Ni Mancielito S. Tacadena
Maysaak met kadagiti agessem nga agkolekta iti batek (tattoo). Kinapudnona, addan bio-mechanical tattoo iti makinkanigid a takiagko nga impakargak tallon a tawen ti napalabas. Isu nga idi naibaga dagiti kaopisinaak a kayatda ti mapan iti Tinglayan, Kalinga, imboluntariok ti bagik a sumurot. Napagtutulaganmi ngarud nga iti parbangon ti Marso 13, 2016 ti ipapanmi iti Buscalan Village tapno padasenmi ti agpabatek iti agdindinamag a ni Apo Whang-od a maikonkonsidera a kaudian a “mambabatok” iti Kalinga.
Insaganak ngarud dagiti kasapulan iti iyuuli. Addan pamalpalatpatak no kasano ti dalananmi gapu ta mamin-anoakon a naisar-ong iti upland areas bayat ti kaaddak idi iti broadcast media. Imbes a kallugong, sniper’s veil ti intugotko tapno maabbongan ti sibubukel a rupa ngem napariir ta adu ti abotna a pagnaan ti angin.. Pinilik ti t-shirt a dri-fit tapno saan nga agtalinaed ti ling-et. Nangipanak met iti sumagmamano a t-shirt iti bassit a bag. Pagsukatakto ta ammok a mabasaak iti ling-et bayat ti trekking. Nangitugotak met iti bottled water nga inumen bayat ti isasang-at ken energy drink a pangikkatto iti bannog no makadanonkami iti lugar. Ken gapu ta rantak ti agpabatek, mangibulsaak iti sumagmamano a paracetamol ken ibuprofen.
Agalas-singkon iti agsapa idi makadanonkami iti Bitalag, Tagudin a pangur-urayan ti inarkilami a van a mangitunda kadakami iti lugar da Apo Whang-od. Inarkilami daytoy iti innem a ribu a pisos. Dumalankami ngamin iti ili a Cervantes a sumalpot iti Tadian, Mountain Province a pangdagasanmi iti tourist guide a kaarruba ti baket. Siamkami maibilang ti driver. Bayat ti iyuulimi nagpapas a nagbuya iti aglawlaw dagiti kakaduami aglalo kadagiti dua nga On the Job Trainees iti opisinami a taga Ilocos Norte. Nalawagen idi dumtengkami iti Bessang Pass, ti lugar a nakapasamakan ti rinnupak iti nagbaetan dagiti soldado a Filipino ken Amerikano kontra iti umat-atras idin a grupo dagiti Hapon nga idauluan ni Hen. Tomoyuki Yamashita idi WWII. Napasamak pay ditoy ti pannakatambang dagiti NPA kadagiti agdaldaliasat a kameng ti 50th IB a nakapasagan ti sumagmamano a soldado a pakairamanan pay ti maysa nga opisialda idi rugi ti nasuroken a maysa a dekada ti napalabas. Nagalakami kadagiti pakalaglagipan a ladawan ditoy.
Dinalananmi ti Aluling Bridge a mamagsilpo iti Ilocos Sur ken iti Mountain Province. Addaan met iti naidumduma a pakasaritaan ti nadakamat a rangtay ta nupay apagsurok la a gudua kilometro ti kaatiddog daytoy, immabot iti tallo a dekada ken lima a presidente sakbay a nalpas. Wen nairugi daytoy idi 1978 a panawen ni Presidente Marcos ngem sa la naileppas idi 2013 a katengngaan ti panagtakem ni Presidente Noynoy Aquino.
Agalas-otson ti agsapa idi dumanonkami iti Tadian, Mountain Province. Dinagasmi ditoy ni Jonathan Baydon a mangiturong kadakami iti mismo nga ayan ni Apo Whang-od. Kinunana nga agtengnganto ti aldawen no dumanonkami iti sungadan ti Buscalan Village. Manipud sadiay magmagnakami iti akikid a trail a sumang-at iti uneg ti nakurang maysa nga oras. Binalakadannakami a manganen iti nasapa a pangngaldaw idi dumanonkami iti Bontok tapno addanto pamigsami a sumang-at.
Alas onse y median idi dumanonkami iti lugar a pakaibatian ti luganmi. Kinunana a saanmin a mabalin nga isang-at ti lugan gapu ta madama a masesemsemento ti dalan nga agpangato. Inlawlawagna a kasapulan nga aglugankami kadagiti agpaspasada a motorsiklo nga umuli agingga iti ayan ti maar-aramid a rangtay. Singkuenta pesos ti bayad ti tunggal tao. Dua ti kabaelan nga ilugan ti maysa a motorsiklo. No ti amak dagiti babbai a kakaduami gapu iti ilet ti dalan ken ti kauneg ti rangkis iti makanawan. Inagawaak met ti kimpet ta napalalo ti panaglag-oy ti shocks ti motorsiklo. Ngem natanang ketdi dagiti driver. Naruamdan ket kasla awan aniamanna ti panangidalanda iti luganda iti igid ti madama a masemsemento a dalan nupay bassit la panagriro mabalin nga agtarus iti derraas daytoy. Apaman a dimmanonkami iti ayan ti rangtay, bimmalasiw kami iti naabbatan a waig ket iti ballasiw, agpadpadaanen dagiti sabali pay a grupo dagiti motorsiklo. Singkuenta manen ti bayad ti tunggal pasahero. Kas iti imuna a dinalananmi, makapaalliaw ti nauneg a rangkis iti sikigan ti dalan agingga iti sungadan ti Village. Naginanakami iti maysa a kantina nga addaan iti bassit a kubo. Adda nakitak a napuskol a kable a dumanon iti village. Dinamagko no mabalin ti sumakay laengen dita imbes nga agtrekkingkami ngem kinuna ti tour guide a maus-usar laeng daydiay para iti pannakaingato dagiti kangrunaan a kasapulan dagiti agindeg iti village. Pasaray pay ma-stock daytoy iti tengnga isu a saan a mausar daytoy a pagluganan ti tao.
Impakaammo ni Jonathan kadakami a mangrugin ti trekking. Inlawlawagna nga akikid ti trail a dalananmi isu a masapul ti panagannad aglalo inton mangrugin ti sinnang-atan. Awan ti paglinongan isu a no kayatmi agyankaminto pay la iti ayan ti waterfalls a malabsan ket ituloyminto laengen ti sumang-at inton bumaba bassit ti init. Ngem nagdesision ti grupo a sumang-atkamin. Naannayas pay laeng ti pannagnami iti umuna a kinse minutos. Kasla normal la a pannagna agingga a nakadanonkami iti waterfalls. Dinamag manen kadakami ti tour guide no kayatmi ti agyan pay laeng ditoy ngem kas iti imuna a sungbatmi, kinunami nga aglayonkamin iti ayan ni Apo Whang-od ta planomi ti umulog met laeng iti malem no malpaskami a mabatekan. Nangrugi ti sinnang-atan. Kuminnit metten ti darang ti init. Ket gapu ta agpapadakami nga iti la uneg ti opisina ti ayanna iti inaldaw, mangrugin a mariknami ti panagirut dagiti saka ken panagsakit digiti luppomi. Ti maysa a kaduami intugawna lattan iti maysa nga agpang ti agdan nupay napalalo ti pudotna. Damag a damag ti sabali pay no adayo pay idinto nga umis-isem ti tour guide a kasla awan aniamanna kaniana ti pannagnami. Malasin ti naruam. Pasaray adda dagiti masabatmi ket agkikinnablaawkami. Naggapu gayam dagitoy iti ayan ni Apo Whang-od. Idi dandanikamin (segun iti tour guide) adda grupo dagiti ubbing a nasabatmi. Mabalin nga mapanda koma ngata iti ayan ti waterfalls. Ngem idi makitada ni Jane Palas a maysa kadagiti kaduami a marigatanen nga umuli, inalalayandan isuna. Adda dagiti nangkibin kaniana idinto a nagyan iti likudanna ti dadduma. Saanndan a simmina agingga a nakadanonkami iti umuna a kubo iti Buscalan Village. Kas pagyamanna inikkan ni Jane iti tsokolate dagiti ubbing. Kinuna ti tour guide nga iti laengen likudan ti ayan ti kalapaw a pangisaysayangkatan ni Apo Whang-od iti panagbatekna. Kasla ngarud naawan ti bannogmi ket kalpasan ti sumagmamano a lidok ti danum ken panangpunas iti ling-et dagusen a tinurongmi ti ayan ti baket a madama idi a mangbatbatek kadagiti nakapila a klientena. Maysa a bassit a baket a napno iti batek ti bagina ni Whang-od. Ad-adun ti puraw a buokna ngem iti nangisit a saan a nakaskasdaaw ta nasuroken a siam a pulo ti tawenna. Iggem ti maysa nga imana ti kayo a pagpatitna idinto nga iti bangir nga imama ti bassit a sangadangan a kawayan nga addaan iti siit ti sua iti murdongna nga agserbi kas dagumna a mangiserrek iti tinta iti kudil. Adda met iti sikiganna ti sabsabot a nagyanan ti nababasa nga uging nga agserbi a tinta. Naggapu dagiti klientena iti nadumaduma a lugar iti pagilian. Kaaduanna ti pada a tattoo collector. Adda pay dagiti tattoo artists, wen nalalaing a tattoo artists nga agus-usar iti kabaruanan a tattoo machines ngem kayatda met a padasen ti mano-mano a wagas ti kabaketan a tattoo artist iti pagilian. Adda pay nadanonmi a sumagmamano a Pranses.
Nagdesision ti grupo nga umiankami laengen gapu iti kaadu ti pila ken tapno makainanakami metten. Iti balay ti kaanakan ti baket ti nangipananda kadakami. Agbayad ti tunggal maysa iti dua gasut ket limapulo a pisos kas bayad ti panagyan. Libre ti innapoy. Nagpagatangkami iti dua a manok a sidaen. Gapu ta kayatmi a ramanan ti putaheda a pinikpikan isu ngarud ti imbagami a maluto. Dagiti metten lallaki iti village ti nagboluntario a mangluto iti daytoy.
Dandanin alas kuartro ti malem idi ayabandakami nga umulog manipud iti kuartomi. Ti grupomin ti mabatekan. Gapu ta adda intugotko a bukodko a design nagpaudiak ta impasketch-ko pay daytoy ken Aaron Labrador, ti OJT mi a nalaing nga agdrawing idinto nga immunan dagiti kakaduak a nakapilin iti disenio manipud kadagiti sample ti baket. Ni Kenneth Pajo ti insalang ni Apo Whang-od idinto a pinili ni Architech Estrelita Rugnao a pagpabatekan ni Grace Palicas nga apo ni Whang-od gapu ta nalaglag-an kan ti panagpatitna segun kadagiti nakapatangmi a nagpabatek. Madama met idi a karkargaan ni Elyang Wigan, ti highshool student nga apo met laeng ni Whang-od ti maysa a turista manipud Manila.
Apaman a nalpas ni Kenneth timmakderen ti baket ket kinunana nga inton bigatkamin a dadduma. Mabalin a nabannogen daytoy iti nagmalem a panagubrana. Innayonna a masapul a nakadigos ken nakasaganakaminton iti alas siete y media ta dakaminto ti iyunana.
Inyawis met ti tour guide ti panangipasiarna kadakami iti natukad-tukad a taltalonda iti likudan ti village. Tapno makadanonkami ditoy, limmabaskami iti kabalbalayan. Naisem dagiti tattao a kaaduanna ti babbai a madama nga agin-innaw, aglablaba wenno aglutluto. Adda grupo dagiti ubbing a simmurot iti likudanmi. Dumawdawatda iti candy. Inyawatko ti sumagmamano a piraso ti chewing gum kadakuada ket nasam-it nga isem ti insubadda. Napansinmi met ti dagiti tarakenda nga an-anakan a baboy nga agpagna pagna lattan kadagiti sirok ti balbalayda. Saanda a nakakulong. Kasla aso dagitoy a palagudlagod.
Idi addakamin iti taltalon, saan a naaluadan ti kaduami ti nagpukkaw gapu iti kinapintas ti aglawlaw. Nakaberberde ti talon gapu ta kararaep dagitoy. Nalit-aw ti danum a nanglapunos iti talon. Ngem dagus a pinasardeng isuna ti tour guide. Saankan a mabalin ti agpukapukkaw ditoy. Ngem saanna nga imbaga ti makaigapu. Rinugianmi ti nagala iti ladawan. Nadumaduma a posision. Nadumaduma a camera. Idi agsubsublikamin iti balay a pagyananmi, pinadasmi a binuya dagiti alami a ladawan. Dimi ammo no nairana laeng, ngem awan uray maysa a nagbalin a ladawan nga ala ti camera tay kaduami a nagpukkaw.
Kalpasan ti panangrabiimi, sinangomi ti kape a barako bayat ti panagpapatangmi. Kayatmi koma ti uminum iti serbesa wenno gin ngem saan a mabalin ta dikami pay nalpas a nagpabatek. Gapu iti bannogmi a simmang-at, nasapakami a nagidda. Nalamiis ti aglawlaw ngem mayat ti imeng ti kuartomi aglalo ket sasaggaysa kami iti pranela nga ules.
Kabigatanna, siak ti immuna a bimmangon. Alas siete pay laeng agur-urayakon iti kalapaw. Bayat ti panangurayko iti baket, namrayak ti nagbasabasa kadagiti naisurat a nagnagan dagiti naisar-ongen iti lugar. Adda pay dagiti nangibati iti calling card da ditoy a tattoo artists. Maysa ditoy ket naggapu pay sadiay Espania. Saan a nagbayag simmungaden ni Apo Whang-od. Immuna nga insaganana dagiti kasapulanna. Tinemplana ti tinta nga usarenna. Inruarna ti kayo a pagpatitna ken insimpana ti siit ti sua nga inyusokna iti murdong ti sangadangan a kawayan. Sakbay a sinangonak. Timmangad ti baket. Maysa gayam daytoy a ritualna tunggal agsapa sakbay a rugianna ti panagtattoo-na. Inulitna nga in-sketch ti disenio a napilik. Eksakto met idin nga immulog dagiti kakaduak. Eksakto addan mangpicture ken mangvideo iti pannakabatekko.
Umuna a pak-ol pay laeng nariknakon ti saem ti siit a naitudok iti kudilko. Ditoyko a nakuna a maminlima siguro a nasaksakit daytoy no ikumpara iti pannakaikarga ti tinta usar ti moderno a tattoo machine. Mariknam ti iyuuneg ti siit iti kudilmo. Mangrugin nga agbibineg ti likudak a karkargaanna. Dinamag kaniak ni Jane no nasakit. Insungbatko met a nasaksakit toy luppo ken saksakak nga immuli. Nagkatawa. Siguradoka kinunana. Agsaysayasayen ti dara iti likudak ket impakitana ti video. Agpayso nadara. Nauneg ngata ti pannanakaitudok ti siit. Ngem nangato siguro ti pain tolerance-ko ta diak pay la maala ti agrupanget ken agriaw. Ad-adda nga riniknak ti kettangko a nakatugaw iti nababa a bangkito. Mapan ngatan a kuarenta y singko a minutos ti proseso. No mamin-ano a naulit-ulit a nagpauneg ti siit iti isu nga isu a paset. Nagtultuloy ti panagdarana. Idi kuan pinunasanna daytoy iti wet wipes. Sinirigna ti disenio. Napnek ngatan ket imbagana a nalpasen. Ti bayadna, sangaribu. Ginundawayak metten ti naki photo ops ken ni Whang-od sakbay a timmakderak.
Agalas dies ngatan idi malpas amin a kaduami a mabatekan. Ket sakbay ti iyuulogmi, inyawatmi metten ti bayad ti tour guide a dua a ribu. Ket maminsan pay nakigrupokami manen ken ni Apo Whang-od para iti photo ops.
Pudno a nasaem ti tunggal iseserrek ti murdong ti siit ti sua iti kudil. Nairteng ti tunggal pak-ol ti kayo ni Apo Whang-od ngem amang a narigrigat ti idadanon iti Buscalan Village a pakasarakan kenkuana. Adu a ling-et ken bannog ti mapasaram sakbay a makasangom ti maysa kadagiti maipagpanpannakkel nga artist ti pagilian. Naidumduma nga arte a mabalin a mangkompleto iti koleksionmo a tattoo. Ta uray pay agkakapintas dagiti naimarkan a tattoo iti bagim kasla mas kompleto ti koleksionmo no nakargaannaka ni Apo Whang-od. Maysa a dayaw a mapadasan ti maysa a kadaanan a wagas ti panagbatek nga iti laeng kabambantayan a paset ti Kalinga a maar-aramid.
Isu a no kayatyo ti naidumduma a klase ti adventure ita a kalgaw, imbes nga inka manen aguper iti baybay, padasem man met ti maikamang met maminsan iti nature a kunada. Laglagipem laeng kaka, manipud iti iyuulim agingga iti panagawidmo, awan ti telebision ken awan signal ti selpon. Isu a mananammo a nasayaat ti ti agbakasion.@
srd_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn