Rafael Sanzio
Ni Raffaello Sanzio da Urbino[2] (Abril 6 or Marsoh 28, 1483 – Abril 6, 1520[3]), ken nasaysayaat a naamammoan laeng a kas ni Rafael, ket maysa idi a Italiano pintor ken arkitekto ti Nangato a Renasimiento. Ti obran ket dinaydayawan para ti kalawag ti porma ken ti nalaka a panakaaramid ken ti panakakita apakagunodan ti Neoplatoniko nga umno ti kalatakan ti nagatgitaoan. A mairaman ni Michelangelo ken Leonardo da Vinci, isu ket agporporma ti tawidan a trinidad kadagiti nalatak nga turay iti dayta a paset ti panawen.[4]
Ni Rafael ket nagaget idi a nagpatpataud, nga isu ket nagtartaripatu ti dakkel a pagobraan, ken uray ti ipupusayna iti 37, adu kadagiti obra a nabatbati. Adu kadagiti obrana ket mabirukan idiay Apostoliko a Palasio ti Batikano, a dagiti naipasadiwa a Rafael a Silsiled ket isu idi ti sentro, ken ti kadakkelan, nga obra ti karrerna. Ti kadayegan nga obrana ket ti Ti Eskuela ti Atenas idiay Batikano Stanza della Segnatura. Kalapsan kadagiti nasapa a tawtawenna idiay Roma kaaduan kadagiti obrana ket bukodna adinaremdem, ngem kaaduan kadagitoy ket inaramid babaen ti pagobraanna manipd kadagiti inladawanna, nga adu kadagiti panaawan ti kababalinda. Isu ket nakaro a nakainpluensia iti kabibiagna, ngem ti ruar ti Roma dagiti obrana ket kaaduan laeng a naamammoan manipud kadagiti kimmaduaanna nga agararamid ti prenta. Kalpasan ti ipupusayna, ti impluensia ti nalatak a kasuppiatna a ni Michelangelo ket nasapsapasap idi aginggana idi maika-18 ken maika-19 a siglo, idi ti nataltalna ken naur-urnos a kababalin ni Raphael ket naipanpanunotan manen a kas ti kangatuan a modelo. Ti karrerna ket maitumpong kadagiti tallo a paset ken tallo nga estilo, nga immuna nga inlawlawagan babaen ni Giorgio Vasari: dagiti nasapsapa a tawenna idiay Umbria, ken ti paset a panawen ti agarup nga uppat a tawtawen (manipud idi 1504–1508) a nagsagsagepsep kadagiti artistiko a tinawtawid ti Florensia, a sinaruno babaen dagiti naudi a hektiko ken naiballigian a sangapulo ket dua a tawtawen idiay Roma, nga isu ket nagtrabtrabaho para kadagiti dua a Papa ken dagiti asideg a kakaduada.[5]
Dagiti linaon
Urbino[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Rafael ket naipasngay idii idiay bassit ngem artistiko a Tengnga nga Italiano a siudad ti Urbino idiay rehion ti Marche,[6] nga idiay ti amana a ni Giovanni Santi ket pintor ti korte ti Duke. Ti kadayawan ti korte ket napundar idin babaen ni Federico III da Montefeltro, ti maysa a nagbalballigi a condottiere a napartuat idi babaen ti Duke ti Urbino babaen ni Papa—Urbinoket nagporma ti paset dagiti Estado ti Papa—nga isu ket pimmusay ti maysa a tawen sakbay a naipasngay ni Rafael. Ti panagiyunayunay ti korte ni Federico ket adad a maipanggep ti literario ngem ti artistiko, ngem ni Giovanni Santi ket maysa idi a mannaniw ken maysa pay a kas pintor, ken nagsursurat idi kadagiti nai-rima a kronologo iti biag ni Federico, ken isuda a dua ket nagsursurat kadagiti testo ken nagpataud kadagti dekorasion para iti kasla masque a panagliwliwa iti korte. Ti daniw para kenni Federico ket nangipakpakita kaniana a kas maysa a natarumamis a mangipakpakita ti panagrikna kadagiti kalaingan a pintor ti Amianan nga Italia, ken maysa pay a Nasapa nga Olanda nga artista. Iti bassit unay a korte ti Urbino isu ket mabalin a naikadkadua iti sentral a sirkulo iti agturturay a pamilia ngem dagiti kaaduan a pinto rti korte.[7]
Ni Federico ket sinaruno idi ti anakna alalaki a ni Guidobaldo da Montefeltro, a nangasawa kenni Elisabetta Gonzaga, ti anak a babani ti agturturay iti Mantua, ti kalaingan kadagiti basbassit nga Italiano a korte para iti musika ken makitkita nga arte. Babaen kaniada, ti korte ket nagtultuloy a kas maysa a sentro ti literario a kultura. Ti idadakel iti daytoy a sirkulo ket nangited kenni Rafael kadagiti nasayaat nga ugali ken sosial a kasanay nga inpayunay-unay babaen ni Vasari.[8] Ti korte a biag idiay Urbino kalpasan ti daytoy a paset ti panawen ket nagbalbalinton a kas modelo kadagiti kinasingpet ti Italian a humanista a korte babaen ti panangiladawan iti klasiko nga obra ni Baldassare Castiglione iti Ti Libro ti Kortesano', a naipablaak idi 1528. Ni Castiglione ket napan idiay Urbino idi 1504, idi ni Rafael ket saanen a naikuartel idiay ngem kankanayon a nagbisbisita, ket nagbalinda nga aggayyem. Isu ket nakaamammo kadagiti kankanayon nga agbisbisita iti korte: ni Pietro Bibbiena ken ni Pietro Bembo, a kalpasan daytoy ket nagbalinda a kardinal, ket nagbalbalinda idi a naamammuan a dagiti nalatak a mannurat, ken addadanto idiay Roma idi las-ud ti kaadda ni Rafael idiay. Ni Rafael ket nalakaan a nakikadkadua kadagiti kangatuan a sirkulo iti kadagupan ti kabibiagna, maysa kadagiti gapuanan a nangipakpakita ti pakaigarupan nga isu ket saan a nagaget iti kareerna. Nupay kasta isu ket saan a nakagun-od ti napno a humanistiko nga edukasion; saan a nailawlawagan no nalaka idi a nagbasbasa iti Latin.[9]
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Jones ken Penny, p. 171. Ti retrato ni Rafael ket mabalin a "naladladaw a panakaampon ti maysa a kalanglanga a mangitunos ti amin", nga idiay Ti Eskuela ti Atenas, nga inpatakderan babaen ni Vasari
- ^ Dagiti sabsabali a nagan ket mairaman ti "Raffaello Santi", "Raffaello da Urbino" wenno "Rafael Sanzio da Urbino". Ti apelyido a Sanzio ket naala manipud ti latinisasion ti Italiano a Santi iti Santius. Isu ket kadawyan a nagpirpirma kadagiti dokumento a kas "Raphael Urbinas"—ti maysa a latinisado a porma. Gould:207
- ^ Jones ken Penny, pp. 1 ken 246. Isu ket pimmusay isi agkasangay t 37; segun kadagiti sabsabali a nagtaudan, ti panakaipasngayna ken ipupusay ket naitumpong ti Biernes Santo. Adu a napatpatungtunganen daytoy a banag, a dagitoy ket mabalin a saan a kinpapudno.
- ^ Kitaen, kas pagarigan Honour, Hugh; John Fleming (1982). Ti Lubong a Pakasaritaan ti Arte. Londres: Macmillan. p. 357.
- ^ Vasari, pp. 208, 230 ken passim.
- ^ Urbino: Ti Sarita ti maysa a Renasimiento a Siudad Babaen ni June Osborne, p.39 iti populasion, iti agarup a "manmanu a ribu" ; uray tatta nga aldaw adda laeng dagiti 15,000 agtataeng no awan dagit iestudiante ti Unibersidad
- ^ Jones ken Penny, pp. 1-2
- ^ Vasari:207 & passim
- ^ Jones & Penny:204
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- Blunt, Anthony, Artistiko a Teoria idiay Italia, 1450-1660, 1940 (rep. iti 1985 edn), OUP, ISBN 0-19-881050-4
- Gould, Cecil, Dagiti Maikasangapulo ket innem a Siglo nga Italiano a Pagadalan, Dagiti Katologo ti Nailian a Palko, Londres 1975, ISBN 0-947645-22-5
- Roger Jones ken Nicholas Penny, Rafael, Yale, 1983, ISBN 0-300-03061-4
- Landau, David iti:David Landau ken Peter Parshall, Ti Renasimiento a Prenta, Yale, 1996, ISBN 0-300-06883-2
- Pon, Lisa, Raphael, Dürer, ken Marcantonio Raimondi, Panagkopia ken ti Italiano a Renasimiento a Prenta', 2004, Yale UP, ISBN 978-0-300-09680-4
- Shearman, John; Ni Rafael kadagiti Nasapa a Moderno a Taudan 1483-1602, 2003, Unibersidad ti Yale a Pagmalditan, ISBN 0-300-09918-5
- Vasari, Biag ni Rafael manipud ti Kabibiag dagiti Artista, nausar nga edision: Dagiti Artista ti Renasimiento napili ken ed Malcolm Bull, Penguin 1965 (bilang dagit ipanid manipud idiay BCA edn, 1979)
- Wölfflin, Heinrich; Klasiko nga Arte; Ti Maysa aPangyuan ti Renasimiento, 1952 iti Inggles (1968 edision), Phaidon, New York.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Rafael Sanzio idiay Wikimedia Commons
- Rekurso ti Panagsukisok kenni Rafael manipud ti Nailian a Galeria, Londres
- Sangapulo a Nailadladawan ken dagiti tallo a pinintaan manipud ti Naarian nga Urnong
- Web a Galeria ti Arte
- Kaaduan kadagiti prenta ni Raphael/Raimondi manipud kadagiti Museo ti San Francisco
- Gandat Rafael
- Website ti Teylers a Museo kadagiti taudan ti inladladawan ni Raphael iti urnong ti museo.
- Rafael Sanzio
- 1483 a pannakaipasngay
- 1520 nga ipupusay
- Dagiti Italiano a pintor
- Dagiti Italiano a Romano Katoliko
- Dagiti Kabaliero ti Nabalitokan a Kawwet
- Tattao manipud idiay Urbino
- Dagiti retrato ti artista
- Dagiti Renasimiento a pintor
- Dagiti arkitekto ti Romano katoliko a simsimbaan
- Dagiti Romano Katoliko a pintor
vec_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn kea_Latn ilo_Latn zho_Hans fur_Latn zho_Hans ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn zho_Hans ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn grn_Latn ilo_Latn vec_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn