Daranudor ti Ilocandia: Siasinno ti agbenbenepisyo iti tabako?
Ni SHERWIN DE VERA
www.nordis.net
MAUDI A PASET
Agtultuloy ti panagdakkel ti industriya ti tabako iti laksid dagiti linteg ken addang nga ipakakat ti internasyunal ken lokal nga awtoridad. Kalalatakan a pamuspusan iti ininnut koma a panangpababa ti konsumo ti tabako ket ti panangipangato ti buwis, kas panggep ti Republic Act 10351 (Sin Tax Reform Law) a naaprubaran idi 2012.
Manipud 2015, dimmakkel ti ganansya ti Philip Morris Fortune Tobacco Corporation (PMFTC). Idi 2016, nagganar ti kompanya ti P2.59 bilyon, wenno 149% a panagdakkel kumpara ti naglabas a tawen. Bayat a dimmanon ti P1.86 bilyon ti naganansyanan iti umuna nga innem a bulan ti tawen 2017, 28% a nangatngato kumpara idi 2016.
Kagiddan a ngimato ti ganansya dagiti kompanya ket ti buwis a makolkolekta ti gobyerno manipud ti produkto a tabako, partikular iti sigarilyo. Idi 2017, nakakolektan ti Bureau of Internal Revenue ti P41.04 bilyon iti umuna a pito a bulan ti tawen. Bayat nga immununan a nakakolekta ti ahensya ti P91.6 bilyon ken P99.5 bilyon idi 2016 ken 2015.
Manamnama nga adadu pay ti maganansya ti kompanya ken masingir a buwis, segun ti South East Asia Tobacco Control Alliance (SEATCA), posible a nasursurok pay ngem 86 bilyon a piraso ti sigarilyo ti mankonsumo itatta 2018.
Iti laksid ti makapaulaw a bilang ti ganansya ken buwis manipud ti industriya, makapaladingit met ti nagtalinaed a sasaaden dagiti mannalon ti tabako. Saanda laeng a napanawan bayat ti nagdakkel a panagdur-as ti industriya, nailumlomda pay iti utang.
Nabayagen a kiddaw dagiti mannalon ti P128/kilo a presyo ti tabako a Virginia. Kasilpo daytoy a kiddaw ti pannakawaswas koma ti klasipikasyon. Para kanyada, ti nasao a presyo ti nainkalintegan a kasupapat ti bannog ken gastosda a mangpatanor ti produkto. Ngem napateg a masilpo daytoy ti pannakaikkat ti klasipikasyon nga isu ti kangrunaan a maararamat tapno switeken isuda dagiti aggatgatang ti produkto.
Ti saludsod, kabaelan kadi ti kompanya daytoy a kiddaw? Adda kadi ti mabalin nga aramiden nga addang ti gobyerno tapno maipaay daytoy? Ti sungbat iti dua a saludsod ket – “wen, kabaelan ti kompanya ken adda ti dakkel nga akemen ti gobyerno iti pananggun-od daytoy.”
Ti agdama, ti Philip Morris Fortune Tobacco Corporation (PMFTC) ti kangatoan ti panaggatang ti tabako. Manipud idi 2016 inggana itatta a tawen, adda dagiti nakapaglako iti presyo a P103/kilo para iti grado nga ‘AA’. Iti bangir ti daytoy a presyo, dakkel latta ti gidyat ti ganansya ti kompanya kas immununan a natalantan iti ngato.
Malaksid ti kabaelan nga ipakpakita ti ganansya ti PMFTC, nakalatlattak a laklakaen dagiti kompanya ti tabako tayo ditoy pagilian. Segun ti mismo rekord ti National Tobacco Administration (NTA), manipud 2012 inggana 2015, nagimport dagiti kompanya ti saan a naiproseso a tabako nga addaan abereyds a presyo nga P161/kilo. Bayat a dumanon laeng ti P69/kilo ti panagalada kadagiti mannalon iti kapada a panawen.
Iti kabuklan, nagtultuloy a nagpababa ti abereyds a presyo ti tabako, partikular ti Virginia a kangrunaan a produkto ti rehiyon. Manipud P93 idi 2015, nagbalin dayot a P89 iti simmaruno a tawen ken P83 idi 2017. Isunga saan a nakaskasdaaw a nagpukaw ti agarup P5,500 ti ganansya ti mannalon idi 2015-2016 kumpara ti 2015-2016 cropping years, basar mismo ti NTA.
Makita pay ti nakababba a panaggatangda ti produkto nu dakamaten tayo mismo ti ususaren ti NTA a pormula ti panagkwenta ti mapatta-patta a maganansya manipud iti tunggal ektarya. Idi 2015 ken 2016, nainotar ti ahensya a ti kabuklan a balor ti napartuat a tabako ket P1.78 ken 1.57 bilyon. Ngem nu makwenta daytoy basar ti pormula ti NTA, rumbeng a P1.92 ken 1.71 bilyon koma ti pagbalinanna. Kayat na saoen, adaddu a bilang ti napartuat a tabako ket nagatang iti nababbaba ngem iti rumbeng koma a presyona.
Iti laksid ti dakkel nga itultulong dagiti mannalon ti tabako iti kabuklan nga ekonomiya ti pagilian, trinaydor pay laeng daytoy ti NTA ken National Federation of Tobacco Farmers Association and Cooperatives (NAFTAC).
Palimed nga insayangkat dagitoy ti negosasyon kadagiti kompanya idi Setyembre 2017. Inlastog pay dagiti mangidadaulo a da NTA Administrator Robert Seares, Sr. ken NAFTAC President Mario Cabasal a maragsakan kano dagiti mannalon iti P1-3 a nainayon iti floor price ti tabako.
Saan a tinakderan ti NTA ken NAFTAC ti P16 a nayon a nakuntar ken nagnunumungan dagiti mannalon a nakipaset ti tungtungan sakbay ti nasao a negosasyon. Indinto pay nabababan daytoy na amirisen, agbalin lang a P272 ti inaldaw a pastrek ni mannalon nu mabilang ti uppat a bulan a kasapulan tapno mapatanor ti produkto.
Siasino ti agbenbenepisyo iti tabako? Iti agdama nalawag a saan a dagiti mannalon ti tabako. Nalawag a ti nabayagen nga agnumnumar ket ti gobierno, dagiti politiko ken kompanya. Adu ti benepisyo a naipaay kanyada a nagtaud iti ling-et ken sakripisyo ti mannalon a binaybay-anda.
Napapanawen nga ipaayda met ti nainkalintegan a benepisyo kanyada. Saan laeng a simple a responsibilidad dagiti agturturay a pasayaaten ti kabibiagda. Daytoy ket utangda iti tunggal pamilya ti mannalon a nangipaay ti binilyon-bilyon a buwis ken bingay dagiti lokal a gobierno. # nordis.net
ilo_Latn epo_Latn kab_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn