INDONESIA
Bayat ti Panangsakup ti Japan
Iti rugrugi ti 1942, siuulpit a sinakup ti nabileg a militar ti Japan ti Indonesia. Adu a kakabsat ti napilit nga agtrabaho iti manomano—panagaramid kadagiti kalsada wenno panagdalus kadagiti kanal. Naibalud ti dadduma kadagiti nakarugrugit a pagbaludan ken naparparigatda gapu ta dida kayat ti makiraman iti gubat. Saan a nababbaba ngem tallo a kakabsat ti natay iti pagbaludan.
Ni Johanna Harp ket maysa a kabsat a Dutch nga aggigian iti nasulinek a purok iti maysa a bantay idiay East Java. Naliklikanna ti naibalud iti umuna a dua a tawen ti gubat. Impatarusna ken ti tallo a tin-edyer nga annakna ti libro a Salvation ken dagiti ruar Ti Pagwanawanan iti Dutch manipud iti Ingles bayat a nawayada pay. * Nakopia dagitoy a publikasion ken naipuslit kadagiti Saksi iti intero a Java.
Nagtataripnong iti babassit a grupo ti sumagmamano a Saksi a nawaya pay ken nangasabada a siaannad. “No mangaskasabaak iti di pormal, kanayon a nasiputak,” kinuna ni Josephine Elias (Tan ti dati nga apeliedona). “Agitugotak no kua iti chessboard no sarungkarak dagiti interesado tapno panunoten dagiti tattao a makiay-ayamak laeng iti chess.” Nangaskasaba ni Felix Tan ken ti asawana a ni Bola iti binalaybalay nga agpampammarangda nga aglaklako iti sabon. “Masansan a sipsiputandakami dagiti espia ti Kempeitai, dagiti nakabutbuteng a polis ti militar a Japanese,” kinuna ni Felix. “Tapno saankam a mapagsuspetsaan, sinarungkaranmi dagiti iyad-adalanmi iti nagduduma a gundaway. Rimmang-ay ti innem kadakuada ket nabautisaranda bayat ti gubat.”
Panagduduma ti Kapanunotan Idiay Jakarta
Idi naruamen dagiti kakabsat iti narigat a kasasaad gapu iti gubat, naipasangoda manen iti sabali a narigat a pakasuotan. Imbilin dagiti Japanese nga opisial a dagiti saan nga Indonesian (karaman dagiti Chinese-Indonesian) ket agparehistro ken mangala iti ID a naglaon iti kari a supsuportaranda ti Imperio ti Japan. Pinampanunot ti adu a kakabsat, ‘Agparehistrotay ngata ken pirmaantayo ti ID, wenno saan?’
Inlawlawag ni Felix Tan: “Dagiti kakabsat idiay Jakarta imbagada kadakami a taga-Sukabumi a saanmi a pirmaan ti ID. Ngem dinamagmi kadagiti autoridad no mabalinmi a sukatan ti sasao iti ID nga ‘inkari ti nagpirma a suportaranna dagiti’ iti ‘saan a kumontra ti nagpirma kadagiti’ soldado ti Japan. Nasdaawkami ta kinayatda, isu a nangalakami amin iti ID. Idi nadamag dayta dagiti kakabsat idiay Jakarta, inawagandakami nga apostata ken insardengda ti makikadua kadakami.”
Makapaladingit ta kaaduan kadagitoy a kakabsat ket naaresto ken tinallikudanda ti kinapudno. Maysa a kabsat a saan a nagkompromiso ti naibalud iti selda nga ayan ni André Elias. “Inlawlawagko kenkuana ti isyu maipapan iti panagparehistro ken tinulongak nga agbalin a mas balanse iti dayta,” kinuna ni André. “Sipapakumbaba a dimmawat iti pammakawan gapu iti panangisardengda a makikadua kadakami. Manipud idin, nagpimpinnaregtakami, ngem makapaladingit ta natay isuna gapu iti nagrigat a kasasaad iti pagbaludan.”
Merdeka!
Idi nagpatingga ti gubat idi 1945, kasla saanen a makauray dagiti kakabsat a mangasaba manen. Maysa a brother a naibalud ken naparparigat ti nagsurat iti sanga nga opisina iti Australia: “Kalpasan ti uppat a naririgat a tawen, saanak a naupay ken saan a bimmaaw ti determinasionko. Diak pulos nalipatan dagiti kakabsat. Pangngaasiyo, patulodandak kadagiti libro.”
Di nagbayag, simmangpet met laengen dagiti literatura a padpadaanan dagiti kakabsat, saggabassit idi damo agingga a nakaad-adun. Maysa a grupo a buklen ti sangapulo nga agibumbunannag idiay Jakarta ti nangituloy iti panangipatarus kadagiti publikasion iti Indonesian.
Idi Agosto 17, 1945, dagiti lider ti grupo a mangilablaban iti wayawaya ti Indonesia indeklarada nga independiente a republika ti Indonesia. Gapu iti dayta, bimtak ti uppat a tawen a rebolusion maibusor iti panagturay dagiti Dutch. Pinullo a ribu ti napapatay ken nasurok a pito a milion ti napapanaw iti lugarda.
Bayat ti rebolusion, nagtultuloy a nangaskasaba dagiti kakabsat iti binalaybalay. “Pilpilitendakami dagiti nasionalistiko a tattao a mangipukkaw iti ‘Merdeka,’ a kaipapananna ‘Wayawaya,’” kinuna ni Josephine Elias. “Ngem imbagami a neutralkami iti politika.” Idi 1949, kalpasan ti adu a tawen a panangkontrol dagiti Dutch iti Indonesia, inyawatda ti panangituray iti Republic of the United States of Indonesia (Republic of Indonesia itan). *
Idi 1950, nganngani 10 a tawenen a narigat ti kasasaad dagiti kakabsat idiay Indonesia. Ngem adda dakkel a trabaho a masapul nga aramidenda—ikasabada ti naimbag a damag iti minilion a tattao idiay Indonesia. Iti panangmatmat ti tao, kasla imposible dayta! Ngem nagtultuloy latta dagiti kakabsat, a naan-anay a nagtalekda a “mangibaon [ni Jehova] kadagiti trabahador iti panaganina.” (Mat. 9:38) Ket kasta ti inaramid ni Jehova.
min_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn zsm_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn