VIGAN CITY, June 25 — Apay nga importante ti panagannad tapno malapdan ti panagsakit ti pali wenno kidney? Segun ti broadcasters’ manual nga us-usaren ti nagsurat kas agiwarwaragawag, dagitoy dagiti rumbeng nga intay adalen a nalaing tapno intayo met agulimek ken agpanunut no apay a salluadantayo dagiti pali tayo.
Maysa a pangta iti salun-at ken biag ti sakit ti pali no daytoy ket saan a maduktalan iti nasapa ken maikkan ti umno nga agas. Daytoy a sakit mairaman ti umuna a 10 a rason ti ipapatay ditoy Pilipinas. Traidor daytoy a sakit gapu ta narigat a mailasin no ti maysa a tao ket adda kastoy a sakitna. Aglalo no mangrugrugi pay laeng ta masansan ket awan ti pagilasinan. Maammuan laengen ti maysa a tao ket adda kastoy a sakitna no daytoyen ket nakaro.
Maibasar iti maysa a panagadal iti kada maysa milyon a Pilipino, 120 kadagitoy iti addan iti end stage renal diseasese (ESRD). No ti pasiente ket addan iti daytoy nga ‘end stage’ saanen nga agan-andar ti duwa a palina. Isu a masapulen ti daialysis wenno transplant ti kidney wenno pali. PhP2,500 inggana’t PhP5,000 ti kada session ti dialysis. Masapul ti tallo a session ti dialysis ti kada lawas. Sabali pay dagiti gastos ti laboratorio ken nangingina nga agas a masapulna.
Amin a kaso ti ESRD ket masapul ti dialysis wenno kidney transplant. Idi 2008 naireport nga ti pagilian adda 7,589 ti kaado ti baro a pasiente, 82 kaniada ti nag-pre-emptive transplant operation sakbay madialysis, 669 kadakuada ti naoperar kalpasan ti dialysis ti mano a bulan. Immabut ti 8,258 dagiti kaso ti ESRD.
Saan nga amin nga addaan ESRD ket mabalin iti kidney transpalant. Ti 40 porsiento ket saanen a mabalin isu nga ingga’t tungpal biagdan nga agdialysis. Dagiti met mabalin iti operasion ket masapul nga agbayad ti PhP500,000 inggana’t maysa milyon a pesos, laksid pay ti kinarigat ti panagbiruk ti donor, gastos ti agas nga inaldaw tapno saan nga i-reject ti kidney a naitransplant. Daytoy ket mangted pay ti emosional ken psychological a pakaringguran ti pasiente ken pamiliana.
Mabalin met a malapdan dagitoy a sakit. Ngem no addan daytoy a sakit ti pali, saanen a maagasan pay. Isu a nasaysayaat no liklikan no nasapa pay. (ANL/ICR-PIA 1 Ilocos Sur)
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn