Saladin
Ni Ṣalāḥ ad-Dīn Yūsuf ibn Ayyūb (Arabiko: صلاح الدين يوسف بن أيوب, Ṣalāḥ ad-Dīn Yūsuf ibn Ayyūb, Kurdo: سهلاحهدین ئهیوبی, Selah'edînê Eyubî) (1137/1138 – Marso 4, 1193), kaaduan nga ammo iti Akinlaud a Lubong a kas ni Saladin, ket maysa idi a Kurdo a Muslim, a nagbalin a ti immuna a Sultan ti Ehipto ken Siria, ken nangbangon ti Ayubi a Dinastia.[2][3][4] Isu ket nangidaulo kadagiti Muslim a suppiatan kadagiti Pranko ken dagiti dadduma pay nga Europeano a Krusada idiay Lebante. Iti panawen ti kabileganna, ti sultanatona ket nairaman ti Ehipto, Siria, Mesopotamia, Hejaz, Yemen, ken dagiti paset ti Amianan nga Aprika.
Babaen ti kabukbukodanna a panagidaulo, dagiti puersana ket inabakda dagiti Krusada iti Gubat ti Hattin, a daytoy ti nangidalanan ti pannakatiliw manen ti Palestina, a daytoy ket natiliw idi manipud kadagiti Fatimid nga Ehipsio babaen dagiti Krusada kadagiti kasakbayan a 88 a tawtawen. Urayno dagiti Krusada a Pagarian ti Herusalem ket nagtultuloyda nga adda para iti maysa a paset ti panawen, ti pannakaabakna idiay Hattin ket nangmarka ti ti nagsikkuan ti panagsuppiatna kadagiti Muslim ken dagiti Arabo. Isu a daytoy, a ni Saladin ket maysa a prominente a pigura kadagiti Kurdo, Arabo, ken Muslim a kultura. Ni Saladin ket maysa idi a nainget a nagraraem ti Sunni nga Islam.[5] Ti nasudi ken kinakabalierana ket inbagbaga babaen dagiti Kristiano a nagsursurat, a naisangsangayan kadagiti pannakalaglagipan ti Sillong ti Kerak, ken uraynono isu ket kasuppiat dagiti Krusada, isu ket kaaduan a nakagun-od ti panagrespeto kaniana, a nairaman ni Ricardo ti Puso ti Leon; nga isu ket agbalin koma a ginugora a pigura idiay Europa, isu ket nabalin a naramrambakan a kas pagarigan ti pamunganayan ti kinakabaliera.[6]
Nasapa a biag[urnosen | urnosen ti taudan]
Ni Saladin ket naiyanak idi idiay Tikrit, Mesopotamia. Ti personal a naganna idi ket "Yusuf"; ti "Salah ad-Din" ket ti laqab, ti deskriptibo nga epiteto, a ti kaibuksilanna ket "Kinaregta iti Pammati."[7] Ti pamilian ket kaputotan ti Kurdo,[2] ken nagtaud manipud ti siudad ti Dvin iti mediebal nga Armenia.[8][9] Isu ket apo a lalaki iti bangir ti inana ni Nur ad-Din. Ti tribu ti Rawadid a nagtaudanna ket naasimilado bassiten iti agsasao iti Arabo a lubong idi dayta a panawen.[10] Idi 1132 ti naabak a buyot ti Imad ad-Din Zengi, ti Apo ti Mosul, ket naserraan ti panagsanudda babaen ti Karayan Tigris ken kasumbangir ti pagsammakedan ti Tikrit nga idiay ket ti ama ni Saladin, ni Najm ad-Din Ayyub ket nagserbi a kas alkalde. Ni Ayyub ket nangited kadagiti balsa para iti buyot ken inikkanna idi iti pagyanan idiay Tikrit. Ni Mujahed al-Din Bihruz, ti dati nga aadipen a Griego a naidutok gobernador militar ti akin-amianan a Mesopotamia para iti serbisiona kadagiti Selyusida ket inungtanna ni Ayyub gapu iti panangited iti pagyanan ni Zengi ken idi 1137, pinapawnawna ni Ayyub manipud idiay Tikrit kalpasan idi ti kabasatna a lalaki a ni Asad al-Din Shirkuh ket pinatayna ti gayyem ni Bihruziti maysa a dayaw a panagpatay. Segun kenni Baha ad-Din ibn Shaddad, ni Saladin ket naipasngay iti isu met laeng a rabii idi pimmanaw ti pamiliana idiay Tikrit. Idi 1139, ni Ayyub ket ti pamiliana ket immalisda idiay Mosul nga idiay ket inaku ti utang ni Imad ad-Din Zengi ken indutokna ni Ayyub a kas komander iti pagsammakedan idiay Baalbek. Kalpasan ti ipupusay ni Zengi idi 1146, ti anakna a lalaki, a ni Nur ad-Din, ket nagbalin a nagturay iti Aleppo ken ti daulo dagiti Zengid.[11]
Ni Saladin, nga itan ket nagnanaed idiay Damascus, ket naireporta nga addaan iti naisangayan a panagay-ayat iti siudad, ngem ti pakaammo iti daytoy a nasapa a kinaubing ket manmano laeng. Ti maipanggep iti edukasion, ni Saladin ket insuratna a ti "ubbing ket dimmakelda iti waya a pinadakkel dagiti lallakay a kabagianda." Segun kadagiti maysa a biograpona, ni al-Wahrani, ni Saladin ket nakabael a simmungbat kadagiti salusod a maipanggep kenni Euklides, ti Almagesto, aritmetik ken linteg, ngem daytoy idi ket maysa nga akademiko a kapanunotan ken ti panagadal iti Koran ken dagiti "siensia ken relihion" ti nangisilpo kaniana kadagiti kontemporaneona.[11] Adda met dagiti dadduma a taudan a nagtunton a dagiti las-ud ti panagadalna isu ket ad-adu a nagay-ayat iti relihion ngem ti makitipon iti militar.[12] Ti sabali pay a banag a nakaapekto iti interesadona iti relihion ket idi las-ud ti Umuna a Krusada, ti Herusalem ket natiliw iti surpresa a panagraut babaen dagiti Kristiano.[12] Iti pay maipatinayon iti Islam, ni Saladin addaan iti pakaammo kadagiti henelohia, biograpia, ken pakasaritaan dagiti Arabo, ken dagiti pay linia ti putot dagiti Arabiano a kabalio. Iti pay ad-adu, isu ket nasayaat ti pannakaamona iti Hamasah ni Abu Tammam.[11] Isu ket nagsasao pay iti Kurdo, ken mabalin a makapagsao pay iti Turko.[13]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Pakasaritaan – Saladin
- ^ a b Adda dagiti adu a kontemporario a taudan ket mangibagbaga ti daytoy. Ti biograpo a ni Ibn Khallikan ket nangisursurat ti kastoy, "Dagiti historiador ket nakaitunos ti pannakaibagbagada a ti ama ken pamilia ni [Saladin] ket nanipud ti Duwin [Dvin]....Dagitoy ket Tattao a Kurdo ken nagtaud ti Rawādiya (sic), a daytoy ket sanga ti nalatak a tribu ti al-Hadāniya": Minorsky (1953), p. 124. Ti mediebal a historiador a ni Ibn Athir ket nangibatay ti insao manipud ti maysa pay nga agbilbilin: "...sika ken ni Saladin ket Kurdo ken sika ket saanmo a palubosan a ti bileg ket maipalabas kadagiti Turko": Minorsky (1953), p. 138.
- ^ Steed, Brian L., Panagsarut ti Angep ti Gubat: Pannakabigbigan ti Panagbalbaliw iti Pakigubatan, (Zenith Press, 2009), 176;"Ni Saladin ket maysa idi a Kurdo manipud idiay Tikrit.".
- ^ "Ensiklopedia ti Biograpia ti Lubong kenni Saladin". Naala idi Agosto 20, 2008.
- ^ Dagiti Moro Kamara a Pakalaglagipan ti Islamiko a Kultura III, 1970–1976 Kamara ti Islamiko a Kultura, 1978, p. 7.
- ^ "Saladin, Ricardo ti Puso ti Leon ken ti legado dagiti Krusada". Kanal 4. Naala idi 2011-07-25.
- ^ H. A. R. Gibb, "The Rise of Saladin", in A History of the Crusades, vol. 1: The First Hundred Years, ed. Kenneth M. Setton (University of Wisconsin Press, 1969). p. 563.
- ^ Bahā' al-Dīn (2002), p 17.
- ^ Ter-Ghevondyan 1965, p. 218
- ^ Tabbaa, 1997, p. 31.
- ^ a b c Lyons & Jackson 1982, p. 3
- ^ a b "Who2 Biography: Saladin, Sultan / Military Leader". Answers.com. Naala idi Agosto 20, 2008.
- ^ Northen, 1998, p. 809.
Adu pay a mabasbasa[urnosen | urnosen ti taudan]
- Gibb, H.A.R. (1973). The Life of Saladin: From the Works of Imad ad-Din and Baha ad-Din. Clarendon Press. ISBN 978-0-86356-928-9. OCLC 674160.
- Hindley, Geoffrey (2007). Saladin: Hero of Islam. Pen & Sword. ISBN 1-84415-499-8. OCLC 72868777.
- Husain, Shahnaz (1998). Muslim heroes of the crusades: Salahuddin and Nuruddin. London: Ta-Ha. ISBN 978-1-897940-71-6. OCLC 40928075.
- Reston, Jr., James (2001). Warriors of God: Richard the Lionheart and Saladin in the Third Crusade. New York: Anchor Books. ISBN 0-385-49562-5. OCLC 45283102.
- Scharfstein, Sol; Gelabert, Dorcas (1997). Chronicle of Jewish history: from the patriarchs to the 21st century. Hoboken, N.J.: KTAV Pub. House. ISBN 0-88125-606-4. OCLC 38174402.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig kenni Saladin iti Wikimedia Commons
oci_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn min_Latn slv_Latn bug_Latn szl_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn ace_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn