Ti Kadi Padto Ti Biblia Tukoyenna Ti Moderno Nga Estado Ti Israel?
Ti Kadi Padto Ti Biblia Tukoyenna Ti Moderno Nga Estado Ti Israel?
ITI kaaldawantayo agdandanag ti lubong a mangsipsiput iti mapaspasamak iti Middle East. Masansan nga adda panangraut babaen dagiti missile, panagrurupak dagiti soldado, ken panangbomba dagiti terorista. Mainayon iti daytoy a kasasaad ti posibilidad a mabalin a mausar dagiti nuklear nga armas. Di ngarud pakasdaawan a madanagan dagiti tattao iti sadinoman!
Madandanagan met ti lubong a mangsipsiput iti Middle East idi Mayo 1948. Iti daydi a tiempo, 62 a tawen ti napalabasen, dandanin agpatingga ti bilin ti Britania a mangsakup iti maaw-awagan idi a Palestina, ket siguradon a mapasamak ti gubat. Makatawen sakbayna, impalubos ti United Nations ti pannakabuangay ti agwaywayas nga Estado dagiti Judio iti maysa a paset ti teritoria a masakupan ti Britania. Ipangpangta met dagiti kabangibang nga Arabo a pagilian a saanda nga ipalubos nga agbalin ti Israel a maysa nga estado. “Agbalinto a pagbabakalan daytoy a pagbeddengan,” imballaag ti Arab League.
Alas 4:00 ti malem ti Biernes idi, Mayo 14, 1948. Dandani idin agpatingga ti bilin ti Britania. Idiay Tel Aviv Museum, adda dagiti 350 a sililimed a naawis a magagaran a mangur-uray iti pakaammo—ti pakaammo a ti nasion ti Israel agbalin a maysa nga estado. Siinget a naguardiaan ti proklamasion, di la ket ta rumaut dagiti kabusor ti kabbaro nga Estado.
Ti lider ti Israel’s National Council a ni David Ben-Gurion, binasana ti The Declaration of the Establishment of the State of Israel. Kastoy ti nailanad a paset dayta: “Dakami, dagiti kameng ti People’s Council, a pannakabagi ti Jewish Community of Eretz-Israel . . . babaen ti bileg ti natural ken historikal a kalinteganmi ken ti Resolution of the United Nations General Assembly, idekdeklarami ti pannakabuangay ti Estado dagiti Judio iti Eretz-Israel, a maawagan iti Estado ti Israel.”
Kaitungpalan ti Padto ti Biblia?
Patien ti dadduma nga Evangelical Protestant a ti moderno nga Estado ti Israel ket kaitungpalan ti maysa a padto ti Biblia. Kas pagarigan, iti libro a Jerusalem Countdown, kuna ti klero a ni John Hagee: “Dayta a nakallalagip nga okasion ket insurat idi ni propeta Isaias, a kunkunana, ‘Maysa a nasion ti maipasngay iti maysa nga aldaw.’ (Kitaem ti Isaias 66:8.) . . . Dayta ti kapatgan a kaitungpalan ti padto iti maikaduapulo a siglo. Maysa dayta a napaypayso a pammaneknek kadagiti amin a tattao a sibibiag pay laeng ti Dios ti Israel.”
Pudno kadi dayta? Ti kadi Isaias 66:8 ipadpadtona ti itataud ti moderno nga Estado ti Israel? Ti kadi Mayo 14, 1948 isu ti “kapatgan a kaitungpalan ti padto iti maikaduapulo a siglo”? No ti moderno nga Estado ti Israel isu pay la ti nasion a pinili ti Dios, ken no us-usarenna dayta a mangipatungpal kadagiti padto iti Biblia, makapainteres la ketdi dayta kadagiti agad-adal iti Biblia iti sadinoman.
Kuna ti padto ni Isaias: “Siasino ti nakangngeg iti banag a kas itoy? Siasino ti nakakita iti bambanag a kas kadagitoy? Ti maysa a daga maipasngayto aya a buyogen kadagiti panagpasikal iti maymaysa nga aldaw? Wenno ti maysa a nasion maipasngayto aya iti maymaysa a tiempo? Ta ti Sion nagpasar kadagiti panagpasikal ken impasngayna met ti annakna.” (Isaias 66:8) Nabatad nga ipadpadto ti bersikulo ti kellaat a pannakaipasngay ti intero a nasion, iti maysa nga aldaw no ar-arigen. Ngem siasino ti makin-gapuanan iti kasta a panagpasngay? Mangted ti sumaganad a bersikulo iti pangripiripan: “‘No maipapan kaniak, mamaglukatak aya ket saanak a mamagpasngay?’ kuna ni Jehova. ‘Wenno mamagpasngayak aya ket pudno a mamagrikepak?’ kinuna ti Diosmo.” Imbatad ni Jehova a Dios a gapuananna ti dramatiko a pannakaipasngay dayta a nasion.
Ti moderno nga Israel ket maiturturayan kas maysa a sekular a demokrasia a saanna nga opisial a bigbigbigen ti panagpannurayna iti Dios a dinakamat ti Biblia. Dagiti kadi Israeli idi 1948 binigbigda ni Jehova a Dios kas daydiay nanganamong iti pannakaideklara ti Israel kas estado? Saan. Iti orihinal a linaon ti proklamasion, awan a pulos ti nadakamat a nagan ti Dios, uray pay ti sao a “Dios.” Maipapan iti pinal a linaon ti proklamasion, kastoy ti kunaen ti libro a Great Moments in Jewish History: “Ala una iti malemen idi makapagtataripnong ti National Council, kaskasdi a dagiti kamengna saanda a makapagtutunos maipapan iti laonen ti proklamasion ti panagbalin ti Israel nga estado. . . . Dagiti managpanunot a Judio, tarigagayanda a madakamat ‘ti Dios ti Israel.’ Ngem pinagkedkedan dayta dagiti saan a narelihiosuan nga organisasion (secularist). Kas pannakikompromiso, inkeddeng ni Ben-Gurion a mausar ti sao a ‘Bato’ imbes a ‘Dios.’”
Agingga ita, ti moderno nga Estado ti Israel ibasbasarna ti panagbalinna nga estado iti resolusion ti U.N. ken ti makunkuna a natural a kalintegan dagiti Judio. Nainkalintegan kadi a namnamaen a ti Dios a nadakamat iti Biblia ket agaramid iti naindaklan ken naimpadtuan a milagro iti maika-20 a siglo maigapu laeng kadagiti tattao a saan nga agdaydayaw kenkuana?
Kasano a Naiduma ti Moderno nga Estado ti Israel?
Naiduma unay ti kasasaad ti moderno nga Israel no idilig iti Israel idi 537 B.C.E. Arigna ‘naipasngay manen’ ti ili ti Israel kalpasan unay ti pannakalangalangna iti 70 a tawen babaen kadagiti taga Babilonia. Iti dayta a tiempo a natungpal ti Isaias 66:8 idi a ti Persiano a manangparmek iti Babilonia a ni Ciro a Dakkel inautorisaranna ti panagsubli dagiti Judio iti nakayanakanda a daga.—Esdras 1:2.
Ti ari ti Persia a ni Ciro nabigbigna a nakem ni Jehova ti panagsubli dagiti Judio idiay Jerusalem idi 537 B.C.E. Dagidiay nagsubli a Judio nalawag a panggepda nga ibangon manen ti templo ken isubli ti panagdayaw ken Jehova a Dios. Awan a pulos ti kasta a tarigagay wenno panggep a nadakamat iti deklarasion ti moderno nga Estado ti Israel.
Nagtalinaed Kadi ti Israel Kas Nasion a Pinili ti Dios?
Idi tawen 33 C.E., napukaw ti ili ti Israel ti pribilehiona kas napili a nasion ti Dios gapu iti panangilaksidna iti Mesias nga anak ni Jehova. Kinuna a mismo ti Mesias: “Jerusalem, Jerusalem, ti mammapatay kadagiti mammadto ken manangubor kadagidiay naibaon kenkuana . . . Adtoy! Ti balayyo mabaybay-an kadakayo.” (Mateo 23:37, 38) Napasamak dagita a sasao ni Jesus idi a dinadael dagiti Romano a soldado ti Jerusalem agraman ti templo ken ti kinapadina idi 70 C.E. Ngem ania ngaruden ti pagbanagan ti panggep ti Dios nga agbalin ti Israel a ‘naisangsangayan a sanikuana manipud iti amin a sabsabali nga ili, . . . maysa a pagarian ti papadi ken maysa a nasantuan a nasion’?—Exodo 19:5, 6.
Ni apostol Pedro, a maysa met a Judio, sinungbatanna dayta a saludsod iti suratna kadagiti Gentil ken Judio a Kristiano. Kinunana: “Dakayo ket ‘maysa a napili a puli, maysa a naarian a kinapadi, maysa a nasantuan a nasion, maysa nga ili nga agpaay a naisangsangayan a sanikua,’ . . . ta idi naminsan saankayo a maysa nga ili, ngem itan ket ili ti Dios; dakayo idi dagidiay saan a naipakitaan iti asi, ngem itan dagidiay naipakitaan iti asi.”—1 Pedro 2:7-10.
No kasta, dagiti Kristiano a pinili ti nasantuan nga espiritu nagbalinda a kameng ti naespirituan a nasion. Ti panagbalinda a kameng dayta ket saan a naibatay iti puli wenno nasionda. Kastoy ti panangdeskribir ni apostol Pablo: “Awan aniaman a pateg ti pannakakugit wenno uray ti di pannakakugit, no di ket ti maysa a baro a parsua ti adda pategna. Ket amin dagidiay magna a siuurnos iti daytoy a pagannurotan iti kababalin, maadda koma kadakuada ti talna ken asi, uray iti Israel ti Dios.”—Galacia 6:15, 16.
Ti moderno a nasion ti Israel awatenna kas umili ti siasinoman a natural wenno nakomberte a Judio, idinto ta dagiti umili iti aw-awagan ti Biblia nga “Israel ti Dios” ket dagidiay laeng “natulnog ken nawarsian iti dara ni Jesu-Kristo.” (1 Pedro 1:1, 2) Maipapan kadagitoy a kameng ti Israel ti Dios wenno naespirituan a Judio, insurat ni Pablo: “Isu saan a maysa a Judio no iti makinruar, uray ti pannakakugit iti lasag saan met a makinruar. No di ket isu maysa a Judio no iti uneg, ket ti pannakakugitna isu ti pannakakugit ti puso babaen ti espiritu, ket saan a babaen ti naisurat a kodigo. Ti pannakaidayaw dayta ket dumteng, saan a manipud iti tattao, no di ket manipud iti Dios.”—Roma 2:28, 29.
Tulongannatayo dayta a bersikulo a mangtarus iti maysa a mapagsusupiatan a komento ni Pablo. Iti suratna kadagiti Romano, inlawlawag ni Pablo no kasano a dagiti di manamati a natural a Judio ket mayasping kadagiti simboliko a sanga ti olibo a nasip-ak tapno maisulbong dagiti “atap” a Gentil a “sanga.” (Roma 11:17-21) Iti ngudo dayta nga ilustrasion, kinunana: “Ti panagngudel dagiti rikrikna napasamak iti maysa a pasetna iti Israel agingga a nakastrek ti naan-anay a bilang dagiti tattao iti nasnasion, ket iti kastoy a pamay-an maisalakanto ti intero nga Israel.” (Roma 11:25, 26) Ipadpadto kadi ni Pablo ti ultimo-minuto a pannakakomberte ti amin a Judio kas Kristiano? Nabatad nga awan ti napasamak a kasta a pannakakomberte.
Babaen ti sasaona nga “intero nga Israel,” tuktukoyen ni Pablo ti intero a naespirituan nga Israel—dagiti Kristiano a pinili ti nasantuan nga espiritu. Ibagbagana a ti panangilaksid dagiti Judio iti Mesias dina balbaliwan ti panggep ti Dios a pannakaadda ti maysa a naespirituan a ‘kayo ti olibo’ nga aduan kadagiti nabunga a sanga. Maitunos daytoy iti ilustrasion ni Jesus maipapan iti bagina kas ti ubas a dagiti saan nga agbunga a sangana ket nasip-ak. Kinuna ni Jesus: “Siak ti pudno a puon ti ubas, ket ni Amak ti agtaltalon. Tunggal sanga nga adda kaniak a saan a mangpatpataud iti bunga ikkatenna, ket tunggal maysa a mangpatpataud iti bunga dalusanna, tapno mangpataud iti ad-adu pay a bunga.”—Juan 15:1, 2.
Nupay saan a naipadto iti Biblia ti pannakabuangay ti moderno nga Estado ti Israel, sigurado a naipadto ti pannakabuangay ti naespirituan nga Israel! No sapulem ken makitimpuyogka iti dayta a naespirituan a nasion iti kaaldawantayo, sagrapemto dagiti agnanayon a bendision.—Genesis 22:15-18; Galacia 3:8, 9.
[Blurb iti panid 29]
Ania ti kaipapanan ti ilustrasion ni Pablo maipapan iti kayo ti olibo?
[Ladawan iti panid 27]
Ni David Ben-Gurion, idi Mayo 14, 1948
[Gubuayan]
Israel Government Press Office, Rinetrato ni Kluger Zoltan
[Gubuayan ti Ladawan iti panid 27]
Todd Bolen/Bible Places.com
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn cat_Latn