Kolum ni Jobert M. Pacnis
(Umuna iti dua a paset)
PUDNO unay a makapalag-an iti rikna no masangpetan dagiti annak a naisem, gumaratigit ken umayda agpasaklot nga agumbi. Mapunas a maminpinsan ti bambannog ken kettang a nangged iti nagmalem.
Adda therapeutic effect dagiti annak, kunada man.
Ta pudno man met a maabbukay ti rikna dagiti annak. Dagiti la unay babassit ngem nasarangsang a katkatawada, ken is-isemda, umdasen a liwliwa ken gunggona iti pannakapakil ti bagbagi.
Ngem kasanon no iti panagisem dagiti annak ket maimatangan a ngimmisiten ken marunrunot dagiti ngipenda? Makapaalumiim?
Wen, pudno, adda latta dita ti ragsak nga itdenda. Ngem kasla makulding ti riknatayo a makakita kadakuada a kastan ti nakapay-an dagiti ngipenda. Maksayan ti duayya nga itden dagiti isem/panagisemda.
Nga iti panangpanunot a naimbag, makariknatayo iti asi kadakuada. Kasano laengen ti panagbalasang ken panagbaroda? Saan nga adayo a ma-bully-da gapu iti dayta a kasasaadda. Pakaisagsagmakanda pay!
No amirisen a naimbag, dakkel ti basoltayo a nagannak iti kasta a kapay-anda. Binaybay-antayo ida. Saantayo ida nga insuro iti panangsaluad kadagiti ngipenda.
“Adda panawen dagiti annak a makitsismis iti no mano nga oras ngem awan man laeng uray tallo agingga iti lima a minuto a panawenda a maipaay iti panangdalus iti ngipen dagiti annakda kalpasan ti pannangan dagitoy,” kinuna man ni Dr. Pol Aquilizan, maysa a nalatak a dentista iti ili ti Ballesteros, Cagayan, bayat ti naanus a pananglektiurna iti klinikna kadagiti nakapila a pasientena.
Banag nga agpayso la unay. Kaaduan kadagiti nagannak, saanda payen a bibiangan wenno ammuen la koma ti kasasaad ti ngipen dagiti annakda. Saanda pay nga isuro ti panaggisigis kadagiti annakda. Wenno siguraduen no naggisigis man laeng dagitoy kalpasan ti pannanganda.
Kuna no Doktor Aquilizan, no nasapa nga isuro kadagiti annak ti umisu a panaggisigis, saan a dida aramiden a situtudio uray awanton ti panangbaon kadakuada. Saanda pay kano ketdi a makaturog no saanda a maaramid dayta a paset ti biagda.
Ti nasapa a pannakaisuro kadagiti annak ti kinapateg ti panaggisigis wenno panangdalus kadagiti ngipen ti kasamayan pay laeng a panangsaluad kadagitoy. Ngem baybay-antayo met ida nga agkaan kadagiti dulsi ken aginom ti softdrinks a makadadael a nasapa kadagiti ngipenda.
Ket inton mangrugin nga agdadael dagiti ngipen dagiti annaktayo, kaaduanna ti awan ti aramidenna.
“Uray ta agsukatto dagita,” kasta man ti pammatitayo.
Ta temporary teeth pay laeng ngamin dagiti umuna nga agruar a ngipen dagiti ubbing.
Ket sa laeng maipakita iti dentista ti ubing no mangrugin a dina kabaelan ti sakit ti ngipenna. Itoy a punto, saanen a mabalin nga isalbar ti ngipenna. Ipapaguttayo ti kayattayo.
Ngem dakkel daytoy a biddut.
No nasapa a mapagut ti temporary teeth ti maysa nga ubing, matungday ti dadduma a proseso iti pannakatubay ti gugot ken dagiti agtubonto a permanent teeth. Nasapanto kano met laeng nga agdadael dagiti sumukat—nga isu dagiti permanent teeth.
Masapul nga ammo koma daytoy dagiti papanantayo a dentista. Ngem ti dakes, addada dagiti saan a mangipalawag kadaytoy a banag. Pag-otenda lattan ti ngipen no isu ti ibaga dagiti nagannak ti ubing.
Kasta a kasta agingga nga awanen ti mabati. A dida naam-ammuan ti negatibo nga epektonanto no dumakkel ti ubing.
Sabali itan. Saanen a basta lattan pag-oten ti dentista ti agsaksakit wenno nagsakit a ngipen. Kitaenna no mabalin pay laeng nga isalbar. Maipalawag dayta kadagiti nagannak. Maikkan laeng iti agas a pangep-ep iti sakit ti ngipen ti ubing. Ngem ketdi, no addan agramramaram nga impeksion iti ngipen ti ubing, awanen ti mabalin nga aramiden no di ikkaten wenno pag-oten. Narigrigat no agramaram ti impeksion.
(Adda tuloyna)
cat_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn