Daranudor ti Ilocandia: Salaudan ti aglawlaw, ilaban ti karbengan
Ni SHERWIN DE VERA
www.nordis.net
Ti Hunyo ket naituding a bulan para iti aglawlaw (Environment Month), bayat a ti Hunyo 5 ket ramrabakan ti sangalubungan kas World Environment Day. Kapapatgan a lagipen iti panangrambak ti daytoy nga aldaw dagiti indibidwal a nangipaay ti panawen ken biag iti panangsaluad ti aglawlaw. Malaksid pay a rumbeng a maawatan iti tunggal indibidwal a ti panangsalaknib ti aglawlaw ket nairut a nakasilpo iti panangitandudo ti karbengan-tao ken panggimong nga hustisya.
Kas paset ti panangselebrar daytoy, naimbitarannak a makipagpaset ti maysa a panagtitipon iti Syudad ti Baguio tapno ibingay ti panakidangdang ti umili ti Ilocos kontra iti panagminas ti blacksand idi Hunyo 4. Ti aktibidad ket indauloan ti Philippine Misereor Partners, Inc. ken Catholic Bishops Conference of the Philippines-National Secretariat for Social Action-Caritas Philippines.
Napili ti isyu a maibingay gapu iti nadamagda a narimat a pakasaritaan ti laban ti umili ti Ilocos kontra iti panagminas ti magnetite. Ti pasamak ket ladawan ti kinapinget ti umili a mangirupir ti karbenganda para iti natalged ken nasalun-at nga ekolohiya, iti laksid ti angta, pamutbuteng ken panangikalintegan dagiti adda iti turay ti makadadael a panagminas.
Partikular a naikkan talmeg iti imbingay ko dagiti nagun-od nga adal, balligi ken dagiti karit a sangsangoen ti rehiyon kasilpo iti isyu.
Maipalagip a manipud 2008 inggana ti Agosto 2013 ket awan sarday a nagminas dagiti kompanya manipud ti China iti blacksand iti Metro Vigan ken idiay Sta. Cruz. Numanpay napasamak ti reyd ken panangdadael ti National Bureau of Investigation kadagiti planta iti San Vicente ken Caoayan, nagtultuloy dagiti mano a barko idiay wangawangan ti Abra River a nagminas iggana ti nasapa a paset ti 2014.
Kadaytoy a pasamak, dakkel ti susungbatan dagiti lokal nga opisyal. Pinalubusan ken sinuportaran dagitoy ti mayor iti Caoayan, San Vicente, Sta. Catalina ken Sta. Cruz. Kastamet a dinepensaan ti liderato ti probinsia dagiti kompanya ken ti panagminas kadagiti panangbabalaw ti simbaan, environmental groups, ken umili.
Ngem nagpursige ti umili a labanan ti panagminas. Babaen ti nasaknap nga edukasyon ken panagorganisa ket nagtignayda. Naiyaramid dagiti panagsukisok tapno maibutaktak dagiti kinaulbod nga ibagbaga ti kompanya ken mano nga opisyales ti gobyerno. Kastamet a nadakamat dagiti ligal a pamuspusan kas iti petisyon, panangipila ti Writ of Kalikasan ken dadduma pay.
Ngem ti kabibiligan a nagbalin nga armas ket ti tuloy-tuloy ken dadakkel a panagtignay ti umili. Babaen daytoy nagun-od ti adu a balligi, kas iti moratorium ti panangipaay ti mineral processing permit para iti magnetite iti Ilocos. Kasta met ti panangaprubar dagiti mano a lokal a gobyerno ti resolusyon ken ordinasa kasilpo ti panagminas. Nagalimpatok dagiti babassit a balligi ti umili iti pannakareyd ken panangdadael dagiti pasilidad ti kompanya babaen ti tulong ti NBI.
Kadagiti amin a gannuat, dakkel ti pinaset dagiti apektado a komunidad, ti simbaan aglalo dagiti papadi ken madre ti Archdiocese of Nueva Segovia ken kasatamet dagiti mano nga opisyal ti gobyerno a makaawat ken makipagrikna iti laban. Pammaneknek daytoy a ti kabibilegan nga armas tapno masaluadan ti aglawlaw ken mairupir ti karbengan ket ti nairut a panagkaykaysa ken panagtignay ti umili ken dagiti nadumaduma nga institusyon.
Numanpay adu dagiti nagun-od nga adal ken balligi, agtaltalinaed latta dagiti karit a rumbeng a sanguen iti panangsalaknib ti aglawlaw. Inggana ti agdama ket saan pay a nakanselar dagiti aplikasyon ken pammalubos nga agminas ti magnetite iti Ilocos. Kastamet nga adu kadagiti dadakkel a kompanya ti panagminas ti agtultuloy nga agmanmaniobra ken mangalallilaw tapno mapatuloy ti manangurimes a panggepda.
Kadadakkelan a karit iti agdama ti umirirteng a ranggas ti gobierno ken dagiti korporasyon laban kadagiti mangitantandudo ti karbengan-tao ken panangsalaknib ti aglawlaw. Iti agdama, naibilang a maikadua a kapepeggadan a lugar para kadagiti environmental activist ti Pilipinas ti intero a lubong. Ngem awan ti panawen ti panagsarimadeng, ta ti kabatog ket ti pannakadadael ti aglawlaw ken pannakadadael ti masakbayan ti umili a Pilipino.# nordis.net
ilo_Latn epo_Latn kab_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn