Ni Rowena D. Formoso
Contributor
Kageddan ti
panaglupos ti panawen ti pangbalbaliw ti pagalagadan ti Departamento ti
Edukasyon. Daytoy ti mangipasimudaag ti saan nga magawidan nga pangdur-as ti
biag.
Tawen 2015 ti ibagbaga da nga
International Competent ta ti intero nga pagilian nga Pilipinas masapul nga
sisasaganan iti aw-awagan da nga globalisasyon. Sisasagana kadin ti Pilipinas
nga sumango ti karit ti sangalubungan?
Kitaen tayo man ti rupa ti benneg
ti edukasyon. Babaen ti pigsa ti pwersa dagiti agkakalaing nga lider ti
edukasyon, idadauluan ni Brother Armin Luistro, nasabalianen iti kurikulum.
Daytoy ti aw-awagan tayo ti K to 12.
Ti K to 12 ket isu ti kangrunaan
nga programa-edukasyon ni Presidente Benigno Aquino baeten ti Republic Act
10157. Daytoy ket immuna nga naiyam-amo idi tawen 2011-2012.
Daytoy a kabbaro nga kurikulum
ket kalikaguman na nga amin nga agbasa ket malpasna iti Kindergarten ken 12 a tawen iti basic
education (6 years iti primarya ken 4 years iti sekundarya ken dua a tawen iti
Senior High School [SHS]) tapno maikkan iti naan-anay a laing, makapataod ti
makunkuna a lifelong learners ken maisagana dagiti agturpos iti maikatlo a
tukad ti edukasyon para iti trabaho ken iti panagnegosyo (entrepreneurship).
Ti pagilyan tayo a Pilipinas
laeng ti maysa kadagiti tallo a marigrigat nga pagilyan ti mangsursurot ti
sangapulo a tawen ti basic education cycle.
Intayo man inngedan dagiti
sumagmamano nga saludsod maipanggep ti programa ti edukasyon a K to 12.
1.
Kaano nga
maipatungpal ti programa a K to 12?
Daytoy ket
nangrugi pay laeng nga naipatungpal idi SY 2011-2012. Inawagan da daytoy idi
nga Universal Kindergarten. Daytoy nga
kabbaro a kurikulum ket mangrugi iti Kindergarten agpatingga iti grade 6. Ti
sumaruno nga tukad ket maawaganen iti Grade 7 (High school year 1) mga
naiyimplimentar iti SY 2012-2013. Ti maudi nga lebel ket iti Grade 11 nga
maiyam-amo intono SY 2016-2017 ket ti Grade 12 nga maiimplimentar intono SY
2017-2018. Ti umuna nga Batch ti estudyante iti programa a K to 12 ket agturpos
da intono March 2018.
2.
Sadinno a
mainayon ti dua a tawen iti hayskul?
Ti dua a
tawen ket mainayon to iti uppat a tawen ti hayskul. Awagan tayo a Senior High
School (SHS).
3.
Apay nga
suruten tayo ti sangapulo ket dua a tawen (12) a tawen saan ket a sangapulo ket
maysa (11) a tawen?
Ti
sangapulo ket dua a tawen (12) ket mapanpaneknekan nga isu ti marekogkognisar
ti ballasiw taaw (i.e. the Bologna and Washington Accords).
Ti pagilyan a Singapore,
sursuruten na ti sangapulo ket maysa (11) nga tawen ti edukasyon, ngem
sursuruten da pay ti sangapulo ket uppat (14) a tawen ti pre-university
education.
4.
Sulbaren
ngata ti K to 12 iti drop-out problem to eskwelaan?
Daytoy a
kurikulum (K to 12) ket ipalubos na a makasursuro a nalaing dagiti ubbing tapno
makabael da nga makasurot iti leksyon. Daytoy ti mangsulbar ti problema ti
drop-out gapu ta aglallalo a matulungan da iti pakarigatan da a leksyon da.
5.
Ana ti
mangpatalged nga dagiti nagradwar ti K
to 12 ket nalaka da nga makasapul iti trabaho?
Ti
Department of Education (DepEd) ket makitulag kadagiti organisasyon ti
pangngedan, iti lokal ken baniaga, gunglo
dagiti komersyo ken industriya tapno amin nga agturpos iti sirok ti K to
12 ket maipangpangruna da a maala kadagiti pagsapulan.
Dagiti agad-adal ket masapul nga maipasa da amin a kompitensi
tapno makaala da ti Certificate of Competency (COC’s) ken National
Certification (NC’s I,II). Dagitoy ket maiyannatop iti regulasyon nga ipaay iti
TESDA wenno Technical Education Skills Development Authority.
6.
Kasanu
nga matulungan iti programa a K to 12 dagiti estudyante nga agngayangay nga ag-kolehiyo?
Ti programa
a K to 12 iti makunkuna nga Basic Education Curriculum ket maiyannatop iti
College Readiness Standards nga maiyannatop met iti pagalagadan ti Commission
on Higher Education wenno CHED,nga nagisimpa kadagiti kompitensi nga kasapulan
dagiti agradwar iti K to 12 tapno maisagana da iti kolehiyo. Ipayababa ti CHED
dagiti makunkuna nga general education subjects iti k to 12, tapno masigurado
ti pannakaisuro dagiti kabagasan nga kompitensi para kadagiti agbasbasa. Daytoy
ti mangitunda ti pannakapayababa ti bilang ti tawen ti panagbasa iti kolehiyo,
nga agbunga met ti pannakapabassit ti gastwen dagiti nagannak nga agpabasa.
7.
Kasanu
met ngarud ti mainayon nga dua a tawen a gastwen dagiti nagannak?
Ti mainayon
a Grade 11 ken Grade 12 ket maited nga libre iti amin nga publiko nga
eskwelaan.
Iti tulong ti CHED, ipamuspusan
na nga pababaen ti panagbasa iti kolehiyo. Tumulong pay ti TESDA nga maaddaan
dagiti agradwar ti makunkuna nga National Certification (NC), tapno matulungan
dagiti agradwar iti nalaklaka a panagsapol
da iti trabaho da.
8.
Kasapulan
kadi a dumalan nga umuna iti Kindergarten ti agbasa sakbay nga ag-Grade 1?
Wen.
Nakalanad iti Republic Act No. 10157 wenno ti Kindergarten Education Act, nga
masapul a dumalan nga umuna ti Kindergarten ti ubing nga agbasa kas paset ti
Basic Education System nga isu met ti pasaporte ti ubing ti pannakaawat na iti
Grade One.
9.
Mabalin
kadi nga agrapit ti Day care Program iti LGU’s ken DepEd Kindergarten?
Awan ti
pangrapit na. Dagiti Day Care ti LGU’s ket ugguren da dagiti ubbing nga agtawen
uppat (4) agpababa, idinto ta ti DepEd Kindergarten Program ket isuruda dagiti
ubbing nga agtawen lima(5).
10. Dagiti kadi estudyante ti mangpili iti alaen
da nga kurso wenno DepEd ti mangngeddeng, wenno dumalan da ti makunkuna nga
assessment wenno pannubok?
Dagiti ubbing
ti dumalan iti naduma-duma nga pannubok base iti napatibker nga kompitensi.
Mairaman ditoy ti Aptitude test, Career Assessment Exam wenno Occupational
Interest Inventory iti lebel sekundarya. Dagitoy ti mangpaneknek ti kabaelan
ken kinalaing dagiti agad-adal.
Adda panagkakasilpo na manipud
Kindergarten agpatingga iti Grade 12. Agpatinggan iti teknikal nga agtultuloy
ti nangato a tukad iti kolehiyo. Agtitinnulong ti DepEd, barangay ken NGO’s
para ti us-usto nga pannakaiyam-ammo ti programa nga K to 12 agpatingga ti
naan-anay nga pannakaaramat daytoy a programa.
Ti
naan-anay nga pannakaadaptar iti K to 12 ket isu ti mangsungbat ti pagkasapulan
tapno mapasayaat ti kinalaing ken kinasirib dagiti agbasbasa nangnangruna ti
agdama a karit ti sangalubungan (ASEAN Integration). Saan nga umiso ti
sangapulo a tawen nga sikulo ti panagbasa. Kas pammaneknek, dagiti Pilipino a
mapan agtrabaho diay ballasiw taaw ket saan nga insigida a marekognisar a kas
propesyunal gapu ta ti sangapulo a tawen ket saan nga isu ti pagrukudan iti
intero a lubong.
Ti
saludsod nga intayo man ngarud idasar iti amin nga kakailian, saan ngata a
panawenen, gayyem?
(Ni Mrs. Formoso ket madama nga maestra iti
Ilocos Norte Regional School of Fisheries—Ed)
bam_Latn por_Latn taq_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn hau_Latn unk knc_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn deu_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn sag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn unk deu_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk kam_Latn ilo_Latn ilo_Latn sag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn unk nya_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk nya_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn war_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn dik_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn sag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn sag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn pag_Latn