Saleng
Ti saleng wenno parua[2] , (Pinus kesiya), ket maysa kadagiti kaaduan a naiwarwaras a pino idiay Asia. Ti sakupna ket maigay-at iti abagatan ken daya manipud ti turturod i Khasi idiay abagatan a daya ti India nga estado ti Meghalaya nga isu idiay ti nakaalan ti naganna aginggana ti akin-amianan a Tailandia, Filipinas, Burma, Cambodia, Laos, akin-abagatan unay a Tsina, ken Bietnam. Ti populasion ti saleng ket nasamek idiay India ken Burma ken saan unay nga adu idiay kadagiti lugar a masna a pakaisakupanna. Daytoy ket nangruna a naimuyongan a sebbangan kadagiti dadduma a paset ti lubong, a mairaman idiay akin-abagatan nga Aprika ken Abagatan nga Amerika.[3][4]
Iti Ingles daytoy ket sapasap nga ammo pay a kas iti:
- Khasi pine (manipud kadagiti turod ti Khasi idiay India)
- Benguet pine (manipud ti probinsia ti Benguet iti Luzon, Filipinas, nga isu daytoy ti kaaduan a sebbangan iti Tropikal a kabakiran ti pino ti Luzon)
- Three-needled pine.
Ti pino ti Filipinas (Benguet pine) ket sagpaminsan pay a tinawtawagan a kas ti Pinus insularis; nupay kasta, ti agdama a kapanunotan ket matrato daytoy a kapada ti P. kesiya. Ti siudad ti Baguio ket nabirngasan a kas "Ti siudad dagiti pino", gapu ti kaadu kadagitoy a kayo.
Dagiti linaon
Deskripsion[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti saleng ket maysa a kayo a makaabot iti 30–35 metro a katayag nga addaan iti nalinteg, silindriko a puon. Ti ukis ti kayo ket napuskol, nangisit a kayumanggi, nga addaan kadagiti nauneg nga ukap. Dagiti sangana ket nalangpaw, nalabbasit a kayumanggi manipud ti maikadua a tawen, dagiti bassit a sangana ket horisontal ken naglay-ot . Dagiti bulong ket kasla dagiti dagum, nangisit a berde, kadawyan a 3 iti tunggal maysa a bassit nga uggot, 15–20 sentimetro iti kaatiddog, ti abbong ti bassit nga uggot ket 1–2 sentimetro ti kaatiddog ken agalinaed. Dagiti kono ket immitlogda, 5–9 sentimetro ti kaatiddog, kankanayon a bassikaw nga agpababa, sagpaminsan pay bassit a nanrungad; dagiti siksik ti maikadua ti tawenna a kono ket napuskol, ti umbo ket rummuar bassit a bassikaw, ken masansan a nasiit. Dagiti siksik ket adda dagiti agdaliasat ken umatiddog a pasag itiballasiw ti tengnga ti rabaw ti siksik. Dagiti bukel ket napayakan, 6–7 mm ti kaatidogda nga addan ti 1.5-2.5 sentimetro a payak. Ti polinasion ket iti tengnga ti primabera, dagiti kono ket tumangkenda kalpasan ti 18–20 a bulbulan.
T saleng ket kadawyan nga agtubo kadagiti puro a takder wenno mailalaok kadagiti akaba ti bulongna a kayo, ngem saan nga agporma kadagiti kabakiran ti nawaya a pino.
Komersial nga usar[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nalukneng ken ken nalag-an a tarikayo ti saleng ket mabalin a mausar para kadagiti adu a sakup ti panangipakat, mairaman kadagiti kahon, ngala ti papel, ken dagiti temporario nga adigi ti elektrisidad. Kaaduan nga inus-usar daytoy para iti tarikayo, nga agtaud kadagiti masna a kabakiran ken dagiti plantasion.[3][4]
Ti nasayaat ti kalidad a tutotna ket saan unay nga adu ket saan unay a naus-usar malaksid idi las-ud ti panawen ti Kastila idiay Filipinas para iti panagpataud ti aguarras.
Lokal a nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti saleng ket tinawtawagan pay iti:
- Ingles: Khasi pine
- Birmano: ထင်းရှူး [tʰí̃ jú]
- Insik: 思茅松 (Sīmáo sōng), manipud ti ili ti Simao
- Ilokano: saleng wenno parua
- Tagalog: sahing
- Lao: ຄົວ [kʰúə]
- Bietnamis: thông ba lá
- Thai: สนสามใบ (Son Sam Bai), manipud ti bulbulong.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Conifer Specialist Group (1998). "Pinus kesiya". Nalabbasit a Listaan dagiti Naipangta a Sebbangan. Bersion 2011.2. Internasional a Kappon para iti Korserbasion ti Katutubo. Naala idi 17 Abril 2012.
- ^ Elmer Drew Merrill (1922), Ti enumerasion dagiti agsabsabong a mula ti Filipinas, Manila: Opisina ti pagmalditan
- ^ a b Luu, Nguyen Duc To; Philip Ian Thomas (2004). Conifers of Vietnam. pp. 42–43. ISBN 1-872291-64-3.
- ^ a b "Pinus kesiya". AgroForestryTree Database. International Centre for Research in Agroforestry. Naala idi 17 Abril 2012.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
- Midia a mainaig iti Saleng iti Wikimedia Commons
- Gymnosperm Database: Pinus kesiya
- Suitability of Pinus kesiya for tree-ring analyses
ace_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn nno_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn cjk_Latn yor_Latn ilo_Latn ilo_Latn ban_Latn bug_Latn vie_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn srd_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn bjn_Latn eng_Latn