natungpal a padto iti Biblia. Mabalintay met nga alaen a pagarigan ti pannakadadael ti Tiro ken Nineve. (Ezequiel 26:1-5; Sofonias 2:13-15) Kasta met, impadto ni Daniel ti itataud dagiti agsasaruno nga imperio iti lubong kalpasan ti Babilonia. Karaman kadagitoy ti Medo-Persia ken Grecia. (Daniel 8:5-7, 20-22) Maipapan kadagiti adu a padto maipanggep iti Mesias a natungpal ken ni Jesu-Kristo, kitaem ti Apendise, iti artikulo a “Ni Jesu-Kristo—Ti Naikari a Mesias.”
Ammuem ti Ad-adu Pay
PROGRAMA A PANAGADAL ITI BIBLIA
Apay nga Adalem ti Biblia?
Mangipapaay ti Biblia kadagiti sungbat ti agkakapateg a saludsod ti minilion a tattao iti intero a lubong. Kayatmo kadi met ti matulongan?
pag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn