KAPITULO 15
Inrupirna ti Ili ti Dios
1-3. (a) Apay a maamak ni Ester a dumatag iti asawana? (b) Ania dagiti saludsod nga usigentayo maipapan ken Ester?
PINAGKALMA ni Ester ti riknana bayat nga umas-asideg iti paraangan ti palasio idiay Susan. Saan a nalaka dayta. Amin nga adda iti kastilio ket nadisenio a mamagsiddaaw—kas kadagiti naarkosan ken nakitikitan a pader kadagiti nasileng ken de kolor a nagpayak a toro, pumapana, ken leon, dagiti nagdadakkel a bato nga adigi ken estatua iti asideg ti naabbungotan iti yelo a Kabambantayan ti Zagros a tumannawag iti nalitnaw a danum ti Karayan Choaspes. Amin dagita ket nairanta a mangipalagip kadagiti bisita iti nabileg a pannakabalin ti lalaki a pagparangan ni Ester, daydiay nangawag iti bagina kas “natan-ok nga ari,” nga isu met ti asawana.
2 Talaga a naiduma unay daytoy nga asawa ta saan a kas kenkuana ti tartarigagayan a pakiasawaan ti asinoman a matalek a balasang a Judio! * Saan a kas ken Abraham a sipapakumbaba a nangawat iti bilin ti Dios nga ipangagna ni baketna a Sara. (Gen. 21:12) Bassit laeng wenno awan pay ketdi ti ammo daytoy nga ari maipapan iti Mosaiko a Linteg wenno iti Dios ni Ester a ni Jehova. Ngem ammo ni Asuero ti linteg dagiti Persiano, a pakairamanan ti linteg a salungasingen ni Ester iti dayta a gundaway. Ania dayta? Kuna ti linteg a mapapatay ti asinoman nga agparang iti sanguanan ti Persiano nga ari a saan a naayaban. Ngem mapan latta ni Ester uray saan a pinaayaban ti ari. Bayat nga umas-asideg iti makin-uneg a paraangan ti palasio, a nawaya a makita manipud iti trono ti ari, kasla agmarmartsa a mapan agpabitay.—Basaem ti Ester 4:11; 5:1.
3 Apay nga inrisgo ni Ester ti biagna? Ania ti maadaltayo iti pammati daytoy nagpaiduma a babai? Umuna, kitaentayo no kasano a nagun-od ni Ester ti naisangsangayan a saad kas reyna ti Persia.
Ti Nagtaudan ni Ester
4. Ania ti kasasaad ni Ester idi ubing, ken apay nga inampon ti kasinsinna a ni Mardokeo?
4 Ulila ni Ester. Bassit laeng ti ammotayo maipapan kadagiti dadakkelna a nangted iti naganna a Hadassa, Hebreo a sao para iti “arrayan,” napintas a mula a puraw ti sabongna. Ubing pay ni Ester idi natay dagiti dadakkelna, isu a naasian kenkuana ti maysa kadagiti kabagianna, ti nasingpet a kasinsinna a ni Mardokeo. Inamponna ni Ester ken imbilangna kas bukodna nga anak.—Ester 2:5-7, 15.
5, 6. (a) Kasano a pinadakkel ni Mardokeo ni Ester? (b) Ania ti kasasaad ti biag da Ester ken Mardokeo idiay Susan?
5 Agpada a destiero dagiti Judio a da Mardokeo ken Ester iti dayta a kabesera ti Persia. Mabalin a nalalaisda gapu iti relihion ken Linteg nga an-annurotenda. Ngem simminged la ketdi ni Ester ken Mardokeo bayat nga isursuro ti kasinsinna ti maipapan ken Jehova, ti manangngaasi a Dios a namin-adun a nangispal iti ilina kadagiti peggad—ket nakasagana a mangaramid manen iti dayta. (Lev. 26:44, 45) Nalawag a nasinged ken nasungdo da Ester ken Mardokeo iti maysa ken maysa.
6 Nalawag a nagbalin ni Mardokeo kas maysa nga opisial iti kastilio idiay Susan, a kanayon a nakatugaw iti ruangan a kaduana ti dadduma nga adipen ti ari. (Ester 2:19, 21; 3:3) Ditay ammo ti inar-aramid ni Ester idi ubing pay, ngem mabalintay a kunaen nga inasikasona ni Mardokeo ken ti pagtaenganda, a mabalin nga adda iti nanumo a purok iti ballasiw ti karayan. Nalabit pagay-ayat ni Ester ti mapan iti tiendaan idiay Susan, a paglakuan iti alahas a balitok ken pirak, ken dadduma pay nga alikamen. Saan a pulos a pinanunot ni Ester nga agbalinto a gagangay kenkuana dagita nga agkakangina nga aruaten ta dina ammo no ania ti agur-uray a masakbayanna.
“Napintas ti Langana”
7. Apay a naikkat a reyna ni Vasti, ken ania ti resultana?
7 Maysa nga aldaw, nagdinamag idiay Susan ti napasamak iti balay ti ari. Adda ngamin dakkel a padaya a nangawisan ni Asuero kadagiti opisialna, ket pinaayabanna ti napintas a reynana, ni Vasti, a madama met idi a mangang-angay iti maysa a padaya a kaduana dagiti babbai. Ngem nagkedked ni Vasti. Gapu ta nabainan ken nakapungtot ti ari, dinamagna kadagiti manangbalakadna no ania ti dusa ni Vasti. Ania ti nagbanaganna? Naikkat a reyna. Gapuna, sinukisok dagiti adipen ti ari ti intero a masakupanna tapno mangsapulda iti napipintas a babbalasang. Maysanto kadakuada ti pilien ti ari nga agbalin a reyna.—Ester 1:1–2:4.
8. (a) Apay ngata a maseknan ni Mardokeo ken Ester bayat a dumakdakkel? (b) Panagkunam, kasanom a mayaplikar ti balanse a panangmatmat ti Biblia maipapan iti kinapintas? (Kitaem met ti Proverbio 31:30.)
8 No dadduma, mabalin a mingmingmingan ni Mardokeo ti balasangen a kasinsinna. Maipagpannakkelna ni Ester ta nagpaiduma ti pintasna ngem maseknan met iti masanguananna. Kuna ti salaysay: “Ti balasang nalibnos idi ti pormana ken napintas ti langana.” (Ester 2:7) Balanse ti panangmatmat ti Biblia iti pisikal a kinapintas, makaay-ayo dayta ngem nasken a nabuyogan iti sirib ken kinapakumbaba. Ta no saan, agbalin nga ubbaw dayta, ken pagtaudan dagiti naalas nga ugali, kas iti kinatangsit. (Basaem ti Proverbio 11:22.) Adda kadin nakitam a kasta? Ti ngata kinapintas ni Ester agbalinto a pagimbagan wenno pagdaksan? Makita dayta iti panaglabas ti tiempo.
9. (a) Ania ti napasamak idi ni Ester ket nakita dagiti adipen ti ari, ken apay a mabalin a narigat ti panagsinada ken Mardokeo? (b) Apay nga impalubos ni Mardokeo a mayasawa ni Ester iti pagano? (Iraman ti kahon.)
9 Iti panagsukisok dagiti adipen ti ari, nakitada ni Ester. Innalada iti poder ni Mardokeo sa impanda iti nangayed a palasio iti ballasiw ti karayan. (Ester 2:8) Narigat la ketdi dayta a panagsinada ta kasladan agama. Di koma kayat ni Mardokeo a mayasawa ni Ester iti di agdaydayaw ken Jehova, uray no ari, ngem awan ti naaramidanna. * Sigurado a dimngeg a nalaing ni Ester iti imbalakad ni Mardokeo. Bayat a maip-ipan ni Ester iti kastilio ti Susan, adu a saludsod ti pampanunotenna. Anianto ngata ti kasasaad ti biagna sadiay?
Nagustuan ti “Tunggal Maysa a Makakita Kenkuana”
10, 11. (a) Ania ngata ti epektona ken Ester ti baro nga aglawlawna? (b) Kasano nga impakita ni Mardokeo a maseknan ken Ester?
10 Naan-anay a nagbaliw ti biag ni Ester. Isu ket maysa kadagiti “adu a babbalasang” a naggapu iti nagduduma a paset ti Imperio ti Persia. Agduduma la ketdi ti kostumbre, lengguahe, ken kababalinda. Ti opisial nga agnagan Hegai ti nangaywan kadakuada. Makatawen ti naituding a panagpapintas dagitoy a babbalasang, a ramanen ti pannakamasaheda iti nadumaduma a nabanglo a lana. (Ester 2:8, 12) Gapu iti kasta a kasasaad, mabalin a timmanor kadagitoy a babbalasang ti nalabes a pannakaseknan iti pisikal a langa, agraman ti kinaubbaw ken pannakikompetensia. Ania ngata ti epekto dayta ken Ester?
11 Maseknan la ketdi ni Mardokeo iti kasasaad ni Ester. Sigun iti salaysay, inaldaw a rantaen ni Mardokeo ti magna iti dalan a kaasitgan iti balay dagiti babbai tapno ammuenna ti kasasaad ni Ester. (Ester 2:11) Nalabit gapu iti tulong dagiti agserserbi iti balay, masansan nga adda madamagna a pakaragsakanna kas pannakaama ni Ester. Ania ngata dagita?
12, 13. (a) Ania ti impresion dagiti makakitkita ken Ester? (b) Apay a naragsakan ni Mardokeo idi naammuanna a saan nga imbaga ni Ester nga isu ket maysa a Judio?
12 Naay-ayo ni Hegai ket naisangsangayan ti panangtratona ken Ester. Inikkanna ni Ester iti pito nga adipen a babbai ken inyakarna iti kasayaatan a kuarto iti balay dagiti babbai. Kunaen ti salaysay: “Bayat dayta nagtultuloy a nakagun-od ni Ester iti pabor kadagiti mata ti tunggal maysa a makakita kenkuana.” (Ester 2:9, 15) Umdas ngata ti kinapintas tapno maguyugoy kenkuana ti adu? Saan, adda pay sabali a talugading ni Ester.
13 Kas pagarigan, mabasatayo: “Saan nga imbaga ni Ester ti maipapan iti ilina wenno maipapan kadagiti kabagianna, ta ni met laeng Mardokeo impasdekna ti bilin kenkuana a saanna a rebbeng nga ibaga.” (Ester 2:10) Binilin ni Mardokeo ni Ester a dina ibagbaga nga isu ket maysa a Judio ta ammo ni Mardokeo a nababa ti panangmatmat dagiti natan-ok a Persiano kadagiti Judio. Makaparagsak la ketdi kenkuana a maammuan nga uray awan ni Ester iti poderna, kanayon latta a natulnog ken masirib!
14. Kasano a matulad dagiti agtutubo ita ti ulidan ni Ester?
14 Maparagsak met dagiti agtutubo ita dagiti nagannak ken agay-aywan kadakuada. Uray no awan dagiti nagannakda wenno uray maag, immoral, ken naranggas a tattao ti adda iti aglawlawda, malabananda dagiti dakes nga impluensia ken maannurotda dagiti umiso a prinsipio a naisuro kadakuada. No kasta ti aramidenda, matuladda ni Ester a nangparagsak iti nailangitan nga Amana.—Basaem ti Proverbio 27:11.
15, 16. (a) Kasano a ni Ester ket nagustuan ti ari? (b) Apay a narigat para ken Ester dagiti panagbalbaliw ti biagna?
15 Idi maidatagen ni Ester iti saklang ti ari, pinagpilida iti aniaman nga aruaten a kayatna nga usaren, a nalabit tapno ad-adda pay a pumintas. Ngem saanen a nagkiddaw iti aniaman malaksid iti dinakamat kenkuana ni Hegai. (Ester 2:15) Mabalin a napanunotna a saan laeng a pintas ti kasapulanna tapno magustuan ti ari no di ket napatpateg nga amang ti kinaemma ken kinapakumbaba. Umiso kadi ti kapanunotanna?
16 Kuna ti salaysay: “Ti ari inayatna ni Ester nga ad-adda ngem iti amin a sabsabali a babbai, iti kasta isu nakagun-od iti ad-adu a pabor ken naayat a kinamanangngaasi iti sanguananna ngem iti amin a sabsabali a birhen. Ket insaadna iti ulona ti naarian a dalungdong ket pinagbalinna a reyna imbes a ni Vasti.” (Ester 2:17) Marigatan la ketdi daytoy napakumbaba a balasang a Judio ti makibagay iti baro a kasasaadna—kas maysa a reyna ken asawa ti katan-okan nga agturay iti intero a lubong iti daydi a tiempo! Timmangsit kadi gapu iti saadna? Saan!
17. (a) Kasano a nagtalinaed a natulnog ni Ester iti pannakaamana? (b) Apay a napateg kadatayo ita ti ulidan ni Ester?
17 Nagtalinaed a natulnog ni Ester iti pannakaamana a ni Mardokeo. Saanna nga imbaga nga isu ket maysa a Judio. Idi impalgak ni Mardokeo ti pangta a pannakapapatay ni Asuero, nagtulnog ni Ester a mangibaga iti ari, ket natungday ti gandat dagiti nagkukumplot. (Ester 2:20-23) Intultuloy nga impakita ni Ester ti pammatina iti Dios babaen iti kinapakumbaba ken kinatulnogna. Nagsayaat no tuladentayo ti ulidan ni Ester gapu ta manmano itan ti mangibilang a nasayaat ti agtulnog, ken adun ti nasukir ken rebelioso. Ngem para kadagiti nabileg ti pammatida a kas ken Ester, napateg ti kinatulnog.
Nasubok ti Pammati ni Ester
18. (a) Apay a saan a kayat ni Mardokeo ti agruknoy ken Haman? (Kitaem met ti footnote.) (b) Kasano a matulad dagiti matalek a lallaki ken babbai ita ti ulidan ni Mardokeo?
18 Adda lalaki nga agnagan Haman a nagbalin a natan-ok iti palasio ni Asuero. Isu ti dinutokan ti ari kas primero ministro, ti kangrunaan a manangbalakad ti ari ken maikadua a kangatuan iti imperio. Imbilin pay ketdi ti ari nga agruknoy ti amin a makakita kenkuana. (Ester 3:1-4) Ngem saan a nagtulnog ni Mardokeo iti dayta a linteg. Kayatna a pagtulnogan ti ari no la ket ta saan nga agtungpal iti panagsukirna iti Dios. Maysa ngamin nga “Agageo” ni Haman, ket kaipapananna a kaputotan ni Agag, ti Amalekita nga ari a pinapatay ni Samuel a mammadto ti Dios. (1 Sam. 15:33) Napalalo ti kinadakes dagiti Amalekita ta binusorda ni Jehova ken ti Israel. Gapuna, imbilin ti Dios a matalipupos ti intero nga ili ti Amalek. * (Deut. 25:19) Kasano koma nga agruknoy ti matalek a Judio iti maysa nga Amalekita? Saan a maaramid dayta ni Mardokeo. Agingga ita, adu a matalek a lallaki ken babbai ti mangirisgo iti biagda gapu iti daytoy a prinsipio: “Masapul nga agtulnogkami iti Dios kas agturay imbes a kadagiti tattao.”—Ara. 5:29.
19. Ania ti kayat nga aramiden ni Haman, ken ania ti inaramidna tapno maallukoy ti ari?
19 Nakapungtot ni Haman. Ngem saan a kontento a ni laeng Mardokeo ti mapapatay. Kayatna a mapapatay amin a kailian ni Mardokeo! Nakisarita ni Haman iti ari, ket pinadakesna dagiti Judio. Imbagana nga “adda maysa nga ili a naiwarawara ken naisina iti tengnga ti il-ili.” Saanna a dinakamat a dagiti Judio ti tuktukoyenna. Kinunana pay a dida an-annuroten dagiti linteg ti ari; isu a napeggadda a rebelde. Intukonna a mangted iti dakkel a gatad iti paggamengan ti ari kas tangdan dagiti mangpapatay iti amin a Judio iti intero nga imperio. * Inted ni Asuero ti pangtanda a singsingna ken Haman tapno matatakan ti aniaman a bilin a pampanunotenna.—Ester 3:5-10.
20, 21. (a) Ania ti epektona ken Mardokeo ken kadagiti Judio ti inwaragawag ni Haman iti intero nga Imperio ti Persia? (b) Ania ti impakaasi ni Mardokeo nga aramiden ni Ester?
20 Di nagbayag, nagkabalio dagiti mensahero a napan iti amin a suli ti naglawa nga imperio, tapno idanonda ti sentensia nga ipapatay dagiti Judio. Panunotem ti epekto dayta a proklamasion idi naidanon kadagiti natda a Judio a nagsubli idiay Jerusalem manipud Babilonia. Ikagkagumaanda idi a tarimaanen ti awan pay paderna a siudad. Idi naammuan ni Mardokeo ti dakes a damag, nalabit pinampanunotna dagiti gagayyem ken kakabagianna idiay Susan. Gapu ta mariribukan, rinay-abna ti kawesna, nangisuot iti nakersang a lupot, ken inikkanna ti ulona iti dapdapo, sa nagpukpukkaw iti tengnga ti siudad. Ngem agtugtugaw laeng ni Haman a makiin-inum iti ari, ket saan man la a naasian iti panagladingit nga impalak-amna kadagiti Judio ken ti gagayyemda iti Susan.—Basaem ti Ester 3:12–4:1.
21 Ammo ni Mardokeo a masapul nga agtignay. Ngem ania koma ti aramidenna? Idi naammuan ni Ester ti panagladingit ni Mardokeo, nangipatulod iti kawes para kenkuana, ngem di kayat ni Mardokeo ti maliwliwa. Mabalin a nabayagen a pinampanunot ni Mardokeo no apay nga impalubos ni Jehova a Diosna a mayadayo kenkuana ti dungdungnguenna a kasinsin ken agbalin a reyna ti pagano nga agturay. Ngem ammona itan ti makagapu. Nangipatulod ni Mardokeo iti mensahe iti reyna, nga impakaasina ken Ester a makisarita iti ari, ket irupirna ti “bukodna nga ili.”—Ester 4:4-8.
22. Apay a maamak ni Ester a dumatag iti sanguanan ti asawana nga ari? (Kitaem met ti footnote.)
22 Sigurado a nagkibbayo ti barukong ni Ester idi naammuanna ti mensahe. Daytoy ngatan ti karirigatan a pannubok iti pammatina. Nabatad a mabuteng kas ipasimudaag ti sungbatna ken Mardokeo. Impalagipna ken Mardokeo ti linteg ti ari a mapapatay ti asinoman nga agparang iti sanguanan ti ari a di naayaban. Maispal laeng no iyunnat ti ari ti nabalitokan a setrona. Adda kadi pangnamnamaan ni Ester a maasian kenkuana ti ari, aglalo no panunotenna ti nagbanagan ni Vasti gapu iti panagkedkedna iti bilin ti ari? Imbagana ken Mardokeo a 30 nga aldawen a saan a pinaayaban ti ari! Gapuna, nainkalintegan laeng a panunoten ni Ester nga amangan no nagbaliwen ti panunot ti ari ken saannan a kayat ni Ester. *—Ester 4:9-11.
23. (a) Ania ti imbaga ni Mardokeo a nangpabileg iti pammati ni Ester? (b) Apay a nagsayaat a tuladentayo ni Mardokeo?
23 Pinabileg ni Mardokeo ti pammati ni Ester. Impanamnamana a no di agtignay, addanto sabali a mangisalakan kadagiti Judio. Ngem kasano a mainanama ni Ester a maispal inton mangrugin ti pannakaidadanes? Impakita ni Mardokeo ti nauneg a pammatina a dinto pulos baybay-an ni Jehova a matalipupos ti ilina ken dina ipalubos a matungday dagiti karina. (Jos. 23:14) Kalpasanna, insaludsod ni Mardokeo ken Ester: “Siasino ti makaammo no maipaay iti tiempo a kas iti daytoy a nagtengam ti naarian a kinatan-ok?” (Ester 4:12-14) Saan kadi a nasayaat a tuladentayo ni Mardokeo a naan-anay a nagtalek iti Diosna a ni Jehova?—Prov. 3:5, 6.
Pammati a Natibtibker Ngem iti Panagbuteng iti Ipapatay
24. Kasano nga impakita ni Ester ti pammati ken kinatured?
24 Daytoyen ti gundaway nga agdesision ni Ester. Indawatna ken Mardokeo nga ibagana kadagiti kailianna a makipagayunarda kenkuana iti tallo nga aldaw. Kalpasanna, ingngudona ti mensahena kadagitoy a simple nga ebkas ti pammati ken kinatured: ‘No masapul a mapukawak, mapukawak.’ (Ester 4:15-17) Sigurado a ti panagkarkararagna iti tallo nga aldaw ti kapasnekan pay laeng iti unos ti panagbiagna. Idi agangay, masapul a mapanen iti ari. Inkawesna ti kadadaegan a kawesna, ket inaramidna ti amin a kabaelanna tapno magun-odna ti anamong ti ari.
25. Deskribirem ti napasamak ken Ester idi dumatag iti asawana.
25 Kas nadeskribir iti rugi daytoy nga artikulo, napan ni Ester iti ayan ti ari. Mabalin a mailadawantayo ti napalalo a danagna ken ti napasnek a kararagna. Simrek iti makin-uneg a paraangan, a sadiay makitana ni Asuero nga agtugtugaw iti tronona. Mabalin nga inkagumaanna a tarusan ti langa ken rupa ti ari—a nasayaat ti pannakaurnos ti kulot a buokna ken ti kuadrado a barbasna. Iti panaglabas dagiti kanito, kasla nakapapauten ti panagur-urayna. Ngem nakita met laeng ti asawana. Nasdaaw la ketdi ti ari, ngem immamo ti rupana ket inyunnatna ti nabalitokan a setrona!—Ester 5:1, 2.
26. Apay a kasapulan dagiti Kristiano ti tured a kas ken Ester, ken apay a rugi pay laeng dayta ti aramiden ni Ester?
26 Nagballigi ni Ester, ket dimngeg kenkuana ti ari. Inrupirna ti Diosna ken dagiti kailianna, a nangipakita iti mapagwadan a pammati kadagiti amin nga adipen ti Dios agingga ita. Apresiaren dagiti pudno a Kristiano ita ti kasta nga ulidan. Kuna ni Jesus a mailasin dagiti pudno a pasurotna babaen iti ayat nga addaan panagsakripisio. (Basaem ti Juan 13:34, 35.) Tapno maipakita ti kasta nga ayat, masapul a tuladentayo ti kinatured ni Ester. Ngem nupay inrupir idi ni Ester ti ili ti Dios, rugi pay laeng dayta ti masapul nga aramidenna. Kasano a makombinsirna ti ari a ti paboritona a manangbalakad a ni Haman ti nadangkes a makin-utek iti amin? Ania ti aramiden ni Ester tapno maispal dagiti kailianna? Masungbatanto dagitoy a saludsod iti sumaganad a kapitulo.
^ par. 2 Ipapan ti kaaduan a ni Asuero ket isu ni Xerxes I, a nagturay iti Imperio ti Persia idi rugi ti maikalima a siglo B.C.E.
^ par. 9 Kitaem ti kahon a “Dagiti Saludsod Maipapan ken Ester,” iti Kapitulo 16.
^ par. 18 Mabalin a maysa ni Haman kadagiti nabatbati nga Amalekita, yantangay napapatay ti dadduma a “natda” idi kaaldawan ni Ari Ezekias.—1 Cron. 4:43.
^ par. 19 Nangitukon ni Haman iti 10,000 a pirak a talento, nga aggatad ita iti ginasut a milion a doliar. No ni Asuero ket isu ni Xerxes I, magustuanna la ketdi ti kuarta nga intukon ni Haman. Adu ngamin a kinabaknang ti napukaw ni Xerxes iti pannakigubatna kadagiti Griego.
^ par. 22 Pagaammo a managpungpungtot ni Xerxes I ken nalaka nga agbaliw ti panunot ken riknana. Ti Griego a historiador a ni Herodotus, nangilanad iti sumagmamano a pasamak iti pannakigubat ni Xerxes maibusor iti Grecia. Nagpaaramid ti ari iti rangtay a naibatay kadagiti barko iti lipit (strait) ti Hellespont. Idi nadadael ti rangtay gapu iti bagyo, imbilin ni Xerxes a mapugotan dagiti inheniero ken “madusa” pay ketdi ti Hellespont babaen ti panangablat dagiti soldadona iti danum bayat nga ipukpukkawda ti makainsulto a proklamasion. Iti dayta met laeng a pannakigubatna, impakaasi ti maysa a nabaknang a lalaki a saan koma nga agsoldado ti anakna ngem imbilin ni Xerxes a magudua ti bagi ti anak ken maiparang iti publiko kas ballaag.
pag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn