PINARA ni Tito ti bus iti nagkurusan. Inyabadayna ti bagna sa dimsaag. Pinunasanna ti nalinab a rupana sana winagwag ti tapok a kimpet iti diaketna a maong.
Naggangaten ti silaw kadagiti poste. Iti amianan dagiti tiendaan, nagaarimutong dagiti pagiinuman a tumtumpawan ti naariwawa ken garampang a tokar a pasaray limogan dagiti agdadanggay a garakgak da-giti agiinum a lampong a babbarito. Awan pay dagitoy a pagiinuman idi pimmanaw iti Santa Barbara.
Bimmallasiw ni Tito iti kalsada. Pinanurnorna ti nakipet a bangketa. Linabsanna ti tiendaan ket kinamangna ti paradaan dagiti kalesa nga agpa-Nagsabaran.
Nakaanges ni Tito iti nalukay idi makitana ti naiparnged a kalesa iti likudan ti agirigen a tianggi ni Nana Dinang. Naimbag ta adda pay la paglugananna. Nasurok a sangapulo a kilometro ti kaadayo ti purokda.
Timmakder ti lakay iti napagaabay a kawayan a naimuntar iti sanguanan ti tienda. Inikkat ti lakay ti tabakona sana minira ti sangsangpet. “Titoka?”
“Sika gayam, uliteg!” kinuna ni Tito ket ginaw-atna ti ima ti lakay sa nagmano.
“Sika ti ur-urayek,” kinuna ni Lakay Berto. “Pinasabatnaka ni manongmo.”
Imbakal ni Tito ti panagkitana iti pampanurnorenda a dalan a deppadeppaan ti sip-nget. Umar-arubayan manen dagiti lagip.
“Komusta met ni ikit, uliteg?” sinaludsodna.
“Nakaradkad met, kaasi ‘ti Dios, barok. ‘Suna laeng ta rigat lat’ adda. Naimbag pay kenka ta nakaadayokan. Damagko a nasiaaten ti biagmo ‘diay siudad.”
“Umanay la a pangsilpo’t anges, uliteg,” insungbat ni Tito.
“Mano metten ti saringitmo?”
“Duadan, uliteg.”
“Dimo koma inkuyog ida tapno makitami met.”
“Kayat ngarud ni Marita ti sumurot ngem pinampanunotko ti rigat ti agbiahe, ‘su nga imbatik idan, uliteg.”
“Nagsiaat koman no simmurotda, barok. No diak maallilaw, sangapulo ket liman a tawen a dika immadak iti puroktayo. Ayna, ania koman a ragsak ‘di amam.”
Iti pannakadakamat ti amana, dimmuko manen ti saem. Kasla dina patien a natayen ni amangna. Dina maako a naiwalang babaen ti igam.
“Nakaragragsak ‘di amam iti daydi a malem,” kinuna ni Lakay Berto. “Kinapudnona, siak pay ti naglugananna a nagpaili ta ‘panna insukat ti kuarta nga impatulodmo. Pinainumnak pay iti tianggi ni Dinang. Diak impagarup a daydin ti maudi a panagpatangmi. Di pay natiliw dagiti nangsaed. Awan met ti nakasaksi iti pammapatay.”
“Saan ngata a panagtakaw ti gapuna?”
“Saan, barok. Di met nakuti ti kuartana. Panagkunak, rinantada a patayen.”
Sinuratanna idi dagiti dadakkelna ket indariragna ti panagtitipondan iti siudad. Ngem nagkitakit ni amangna. Kinunana a dina mapanawan dagiti padana a mannalon. Nangbuangay ni amangna iti timpuyogda a makitaltalon. Kangrunaan a panggep ti timpuyogda ti pannakaitag-ay ti pagimbaganda a sangapurokan.
Adda kadi pakainaigan ti ipapatayna iti ilunglungalongna a panggep?
Naraniag ti paraangan ken ti uneg ti pagtaenganda. Sumag-mamano a nataengan ti agtutungtong iti abay ti temtem.
Naiturong dagiti mata kenkuana idi dimsaag. Linintegna ti panagaddangna nupay kasla nabuttuonan dagiti sakana. Sinabat ni Ben iti pagagdanan ket nariknana ti nakersang a dakulapna a nangpisel iti abagana. Rinangtayan dayta a pisel ti giwang a pinarnuay ti naunday a panawen a dida panagkikita.
Inturongna dagiti matana iti nakamangisit a babai iti abay ti lungon. Nasarakanna laengen ti bagina a mangar-arakup iti inana.
“Awanen ni amangmo, nakkong!”
Kayatna ti sumungbat ken ipeksa ti saem a mangpirpirsay iti kaungganna ngem nagamak amangan no dina malapdan ti panagtigerger ti timekna ket maibulos metten ti lua nga itay pay la nga agpilit a sumngay.
Inatibayna ti inana ket immasidegda iti lungon. Tinan-awanna ti bangkay ni amangna. Nakaemna ti sangina iti naimatanganna. Uray kalpasan ti isisiplag ni patay, saan a napunas dagiti lemma nga intukit dagiti rigat ken panagtutuok a naglasatan ti dakkelna a lalaki.
“Suspetsa ni Uliteg Berto a rinantada a patayen ni amang,” kinuna ni Tito sana tinaliaw ti kabsatna. “Adda kadi kinaagpaysona, manong?”
“Pudno ti suspetsana,” insungbat ni Ben.
“No kasta, ammom ti pimmatay ken ni amang!”
“Saan. Ngem adda pamalpalatpatak iti akin-utek.”
“Sino?”
“Ni Don Agapito!”
Ni Don Agapito ti naturay ken pagbutbutngan a diosen nga akinkukua kadagiti nalawa a kataltalonan iti purokda ken kadagiti kaparangetna nga away.
Dina napuotan nga inapiras ti piglat iti takiagna a gapuanan ti latigo ti lakay. Nakagarut idi ti nuang nga imparngedna iti salamagi ket dinadaelna dagiti agsabongen a masetas iti inaladan ni Don Agapito. Sinanutan ti don iti namitlo.
“Nabileg a tao ti atapem,” nakuna ni Tito. “Adda kadi pagbatayam?”
“Awan.” Immanges ni Ben iti nauneg. “Awan ti saksi. Ngem uray adda, sino koma ti makaitured a mangitudo kenkuana? Ngem ammok a ni Don Agapito ti akin-utek iti pannakapaltog ni amang, tapno adda pagulidananmi ket agulimekkami. Kayatna a mawara ti timpuyog a binuangay ni amang! Ngem mapaayto!”
KINEMKEM ni Tito ti sangina ken rinupangetanna ti nabara a sang-aw ti agmatuon. Iti abayna, naulimek ni Ben, gumaniteb ti pispisna a nangmulengleng iti nakanganga a tanem.
Inawid ni Tito ti abaga ni inangna a mangmedmedmed iti saibbekna. Tunggal saibbek ni inangna, kasla dadakkel a gamat a mangkammet iti kaungganna ket umirut ti panagangesna.
Nangrakem ni Ben iti daga sana impuruak iti lungon.
“Ikarik, amang, a saan a mapekka ti inrugim iti ipapataymo!” nakunana.
“KAANOT’ sublim idiay siudad?” inamad ni Ben. Agtugtugawda nga agkabsat iti sirok ti mangga. Narnuoyan iti bituen ti langit ngem dida maparmek ti sipnget a nangsallukob kadakuada.
“Kalpasan ti siam, manong.”
“Ikuyogmon ni inang, ading.”
“Sumurotka met kadakamin.”
“Agbatiak.”
“Nataltalna ti nakemmo sadiay.”
“Kinatakrot no tallikudak dagiti kapurokak ita ta awanen ni amang.”
“Pader ti kasangsangoyo, manong. Awan ti baelyo.”
“Ammok.”
AWAN arimekmekda a nangtalaytay iti tambak. Sarsarunuenna ni manongna a manglenlente iti dalanda. Nalikudandan ti nailibayen a purokda.
Immaplaw ti salemsem ket inngato ni Tito ti siper ti maong a diaketna. Manipud iti adayo nga amianan, nangegna ti panagsisinnungbat dagiti taraok.
“Agtalekkayo koma kadagiti agtuturay a mangrisut iti parikutyo,” kinuna ni Tito.
Kinuti laeng ni Ben dagiti abagana.
“Manong, denggennak kadi…”
“Saanka a mababalaw, ading,” immanges ni Ben iti nauneg. “Sabalin a lubong ti paggargarawam. Ngem maawatamto iti masakbayan no apay nga aramidenmi daytoy!”
Di mabayag, nakita laengen ni Tito a gimmil-ayab dagiti bodega ni Don Agapito. Simmaruno ti nagbibinnales a kanalbuong. Adu ti nagtataray a lallaki.
Babaen ti gil-ayab, naipasir ni Tito ti nalukmeg a lakay a tultulongan ti maysa pay a lalaki nga agsakay iti kabalio. Ngem nagbusi ti paltog ket natnag ti lakay.
Agbettaken ti lawag idi agdeppaag ti apuy. Nagummoy dagiti pasurot ni Ben.
“Nasken nga iggamanmi ti linteg no maminsan, ading,” kinuna ni Ben. “Pudno a basolmi daytoy. Ngem nasken nga aramidenmi ta dagiti met la babaknang ti an-anaken ti linteg. Mapabasolnakami kadi?”
“Ngem anupennakayo ti linteg gapu itoy nga inaramidyo.”
“Tiliwendakami latta! Ngem awanen ni Don Agapito. Addanto maipasngay nga agsapa kadagiti annakmi.”
Maamiris itan ni Tito. Insaganaan daydi tatangna dagiti kapurokanda. Insaganaan met ni manongna dagiti annakna.
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn azj_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn spa_Latn bam_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn lus_Latn ilo_Latn min_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn