Dagiti
Daniw Taraon
(Food
Poem)
Saanko pay a nasurat ti maipapan daytoy a
klase ti daniw. Nabayagen a panggep a suraten ngem saan met a matultuloy, no ania ti daniw taraon wenno ti food poem,
food poesy, food poetry. Nupay adda metten nga agur-uray dagiti ehemplotayo,
saan a maisapar a suraten, no saan nga impalagip intay nasagang nga ehemplo
itoy a daniw.
Itay laeng nabiit, umanay nga intay nagbungisngisan ti nasalawtayo nga ehemplo,
ta saannatayo laeng a kinuldit no dipay ket pinapispisan a kasna la kuna:
maysaka met kadagiti mangibagbaga a di makasurot! Ta adda ngamin ti rumbeng
koma a maaramid ngem saan a pulos a maaramid gapu kadagiti agsusukot a rason no
diman ket pambar.
No dadduma, awagak iti daniw kusina daytoy.
Kastoy ngamin iti pinangawagtayo daytoy a klase ti daniw idi taraudi ti 1990’s.
Daniw kusina wenno daniw taraon, whatever! Ngem kas establisadon a daniw wenno
naipablaaken, a kas daniw kusina, kas iti impaulotayo idi nagputartayo iti
kastoy a klase.
Nalawa ti sakupen daytoy a klase ti daniw. Daytoy
pay ti maysa a rason no apay a naituntunkua iti intay panangsurat. Saan a kas
kadagiti dadduma a daniw a maymaysa laeng iti pakaituronganna, ti
depinisionna. Daytoy ket nalawa ti sakupenna
ken adu ti sangana a pagtaudan ti
suraten.
Saan laeng a maipapan kadagiti linuto,
lutoen wenno resipi, no kasano iti agluto, pangalaan iti lutoen ken dadduma pay
a kapadana ken aramid, mairaman pay ditoy dagiti healthy eating habits—a dayta
ti nakakatkatawa a banag nga eksperiensatayo; ti pamataudan iti taraon wenno
aniaman a daniw mainaig iti taraon; a makuna nga informative a dandaniw, puera
pay dagiti ginamayan iti rhetoric a binatog a mangibunga iti dua wenno ad-adu a
kaipapanan. Mangipaneknek a saan laeng a nakalawlawa daytoy no di ket nakabakbaknang.
Adda met ti daniw taraon a mangimpluensia
wenno mamagtignay, mangkuldit iti puso ken rikna. Tay tignayenna iti asinoman a
makabasa. Ti panggep ti daniw ket tukayenna ti rikna ti asinoman tapno
mangibunga iti aksion ken reaksion.
Nabileg dagiti kakastoy a klase ti daniw,
dagiti man serioso a saritaan wenno makaparay-aw a daniw—ta adda met dagiti
makaparay-aw a daniw a mangimpluensia no di man tignayenda ti rikna wenno
aniaman a bunga daytoy kalpasan a nabasa, a makuna a nabaked ti kastoy a daniw,
food poem.
Kas iti napasamak kadatayo idi katengngaan
ti 1990’s idi nabasatayo ti daniw nga Ingles, a nakatignayantayo ken isu metten
iti nangimpluensia kadatayo nga agsurat met iti kastoy a klase ti daniw.
Natarnaw pay laeng iti lagiptayo ti pakabuklan ti daniw: daniw a maipapan
kadagiti yagit nga ubbing nga agkalkalkal iti basuraan, aniaman a makitada dita
a taraon isu ti kanenda a pamedped ti bisin dagitoy nga ubbing nga ul-ulila;
nakasarakda iti tinapay a binuoten ken nabangles ngem ti mabisin kanenna latta
a dayta, ket siraragsakda ngarud a pinagbibingayan ti tinapay—hating kapatid a
kuna dagiti Anggalog, kinnanda ti nagbibingayanda, kabayatan iti pannanganda
nakangngegda iti napigsa nga ikkis-dir-i, napaut nga ikkis dir-i dagiti
agbuybuya iti agaayam iti golf—iti eksklusibo a golf course iti asidegda. Naisardeng
ti pannangan dagiti ubbing ket maysa kadakuada iti nalidayan ken nangmatmat
kadagiti ubbing nga agturong met iti eskuelaan.
Dayta man ti daniw.
Nagsimple ngem nagdakkel ti kaipapananna.
Gagangay laeng dagiti balikas a nausar ngem natarnaw ti mensahe kadagiti
naiparang a ladawan.
Ti laing metten ni mannaniw! Saanna nga
imbaga ti nagdudumaan dagiti tattao iti gimong no di ket impakita dagita a
nagdudumaan babaen iti aramid ken aksion. Imparangna met ti kinapateg ti
edukasion a kas talged ti masakbayan iti asinoman nga agsadag itoy—kas
panangmatmat ti ubing kadagiti ubbing nga agturong iti eskuelaan; ti estado ti
biag ti nabaknang ken nakurapay—dagiti ulila nga ubbing ken dagiti agaayam iti
golf. Makapasennaay ti panangiladawan ni mannaniw iti nasao a buya—ngem maysa a
naisangsangayan a panangiladawan ti nagduduma a biag ken no kasano a
parang-ayen ti biag—nga isu dayta ti edukasion.
Daniw maipapan iti taraon dayta—panagbirbirok
iti taraon dagiti mabisbisinan, saan laeng a taraon iti buksit no di ket taraon
pay ti isip.
Dagiti laeng addaan iti natadem a
panagimutektek ken naannayas a panagpaliiw iti makasurat iti kakastoy. Makuna a
nabaknang ti kusina ni mannaniw ta nakaputar iti kastoy kangayedna.
Naidumduma a daniw ta nabileg ti
panangiladawanna kadagiti nagduduma a persona ken estado ti tao iti gimong;
uray no simple laeng a daniw (achmeism) ken nalag-an dagiti balikas a naaramat
naisabali iti kidagda ta kumpet a dagus ti mensahe kadagiti riders nga awanen
iti palpalikaw-palpalikos—ngarud ti kaipapanan ti mensahe ket napintek a
mailadawan.
Makuna a naimpluensiaantayo dayta a daniw—dakkel
nga impluensia. Isu a nagputartayo met nga insigida kadagiti food poem wenno
daniw taraon kalpasan nga intay nabasa dayta nga ehemplo. Ket nagbalin pay a
maysa kadagiti paboritotayo a klase ti daniw, lalo kadagiti linaokantayo iti
pigura dagiti balikas, nga adda ti sabali a kaipapananna wenno nalawlawa ti
pakaituronganna.
Impablaak ti Bannawag dagiti sumagmamano a
daniwtayo itoy, a maysa kadagitoy ti maibilang a nalamuyot nga erotica a daniw
iti istilo a food poesy. Sumagmamano a Filipino a daniwtayo ti impablaak met
iti Home Life Family Magazine. (Usarek ti Filipino a balikas, saan a Tagalog
ngamin adda laokna nga Iluko wenno Nabaloi wenno Kankanaey wenno Pangalatok
dagiti dadduma a dandaniwtayo.)
Nasutil a daniw, kunatayo ti erotica. Kasta
iti panangipatarustayo. (Basaen iti sinurattayo iti napalabas nga isyo daytoy a
maipapan kadagiti sinurat nga erotica wenno mapan sadiay www.bilingualpen.com a
nangiposteantayo.) Nasutil, kunatayo ta nangidaniwtayo iti maysa a banag ngem
adda met iti sabali a kaipapananna. Nasutil ngamin ti imahinasiontayo no
maminsan, ngem ketdi wholesome, saan a makasugkar wenno bulgar, saan nga imbaga
a diretso.
A kas kuna wenno paliiw dagiti dadduma nga
agsuksukisok ken agpalpaliiw, nalawa ken adu ti kaipapanan ti balikas dagiti
piksionista-mannaniw ngem kadagiti dadduma pay a mannurat.
Agipablaak aya met ti Bannawag ti erotica a
daniw? Wen met a, dagiti saan a bulgar, dagiti wholesome a balikas laeng.
Madlawan laeng daytoy dagiti addaan “mata ni mannaniw” isu a saan a bulgar wenno
nakaro unay a panagiparang wenno saan a makapasugkar a kaw-iden.
Mangiparangtayo man iti nalamuyot (soft) nga
ehemplo ti erotica a daniw iti estilo a food poetry nga impablaak ti Bannawag.
Adtoy ti ehemplo ti daniwtayo a naipablaak
iti Bannawag, Enero 29, 2001, kaw-identayo laengen ti maudi a pasetna: No
agburbureken danum panagkinnaawatan,/ Lumuknengto metten karnet’ awis/ A
pananggaot’ maikapito a sakramento/ Tapno mapiritan iti asin/ Ken matibnokan
dara a palet ti biag/ Ti dua a puso a pinagmaymaysa/ Tapno iti naglanglangan
nga ikamen/ Ti kasasam-itan a kidem ken samiweng,/ Maiborda iti ap-ap ti
pammati/ Ti resipi iti umuna a rabii,/ Ti dinardaraan…”
Dinardaraan kunami iti ilimi a Narvacan ti
dinugoan. Dayta ti pakabuklan ti maudi a paset ti daniw.
Ket nabasa met idi ni misis ti daniw iti
Bannawag, ta naayat met nga agbasabasa. Ket pinaliiwko ta manglanglangit
kalpasan a nabasana ti daniw, a kunam la no adda iti inna us-usigen a banag
wenno nakatukno iti atang a kunada, adda iti nakakuldinganna iti binasana a
daniw?
Ania
ngata ti mulmulmolan ti mugingna, aya? kunkunak met a idi, iti bagik.
Pagammuan, kunana ketdin nga immisuot: “Bao ninam, apay pati dayta a banag
idaniwmo?” Nupay marurod-a-saan, umis-isem ketdi. “Losngim kitdi, anak na lasika...!”
Imbaniekesna.
Ket
inulitko a, ti nasutil a linia ti daniw: saan aya a kasta ti resipi iti umuna a
rabii, ti dinardaraaan...?
Imbautbautna la ket ngarud ti Bannawag
kadatao.
Kadagiti addaan iti “mata ni mannaniw”
ammodan ti kayatko a sawen wenno ibagbagak iti daniw. Daniw dayta a napauloan
iti “Daniw-kusina #2” ta adda immuna a kasta met laeng ti paulona, ti daniw a
maipapan iti panagtuno iti bangus—a maiyarig iti agsurat iti sarita wenno daniw
iti panagtuno iti bangus, isu a daniw kusina, maipapan iti taraon. Daniw
taraon! Food poem nga intay lawlawaten.
Saan laeng a dagiti serioso a dandaniw iti
pakaadawan kadagiti maimpluensia ken nakatartarnaw a panagiladawan uray met iti
makapay-aw wenno iti komedi a dandaniw. Adu dagiti kakastoy a dandaniw, saan
laeng a dagiti nailibro no di ket uray iti net.
Mangadawtayo man iti maysa a food poem a
makaparay-aw. Naiposte (naipablaak) daytoy iti www.gigglepoetry.com babaen iti
pluma ni Robert Scotellaro ken napauloan iti “A Balanced Diet” wenno dagiti
agdietdieta ken naibulos iti kusina a persona. Immuna a naipablaak iti libro a
“Miles of Smiles” ti Meadowbrook Press.
Usigentayo a nalaing ti daniw taraon: “I
eat a balanced diet,/ I do it day and
night—/ a pound of brownies on my left,/ a pound upon my right.
And filling up my right hand,/ with clear
and certain heft,/ a twelve-ounce bag of jellybeans./
The
same is on my left.
A candy cane in one hand,/ and likewise in
the other./ There are equal sweets on either side,/ a big frown from my mother.
I eat a balanced diet,/ but mother
disagrees./ I just don’t understand it./ She’s so darned hard to please!
Dayta man ti makapaisem a daniw. No ania daydiay
ibagbagana ket maiduma iti rumbeng koma a maaramid. Maiduma iti sao iti aramid.
Agdiedietaak kunan ngem nagadu met ti ukkonna a makan iti pay aldaw ken rabii.
A kas met kadatao a, agdietaak kunak, ngem
saan met a masursurot, aglalo no magustoan ken tagiimasen ti maidaya a taraon,
malipatan dayta dieta.
Kuna la ket ngarud ti maysa kadagiti essay
a nabasak, a dayta kano balikas a dieta (diet) ket mabilbilang iti ramay iti
makatungpal. Balanced diet ti rason no saan a naimas ti naidasar a taraon, ngem
no naimas aglalo no nakaim-imas dayta a taraon ket uray la makapatubbog ti
katay ken makapabukirad iti mata, malipatan dayta a balikas. Wenno irason a
mammaminsan met laeng a nasalungasing; ngem ti maminsan gagangay nga agtinnag a
masansan.
Food poem? A, wen, saan laeng a dagiti
serioso a banag no di ket uray dagiti makaparay-aw. Food poem a maysa a klase
ti daniw a nasken pay a maidur-as iti Ilocano lit.
Nakisang no dipay makuna nga awan itan iti
makita a food poem iti Ilokano—iti man nangtratar iti taraon ti buksit ken
taraon ti naganaygay nga isip. @
ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ace_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn tum_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn srd_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn