1) Ken ni Brenda iti Quezon City “Adda koma met syllabus a…!”
2) Ni Dexter ti Mt. Province: “Mayat-mayat piman no maibaga baga nga umuna ti syllabus…”
3) Mrs. Miranda, Santiago, Isabela: “Good idea, but where is the syllabus?”
SUNGBAT: Ala ngarud, apo, agyamanak unay iti singasingyo, adtoyen…
4) Lovelyn, La Union – “Ilokano Language and literary a, koma…”
SUNGBAT: Iti sumaruno met a dayta, iti Ilokano 112 ti pakaiyadalanna.
5) Kada Kathy ti Navotas, Dex ti Cagayan, Emil ti Ilocos Norte, LJC ti Washington, agyamanak unay iti pammadayawyo nga agserbi a kas pigsa tapno agtultuloy daytoy a sinurat…
Kadagiti amin a nag-react babaen iti email, agyamanak unay kadakayo iti imbadangyo a pagpintasan daytoy a sinurat… ‘la ngaruden…!
Adtoy ti silabus
=========================================================
TAWID NEWSMAGASIN
ILOKANO KEN LITERATURA
UMUNA A SEMESTRE TP 2007-2008
SILABUS
I. Kowd ti Kurso ILO 101
Nagan ti Kurso Arte ti Komunikasyon
Bilang ti Yunit 3 a yunit
Nasisita a Kasapulan uray awan
II. Deskripsion ti Kurso:
Daytoy a sinurat ket iparangna ti uppat a kapanagan ti komunikasion--- ti panagsao, panagdengngeg, panagbasa ken panagsurat. Mailawlawag no ania ti kinapateg ti lenguahe a kas instrumento iti tunggal Ilokano tapno makidangadang iti biag a naurnos ken nasamay a kas iti kidkiddawen ti riyalidad nga inna paggargarawan.
Babaen iti pannakipaset ken pannakiadal iti panagsurat maipaayan iti immatang iti tunggal maysa iti kinapateg ti lenguahe a kas kangrunaan nga instrumento iti pannakikomunikasion.
III. Panggep:
1) Maipakita ken maamoan ti “kinaania” ken “kinakasano” ken “kinaapay” ti lenguahe a tapno maawatan dagiti dadduma pay nga usarna.
2) Mapalaing ken maasa ti kabaelan dagiti agadal iti pannakikomunikasyon tapno maiyebkasna ti kapanunotanna ken
riknana babaen iti nasamay a wagas babaen iti lohikal ken kritikal a panagpampanunot tapno epektibo iti pannakigamulona iti pannakasolbar kadagiti parikut-sosial, parikut-ekonomia ken, parikut-pulitika iti gimong ken iti sibubukel a pagilian.
3) Mapadur-as ti ammo iti pannakaawat, panangidasig ti kaipapanan,
panagsukisok ken panagamiris ken, panangipaay iti kinapateg iti nangngeg ken iti nabasa tapno agserbi a mangiwanwan iti panagaramid iti umno ken makapnek a keddeng.
4) Maikkan iti immatang dagiti banag a para iti tao a kas iti nasionalismo, managamiris a panagpampanunot, ken kinapudno iti sidong ti intektual ken ispiritual
5) Masursuro ken maurnos iti ammo maipapan iti Gramatika Ilokana*
(*Itoy a sinurat, adaptaren ti author ti Gramatika Filipino a kas pangibasaran iti urnos ti Gramatika Ilokana ngem ti papolar a sistema gapu iti iray ti kinaasideg dagiti terminolohia, kinawaya ti pangiyebkas ken pannakaisurat.)
IV. Dagiti Linaonna: Bilang ti oras : (awan, ta modular laeng daytoy)
1) Ti Komunikasion
a. dagiti nagduduma a wagas ken proseso iti pannakikumonikasion
b. dua a wagas ti komunikasion
c. Panggep ti komunikasion
d. Kinapateg ti komunikasion
e. dagiti ramen ken proseso ti komunikasion
f. Dagiti nagtaudan ti komunikasion
2) Ti Lenguahe
a. Dagiti nagduduma a treoria maipapan iti lenguahe
b. Dagiti tallo a teoria ti lenguahe niDavid berlo
c. Ti kinadayag ti lenguahe
d. Ti kinapateg ti lenguahe
Amirisen ken pagadalan ti pakasaritaan ti panagbaliwbaliw ti pakasaritaan ti lenguahe ni Ilokano, karaman ti ispeling ken gramatika – ti daan, ti papolar ken ti naibasar iti agdama a Gramatika Filipino.
3) Ti arte ti idedengngeg
a. ti kinapateg ti idedengngeg
b. ti nadumaduma a wagas iti idedengngeg
c. dagiti nasamay nga idedengngeg
d. dagiti elemento a makaimpluensia iti idedengngeg
e. dagiti uppata wagas ti nasamay nga idedengngeg
4) Ti arte panagsao
a. ti kinapateg iti panagsao
b. ti dayag iti nalaing nga agsao
c. ti kasapulan iti nasamay a panagsao
d. dagiti ramen a kasapulan iti agsao
5) Ti arte pannakisarita
a. ti kinapateg ti pannakisarita
b. ti kinapateg iti kinaadda iti padas iti pannakisarita
c. ti dayag ti nasamay ken nawaya a pannakisarita
d. dagiti di umno nga aramiden iti pannakisarita
6) Ti arte panagbasa
a. ti kinapateg iti panagbasa
b. ti tallo a kapanagan ti panagbasa
c. dagiti dadduma a wagas tapno maawatan ti binasa
d. dagiti lapped iti panagbasa
7) Ti arte ti panagsurat
a. dua a kita iti panagsurat
b. dagiti addang iti panagsurat
c. dagiti klase ti sinurat
d. ti panagisalaysay
e. ti panangiladawan
f. ti panangikalintegan
g. ti panangibunannag
8) Ti arte ti diskurso
a. ti panggep ti diskurso
b. dagiti ramen ti diskurso
c. dagiti rumbeng nga ammoen sakbay ti panagdiskurso
d. dagiti uppat a wagas iti nasamay a panagdiskurso
e. dagiti klase ti diskurso
Agsurat ti diskurso ket usaren ti napagadalan.
Pagibasaran iti grado ti diskurso
Kinapintas 40%
Timek ken panangisawang 30%
Ekspresion/Kumpas 20%
Personalidad 10%
____
100%
V. Dagiti singasing nga aramiden
panagbasabasa
panagsurat iti diskurso
panangisao/panagisawang ti diskurso
panagaramat kadagiti nadumduam a teknolihia
panagdengngeg iti lektiur (no adda)
panagsukisok
pannakigamulo iti komunidad
makisarita/agsarita
g. dumngeg iti radio
e. agbuya iti telebision
VI. Wagas iti panagrado*
Kas kasapulan iti kurso (no daytoy ket maiydal iti uneg ti klasrum)
a. atendans 10%
b. partisipasion 20%
c. examinasion
1. kwizes 20%
2. prelim, midterm, faynal 30%
d. dagiti proyekto ken asaynment 20%
_______
Total 100%
* uray no di masurot daytoy no modular ti sistema ti panagadal. Mabalinen ti passed ken failed. Kasta met ti excellent agingga iti failed. Kedngan ti instructor ken yendorsona iti dean wenno board para iti approval. Ketdi, kadagiti dadduma nga eskuelaan, addaanda grado a kas keddeng ti instructor.
VII. Dagiti pagibasaran
1) Daytoy ti parikut ta awan iti nasurat iti bukodtayo a dila
2) Dagiti sinurat iti internet maipapan iti bukod a dila
* Maisurat pay iti baba ti nagan ti tser ken dekano/a a kas testemonia.
Sunday, July 29, 2007
ILOKANO 101
1) Ken ni Brenda iti Quezon City “Adda koma met syllabus a…!”
Sunday, July 15, 2007
ILOKANO 101
Ti Arte Ti Komunikasion
No dadduma, kailian, mapampanunotko, apay ngata a saan a mabalin nga usaren dagiti rehional a lenguahe a para iti eskuelaan. Apay ngata aya? Idi ubbingkami, idi dakami iti elementaria, adda met dagiti sumagmamano a libro. Kastoy idi ti malagipko: A- aba; B- baka, K- kaka, D – daga; E - Eba ken dadduma pay. Ket kasla saluyot a, iti panangiyebkas kadagita ta pangrugian laeng met ti balikas dagita a letra ti alpabeto. Uray man ket apputenyo iti panio wenno dakulap dagita mata ket kabisado a, ta alanganen met a maiyaw-awanak man iti bukod met a dila.
Itoy a sinurat, kailian, maysa man laeng nga eksperimento iti innak aramiden wenno suraten. pagiinnadalan. Apay ngata no maisuro met ti bukodtayo a dila iti eskuelaan, saan laeng nga iti elementaria ken hayskul no dipay ket iti kolehio wenno unibersidad.
Ti parikut ket ti kinaawan kadagiti dua a banag a kapapatgan iti panagadal a buklen dagitoy a dua:
1) mangisuro
2) adalen
MANGISURO – nagadu a titser nga Ilokano, isu nga awan iti parikut ti panagkunak itoy. Ta amin, uray iti eskuelaan, iti man kolehio, hayskul ken elementaria ket agsaoda met iti Iluko a kas panangilawlawagda iti kayatda nga ipalawag kadagiti estudianteda lalo no dagitoy ket adda bassit gingginad iti linaon ti “coco shell” dagiti adalan, nasken wenno di maliklikan ni titser iti agsao iti Iluko iti laeng ayatna a maipaawatna, maipasagepsepna a nalaing iti kayatna nga ilawlawag kadagiti estudiantena.
ADALEN – a libro, manuskrito, ken dadduma pay a sinurat a reperensia para itoy a panagadal wenno kunaen lattan a kurso. Ta awan met ngarud ita dagiti sinurat a maipapan iti “Arte ti Komunikasion – Ilokano 101” nga adalen wenno pagadalan la koma maipapan iti komunikasion iti Ilokano.
Kas iti nakunakon, adda idi libro a naisurat iti bukod a dila ngem nagpatingga laeng iti para iti elementaria. Awan iti hayskul (nasalawko) lalo iti kolehio.)
Agsipud ta awan met ngarud iti maisuratkon itoy a kolumko, napapanawen ngatan iti intay man met panageksperimento kadagiti banag a possible a maisuro ken maisuronto kadagiti kolehio ken unibersidad.
Ta kas iti pangaammotayon, ti Ilokano Course ket maisursuron kadagiti unibersidad, a kas koma kadagiti state university iti amianan ken iti University of Hawai’i in Manoa (paging Dr. Ariel S. Agcaoili, pudno kadi?)
Isu man daytoy ita iti kayatko a tumboken. Mangipaaytayo man iti maysa a panagadal-eksperimental maipapan iti komunikasion.
Ala, ipapanmo laeng a binalbaltik ngata manen ti mugingko, hehehe, ngata a, wen, nalabit, ken nalabit pay a, ket apay a di aramiden no kayat nga aramiden ti maysa a banag a possible met pagimbagan ken adda pakainaigan ti mayat nga agsursuro.
Tapno awan iti makuna ti kaaduan, ania, saan met ngata a komplikado ti innak idayag ta naadalen daytoy a komunikasion babaen iti English ken iti Filipino. Kasla refresher course laeng daytoy iti communication arts wenno sining komunikasyon.
Iti laeng nagdumaanda, kailian, ket itoy innak suraten ken ilawlawag ket naaramat iti bukodtayo a dila.
Isu nga inawagantayo met iti Ti Arte iti Komunikasion – Ilokano 101.
Rugiantayo ngaruden. No adda ti nagbiddutan, mabalinyo latta nga ited ti komentario ken panirigan tapno maatur.
Laglagipen koma nga arte ti komunikasion daytoy. Nga isu iti intay umuna nga itopiko, no ania ti arte ti komunikasion.
Rugiantayo ngaruden!!
==========================================================================================================================
TI ARTE ITI KOMUNIKASION
Daytoy a sinurat ket iparangna ti uppat a kapanagan ti komunikasion--- ti panagsao (agsasao), panagdengngeg (dumngeg), panagbasa ken panagsurat. Mailawlawag no ania ti kinapateg ti lenguahe a kas instrumento iti tunggal umili tapno makidangadang iti biag a naurnos ken nasamay a kas iti kidkiddawen ti riyalidad nga inna paggargarawan.
Awanen iti sabali pay a motibo daytoy a sinurat no di laeng iti panangiparang iti maysa nga eksperimental a sinurat a pakaiparangan iti possible a mapagadalan no di man isu ti usat ken busat wenno buena mano wenno panigo iti panagadal iti Arte ti Komunikasion – Ilokano 101. Basta laeng maaddaan iti pakaiparangan a possible met maisuro ti kurso nga Ilokano iti pagadalan kadagiti unibersidad ken kolehio. Ehemplo laeng daytoy a modular. Posible a napimpintas nga amang dagiti aramidento (no addanto met mangaramid). Posible a mas sistematiko ken nalaklaka a maawatan iti panangilawlawagna.
No Lenguahe no kunatayon a ket isu daytoyen iti pannakikomunikasion iti maysa a tao iti bagina, ad-adu ngem maysa a tao (grupo) wenno iti tallaong.
Ta ania ngamin aya dayta a kumonikasion? Sadino aya iti nagtaudanna? Apay a napaadda dayta a kumonikasion? Ania ti maitedna dayta a komunikasion iti biag ti tao ken dagiti amin a nagbiag?
Isu daytoy iti intay man padasen nga adalen. Napintas met a taldiapan dagiti banag a napalabas a saan met a daan wenno kabarbaro nga isyu idi kalman. Iti ababa a pannao, panagadal manen no ania ti arte ti komunikasion. (Ta naadal met daytoy iti English 101 ken Filipino 101).
Saan laeng met a tao iti addaan iti kumunikasion, no dipay ket dagiti ayup, tumatayab, agkarkarayam ken dadduma pay a nagbiag a kas iti ikan ken dadduma pay nga agnanaed iti danum ket addaanda met iti kumonikasion tapno agkikinaawatanda. Adda ti mangited iti mensahe ket ilawlawagna dayta a mensahe babaen iti balikas wenno senias wenno ania man ditan a channel a possible a pagnaan ti mensahe. Kadagiti met immawat iti mensahe, maikkanda iti aksion ken reaksion iti inawatda a mensahe. Ket no adda ti aksion ken reaksion, mapasamak la ngarud iti huntahan, balitaktakan wenno diskusion kunam man laengen tapno nalawlawag. Mapasamak iti panagsasarita wenno panagtutungtong.
PANANGILAWLAWAG TI ARTE TI KUMONIKASION.
KUMONIKASION
1) Ti komunikasion ket manipud iti balikas a Latin, “COMMUNIS” a kayatna a sawen ket para iti amin. (No amin kunanan ket awanen iti labasna wenno naikuspil wenno naitsepuera. Amin.) Ta kas mabasa met laeng iti diksionario ni Mr. Webster, ti pannakikomunikasion ket kasapulan iti panangiyebkas ti mensahe (balikas wenno senias), panangited ti mensahe babaen iti epektibo ken kasamayan unay a wagas. (No dayta kasamayan no kunan a, ket saan a negatibo a banag NO MABALBALIN. Ta adda kadi met aya, makuna a nasamay a wagas nga inaramid iti sinasabrak? Isu a no nasamay no kuna, daydiay awanan iti damsak ket kinasabrak a wagas. Daytay makaay-ayo iti agsumbangir a partido wenno iti amin a maseknan iti mensahe. Ta iti maysa a kurso, saan a maisuro dagiti negatibo a wagas. No kayat iti agsursuro, dagiti laeng makuna a positibo ken nalinteg a wagas. Saan a karaman ditoy a sinurat dagiti negatibo. Ta uray ngata iti Filipino 101 ken English 101 ket dida isuro ti negatibo nga aspeto. Surotentayo met dayta a wagas iti Ilokano 101.)
2) Isu met laeng daytoy iti pannakitaripnong ken panangiyasideg ti bagi ken pannakikinnaawatan iti nangited ti mensahe iti umawat iti mensahe.
3) Mensahe kunatayo. Ngarud maysa a daytoy a proseso iti panangited ken panangawat iti ti/dagiti mensahe babaen iti berbal wenno di berbal. (Berbal, isu dayta ti panangaramat ti lenguahe wenno sao, iti aniaman a wagas ken pamuspusan. Ti di berbal ket isu dayta iti senias ken ania man a wagas a ken panglakagan a saan a nadamakamat iti berbal a wagas.)
4) Arte ti komunikasion. Iti English isu daytoy ti art of communication. Sining Pangkomunikasyon iti Filipino. Daytoy ket pakaibilangan dagiti nagduduma nga estilo ken wagas payen a, iti pannakikokumonikasion tapno maaddaan iti nasamay, makapnek ken naan-anay a panangipaawat iti kapanunotan wenno idea.
5) Kas iti kuna man ni Aristole: “…Tapno maaddaan iti nasamay a wagas ti komunikasion, kasapulan laeng iti simple a ramen: Ti Mangited iti mensahe ken Ti Umawat iti Mensahe.
TI MANGITED ITI MENSAHE – isu dayta umuna nga agsao wenno agsenias
TI UMAWAT ITI MENSAHE – ket ti/dagiti dimngeg ken isunto met iti sumungbat iti makunada iti inawatda a mensahe.
DADDUMA A WAGAS ITI PROSESO ITI KOMUNIKASION.
1) Intrapersonal a komunikasion.
Ania daytoy nga intrapersonal? Isu daytoy iti pannakisarita ti maysa a tao iti bagina met laeng. Wen met a! Kasarita met ti maysa a tao ti bagina kunam man!
Dagitoy man dagiti ehemplo a wagas:
No manglaglagip – amangan no kunana: “Nagbiddutak idiay a.” Wenno kunana iti bagina met laeng: “Yes, korekko!” wenno ania la ditan a pannakisarita ti maysa a tao iti bagina, a paikaramananen iti maipapan iti parikut ken ragsak, ayat ken gura, balligi ken pannakaapaay, dagiti panggep a nalimed ken bulgar, ken dadduma pay a wagas ken pamuspusan basta ti tao ket kasasaona laeng ti bukodna a bagi.
2) Interpersonal a komunikasion
Daytoy a klase ti komunikasion ket mangiladladawan iti pasamak iti kinaadda iti DUA a tao wenno maysa a TAO nga agsasao iti ummong ti sumagmamano laeng a bilang (ti tao).
Ehemplo:
A) agtungtungtong a dua a tao. Agsasao daydiay maysa, dumdumngeg met daydiay maysa. Daydiay agsasao iti mangit-ited iti mensahe wenno idea idinto ta daydiay dimngeg ket isu iti umawat iti mensahe wenno idea. Ket inton nalpas nga agsao ti nangited ti mensahe wenno idea, mangited met ita iti aksion wenno reaksion wenno ania ditan ti masaona met ti immawat kadayta a mensahe wenno idea. Mapasamaken ti makunkuna a diskusion nga isu dayta iti makunkuna a komunikasion.
B) maysa a tao nga agsasao wenno mangit-ited iti mensahe wenno idea iti sumagmamano a bilang ti tattao. Inton malpas nga agsao dayta a mangit-ited iti mensahe wenno idea, sumublat met ita nga agsao ken mangited iti aksion ken reaksion dagiti dimngeg kenkuana. Itoy a punto, mapasamaken iti komunikasion iti nagbabaetanda.
C) Iti interpersonal a komunikasion ket ti mangtenneb, mangbukel no diman isu iti manginaw ken mangiyanak iti RELASION ti maysa a tao iti PADANA a tao ken iti gimong.
3) KOMUNIKASION ITI PUBLIKO – Iladawan daytoy a komunikasion iti mapaspasamak a panagsasao ti maysa a TAO iti sanguanan dagiti adu a TATTAO.
Ania daytoy? Isu daytoy ti diskurso wenno agdisdiskurso. Adda ti dumdumngeg kadayta a maysa a tao ngem saan a sumungbat dagitoy adda iti tallaong no di laeng ti agpalakpak ti aramidenda wenno tumakderda nga agpalakpak (standing ovation) kalpsan iti diskurso.
Dadduma pay: recital, poetry reading, short story telling, short story reading, saribitniw (declamation) ken dadduma pay a wagas.
2 A WAGAS TI KOMUNIKASION
1) BERBAL – daytoy ket maaramat iti letra babaen iti pangisurat wenno iti panagsao.Wen man, maaramat met a, ti letra dagiti sao tapno naurnosda nga isawang.
2) DI BERBAL – daytoy dagiti ekspresion iti rupa, gunay dagiti paset ti bagi ken rupa babaen iti senias.
BERBAL – panagsisinnao, babaen iti surat, mabasa iti audio, iti telepono ken kapadana, iti chat iti internet (aramaten ti microphone wenno awan), ken dadduma pay a pakaaramatan iti letra.
DI BERBAL – adu dagiti wagas ditoy ta nagaduduma met ti ekspresion ti rupa, paset ti bagi ken dadduma pay a saan akaraman iti berbal.
Ehemplo: no nagsuyaab --- ammomon a makaturturog; no kiniddayan ni manong ni ading balasang sana iniseman, adda ti mensahe a kayatna nga idanon; no nakarupanget ken nakamisuot a simmango kenka, ammomon a kaguranaka dayta a tao; no minulagatan ti nagannak ti anak a bangad, kayatna a sawen dayta a pagsarsardengenda ti anak a di agbangad; no nagtuktok ti pasahero, ammon ni drayber a “para” ti kayat a sawen ti pasahero ket dumsaagen; iti galiera wenno pallotan, senias laeng ti usaren dagiti kristo kadagiti tumataya kadakuada; no agrungrungaab ti ubing nga ap-apputenna ti ngiwatna, nalabit (nalabit- di sigurado) a daytoy ket agsakit iti ngipenna; ken dadduma pay a senias ken tignay ken gunay ti paset ti bagi ken parnuay ti maysa a tao a kas senias ken panagkikinnaawatanna iti maysa a tao wenno grupo…. (ADDA TULOYNA…)
Wednesday, July 11, 2007
Iloko Creative Writing Update
Napintas ti feedback, kailian! Adu kano dagiti nagenrol, ket sumagmamano kadagiti naggapu iti government line agencies a kas iti DFA, GSIS, CSC, ken DTI !
"We hope that our course picks up as we move further," kuna man ni Ms. Djuna, ti nalibnos coordinator.
This is a joint undertaking of the DMMMSU-Open University System and the Sir Pelagio Alcantara Development (SPADE) Foundation in cooperation with GUMIL San Fernando City and GUMIL La Union.
For further details, email dmmmsu_ous@dmmmsu.edu.ph or visit our website at http://www.dmmmsu.edu.ph/ous. Or contact the office at tel. nos. (072)2427762, 2423608 or fax us (072) 2423608. (DMMMSU-Open University System).
'La ngaruden!
Tuesday, July 10, 2007
Iloko Creative Writng
Iloko creative writing course takes off at DMMMSU
A new course on Iloko Creative Writing starts on July 14, 2007 at the Don Mariano Marcos State University-Open University System in the City of San Fernando, La Union.
According to University President Ernesto R. Gapasin and OUS Director Concepcion O. Bederio, the course kicks off with an opening program at 8:30 am at the OUS Function Hall. The theme of the program is “Ti Literatura Iloko: Pangrugian a Mangadal ken Mangipateg.
Award-winning Iloko writer, staunch advocate and noted Hawaii Fil-Am Observer columnist Ariel S. Agcaoili, shall be the guest of honor and speaker. The guest of honor also coordinates for the Ilokano and Philippine Drama and Film Program of the University of Hawaii at Manoa, Honolulu and president of the Nakem Conferences International.
This training course is composed of six modules as follows: Introduction to Iloko Creative Writing; Learning the Basics of Iloko Grammar; How to Write an Iloko Short Story; How to Write an Iloko Poetry; How to Write an Iloko Feature and How to Develop Saribitniw.
The strategy of the course as a distance learning package is multi-mode, multi-media, modular instruction with face-to-face interaction. Enrollees will not only benefit from learning Iloko Creative Writing, but would further help develop Iloko literature's continued evolution.
The pioneering Ilokano resource persons include: Dr. Ariel S. Agcaoili, Juan S. P. Hidalgo, Jr., Edilberto H. Angco, Manuel S. Diaz and Djuna R. Alcantara. Two young blood lecturers shall join the pool of resource speakers in the later part of the course.
For further details, email dmmmsu_ous@dmmmsu.edu.ph or visit our website at http://www.dmmmsu.edu.ph/ous. Or contact the office at tel. nos. (072)2427762, 2423608 or fax us (072) 2423608. (DMMMSU-Open University System)
Sunday, July 01, 2007
Nabara a Kablaaw
Thursday, June 28, 2007
Dagiti Nangabak iti TESDA (Maika-2 a Pasalip)
Congratulations kadagiti nangabak!
Wednesday, June 06, 2007
Pinoy: Adipen (Manen!) Iti Bukod Nga
NAKAKAALARMA iti nakadaras la unay a panagadu iti bilang dagiti kaso iti National Labor Relations Commission maikontra kadagiti South Koreans. Ad-adu pay nga amang ti kasoda ngem kadagiti lokal nga agpatpatrabaho. Iti rigatna, kaadduan kadagitoy a biktima dagitoy a ganggannaet ket dagiti professionals, a kas kadagiti tutors, IT Specialist, HRM graduates.
Saan pay laeng a naibilang ditoy dagiti kaso dagiti naabuso iti kalinteganna nga adda iti domestic jobs wenno dagiti nagserbi a kas babaonen, para luto, agtagibalay, para aw-awir, agtagilako ken dadduma pay. Kaaduan kadagitoy iti saanen a nagkamang iti NLRC, gapu iti saan laeng a kinakurang iti ammoda maipapan kadagiti Labor Laws, no di ket kinaawan iti turedda a sumango kadagiti kakastoy a situasion iti biagda.
Nalabit a ti kinaawan iti busbosenda ken iti agpang ti kapanunotanda a didanto met laeng maikaskaso agsipud ta babassitda laeng nga umili. Saan ngamin a maikkat kadagiti babassit nga umili iti kinapateg ti panawen ken ti sangkabassit a kuartada (no adda). Isu nga ikidemda laeng ti rimsua a pinataud iti pannakatagaboda ken pannakaabuso ti kalinteganda a kas mangmangged. Wenno kas iti gagangay a sawen, “ti Dios laengen iti makaammo kadakuada.” Isu a didan busbosen pay ti iggemda a kuarta para laeng iti saanda a namnamaen a bunga iti ilabanda. Napatpategan nga amang no ania iti adda iti dakulap ta addan dayta. Saanen a nasken a mapukaw pay. Itoy a panirigan, ti kalintegan ket ad-adda pay a naabuso.
Anansata, adda dagiti nagtured a nangilaban ti kalinteganda. Ngem ad-adu ti bilang dagiti saan a nakaitured. Itoy a punto, a kinaawan iti tured ket ad-adda pay a ginundawayan dagiti ganggannaet iti inda panagabuso. Lalo la ket ngarud nga imbabada iti saan a nainpropesionalan a pasueldo kadagiti obrero. Ket iti panunot dagitoy a ganggannaet, kabaelanda a gemgeman ni Pinoy iti mismo nga ilina. Kabaelanda a tagaboen ni Pinoy iti mismo a nakaiyanakanna a daga.
Atiw payen ti maysa a security guard nga agsusueldo iti minimum wage dagitoy a professionals. Saan laengen a banag a nakakatkatawa no dipay ket maysan a banag a makapasuron. Napipia pay dagiti aglaklako iti taho, puto ken dagiti agbanbanana cue ta amangan no doble pay iti masapulanda kadayta sapul dagitoya biktima daghiti ganggannaet.
Ti kinaadu dagiti awanan iti trabaho iti gapuna, isu a mapasamak iti panangpetpet iti tadem ti kutsilio. A gagangay met a pakasugatan ken pagsayasayan iti dara.
Apay a saan nga agtignay dagiti agrebbeng kadaytoy? Apay a nga itulok lattan dagitoy nga agrebbeng nga ikuspil dagiti ganggannaet dagiti Pinoy iti mismo nga ilina?
Piman a Pinoy. Adipen iti bukodna nga ili. Ngem apay a di agtignay dagiti makunkuna nga agserserbi kadagiti umili? Apay a di agtignay dagiti mangririenda ti turay ti ili?
Saan laeng a di nainkalintegan a panagpatrabaho ti aramid dagitoy a gangganaet iti pagilian no di ket maibilangen a saanen a makatao nga aramid.
Dagitoy a South Koreans, sueldoanda laeng ti maysa a mannursuro iti Php25.00 iti maysa nga oras wenno duagasut a pisos iti walo nga oras a kas inkeddeng ti linteg nga oras ti panagtrabaho. Nababbaba nga amang daytoy ngem ti naikeddeng a minimum a sueldo a nasurok a duagasut a pisos. Kasta man met laeng ti isueldoda kadagiti IT specialist nga agtrabaho kadagiti call centers ken computer shops, ken kadagiti HRM graduates kadagiti restaurants ken bars. Sabali pay kadagiti obrero kadagiti spa, saloon ken beauty parlors.
Per ora a trabaho. Kontrata iti dua a tawen ti trabaho. Sa manen mai-renew kalpasan nga agpaso ti kontrata. Ngem iti rigatna, adu dagiti obrero nga umabuten iti makatawen wenno dua a tawen iti inda panagtrabaho, kastoy pay laeng iti sasaadenda: ab-ababa ngem iti minimum wage ken kinawan iti benepisio.
Adun dagiti dimlaw, ngem adu latta met ti kimmagat gapu iti kinaawan iti mastrekan.
Kastoy ti kinarigat ti trabaho iti pagilian. Yannan daydi kari a sangapulo a million a trabaho?
Maibilang a panaglabsing iti labor laws ti contractual basis a panagpatrabaho. Ngem isu met iti mapaspasamak. Dagitoy kadi a contractual basis dagiti ganggannaet ti naikari idi a sangapulo a million a trabaho? Dagitoy kadi a pannakaadipen ti naikarti a trabaho ken tapno dumakkel laeng ti datos ti saan a maawatan a datos ti estadistika ti employment?
Piman a Pinoy. No mapan mangged iti sabali a nasion, nasken nga agpatagabo pay daytoy. Sagrapenna amin a pannaakaabuso, iti man pisikal ken mental ken ti homesick. Ngem no adda met iti bukodna a nasion isu latta met nga isu a matagabo ken maabuso kadagiti ganggannaet.
No maaramid dagitoy a gangganaet iti panagabuso kadagiti obrero ditoy pagilian, anianto la ketdi ngatan iti bukodda a nasion?
Piman a Pinoy!
Nakadidillaw ti makunkuna a Korean wave. Nagbatay laeng iti rason nga inda panagiskuela ditoy pagilian. Ngem daytoy a rason ket maysa laeng a nga allilaw. Permanenten iti inda panagnaed.
Iti Siudad ti Baguio, nagadun dagiti negosio dagiti Koreans. Kasta met kadagiti dadduma pay a key cities ti pagilian. Nagduduma ti negosioda. Adu metten dagiti nakagatang kadagiti balbalay ken loteda. Kadagiti dadduma, nagaramatda pay iti dummy tapno maliklikanda ti saritaan a legal maipapan iti inda panagtagikua iti sanikua.
Iti NLRC Baguo, duapulo ket dua iti kinednganda a kaso kontra dagiti South Koreans iti 2006. Adu pay dagiti nakapending a kas. Ngem, dagiti naidarum, timmakiasdan iti siudad. Nakakagteng ti nakaaalarma a situasion iti konseho ket napasamak iti nainget unay a panagadal ken panagsukisok itoy a banag. Ngem agsipud ta dagitoy a maseknan ket gangganaet, ad-adda ngarud a sakupen daytoy ti foreign service ken immigration law ken dagiti polisia ken paglintegan maipapan kadagitoy a gangganaet. Isu nga awan iti naaramidan ti siudad.
Iti rigatna, nakaluklukay la unay dagiti paglintegan iti foreign service. Sa dina pay ammo a protektaran dagiti umilina. No dina maprotektaran dagiti obrero iti bukodna nga ili, anianto la ketdin kadagiti adda iti sabali a nasion? Isu nga adu dagiti maabuso a kakailian nga obrero iti sabali a nasion gapu iti kinaawan iti bael ti foreign service a mangguped uray no iliklik man laeng dagiti kakastoy a pasamak.
Iti ngamin polisia ti gobierno ket agsadsadag laeng iti “pannakatagabo” a saan ket nga agpannuray koma iti “laing, sirib ken teknolohia nga ikut ti human resourcesna. Saan a maiparbeng a tignay a nasken koma nga adalen ken usigen a nalaing dagiti agkalalaing nga economic managers ti pagilian. Saanda koma nga agpannuray kadagiti sapul dagiti OFW ta maysa daytoy a kinakuneng nga aramid no di man kinaadda iti maiduldulin nga asok a nakalluban iti salop ti bukod nga interes ken panggep.
Agpatagabo iti ballasiw taaw. Ket iti naminsan, sipapannakkel pay ti presidente a nangiwaragawag iti panangipatulod kadagiti supermaids! No saan nga agipatulod, agawis kadagiti agpuonan iti legal a negosio. Iti rigatna, adda latta met dagiti sumapit nga agnegosio kadagiti illegal, a kas iti produksion ti maiparit a droga, illegal a call centers (awanan permit ken agaramat kadagiti pirated softwares), kadagiti saan a nairehistro nga eskuelaan. Kaadduanna kadagiti illegal a negosio iti pakapasamakan kadagiti panagabuso kadagiti obrero. Agsipud iti kinalukay unay ti foreign policies ti pagilian, saan a mapengdan iti ad-adda pay a bileg ti “Korean wave” a mangitaneb kadagiti Pinoy.
Sadiay Bacolod City, adda dagiti sumagmamano a kaso ti sexual harassment kontra dagitoy a gangganaet ken dagiti tutors wenno mangisursuro kadagitoy iti eskuelaan. Kadagiti dadduma, ti tutoring ket karaman payen iti panagbalin a “yaya” ken domestic helper. Iti kaso ti sexual harassment, ti pay tutor ti nagsagaba iti “pannakapukaw” ta kalpasan iti daydi a semester, awanen iti mangayat kenkuana nga agisuro. Ngarud, naisardeng met daytoy iti inna panagadal iti abogasia. Ta estudiante daytoy ket ti tutoring laeng ti pangal-alaanna iti pagiskuelana. Adda ti sumagmamano a nangipaay iti tulong-legal kenkuana. Ngem pimmanawen iti pagilian ti abusado a Koreano. Daytoy ti maysa kadagiti abut ti linteg wenno abut dagiti polisia ti gobierno maipapan kadagiti gangganaet. No nakabasol ni gangganaet, mapalubosan a pumanaw iti pagilian a dina man la sinungbatan ti ti nagbasolanna. Ngem no ni Pinoy iti nagbasol iti sabali a pagilian, saan man laeng a maikkan iti due process a kas naituding iti kalintegan ti tao (human rights law). Nagasaten no di agawid a nakalungon.
Saan a kaso iti racial ken wenno foreign relations ti kangrunaa a panggep daytoy a sinurat no di ket ti pannakaidatag ti respeto ti kalintegan ti amin a maseknan. Dayta respeto ket napateg la unay a kadagiti obrero a Pinoy tapno ad-adda pay iti inda panagited iti naan-anay a siribda kadagitoy a ganggannaet no isuda met iti marespeto ken maikkan iti naan-anay ken makapnek a subad iti itedda kadagitoy a gangganaet.
Ngem no awan daytoy a respeto, kasla met dimtengda iti balay nga awan iti as-asinna. Kasla immulida iti balay a nakaliktad ti agdanna. Dimtengda nga iti puntoda ket mangisaknap iti saan a nasayaat a tagipatgen ken panangipakita iti kinaawan iti galad iti nasayaat a sursuro. Isu nga immayda tapno makasursuroda? Nasken ngarud iti inda met panangipaay kadayta a respeto kadagiti obreroda.
Saan koma met a matmaturog iti pansitan ti gobierno kadagiti kaso iti panaglabsing iti labor laws ken panaglabsing iti kalintegan ti tao. Saan a sakopen ti foregn service policy dagitoy a panagabuso. Saan koma liklikan dagitoy a kaso gapu laeng iti foreign relations. Ta gagangay ngamin a maamak ti gobierno a maaddaan iti iti rikki iti relasion ti dua a nasion no ipaay dagiti estrikto a pagannurotan. Isu a nabtak pay ketdi dayta pinggan a losa a nakaisuratan iti naynay a palusot, “isolated case…” A nalaklaka laeng iti mangiwaragawag iti isolated case ngem ti mangipaay iti hustisia. Wenno napatpateg dayta relasion ti dua a nasion ngem dagiti naabuso. Iri rigatna dayta a punto met ti ad-adda a mangimameg iti pannakaabuso, ta maab-abuso la ngaruden isu pay laeng ti agtentekio.
Adu unayen dagiti napasamak a panagabuso. Ket no saan nga agtignay ti gobierno sabali manen a panagadipen ti parikut iti agdama a henerasion a kas iti panagadipen idi panawen ti Kastila, Hapon ken dagiti Amerikano.
Kadagiti kakastoy a panagabuso ket maysa met nga addang iti panangsakop iti maysa a puli. No abusoem ti maysa a puli, ket saan a pumalag wenno saanna nga ikaskaso dayta a panagabuso, ta paset dayta ti kulturana a “hospitality” ken managbabain kadagiti ganggannaet, ad-adda pay nga aramiden dagitoy nga abusado.
Ngamin, iti pannakaabuso ken saan a panagtimek wenno saan man laeng a panangikaskaso ket maibilang met a saan a panangrespeto ti bukod a bagi. Kasano ngarud nga irespetonaka ti ganggannaet no dimo met ammo a protektaran ti bukodmo a bagi?
Kasano ngarud nga irespetonaka ti ganggannaet no di met irespeto ken salakniban ti gobierno dagiti obrerona? Kasano nga irespeto dagitoy a gangganaet dagiti linteg ti pagilian no ti mismo a gobierno ket dina ammo nga irespeto dagiti umilina? Kadagiti dadduma a kaso, ti pay nababa nga umili ti agsagrap iti pannakadillaw ngem kadagiti nagabuso kenkuana. Banag a saan a patas ti timbangan dagiti babassit nga umili ken dagiti nabungkong ti bulsana.
Umanay kadi lattan dayta panagbalin ni Pinay a kas supermaid? Wenno lamiongen wenno patayyeken ti alipuspos dagiti OFW a kabarbaro a banuar ti panawen? Idinto ta adda latta dagiti tignay a no saan a panangsaklot kadagiti dakulap ket panagkaradap dagiti dakulap iti sirok dagiti lamisaan? Adu unayen dagiti dakulap nga agar-arikap iti sirok ti lamisaan nga isu iti nangiduron ken ni obrero iti pader ken mangkammet ti tadem ti kutsilio. Makita dagiti seniales: ti kinauneg ti gayunggayong a nagbaetan ti nangato ken ababa nga umili; ti tamtambutiogan a lakay ket ti rutayrutay nga ubing a nakaiggem iti per-ak a latok ken nakadumog a nakaluspak iti iti abay ti binuntuon a basura a teritorio dagiti dingraw, kuttongit a pusa ken aso a “self supporting.”
Tagabo iti bukodna nga ili ni Pinoy! Ngem kaanonto ti panagtignay? Kaanonto ti panagpatingga ti pannakatagabo?#
Monday, June 04, 2007
Ania, maiparit ti agsao iti Iluko?
KABAYATAN iti yaalsa dagiti rehional a lenguahe kontra iti English, kustounay met ti namsakaan ni Tagalog=P/Filipino iti rehion amianan. Napartak la unay iti inna panagwaras. Kasla apuy a nagkayamkam.
In-inut ti panagrunot ti dila ni Ilokano. Kasla agrungrong. Wenno beggang nga in-inut nga umpaag agingga ipalaiston ti angin ti dapo. Ket iti masungad nga aldaw, maysanto laengen a pakasaritaan. Napait a pakasaritaan. Pakasaritaan a mantsa ti puli. Tumaud ti crisis identity.
No dadduma, ut-utobek a nalaing dagiti rason no apay a napartak ti panagrunot ti Iluko kadagiti key cities iti Amianan:
No ag-Ilukoka, maawatandaka a dagus, aniaman ti lenguahena. Ti Iluko iti pagsasabatan. Ti lenguahe a pagkikinnaawatan. Dagiti di Ilokano, pilitenda iti agsursuro wenno umawat iti Iluko.
Isu a sinursuro ni Pangalatok ti ag-Iluko. Kasta met kadagiti nasurok a sangagasut a tribu iti Cordillera nga addaan iti pinullo a lenguahe. Agsasabatda iti Iluko tapno agkikinnaawatanda. Iluko amin a sao.
Cordilleran Iluko. Highland Iluko a kuna ni kalatakan a historian ken linguista iti siudad, Dr. Morr Pungayan. Katulad la unay ti Cordilleran Iluko ti Iluko dagiti
“Apay mettenen, piman! Madiyo ti agayab-ayab ta nakiumay mit siak!”
“Naimas-imas ti ulokmo ya! Liingenda pay la sika?”
“Win koma a, piman! Ta napadas-padasak mit ti agdigos iti kumamat-kamat a danum!”
“Intakonto manenen a!”
Napukawpukaw, este, dika met ngata a mapukaw, ta nalawag met latta a maawatan ti Cordi Iluko, saan?
Kadagiti tungtongan, Cordi Iluko latta ti mangngegmo, uray iti amin a suli.
1995. Napalabas ti nasurok a maysa a dekada. Nagbaliwen ti pul-oy ti angin. Saanen nga iti Iluko iti pagsasabatan no di ket iti Tagalog=P/Filipino.
“Idi a, wen, agbasakami iti Bannawag tapno makasursurokami nga agsao iti Ilokano (ti terminona, ken generally). Ta di met agkikinnaawatan no di agilokano,” inyisem iti baket iti simmangbayanmi iti dakkel a balay iti Brgy. Brooks Point iti siudad, idi inyam-ammonak ti Ibanag (i-Abulog) a kumparik, a kas mannurat.
Bimmattaway ti agiluko. Immadu dagiti Anggalog. Itoy a panawen, hybrid ti Iluko. Kadagiti agtutubo, narasayen. Ad-adun ti Tagalog. Ket iti sumaruno pay a dekada, wenno ab-ababa pay ngata, ti Tagalogton a kas lingua franca ti siudad.
URDANETA.
“Apay ngay, ket no kai-Ilokanoan met ti Urdaneta? Apay a Tagalog ti saoyo?”
“Adun ti Tagalog sadiay.”
“Insurom met dagiti annakmon?”
Nagkatawa laeng.
No agbakasionda ditoy
“Apay nga isurom ti Tagalog kadakuada ket Ilokanokayo?” inulitko iti naminsan.
“Iparit ti maestrada no agilokanoda! Mamultada pay a!”
Annayko!
“Tapno saandanton a agbeddal, di isuron kadakuada.”
No further comment.
“Pagsilsilawanmi idi tukak, ditoy a lugar. Kataltalonan. Dayta rangtay dita laud, iti sirokna ti pagsayotak iti agsapa sakbay nga innak agiskuela. Kasilpo dayta a karayan ti sabangan idta laud, daydiay rangtay iti abay ti
“Tagalogda met gayam ditoy, papang!” Indillawnan idi nalikmotmin ti akimbaba a kadsaaraan ti mall. Addakamin iti ngato. Serkenmi amin a puesto. Agbuybuyakamin iti ladawan kadagiti paskil kadagiti sinean.
Yos. Naiyaw-awanak, iti kaiistoriak iti napalabas!
“Tagalogda aya?”
“Dimo napansin? Amin a napananta…” Napansin. Idtoy siudad, natayen a balikas dayta nadlaw.
Inserrekko iti department store. Nagintatawarak iti sopa. Agsasaokami latta ti buridekko iti Iluko. Palpaliiwek met ti saleslady. Pagamuan, nagsao iti Iluko ngem nakapsut. Kasla binawina met laeng a dagus iti inna panag-Iluko kalpasan a nagtalangkiaw. Kasla adda kabutengna.
Ti ur-urayek a gundaway a mulmulmulan ti mugingko!
“Apay nga agtag-Tagalogkayo ket Ilokanokayo met? Ilokano met ti
“Patakaran ngamin, kuya. Tagalog ti panagsaomi kadagiti amin a customer.”
“Tapno maawatan amin a kustormeryo, kasta kadi?”
“Wen, kuya.”
Saanakon a nagdamag.
Uray no awan ti gagarak, nagpa-Candonak. Nagpaliiw iti uneg ti mall. Ket natakuatak, a Tagalog ti saludsod no ania ti gatangem.
Iti mabiit, addanton ti mall met dita Narvacan. Mabangon idiay Brgy. Limmansangan. Addanto la ketdi met ti posiblena, ti tagalogization a mapasamak.
Kadagitoy nga eksperiensa, adda ti tallo a kangrunaan a rason no apay a nasaknap la unay ti tagalogization kadagiti key cities.
1. Edukasion. Iparit ti eskuelaan iti panagsao iti Iluko, ngem no Tagalog ket saan
2. komersialismo ken negosio
3. migration
1) EDUKASION. Iparit ti eskuelaan (iti high school) iti agsao iti Iluko. Multa, piso tunggal balikas! (Iti agdama a panawen.)
Nasken nga English wenno Tagalog. Kangrunaanna la unay ti English. Ngem iti panagsasarita, mabalin ti Tagalog wenno English wenno Taglish.
Early martial law days.
Pinadasko idi nga inlaban ti kalintegak nga agsao iti Iluko kadagiti napili a lugar: alley, ground, library, wenno iti ababa a pannao, no saan a madama iti klase. No madama ti klase, speak English! Wenno Tagalog no isu.
Ngem, napaayak. Ngamin, kas panangilawlawag ti Sister Principal, adda pinirmaak a weaver, sakbay a nagenrolak a surotek amin a pagannurotan, reglamento ken pagayatan ti eskuelaan. Binasak nga immuna sakbay a pinirmaak. (Wen, aya.) Iti panangpirmak, immannugotak. Ania pay iti naaramidak? Reglamento ti eskuelaan ti speak English. Nagdadakkel dagiti maisurat iti pader ken iti ngatoen ti pisara.
Awan iti masaok itoy a banag iti eskuela publika.
Idi elementariakami, Iluko ken English ti medium of instruction. Adda pay la idi Iluko a libro, a para kadagiti gred wan.
Iti sekondaria, nanayunan ti dua, naikkatan ti maysa! Ania daytoy?
Maiparit ti Iluko, ngem saan ti Tagalog. Sa ket simmapit pay ti Spanish a subject! (Naikkat a subject idi addaakon iti maikadua a tukad).
Ayyuya ngay? I’d rather speak English than Tagalog! kunak metten a. Mamultaka iti binting. Nangina dayta binting ta maminliman a plete iti kalesa. Wenno nikel laeng ti sangapug-ong a singkamas wenno sangaagpa nga unas a kabukaben iti panagawid a magmagna. Sangakilometro ti watiwat ti
Eksperiensa daytoy a kas estudiante iti private school.
Itoy a punto, agsao wenno agsursuro ti anak iti ganggannaet a sao: Tagalog wenno English wenno isuda a dua. Awitda daytoy nga inda panagsursuro iti balbalayda wenno kadagiti ummongda, tapno adda makasursuroda a naimbag. Tapno agbalinda a fluent.
Iti pamilia, awan ngata ti nagannak a mangiparit wenno manglapped iti anak nga agsao iti English wenno Tagalog no kayatna iti agsao. Ngamin, ammo met dagitoy a nagannak, a mamulta ni anak no agsao iti Iluko iti eskulaan. Isu a bay-anna lattan nga agsaoda iti Tagalog wenno English tapno makasursuroda. Wenno saan, ket korihirenda iti inda panagsao tapno agbalinda ketdi a fluent. Ultimo aso ken pusa ken aniaman a pet, ket English no di man Tagalog ti pannakisarita.
Ta asino koma ti nagannak a mayat a maudi ti anakna iti eskuelaan? Asino met ti nagannak a kayatna ti anakna a maudi wenno iti worst, ket maawagan ti anakna a kuneng, munnel, tabbed, dagmel ken bobo ta dina ammo ti agsao iti Tagalog ken English iti eskuelaan?
Ken, asino ti makapaneknek a ti dina ammo ti agsao iti fluent English ken Tagalog ket kuneng, munnel, tabbed, dagmel ken bobo?
(Saan met ngata a kuneng, munnel, tabbed, dagmel ken bobo dagiti Hapon, Espaniol, Aleman, Frances ken dadduma pay a non-English speaking country, lalo dagiti nararang-ay a nasion. Ngem ni P/Filipino, a maikatlo a kaadduan iti agsasao iti English ket mamirmiraut? Diak a maawatan!)
Itoy a siapel ken situasion, nangurungoren ni Iluko. Nangulitagtagen. Nagkuripaspasen, agingga matayton.
Ngarud, iparit ti eskuelaan ti agsao iti Iluko. Maysa kadagiti dakkel nga ilgat ti pannakatay ti bukod a lenguahe.
No dadduma, mismisuotak ti pasamak: mapantayo iti eskuela tapno agadal ken manayunan iti ammo. Ngem apay itan a mapantayo iti eskuelaan tapno patayentayo met ti bukodtayo a dila? (
Saan kadi nga adda ti dakkel a biddut dita wenno siak iti nagbiddut iti dakkel?
Wenno pudno, ket ngata a, a ti sistema ti edukasion ket pinatayna dagiti rehional a lenguahe? Wenno, ngata a, depektibo ti sistema ti edukasion iti kinaadun dagiti masirib ken maimpluensia a mangtimtimon?
2) KOMERSIALISMO. Idi sakbay a naipatakder ti Shoe Mart iti Baguio, dakkel nga ilgat ti agsasao iti Iluko. Ngem iti isasangbay ti SM, a timmipon iti grupo da Maharlika Livelihood Center, Center Mall, Abanao Square ken Cooyeesan Mall, nakaparpartaken ti panagbassit ti ilgat ti agsasao iti Iluko.
Iti Urdaneta, ti Magic ken CSI mall ket manipud iti
Dagitoy a mall iti nangiyeg kadagitoy a luglugar kadagiti non-Iluko speaking. Natural, Tagalog ti lingua franca. Iti panagtulid ti panawen, ad-addan a narimbawan ti Iluko.
Isu a dikan masdaaw no mapanka iti mall kadagitoy a lugar, no Tagalog iti pannakisaoda kenka, iti dua a rason: a) saanda nga Ilokano; b) reglamento ti management a kas marketing technique.
3) MIGRATION. Dakkel ti ilgat ti migrasion a paset ti tagalogization. Umuna, dagiti non-Iluko speaking nga empleado dagiti mall ken ti pamiliada nga awitda ta adda la ngarud dita ti trabahoda. Maikadua, umad-adu nga umad-adu ti papolasion dagiti Muslim traders ken dadduma pay a non-Iluko speaking traders kadagiti nadakamat a lugar. Ket agsasao met dagitoy ti Tagalog. Dakkel met ti impluensia nga ibunga ti ilgatda. Maikatlo, gapu ta adda ti trabaho a masapulan (kadagiti mall) adu met iti dumayo a makipagnaed, iti dua a rason: agnegosio ken agtrabaho.
Favorable ti komersio ken negosio no adu ti tao. No adu ti komersio ken negosio, adu met ti trabaho, siempre.
Agpaamianan ti tugot ti tagalogization. Napartak la unay iti inna panagsaknap.
Kadagiti laengen tallo nga a nainaganan nga ilgat, ket umanayen a mangpatay ti lenguahe ni saluyot.
No damagem no kasano a lappedan ti tagalogization, saanko a masungbatan dayta. Ngamin, addaanak met iti tallo a rason.
1) diak a nasursuro dayta iti eskuelaan, ta ti nasursurok ken no kasano ti agsao iti gangganaet a lenguahe (a di siaannugot ti riknak ken napilitanak laeng tapno maliklikak ti multa a binting tunggal balikas.)
2) obligadoak met nga agsao iti Tagalog iti pagtagilakoak iti nateng ken prutas, ta amkek met a panawandak ti/dagiti customer ken didak gatangan no didak maawatan wenno mabainda a gumatang no dikam agkinnaawatan
3) daytoy a parikut ket saanko a kabukbukodan a parikut no di ket sapasap. Ngarud, sapasap met laeng koma wenno kaadduan iti agtignay, a saan ket a sisiak wenno sumagmamano laeng. Kas indibidual, kas ama, kas writer, kas komersiante, kas umili, adu ken adu a banag ken immatang ti nasken nga iseksek iti priority.
Maibilang met ngata daytoy a sinurat, a kas umuna nga addang iti taldiap ken tignay maipapan iti ipapatay ti bukod a dila….#
ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn tpi_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn lua_Latn war_Latn unk unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn kea_Latn vec_Latn kin_Latn quy_Latn ilo_Latn unk por_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn war_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn fur_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn pag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn gla_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn kac_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn dik_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn