Kuba
Ti Kuba, opisial a ti Republika ti Kuba, (i/ˈkjuːbə/; Espaniol: República de Cuba, pannakabalikas: [reˈpuBlika ðe ˈkuBa] ( denggen)) ket maysa nga isla a pagilian idiay Karibe. Ti pagilian iti Kuba ket buklenna ti kangrunaan nga isla iti Kuba, ti Isla de la Juventud, ken dagiti nadumaduma a purpuro. Ti Havana ket isu ti kadakkelan a siudad idiay Kubá ken ti kapitolio iti daytoy a pagilian. Ti Santiago de Cuba ket isu ti maikadua a kadakkelan a siudad.[8][9] Iti amianan ti Kuba ket naisanglad ti Estado Unidos (90 a milia ti kaadayona) ken ti Bahamas, Mehiko ket addaan iti laud, ti Is-isla ti Cayman ken Hamaika ket adda iti abagatan, ken Haiti ken ti Dominikano a Republika ket adda iti abagatan a daya.
Idi 1492, Christopher Columbus ket simmanglad ken tinuntonna ti isla a tattan ket tagikuaen ti Kubá, para iti Pagarian iti España. Ti Kuba ket nagtalinaed a teritorio iti España aginggana idi nagpatingga ti España–Amerikano a Gubat idi 1898, ekn nakaala ti pormal a panakawayawaya manipud ti Estados Unidos idi 1902. Ti maysa a narukop a demokrasia, a kaaduan nga iturayan dagiti radikal a politika ket rimsua, a pinatangken babaen ti Kubano a batay-linteg iti 1940, ngem daytoy ket napernekan idi 1952 babaen ti dati a presidente a ni Fulgencio Batista, ken naipatakder ti maysa nga autoritario turay, a daytoy ket nagpaadu kadagiti kadaksan, panagpasardeng kadagit politika ken panagpalad kadagiti pagalagadan ti ekomonia.[10][11] ni Batista ket kanungpalan a naikkat idi Enero 1959 babaen ti Hulio 26 a tignay, ken ti maysa a baro nga administrasion ket naipatakder babaen ni Fidel Castro, a babaen idi 1965 ket nagbalin a ti maysa a partido nga estado babaen ti napaungar a ti Partido Komunista ti Kuba, nga agturturay pay laeng iti tatta nga aldaw.
Ti Kuba ket pagtaengan ti sumurok a 11 a riwriw a tattao ken isu daytoy ti kaaduan ti populasion nga isla a pagilian idiay Karibe, ken isu pay ti kadakkelan babaen ti kalawa ti lugar. Dagiti tattao, kultura, ken dagiti tinawtawid ket nakaala manipud kadagiti nadumaduma a nagtaudan, a kas kadagiti aborihinal a Taíno ken Ciboney a tattao, ti panawen iti Espaniol a kolonialismo, ti pinakayammo iti Aprikano a tagtagabu ken ti kinaasidegna iti Estados unidos.
Ti Kuba ket addaan ti 99.8% a bilang dagiti makabasa ken makasurat,[3][12] ti nababa a bilang dagiti panakatay ti maladaga ngem dagiti dadduma a naparang-ay a pagilian,[13] ken ti natimbengan a panagnamnama ti biag iti 77.64.[3] Idi 2006, ti Kubá ket isu laeng ti agmaymaysa a pagilian a nakasabat ti WWF a panagilawlawag iti nasaranay a panagrangrang-ay; nga addaan ti maysa a ekolohikal a tugot iti basbassit ngem 1.8 hektarea tunggal maysa a tao ken maysa a Pagsurotan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaon iti sumurok a 0.8 para iti 2007.[14]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan a Kuba ket nagtaud manipud ti pagsasao a Taíno. Ti husto a kaibuksilan ti nagan ket saan a nalawag ngem mabalin maipatarus a kas idiay kaaduan ti nalames a dagaw (cubao),[15] wenno nalatak a lugar (coabana).[16]Dagiti mannurat a namatmati a ni Christopher Columbus ket Portuges et nangibagbaga a ti Cuba ket ninaganan babaen ni Columbus para iti taga-ugma nga ili ti Kuba idiay distrito ti Beja idiay Portugal.[17][18]
Pakasaritaan[urnosen | urnosen ti taudan]
Sakbay ti Columbia a panawen[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Kuba ket tinataengan idi ti tattao aPatneng nga Amerikano a naamammuan akas dagiti Taíno, a tinawtawagan pay ti Arawak babaen dagiti Espaniol, ken Guanajatabey kenn tattao a Ciboney sakbay ti isasangpet dagiti Espaniol. Ti tinaudan dagitoy a Patneng nga Amerikano ket nagtaudda manipud ti nangruna adaga iti Amianan, Tengnga ken Abagatan nga Amerika kadagiti adu a nasapsapa a siglo .[19] Dagiti patneng a Taíno ket tinawtawaganda ti isla iti Caobana.[20] TDagidi Taíno ket mannalon ken dagidi Ciboney ken mannalon, mangngalap ken agananup-agburburas.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Cuban Peso Bills". Tengnga a Banko iti Kuba. Naala idi 2009-09-07.
- ^ "Dagiti Nailian a Simbolos". Gobierno iti Kubá. Naala idi 2009-09-07.
- ^ a b c d e "CIA – The World Factbook". Cia.gov. Naala idi 2011-09-30.
- ^ a b c d Anuario Estadístico de Cuba 2010, Oficina Nacional de Estadísticas, República de Cuba. Naala idi Septiembre 30, 2011.
- ^ Ti kuenta ket binukel ti kaasitgan a gasut.
- ^ http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Tables.pdf
- ^ Manipud idi 1993 aginggana idi 2004 ti Doliar ti Estados Unidos ket inususar a kumaduaan ti pisos aginggana ti doliar ket nasukatan babaen ti mabaliwan a pisos
- ^ Thomas, Hugh (Marso 1971). Kubá; ti Panangkamat ti Kawayaan. New York: Harper & Row. ISBN 0060142596.
- ^ Thomas, Hugh (1997). Ti Tagabu a Komersio: Ti Sarita iti Atlantiko a Komersio ti Tagabu, 1440–1870. New York, NY: Simon & Schuster. ISBN 0684835657.
- ^ "Dagiti insao no Senador John F. Kennedy idiay Demokratiko a Pangrabii, Cincinnati, Ohio". John F. Kennedy Presidential a Biblioteka ken Museo – Jfklibrary.org. 1960-10-06. Naala idi 2010-11-07.
- ^ Thomas, Hugh (Marso 1971). Kuba; ti Panagkamat ti Kawayaan. New York: Harper & Row. p. 1173. ISBN 0060142596.
- ^ "unstats | Millennio a Panagituding". Mdgs.un.org. 2010-06-23. Naala idi 2010-11-07.
- ^ "CIA World Factbook". Cia.gov. Naala idi 2011-09-30.
- ^ Reporta ti sibibiag a planeta
- ^ Alfred Carrada, Ti Diksionario ti Pagsasao a Taino(plato 8)
- ^ Diksionario – Taino dagiti patneng a tao ti Karibe --
- ^ Augusto Mascarenhas Barreto: O Português. Cristóvão Colombo Agente Secreto do Rei Dom João II. Ed. Referendo, Lissabon 1988. Inggles: Ti Portuges a Columbus: sekreto nga ahente ni Ari Juan II, Palgrave Macmillan, ISBN 0-333-56315-8
- ^ da Silva, Manuel L. ken Silvia Jorge da Silva. (2008). Ni Christopher Columbus idi ket Portuges, Express Printing, Fall River, MA. 396pp. ISBN 978-1-60702-824-6.
- ^ Ramón Dacal Moure, Manuel Rivero de la Calle (1996). Arte ken arkeolohia ti sakbay ti Columbia a Kuba. Unibersidad ti Pittsburgh a Pagmalditan. p. 22. ISBN 0-8229-3955-X.
- ^ "Taino a nagan para kadagiti isla". Indio.net. Naala idi 2010-11-07.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Chomsky, Aviva; Carr, Barry; Smorkaloff, Pamela Maria, eds. (2004). The Cuba Reader: History, Culture, Politics. Durham, NC & London: Unibersidad ti Duke a Pagmalditan. ISBN 978-0-822-33197-1.
- Domínguez, Jorge I. (2003). Ti Batay-linteg ti Politikal a Transision ti Kuba: Ti Rami ti Panagtalinaay (ken Panagbalbaliw) ti 1992 a Batay-linteg. Coral Gables, FL: Instituto para dagiti Kubano ken Amerikano aPanagadal, Unibersidad ti Miami. ISBN 978-1-932-38504-5. Naala idi 19 Agosto 2012.
- Feinsilver, Julie M. (1989). "Ti Kuba a kas maysa a 'Medikal a Bileg ti Lubong': Dagiti Politika ti Simbolismo". Panagrepaso a Panagsukisok ti Latin nga Amerika 24 (2): 1–34. JSTOR 2503679.
- Gleijeses, Piero (1994). "'Pumanawkan! Umayen dagiti Puraw a Higante!': Ti Estados UNidos, dagiti Mercenario, ken ti Kongo, 1964–1965". Diplomatiko a Pakasaritaan 18 (2): 207–237.
- Gleijeses, Piero (1996). "Ti Immuna nga Ipapan ti Kuba idiay Aprika: Arhelia, 1961–1965". Warnakan dagiti Panagadal ti Latin nga Amerika 28 (1): 159–195. JSTOR 157991.
- Gleijeses, Piero (1997). "Dagiti Immuna nga Embahador: Ti Naiparawad ti Kuba iti Pannakawaya ti Guinea-Bissau". Warnakan dagiti Panagadal ti Latin nga Amerika 29 (1): 45–88. JSTOR 158071.
- Gleijeses, Piero (2002). Dagiti Asisinnupiat a Mision: Havana, Washington, ken Aprika, 1959–1976. Chapel Hill, NC: Unibersidad ti North Carolina a Pagmalditan. ISBN 978-0-807-82647-8.
- Ramazani, Rouhollah K. (1975). Ti Persiano a Golpo ken Kipet ti Hormuz. Alphen aan den Rijn: Sijthoff & Noordhoff. ISBN 9-0286-0069-8.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Kuba idiay Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Kuba manipud idiay Wikivoyage
Wikimedia Atlas iti Cuba
- Gobierno ti Kuba
- Kitaen ti Kuba idiay Gandat ti Nawaya a Direktorio (Ingles)
- Kuba
- Dagiti pagilian ti Karibe
- Dagiti komunista nga estado
- Dagiti dati a kolonia ti Espana
- Golpo iti Mehiko
- Dagiti isla a pagilian
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti agmaymaysa a partido nga estado
- Dagiti sosialista nga estado
- Dagiti pagilian nga agsasao ti Espaniol
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1902
kin_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn sot_Latn ast_Latn ilo_Latn glg_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn kik_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn kin_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn