Kolum ni Jobert M. Pacnis
(Umuna a paset)
DUMAKDAKKEL ti bilang dagiti addaan iti HIV/AIDS iti pagilian, daytoy a kinapudno ti nang-alarma iti Departamento ti Salun-at (DOH) ken dagiti ahensia nga adda pakainaiganna itoy.
Itay laeng napan a tawen, nasurok a dua ribu a baro a kaso ti nailista ti DOH. Tapno maliklikan ti ingangato pay ti bilang dagiti biktima, panggep ita ti departamento ti agiwaras iti libre a kondom para kadagiti agad-adal iti hayskul iti sapasap a pagilian.
Kas nadakamaten, panggep ti nasao a gannuat a tellayen ti panagsaknap ti sakit nga HIV/AIDS a maal-ala iti saan a natalged a pannakiinnala. Ikabassit pay daytoy ti bilang ti teenage pregnancy wenno nasapa a panagsikog a di nakaplano ken awan ti masnop a turongenna. Mabalin pay nga agtinnagto laeng a biktima ti aborsion ti inosente nga ubing.
Saan a karkardayo a pasamak ita daytoy iti pagiliantayo. Iti panagbuybuyatayo iti telebision, ngangani inaldaw nga adda maireport a nasarakanda nga abandonado a kaippasngay nga ubing a nakaipan laeng iti karton wenno nabungon iti lampin a no di natay, sibibiag pay laeng a maibati lattan iti basuraan, sanguanan ti pagtaengan ken arubayan ti simbaan ken dadduma pay a pasdek.
Nakain-inaka daytoy a paspasamak iti pagiliantayo a maysa pay met kadagiti sumagmamano laeng a Kristiano a pagilian iti sangalubongan. Am-ammodatayo dagiti dadduma a puli a nadungngo kadagiti ubing. Isu a nagalas man a ditoy pay ti pakadamdamagan kadagita abandonado nga ubbing.
Segun iti panagadal, dagitoy nga ubbing a biktima ti aborsion ken pannakaabandona ket bunga ti nasapa a panagsikog dagiti agtutubo gapu iti dida nasarkedan a riknada a karasrasukanna bayat ti kaaddada iti pagadalan a mangragpat koma iti arapaapda ken dagiti nagannak kadakuada. Mapaspasamak ti kasta gapu ta adu kadagiti agtutubo ti mabuteng iti nadagsen a responsibilidad a kaludon ti kaadda ti anak.
Iti maysa a panagadal, mapan kano a 64,000 a babbai ti agiparparegreg kadagiti sikogda iti tinawen ditoy pagiliantayo. Ket pagaammotayo met ngarud a saan a legal daytoy nga aramid. Maiparit iti pagiliantayo, kangrunaan iti pannursuro ti Nasantuan a Surat.
Dakkel a peggad ti mabalin a sanguen ti asino man nga agiparegreg iti imetda a biag. Sobra ti panagpadarada gapu iti sugat iti matrisda, panagibbong (wenno saanton a makaanak pay), kanser iti matris ken ipapatay no di maaluadan.
Sabali laeng ti makunkuna a long term effect ti panagparegreg a maaw-awagan iti PAS wenno post abortion syndrome. Sagubanit daytoy a mainaig iti panagpampanunot a kaarngi ti depression. Ti makadakes, saan nga ordinario a depression daytoy a maala kadagiti anti-depressants nga agas.
Saan kano a maliklikan ti PAS. Mabalin a nasapa a dumteng wenno iti tartaraudi ti biag ti maseknan. Saan a mapnek iti maymaysa a karelasion ti mabalin nga ibunga daytoy; ken pannakaigumon iti bisio kas iti arak ken maiparit nga agas.
Kasta met a makapadanag ti pannakapaset iti pre-marital sex wenno pannakiinnala kasanguanan ti nasagraduan a kallaysa. Dakkel ti epektona iti emosion a rikna ken panagpampanunot ti maseknan.
Seknan iti nakaro nga emosion ti babai. Panagriknana, kasla nagbalin a narukop, kas kuna ni Joan Kinian, maysa a sikolohista. Adu kano ti agbabbabawi a babbai a naitibkol iti pre-marital sex ti sineknan ti nakana a depresion wenno panagpampanunot ken liday. Kasla umaw-aweng kadagiti lapayagda nga isudan ti karurugitan iti lubong.
Ket segun iti panagadal, adu nga agtutubo ti saan a makakaya kadaytoy a pasetna. Madlawandanto laengen ti bagida a ti droga ti nagbalin a kabadangda. Awan papananna no dida maikunel iti gayunggayong a didanto pulosen a pakaalut-otan. Dagiti dadduma, pilienda ti agpakamatay ta saandan a kabaelan ti ikkis ti konsensiada.
(Adda tuloyna)
cat_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn