Ti
Limed iti Nasungbatan a Kararag
Ni
Anatoli Levitin, maysa a Ruso a mannurat ken estoriador, ket inusarna
ti adu a tawen iti pagbaludan idiay Siberian Gulag a dagiti araraw iti
Dios ket kasla timmangken iti daga. Ngem isu immay a nagsubli a medio
nasayaat iti espirituna. Insuratna a "ti kadakkelan amin a milagro
ket kararag." "Iturongko laeng ti panunotko iti Dios ket sigud
a makariknaak iti puersa a maibukbukbok kaniak manipud iti adinno, ditoy
kararuak ken entiro a kinataok. Ania daytoy? Adinno ngata iti pangalaak,
maysa nga awan pategna a lakay ken nabannogen iti biag, iti pigsa a
mangpapigsa ken mangisalakan kaniak, mangitag-ay kaniak a nangatngato
ngem ti daga? Daytoy ket aggapu manipud iti ruarko ket awan iti puersa
ditoy lubong a kaanoman ket makalaban ditoy."
Ditoy
a mangidalan ket makitatayo no kasano a ti kararag ket tumulong kadatayo
a mangitakder ti napigpigsa a relasion iti Dios ken ti nasalun-at a
Nacristianoan a panagbiag.
1.
PANNAKISARITA ITI DIOS
Kasanotayo
a masiguro a denggennatayo ti Dios no agkararagtayo?
"Ket
umawagkayto kaniak, ket rumuarkayto ket agkarkararagkayto kaniak, ket
ipangagkayonto. Ket sapulendakto, ket masarakandak, intono birokendak
iti amin a pusoyo."--Jeremias 29:12, 13.
Ania
iti talged nga inted ni Jesus kadatayo a denggenna ken sungbatanna dagiti
kararagtayo?
"Ket
siak kunak kadakayo: Dumawatkayo, ket maikkankayto; agsapulkayo, ket
makasarakkayto; umawagkayo ket ilukatandakayto."--Lucas 11:9.
Ti
kararag ket agsinnabat a pamayan iti panagsarita. Dayta iti inkari ni
Jesus.
"Adtoy,
siak addaak nga agtaktakder iti ruangan, ket agtugtugak; no adda dumngegto
iti timekko ket luktannanto ti ruangan, sumrekakto kenkuana, ket makipanganakto
kenkuana, ket isu, kaniak."--Apocalipsis 3:20.
Kasano
a posible iti agtugaw ken maaddaan iti naimbag a pannakisarita iti maysa
a pannangan iti rabii kenni Jesus? Umuna, babaen iti panangibagatayo
Kenkuana ti tunggal banag nga adda iti pusotayo iti kararag. Maikadua,
babaen iti naannad a panagdengngegtayo. Kas iti intayo panagmuni-muni
iti kararag, ti Dios ket direkta a makapagsarita kadatayo. Ken kas iti
intayo panagadal iti Sao ti Dios, ti Dios ket agsarita kadatayo babaen
kadagiti panidna. Ti kararag ket mabalin nga agbalin a dalan iti panagbiag
agpaay iti Cristiano.
"AGKARARAGKAYO
A KANKANAYON; Agkararagkayo a di agressat; Iti isu-amin, agyamankayo;
ta daytoy ti nakem ti Dios ken Cristo Jesus ti maipapan kadakayo."--1
Tesalonica 5:16-18.
Kasanotayo
nga "agkararag nga awan ressatna"? Kanayontayo kadi a nakaparintumeng
iti amin a tiempo, wenno agtultuloytayo nga ulit-uliten dagiti paset
iti panagdayaw wenno kararag? Siempre ket saan. No di ket agbiagtayo
a nakadikdikket unay kenni Jesus a mabalintayo latta iti makisarita
Kenkuana iti aniaman a tiempo, uray adinno.
"Iti
tingnga iti adu a tattao iti kalsada, iti tingnga iti komersio, ket
mabalintay laeng ti agkararag iti Dios tapno dumawattayo iti nailangitan
a panangidalan
. kanayontayo a lukatan ti ruangan dagiti pusotayo
ken dawatentayo kenni Jesus nga umay agtaeng kas nailangitan a bisita
ti kararuatayo."-Steps to Christ, p. 99.
Maysa
kadagiti kaimbagan a pamayan tapno maparang-ay daytoy a kita iti nadikket
a relasion ket ti masursurotayo iti agmuni-muni kas iti intayo panagkararag.
"Toy
panagpanunotko nasam-it koma kenkuana: pagrag-oakto ni JEHOVA."--Salmo
104:34.
Saanka
a basta agapura a mapan iti listaan dagiti dawatmo no agkarkararagka.
Agurayka. Dumngegka. Ti bassit a panagintuod a napno iti kararag ket
mangparang-ay a pirmi iti relasionmo iti Dios.
"Umadanikayo
iti Dios, ket isu umasidegto kadakayo."--Santiago 4:8.
No
ad-adda a mapantayo umasideg kenni Jesus, ket ad-adda a mapadasantayo
ti presensiana. Isu nga aggianka iti distansia a makapagsinnaritaka
kenni Jesus, ket saanka nga agdukot maipapan idiay no kasanom nga ibaga
ti tama a sarita. Basta agsaoka a sipupudno ken silulukat. Saritaem
maipapan iti amin a banag. Isu Mismo ket naglabasannan ti rigat iti
patay tapno Isu ket agbalin a nadikket a gayyemmo.
2.
KASANO ITI AGKARARAG
No
datayo ket ar-aramidentayo iti agkarkararag, mabalintayo a suroten ti
ehemplo ti kararag ti Apo, ti modelo iti kararag nga insuro ni Jesus
kadagiti adalanna kas sungbatna iti dawatda nga "Isuronakami nga
agkararag."
"Amami,
nga addaka sadi langit, madaydayaw koma ti Naganmo. Umay koma ti pagariam.
Maaramid koma ti pagayatam kas sadi langit kasta met ditoy daga. Itedmo
kadakam ita ti taraonmi iti inaldaw. Ket pakawanennakami kadagiti ut-utangmi,
a kas met panamakawanmi kadagiti nakautang kadakami. Ket dinakam iyeg
iti pannakasulisog, no di ket isalakannakami iti dakes. Ta kukuam ti
pagarian, pannakabalin, ken ti dayag iti agnanayon. Amen."--Mateo
6:9-13.
Kas
maiyannurot iti sukog nga inted ni Jesus iti kararagna ket masapul a
mapantayo umasideg iti Dios kas Amatayo nga adda idiay langit. Dawaten
nga ipanguloanna dagiti pusotayo kas iti pagayatanna a nagballigi iti
langit. Birokentayo Isu nga agpaay kadagiti pisikal a kasapulantayo,
pannakapakawan, ken agpaay iti managpakawan a kababalin. Laglagipentayo
a ti abilidadtayo a lumaban iti basol ket aggapu iti Dios. Ti kararag
ni Cristo ket nagleppas iti panangiyebkas iti panagdayaw.
Iti
sabali pay nga okasion, imbilin ni Jesus kadagiti adalanna nga agkararagda
iti Ama "iti naganna" (Juan 16:23)-dayta ket, tapno agkararagda
a maitunos iti prinsipio ni Jesus. Isu a dagiti Cristiano ket kadawyan
a leppasenda dagiti kararagda iti kastoy a sasao: "Iti nagan ni
Jesus, Amen." Ti sao nga Amen ket sao a Hebreo a ti kayatna a saoen
ket, "maaramid koma."
Nupay
ti kararag ti Apo ket mangted iti panangidalan no ania iti ikararagtayo
ken no kasano iti mangforma iti kararag, ti pannakisaritatayo iti Dios
ket napinpintas a makaaramid iti kararag iti bukodtayo a panagdawat
iti puso. Mabalintayo nga ikararag maipapan iti aniaman a banag. Aw-awisennatayo
ti Dios nga ikararagtayo ti pannakapakawan dagiti basoltayo (1 Juan
1:9), parang-ayenna ti pammatitayo (Marcos 9:24), dagiti kasapulantayo
iti biag (Mateo 6:11), pannakapaimbag manipud panagsagaba iti rigat
ken saksakit (Santiago 5:15), ken ti pannakaibukbok iti Espiritu Santo
kadatayo (Zacarias 10:1). Pinatalgedannatayo ni Jesus nga alaenna amin
dagiti masapsapultayo ken parparikuttayo Kenkuana, awan iti banag a
bassit a saantayo a mabalin nga ikararag.
"Nga
itaklinyo kenkuana ti amin a pagdanaganyo gapu ta isu aluadannakayo."--1
Pedro 5:7.
Ti
Mangisalakantayo ket interesado iti tunggal detalye dagiti biagtayo.
Ti pusona ket pumudot no dagiti pusotayo ket dumket Kenkuana iti ayat
ken pammati.
3.
PRIBADO A PANAGKARARAG
Kaadduanna
kadatayo ket addan iti banbanag a saantayo a basta-basta nga ibaga uray
pay kadagiti kadikketan a gagayyemtayo. Isu a ti Dios ket aw-awisennatayo
a palag-anentayo dagiti bagitayo iti limed a panagkararag: sika ken
Isu laeng. Saan a gapu ta masapulna iti aniaman nga imformasion. Ammo
ti Dios dagiti nakalimed a butbutengtayo, dagiti nakalemmeng a motibotayo,
ken nakakali a sakit ti nakemtayo a nakarkaro ngem ti pannakaammotayo
kadagiti bagitayo. Ngem masapultayo a lukatan dagiti pusotayo iti Maysa
a makaammo unay kadatayo ken nagayat kadatayo iti kasta unay. Ti panagimbag
ket mangrugi no ni Jesus ket masagidna dagiti sugattayo.
No
agkararagtayo, ni Jesus a Nangato a Paditayo ket asideg tapno tulungannatayo.
"Addaantayo
iti maysa a NASULISOG ITI ISUAMIN, A KAS KADATAYO-ngem saan a nagbasol.
Umadanitay ngarud a sitatalged iti trono ti parabur awatentayo ti asi
ken makasaraktayo iti parabur; a tumulong kadatayo iti aldaw ti pannakasapul."--Hebreo
4:15, 16.
Mariknam
kadi a sika ket madandanagan, aburido unay, ken nakabasol? Iyaplagmo
ti sangoanan iti Apo, Maitednanto amin dagiti tunggal masapsapultayo.
Addaantayo
kadi iti naisangsangayan nga agpaay iti pribado a panagkararag?
"Ngem
sika, inton agkararagka, sumrekka iti siledmo, ket into nairikepen ti
ruangan, agkararagka ken Amam nga adda iti nalimed
gungunaannakanto."--Mateo
6:6.
Kas
mainayon iti panagkararagtayo no magmagnatayo iti dalan, panagtrabaho,
wenno manarimaantayo nga agragragsak iti maysa a pagraragsakan, ti tunggal
Crisitano ket masapul a maaddaan iti tiempo nga ilasinna iti tunggal
aldaw nga agpaay iti personal a panagkararag ken panagadal iti Biblia.
Aramidem ti inaldaw a pannakisaritam iti Dios iti tiempo a mariknam
a sika ket naregta unay ken makapagpanunot a nalaing.
4.
PANGKAADUAN A PANAGKARARAG
Ti
pannakitiponmo kadagiti dadduma tapno agkararag ket mangaramid iti naisangsangayan
a pannakimaymaysa ken mangawis iti pannakabalin iti Dios iti naisangsangayan
a pamayan.
"Ta
no adino ti naguurnongan ti dua wenno tallo gapu iti naganko, addaak
idiay iti nagtengngaanda."--Mateo 18:20.
Maysa
kadagiti katan-okan a banbanag a maaramidtayo kas maysa a familia ket
ti mangparang-ay iti panagkararag a panagbiag nga agkakadua. Ipakita
kadagiti annakyo a mabalintayo nga ipan a direkta Kenkuana dagiti masapsapultayo.
Maragsakanda maipapan iti Dios kas iti pannakakitada Kenkuana a sumungsungbat
kadagiti kararagyo iti praktikal a detalye iti biag. Aramiden ti panagdayaw
iti familia a maysa a naragsak, nasayaat a tiempo iti panagiinnadal.
5.
DAGITI PITO A SEKRETO ITI NASUNGBATAN A KARARAG
Idi
ni Moises ket nagkararag, ti nalabasit a baybay ket nagudua. Idi ni
Elias ket nagkararag, ti apuy ket bimmaba manipud langit, Idi ni Daniel
ket nagkararag, ti anghel ket sinerraanna dagiti ngiwat dagiti mabisin
a leon. Ti Biblia ket mangipakita kadatayo iti adu a makaliwliwa nga
estoria iti nasungbatan a kararag. Ken irekomendana ti kararag kas pamayan
tapno maikonektatayo iti mannakabalin a pigsa ti Dios. Inkari ni Jesus:
"No
adda aniaman a dawatenyonto iti naganko, dayta ti aramidekto."--Juan
14:14.
Ngem
dagiti dadduma a kararag ket kasla agtultuloyda a saaan a masungsungbatan.
Apay? Adtoy dagiti pito a prinsipio a tumulong kenka nga agkararag iti
nakarkaro nga epektibo:
(1)
Kanayonka a nakadikket kenni Jesus.
"NO AGNAEDKAYO KANIAK, ket dagiti saok
agtaengda kadakayo, dawatenyo ti aniaman a kayatyo ket maaramidto kadakayo."--Juan
15:7.
No
aramidentayo ti relasiontayo iti Dios a nangruna ken kanayontayo a nakadikket
Kenkuana, ket mangngegtayo ken makitatayo dagiti sungbat kadagiti kararagtayo
a ti sabali a pamayan ket mapalabas a saantayo a mapupuotan.
(2)
Kanayon nga agtalek iti Dios.
"Ket amin a dawatenyonto iti panagkararag,
NO SIPAPATIKAYO, awatenyonto."--Mateo 21:22.
Ti
pammati, wenno maadddan iti pammati, kayatna a saoen ket datayo ket
pudno nga agtaltalek iti Amatayo iti langit a mangted kadagiti masapsapultayo.
No marirriribukanka gapu iti kinakurang iti pammati, laglagipem a ti
Mangisalakantayo ket nagaramid iti milagro agpaay iti tao a nagpakaasi
iti pannakauppapay.
"Mamatiak,
tulungam ti kurang ti pammatik."--Marcos 9:24.
Basta
ipunteriam ti panunotmo iti panangusarmo iti pammatim nga adda kenka;
saanka a madukutan iti pammati nga awan kenka.
(3)
Itedmo a sitatalna iti pagayatan ti Dios.
"Ket daytoy ti adda kadatayo a panagtalek
kenkuana, a no adda aniaman a dawatentayo a MAYANNUROT ITI PAGAYATANNA,
isu denggennatayo."--1 Juan 5:14.
Laglagipen
a kayat ti Dios a suroannatayo, ken kasta met nga ikkannatayo dagiti
banbanag, babaen iti kararag. Isu nga no dadduma ket ibagana a s "Saan";
no dadduma ket iturongnatayo iti sabali a direksion. Ti kararag ket
maysa a pamayan tapno ad-adda a maiyasidegtayo iti pagayatan ti Dios.
Masapultayo iti agbalin a sensitibo iti sungsungbat iti Dios ken makaadaltayo
manipud kadakuada. Ti panangaywantayo kadagiti diretsaan a dawdawattayo
ken no ania iti naaramid kas resultana ket dakkel a tulong.
Ti
Espiritu Santo ket tumulong kenka tapno mapanka iti tama a pagilasinan:
"Ti Espiritu ket mangiballaet agpaay kadagiti Santo kas maiyannurot
iti pagayatan ti Dios" (Roma 8:27). Laglagipen a dagiti pagayatantayo
ket kanayon a mailapat iti pagayatan ti Dios no makitatayo a kas iti
pannakakitana.
(4)
Aguray a siaanus iti Dios.
"PINATURAYKO A SIAANUS NI JEHOVA; ket
inallingagnak, ket nangnegna ti ikkisko."--Salmo 40:1.
Ti
nangruna a punto ditoy ket taginayonen ti punteriam iti Dios, taginayonem
ti panunotmo iti solusionna. Saanka a dumawat iti tulong iti Dios iti
maysa a minuto, kalpasanna ti sumaruno ket padasem a limmesen dagita
parikutmo iti panagbirok iti liwliwa. Agurayka a siaanus iti Apo; masapultayo
unay dayta a disiplina.
(5)
Saanka a kumkumpet iti aniaman a basol.
"No IPATEGKO TI KINADAKES ITOY PUSOK,
ti Apo saanto a dumngeg."--Salmo 66:18.
Dagiti
kadwyan a mabigbig a basbasol ket mangpugsat iti pannakabalin ti Dios
kadagiti biagtayo; isinanatayo daytoy manipud iti Dios (Isaias 59:1-2)
Saan a mabalin a nakakapet dayta maysa nga imam iti basol ken dayta
maysa nga imam ket dumawdawat iti nailangitan a tulong Ti naimpusoan
a panangipudno ken panagbabawi ket mangresolba iti parikut.
No
saantayo nga ipalubos ti Dios a mangibulos kadatayo manipud kadagiti
dakes a panpanunot, sasao, ken ar-aramid, dagiti kararagtayo ket saan
nga epektibo.
"Agdawatkayo
ket dikay umawat, ta saan a nasayaat ti panggepyo nga agdawat, ta karitenyo
kadagiti ragragsakyo."--Santiago 4:3.
Ti
Dios ket saanna a sungbatan iti 'wen" dagiti naimbukodan a karkararag.
Taginayonen a silulukat dagiti lapayagmo iti linteg ti Dios, iti pagayatanna,
ket taginayonenna met a silulukat dagiti lapayagna kadagiti ar-ararawmo.
"Ti
di mangyallingag iti lapayagna iti panangdengngegna iti linteg, uray
pay ti kararagna makarimon."--Proverbio 28:9.
(6)
Riknaem ti pannakasapulmo iti Dios.
Ti Dios ket sumungsungbat kadagiti dumawdawat iti presensiana ken pannakabalinna
kadagiti biagda.
"Nagasat
dagiti mabisin ken mawaw iti kinalinteg; ta mapnekdanto."--Mateo
5:6.
(7)
Piliten ti agtultuloy nga agkararag.
Inladawan ni Jesus ti pannakasapul iti agtultuloy a panangisingasing
kadagiti dawattayo babaen iti panangiyestoriana iti mapilit unay a babai
a balo a kanayon a mapan iti hues gapu iti dawatna. Ti udina ket, kinunana
ti hues nga addaan iti panagsikor, "Ngem gapu ta daytoy balo makaalimuteng
kaniak, aramidekto ti kinalinteg kenkuana, tapno sumardeng nga um-umay
kaniak. Ket kinuna ti Apo: Denggenyo ti sao ti okom a nakillo. Ket ti
Dios dinanto aramiden ayan ti kinalinteg kadagiti pinilina, nga umaw-awag
kenkuana iti aldaw ken rabii, ket addanto anusna kadakuada?" (Lucas
18:5-7).
Ibagam
iti Dios dagiti masapsapulmo, namnamam, ken planom. Dawatem dagiti nalatak
a bendision, a tumulong kadagiti tiempo iti pannakasapul. Ituloymo iti
agbirok, ken ituloymo iti dumngeg, inggana makasursuroka iti banag manipud
iti sungbat iti Dios.
6.
DAGITI ANGHEL KET AGSERSERBIDA AGPAAY KADAGITI MASAPSAPUL DAGITI AGKARKARARAG
Ti
salmista ket nagragsak a babaen iti ministerio iti anghel iti Apo, dagiti
kararagna ket nasungbatan:
"Binirbirokko
ni JEHOVA, ket isu sinungbatannak, ket inispalnak kadagiti amin a panagbutbutengko.
Kimmitada kenkuana, ket nagraniagda; ket dagiti ruprupada uray kaanoman
didanto agmalmalanga. Toy nanumo a tao imkis, ket dinengngeg ni JEHOVA,
ket insalakanna kadagiti amin a dukdukotna. Ti anghel ni JEHOVA alikubkubenna
dagiti agbuteng kenkuana, ket ispalenna ida."--Salmo 34:4-7.
No
agkarkararagtayo, ibaon ti Dios dagiti anghelna tapno sungbatanda dagiti
kararagtayo (Hebreo 1:14). Ti tunggal Cristiano ket addaan iti anghel
a bantayna:
"Kitaenyo
ta dikay umsien ti maysa kadagitoy babassit nga ubbing, ta kunak kadakayo
a dagiti anghelda sadi langit agnanayon a makitada ti langa ni Amak
nga adda sadi langit."--Mateo 18:10.
Gapu
kadagiti karkararagtayo!
"Maammoan
koma dagiti isu-amin a tattao ti kinaanusyo. Ti Apo asidegen. Dikay
madanagan iti uray ania, no di ket kadagiti isu-amin, maipakaammo koma
dagiti dawdawatyo iti Dios, gapu iti kararag ken araraw, agraman panagiaman.
Ket ti talna ti Dios, a daeganna ti amin a pannakaawat, aywanannanto
dagiti pusoyo ken dagiti panunotyo ken Cristo Jesus."--Filipos
4:5-7.
7.
TI ESTILO TI PANAGBIAG TI CRISTIANO
Inladawan
ti Biblia ti naidumduma nga estilo ti panagbiag ti Cristiano. Babaen
idiay Efeso 4:22-24, ti Cristiano ket "masapul nga ikkatenna"
ti daanen a panagbiag a nagresulta manipud kadagiti "makaallilaw
a kalkalikagum," ken "isuot" ti baro a panagbiag a "naparsua
tapno agbalin a kas iti Dios." Ditoy a kasuratan ken iti Guide
6, nadiskobretayo nga idiay baro a pannakaiyanak datayo ket "naparsua
manen" tapno agbalin a sabali a kita a tao kenni Cristo.
Daytoy
a mangidalan ken dagiti innem pay a sumaruno-ket iparangna ti panagbiag
ti Cristiano; ipakitada dagiti limed iti naragsak a biag iti Cristiano.
Tulungandaka dagitoy a mangaramid iti napigpigsa a relasion ken Cristo,
nga agresulta iti naidumduma nga estilo ti panagbiag ti Cristiano. Isu
nga ikitatayo dagita matayo kenni Jesus ita nga aldaw ket agbalinkayo
a paset iti daydiay a maudi a selebrasion iti panagballigi inton ti
talna ni Jesus ket agparang nga awan iti tumakder a kumarit.
sag_Latn ilo_Latn fij_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn sag_Latn ilo_Latn pag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn pag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn sag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn plt_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn twi_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn twi_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn bjn_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk lvs_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn war_Latn ilo_Latn grn_Latn sag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn twi_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk lvs_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn sag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn kea_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn twi_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk twi_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn sag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn sag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn sag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn twi_Latn ilo_Latn ilo_Latn war_Latn ceb_Latn ilo_Latn ilo_Latn sag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn sag_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn sag_Latn ilo_Latn ilo_Latn knc_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn twi_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn