Kolum ni Jobert M. Pacnis
(Maudi iti dua a paset)
Kunada ngarud, nasayaat koma no isuda laeng (mannigarilio) ti maaddaan iti sagubanit. Pagdaksanna, amin a di agsigsigarilio, mairamraman. Ti maipallais nga asuk ti sigarilio, tuparenna dagiti inosente. Ti nakaam-amak, dagiti ubbing a makalang-ab iti asuk. Nakapsut pay laeng ti naturalesada a manglaban kadagiti sumrek a kemikal iti bagida. Pagangayanna, maidagelda iti angkit ken dadduma pay a mainaig iti panagsigarilio.
Maipalagip ti laban nga inrusuat ni Emer Rojas, maysa nga Electrical Engineer a graduado iti Mapua Institute of Technology. Biktima ni Rojas ti nakaro a panagsigarilio. Naaddaan iti stage 4 laryngeal cancer. Adu ti nabusbosna a sanikuada iti panagpapaagasna. No mano a chemotherapy ti nagdalananna kalpasan a naoperar ti karabukobna. Napukawna ti timekna nga igamna idi nagbalin nga anaunser iti radio.
Adu a rigat ti nagdalananna aglalo ti pamiliana. Nakapagsao laeng (robotic a timek, kunada) idi naikkan ti karabukobna iti ramit a maaw-awagan iti electrolarynx (dagiti addaan laeng ti makabael itoy).
Kinapudnona, saannan nga inawat dagiti sumarsaruno koma pay a panag-chemo-na. Inkeddengna a rummuar laengen iti ospital ta busbosenna ti nabatbati a panawenna iti sidong ti pamiliana ken iti mision nga ammona nga ‘inkalbit’ ti Namarsua kenkuana.
Nagbalin a timek dagiti addaan iti kanser gapu iti sigarilio. Nadumaduma a taripnong ti nagsarsaritaanna tapno laeng ibandona ti madi nga epekto ti sigarilio iti salun-at. Naibaon pay a pannakabagi ti pagilian iti Conference of State Parties at the United Nations iti nagsasaganad a tawen (2010-2012). Nagbalin nga adbokasiana ti Sin Tax Bill a nagbalin a naan-anay a linteg idi Disiembre 20, 2012.
Nupay imbungana ti nalaus nga stress ken ladingit iti pamiliana ti napasamak kenkuana, saan a dita ti nagngudoan ti panangipategda kenkuana. Impamatmat ti asawa ken dagiti uppat nga annakna ti suportada kenkuana iti laban nga inrubuatna.
Inkari dagiti ipatpategna a didanto pulos padasen ti agpayubyob ta dida kayat ti maitulad kenkuana. Nagbalin dagitoy a kaduana iti panangirakurakda iti dakes nga epekto ti panagsigarilio.
Iti tulong ti Namarsua, nasuroken a maysa a dekada a cancer survivor ni Rojas. Ket agtultuloy latta iti nairubuatna a mision.
Pagsayaatanna ita ta pinirmaanen ni Presidente Rodrigo R. Duterte ti Executive Order 26 a mangipawil iti panagsigarilio aglalo kadagiti pampubliko a lugar iti sibubukel a pagilian. No makaramraman, mapan iti lugar nga awan ti mairamraman a sabali. Mabalin nga iti uneg lattan ti pagtaengan. Saanen a mapalugodan ti ania man nga smoking area kadagiti hospital, restaurant, ken aglalo kadagiti opisina ti gobierno.
Naimbag unay daytoy basta maikkan iti naan-anay a ngipen. Nalawag a kayat a tulongan ti gobierno dagiti taona tapno saan nga agbalin a masaksakit dagitoy (ta kas nakunan, uray di agsigsigarilio, mabalin a kapten ti sakit a bunga ti panagsigarilio no makalang-ab iti makunkuna a second hand smoke).
Maipalagip la ket ngarud ti siudad ti Davao a nagpaayan nga ama ti ili ti agdama a Pangulo. Nagbalin daytoy nga smoke-free a siudad ket binigbig dagiti sabsabali a pagilian. Napadayawan pay. Nalabit, kayat nga ipatungpal daytoy ni Duterte iti sibubukel a pagilian. Banag a pabor iti tunggal maysa kadatayo nga umili.
Sapay koma ta itoy a pannakaipakaten ti linteg, awanton ti makitatayo nga ubbing nga agsigsigarilio, gumatang iti sigarilio wenno makalang-ab iti asuk ti sigarilio. Kasta met a maawan koman dagiti agpayubyob iti sadino lattan a lugar a yan pay met ti adu nga umili. Laglagipenda koma a saan laeng nga isuda ti maapektaran.
Kadagiti mannursuro, agbalinda koma a naridam, aglalo ket panaglulukaten ti klase, kadagiti ubbingda. Akmenda dagiti trabahoda kas maikadua a nagannak kadagitoy nga ubbing a naitalek kadakuada. Awan met siguro ti nagannak a mayat nga agbalin a mannigarilio ti anakna.
Kangrunaan koma a makipaset dagiti nagannak kadaytoy.
Ta, ney, addan linteg a mangdusa kadagiti asino man nga aglabsing!#
cat_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn