TI LAWALAWA, TI ANAY KEN REBBA ITI BIAGKO
November 20, 2007 3 Comments
Idi kolehioak, nasaludsod kaniak no kasano met ti idadakkelko. Iti ingles, “how were your childhood days?” Ala ket inkarigatak met a nga insurat ti Ingles numan pay Ilokano met laeng di propesormi a ni Dr. Robert Picart. Gasem aya ket pinilaanda idi diay Ateneo daytoy a propesor, porener kunada.
Manon a kabus aya ti napalabas? Wenno manon aya a piesta dagiti natay ti naitanem? Nasurok a tallopulo ket uppaten.
Idi masaludsod ti kinaubingko, lawalawa, rebba ti talon, balay ti anay a naisaluksok ti balunet ti koral dagiti bakami (dagiti baka ket taraken daydi Apongko a Sixto), ken ti putputong a kalapaw ti tengnga ti kasabaan dagiti malagipko. Pinauloak ngarud di salaysayko ti “the lawalawa, anay and rebba of my life.”
He, he. Nakasuratak ketdin ti innem a papel nga essay. Idi maisubli kaniak, adda met nakasurat a “don’t give me a biography! ken nagdakkelan a FAILED. Awan gayam ti korek uray maysa la a sentens diay sinuratko. Numan pay kasta, nairuarko met laeng diay subjectko a Comprehensive English babaen ti maysa a korek a sentens: “My mother went to the market.” Saan ketdi a: “My mother was born again.” a kas sinurat idi diay maysa a kaeskuelaak idiay seminario. Malagipko pay laeng diay naganna ngem saankon nga ibaga. Kastoy ngamin ti pannakaisuratna: “Sir, excuse me for being absent today because my mother was born again.” Kastoy met ti kayatna a saw-en: Ala met ni sir. Naganak ngamin manen ni Nanang.
Nagrigat nga agpayso ti agsurat ken agsao iti lengguahe a saan a nakairuaman. Ngem naipilit latta a naipasagepsep dagitoy a kasla man maysa a “rames ti tiempo ti kinnamuttaleng wenno rape during unconsciousness.” Adda met ketdi latta dagiti “rames nga adaaan pammalubos wenno adda pay ketdi dagiti nakaimutektek, rape with consent, kunada man.”
Iti kinaubingko, nasursurok ti agkalay-at kadagiti turod a kapan-awan, kasili-silian ken kabatoan.
Idi ti bulan ti Mayo ket addan arbis a makaibati ti lipnok. Nasapa man ti arbis idi. Ket no kastoy addan mairugi daydi Apong Lakay a gurit iti aldaw a nasayaat a kas makita idi iti Bristol, ti libro dagiti mannalon nga Ilokano.Adda pay ketdi iboteliana: ti umuna a tudo ti Mayo, kunana. Ipasirna no kua diay ling-et diay bote ket ibagana no sadino ti pagtudoanna. Adda pay ket ugalina idi a nga apanna bisitaen diay puon ti dakkel a mangga a tinagbatagbatna idi new year. No adda tutotna iti maikalima a tagbat, addan napigsa a tudo ti Mayo.
Iti bigat ket addan dagiti linnaaw a kumpet kadagiti sapot a maipasir iti lumlumgak nga init. Panawen iti pananglib-at ti waya ti matmaturog a lawalawa. Masiimko metten dagiti desdes ti tukleng, tangraban ken sibed. Isukibotko ti posporo a jar wenno guitar ken tay naputed a buok ti ipus ti kabalio no kasta nga apanak metten agiwayway ti nuang. In-inutek a bukraen no kua ti parnged ti nuang ket aputek ti butillogko saakto magna a kasla apan pabitay. Aglawag. 5:30 ngata.
Sadiay bakrang ti turod, igalutko ti tali ti nuangko iti maysa a puon ti samon. Alaek ti puspuro, lukipek, sakonto puyotan ti lawalawa a matmaturog ti sinankuarto a naaramid manipud ti bulong ti niog. Iwarasko ti panagkitak ket sirpatek dagiti sumileng a sapot.
Kalpasanna a mapunnok dagiti kuarto ti puspuro, itugawko saakto ledleden diay buok ti kabalio ditoy gurongko. Matali daytoy ket maaramid a silo. Apanko no kuan ipakat kadagiti desdes a nabistok. Itugkelak ti penned wenno remmengak ti desdes a maiturong iti silo. Pasiarek metten dagiti naipakat idi malem. Kasta unay a rag-ok no kasta nga adda maala dagiti naipakat a silo, tay pakatko wenno saan. He, he. Ad-adu dagiti masangatko a saanko a pakat. Silo dagiti kapiduak. Saanda met a daga ti nagpakatanda, kunak no kua.
Umaldawen. Kasta unayen ti pukkaw ti Mama a naggapu a nagpuros ti sabong ti karabasa. Nareppetnan dagitoy ti alupasi. Itedko metten dagiti tukleng kenni adingko. Nalalaing nga agidutdot ken agparti ngem siak. Alaekon dagiti karabasa a naatado ken nabungon ti selopin ket idaanko ken ni Anti Bating diay ungto ti Landing. Adda ngamin daan a landingan ti eroplano a babassit ditoy dayaen ti nagbalayanmi. Tay met dumna kaniak a kabsatko ket agaw-awir met kadagiti dua pay a babbai a buridekmi. Lima kami amin. Siak, ni Lanie, ni Jojo, ni Ve kenni Le.
Siak laengen ti apan agitulod ti nateng. Agungeten ni Mama. Maysa ngamin nga aldaw nga inbaonna kami ken Adingko a Lanie, nagarnis kami iti tabungaw ken nagbinnarsak kami ti bunga ti karabasa. Siempre, nakasukibot latta a tay pusporo ti lawalawa.
Iti aldaw, no kastan a nabayagen nga agtudtudo, agayus metten ti bassit a sengngat ditoy laud ti balaymi. Agruar metten dagiti nakalasat a bisukol ken leddeg kadagiti panagkur-itmi idi kalkalpas ani idiay ayan ti tamtambak. Pidutek dagitoy saak ikarga iti tabo. Inayonko iti karabasa, sabunganay, parya ken dadduma pay a natnateng nga apan ilako kenni Anti Bating.
Agrusing metten dagiti bunubon ni Apong Lakay. Umay metten daydi Angkelko a Ninoy tapno apanmi rebbaen dagidiay tay-ak a mabalin nga aramiden a kinelleng. Aglugannak ti ulnas, pasagad kunada idiay Ilocos. Sumurotak nga agbunag ti batbato a mausar a pagkabite. Adu ti paringit a batbato ditoy lugarmi. Paringit kunami dagiti batbato nga adda abut-abotna.
Sirpaten ni Angkel Ninoy idi ti tingig a tay-ak, ikkanna ti tugkel iti agsumbangir nga ungto. Ipakona diay nuang, sananto igulis daydiay arado iti im-imaginenna a linya. Arrabisenna. Kasta a kasta inggana a maminlima ngata. Maalsaan ti nuang. Mapidut dagiti naarado a daga ket maaramid a tambak. Maikabil dagiti batbato iti naun-uneg bassit a parte ti matambakan. Daydi Angkel Ninoy ti maikadua a kabsat ni Mama. Ni Angkel Boming, abogado, ni Angkel Ninoy, mannalon, ni Angkel Berting, agrikultor, ni Mama, agtagibalay ken mannalon, ni Angkel Mario, agrikultor, ni Neng Pling, agrikultor ken ni Neng Cion, komersio.
Nakaadal met daydi Angkel Ninoy. Nagtrabaho iti minasan dita daya ti bariomi. Dita Barlo. Driver ti dakkel a trak, euclid. Ngem madiakon a malagip no apay a nagikkat.
Ay wen gayam. Malagipko. Maysa a Sabado a panagbunubon daydi Apong Lakay. Naayaban kami nga agkakasinsin nga agalikumkom ti ruot ken agpettak ti bingkol. Iti ungto ti bengkag, adda dakkel a lomboy a narnuoyan ti bunga. Imbes nga agobrakami, napan kami naguli ti lomboy. Naglulubbon kami iti maysa a sanga, siak, ni Manong Tong, ken Nong Ruben. Naspak ti sanga. Natnag ni Nong Tong ken Nong Ruben. Nabatiak a nakakapet ti sango ti butillogko. Isu metten ti ungto ti nabati idiay sanga. Ginuyodda ti butillog ni Nong Ruben ta saanen a makaanges a kasla panangguyod met idi ni Papa ti butillogko idi matnagak iti daydi nuangmi a lakay.
Iti malem, no kastan a makaiaponnakon ti nuangko. Apanko metten lukatan dadiay ludong, tay ruangan ti koral dagiti bakami, dagiti taraken daydi Apong Lakay. Agsasarunonto dagiti baka a sumrek ti koral a sarunuen met dagiti dua a pastor ti bakami. Nakakabalioda. Iti puotko, adda met idi nasurok nga otsenta a bakami sakbay ngata ti sakit a black leg. Ti black leg ket isunsa met laeng aya daydiay foot and mouth disease. Aglitem ti saka ti baka, agsakit, saan metten a makatakder ket matay. Sakbay a matay, maparti ngem nadangro met daydiay karnena. Adda pay tallo a baka ti matay ti maysa nga aldaw. Ipadawat di Apong Lakay amin a karnena. Adda met ketdi a mabati a maibitin didiay kasuoran ta awan met kurientemi idi.
Dagitoy a bakbaka ti nangabbukay ti regget dagiti A-angkelko ken Antik a mangala didiay CLSU ti Animal Husbandry.
Nasaludsodko kadaydi Apongko no apay nga nagadu iti bakami. Nakatakderak idi iti ludong a mangtantan-aw kadagiti baka. Ugalienmi idi a bilangen dagiti baka sakbay nga agawid kami.Kunana: Adda apok inselselko idi a babato iti anay dita ludong. Binurakko di bunton a kabsat ita daydiay bunton a mangtuktukno diay agdanyo. Ket, iti tengngana, adda dakkel a kasla perlas. Isu iti inselselko idi dita. He, he, he. Bilibak idi.
Ti koral dagiti bakami ket maiyalis-alis kadagiti parte ti bengkag ket isu met daytoy dagiti mamulaan ti karabasa ken saba. Dagitoy ket naipalawlaw idi iti bassit a balaymi. Ditoyak a naiyanak, dimmakkel inggana idi 14 ti tawenko. Putputong ken uray no agpukkawka ti kapkapnekam, narigat pay laeng nga adda makangeg kadagiti kaasetgan a kaarruba. Adda idi dram a mapatit no kasdiay idi nga agpaarayat kami. Malagipko la ket ngarud daydi Shake, Rattle & Roll 1 a nagbidaan ni Herbert Bautista, “Ang Manananggal.” Kasdiay ti settingna.
Ngem uray no kasta, dakami met ti maysa kadagiti immuna nga adda TVna. Itay Hitachi a di kahon. Black & white, di bateria ti 12 volts a bagkaten ni Papa a pai-charge no apan agtrabaho idiay minas. Ditoyko a nabuya ti Flordeluna iti RPN 9 wenno Annaliza iti GMA 7. Di patayyek. Awan pay ti remote.
Ania ngarud, gapu ta nasulinek ti dimmakelak, nasursurok ti nagbasa babaen ti Bannawag a buloden ni Mama kenni Anti Perling. Dagitoy man dagiti matandaanak, Rangtay ti Bullalayaw, Dimas ken MVP.
Rabiin. Ituloykonto manen nga istoriaen ti palsi-it, umuna a witiwit ken umuna a saplit ti burrarawit ditoy gurongko idi a kullapit.
10:35 pm 19 Nobiembre 2007
Florentino Lorenzana
Agoo, La Union
ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn zho_Hant lmo_Latn fur_Latn