Salaysay ni Melvin Bandonil
Makita ida kadagiti katangriban iti Ilocos. Sea cucumber kunada iti Ingles. Ngem makapalumiim ti nagduduma a langa ken marisda. Sa ket nalukneng ken nagalis no iggaman. Adda pay ratikan a kas iti kudil ti pinia.
Manmano ti mangayat a mangsida ta nakulbet. Nasken pay nga ikilnat nga umuna sakbay a maikkat dagiti darat a kimpet. Dalusan ken ikkaten ti nangunegna sa angren manen a paluknengen. Ngem kalpasan nga iwaen, laokan iti lasona ken suka’t sili, naimasen a pangiyanud ti kilabban wenno pulotan, kas paborito dagiti lumilidok iti minalem lalona kadagiti agnaed iti igid ti kabaybayan. Luto adobo met no dayta ti kayat.
Ngem sadiay Visayas ken Mindanao, tartaraknendan daytoy ta nangina ti bayad iti maysa a kilo. Umabot iti Php600.00 agingga iti PhP7000.00 iti maysa a kilo, depende iti klase ken hitsura daytoy. Tay ngumisit ken maris kudil ti kanginaan ta umabot iti Php 7000.00 iti maysa kilo a nadaing.
Daytoy ti adu iti katangriban iti Ilocos. Adu pay dagiti marisna ken rapangan ti bagina ngem nababbaba ti klasena iti merkado.
Idi agnaedak sadiay Sual, Pangasinan idi 1990, masansan nga umarog dagiti mangngalap a taga-Visaya nga agkolekta iti balat. Alaenda amin, nangruna dagiti babassit wenno dagiti arigna semilia a kakasla kikit. Taraknenda a padakkelen daytoy kadagiti naipatakder a balatan wenno balat hatchery. No umaboten iti kas iti kalukmeg ti punguapunguan ken agatiddog iti sangapulo a pulgada, maapitdan. Madalusan, maidaing ken maproseso (packing) iti pannakailakona.
Nalatak daytoy nga industria iti sangalubongan lalo kadagiti Chinese ken Korean restaurants. Lalona iti China, Hong Kong, Singapore, Malaysia, South Korea, iti Latin America ken iti Europa. Lalo kadagiti seafood hotspot nga mangidaya kadagiti putahe a Chinese mushroom with sea cucumber, sea cucumber with shrimp and sweet corn ken dadduma pay a nakaisagpawan ti dinaing a balat. Wenno dagiti sopas a nakailaokan dagiti pinulbos a balat. Uray iti Kamanilaan, nalatak met daytoy kadagiti Chinese ken Korean restaurants.
Kadagiti dadduma met, maaramid a kas laok iti medisina. Nalatak daytoy kadagiti agas ti ulcer, skin eruptions, ken nasayaat unay para iti immune system. Nabileg pay daytoy a pangontra ti malaria. Kadagiti dadduma, laok para iti maaramid a kosmetiko, a kas iti lotion, facial mask ken dadduma pay.
Sumagmamano dagiti balatan hatchery a naipatakder ken immasenson iti panaglabas ti panawen iti Visayas ken Mindanao ken iti Palawan. Adda metten sadiay Zambales ken dadduma pay a lugar. Iti agdama, ti pagilian iti maikapat a producer ti balat iti sangalubongan!
Lalo ket saan a maum-uma nga agsuksukisok ti National Fisheries Research and Development Institute (NFRDI) no kasano iti agtaraken, paaduaen, ken parang-ayen.
Naraniag gayam nga industria daytoy ket nasken a mapataud koma iti Kailokoan ken Cagayan. Nasken a mairanud met ken umilgat ni Ilokano kadaytoy nga industria. Kasapulan ngarud dagiti gunglo dagiti mangngalap tapno natibtibker ti pundasion ti pannakabuangayna.
Nasken a pakairanudan met ti nakasingisingen nga industria.
Pagrigatanna, iti las-ud iti kanginana, narigat met ti mangpataud iti dakkel a volume a ma-produce a dinaing. Ta apay? Ngamin dies porsiento laeng ti pakaira-nudan itoy manipud iti sadiwa a balat. No immapitka koma iti sangatonelada a sadiwa, no prinosesom ken dinaingmo, lumag-anen daytoy ket agbalin laengen a sangagasut a kilo. Ngem no mailako daytoy kas pagarigan iti P5,000.00 kada kilo, adda ngarud kagudua a million a bunga ti bannogmo! Agpayapayen dagiti lapayag agingga iti dapan kadayta. Lalo no ad-adu ti inka apiten kas idiay China a makapataudda iti 90 a tonelada a dinaing a balat.
Kasano aya ti agtaraken iti balat? Umabut iti walo a bulan manipud iti semilia. Para iti ad-adu pay nga impormasion, nasaysayaat no kontaken ken makiuman iti Bureau of Fisheries Aquatic Resources (BFAR) iti lugaryo, wenno ti National Fisheries Research and Development Institute (NFRDI).
Agsipud ta nakulbet, saan unay a maikankano ti balat iti Kailokuan. Kaaduanna pay kadagiti mangngalap ti saan a makaammo nga agproseso tapno madaing. Ngem kadagiti makaammo, bimmaknanganda daytoy nga industria. Nabayag gayamen a nakasingising nga industria. Umno laeng agsipud ta dagiti laeng naanus ken nagaget, dagiti naanep ken nasalibukag ti mairanud iti kinabaknang ti kabaybayan.
Dinaing a balat? Daing laeng, dimo kuna, ngem balitok gayam ti katukadna!#
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn