Kolum ni Jobert M. Pacnis
(Umuna iti dua a paset)
‘YANNAN dagiti uong?
Dayta man ti saludsod a nangngegna iti maysa nga aldaw a pannakitiendana.
Napapanunot. Wen, aya? Naglabasen ti bulan ti Hulio a kapigsa koma nga agtubo dagiti uong. Ngem saan man laeng a nakakita wenno nakapag-ot la koma. Di pay nakakita iti naglako kadaytoy taraon a pagaayat ni Ilokano.
‘Yannan nga agpayso dagiti uong?
Idi, saan pay a nakakaskastrek ti bulan ti Hulio, no sumangbayen ti tudo iti bulan ti Hunio a kagiddan dagiti kumanabsiit a kimat ken dumalagudog a gurruod, addan dagiti agtubo nga uong. Agsasaruno dagiti kaarrubana a pinullo a naubon nga uong ti bitbitenda nga ilako. Kasta unay ti apalna ta nagngina ti sangaubon no kasta a damdamona. Kababaan ta lima gasut a pisos a ganaren dagitoy.
Ngem sabagay, uray awan puonan, puyat ken bannog ti kalaban dagiti kaarrubana nga agala kadagiti uong. No mamin-anoda a mapan agsilaw iti rabii. Iti panagdamdamagna, rugianda ti mapan iti agalas nuebe iti rabii; sumaruno inton agalas dose; sa iti alas tres iti parbangon; ken inton aglawagen. Saan laeng a dayta. Agsawardanto manen kadagiti al-alad dagiti bangkag inton umal-aldaw. No palausen ti manarita, awan ressatna ti panagsawarda. Rasonda, saanda kano met a masarungkaran amin a pasmokda a pagtubuan ti uong.
Wen, ammona ti rigat a sasaaden dagiti kaarrubana a managuong. Ipuspustada pay ti biagda no maminsan ta saan a dida makasalaw kadagiti uleg no dadduma. Pagpiaanna laeng ta awan pay nadamagna a narsing a tinukkawan ti uleg. Nalabit, gapu ta kasta unay ti annad dagitoy. Adda latta iggemda a sangkatukkol a kayo, malaksid iti nakabarikes a buneng, a pagwasiwasda iti masanguananda. Pangbugaw iti uleg, kunada. Maysa pay, nakabotas, nakapantalon ken nakadiaketda.
Isu a no maminsan, dina mapabasol dagitoy no nangina ti tagilakoda.
Ken talaga man met a naimas a taraon ti uong. Sangkabassit laeng a bulong ti marunggi, saluyot, ken paria (uray daytay balang a makuna) ken sangkapirit a daing ti mailaok a maigisar (uray pay maidengdeng), agsasaruno a tig-ab ti parnuayenna. Malaksid a nasustansia pay ket dakkel ti maitulongna iti nasalun-at a bagi. Napintas nga alternatibo a pagtaudan ti protina a masapul ti bagi tapno saan laeng nga agpannuray iti karne.
Ti uong, saan laeng nga agpatingga a kas taraon. Dakkel ti pakainaiganna iti kultura ni Ilokano. Ipamatmatna no kasano ti kinasukisok daytoy. Iti panagsapulna iti maidasar iti dulang, mabalin nga impustana met ti biagna idi damona a padasen ti uong a kas taraon. Ta ania ti ammona no makasabidong (kas kadagiti dadduma a kita ti uong) daytoy?
Ngem nupay kasano ti kinasustansia ti uong a taraon, saan a mailaksid nga adu ti kadaraanna ti di mangayat a sidaen daytoy. Kas iti dida panangayat iti bulong ti saluyot a nagalis. Umuna ditoyen dagiti agtutubo ken ubbing iti agdama.
KET iti pannakangngegna ti saludsod no ‘yannan dagiti uong, kasla nagsubli ti lagipna kadagidi panawen a napan met nagsapsapul kadagitoy tapno laeng makalibre. Ken adda pailakona no adu ti masarakanna.
Isuna laeng ta agpatingga laeng kadagiti al-alad iti aglawlaw ti balayda. Sabagay, adu daytan a pagsawaranna. Makapailako pay idi iti tallo ubon (P50 – P100 ti maysa). Kaykayatna met ta adda usarenna iti eskuela. Isu pay a dina dawaten a balonna. Numona ta nanumo laeng a kaamaan ti nagtaudanna.
Iti pannakasarakna iti uong, adda dayta naisangsangayan a ragsak nga umapay kenkuana. No mabalin koma, ilagtona pay ti ragsakna. Saan ngamin amin a papananna a disso ket adda maalana. Isu nga uray maymaysa ti masarakanna iti maysa a paset ti inaladan, naragsaken. Ad-addan no makasarak iti agaarimutong!
No kasta a makasarak iti uong idi, saan a di dumagas nga agkita iti atap a paria kadagiti nabakir a paset tapno ilaok ni tatangda iti lutuennna a sidaenda. Nakaim-imas man ti pannanganna no kua.
Nupay kasta, saan a nagsarday dagiti dadakkelna a nangbagbaga kenkuana. Agannad iti panagsawarna iti uong. Saan nga umad-adayo. Ken di mapmapan iti sumipnget wenno rabii.
A tinungpalna met.
(Adda tuloyna)
cat_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn