Dagiti Sarsarita-parparaangan
Saan a nakaskasdaaw iti pannakangngeg kadagiti sarsarita-parparaangan. No sadino ti nagtaudan dagitoy, awan ti masinuo a direkta a nagramotanna. Awan ngarud ti establisado a sungbat. Daytay nalaka a matarusan dagiti palawag no apay nga adda ken timmaud. Ngem nalawlawag pay ngem iti nakamulagat nga agmatuon ti kinaadda dagitoy. Saan a masungbatan no sadino ti nagtaudanna ngem agsipud ta Ilokano dagitoy a sarsarita, pasetda ngarud kadagiti Ilokano piksion wenno paset dagiti nagtitinnawidan iti dila a sarsarita idi ugma wenno ti oral literature.
Nabaknang ni Ilokano kadagiti Oral Literature. Pagarigan laengen ti Bago Oral Literature nga inadakan dagiti agsuksukisok ken kaaduanna iti nagsaad kadagiti research papers ken journals kadagiti nadumaduma nga eskuelaan. Sumagmamano metten iti intay sinurat maipapan kadagitoy.
Ngem itoy a sinurat, isu man iti panagtaldiap kadagiti sarsarita-parparaangan. Saan siguro a naimaldit, ta ngamin nagtitinnawidan dagitoy a sarsarita babaen iti dila. Saanko nga ammo no apay nga adda dagitoy a sarsarita-parparaangan. Ngem maisarita dagitoy kadagiti ummong (okasion man wenno saan) a kas paset iti tungtongan. Kas paset ti topiko wenno isu a mismo ti topiko a pagsasaritaan. Kadagiti inuman, pasaray maawagan dagitoy iti sarsarita iti ubet ti baso, masansan a mangngeg kadayta a termino. Sarsarita laeng iti tungtongan ngem tunggal madakamat agserbida met a lasag ken dara ni Ilokano.
Ta ania ngamin aya ti rason a timmaud dagitoy a sarsarita-parparaangan? Saanko latta a masinuo, ngem adda dagiti sumagmamano a nadakamat a tuodan dagitoy wenno sumagmamano nga ispekulasion no apay nga adda dagitoy iti dila ni Ilokano. No apay a mailaok dagitoy a kas paset iti tungtungan. Wenno kas tungtongan wenno kas sungbat kadagiti limtuad a situasion. Nupay dagitoy ket paset ti tungtongan saan met a maawan iti kinapreseteda a kas paset iti panagsasarita.
Ti kapintasan iti amin isu iti panangadaw iti sumagmano kadagitoy ket padasen a taldiapan ti kinapategda a kas paset ti lasag ken dara ni Ilokano. Mangiparang iti sumagmamano a pagadawan iti intay panagadal tapno iti kasta ket maamiris dagiti tagipatgen (values) dagitoy ken kasanoda a mangipaay iti dur-asan ken imahinasion tapno nasidsidap pay ti panmagimutektek.
Rugiantayo man a tingitingingen daytoy maysa. Kas koma iti panawen a timmangken ti initna a napattopattoakan iti nangisit nga ulep ti tangatang. Kabarana la unay ket uraymo la iruar nga ipunas iti rupa ken tengngedmo ta paniom. Pug-awam ti barukongmo. Ipaid ti panio. Ngem biglaka a napasardeng iti ar-aramidem, napangangaka pay idi madlawmo nga agarbis metten. Atinnag dagiti dadakkel nga arbis. Agin-init-agar-arbis! No paliiwen ti aglawlaw, dagiti tao siempre, agpalpaliiw. Agidasdasig. Manglagip. Dumteng ti saritaan no apay nga agar-arbis-agin-init. No ania ti balido a rason? Adu nga ispekulasion. Agingga sumngat iti tungtongan ti sarsarita-parparaangan. A no kastoy nga agar-arbis ken agin-init ket adda ti agkallaysa nga ansisit. Simmapit iti saritaan dayta fairy tales. Ti kapaut a sakopen dayta nga arbis ken init isu met ti panawen ti kallaysa dagiti ansisit. Happy ending, siempre! Tumpuar dagiti isem. Pagweretenna dagiti panunot. Kadagiti ubbing rebulosionanna ti andar ken taray ti creative mind. Dumteng ti panaggutugot ken panangidasig ti kinapudno.
Apay a naikonektar dayta a fairy tales iti saritaan? Kas paset ti sarsarita-parparaangan. Kas mangbiag ti saritaan wenno tungtongan. Saanko a masinuo ti nangrugian kadayta sarsarita-parparaangan. Ngem masirok a no la ketdi agarbis ken agin-init, mairapit a rason wenno sungbat no apay a mapaspasamak dayta a phenomenon ket gapu iti kinaadda iti kallaysa ti ansisit.
(Gagangay a dagiti puraw nga ansisit ti pakaipaayan daytoy nga aplikasion. Dagiti ngamin puraw nga ansisit ket isuda dagiti saan nga agdangran kadagiti tao wenno banag a napateg iti tao. Dagiti ngamin nangisit nga ansisit ket isuda dagiti mangirurumen iti tao.)
Ngem sa met la mapasamak dayta a sarsarita-parparaangan no agin-init ken agar-arbis. Adda ti ispesiko a detalie ti panawenna. Saan a mapasamak no agin-init laeng. Saan a mapasamak no agar-arbis laeng. Masapul nga agar-arbis-agin-init.
Ta ania kadi ti signipikante a kaipapanan daytoy a sarsarita-parparaangan? Adda ti naisangsangayan a relasion ti nakaparsuaan iti tao. Ti nakaparsuaan ket paset iti inaldaw-aldaw a panagbiag ti tao. Ti nakaparsuaan a pagadawan ti tao kadagiti signipikante nga istoria. Saan laeng a makaited iti linglingay ken ray-aw, mangbiag ti tungtongan no dipay ket ad-adda pay nga ipateg ti nakaparsuaan. Iti daytoy a punto, ti panangipateg ti nakaparsuaan ket maimula iti panunot ti asinoman lalona dagiti ubbing. Wen met a, nasken nga ipateg ti tao ti nakaparsuaan tapno ti nakaparsuaan ipategna met ti tao ken ti aglawlawna.
Ti relasion ti tao ken Ina Naparsuaan ket umamnut ken addaan iti kaimudingan. Daytoy a kinapateg ti relasion ti tao ken Ina Nakaparsuaan ket nasken a masaluadan. Isu a no tunggal dumteng ti panawen nga agar-arbis ken agin-init, lumtuad dagitoy a sarsarita-parparaangan a kas pangpaamnut ti nasao a relasion. Lumtuadda a kas lasag ken dara ni Ilokano.
Ti maysa pay ket dagiti sarsarita-parparaangan dagiti aso. Kas mapaliiw, tunggal agsasarak wenno adda ti aguummong a dua wenno ad-adu nga aso iti kalsada wenno sadino ditan, no paliiwen a nalaing ida, adda latta daydiay panagiinnangotda ti ubet ti tunggal maysa. Kasla napateg unay dayta a kababalin kadakuada a pangidasiganda no ti damo a pannagkita wenno iti panagsarak manen ket kabusor wenno gayyem dayta a kinasinnarak, nairanrana a kinasinnarak wenno aksidental a panagsinnarak wenno bunga laeng iti nangubuay a tiansa ti panagsinnarak. Ngem apay nga ubet ti umuna nga angoten ti aso iti padana nga aso? Apay a mapasamak iti kastoy a pagug-ugali dagiti aso? Ti rason ket maibuksilan iti maysa a sarsarita-parparaangan.
Nga idi un-unana nga aldaw, naguummong dagiti aso. Aduda a nairana a nagsasarak. Pinnadamag iti panagbiag. Linnaingan ken pinnalastog iti kinaasino iti agdama. Pagammuan, adda ti naangotda a nabangsit. Makasael a bangsit. Maysamaysa ket dimlaw. Asino ti immuttot? Awan iti mayat a mangipudno. Agtultuloy ti pinnabasol. Agsipud ta awan iti mayat a mangipudno, nginnernger. Napasamak iti panagipangta. Maysamaysa nangipangta a masapul a mammoan no asino ti ulbod. No asino dayta nga ulbod, nasken a madusa.
Sipud idin, agingga ita, no adda ti dua wenno ad-adu nga aso nga agsasarak, paliiwen a nalaing ket agiinnangotda iti ubet, a kas panangtakuat no asino daydi naulbod. Ket agsipud ta dipay natakuatan no asino daydi naulbod, agtultuloy latta met dayta nga aramid dagiti aso nga angoten ti ubet ti padada nga aso.
Ta ania kadi ti signipikante a kaipapanna ti sarsarita-parparaangan? Iparangarangna a ti kinaulbod ket agnanayon nga aglak-am a pagatapan. Ti kinaulbod ket katukadna ti nalabusan a panagtalek. Apaman a nalabusan dayta a panagtalek, nalangto latta ti panagduadua.
Isu a napateg la unay ti kinapudno iti pada a parsua tapno saan a mauksob dayta a panagtalek. Dagitoy dagiti sumagmamano laeng a nakitatayo a signipikante dagitoy a sarsarita-parparaangan.
Sarsarita-parparaangan laeng dagitoy, ngem makapaisemda met! @
Thursday, March 18, 2010
Dagiti Sarsarita-parparaangan
1 comment:
- savita said...
-
PART TIME HOME JOBS | DO OFFLINE DATA ENTRY JOB
Is your search for a home job always ends in some kind of SCAM OR FRAUD? If so, don’t loose heart, because visionjobcare.com brings you, 100% genuine and legitimate home jobs. Do offline data entry at home, submit the job through email and get paid handsomely every month. Millions already Joined & Benefitted with our service. For more details E-mail us at support.visionjob@gmail.com
Visit Us at http://www.visionjobcare.com/XXX.html
- 5:16 PM
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn fra_Latn eng_Latn unk eng_Latn eng_Latn zho_Hans zho_Hant