MARAMBAKAN ita iti Pilipinas ken kadagiti nagduduma a pagilian iti sangalubongan ti “Aldaw ti Mangmangged” wenno “Labor Day” kas panangbigbig iti naindaklan nga akem dagiti trabahador iti ekonomia ken kagimongan.
Maibilang dagiti mangmangged a duri ti ekonomia iti maysa a pagilian. Isuda dagiti trabahador a matangtandanan a mangpatpataray kadagiti nagduduma a klase ti negosio, kataltalonan, institusion ken dadduma pay nga establisimiento iti pribado a sektor ken iti gobierno.
Nabileg ti panagtitimpuyog dagiti mangmangged no agkaykaysada a mangirupir kadagiti kalinteganda. Ngem ania ti ladawan dagiti mangmangged iti Pilipinas nangruna kadagiti nababa laeng dagiti sueldo wenno ganganarenda?
Maibasar iti data ti Philippine Statistics Authority, dumanon laeng iti nasurok a 4 million ti labor force iti formal sector iti Pilipinas a kaaduanna ket adda iti manufacturing Industry. Ngem mapattapatta nga agarup 70 million dagiti Pilipino a mangmangged kadagiti nagduduma a pagtabahuan iti Pilipinas iti formal and informal sectors. Dumanon met iti nasurok a 2.5 million dagiti dokumentado nga Overseas Filipino Workers, malaksid kadagiti nag-imigranten ken undocumented workers kadagiti nagduduma a pagilian.
Nabaknang ti Pilipinas iti human resources gapu iti kaadu dagiti makabael a mangmangged iti man benneg ti white-collar job wenno dagiti blue-collar job. Tinawen a nagadu dagiti Pilipino nga agturpos iti kolehio ken dadduma a kurso ngem awan ti sigud a mastrekanda a trabaho.
Nakaro ti kompetensia iti iseserrek iti trabaho kadagiti pribado a kompania. Kaaduanna a dagiti laeng nagturpos kadagiti mabigbigbig a unibersidad wenno kolehio ken nakaawat kadagiti academic honors, dagiti nadaras a maaw-awat nga agtrabaho. Narikut ti kompetensia para kadagiti katurturposna, anusanda ti sumrek kadagiti nababa a posision ken makikontrata iti las-ud iti lima a bulan tapno saanda nga ag-regular ket maliklikan dagiti kompania ti mangipaay kadakuada kadagiti kalinteganda a benepisio nga intuyang ti Labor Code kas ti minimum aage, Social Security System, Philhealth Insurance, Pag-ibig membership ken dadduma pay a benepisio.
Narikut met latta ti agaplikar iti career service iti gobierno nangruna kadagiti awanan ti Civil Service eligibility-na ken nangato a padrinona. Maibilang ti gobierno a kadakkelan nga employer iti Pilipinas a mangipapaay iti nangatngato a sueldo ken benepisio manipud idi maipakpakaten ti Salary Standardization Law. Dagiti agserserbi iti gobierno nangruna dagiti polis ken soldado dagiti maipangpangruna a maik-ikkan ti nangato a sueldo ken ad-adu a benepisio.
Adda man dagiti trabaho iti pribado a sector, ngem kaaduanna a nababa ti sueldo ken saan nga umanay a pangbiag iti maysa a pamilia nangruna kadagiti addaan iti annak a pagadalenda.
Gapu ti kinakirang dagiti pagtrabahuan iti Pilipinas, ket mapilitan dagiti Pilipino a mapan agtrabaho sadiay ballasiw-taaw tapno laeng makasapulda ti nasaysayaat a trabaho ken sueldo.
Kalaksidan dagiti nalaing a propesional a Pilipino nga agtatrabaho kadagiti nadur-as a pagilian iti Asia, Middle East, America, Europa ken Africa, adu nga OFW a nagturpos iti kolehio dagiti agpapaay kadagiti nadagsen a trabaho kas ti caregiver, katulong ken trabahador kadagiti pabrika ken barko iti nadumaduma a paset iti lubong. Sadiay Hong Kong nga ayan dagiti adu a domestic helpers, mapagam-amkan ti dakes nga epekto iti ekonomiada no agwelga dagiti Pilipino a katulong ta dagiti amoda a negosiante ken nangato ti saadda kadagiti kompania ket mapilitanda nga ag-leave iti trabahoda no aggigiddan nga aglangan wenno agwelga dagiti OFWs.
Nakasaysayang ti kinalabon dagiti natural resources iti Pilipinas nangruna ti labor force a no nasayaat laeng koma ti pannakausarda babaen ti panangiturong ti gobierno ket patayokenna ti ekonomia ti pagilian para iti naan-anay a panagdur-as kas kadagiti naprogreson a pagilian iti lubong. Ngem manipud pay idi tiempo ti kolonia dagiti Kastila, ti panawen dagiti Amerikano, agingga ita ket agtultuloy ti pannakagundaway dagiti mangmangged a Pilipino. Nagtalinaed dagiti adu a Pilipino a makitegtegged gapu iti daanen a kultura ken kapanunotan a dagiti ubbing ken agtutubo ket agadalda tapno makastrekdanto iti trabaho, imbes nga agbasada tapno mangipatakderdanto met iti bukodda a negosio nga agpataud iti trabaho para kadagiti Pilipino.
Iti pannakarambak ti Labor Day iti Pilipinas ita nga aldaw, mapan manen agmartia dagiti dadduma a mangmangged kadagiti kalsada tapno dawatenda ti pannakaingato ti sueldo, pannakagibusen ti contractualization ken dadduma pay a pagsayaatan dagiti trabahador nga inkari ni Presidente Rodrigo Duterte idi panawen ti kampania. Nangnamnama dagiti mangmangged iti panangtungpal ti agdama nga administrasion kadagiti gannuat a mangpasayaat ti kasasaad dagiti trabahador. Ngem adu dagiti nadismaya iti gapuanan ti Department of Labor iti panangidaulo ni Secretary Silvestre Bello III a naginad ken malasado ti pannakaipatungpal dagiti kari para ti sapasap a pagimbagan dagiti mangmangged a maibilang nga instrumento iti panangpadur-as ti ekonomia ti pagilian. (Eden A. Alviar)
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn