Kolum ni Jobert M. Pacnis
(Maudi iti dua a paset)
No ngarud agdaddadaelen ti ngipen dagiti ubbing iti naganus pay laeng a tawenda (sakbay ti dose a tawenda), anusan a dalusan dagitoy tapno saanen nga agramaram pay ket maitungtungkua ti pannakaibusda agingga iti panawen a panagtutubo dagiti permanent teeth-da.
Napipia kano nga amang daytoy ngem ti papag-ot a papag-ot.
Kasano ngamin ti panagdalus kadagiti ngipen dagiti ubbing?
Masapul a mangkita iti toothpaste a maibagay iti panagramanda. Daytay saan a nagasang, daytay naisangrat a para kadakuada.
Iti panangipan iti toothpaste iti gisigisda, umanayen ti kaadu a dua bukel ti balatong. Madi kano no adu unay a kas kadagiti ipakpakita ti komersial. No nalabes ti fluoride iti ngipen dagiti ubbing, mangibunga daytoy iti aw-awaganda iti dental fluorosis— daytoy daytay panagpurawpuraw dagiti ngipenda a kasla makuskuskosan.
Iraman pay a gisigisan ti dila dagiti ubbing tapno saan nga agtalinaed dita dagiti mikrobio a pagtaudan met laeng dagiti mangdadael kadagiti ngipen. Awan kano ti serserbi ti panaggisigis no di madalusan ti dila.
Maigunamgunam pay ti panagaramat iti dental floss a pagikkat kadagiti rugit iti nagbabaetan dagiti ngipen. Saan ket a basta panait lattan wenno ania ditan a ginargarnut iti aglawlaw kas koma iti iit.
Iti rabii, maisabali laeng ti pamay-an a panangdalus iti ngipen dagiti ubbing. Gisigisan ida nga awan ti usaren a toothpaste. Iraman met laeng ti dila. Pagmulumogen. Kalpasanna, ikkan met laeng iti toothpaste ti gisigisda ket uliten ti proseso. Ngem saanda koman nga agmulmulumog kalpasanna. Iturogda a kasta.
Itoy kano a wagas, masalakniban dagiti ngipen kadagiti bakteria iti agpatnag. Awan ti gundaway dagiti bakteria nga agdadael.
Inton panawenen nga agtubo dagiti permanent teeth, no nakaruar kano aminen dagiti pannakauloda, paikkan iti sealant kadagiti dentista tapno saan nga agdadael dagitoy. Salaknib dayta a sealant kadagiti agdadael a mikrobio. Ket agbalinto a napintas ti ngipen dagiti ubbing.
Iti kano napnapanan ni Dok Aquilizan a pagilian, aglalo iti Singapore, Hongkong ken Japan, manmano dagiti ubbing ti adda dadael ti ngipenna. Iti maysa a klase dagiti ubbing a napananna, maysa kano laeng ti adda diperensia ti ngipenna, a maymaysa pay a ngipen ti mangrugrugi pay laeng nga agabut.
9:10 ti ratio ti napintas ti ngipenna kadagiti napnapananna. Kabaligtad ditoy pagiliantayo. Iti dagup a sangapulo a Pilipino nga ubing, siam ti dadael dagiti ngipenda, maysa laeng ti napintas.
Ket gapu amin dayta kadagiti nagannak. Wen, awan kano ti sabali a mapabasol no di dagiti nagannak.
Malagip la ket ngarud ni Dok Aquilizan a sadiay Europa, maidarum dagiti nagannak no matakuatan a nagdadael ti ngipen dagiti annakda ta dida impakpakita kadagiti dentista. Ngamin, libre sadiay ti serbisio dagiti dentista. Ti gobierno ti makaammo nga agbayad kadakuada. Awan ngarud ti rason dagiti nagannak tapno dida ipakita dagiti ngipen dagiti annakda bayat ti panagdakkelda.
Isu a manmano ngarud met ti pasiente sadiay a dadael ti ngipenna a nataengan. Di kad’ awan unay ti mapagpagut ti ngipenna. No agpakitaka iti maysa a dentista, permi kano a nginana. Ken narikut. Maala ti blood sugar level, blood pressure, ken ammuenda a nalaing ti medical history-m. Ken adu a laboratory exam ti pagdalanan. Sa mayuray ti makabulan sakbay a maited ti serbisio ti dentista a kasapulan. Saan a kas ditoy pagiliantayo a napanka iti klinika ti dentista, agurayka, iti apagbiit, mabalin a napagutankan wenno naalamon ti serbisio a kayatmo.
Ti rigatna kano kadagiti dentista idiay Europa, dumanon iti 40 a porsiento ti alaen ti gobierno a bingayna iti siningir ti dentista a bayad ti serbisiona. Awan ti mailemmeng sadiay ta bin-ig nga online ken nakaresibo amin a bayadan. Dakkel ti sungsungbatan iti gobierno ti maysa a dentista a di mangsurot kadagitoy.
Ita ta naammuantayo dagitoy addang a mabalin a pangsalbar kadagiti ngipen dagiti annaktayo, saantayo koma ngaruden nga agbayagbayag. Ikkantay’ ti panawen dagiti annaktayo para iti nasam-itto latta a panagis-isemda uray dadakkeldanton.
Imula iti panunotda a saan a masapul a kabuteng dagiti dentista. Adun dagiti moderno nga addang ken ramitda a mangtaripato kadagiti ngipen—a di pulos marikrikna ti sakitna (ta daytoy ti maysa a pagmadian dagiti annak nga agpakita kadagiti dentista).
Agkutitayo ngarud itan tapno ni beybi makaay-ayo latta ti isemna.#
cat_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn