ADDA kadi cartel wenno artipisial a panagkurang ti bawang iti Pilipinas wenno talaga nga agkurang ti supply iti daytoy a paborito a rekado ti panagluto?
Daytoy ti naparnuay a saludsod dagiti umili iti kellaat nga itatayok ti presio ti bawang kadagiti naglabas a lawas a nakaigapu ti naisayangkat nga imbestigasion iti Senate Committee on Agriculture nga idauluan ni Senator Cynthia Villar. Binabalaw ti Senadora dagiti agpapaay iti Bureau of Plant Industry iti salinong ti Department Agriculture a responsible iti panagkurang ti supply ti bawang ken ingingina iti P200 – P300 iti kada kilo dagiti lokal a produkto, ken nasurok a P300 iti kada kilo dagiti imported.
Uray iti House of Representatives, nagipilan ti resolusion ni Ilocos Sur First district Congressman Deogracias Victor Savellano para ti pannakaimbestigar ti panagkurang ti supply ti bawang. Sakupen ti Diputado ti ili a Sinait a mabigbig a “Garlic Capital of the Philippines” wenno kangrunaan nga agmulmula ken aglaklako iti lokal a bawang. Kayat ni Savellano a maimbestigar ti manera ti industria ti bawang tapno maduktalan dagiti parikut ken tapno mapadur-as pay ti panagmula iti daytoy a rekado a namaglatak ti ili a Sinait iti pagilian.
Kinansela metten ni Agriculture Secretary Manny Piñol ti permit dagiti 43 a garlic importers gapu iti saanda a panagangkat iti bawang ita a tawen a maysa a rason ti panagkirang ti supply.
Addan dagiti tawen kadagiti naglabas nga administrasion a naglak-amen ti Pilipinas iti pangkurang ti bawang. Addan dagiti nagkauna a naisayangkat idi nga imbestigasion, ngem saan a naan-anay a naduktalan ti pudno a gapu no adda cartel wenno talaga nga agkirang ti supply, lokal man a produkto wenno imported.
Nangrugi ti lokal a produksion ti bawang idi panawen daydi Presidente Ferdinand Marcos kangrunaanna iti Ilocos Norte ken Amianan a paset ti Ilocos Sur tapno adda alternatibo nga imula dagiti mannalon kalaksidan iti tabako a birhinia. Gapu ti nakaro a pannakapukan dagiti adu a kayo idi Dekada 70 kadagiti dua a probinsia ti Ilocos ket inyusuat ti gobierno ti panagmula ti bawang.
Kadagiti nagkauna a tawen ti panagmula ti bawang, adu a mannalon dagiti naallukoy ta basbassit ti magastos ken nalaglag-an ti trabaho, ken nasayaat met ti presio. Ngem in-inut a bimmassit dagiti nagmula gapu ti kinakurang ti suporta ti gobierno kadagiti mannalon, ken pannakapalubos ti importasion dagiti daddadakkel nga amang a bawang manipud Taiwan a mailaklako iti nababbaba a presio. Gapu iti kaadu dagiti imported a bawang kadagiti tiendaan, namimpinsan a bimmassit dagiti nagmula iti lokal a bawang, ket nagsublida a nagmula iti tabako. Adda met dagiti nagmulan ti lasona, nateng ken mais.
Bimmassit metten dagiti agmulmula iti bawang iti Sinait, ngem napagtalinaedda ti public market a sentro ti komersio iti bawang. Ipaneknek daytoy ti kaadu dagiti bawang a mailaklako iti tiendaan iti Sinait nangruna iti kaaldawan ti tienda iti Biernes. Ngem adu kadagiti mailaklako a bawang iti Sinait ket naggapu iti sabali nga ili ken iti Ilocos Norte. Dagiti dadakkel a komersiante aggatangda iti adu a bawang sada ibiahe a mapan Urdaneta City wenno sadiay Metro Manila.
Dakkel ti panagkasapulan wenno demand iti supply ti bawang iti Pilipinas ta umad-adu met dagiti pagtaengan ken dagiti restaurant ken dadduma pay a panganan, Sabali pay dagiti makan a nakasupot nga agkasapulan iti ramen a bawang. Dakkel met ti kasapulan para iti medisina nangruna kadagiti agar-aramat iti natural a mula ta epektibo ti bawang a pagpababa wenno pangkontrol ti presion ti dara, ken mangdalus kadagiti makasabidong iti bagi.
Saan a makaanay ti lokal a produksion ti bawang iti Pilipinas uray no addan dagiti taga-sabali a probinsia ti nangpadasen ti agmula iti daytoy a produkto. Suposupan ti imported a bawang ti lokal a produksion, ket agdependeren daytoy iti kaadu dagiti maangkat a bawang manipud iti sabali a pagilian. No adda cartel wenno artipisial a panagkurang ti supply tapno maipangato ti presio ket saan a mapasamak dayta no saan a makikumplot kadagiti komersiante dagiti maseknan nga ahensia ti gobierno a mang-regulate iti importasion ken pannakailako daytoy a produkto kadagiti pagtagilakuan.
Agngangabiten ti industria ti lokal a panagmula iti bawang, ket no saan a matulongan dagiti mannalon ken saan a nainget a makontrol ti nakaro nga importasion ket umadu nga umadu dagiti maupay ken mauma nga agmula iti daytoy a produkto aginggana a sumagmanonto laengen dagiti agmula ken agangkatto lattan ti Pilipinas iti sabali a pagilian.
Ti parikut ti panagkurang ti bawang ket umasping met laeng iti panagkirang dagiti dadduma pay a produkto iti agrikultura iti Pilipinas a masupusopan babaen ti importasion, kas ti bagas a kangrunaan a taraon dagiti Pilipino. Agkurang pay dagiti karne ti baboy ken baka, ken ikan a dagitoy a produkto ket adu dagiti aggapu kadagiti sabali a pagilian tapno mapunuan dagiti lokal a produkto.
Ti pannakapadur-as ti agrikultura ti ikagumaan koma ti administrasion ni Presidente Rodrigo Duterte no kayatna a bumangon ti ekonomia ti pagilian. Agrikultura ti kadakkelan nga industria iti Pilipinas, naglalawa dagiti kataltalonan ken kabaybayan, ken nagadu a Pilipino dagiti awanan iti pagsapulan.
Mabaybay-an latta dagiti babassit a mannalon, mangngalap ken agtartaraken kadagiti dinguen? Adda man dagiti duol nga ipaay ti gobierno, ngem saan nga epektibo dagita a mangtulong kadakuada tapno dumur-as ti agrikultura ket saanton nga agkurang dagiti taraon a maidasar kadagiti Pilipino. (Eden A. Alviar)
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn