Komentario ni Arianna Rabara
Agingga a di agbalbaliw a naan-anay ti sistema ti politika iti Filipinas, agtultuloy a mailumlom ti pagilian iti rigat. Agpannuray ti panagbalbaliw ken panagdur-as ti pagilian iti sistema ti politika. Daytoy a sistema ti naabuso gapu iti panangpanuynoy met laeng dagiti umili kadagiti politiko a kumayetket iti puestoda.
Kitaen laengen, ibagbagada manipud pay idi panawen ti Mankomunidad a saan a rumbeng ti dinastia wenno panagtitinnawid iti takem dagiti pamilia a mabutosan. Ngem no adalentayo ti pakasaritaan, manmano laeng ti nakatungpal iti daytoy a napintas a gagem. Nalaka a sawen ngem narigat nga aramiden.
Rumbeng kadi a pagtitinnawidan ti takem a kas iti mapaspasamak ita iti pagilian? Iti pakasaritaan ti Filipinas, mabilbilang iti ramay dagiti pamilia a nagintaer a mangituray iti pagilian.
Manipud pay magun-od ti Filipinas ti wayawayana idi1946, dagitoy laeng ti nagsisinnublat iti takem: Osmeña. Roxas. Marcos. Macapagal. Estrada. Arroyo. Aquino. Nakatugaw pa la agingga iti agdama dagiti simmarsaruno a kaputotan dagitoy; a kasla ketdin isuda laeng ti napilpili a naikkan iti kabaelan.
Nakarkaron iti benneg ti lokal a politika. Adu a probinsia, ili, ken siudad ti saanen a nagbaliw pay ti agtuturayda. Pagsisinnublatanda lattan ti turay.
Apay a naipalubos a mapasamak ti dinastia wenno panagsisinnublat lattan dagiti sumagmamano a pamilia a mangituray iti pagilian? Apay a saan a naikkan iti gundaway dagiti sabsabali a mabalin a nalalaing koma pay no napalugodan a naipatugaw dagitoy? Kas itay kunadan, basol met laeng dagiti umili daytoy. Nailasagen kadagiti umili ti panangilakoda iti butosda a kas met iti pannakabartek iti turay dagiti adda iti takem.
Kitaen laengen, uray para kapitan laeng iti barangay, gumastosdan iti ginasgasut a ribu a pisos iti eleksion. Mano kadi ti sueldo ti kapitan? Kasano a maabrotna ti gastosna iti dua wenno tallo ribu a pisos a sueldona iti binulan iti tallo a tawen? Kasta met ti mayor, gobernador, kongresista ken senador?
Iti biang dagiti lokal nga opisial, saan a mailibak a no mabalin kayetketanda ti takemda saan a gapu iti sueldoda ta bassit-usit no idilig daytoy iti umis-isem a sumangpet a gasat no kasta nga adda proyekto a sumangbay iti lokalidadda. Dagiti dadduma isuda payen ti kontratista kadagiti maiwayat a proyekto.
Dagiti dadduma, adda met pamendisionda iti ilegal a sugal a kas iti hueteng isu nga ikidemda lattan ti pannakaipalubos ti sugal iti laksid ti kampania ti turay a maiparit daytoy. Ti rasonda, ditoy kano ti paggappuan ti itultulongda kadagiti iturayanda.
Adda metten dagiti naidarum ta pinagbalinda a pagbagasan ti kaha ti turay. Ngem naginad ti panagtulid ti hustisia iti pagilian isu a nawaya latta dagiti naidarum a mangaramid iti kayatda. Dagiti dadduma addada pay laeng iti akem.
Awan pannakapnek. Dayta ti rason no apay a saan nga ipasublat dagiti agtuturay ti takemda. Ipamuspusan ti asawa a senador ti panagdiputado ti asawana, panagmayor ti anakna, ken panaggobernador ti kabsatna. Kasta ti sistema ti politika. No malpas ti terminoda agkandidatoda iti sabali nga akem. Pagtitinnawidanda a talaga.
Dayta ti gapuna no apay nga uray agkakabsat, agpipinnatay payen gapu laeng iti politika. Ti adatna, dagiti paspasurot ti ad-adda a maladdit no kastoy nga eleksion. Nabara dagiti agsusupanget ket dagiti pasurotda ti maipasungalngal kas iti mapaspasamak itiKamindanaoan.
Kaanonto nga agbaliw ken agnakem dagiti botante a Filipino? Agsangitda iti kumarkaro a rigat ti biag ngem isuda met ti mangipatpatugaw kadagiti mangituray kadakuada a kunada a mangilumlumlom iti pagilian iti utang gapu iti nalabes a panagkunniber ken saan a maitutop a panangituray?
Agingga a saan nga agnakem dagiti umili saanto a magun-od ti Filipinas ti naan-anay a pannakawayawaya ken pannakaruk-atna manipud iti pannakailumlomna iti kinakurapay. Agingga nga ipalubosna a magatang ti butosna, awan ti karbenganna nga agriri no ania a klase dagiti mangituray kenkuana. Agingga nga isukatna iti sileng ti pirak ti butosna, kasla isu met laeng a mismo ti nangited iti korona iti impatugawna a mangituray nupay awanan daytoy iti naan-anay a kabaelan.
Nalipatan ngamin dagiti umili a dagiti ipatugawda a mangituray ket iggem met laeng dagiti higante a negosiante a mangtengtengngel iti ekonomia ti Filipinas.Ti agbayad iti utangna a naimbag a nakem iti nangtulong kenkuana a negosiante ti umuna nga aramiden ti nangabak a politiko.
Wen, malipatan ti politiko a dagiti umili a nangipatugaw kenkuana ti nakautanganna iti takem, saan a dagiti negosiante a nangted iti pinagkampaniana. Ket gapu ta napadasanen ti politiko ti ganas ti adda iti turay, maimula iti panunotna a rumbeng a di maipatawid daytoy iti sabali.
Rumbeng kadi a pagtitinnawidan ti takem?
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn