Ti Makaulaw a Pantoum
Kalpasan daydiay Sestina, inarapaapko man manen iti mangsurat met iti PANTOUM. Ta ngamin ket adda met ti pagkaarngian dagitoy a dua. Saan ketdi a singin ngem agkaarngida man. Wenno adda iti pagpadaanda. Lalo iti panagputaran. Ket nalabit, napintas met nga ay-ayamen daytoy a berso.
Kasinsin ti Sestina kunak man. Ngem, ad-adda kano nga asideg ti Villanelle ken Triolet. Ala, wen, isuda a tallon ket adda pagpapadaanda kunam man laengen tapno awan ti riri.
Diak pay ammo dayta Triolet a kunkunada. Idinto ta dayta villanelle ket nagsursuratak met idin. Ngem diak idan masarakan no dinno kadagiti nawara a fileko. Siguro ket nairaman kadagidi naeres iti pannakakurap dagiti files iti daan a kompiuterko. Mangaramidakto met a.
Ngem anak ti kamatis a nalusak, iti naminlima a daras, diak ketdin nakaputar iti Pantoum!
Ala, iti Sestina, ti laeng maudi a balikas dagiti linia iti maulit-ulit.
Ngem iti Pantoum, dagiti linia!
Ngem mamatiak nga adda la ngata iti diak pay natakuatan a panglakagan iti panagsurat iti pantoum.
Ket inyiladko ngarud manen a binasa ti kolum ni Miriam Sagan iti Writers Digest March 2004 Issue, no kasano iti agsurat iti pantoum.
Ti naganas iti pantoum ket kaguduan dagiti linia ket naisuraten, kuna man ni Sagan, ket nakudkodko la ket ngarud ti di met nagatel a tuktokko. Kasano a nasuraten nga ibagam met ket diak la ngaruden makaputar?
Kasano ngamin aya iti agsurat iti pantoum?
Kastoy kano: (Kababaan iti uppat nga istansa.)
Line 1
Line 2
Line 3
Line 4
Line 5 (same as line 2)
Line 6 (new line)
Line 7 (same as line 4)
Line 8 (new line)
Line 9 (same as line 6)
Line 10 (new line)
Line 11 (same as line 8)
Line 12 (new line)
(the concluding stanza--in this case the 4th--consists entirely of repeated lines)
Line 13 (same as line 10)
Line 14 (same as line 3)
Line 15 (same as line 12)
Line 16 (same as line 1)
Makaulaw sa met? Dipay la kastoy, ne, namaymayatsa?
1) mangsurat iti maysa nga istansa nga addaan iti uppata binatog. Maysa nga imagistic wenno emotional.
2) piduten daydiay maika-2 ken maika-4 a binatog nga isu iti pagbalinen nga umuna ket maika-3 a binatog iti sumaruno nga istansa.
3) kasta a kasta agingga iti kayatmo a kaadu ti istansa.
4) yantangay, dagiti laeng umuna ken maika-3 a binatog iti saan a naulit, sublian ti umuna nga istansa ket piduten ida ket ikabil a maika-2 ken maika-4 a binatog iti maudi nga istansa. (Wenno pagbaliktadem met ket mabalin latta.)
Aya? Kasta aya iti agaramid iti pantoum?
Emotional wenno imagistic?
Nasaysayaat ti emotional, yong! Ammok ti agpakatawa ngem marigatanak nga agpasangit.
Imagistic ngarud a! Napipia pay.
Ngem dua nga oraskon iti sango ti kompiuter, awan iti nagbalikas a pantoum!
Napia pay daydiay sestina a, ta isuratmo nga umunan dagidiay keywords, aramidenen dagiti binatog, nasayuden iti agdaniw. Ngamin addan dagidiay ‘kimpetan’ a balikas iti ungto ti binatog.
Sinubliak manen dagiti ‘winagwagko’ a magazine kadagiti mall ken bookstand, kadagiti eskinita ken kangrunaan a kalasada. Ngem awan ti pantoum, no di laeng ti Writers Digest. Inresertsko iti internet. Ama, nagadudan!
Ngem uray ania iti ar-aramidem no di dinaka “aprosan ken kudkodan” ti musa. Ta saan met ngarud nga asi-asi a daniw. No la koma ta achmeism a daniw wenno dayta daniw a parparaangan di kasla koma a, digo ti saluyot ken susop a sinagpawan iti kinirog nga udang. Urayek laengen ti “apros ken kudkod” ti musa.
Atendarak man ti lektiur ni Prof. Ambeth Ocampo idiay UP-Baguio. Ta damagek man no apay a nagduduma ti datos ti nakaiyanakan ni Fr. Jose Apolonio Burgos. No ania ti pudno, Candon wenno Vigan.
Iti pannagnak, nasinga ti panagpampanunotko no kasano iti innak panagaramid iti pantoum.
“’Tang ‘na! Napakaigsi naman a sintas nga mokong ‘yun!” inradies pay ti estudiante a nabagi iti kaduana a nakuttong ken natayag. Agpadada a nakaigpil iti libro, isu a pagarupek latta idan nga estudiante. Sumsumrekkamin iti ruangan. Kellaat a naggillap iti mugingko.
Di kadi dayta ti maysa kadagiti kayatko a daniwen? Ti mangdaniw iti maipapan iti ababa ti kurdonna? Intugawko iti bakante a bato a tugaw. No maipapan iti ababa ti kurdonna, ket nalaka ngata nga aramiden, saan?
Makadandaniwak! Wen, ket dimteng dayta a gagar a makadandaniwak. Daytan ti apros ken kudkod ti musa. Nagdarasakon a nagawid. Bay-amon ti lektiur ni Ambeth. Suratekto lattan. Linuktak ti kompiuter. Binasak a dagus dagiti file maipapan iti panagaramid iti pantoum.
Larga, surat! Ket iti uneg laeng iti tallopulo a pulo a minutos, nalpas ti Pantoum!
Kitaem man a, no dagiti narigat a porma ti daniwen, sasaur gayam iti agputar no dika met makadandaniw? Ngem no sika ti “ap-aprosan ken kudkudkodan ti musa” kasla agayus a kassinglag a lana ti niog iti imbudo dagiti balikas!
Adtoy man ti naputarko nga imagistic pantoum:
Pantoum-Iluko: Ti Ababat’ Kurdonna
1.
diak a maawatan nga ay-ayam ti pakingawan
ti panangsapul iti al-allia kadagiti anniniwan
kalpasan iti pannangan iti naapgad a naalseman
iti dangadang ti nakem ken ti nagsat a raber ban
2.
ti panangsapul iti al-allia kadagiti anniwan
ket kasla kapet iti pisi a bulan iti kaltaang
iti dangadang ti nakem ken ti nagsat a raber ban
ti kuekong ti luansit a terredan ken naamitan
3.
ket kasla kapet iti pisi a bulan iti kaltaang
bukod a mameg a sanaang iti di maigawid a panaw
ti kuekong ti luansit a terredan ken naamitan
iti lasonglasongan a bit-ang ti naamlingan
4.
bukod a mameg a sanaang iti di maigawid a panaw
dagiti balikas ti sallabay iti panawen ti puor
iti lasonglasong a bit-ang ti naamlingan
ket panurekan iti ubet ti baso a balitok
5.
dagiti balikas ti sallabay iti panawen ti puor
ti linappedan ti nangato a timid ti gikgik
ket panurekan iti ubet ti baso a balitok
ti burandis a retrato ti naibaber a saingan
6.
ti linappedan ti nangato a timid ti gikgik
iti layag dagiti tibker ken amiris ket isudan
ti burandis a retrato ti naibaber a saingan
iti kiloan ti sagatan ken ti yakayakan ti nakem
7.
iti layag dagiti tibker ken amiris ket isudan
dagiti di pakaay-ayoan a tapat kadagiti tubtuboan
iti kiloan ti sagatan ken yakayakan iti nakem
dimteng duadua a pidut kadagiti naidisso nga iliw
8.
dagiti di pakaay-ayoan a tapat kadagiti tubtuboan
ket ti litania ti nagsapatos iti ababat’ kurdonna
dimteng duadua a pidut kadagiti naidisso nga iliw
natnang ti abaga dagiti natnga iti dangadang
9.
ket ti litania ti nagsapatos iti ababat’ kurdonna
nga agay-ayam iti di maawatan a pakingawan
ket immaldit ti nadugsak nga agikurkur-it ti biag
ti kuekong a nangan iti naapgad a naalseman
Dayta man, kailian. Nalaka met gayam iti agaramid. Lalo sika a mannaniw ket talaga makadandaniwka. Sabagay, no talaga makadandaniwka, nariribuk man ken saan iti aglawlawmo, makasuratka latta.
Wen, husto ni Miriam Sagan, nalaka laeng ti agaramid ti pantoum no narugiamon. Husto isuna, a kagudua kadagiti binatog ket naisuraten. Ngamin naulit-ulit.
Makapaisem pay iti kuna ni Sagan nga agas kano ti writer’s block ti pantoum. Ket kontraem pay laeng? Siguro a, ket, madama idi ti writer’s block isu a diak nakaputar kadagiti manon a daras a pinaggepko.
Ta ania ngamin aya ti Pantoum?
“For emotional impact, the pantoum poem is an excellent format. And while iti appears complex at first glance, this type of poem actually follows a rhythmic pattern that’s easy to follow,” kuna man ni Sagan.
Nagtaud kano idiay France ti Pantoum. Naibasar iti oral a porma manipud iti Pantun ti Malaysia.
Nupay repetons a daniw ti pantoum, mangited met iti makaay-ayo a rhythmic quality.
Ti repetons a makunkuna, kailian, ket ti kinaadda dagiti maulit-ulit a binatog wenno balikas. (Kas iti sestina.)
Padasenyo met iti mangputar, kailian. Agas kano ti writer’s block!
Naganas dagiti agay-ayam kadagiti balikas. No maganasanka nga agay-ayam iti scrabble, nagangganas pay nga adayo iti agputar iti daniw babaen kadagiti porma. Marikna no kua ti balligi ken pannakapnek. Uray no saan a maipablaak ket naan-anayen a ragsak dayta panagballigi a panangputar ken pannakapnek iti pannakabasa ti nagballigiam… ##
Monday, October 09, 2006
TI PANTOUM
Ti Makaulaw a Pantoum
2 comments:
- ariel said...
-
good point, ka jim. daytoy a talaga ti kayaw ti sao, ti parabur ti balikas. ala, kaaduem latta koma.
- 1:25 PM
- jim agpalo, jr. said...
-
agyamanak ka ariel...
- 10:35 AM
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn eng_Latn bem_Latn eng_Latn bem_Latn eng_Latn bem_Latn eng_Latn bem_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn tsn_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn sun_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn sun_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn unk ilo_Latn zho_Hant eng_Latn unk fij_Latn ltz_Latn