Kolum ni Jobert M. Pacnis
(Tuloyna)
Daytoy a panagkuti nga agpalaud dagiti fault line ket agtultuloy depende iti aktibidad ti Benham rise, segun pay kadagiti eksperto.
Ngem saanna a kayat a sawen a bin-ig wenno pasig a pakadadaelan ti ipaay ti Benham rise iti pagilian. Ad-adu nga amang ti pagimbagan.
Segun iti panagsukisok, namnamsek ti Benham rise kadagiti corals (agasem dayta 120 a porsiento?) a naed dagiti nadumaduma nga species ti ikan (wenno marine life) ken dadduma pay a taraon. Iti kalawa ken kapuskolna, saan ngarud nga asi-asi laeng dagiti adda ditoy a mabalin a pagbiagan.
Kinapudnona, idi un-unana a panawen, sakbay ti panagsakup dagiti ganggannaet, paseten ti kultura ken biag dagiti taga-Catanduanes daytoy a Benham rise. Ditoyda a nagkalkalap iti taraonda. Nadakamat pay kadagiti literaturada kas kadagiti istoria, dandaniw ken pasintawi. Iti agdama, kaaduan kadagiti ikan a makalapan dagiti Catandunganon ti agtataud iti Benham rise nga am-ammo iti lokalidadda a Kalipung-awan (kayatna a sawen, liday iti naiputputong a disso).
Iti inwayat dagiti otoridad a panagsukisok, malaksid a nabaknang ti Benham rise kadagiti taraon, nabaknang pay daytoy kadagiti mineral ken deposito a gas. Saan laeng a dayta. Iti pannakaduktalda kadagiti timmangken a methane, dakkel ti pammatida nga adu met ti deposito a lana iti tukot daytoy.
Dakkel kano ngarud ti posibilidadna a sukat ti Malampaya gas station. Ket no kasta, manamnama ti pannakapataud ti pagilian iti naan-anay a suplayna iti enerhia. Di kad’ nalaklakanto ti pagbayad iti kuriente? Anian a nagpintas a damag, wenno sagut dayta!
Mainaig itoy, dua a pagilian, Japan ken Korea, ti dagus a nangipakaammo iti gagemda a makitinnulong iti naun-uneg pay a panangadal iti Benham rise. Patienda nga adu pay ti kinabaknang a sabsabali iti tukot daytoy.
Ngem napintas ti pagtaktakderan ti pagilian. No sumrek dagitoy a pagilian iti saritaan, masapul nga agpatinggada laeng iti panangadal iti mabalin nga epekto ti Benham rise iti pagilianda no kasta nga adda panagkutina. Saan ket nga agnegosioda, wenno aramaten ti Benham rise iti negosio a kayatda a serken. Ikarkararagtayo ngarud a saanto a maakkal daytoy a pagtaktakderan ti pagilian. Masapul met, a, a datayo nga umili ti mairanud kadagiti rekursos iti ikubtayo. Saan a pagum-umaan dagiti ganggannaet ket datayo pay ti kasla makilimlimos iti grasia nga itden dagiti kinabaknangtayo a sagut ti nakaparsuaan.
Nupay kasta, masapul latta nga igunamgunam ti agdama a henerasion, saan laeng a ti gobierno, ti pannakabalanse ti amin. Saan nga abusuen, dadaelen, ti Benham rise para iti kabukbukodan a pagimbagan. Laglagipen nga oras a madadael, narigaten wenno saanen a maisubli pay iti dati a kalalangana.
Iti met gobierno, dina koma isuko kadagiti sabsabali ti pannaka-explore ti nasao a gamengtayo. Mamatiak a kabaelantay’ unay nga isayangkat wenno aramiden dayta. Addaantayo kadagiti agkakalaing nga eksperto, ramramit, sirib ken panagayat tapno agballigi ti husto a panagadal iti nasao a disso.
Ala, ngarud, sakbay nga agragsaktayo kadaytoy a gamengtayo, pagyamanantayo ti Dios a nangisagut. Ayatentayo koma. Saan nga abusuen. Kas nakuna itayen, masapul a balansiado ti amin nga addang. Saan koma a maisakripisio ti nakaparsuaan para laeng iti apagkanito a nam-ay.#
cat_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn