4/28/11
KALGAW 2011: PATARUS A SAMIWENG
Iti Dayta a Lapsat
(Patarus wenno ad-adda nga interpretasion iti "Just the Way You Are" ni Bruno Mars. Mangngeg ditoy.
O dagiti matana
Awan pangatiw rimat dagiti bituen
‘Diay buokna
Nagmayat man ‘ta lugayna, gyem
Nakapimpintas
Inaldaw ibagak kenkuana
Ala, isu no isu
No kasta a dayawek
Dinak patpatien
Ket anian, anian
Aglidayak ta dina makita ti makitak
Ngem no saludsodenna no kasanot’ lapsatna
Kunak
No makitak ta rupam
Awan pulos ti kayatko a baliwan
Ta naisangsangayanka
Iti dayta a lapsat
Ket no umisemkan
Agsardeng ti lubong ket matmatannaka
Ta, bebe, naisangsangayanka
Iti dayta a lapsat
Dayta nay bibig
Uray agkak nga agmalmalem no kayatna
Dayta a katawa
Tiptipdenna ngem kaykayatak met
Ket nakapimpintas
Inaldaw nga ibagbagak kenkuana
Ay, ngem ibagak manen, Dungngo
Diak dinawat nga agbaliwka
No kayatmo a napintaska iti uray la
Kastanan ta lugaymo, Bebe
Isu a dimon salsaludsoden
No nalapsatka
Ta ibagak kenka
No makitak ta rupam
Awan pulos ti kayatko a baliwan
Ta naisangsangayanka
Iti dayta a lapsat
Ket no umisemkan
Agsardeng ti lubong ket matmatannaka
Ta, bebe, naisangsangayanka
Iti dayta a lapsat
Iti dayta a lapsat
Iti dayta a lapsat
Bebe, naisangsangayanka
Iti dayta a lapsat
No makitak ta rupam
Awan pulos ti kayatko a baliwan
Ta naisangsangayanka
Iti dayta a lapsat
Ket no umisemkan
Agsardeng ti lubong ket matmatannaka
Ta, bebe, naisangsangayanka
Iti dayta a lapsat
Ti Napanawan
(panangiyalison iti "Forsaken" ti Dream Theater. Denggen daytoy iti Youtube
Iti naminsan
Impagarupko a nailibayak
Naidasay iti uneg ti tagainep
Sa pettat a bimmangon
Nakariknaak iti nalamiis a sang-aw
Nakalamlamuyot ti arasaasna
Sika, napanawan,
Umayak kenka ita a rabii
Agriingka
Perngennak ket iggamam ti imak
Italekmo ta bagim kaniak
Nasaem ti panagurayko
A sumangbay manen ti rabii
Tapno agulimek ti aliaw iti kaunggak
Manipud iti nasin-aw a linnaaw
Nakariknak ti makasilud nga agek
Ket nakitak ti nalabaga a mansa kadagiti bibigna
Masapul nga ammuek ti naganmo
Sadin' ti nakakitaak iti langam?
Dika agbuteng, dungngo
Sika, napanawan,
Umayak kenka ita a rabii
Agriingka
Perngennak ket iggamam ti imak
Italekmo ta bagim kaniak
Ipannak iti adayo
Agkidemka
Agtalekka ket dumanonta
Kadagiti rangkis ti lubong
Sika, napanawan,
Umayak kenka ita a rabii
Agriingka
Perngennak ket iggamam ti imak
Sika, napanawan,
Agtayabta ita a rabii
Agriingka
Pabaruem ‘toy biagko
Itan, kukuaka
Italekmo ta bagim kaniak
Ti Nagbaetan
(Patarus iti "The Distance" ti Evan and Jaron. Mangngeg iti Youtube
Napukaw ti tangatang ti marisna
Nagbalinen a dapuen ti init
Dayta, a, ket panagriknak laeng
Tunggal addaka’t adayo
Agkunikonak iti suli
Bayat panangbuyak ilalabas ti kanito
Tunggal bitek, yasidegnak
Iti panawen ti panagsublim
Diak masbaalan ti nagbaetan
Diak masbaalan dagiti minilmilia
Diak masbaalan ti panawen agingga a makitak manen ta isem
Diak masbaalan ti nagbaetan
Ket diak mabain
Nga iti tunggal yaanges, aw-awagak ta naganmo
Ngem diak masbaalan ti nagbaetan
Mamatiak latta itoy riknak
Ngem no dadduma, nakarungrungbo la unay
Ta patiek nga addaka la’t asideg
Ngem saan nga umdas a kaasideg
Adayo iti kalikagumak a kaasideg
Diak masbaalan ti nagbaetan
Diak masbaalan dagiti minilmilia
Diak masbaalan ti panawen agingga a makitak manen ta isem
Diak masbaalan ti nagbaetan
Ket diak mabain
Nga iti tunggal yaanges, aw-awagak ta naganmo
Lasatek ti gil-ayab, lasatek ti bayakabak
Aramidek ti amin tapno laeng addaak dita sibay
Diak masbaalan ti nagbaetan
Daliasatek ti nagbaetan
Daliasatek dagiti minilmilia
Kasta ti kapategmo kaniak
Ta diak masbaalan ti nagbaetan
Diak masbaalan dagiti minilmilia
Diak masbaalan ti panawen agingga a makitak manen ta isem
Diak masbaalan ti nagbaetan
Ket diak mabain
Nga iti tunggal yaanges, aw-awagak ta naganmo
Narigat ti manglagip
Bayat ti kaawanmo
Daytoy laeng ti wagas
Tapno siak ti maandingay
(Patarus wenno ad-adda nga interpretasion iti "Just the Way You Are" ni Bruno Mars. Mangngeg ditoy.
O dagiti matana
Awan pangatiw rimat dagiti bituen
‘Diay buokna
Nagmayat man ‘ta lugayna, gyem
Nakapimpintas
Inaldaw ibagak kenkuana
Ala, isu no isu
No kasta a dayawek
Dinak patpatien
Ket anian, anian
Aglidayak ta dina makita ti makitak
Ngem no saludsodenna no kasanot’ lapsatna
Kunak
No makitak ta rupam
Awan pulos ti kayatko a baliwan
Ta naisangsangayanka
Iti dayta a lapsat
Ket no umisemkan
Agsardeng ti lubong ket matmatannaka
Ta, bebe, naisangsangayanka
Iti dayta a lapsat
Dayta nay bibig
Uray agkak nga agmalmalem no kayatna
Dayta a katawa
Tiptipdenna ngem kaykayatak met
Ket nakapimpintas
Inaldaw nga ibagbagak kenkuana
Ay, ngem ibagak manen, Dungngo
Diak dinawat nga agbaliwka
No kayatmo a napintaska iti uray la
Kastanan ta lugaymo, Bebe
Isu a dimon salsaludsoden
No nalapsatka
Ta ibagak kenka
No makitak ta rupam
Awan pulos ti kayatko a baliwan
Ta naisangsangayanka
Iti dayta a lapsat
Ket no umisemkan
Agsardeng ti lubong ket matmatannaka
Ta, bebe, naisangsangayanka
Iti dayta a lapsat
Iti dayta a lapsat
Iti dayta a lapsat
Bebe, naisangsangayanka
Iti dayta a lapsat
No makitak ta rupam
Awan pulos ti kayatko a baliwan
Ta naisangsangayanka
Iti dayta a lapsat
Ket no umisemkan
Agsardeng ti lubong ket matmatannaka
Ta, bebe, naisangsangayanka
Iti dayta a lapsat
Ti Napanawan
(panangiyalison iti "Forsaken" ti Dream Theater. Denggen daytoy iti Youtube
Iti naminsan
Impagarupko a nailibayak
Naidasay iti uneg ti tagainep
Sa pettat a bimmangon
Nakariknaak iti nalamiis a sang-aw
Nakalamlamuyot ti arasaasna
Sika, napanawan,
Umayak kenka ita a rabii
Agriingka
Perngennak ket iggamam ti imak
Italekmo ta bagim kaniak
Nasaem ti panagurayko
A sumangbay manen ti rabii
Tapno agulimek ti aliaw iti kaunggak
Manipud iti nasin-aw a linnaaw
Nakariknak ti makasilud nga agek
Ket nakitak ti nalabaga a mansa kadagiti bibigna
Masapul nga ammuek ti naganmo
Sadin' ti nakakitaak iti langam?
Dika agbuteng, dungngo
Sika, napanawan,
Umayak kenka ita a rabii
Agriingka
Perngennak ket iggamam ti imak
Italekmo ta bagim kaniak
Ipannak iti adayo
Agkidemka
Agtalekka ket dumanonta
Kadagiti rangkis ti lubong
Sika, napanawan,
Umayak kenka ita a rabii
Agriingka
Perngennak ket iggamam ti imak
Sika, napanawan,
Agtayabta ita a rabii
Agriingka
Pabaruem ‘toy biagko
Itan, kukuaka
Italekmo ta bagim kaniak
Ti Nagbaetan
(Patarus iti "The Distance" ti Evan and Jaron. Mangngeg iti Youtube
Napukaw ti tangatang ti marisna
Nagbalinen a dapuen ti init
Dayta, a, ket panagriknak laeng
Tunggal addaka’t adayo
Agkunikonak iti suli
Bayat panangbuyak ilalabas ti kanito
Tunggal bitek, yasidegnak
Iti panawen ti panagsublim
Diak masbaalan ti nagbaetan
Diak masbaalan dagiti minilmilia
Diak masbaalan ti panawen agingga a makitak manen ta isem
Diak masbaalan ti nagbaetan
Ket diak mabain
Nga iti tunggal yaanges, aw-awagak ta naganmo
Ngem diak masbaalan ti nagbaetan
Mamatiak latta itoy riknak
Ngem no dadduma, nakarungrungbo la unay
Ta patiek nga addaka la’t asideg
Ngem saan nga umdas a kaasideg
Adayo iti kalikagumak a kaasideg
Diak masbaalan ti nagbaetan
Diak masbaalan dagiti minilmilia
Diak masbaalan ti panawen agingga a makitak manen ta isem
Diak masbaalan ti nagbaetan
Ket diak mabain
Nga iti tunggal yaanges, aw-awagak ta naganmo
Lasatek ti gil-ayab, lasatek ti bayakabak
Aramidek ti amin tapno laeng addaak dita sibay
Diak masbaalan ti nagbaetan
Daliasatek ti nagbaetan
Daliasatek dagiti minilmilia
Kasta ti kapategmo kaniak
Ta diak masbaalan ti nagbaetan
Diak masbaalan dagiti minilmilia
Diak masbaalan ti panawen agingga a makitak manen ta isem
Diak masbaalan ti nagbaetan
Ket diak mabain
Nga iti tunggal yaanges, aw-awagak ta naganmo
Narigat ti manglagip
Bayat ti kaawanmo
Daytoy laeng ti wagas
Tapno siak ti maandingay
Impaskil ni Asseng idi 10:57 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: bruno mars, dream theater, evan and jaron, serendipity, songs, translation
4/23/11
Panagiyalison
Ti awagko iti panangipatarus (translation) ket panagiyalison. Ta uray no agpadpada ti baso (lengguahe) a pangyakaran iti danum (literary work/s), agkurangton (latta) ti danum a mayalison.
Di nakarkaron no agsabali ti sukog dagiti baso?
Di nakarkaron no agsabali ti sukog dagiti baso?
Impaskil ni Asseng idi 9:58 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: language, translation
4/20/11
Karapote
(Adtoy ti sarita a "Karapote" nga ipaskilko manen. No kanta koma, isu daytoy ti carrier single ti librok a Karapote, Antolohia Dagiti 13 A Nasuerte A Sarita. Barbareng no ad-adu pay ti agorder tapno mapasublik met 'diay puonak a nagintutured nga agilibro.
Pagimbaganna daytoy nga insungsong da Gayyem Jaime Raras ken Tanud Joel B. Manuel, damagko ket mangiruar metten iti libro da Tanud Roy V. Aragon, Mareng Aileen R. Rambaud, Madam Estela Bisquera-Guerrero. Ali, umad-adu koma pay ti listaan, ket agbalin pay daytoy a panagilibro a ramit a pangiruaran kadagiti naisangsangayan a partuat a saan laeng nga agbalin a lakasa dagiti naipablaaken a sinurat.
Kas itay kuna ni Asseng, adda iti tao a napintas ti panggepna ti suerte nga aglaplapusanan ken nawalat. Para iti Literatura dagiti agsidsida't saluyot ken nangisit ti sikona.
Nayonna: Ti ladawan ket naala idi Abril 14, bayat ti panagrubrubuatko a mapan iti Dap-ayan 2011, ti maika-43 a Nailian a Kombension ti GUMIL Filipinas a naangay iti Abril 15-17 nga iti umuna a rabii, naiwayat ti panagyalnag ti pito a libro dagiti Gumiliano a nakairamanan ti Karapote.)
Karapote
“AWANEN ti pangisukatan iti laingmo, Barok,” kinuna ti lakay apaman a naibbatak ti sakana.
Balikbayan daytoy. Naluspiko iti panagwatwatna. Inilutko. Dagus kanon a nalaingan.
Talloda iti grupoda. Ti lakay ti naudi. Napuspuskol ti ’pasientek’ ita ngem idi kalman. Nasurokda a sangapulo. Nagadu la ketdin a mabmablo ditoy ilimi. Ngem addada pay taga-kabangibang. Nalataken ti kinalaingko a mangngilut.
Rugiak ti agilut no naluknengen ti darang ti init. Saan a gapu iti no ania a ritual-ritual no di ket naiwakasko metten dagiti rebbengna nga aramidek para iti bukodko a pagimbagan. Nangaramidak iti sapaw ditoy turod iti abagatanen ti solar da tatang ket ditoy ti pagil-ilutak.
Lana ti sininglag a niog ti usarek nga agilut. Diakon agusar iti tupra ta madurmenak.
Diak met ikkan iti ruruot wenno ramramut ti lana ta amangan no ipagarupda a mannamayak. Mamatiak ngamin a saan a ti lana ti kangrunaan a bileg ti panagilutko, no di ket dagitoy dakulapko.
Saan met a narigat ti agilut; saan a natuok. ’Pia la a pagin-inanaan iti mumalem ken pangiliwliwag iti sakit ti nakem.
No apay a nalaingak nga agilut, nayanakak kano ngamin a suni. Wenno immun-una dagiti sakak a rimmuar ngem ti ulok idi ipasngaynak ni nanang. Dayta ti kuna da nanang ken Lilang Balling, ti baket a mangngilut ken lumulualo a nangpaltot kaniak. Isu kano nga adda bileg dagiti dakulapko. Aprosak laeng ti tengnged a naitdalan— daytay nasiitan iti karabukob— dagus a sumuroten ti siit iti maminsan laeng a panagtilmon.
Manmano kano ti kas kaniak. Isu a nagasatak kano— nga isu met ti panagkunak. Mapatangam la ketdi dagiti addangmo, awanen ti nagasgasat ngem sika, kinuna ngarud ti naam-ammok a lakay a mammalad iti nagpasiarak iti balasang iti kabangibangmi nga ili. Adda ketdi daydi dinakamatna a nasuerte met a padak ngem diakon malagip.
Ngem mamatiak iti kinuna ti lakay. Siguradoak a kasingin dayta ti kinalaingko a mangngilut wenno mammullo. Adu ti kalugarak nga umanamong iti dayta.
Naminsan, awan pay sangapulok idi, naluspiko ni tatang bayat ti panagar-aradona. Gapu ta duduakami iti taltalon, ken iti ayatna a maituloyna ti ikamkamatna nga araduen, pinailutna kaniak ti sakana. Impaspasarakna kano laeng, ta suniak la ngarud. Karabukob ti il-ilutek, saan ketdi a gurong wenno saka. Inap-aprosak sa kinatayak met sangkabassit, kas makitkitak kadagiti babbaket no awan ti lana. Ne, ket dagus met a naimbagan ti lansalansa ni tatang.
Ngem diak unay inggagaed daytoy a talugadingko gapu iti maikadua a talugadingko. Naisangsangayan ken naidumduma daytoy ta kasla pay ketdin isu ti pagrikrikusan ti panagbiagko.
Nakaam-amo kaniak ti kuarta. Partikular ketdi. Wenno saan nga isu amin a tay-ak ti panguartaaan ti pagsuerteak.
Tapno mailawlawagko a nasayaat, mangibagaak kadagiti gundaway a nakalalagip kaniak. No pagbatayak ti lagipko, umuna a napadasak daytoy idi addaak iti grado dos. Agparikut ni tatang iti pangalaanna iti igatangna iti sangalabba nga irik nga ibunubonna para iti sangkasilong nga awatna iti maysa a kasinsinna. Daydi inlasinna a bin-i, gapu iti kabayag ti yaay ti tudo ken awan met ti pagsapulanna no kasta a katikagna, nain-inut a binayoda tapno adda pagsasanguanmi aglalo ket kapades idi ni nanang nga agpasuso iti maikatlo ken buridek a kabsatko. Gapu ta pada met nga awanen ti maisaangna dagiti kapurokanmi, intugotnak ni nanang iti tiendaan ti Sanglay iti wangawangan ti akindaya a sentro ti ilimi tapno kano mangala iti sangagasut a pisos a yirikan wenno suktanna iti dua a tungbo nga irik. Kapatpatapuak laeng ni Apo Marcos idi ket kadamdamagmi laeng a maysa nga abogado a taga-ili ti agbalin a mayormi. Kayatko a sawen, di pay narugian a nasemento ti kalsadami inagalko ti dapanko ta naingpisen ti sinelasko. Sa pay la imbullad ni Apo Init uray alas nuebe laeng iti bigat. Ngem pampanunotek idi nga adda kuartak a sangagasut.
Tapno umababa ti estoria, sakbay a sumalogkami iti ruangan ni Sanglay a diakon ibaga ti apeliedona ta amangan no maammuan dagiti kakabagianna, nakakitaak iti nabukel a sangagasut a pisos a papel iti mismo a sirok ti landok a ruangan. Nalaka laeng a nailasinko ti ubi a kolor daytoy ta no mano a bulan a tinagtagainepko ti impaypaypay ti kaeskuelaak nga adda iti Saudi ni tatangna. Kunana man a sangakustal a Sunshine ti magatang ti sangagasut a pisos. Natured ken tahor met ni tatangna ta inikkanna iti kasta ti kaaduna a kuarta.
Gapu ta nakatengngaag ni nanang iti store, ay ket, inalistuak nga inuyos ti kuarta. Sa ginuyodko ti inak nga impasang-at. Idi nagrupangetanna a kineddel ti kilikilik, impakitakon ti kuarta kenkuana. Anian a bulladna. Dinamagna ti nangalaak. Di imbagak nga intinnag ti langit. Uray la makasangsangit a nangarakup kaniak.
Daydi ti rugina. Kasla mapatgan amin a dawatek. Agsangit sa pay ketdin ti aldaw a diak makapidut iti uray ania a sensilio idi agangay— nikel a munamon (daytay adda ikan iti likudna) ken nikel a kasla sabong, binting, Jose Rizal a pisos, pasaray pay makapidutak iti papel. Ti la adda a pakakitkitaak: iti kalsada, iti sirok ti bangko iti sango ti tiendaan, iti kasilias ti eskuelaan, iti sirok dagiti narurukbos a kaykayo iti eskuelaan, iti sirok ti tugaw ti Sarao. Ibagbaga dagiti umapal kaniak a mapasamak dayta ta isu kano met laeng ti ob-obrak, ti agsapsapul iti pidutek. Ngem sabali ti pangipapanak: talaga a nasuerteak. Siak ti akimbagi ket ad-adda a siak ti makarikna iti daytoy.
Pagarigan laengen idi addaak iti haiskul. Hueteng met ti nagsang-awan ti suertek. Saankami met a mannaya a sangapamilia iti hueteng ta uray no agdildildilkami laeng iti asin, sangkakuna ni tatang a naim-imas nga ipauneg ti grasia a nagbambannogan— banag a mangtiltiltil iti konsensiak ta inkeddengko nga agpaay kaniak ti amin a mapidutko. Apay ketdin a saan? Insapulko iti akinkukua daydi napidutko a dua a pisos. Ngem kalpasan a nayawatko ken ni Anong a kaeskuelaak nga ampon ti maestrak iti Grade Three, pinateltelannak ketdin sa imbagana a kunengak kano nga agkakamakam. Addan dua a pisosna iti kina-honest-ko. Manipud idin, ikidkidemko lattan nga ikarkarag ken ni Apo Santa Maria iti Piat a pakawanennak iti diak panangisubli iti napidutko idinto a pinabasolko dagiti makapukpukaw iti kuarta ta didanto met agan-annad.
Agsublitayo iti hueteng. Naisapsapa ti panageksamen dagiti Top Ten iti umuna a tukad iti St. Francis Academy a pagbasbasaak— wen, kinaritan da tatang nga agbasaak iti pribado a pagadalan— ket masapul a mabayadan aminen a lima gasut a pisos nga udimi tapno mapalubosanak nga ageksamen. No dikam’ makabayad, makigiddanakto kadagiti maud-udi nga ageksamen, ngem saanen a mairaman ti naganko kadagiti lima a posible a masab-itan iti ribbon. Addaak iti maikanem ket ipangpangasko met kada tatang ken nanang a no kompletoak laeng iti libro ken calculator, kabaelak ti agbalin a second. No apay a diak kabaelan ti ag-first, sabalinton nga estoria dayta.
Dayta ngarud a situasion ti indatagko kadagiti dadakkelko iti dayta a panangrabiimi.
“Saan a dayta ribbon ti napateg,” kinuna ni tatang ket ‘gistayan naltotanak, “ketdi, ti adal a masakdom ken ti pagbalinamto iti masakbayan.”
Kas nakairuamanda, kimmontra ni nanang. Paset kano ti panagbalin a maysa a tao ti maikawes kenka a dayaw nga isu met ti kitkitaen ti sangkagimongan. Agpadada nga adda puntosna ti kunak, isu nga awan ti nayat a nagpaabak. Kunkunak ngarud iti bagik a no di la ngata elementaria laeng ti nalpasda, adda namnamada nga agprinsipal no nakapagmaestra wenno maestroda no idiligko kadagiti mamaestrak no iti tay-ak ti panangsalaknib iti kapanunotanda ti pagbasarak.
Saan a narisut dayta ti kunak ta parbangon la ngaruden, nagnginnginnayemngemda pay laeng. Kabigatanna ketdi, inayabannak ni nanang iti sirok ti mangga iti likudan ti balaymi nga adda uk-ukradenna a kuaderno.
“Tumayaak iti hueteng,” kinunana apaman a nakaasidegak. “Binulodko daytoy ken ni antim a Sianing,” kinuna a nangipakita iti kuaderno a nakailistaan gayam dagiti anunsio. Napeklan a mannaya iti hueteng, ken mannong-it ni Anti Sianing. “Natagtagainepko a kinamkamatnak ti dakkel nga uleg iti aripit ket urayak la a nakapangpangkis.” Isu gayam ti an-anunsioanna.
“Itayakon daytoy sangapulo a pisos nga igatang iti bugguong uray ta adda met pay asintayo,” kinuna ni nanang. ”Bareng no mangabak ket adda pagbayadmo idiay eskuela.” Intedna kaniak ti kuaderno ta siak kano ti mangsapul iti katukadna a numero. Ti kayatna, baket a makapangpangkis. Ngem ania ngarud ti serbi ti uleg? Isu a sinukatak ti numerona a diak imbagbaga. 1 x 23 ti tinayaak. Tumbok otso-dos. Diak met nagkararag. Wenno indawdawat. Ngem nangabak ni nanang. Innem a ribu ket uppat a gasut ti inabakna!
Naturedakon manipud idi. Impadasko ti pimmusta iti galiera ken lucky nine. Mangabakak latta. Nadlawko ketdi a ”one shot” laeng. Uray an-anuek kadagiti sumaruno, diakon mangabak. Isu a no pumustaak, ipennekkon a dagus.
Manmano met ketdi a makipinnustaak. Ngem kadagiti makaam-ammo kaniak, surotenda ti tayaak. Dikam pay pimmaltos, mangabakkami latta. Banag a pangpangpangreman ken nagistayan nakakabkabilak kadagiti maungkosan a bangka wenno kapinnustami. Mi, kunak ta adu la ngaruden ti sumurot kaniak.
Idi addaak iti Maikalima ti pannakapasamak ti diak malipatan iti unos ti panagbiagko. Mainaig daytoy iti adingek a lalaki a napadamgisan iti motor— iti asi ni Apo, sibibiag met ken maadiadi itan dagiti putotna ken maestro iti maysa a nalengleng nga away iti ilimi.
Grade two laeng daytoy adiek idi mapasamak daytoy kunkunak. Mapan koma gumatang iti asukar a pagpasam-it ni tatangko iti kinirog a bagas a pagkapemi. Ay, ket ungor laengen, a, ‘diay diables a motor ti nadarimusmosanmi kalpasan nga immay impakaammo ti nakabisikleta nga agpampandesal ti napasamak.
Naimbag laeng ta naud-odanmi ni Angkel Elmer nga adayon a kabagian ni nanang a polis ken adda owner type jeep-na ket intarayna iti ospital iti Toran, Aparri. Naglupluptak ti dua a saka ti adingko a mabalin a natuonan iti tambutso ti motor, ken natukkol ti kanawan a takiagna.
Ay, ket immabot iti beinte mil ti ginastosmi. Diak ammo no ania ti napampanunotko ta dagus nga imbagak ken ni nanang dagiti kakasinsin ni tatang idiay Hawaii. Nagdardaraskami man met laengen a nagawid tapno mapanmi saludsoden ti numero ti telepono dagiti kakabagian ni tatang. Sa nagsublikami met laeng iti Aparri ket napankami iti RCPI tapno tawaganmi kano ida.
Apagpullat iti lapayagna ti telepono, nagrungaaben ni nanang. Sa met la dagus a nagkalma idi pinalagipan ti operator a dina pay naiserrek dagiti numero. Ni Anti Susan, ti maikatlo iti lima a pasig a babbai a kakasinsin iti ina ni tatang ti nakontakda. Ay, ket tinarastas ni nanang ti parikutmi. Kalpasan a nagulimek ta mabalin a nagsarita met ti kapatpatangna, inyawatna ti telepono kaniak.
“Kapatangda kano ti uray asino kadakayo ken tatangmo,” kinunana nga apagapaman a nagmisuot.
Sinaludsod ti adda iti bangir ti linia no pudno ti imbaga ni nanang. “Wen, Anti, pudno a napadamgisan ni ading iti motor,” kinunak ket diak metten nagawidan ti panagsaibbekko.
Dua nga aldaw kalpasanna, addan pakaammo ti taga-RCPI a nakamotor a nagdiretso idiay balay. Nairana a dakami ti adda ken nanang ta pinagbantaymi met ni tatang idiay ospital. Idi binilang ni nanang ti nasiglotan iti nakupin a bond paper a sagsasangagasut a pisos, immabot iti two hundred fifty a pedaso. Di kad’ beinte singko mil dayta?
Ala, ket ubingak pay laeng idi napasamak dayta. Ania ti ammok a mabalindakami nga ikkan iti kasta ti kadakkel a kuarta?
Adu pay ti sabsabali a gundaway a pagkunaak a nayanakak a nagasat iti kuarta.
“Dagitoyen ti supapak ti kinasunim,” sangkakuna ni Lilang Balling no kua. Agligsay kano ngaminen ti bulan idi rummuarak idinto nga apagtabon ti init idi rugian ni nanang ti agpasikal ket naibusan pay iti gaas ti lampara a pinagsilawda.
No nasuerteka, apay ngarud a dika bumaknang? mabalin a masaludsodmo. Kinapudnona, tunggal estoriaek daytoy kabibiagko, kasta ti masansan a saludsodda. Diak met sungsungbatan ta awan met makitak a gundaway. Ngem ita, maibagak a paspasangasangakon.
Kastoy. Kinaagrikultor ti innalak iti kolehio. Banag a nangsumsumariaan ni nanang kaniak. Ta dimmakdakkelak la ngarud kanon iti kapitakan, isu pay laeng ti adalek.
Maragsakan ketdi ni tatang ta adu dagiti maitedko kenkuana a balakad mainaig iti panagpadur-as iti taltalon. Immadu met dagiti nagtalek kenkuana a kakabagianmi a nalawa ti taltalonna ket limmawa metten ti awatna a talonen. Kadagitoy la nga in-inutenna nga isubsubli ti dadduma ta dandani metten sumagpat a sisentana.
Iti biang met ti career-ko kas graduado iti agrikultura iti Cagayan State University iti Gonzaga a kabangibang ti ilimi a Sta. Teresita, nupay naidumduma met dagiti gradok iti kolehio, saanak a naala nga agtrabaho iti munisipio. Kontra-partidokami kano. Wen, a, ta maabak ti butosanmi. Nalabit, daytoy ti kontrapelo iti panagsuertek iti panagpusta iti kuarta.
Ay, ket, kakaasiak iti sumaria ken ni nanangko, a, ta impapatik ti nagtalon. Tinulongak ni tatang. Apounay nga apal dagiti kaabaymi iti kinaadu a maap-apitmi.
Ngem mamatiak a gapu ta saanmi a bukod ti daga, saan nga ania a mangrikna iti panagdur-as ti biagmi. Nangruna ket gagangay iti baro— malakayanak pay ketdin— igastuak met sagpaminsan ti pustorak. Ken kangrunaanna, dakami ken tatang ti nangibaklay iti panagbasa dagiti addik nga agpada a nangala iti edukasion— daydiay babai a buridek, Manila pay met ti inambisionanna a nagbasaan. Kadagitoy laengen a maipamaysak ti bukodko a panagdur-as ta nakaturposdan a dua, ti buridek, mangisursuron iti kinder iti barangaymi.
Tapno isu pay a mainayon iti pastrekenmi, napanunotko ti naggatanggatang iti irik tunggal panagaapit. Daytoy met ti ipakilok— no dadduma nabilag, no dadduma saan— kadagiti biahero nga adda iti ili ti puestona.
Iti kastoy a wagas a naam-ammok ni Manong Angelo Acop, anak ti maysa a taga-Aparri nga Ibanag ngem Ilokano ti tatangna a taga-Ilocos kano. Ad-adda ketdi nga aglanglanga nga Ilokano: panguloten ti buokna, apagapaman a tumadul dagiti tulang iti rupana, kayumanggi, ken mailistanan sa amin a makitana.
Kaal-alana ti puestona iti ili idi agam-ammokami duan a tawen ti napalabas. Isu ti nangideliberak kadagiti nagatangko nga irik. Naminlima ngatan a daras a nagdeliberak ken naipasiripmi metten ti sangkabassit a linabag ti biag iti tunggal maysa kadakami. Nadakamatna nga agbirbirok iti agbalin a katalekna ta maikalima kano daytan a puestona iti deppaarna ti First District ti Cagayan. Kayatna a sawen, adu pay ti sabsabali a puestona iti sabali a paset ti Cagayan, Isabela, ken Nueva Vizcaya. Planona kano pay ngamin a malaksid iti panaggatang iti irik iti puestona iti ilimi, pagbalinenna a kangrunaan a pagtagilakuan dagiti masapsapul iti talon.
Idi inyangawko a maitutop wenno maibagay kenkuana ti apeliedona, dagus metten nga indiayana kaniak ti sapsapulenna a katalek.
“Kuatro mil iti makabulan,” kinunana a ti sueldok ti kayatna a sawen. Sa imbalakadna nga italekko iti sabali ti sangkabassit a negosiok a panaggatang met laeng iti irik iti deppaarna ti Gullasing ken Dungeg, dua a nalalawa a pagtatalonan iti ilimi.
Domingo ti day-off-ko.
“Shoot, ‘Nong,” kinunak. “’Nong” ti pangyababaanmi iti Cagayan iti “manong”.
Ket siak ti nagbalin a katalek iti puestona. Uray kadagiti sinalda ken ginatangna a sumagmamano nga ektaria a tatalonen a daga, siak ti katalek. Kasta met dagiti utang dagiti mannalon, siak ti agilislista. Ta dagitoy mannalon ngamin, makautangda no la ket ipasiguradoda a malaksid a bayadanda ti utangda, ditoy puesto ni Manong Angelo ti pagilakuanda kadagiti apitda. Minimum ti lima tungbo nga irik nga ipakilo iti kada sangaribu a nautang. Adda met porsientona, sangagasut iti kada sangaribu. Nalaka dayta no maidilig iti gagangay a sangatungbo nga irik a presko nga interes wenno anak ti sangaribu.
Gapu ta awan met ti pamiliak ken ania a kasapulan a pustorak itoy a trabahok, in-inut a nakaurnongak. Nga isu met ti pinagsalda-gatangko iti taltalon. Salda-gatang, kunami no saldaem kas pangarigan ti sangaektaria nga agbalor iti lima gasut a ribu a pisos iti uppat a gasut a ribu a pisos. Gapu ta marigatan a mangisubli ti tao iti nakaisaldaan ti dagana, mabalinen a nayonan iti beinte mil wenno nababbaba pay ket kukuamon ti daga. Mabalinmon nga ipa-laminate ti titulo, a kunada.
Nadlawko ti napartak a panagdur-as ni Manong Angelo, wenno panagdur-as ti puestona iti ilimi. Mamatiak a saan laeng a gapu ta dakkel ti puonanna wenno nalaingak a katalekna, no di pay ket agkurri manen ti kinasuertek.
“Siak ti suertem, ‘Nong,” kinunak iti naminsan ken ni Manong Angelo.
Immisem. “Wen sa ketdi,” kinunana.
Kanayon a nalabon ti apitko. Ti nasalda-gatangko a piskeria, kanayon met a nalabon ti masangatko a bangus ken tilapia.
Nakaalaak payen iti motor a Kawasaki ken multi-cab nga impaipasadak iti maysa a kasinsinko. Ti Kawasaki ti service-ko. Saan a big bike ta mabalinkonto pay nga ikkan ti kargaderana daytoy motorko no makursonadaak.
Adda la nadlawko: pasaray masadutakon a mangpidut kadagiti makitkitak a sensilio. Ad-adda met ngamin nga addaak iti manibela, isu a masadutakon a mangisardeng iti motor wenno multi-cab tapno laeng pidutek ti pisos iti igid ti kalsada. Uray no adda iti mismo a sirok ti tugaw ti multi-cab-ko ti sensilio no kasta nga agpasadaak iti Domingo, diakon idandaneng, dinto ket ibaga dagiti pasaherok a diak met la mapneken ta pati sensilio, almanakon.
Itay napan a Pebrero a kapades ti panaggipi dagiti pagay, indiaya ni Manong Angelo a saldaek ti sangaektaria a talonna. Nakapadaplis kano ni baketna ket yabagada ti pannakayospital ti biktima. Kaaduan kano ngamin a naka-time deposit dagiti bankoda.
Salda-gatang ti inkaritko. Wenno mangtedak iti uppat a gasut a ribu a pisos. Nayat. Sakaenna kalpasan ti panagaapit.
Idi maurnosmi aminen a sagursor ti talon kas iti panagbingay iti apit, indiayakon ti panangisublina iti kuartak.
“Di met kunam, Adi, a sika ti suertek?” kinunana. Idi a nadlawko a sabali gayam ti bengngatna ta ad-adda nga iti Ilokos ti dimmakkelanna.
“Ket wen, a, ‘Nong,” insungbatko.
“Awan pay pangsakak iti dagak ta diak makairuar iti banko,” kinunana. No kayatmo, agpustata laengen,” kinunana.
Naklaatak. Diak ammo a mannugal met gayam ni Manong Angelo. Diak met makitkita kadagiti disso a pasaray pakaisurotak.
“Dika agang-angaw, ‘Nong,” kinunak. “Dikan sa met agsugsugal.”
“Igasanggasatkon, a. Awan met pagpiliak. Nayonak iti sangaektaria ‘diay insaldak no abakennak. Makipagbagika pay no kuan iti negosiok.”
Daytoy ti kunkunak a paspasangasangak a panagbaknangko. Pampanunotek a pudno a nalaing ni gasat. Iturongnaka latta. No dinengngegko koma ni nanang ket saan a kinaagrikultor ti innalak a kurso, diak la ammon no dumteng daytoy a gundaway a pakausarak ti talugadingko.
Adda paset ti riknak a mangibaga a diak pay naab-abak iti sugal ngem pinengdak. Saan met a siak ti nangidiaya. Uray ta baknang met. Ken maikarik a daytoyen ti maudi a panagsugalko.
“Kasano a pusta, ‘Nong?” kinunak ken ni Manong Angelo. Addakam iti pannakaopisinak iti puestona. Nakatakder iti sango ti lamisaanko. Naulimek a mangkitkita kaniak. Kasla nakatantanang ngem panagriknak ket naliday.
“Adda innipisko ditoy,” kinunana ket inuksotna ti akinlikud a bolsa ti maong a pantalonna. “Saan pay a naluktan. ‘Yantangay diak ammo ti ag-lucky nine, bumunotta lattan. Alas nga Uros ti kangatuan, Dos a Paria ti kababaan,” kinunana a nangperreng kaniak. “Luktakon?”
“Agurayka,” inyatipak. ”Maysa la nga innipis?”
Nagtung-ed.
“Ket, ala, a,” kinunak a diakon mailinged ti isemko. Umay-ayon la unay.
Indissona ti innipis iti lamisaan.
“Mangaramidta met laeng, a, iti kasuratan,” kinunak.
Sinangona ti kompiuter (adda kompiuter iti puestona). Nagmakinilia. Dua a kopia ti inyimprentana. Nagpirmakami a dua. Kalpasanna, nagtugaw iti sango ti lamisaan.
“Sige, seksekemon,” kinunana. “Gasanggasaten.”
Kalmadoak a nangseksek.
“Sika ngarud ti umuna a bumunot,” kinunak.
Bimmunot. Bimmunotak met.
Diak pininggit ti barahak. Kinitak ketdi ni Manong Angelo. Nakataltalna ti rupana. Di man la nagbaliw ti langana. Nakatantanang a nangipadata iti barahana iti lamisaan. Kuatro a Paria.
Maasiannak a saan ken ni Manong Angelo. No ammona la koma a nayanakak a suni.
Diakon pininggit ti barahak— ta ania pay ti pangabak ti barahana?
Imbaslatko: Dos a Paria!
Naabakak! Kasla limmabba ti ulok. Naglamiis dagiti sakak.
“Ammom, Asseng...” pagam-ammuan ta kinuna manen ni Manong Angelo. “Diak la naibagbaga kenka ngem nayanakak kano a nagkapote. Karapote, kuna ni Papa. Nabungonak kano iti kulapot idi mayanakak. Isu a nasuerteak. Diak pay naab-abak iti ania man a sinerrekko.”
Nabatiak a nakanganga. Wen, malagipkon. Karapote daydi ibagbaga daydi lakay a mammalad a nagasat!
Nagikkatak a katulongan ni Mang Angelo. Sinangok manen ti nabatbati pay a sanikuak. Ta adda met dagiti inlakok a sanikua ken gamigam tapno laeng mapaaddak ti uppat a gasut a ribu nga inabak ni Manong Angelo kaniak.
Ngem narigat a bumaknangak ta diak sa maarikap ti husto a wagasna. Ta kasano ket sa met la agpakita ti loko a kuarta no kaykayatna. Weird, a kunada. Awan metten daydi lakay a mammalad ta damagek koma ti umisu nga addang. Ti ketdi akuek itan, naamirisko pay laeng idi ngem diak laeng ikaskaso: no ania ti kasapulak, isu ti sumangbay kaniak.
Isu nga itay laeng napan a lawas, inkeddengkon nga impapatikon ti agilut. Natnag iti bayabas daytay inaunaan ‘tay adingek. Inagalna ti siketna. Inilutko. Nalaingen.
Iti kabigatanna, immay nangipan ti kaanakak nga inilutko iti dua a pamusian a manok. Pagkaldok kano. Kuna kano ni tatangna nga adiek nga amangan ta adda pettat a pakausarak iti kaldo. No isu koma ti adda iti sangok, kinatosak.
Kas kunak, saan met a narigat ti agilut; saan a natuok. ’Pia la a pagin-inanaan iti mumalem ken pangiliwliwag iti sakit ti nakem.
Ken amangan no iti maminsan nga aldaw, mablo ni Manong Angelo ket sapay koma ta di kabaelan nga iluten dagiti uray kalalaingan a dodoktor.
Ket umay agpailut kaniak.#
(Naipablaak iti Bannawag, Agosto 9, 2010 a bilang. Agosto 16 met ti kasangayko-- para-paraan, diuli.)
Impaskil ni Asseng idi 4:39 PM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: ariel s tabag, corion, ilokano fiction, karapote
4/18/11
Abagat
Abagat
Aprosan ti abagat daytoy rupak—
Namaga, nakersang, napudot dagiti dakulap,
Ket mariknak a kukua daytoy ti pimmusayen:
Nalamiis ti rupam, apok, nalamiis
Dagiti matam, nalamiis dagiti lapayagmo.
Awan ti maimatangak nga aglukat a ridaw
No di tuktok dagiti kabalbalayan— agduduma
A maris, agkakatingra a maris
Ket mapuoranak iti tengnga ti nasalemsem
A Disiembre a ti panagmaymaysa ket kinalam-ek.
Saksiak iti panagasuk iti ngiwat ti agkaarruba
Dagiti numero dagiti tinagtagainepda a padaya
Dagiti diputado, mayor, hepe, padi, obispo.
Di agpadpada dagiti ibagbagada
Ngem natulagda a numero daytoy ti kinasaliwanwan.
Maysa nga arte ti panagpekpekkel iti kawitan
Iti parbangon bayat ti panangar-arapaap
Dagiti lallaki iti nalabon a dulang.
Agtubo dagiti pasdek iti kuppokuppo
Dagiti uong idinto a dagiti arkitekto ti siudad
Agbalinda a madaydayaw a didiosen ti arte.
Iti maysa a nalamiis a tiendaan iti nagkurusan
Imminumak iti basi a nalaokan iti apdo ti beklat
Ket indul-ok dagiti balikas ken samiweng ti away
Gumilgil-ayab, agpakpakaasi nga ibellengko
. iti kapanagan…
Aprosan ti abagat daytoy rupak—
Namaga, nakersang, napudot dagiti dakulap,
Ket mariknak a kukua daytoy ti pimmusayen:
Nalamiis ti rupam, apok, nalamiis
Dagiti matam, nalamiis dagiti lapayagmo.
Awan ti maimatangak nga aglukat a ridaw
No di tuktok dagiti kabalbalayan— agduduma
A maris, agkakatingra a maris
Ket mapuoranak iti tengnga ti nasalemsem
A Disiembre a ti panagmaymaysa ket kinalam-ek.
Saksiak iti panagasuk iti ngiwat ti agkaarruba
Dagiti numero dagiti tinagtagainepda a padaya
Dagiti diputado, mayor, hepe, padi, obispo.
Di agpadpada dagiti ibagbagada
Ngem natulagda a numero daytoy ti kinasaliwanwan.
Maysa nga arte ti panagpekpekkel iti kawitan
Iti parbangon bayat ti panangar-arapaap
Dagiti lallaki iti nalabon a dulang.
Agtubo dagiti pasdek iti kuppokuppo
Dagiti uong idinto a dagiti arkitekto ti siudad
Agbalinda a madaydayaw a didiosen ti arte.
Iti maysa a nalamiis a tiendaan iti nagkurusan
Imminumak iti basi a nalaokan iti apdo ti beklat
Ket indul-ok dagiti balikas ken samiweng ti away
Gumilgil-ayab, agpakpakaasi nga ibellengko
. iti kapanagan…
Impaskil ni Asseng idi 12:49 PM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: ilokano poetry, southwest monsoon
Lagip iti Saleng
Lagip iti Saleng
(para iti Brgy Caroan, Gonzaga, Cagayan nga awanen ti aruo wenno salengna)
No mangngegam laeng, Anib, ti samiweng
Dagiti saleng, maawatam ti panagem
Dagiti umili a nangiyanag iti asin
Iti biag— ta isuda, bisbisongen ti dalluyon
Ngem kas iti niog, nipa, kandaruma ken tangrib,
Kas iti soldado dagiti saleng nga iti maminsan a saplit
Ti dalluyon, kumpet dagiti asin ket agbalin a bato
Ken darat agingga nga awan ti mabati malaksid iti lagip
Ita, dumanarudor ti dalluyon— isubsublina
Dagiti sabidong ken basol nga imbelleng
Dagiti agkakarimat a sibilisasion
Inton awanen ti pangyulian kadagiti pagtaengan
Isuda dagiti umuna nga agbalin a bato ken darat
Nasurat idi Marso iti aldaw sakbay ti ginggined ken tsunami iti Japan.
(para iti Brgy Caroan, Gonzaga, Cagayan nga awanen ti aruo wenno salengna)
No mangngegam laeng, Anib, ti samiweng
Dagiti saleng, maawatam ti panagem
Dagiti umili a nangiyanag iti asin
Iti biag— ta isuda, bisbisongen ti dalluyon
Ngem kas iti niog, nipa, kandaruma ken tangrib,
Kas iti soldado dagiti saleng nga iti maminsan a saplit
Ti dalluyon, kumpet dagiti asin ket agbalin a bato
Ken darat agingga nga awan ti mabati malaksid iti lagip
Ita, dumanarudor ti dalluyon— isubsublina
Dagiti sabidong ken basol nga imbelleng
Dagiti agkakarimat a sibilisasion
Inton awanen ti pangyulian kadagiti pagtaengan
Isuda dagiti umuna nga agbalin a bato ken darat
Nasurat idi Marso iti aldaw sakbay ti ginggined ken tsunami iti Japan.
Impaskil ni Asseng idi 12:44 PM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: gonzaga cagayan, ilokano poetry
Alimpatok: Antolohia dagiti Erotic a Daniw dagiti Ilokano, Isagsaganan ti Daniw ken Basi
Alimpatok: Antolohia dagiti Erotic a Daniw dagiti Ilokano, Isagsaganan ti Daniw ken Basi
Maisagsaganan ti Alimpatok: Antolohia dagiti Erotic a Daniw dagiti Ilokano. Ipablaak daytoy ti Daniw ken Basi, maysa a tignay dagiti mannaniw nga Ilokano.
Agpaay nga editor da Roy V. Aragon, Mighty C. Rasing ken Ariel S. Tabag
Pagalagadan iti Panagidatag:
1. Uray mano ti daniw nga idatag (di pay naipablaak wenno naipablaaken iti magasin, wenno dadduma pay a babasaen, wenno naipaskilen iti Internet). No naipablaak wenno naipaskilen, masapul nga adda notasion iti baba ti sinurat mainaig iti detalye ti pannakaipablaak daytoy. Segun ketdi iti pangngeddeng dagiti editor dagiti mairaman a daniw. Karbengan dagiti editor ti di mangipablaak kadagiti maidatag a daniw a di makapatar iti pagrukodanda.
2. Erotic a daniw ti idatag. No erotic, kunatayo, addaan iti sabali nga elemento a manglibtaw iti maysa a gagangay a daniw ni ayat, maipangep man dayta iti panagyala, naun-uneg a sensualidad, wenno elemento ti panagiparipirip ti maysa a seksual nga aktibidad.
3. Mapakuyogan dagiti sinurat iti pakasaritaan ti biag ti autor (saan nga at-atiddog ngem maysa wenno dua a parapo), karaman dagiti contact information (adres, numero ti telepono/selpon, e-mail).
4. Ipatulod babaen ti e-mail dagiti sinurat iti rvaragon@gmail.com, mightyrasing@gmail.com wenno ariel.tabag@gmail.com.
5. Masapul a maawat dagiti daniw (nayemail man wenno babaen ti koreo) iti di naladladaw ngem Mayo 31, 2011.
6. Agdalan dagiti daniw iti naiget a panagarisit dagiti editor. Mapakaammuan dagiti autor a mairaman iti antolohia dua lawas kalpasan ti naituding a deadline.
7. Maipablaak ti libro iti wagas a tagnawa, wenno panidna, bayadanna. Masuktanto ketdi iti libro a ti bilangna, depende iti kaibatogan ti naitagnawa a gatad.
8. Para iti dadduma pay a detalye, makiuman kadagiti editor iti e-mail iti ngato wenno iti selpon 0918-745-8792.
Maisagsaganan ti Alimpatok: Antolohia dagiti Erotic a Daniw dagiti Ilokano. Ipablaak daytoy ti Daniw ken Basi, maysa a tignay dagiti mannaniw nga Ilokano.
Agpaay nga editor da Roy V. Aragon, Mighty C. Rasing ken Ariel S. Tabag
Pagalagadan iti Panagidatag:
1. Uray mano ti daniw nga idatag (di pay naipablaak wenno naipablaaken iti magasin, wenno dadduma pay a babasaen, wenno naipaskilen iti Internet). No naipablaak wenno naipaskilen, masapul nga adda notasion iti baba ti sinurat mainaig iti detalye ti pannakaipablaak daytoy. Segun ketdi iti pangngeddeng dagiti editor dagiti mairaman a daniw. Karbengan dagiti editor ti di mangipablaak kadagiti maidatag a daniw a di makapatar iti pagrukodanda.
2. Erotic a daniw ti idatag. No erotic, kunatayo, addaan iti sabali nga elemento a manglibtaw iti maysa a gagangay a daniw ni ayat, maipangep man dayta iti panagyala, naun-uneg a sensualidad, wenno elemento ti panagiparipirip ti maysa a seksual nga aktibidad.
3. Mapakuyogan dagiti sinurat iti pakasaritaan ti biag ti autor (saan nga at-atiddog ngem maysa wenno dua a parapo), karaman dagiti contact information (adres, numero ti telepono/selpon, e-mail).
4. Ipatulod babaen ti e-mail dagiti sinurat iti rvaragon@gmail.com, mightyrasing@gmail.com wenno ariel.tabag@gmail.com.
5. Masapul a maawat dagiti daniw (nayemail man wenno babaen ti koreo) iti di naladladaw ngem Mayo 31, 2011.
6. Agdalan dagiti daniw iti naiget a panagarisit dagiti editor. Mapakaammuan dagiti autor a mairaman iti antolohia dua lawas kalpasan ti naituding a deadline.
7. Maipablaak ti libro iti wagas a tagnawa, wenno panidna, bayadanna. Masuktanto ketdi iti libro a ti bilangna, depende iti kaibatogan ti naitagnawa a gatad.
8. Para iti dadduma pay a detalye, makiuman kadagiti editor iti e-mail iti ngato wenno iti selpon 0918-745-8792.
Impaskil ni Asseng idi 8:58 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: ilokano erotic poetry, ilokano poetry
4/13/11
Tagnawa Met Ti Panangyikub Iti Nabalitokan A Tawid
(Pakauna ti Nabalitokan a Tawid, antolohia dagiti 18 a sarita dagiti Ilokano. Mayalnag inton Abril 15, 2011 bayat ti umuna a rabii ti Dap-ayan 2011, ti maika-43 a Kombension Nasional ti GUMIL Filipinas, ti gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti Filipinas ken iti sangalubongan, iti Cabugao, Ilocos Sur. Maawis ti amin a dumar-ay iti nasao a panagyalnag ta malaksid a makitayo iti personal dagiti autor, adda discount-yo iti gatangenyo a libro:D)
Tagnawa Met Ti Panangyikub Iti Nabalitokan A Tawid
PANAWEN itan ti panangipan iti ikub dagiti sinurattayo tapno ditanto a mapili dagiti agbaakan iti sarusar ti kurditan. Ket kas itay napan a tawen, tagnawa manen daytoy a panangyikub kadagiti gapuanan.
Itay napan a tawen, dua a libro ti tinagnawa dagiti mannurat nga Ilokano babaen ti panangidiaya ti GUMIL Filipinas. Maysa nga antolohia dagiti sarita ken maysa nga antolohia dagiti daniw.
Iti daytoy a panaggiikub, adda laeng 18 a sarita a napili. Nataladan a kasta agsipud iti diktar ti espasio. Inkeddeng met ti GUMIL Filipinas nga ita a tawen, maipangpangpangruna dagiti sarita a nagtalimudok wenno naiparnged wenno nagayuyang iti kulturatayo a tawidtayo.
Apay ngata ngamin a nagpateg ti tawid? Aglalo la ngaruden no dayta a tawid ket kultura ken tradision ti maysa a puli. Aglalo la ngaruden no dayta a tawid ket kasla ipus ti alibungabong nga agpukaw iti payak ti angin. Wenno kas iti lagip ti panagrubrob ti nakiras a palito, maiddepen daytoy iti panaglabas dagiti darikmat.
Pudno a ti sarita produkto met laeng ti panaglilimog ti kapadasan, ti adal, ti kultura, ti aglawlaw ti maysa nga autor. Nagduduma dagiti bitek, ti ritmo, ti allangogan dagitoy a kas iti panagduduma ti aglawlaw a nakaipalaisan itan ni Ilokano, ni Filipino.
Dagiti sarita a nayikub iti daytoy a libro makuna nga inlugandan ti kinamoderno ti biag, dagiti baro a padasna, dagiti agdama a kinapudno a mutmuttalalenganna.
Adda dagiti sarita a nagayuyang iti parikut ti agassawa wenno parikut iti pannakiayan-ayat. Maibilang kadagitoy ti sarita ti “Ti Doliar Ni Ben” ni Mighty C. Rasing ken “Ti Dianitor” ni Norberto D. Bumanglag, Jr. ken “Ti Ayat Ni Loreta” ni Francisco T. Ponce.
Iti sarita ni Rasing, maysa a moderno a panirigan ti agtutubo a naasawaan nga adda nanangna nga agpawpaw-it manipud sadiay ballasiw-taaw ti naipaduyakyak. Iti daytoy a sarita, ti kinaduoy ti biag agsipud iti foreign aid a makuna ti nawarwar, iti kasta, kondenarentayo ti panangtallikudna iti kulturatayo a ti maysa a tao agbiagto babaen ti ling-et ti mugingna.
Iti sarita ni Bumanglag, parikut met ti Filipino a naasawaan iti sabali a daga ti nataming. Baringring ta maysa a manedier ti janitorial services ngem saanna a madalusan ti balayna— adda ngatngato ti purua ti asawana a nangyadayo iti riknana iti lakayna ken nangrubrob metten iti panagsikko ti lalaki iti nalinteg a dana agingga a nasulisog iti awis ti maysa a Mehikana a sumurot kenkuana nupay saan a naituloy ket naurnos met laeng ti pamiliana.
Nakisina met ti manangen ti kangrunaan nga agbibiag iti asawana iti sarita ni Ponce, ket maal-alia met daytoy iti nagbalin a kaayan-ayatna. Isubli daytoy a sarita kadatayo dagiti naglabas a ngatangata ni ayat a mabalin a nangted kadatayo kadagiti napuyatan a rabii.
Adda met sarita a nagtalimudok iti parikut iti kasanguanan wenno kabayatan ti panangasawa a kas iti “Ti Lalaki A Pakaikamangak” ni Jovito F. Amorin ken iti “Ti Ated” ni Julio V. Belmes.
Sarita a panagtured tapno masurot laeng ti diktar ti puso ti sarita ni Amorin. Uray madi ti sangkaili no mayat ti agaddani. Dayta a pammati ti kulturatayo ti iruprupir ti sarita ta nupay adu nga ublag ti linak-am ti bida ken sinubok pay ti lalaki a pakaikamanganna, nagballigi ti bida. No datayo ti maipasungalngal iti kastoy, kabaelantayo met laeng ngata?
Ania ti mapasamak iti kultura ti maysa a puli inton maaringanen daytoy iti kinamoderno ti aglawlaw? Daytoy ti nagayuyangan ti sarita ni Belmes. Napno daytoy kadagiti elemento ti kultura ken no ania dagiti napasamak nga adaptasion ken pannakadismular daytoy iti dupir ti agdaman a panawen.
Napeklan met a sarita maipapan iti kultura ken tradision ti “Apo Annu, Ma-king” a sarita ni Benjamin P. Pacris. Matakuatantayo ti kinaasinotayo, nga adda gayam dagiti grupo kadatayo a Filipino nga addaan iti ammo a mayasping kadagiti malalaki a sibilisasion iti pannakadaing dagiti bangkay gapu iti pammati iti immortalidad. Lawlawagan ti sarita ti saludsod no adda met laeng inalat ti etnokulturatayo a kas puli wenno awan. Adda, dayta ti sungbatna.
Adda met sarita a masnop nga alegoria iti relasiontayo kadagiti ganggannaet. Daytoy ti nagayuyangan ti “Desgrasiado” a sarita ni Joel B. Manuel. Ti agtultuloy a panangisanggirtayo kadagiti ganggannaet tapno mabigbigtayo a kas tao, ti pannakabekkel ti ‘lategtayo’ a kas puli, ti impakita ti sarita tapno bibientayo koma ti bagbagitayo ket sursuruentayo ti tumpaak kadagiti bukodtayo a dapan.
Saan nga amin nga agballigi, nasken a nakaturpos iti white-collared course, dayta met ti tagibugas ti sarita a “Dagiti Arapaap Ni Lakay Belong” ni Vicente P. Palcong. Intiempo daytoy a sarita a mangpilit kadatayo a mangamiris iti ar-arapaapentayo unay a biag— iti opisina a de-aircon iti sango dagiti papeles. Ipasirpat daytoy ti sarita ti alternatibo a posibilidad— panangusar iti takiag kadagiti tekniko a pagsapulan a kas wanes iti balligi.
Nagramut a pammati a no mayanaken ti tao, naimapan kenkuana ti kinasuertena wenno kinamalasna. Agkurri latta ti karapote (wenno kaporriti wenno boniti), dayta ti kunaen dagiti babbaket ken lallakay. Dayta met ti tulang ti sarita a “Karapote” ni Ariel S. Tabag.
Maysa a moderno a trahedia ti “Rissik Ti Sipnget Iti Kaltaang Ti Immuging A Rabii” ni Clarito G. De Francia. Trahedia dagiti babassit nga agsipud iti kinababassitda nga aglak-am iti pait, maabbukay ti asitayo nga agkuna: ania ti maaramidak kas maysa a pinarsua tapno maksayan koma dagiti kas kada Kulat, Lumen ken Junjun?
Sabali met a trahedia ti imparang ti “Bannuar” ni Roy V. Aragon. Maysa a parsua a nagbalin a kas iti kinawaya ti kulibangbang iti langalang nga agsisip iti sabong, ngem kasapulan met laeng a makilangen kadagiti mangibagbaga a balang isuna. Uray kaskasano, mapadasanna met ti agayat ken agruknoy nupay patay ti apitenna iti ima ti agtagikua iti sabong. Manen, kunaentayo, ania ti biag ta kastoy ti kinadangkok, kastoy ti kinatirina?
Adda met sarita a nainsimboluan a kas iti sarita a “Payong” ni Jake F. Ilac. Pinayonganna manipud iti sakit ti ulo dagiti pagpapaayanna. Nagbalin ti bida a para sada iti tudo ti pannakaibabain ti kompaniada. Agingga a naamirisna a dayta ti nagbalin nga akemna iti kompania ket inkeddengnan nga allawatenna ti maididiaya a pagsapulan. Iti maysa a punto ti panagbiagtayo, kunaentayo a datayo ti napayongan wenno datayo ti nangpayong iti padatayo a tao.
Maysa met a simbolo ti “Panaglabus” a sarita ni Jaime G. Raras. Pananguksob iti kawes ti kinamadre agsipud iti ilululok iti sulisog. Ngem kas iti literal a panaglabus, adu dagiti pakaibabaan ti kinatao, nalabit pay maipagarup a pannusa a lak-amen iti pannakauyos ti kinamongha. Ti panaglabus mangipakita iti nakaparsuaan, ti panagsubli ken panagbalin a napudno iti nakaparsuaan ti tao.
Sabali pay a simbolo ti “Dagiti Babbassit A Tugot” ni Sherma E. Benosa, ti kakaisuna a babai nga autor a nairaman iti daytoy a libro. Panagkabaw ti maysa a nataengan, panagsubli iti kinainosente. Nabatad iti daytoy a sarita a rumbeng nga ipategtayo met dagiti kanito ti panagkabaw a kas met kadagiti kanito ti panagtumpaak ti maysa nga ubing, agsipud ta isurona ti kinamanagriknatayo nga iti masanguanan, aglabastayonto met iti dayta.
Mangkiki met iti aayek-ekan ti sarita a “Ti Napili, Makapilit’ Durgi” ni Efren A. Inocencio. Babaen ti panangpili dagiti turayen ti pagadalan kadagiti mangisuro iti kinder, impaneknek ni Inocencio ti kinapudno dayta a pagsasaotayo no managpilitayo unay. Daytoy ti mapasamak no palugodantayo unay ti riknatayo a nga agbalin a kangrunaan a pagrukodantayo. Kasta ti adal a madukal iti daytoy.
Sabali pay a makakiki a sarita ti “Antokoy, Para Mayor” ni Mancielito S. Tacadena. Babaen ti makapaisem a wagas, impakita ni Tacadena ti kinapudno a ti agmula, agapitto. Ibati met ti sarita ti kastoy a pagpampanunotan: Aniaman a dana iti biag a surotem, uray pay ti dana a saan a kayat a suroten ti kaadduan, no agbalinka a napudno iti danam, masurotamto ti papanam.
Pannakabalud ken pannakawayawaya, dayta met ti nagayuyangan ti sarita a “Ti Lubong Ni Catalina” ni Freddie Pa. Masuli. Maysa a makapaladingit a trahedia iti biag dagiti dadduma a babbai nga imbes nga agbalinda a kakibin dagiti assawada, agbalinda ketdi a balud wenno kasangkapan dagitoy. Daytoy a sarita itundanatayo iti saludsod: ania ti rumbeng a panangsirig ni lalaki iti kinalupoy ti babai?
Nasidek kadagiti pagsasao a di pumalso ti sarita nga “Idi Agawid Ni Ka Marta” ni Federico T. Ilac, Jr. Maibilang ditoy ti pammatitayo a ti adal agbalin a kalasag, agbalin nga igam a makirupak iti biag. Kasla pinaneknekan met dagiti mangnginum iti purok ti sabali pay a kinapudno a ti makaturog, makamukat, ti nasalukag agbiag.
Dagitoy dagiti sarita a nailagom iti daytoy a pagbasaan. Saanmi a kunaen nga awanan biddut dagitoy ngem ketdi awanan biddut dagitoy iti panangallawatda kadagiti tagipatgen ni Ilokano, ni Filipino, ket immalditda dagitoy iti rupa ti dinto maumag a yano nga agbalin a rukod-tanda (kilometer post, koma) iti kaminorial ti Kurditan Samtoy.
Ken wen, tagnawa met ti panangyikub iti nabalitokan a tawid.
JUAN AL. ASUNCION
JOEL B. MANUEL
ARIEL S. TABAG
Abril, 2011
Impaskil ni Asseng idi 1:23 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: gumil filipinas, ilokano book, ilokano fiction, ilokano literature, new book
4/11/11
Umuna a Libro ni Asseng
SANGKABASSIT A PAKAUNA
NASUERTE, kunak, kadagiti sarita a nairaman iti daytoy nga antolohia ta manmano met ti ababa a sarita nga Ilokano ti mailibro. No apay a 13, gapu ta mamatiak nga awan iti numero ti kinamalas.
Manipud iti 2003 agingga iti 2010 a nasurat dagiti sarita a nairaman ditoy— nupay naipablaak iti 2011 ti “Ti Balay”. Iti ababa a pannao, nasurat dagitoy a sarita kabayatan ti umuna a dekada a panagsursuratko (naipablaak iti Bannawag ti umuna a saritak idi 2001) nga ibilangko met nga umuna nga addangko iti literatura. Kas naibagbagakon, kayatko la unay a mailibron dagitoy tapno maidalimanekkon, ken maibinglayko manen, ket marugiakon man metten ti maikadua a dekada wenno yaaddang.
Sumagmamano kadagitoy ti nangabak kadagiti salip, ken naipablaaken kadagiti antolohia nga impablaak ti GUMIL Filipinas. Ngem nairamanda iti daytoy a libro gapu ta mamatiak, karamanda iti 13 a nasusuerte a sarita a nasuratko.
Kinutik bassit dagiti sarita manipud iti orihinal a pannakaipablaakda iti Bannawag. Kas iti panangipatarusko amin a Tagalog a dialogue, iti Ilokano. Naamirisko a naglasatda met laengen iti “panagsagatko”— manipud iti pannakangngeg, pannakarikna, pannakapanunot— isu nga insuratko ida iti wagas kas piksionista a managpartuat kadagiti karakter ken situasion, nupay naibasar met latta iti posibilidad ken kinapudno.
Inurnosko met ti libro wenno pinagsasaganadko dagiti sarita segun iti tiempo ti ti pannakaisuratda tapno matakuatanyo met a mangbasa, Appo a managbasa, ti panagdur-asko— no adda man— kas mannurat.
Dios ti agngina, ket sapay koma ta adda maagsawyo kadagitoy a partuat.
ARIEL S. TABAG
Quezon City
Abril 4, 2011
DAGITI SARITA: Sudario. 1001 a Kalsada iti Siudad. Eman. Dagiti Samiweng ti Angin. Maris ti Birhen. Littugaw. “Tom & Jerry”. Dagiti Ayup iti Bantay Quimmallugong. Tapingaran. Voice Tape. Karapote. Riting. Ti Balay.
Impaskil ni Asseng idi 2:14 PM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: ariel s. tabag, birth sac, ilokano fiction, ilokano short stories, karapote
4/2/11
Sudario
O tattao ti Sion, agdir-i a sirarag-o/ Ti Ari ti Israel, sumangbayen kadakayo...
Kas man iti panagtalukatik dagiti mata ni Along iti panangsaraboda kadagiti umuna a sinamar iti daya ti panagbitek ti barukongna iti nasinggit a natinggaw a boses dagiti sangapulo-ket-dua nga “angheles”—dagiti kaklasena iti maikapat a tukad ti primaria— a nabaduan iti nagayad a puraw. Naikapet kadagiti bukotda dagiti kasla pudno a payak. Sinallukoban ti samiweng ti patio ti simbaan ni Santo Domingo de Guzman iti laksid ti sangapulo nga agpa a baet ti uppat a babassit nga entablado a ‘yan ti saggatlo nga “angheles”. Nalikmut dagiti entablado kadagiti tattao a mangitagtag-ay kadagiti palaspas— nga iti tallo a tawen a panagsakristanna, nadlawna manen a bulong ti palmera kadagiti taga-poblasion ket naubing pay a bulong ti niog a nalagalaga kadagiti naggapu iti away a nagdaliasat a nakatambubong iti parbangon.
Sinarunoda— isuna ken tallo pay a sakristan: da Marianing, Ambong, ken Alejo— ti dua a kura: ni Padre Alfonso Enriquez a kura paroko ken ni Padre Jose Marquez a katulonganna, idi asitgan dagitoy ti maysa a bassit nga entablado iti kanawan ti patio. Kagiddan ti panangitag-ay ni Padre Alfonso ti bassit a praskita ti agua bendita, inwaris dagiti tallo nga “angheles” iti ngatuen dagiti kura dagiti sabong: sampaguita, rosas ken ilang-ilang. Uray la napakidem a timmangad ket immanges iti nauneg. Iti panagmulagatna, nakitana ti rimat kadagiti mata ni Padre Jose. Naimatanganna ti minalem a panangsanay ti naubing a kura kadagiti ubbing iti napalabas a lawas. Idi iwarasna ti panagkitana, nakarimrimat dagiti mata dagiti aripuen.
Idi malikmutda ti uppat a babassit nga entablado, winagisan ni Padre Alfonso dagiti tattao. Simrek dagiti “angheles” iti simbaan. Nalagip ni Along dagiti tarakenna a pabo tunggal yaponna iti sumipnget: darumog dagiti tao a nangsaruno kadagiti “angheles”.
Idi nakastreken dagiti tao, nagparisda nga uppat a sakristan. Kinamangda ti pasilio ti simbaan. Kasla inallop ti imnas ti kaungganna iti panaginnabel ti samiweng ken timek-agtutubo: Ti Apo ti salakanko, agtalekak, diak agbuteng/ Isu ti pigsa, namnama ken samiweng/ Adda rag-o iti burayok ti pannakaisalakan/ A mangep-ep kadagiti amin a mawaw...
Tinaliaw ni Along ti koro iti ngatuen ti ruangan ti simbaan. Nalinteg ti takder ti sangapulo ket innem nga agtutubo: innem a lallaki ken sangapulo a babbai, a kas man naimaldit iti altar ti lirika ti kanta. Nakatugaw iti sanguananda dagiti musikero a kataebda: gitara, biolin, banduria, kongga ken akordion.
Isuronakto koma met ni Padre Jose, nakunana iti nakemna.
Imbaba ni Along ti imatangna iti pasilio. Nalinteg ti pannagna ni Padre Alfonso a sinaruno ni Padre Jose. Sinabet ida dagiti naitag-ay-a-maiwagwagayway a palaspas, naiwaris a sabsabong ken puraw a belo ken panio.
Intuloyda a sakristan ti nagprusision agingga iti sango ti altar. Nagkurnoda iti altar sa nagparisda a nagsinnango. Tinaliawda dagiti dua a kura. Iti likudan dagitoy, nagin-innayad dagiti tao a nangpidut kadagiti naipuruak a belo ken panio a nabaddek iti ilalasat dagiti kura. Nagkiet ni Along idi naimatanganna ti pannakaidepdep iti rupa, tengnged, lengnges, ken teltel dagiti belo ken panio. Nalagipna ti panangabogna kadagiti marabutit ken sipet a nangatibelbel iti sandalias ni Padre Alfonso iti panagdalusna iti kuarto ti kura idi malem-kalman.
Nainnayad ti addang dagiti kura a kas man ilallallay ti samiweng.
Kantaen ti salmo ni Yahweh gapu’t aramidna/ Ipakaammo iti amin a suli ditoy daga/ O tattao ti Sion, agkanta a sirarag-o/ Ti Mannakabalin nga Ari, umayen kadakayo...
Nagballaballatek ti allangogang iti altar, iti santuario a taeng dagiti rebulto a nakumotan itan iti bioleta a belo, kadagiti adigi nga adobe ken diding a tisa a nagameran iti apog ken darat ken nalimogan iti bennal, iti pasilio a kumamang iti kombento, iti eskuela-primaria iti kanawan a sidiran ti simbaan, iti kampanario iti kanigid, sa iti krus iti pantok ti simbaan. Manipud iti krus, aglayag iti amin a suli ti poblasion: iti plasa, iti kasa tribunal, iti kuerpo dagiti karabinera, iti kamposanto, kadagiti dos-grado a pagtaengan dagiti prinsipalia: mestiso ken indio. Danonen met ti samiweng dagiti nalawa a katabakuan ken kaniogan iti daya a nakaipattopattokan dagiti kalapaw dagiti aripuen, sa iti karayan iti daya-nga-abagatan. Agampayag pay kadagiti dadakkel a turod ken kabambantayan iti adayo nga amianan ken daya ken abagatan.
Nagkurno ni Padre Alfonso iti sango ti altar. Di masinunuo ni Along no manon ti tawen daytoy gapu ta saggabassit met pay laeng ti uban ti panguloten a buokna. Sa pay asul dagiti mata daytoy; natundiris ti agong, lumablabbasit a kasla-rabanos ti kudilna. Agarup agingga laeng iti lapayag ni Padre Alfonso ni Padre Jose.
Nakakakagay daytoy iti puraw a roba ngem agminminar ti nangisit nga abito ni Padre Alfonso. Iti siket ti kura, nangisit met laeng a lalat a barikes a ti murdong daytoy ket naipauyaoy iti nagbaetan dagiti sakana. Iti kanawan, naisakbit iti barikes ti sangaagpa a rosario: sangadangan laeng, umagepen ti krus iti daga.
Nagkarayam ti lamiis iti duri, barukong, ken pispis ni Along iti pannakalagipna iti pananguyos ni Padre Alfonso iti nangisit a lalat a barikes. Nadalapusna ngamin ti sangaprasko a basi iti lamesita iti naminsan a panagdalusna iti kuarto daytoy.
Tonto! Nangina na sika dayta na arak! Kas man gita ti karasaen dayta a balikas nga insippit ti barikes iti narapis a bukotna. Nagkarayam dayta a gita iti amin a paset ti bagina.
Naaprosan la ket ngarud ni Along ti bukotna a nagbinatlag nga inlimedna iti makalawas. Dina kayat ti maipupok a kas ken ni Marianing gapu iti panagpulong daytoy ken ni Lakay Insiong a lilongna. Sinipat ngamin ni Padre Alfonso gapu ta nalipatan ni Marianing ti nangikarga iti arak ti ubas ga inumenna iti misa. Inasitgan da Along ken Marianing ni Lakay Insiong a nangpumpunas kadagiti tugaw ti simbaan. Dida ketdin napakadaan ti yaasideg ni Padre Alfonso.
Diak kayat na agtaraken ubing na nengneng ken tarabitab, kuna daytoy. Ginutad ti kura ni Marianing. Nagtalinaed a nakamatidder ni Tata Insiong.
Malagip ni Along. Dinamagna iti naminsan ken ni Lakay Insiong no apay nga agdumog lattan no bugtaken-a-baonen ni Padre Alfonso idinto ta nalaklakay nga amang daytoy ngem iti kura, segun iti naisapawen a kasla sabong ti ledda ti uban ni Lakay Insiong. Nagtugaw ti lakay iti pangal ti agdan nga agturong iti kampanario: Lakayakon, apok. Diakon kabaelan ti agpataud iti tabako. Awanen ti mayawatko a walo reales. Agpatagaboak laengen ngem iti agaramid iti rangtay wenno kalsada wenno riles wenno simbaan iti no sadino a lugar.
Tallo aldaw nga intultulodanda iti makan ni Marianing iti kuarto iti sirok ti agdan ti kombento. Kalpasan a pinalubosan ti kura, makalawas a naggurgurigor a nagam-ammangaw.
Ken ad-adda a di kayat ni Along a lagipen wenno maipada ken ni Kosep. Nagpatnag a dida nakaturog iti panangur-urayda kenkuana. Napukaw ngamin ti singgapong a yan ti limos iti nangipanan daytoy.
Tinakawmo ngata, a, punieta! Rimsik dagiti mata ni Padre Alfonso. Ginuyodna ni Kosep nga inturong iti kuarto iti sirok ti agdan. Nagpigpigerger da Along a nagturong iti kuartoda. Awan ni Padre Jose ta napan iti sumaruno a pueblo iti laud. Kabigatanna, dinamagda ni Kosep iti kura. Imbugtak daytoy: Awan na biangko daydiay na mannanakaw!
Dinakamatna ken ni Ina Delia a madama nga aglutluto iti pangaldaw ti kombento. Nagmulagat ti inana a kas iti mulagatna iti panangipadamag ni Padre Jose nga adda nagarrote nga insurekto iti plasa. Winitwitan ti inana, sa umanges-anges a nagarasaas: Sika, Along, isardengmo ta kinatarabitmo. Siak ti maudi a pangibagaam dayta, nalawag? Sa nanguros: Apo, kaasiannakami!
Makalawas kalpasan dayta a pasamak, nakasarakda ken Alejo iti singgapong iti sakristia, iti estante a pagyanan dagiti lino ti altar ken belo dagiti rebulto. Inyawatda ti singgapong ken ni Padre Jose.
Nakasango itan ti dua a kura iti santuario: iti likudanda ti altar sa dagiti tattao. Sumagmamano ti nakaparintumengen a mangpirpirit iti rosario ken mangipaspasir iti librito ti nobena ken ni Birhen Santa Maria. Nagbaw-ing ni Along idi taliawen ni Padre Alfonso. Nagkayammeten ti lamiis kadagiti sangi, tumeng ken dapanna. Naitalimudok ken ni Padre Jose ti imatangna. Iti panangtaliaw ken panangisem ti naubing a kura kadakuada a sakristan, nagtalna ti napartak a giteb ti barukong ken pispis ni Along.
NAGTAMDAG ni Along iti tawa ti kombento. Nakarangrangrang ti plasa manipud kadagiti agdaldalipato a palor ken kandelaria. Iti pannakaimatangna kadagiti agsangpet a tattao a nagkawes kadagiti rumimrimat a roba ken sumilsilap a kimona, naray-aw ti kaungganna a nagtalinaedan ti samuyeng manipud pay itay bigat. Iti panagriknana, kasla pinullo a tawen ti nagmalem iti kinaulimek ti aglawlaw. Itay agsapa, litania pay ketdin ti panagdengngegna iti kayaskas ti panagdalusda kada Marianing, Alejo, ken Ambong kadagiti nabati a petalo ken tapok ti seremonia iti simbaan idi bigat-kalman. Nalang-abna ketdi ti ayamuom dagiti sabong.
Kalpasan a nakapagdalusda itay, inulina ti kampanario. No awan ob-obraenna, masansan nga adda ditoy. Kaay-ayona a buyaen ti ilelennek ti init iti tallon a tawen a panagyanna iti kombento.
Naminsan, inamadna ken ni Padre Jose no sadino a lumnek ti init. Kinuso ti padi ti panguloten a buokna. Umis-isem daytoy a nagkuna: Dita nga agpasag iti sakbibi ti natalinaay a rabii. Tapno nakirkired manen a mangipasngay iti baro nga agsapa.
Uray la nagsabat dagiti pamuskolen a kiday ni Along iti sungbat ni Padre Jose. Iti panangkudkodna iti ulona, pinikpik ti kura ti ababa nga abaga sa timmalikuden a nagturong iti sakristia.
Iti panangbuyana itay iti ilelennek ti init, kas iti napalabas a malem, nalagipna: Natay ni inangko a nangipasngay kaniak. Ni laeng lilangko ti saksi ti isasangbayko iti lubong ta agdaldaliasat iti barko ti negosiante nga amak. Iti panagdakkelko, narigatan ni lilang a nangisakad iti panagbiagmi. Naasian kano daydi Padre Fausto a kura iti lilangko a nagaget a debosionada ni Apo Birhen Santa Maria. Idi lima ti tawenko, innalanak ti kura iti kombento tapno adda kano ray-awna. Sinuruannak nga agdalus, agbasa, agkararag, agsakristan. Kalpasan iti innem a tawen, nayakar iti pagyanan a parokia. Intugotnak. Sadiay, naguyugoy ti riknak nga agpadi. Simrekak ngarud iti seminario ket nagbalinak a naan-anay a padi. Maysan a tawen a padiak idi pumusay ni Padre Fausto. Inkeddengko ti agsubli tapno makadennak met ni lilangko ken dagiti tattao ditoy.
Tunggal agestoria ni Padre Jose, masansan a perrengenna ti lumlumnek nga init.
Iti panunot ni Along, kayatna a madanon ti lumnekan ti init. Umuna, kayatna ti agbalin a kas ken ni Padre Jose: adu ti ammona, naisem, gayyemna dagiti tattao, naanus kadakuada a sakristan. Nalabit, sadiay ti nakasursuruanna kadagitoy a galad. Maikadua, sapulenna dita ni tatangna. Pito laeng ti tawenna, nagpakada ni tatangna tapno agaramid ti rangtay ken kalsada ken simbaan. Aduda a nagkukuyog a nagturong iti sumaruno a pueblo iti laud. Kalpasan ti innem a bulan, sumagmamano laeng a taga-kabangibang nga away ti nagsubli iti grupo da tatangna. Aduda a nagdamdamag, a pakairamananda ken ni Ina Delia, no apay nga awan ti dadduma: nagwingwingiwing laeng a makaluluasit dagiti nagsubli idinto a dida maiperreng dagiti matada kadagiti karabinera a nanglawlaw kadakuada. Iti sumaruno nga aldaw, pinaayaban ti kura ni Ina Delia. Nagawid a manguddakudday sa pinagtampongna ni Along. Mapanda kano agobra iti kombento tapno makabayad iti utang ni tatangna. Dinamag ni Along no kaano a nakautang ni tatangna, imbugtak ni inangna:
Agawaam ketdi! Ket nasiputanna ti pannakaregreg dagiti lua ni Ina Delia.
Manipud iti kampanario, naimatangan itay ni Along ti nabannayat a panagindayon dagiti bulong ti algarruba, dungon ken ipil iti aglawlaw ti simbaan. Nabara ti pul-oy a nagkarayam iti pingpingna. Awan ti nakitana nga ubbing a nagay-ayam iti plasa. Sumagmamano laeng ti nakitana a simrek ken rimmuar iti kasa tribunal iti ballasiw ti kalsada. Iti kuerpo iti abagatan daytoy, saanna a nangngeg ti paggaak dagiti karabinera. Awan ti nadlawna nga arimbangaw kadagiti pagtaengan. Dua laeng ti napalabasna a karomata. Nadlawna met ti panagduyaw ti napanayag a katabakuan iti daya nga abagatan. Idi limmitem ti lulonan dagiti bantay a nangsalikubkob iti sibubukel a Nalungog, kasla nagsardeng a nagayus ti karayan iti abagatan ti pueblo. Iti laud, natalna dagiti dadakkel a turod a nangur-uray iti panagpasag ti init.
Iti panangguyodna iti tali ti kampana, kasla impakdaar ti orasion ti panagtaeng ti mamayo iti barukongna.
Natukay ti imatangna iti danapeg dagiti artista iti entablado.
Kinasalawasaw anian/ Ibagana asinoman/ Agpangas, agpanglaingan/ Siak ti Dios Mangisalakan/ Inna insalsalawasaw...
Iti yanna, dina ida mailasin, ngem impapanna a dagiti manen nagakem iti napalabas: Kastila, mestiso ken dagiti baknang nga indio. Impapanna pay nga adda iti sanguanan ti entablado ni Padre Alfonso a nangisuro kadakuada, ni Don Lucio a gobernadorsilio, dagiti kabesa de barangay, negosiante, ken amin a mararaem iti pueblo.
Nagawis met itay ni Padre Jose. Nagwingiwing ta amangan no sipaten manen ni Padre Alfonso no makita daytoy nga agdudungsa.
Nagkullayaw ni Along idi maitubong iti panagdengngegna: Dakami a nagkaykaysa/ Ditoy sanguanan itatta/ Madaydayaw, nababaknang/ Saan a mapagduaduaan/ Kadakami nagbasolam...
Iti tengnga dagiti tattao, nakaparintuod a nakadumog ti nagakem a Kristo. Madamdama, maysa-maysa ti immasideg kenkuana sa tinungpada. Napakidem ni Along ket tinallikudanna ti tawa. Umaw-aweng ti lapayagna ngem nabatad a nangngegna: Daytoy kunayo a Kristo/ Awan serbina a tao/ Pobre, dungrit ken tagabo/ Dagiti nengneng a tao/ Di rumbeng nga agsao...
MANEN, inna binalikas/ Ti nasudi a kararag/ Karaip maysa a dawat/ Naibilin kasasaad/ Ti Ina nga inay-ayat...
Nakita ni Along dagiti sikikidem nga agay-ayug a debosionada. Nakatugawda iti umuna a dua nga intar dagiti tugaw. Iti maikatlo nga intar, lima a babbai nga agtutubo. Iti sanguananda, iti sakaanan ti altar, linikmut iti kandelaria ken masetas ti dua kadapan a Nailansa-a-Kristo.
Iti panagtakderna iti sidiran ti santuario, saanen nga agdadamo kenkuana dagiti rupa. Nakabelo iti puraw ti asawa ti gobernadorsilio, kasta met ti asawa ti negosiante a mestiso (sakbay a nagobrada iti kombento, daytoy ti kanayon nga umasuganda iti sangagantilia a bagas). Iti met sikiganda: dagiti assawa dagiti karabinera. Iti likudanda: dagiti katalek ti kura nga agsingir iti buis ken dagiti masansan nga agbilang iti limos. Isuda dagiti mangamiris kadagiti agsangpet a rasion ti pagtungo, prutas, dinguen, gatas ti baka, ruot a para kadagiti kabalio ti kura. Isuda dagiti akinkukua iti panaderia, pagablan ken paglagaan iti pueblo.
Babaen ti lawag ti kandelaria, sumilap ti nalabaga a linas iti tengnged dagiti debosionada a nagbitinan ti eskapular ti ladawan ni Apo Birhen Santa Maria. Madlaw ni Along a pasaray bisongen sa isimpada met laeng iti batog ti barukongda. Sa agayugda manen: Ket dagiti adalanna/ Pinalagipanna ida/ Agtalinaedda koma/ Natudio, napakumbaba/ Dangadang ket liklikanda...
Manipud iti likud dagiti naintar a tugaw, adda nadlaw ni Along nga anniniwan. Al-alia, nakunana. Agtaray koman ngem nailasinna ni Padre Alfonso. Kasla tinagikua ti kura ti ladawan a kanayon a pangublag ni Ina Delia kenkuana tunggal matakuatanna daytoy nga immuli iti kampanario. Iti likudan ni Padre Alfonso, nailasinna pay ti lima nga anniniwan: dagiti karabinera a di makapanaw iti likudan ti kura.
Naglayon ni Padre Alfonso iti tugaw dagiti agtutubo. Maysa-maysa ti nangagep iti bukot ti kanawan a dakulap ti kura. Minatmatan ti kura a kas iti lumlumdag a mangga ti naudi nga immagep kenkuana, ni Manang Victoria. Naggiteb ti sangi ni Along iti pannakalagipna ken ni Manang Lourdes, ti kabsat ni Alejo. Nagkameng ti balasang iti koro. Malaksid iti panagpraktisna iti kanta, masansan a tumulong nga agdalus iti simbaan ken kombento. Impadpadamag ni Alejo a pawilan kano dagiti nagannakda nga apirasen ti tabako ti agtutubo a kudil ni manangna. Aglenneken ti init no itulodda ken Alejo iti pagtaenganda iti wangawangan ti away iti daya. Nagsardeng ti panangitulodda ken ni Manang Lourdes ta kinapatang ni Padre Alfonso ni Lakay Pedong nga itulod daytoy iti karomata.
Natudio ken nagaget ni Manang Lourdes. Ta saan laengen nga iti simbaan ken kombento ti pagdalusanna. Agdalus payen iti kuarto ni Padre Alfonso. Ngem isu metten ti nanipudan ti masansan a panagmalangana. Saan a nailimed ken Along ta ni sigud a Manang Lourdes: makidag ti barukong ni Along tunggal matmatanna ti rupa a kasla nabulod ken ni Apo Birhen Santa Maria. No agkatawa, mangngegna ti uni dagiti sallapingaw ken billit-balay iti kampanario.
Nagrungaabda ken Alejo iti uray la iti pannakadamagda ken ni Lakay Pedong a ni Manang Lourdes, ti kakaisuna a kabsat ni Alejo, natakuatanda a nalamiisen iti sagumbi ti kalapawda. Nasugabba ti bimmalitok a buokna, nagdiwig ti simmantamaria a rupa ken ngimmisit ti dilana. Adda kano praskita iti uluananna.
Iti napasamak, kinunkuna ni Ina Delia ken ni Along: Saanka nga agsuksukir, Along. Nalaka laeng met ti aramidem, Nakkong. Agdalus, agpakan iti dinguen, agsakristan, agorasion. Saanka nga agtultuleng ken ni Padre Alfonso.
Uray no saanen nga ibaga ni Ina Delia. No makitkitana ni Padre Alfonso a kas ita, awan ti dina malagip a pagrebbenganna iti kombento. Kas ita, agyan ditoy sidiran ti santuario ket bantayanna no saan met laeng a maiddep dagiti kandela agingga a di malpas dagiti agsudsudario. Agtalinaed dita uray pay kasla makedkeddel ti kanigid a bakrangna kadagiti mangmangngeganna: Ti kararag daytoy Ina/ No mabalin isut’ madusa/ Ket agbiagka a nasadia/ Ania pay ti serbi ita/ Dungngo, no sikat’ sumina...
BINUYA ni Along ti pannakauram dagiti bulong ken ruot nga inummongda iti sirok ti higante nga algarrubo. Nagalibungabong. Tinalaytayna dagiti nababaked a sanga. Kuna ni Padre Alfonso: Tapno mapaksiat dagiti mangmangkik nga agtataeng dita.
Nagturong iti kampanario idi agangay. Pasaray agdayyeng. Nalukneng pay laeng ti darang ti init ngem naiwakasen dagiti obrana: napakannan dagiti dinguen; nakapagdalusdan iti simbaan ken kombento; natulonganda payen ni Tata Insiong iti hardin. Nariwet pay laeng itay ngem nagobran. Ngamin iti panagtuglepna a nagbantay kadagiti kandela, kinapatang ni Padre Jose. Inton malem, sakbay ti orasion, mapanda iti away iti daya. Mapanda kano bisitaen ti kalapaw dagiti agsudsudario.
Nagwen a dagus. Umuna, kayatna manen ti agaliwaksay ta addanto manen estoriaenna kada Marianing, Alejo, ken Ambong. Maikadua, sierto a tangdanan manen ni Padre Jose. Dakkelen ti uray apagkapat laeng ti maysa a real nga ikargana iti bassit a sinan-lakasa, a para kenkuana, kapatgan a gamengna. Nagalikuno ti kallid iti kanigid a pingpingna iti pannakaduktal ni Ina Delia bayat ti panangbilbilangna iti urnongna. Nagtugaw ni inangna iti pingir ti katrena: “Ne, napekpek metten dayta baulmo. Bay-am ta naynayonak met ta addanto pagbasam.” Nagsasaruno ti tung-edna. Ngem iti panunotna: Wen, inang ta addanto busbosenta. Inton agluasta nga agturong iti paglennekan ti init.
Idi sangadangan laengen ti di pay limnekan ti init, nagsardeng ti karomata ni Lakay Pedong iti patio ti simbaan.
Nakaaruaten ni Along iti puraw a kamisa nga atiddog ti manggasna ken nangisit a seda a pantalon. Nadeppes ti buokna. Simmilap a naisarang iti raya gapu iti lana ti niog nga inlabo ni Ina Delia. Pinukkawanna ni Marianing nga agkurkurimbaboy iti karuotan iti sidiran ti simbaan.
Nakudkod ni Marianing ti ulona. “Timmayaben ‘diay tuwato!”
“Dispensar,” kinuna ni Along a nagrungiit. “Saggatlo daras laeng, a.” Tinangad daytoy ti kampanario.
Tinangad met ni Marianing ti kampanario. Sa nagmusiig a nangkita ken ni Along. “Ali. Ngem ’diay tupigko, a.”
Agrungrungiit met ni Along a nangitudo iti karomata. “Addan sadiay karomata ‘tay kalupik!”
Idi agtartarayen ti karomata, iniseman ken pinayapayan ni Padre Jose dagiti tattao a masabat ken malabsanda. Namrayan met ni Along ti nangkumpas iti iniin ti karomata. Uray la mapadayyeng iti tarakatak dagiti pilid kadagiti bisil ken iti kayaskas dagitoy iti tapok. Pasaray ipal-idna ti silag a kallugong nga impabulod ni Lakay Pedong no umatipukpok ti tapok nga ikur-ay ti kayumanggi a kabalio.
Idi addadan iti napanayag a katabakuan ken sumagmamano a niog ken ledda iti igid ti dalan, napasarunuan ti sig-am dagiti nagsasaruno a sanaltek ken hing ken ho ni Lakay Pedong.
“’Bag man ta pinalubosannakay’ ni Padre Alfonso, Padre.”
“Masapul ngamin ti mangbendision sakbay ken kalpasan ti sudario, Tata.” Nakaturong ti imatang ni Padre Jose iti sumipngeten nga aglawlaw. Nadlaw ni Along a natundiris met ti agong ti kura no addaka iti sikiganna.
Ur-urayen ni Along a dakamaten ni Lakay Pedong ti pananggura ni Padre Alfonso ken ni Baket Maria, ti lilang ni Padre Jose. Nalabit lima a bulan ti napalabasen, bayat ti panggibus a bendision ni Padre Alfonso, pagammuan ta naglusdoy ni Baket Maria. Malagipna la unay ti panagtulid dagiti bukel ti mata ti baket. Inabungotanda a dagus iti nangisit a belo. Pagam-ammuan ta gimluong ti nabangag a boses: Ania ti mapaspasamak iti pagiliak? Apay nga agsangsangit dagiti ubbing ken nagannak? Dagiti ganggannaet, aniat’ inda ob-obraen? Ay, diak masbaalan maipalay a saem!
Limmabbaga ni Padre Alfonso. Binugtakna dagiti nanglawlaw iti baket. Daras met a binagkatda nga inruar iti simbaan. Iti malem, nakitana a kinapatang ni Padre Alfonso ni Padre Jose. Manipud iti dayta nga aldaw, saanen a nakita ni Along ti anniniwan ni Baket Maria iti simbaan. Kunkunana iti bagina: pangalaan ngata itan ni Baket Maria iti bilegna nga agagas, aglualo para kadagiti masakit, ken agpaanak no saan metten a makadawat iti agua bendita iti simbaan? A, nalabit ilimlimed nga ikkan ni Padre Jose.
“Inton matay ni Padre Alfonso, ay, pakawanennak, Apo,” nanguros ni Lakay Pedong, “…dakayo kadi ti sumukat a kura paroko?”
Immisem ni Padre Jose. “Saan, Tata.”
Dagus met la a nagturong dagiti nangisit a mata ti kura iti igid ti dalan sa iti katabakuan. Nagngilangil ket inamuyna ti panguloten a nangisit a buokna. Rinenrenna ti puraw a sotana.
“Ne, apay met, Apo?” Timmaliaw iti likud ni Lakay Pedong. Kasla immadu ti kuribetbet ti muging ti lakay.
“Saanak kano met a nakapagbasa sadiay Espania. Ken maysa kano nga indio daydi nanangko.” Nagallon ti iming ni Padre Jose idi kinaem daytoy ti bibigna sa nagsanamtek.
Sumagmamano ti nadanonda a nanglawlaw iti bassit a pakarso iti sakaanan ti dakkel a turod. Narangrang dagiti tambubong a bolo a naidarekdek iti aglawlaw. Iti silnag ti nabukel a bulan, agwangwang-il dagiti muyong iti bakras ken sakaanan ti turod.
Maysa-maysa ti simmabat kadakuada. Inagepanda ti bukot ti kanawan a dakulap ni Padre Jose. Naisem ni Baket Maria a nangarakup ken ni Padre Jose. Tinung-edan ti kura da Along ken Lakay Pedong. Simrekda iti pakarso a nagadigi iti sagat, nagdiding iti kawayan ken nagatep iti pan-aw. Idi yawis ni Baket Maria ti pangrabii, kinuna ti kura nga inton malpasen ti sudario. Rinugianna ti ritual. Binendisionanna ti dua a libro: nangisit ken nalabaga. Panagkuna ni Along, kabesadon ni Baket Maria ti linaon ti nangisit a libro. Idi damo nga usarenda, adda mangibasa ket sarunuenna. Ngem iti napalabas a dua a tawen, uray awanen ti libro, ikararagannan dagiti masakit, natayan, ken naluganan a ti linaon ti libro ti itanamitim ken idung-awna. Linagipna no sadino ti nakakitaannan iti nalabaga a libro. Wen, saan la ketdi a mariro. Isu ti libro nga inyawat ni Mariano Saldivar wenno Manong Anno ken ni Padre Jose, tallo nga aldaw sakbay a naglemmeng da Manong Anno ken dagiti kaduana.
No kasano ti panangipawil ni Ina Delia a baliksenna ti nagan ni Manong Anno, kasta met ti pananges-estoria ni Padre Jose kenkuana. Anak ti dati a kabesa ni Manong Anno. Kadua ni Padre Jose a sakristan. Iti ipapanaw ni Padre Jose, nagturong met ni Manong Anno iti sabali a lugar. Nagobra iti maysa nga ospital. Insikina met ti nagadal. Adu ti libro a nabasbasana agraman ti Nasantoan a Biblia. Rimmusing ti ayatna nga agbalin a kura ken misionero. Immasug kadagiti Dominicano ngem kinatawaan dagiti praile. Saan a mabalin nga agpraile ti maysa nga indio. Gapu iti ayatna nga agserbi iti iglesia, nagdawdawat iti limos ni Manong Anno kadagiti nababaknang. Dagiti naur-orna, impaayna kadagiti pasiente nga awanan kuarta. Agingga a napanunotna ti agsubli iti Nalungog tapno dagiti kalugaranna mismo ti tulonganna.
Linawlaw dagiti tattao ti bassit a lamisaan. Pinagtugaw ni Padre Jose ni Along iti suli ti pakarso. Nagabay da Baket Maria ken maysa nga agtutubo a babai a nangukrad met iti nalabaga a libro. Nagallangogang iti dayta a paset ti bario: Iti tiempot’ waw ken bisin/ Ibturan rigat ken sakit/ Saem, upay ken ladingit/ Dayaw linak-am a pait/ Apo Jesus sadi langit...
Ditoy Nalungog, nagdawat manen ni Manong Anno iti limos kadagiti prinsipalia tapno igatangna iti bagas sa irasionna kadagiti taga-away. Iti makabulan a napalabas, sumagmamano ti timmulongen nga agdawat. Ngem nauman dagiti dawdawatanda. Ublag ken uyaw ti naawatdan.
Saan ketdi a nauma dagiti simmurot ken ni Manong Anno. Immaduda pay. Tapno adda busbosen ken maitulongda, agkontribusion ti tunggal kameng. Gapu ta para iti iglesia ti panggepda, dimmawatda iti espesial a misa para iti grupoda: ti Baro a Gimong dagiti Umili ti Dios. Nayat ti kura. Laeng ta doble iti gagangay a bayad ti misa ti siningirna kada Manong Anno.
Nakita ni Along ti panagdalupisak dagiti tattao iti karuotan iti aglawlaw ti pakarso. Nakakidem nga agbingbingngi ti bibig ti dadduma idinto nga uray la mangurat dagiti babbaket. Nagkidem met ni Along ket sinurotna: Pobre man ken nababaknang/ Nengneng wenno masirib man/ Iti langit a pagturongan/ Agkakabsat, agpapadan/ Kari dayta ti Mangisalakan...
Ngem marigatanen nga agpataud da Manong Anno iti pagbayad iti misa. Nagangayanna, agmimiting da laengen iti maminsan iti makalawas. Agsinnublat dagiti kameng a mangbisita iti sibubukel a grupo. Nakagura ti kura. Imbagana nga adda ilimlimed ti grupo. Ta apay a dagiti laeng pudno nga indio ti mabalin nga agkameng? Pinawilanna ti ania man a miting nga aramiden da Manong Anno.
Immasideg ni Padre Jose ken ni Along. Inyarasaas daytoy a mapan agkararag iti tapaw ti turod.
“Kuyogenkayo, Apo,” inyarasaasna met. Inggay-atna ti tumakder. Inatipa ti kura ket nagwingiwing.
“Siak laengen. Nalawag met.” Sinirip Padre Jose ti bulan. “Danggayam ida.” Immisem ti kura.
Sinursurot ti imatang ni Along ti likudan ti kura. Nagrimat dagiti matana a sinabet ti raya a napalusposan ti nalimbong a bulan a nakaisakaban ti ulo ni Padre Jose.
Nagkidem ni Along. Kasla mayan-anud ti kaungganna kadagiti yas-asugda: Pirgis man inna ikawes/ Saan la ket a bimmakes/ Panunot saan a dakes/ Malak-amnanto ti padles/ Sadiay dinto mailuges...
Ngem nagtuloy latta ti taripnong da Manong Anno. Ket iti naminsan, babaen ti bilin ni Padre Alfonso, rinaut dagiti karabinera dagiti “Umili.” Nakatiliwda iti lima a kameng. Impanda iti plasa ket pinarigatda. Dinamagda no ania ti ob-obraenda, kinunada: Agkarkararagkami, apo. Nagpaggaak laeng dagiti nagtiliw. Binitayda dagiti natiliw. Ti basol: erehe ken insurektoda.
Inamad ni Along ken ni Ina Delia no ania ti erehe ken insurekto. Kinuna ni inangna: Ti aglualo a kaduam ni Manong Anno.
Mailallallayen ni Along: Naslag nga aldaw ket dumteng/ Agallangogang samiweng/ Rag-o ti maidaydayyeng/ Namnama ti umaw-aweng/ Balligi ti simmangbayen...
ITI dayta nga agsapa, kalpasan a nagorasion, inuli manen ni Along ti kampanario. Sinarabo ti anglem ti tapok, bulong, ruot ken lugit. Nagwanawan. Naulimek latta ti aglawlaw. Iti panangperrengna iti sumingsingising nga init, nagkarayam ti bara iti dapan, bukot, takiag, barukong ken ulona. Dita ngata, nakunana iti nakemna idi matmatanna ti labes ti kabambantayan. Naestoria ngamin naminsan ni Tata Insiong nga iti labes dagiti bantay iti daya ti nagpaingan da Manong Anno. Sadiay, nangipatakderda iti maysa a pueblo. Inusatanda ti bakir, winayaanda ti pussuak, inuritanda ti kapanagan, intukitda dagiti bin-i ket ap-apitendan ti bunga ti timpuyog ken saldet. Nagmayat man, Lilong, nakuna ni Along idinto ta nakanganga da Marianing, Ambong ken Alejo. Intay’ idiay yanda, inlagtitna. Inkurus ni Tata Insiong ti tammudona iti bibigna sa kimmita iti kombento. Kalkalpas ti pangaldaw. Impapanda nga adda iti kuartona ni Padre Alfonso. Immanges iti nauneg ni Tata Insiong: Iti mabiiten, Appok. Sapay koma iti Mannakabalin ta iti mabiiten.
Napatilmon ni Along iti pannakalagipna iti naladaw a pinangrabiida iti napananda ken Padre Jose. Kasla adda pay laeng iti gugotna ti nabanglo nga innapuy, karne ti alingo ken ugsa, lames, agduduma a prutas, tupig, bibingka, sinuman.
Kinarawana ti bolsana. Nalipatanna gayam nga inlakasa ti sensilio nga inted ni Padre Jose. Impasirna: Espania, 1824. Katawenak, nakunana.
Kinitana manen ti daya. Naglamiis ti sangina idi agangay. Kabaelanna ngata a lasaten dagita a bantay? Saan ngata a mabirokan dagiti karabinera dayta a pueblo? No mapan ngay ditan da Padre Alfonso?
Napakidem iti pannakalagipna kadagiti nabitay iti plasa. No apay ketdi a linibasanna ni Ina Delia ket nakiummong kadagiti tattao. Dina naiturog dagiti lima a nakumotan iti uloda sa naparautan iti tali ti tengngedda: tallo a lallaki ken dua a babbai. Dayawenna man ketdi ida. Saanda a nagikkis wenno naggulagol la koma. No isu ngata, ayna, Apo!
Iti malem, binayabayda ti dua a kura a nangbuggo kadagiti saka dagiti nagakem nga apostol. Nadlaw ni Along dagiti napupudaw ken kasla saka ti maladaga a saka ti dua a karabinera. Nalabit saan a makagteng dagitoy a saka iti lugar iti daya, nakunana iti nakemna.
Iti pannangan ti dua a kura ken dagiti apostol iti atiddog a lamisaan iti kombento, kasla gagangay nga aldaw iti panagpaggaak ni Don Lucio. Pasaray takkaban ti kaabayna a karabinera ti pingganna. No makapateltel koma ti kusilap, nakuna ni Along iti nakemna. Binuybuyana ni Padre Jose a naulimek nga agngalngalngal iti kanigid ni Padre Alfonso nga adda iti bangir a kabesera, kasinnango ni Don Lucio. Malaglagipna met ngata daydi sindami idi rabii? nakuna ni Along.
Nasiputan ni Along ti panangirapit ni Padre Alfonso iti ramay ni Manang Victoria a nangyawat iti sangabaso a danum iti kura. Alisto daytoy a timmalikud. Darumog a nagturong iti ruar. Nagtalangkiaw ni Along no adda kumitkita kenkuana. Awan. Sinurotna ti rimmuaran ni Manang Victoria: ti ridaw iti kosina. Nagin-innayad. Naipasirna ti anniniwan iti sirok ti salaysay. Ni Manang Victoria, agsangsangit?
Naladawen tapno mailemmengan ni Along ti tao manipud iti ridaw ti kosina. Kinuso ni Padre Jose ti buok ni Along. Insungo ni Along ti anniniwan. Iti itatangad ni Along, adda rissik kadagiti nangisit a mata ni Padre Jose.
AGKALKALIMDUOSANEN ni Along. Agruprupanget ti init iti panagriknana. Nagbabawi iti dina panagdigos. Agpayso ngata ti kuna ni Ina Delia nga agbalin a dara ni Kristo ti danum a pagdigosna?
Nabibinegen dagiti takiagna. Agkutukoten dagiti tumengna. No apay a dagitoy pay a kandelaria ti inaramatda: nabantot. Koma no ni Padre Alfonso ti agiggem. Wenno makilibut la koma. Nagsakuntip.
Ngem nagpakawan ken ni Apo idi mataliawna dagiti sumursurot kadakuada nga ussob a nagawit iti padeppa ken dagiti mangsapsaplit iti bagida. Naparupanget sa nagkintayeg idi agaruyot ti dara iti bukot ti adda iti sikiganna. Malagipna ti napalabas a Biernes Santo: nagpailansa ni Manong Anno iti plasa! Inyik-ikkisna: Apo, pakawanem ida ta dida ammot’ ar-aramidenda!
Pinaludipanna dagiti kakaduana. Uray isuda, naslepen ti puraw a sotanada. Idi taliawenna ni Padre Jose, nabang-aran idi immisem daytoy.
Napayaman idi agsardengda iti maikasangapulo-ket-tallo nga estasion. Indauluan ni Padre Jose ti kararag.
Intuloyda ti libut. Masungaddan ti simbaan. Uray dagiti debosionada, nalabit agkapsutda metten. Agpaparawdan: Kaasiam, Apo, kaasiam daytoy ilimi/ Dinakam’ gurguraen iti agnanayon...
Idi malpasda a mangaldaw, nagtarayda nga uppat a nagturong iti amianan. Nagsarimadeng ni Along idi masungaddan ti kamposanto. Nagkullayaw ta awan pulos nadatnganda. Iti napalabas, sangapulo agingga iti duapulo dagiti nadatnganda ditoy. Ditoy a pinukan ni Manong Anno, sakbay a nagpenitensia ken nagpailansa iti sagat a padeppa, ti sarukodna a kasabang. Ditoy nga ininum ken insapsapoda ti naurnong a linnaaw iti Huebes Santo. Ditoy a nabendisionan dagiti eskapular ni Apo Birhen Santa Maria ken saong dagiti ayup a kuentasda.
No kasano ti partakda a nagturong iti kamposanto, kasta met ti panagsublida. Al-alia! impukkaw ni Marianing ket immawerdan.
Nagdungsa ni Along a nagdengngeg iti Siete Palabras ni Padre Alfonso. Idi tinung-edan ni Padre Alfonso, nagturong iti kampanario. Nagdalagudog ti tangatang idi guyodenna ti kampana.
Kalpasan a nangrabiida, nadarimusmosan ni Along a nagturong ni Padre Jose iti santuario. Surotenna koman idi pagammuan ta makangngeg iti anabaab.
“Saan na sika biang! Ibagak tao, anak sika Padre Fausto! Awanen mamati sika!” Agtigtigerger ngem impideg ni Along ti lapayagna iti diding. Mangngegna ti anasaas ti arimukamok.
“Ngem sobran ti ar-aramidem kadagiti tattao, kadagiti agtutubo, kadagiti ubbing. Maysaka nga adipen ti Dios, Padre!”
Agngaretngeten ti ngipen ni Along.
“Apay sika maysa na indio? Apay na kapatangmo ’diay erehe na Mariano Saldivar?”
Nakita ni Along dagiti anniniwan a sumungad manipud iti sango ti kombento. Nagarudok a nagturong iti kuartoda. Matmaturogen dagiti kaduana. Agkakamakam dagiti angesna. Nagkidem sa pinagakkubna dagiti dakulapna.
AGBANNAWAGEN ngem saan pay a nairidep ni Along. Kasla nagpatnag a nangngegna ti dua a kura. Wenno nakaturog sa ketdi ta adda met dagiti nagparang iti alintataona a kasla tagainep. Tagainep ngata daydi nakakapkapsut nga aweng ti kampana?
Narnekan pay laeng da Marianing, Alejo, ken Ambong kadagiti katreda. Bimmangon. Linukibna ti tawa ket naisabat kenkuana ti pul-oy ken ti sinamar iti daya.
Idi agturongen iti kampanario, naglamiis ti rusok ken piskelna. Immanges iti nauneg idi iggamanna ti tali a naikamang iti kampana iti tuktok ti kampanario. Nasdaaw iti bantotna. Nagmulagat idi kasla naitim-og laeng ti landok a bitin ti kampana.
Agallaalla ti panunotna bayat ti napartak a yuulina iti kampanario. Idi makatapaw iti ngato, kasla nauyos amin a kired iti bagina. Nagluspak iti datar a nagameran iti tapok, babassit a bulong, lugit ti billit. Madamdama, nagriaw iti uray la sa naganug-og…
Pinunas ni Along ti matana a kinullaapan ti lua. Dua dangan pay ti kaadayo ti init iti pagtabonanna. Nagpusipos ket tinurongna ti sidiran ti kombento. Limmabba ti ulona. Idi simrek iti mortuario, dinuyok ti dung-aw ti barukongna: O sinamar a kimmudrep/ Namnama naidadanes/ Limmidemka a kas init/ A nakayammetan ulep/ Mabatiak nga agpanes...
Dimmagsen ti sibubukel a bagina idi iwarasna ti imatangna. Nakatalukbong iti nangisit a belo dagiti babbaket, lallakay, sumagmamano nga agkabannuag, agtutubo ken ubbing.
Aglulok manen dagiti tumeng ni Along idi asitganna ti lungon. Aggitebgiteb ti sangina a nagmatidder a nangmatmat ken ni Padre Jose. Iti nalitem a tengnged ken mata, nakitana: ti aglulua iti dara a Kristo iti sagat a padeppa, nagdiwig a rupa ni Apo Birhen Santa Maria, agrungrungaab a Kosep, agwasangwasang a Manang Lourdes, agpempenitensia a Manong Anno, naibitin nga erehe ken insurekto iti plasa…
Anakko, ayaunayen/ Saem innak sagabaen/ Barukongko nadagensen/ Ladingit a di agsardeng/ Pait innak lak-amen...
Naglusdoy ni Along iti sanguanan da Ina Delia nga agdungdung-aw.
SINALLUKOBAN ni Along ti kandelaria idi immagibas ti palayupoy. Nariknana ti salemsem iti barukongna. Tinangadna ti umasulen a tangatang a nakaimuntaran ti nakalimlimbong a bulan. Nagpukawen dagiti sumagmamano itay a bituen.
Tinaliawna dagiti agkabannuag iti likudna a nangguyod iti karro ti Nagungar-a-Kristo. Nadlawna a kasla pimmuskol dagiti sumarsaruno kadakuada. Sumagmamano kadakuada iti nangitag-ay iti sumsumged a kawayan ken bulo. Tunggal malabsanda a rimmuok ti ledda wenno pan-aw, dua wenno tallo ti tumipon iti bunggoy. Itay nangrugida iti sungaban ti away iti daya, agduapulo laeng ti bilangda. Iti panagkunana ita, addan limapuloda.
Idi asidegdan iti simbaan, nakitana ti ummong dagiti babbai iti adayo a sanguananda. Napuskol met ti agsalasala a dalipato ti apuy.
Pagam-ammuan, naipaigidda a sakristan.
Ditakayo laeng!
Agriawen dagiti nakilibut. Naibarsak dagiti kandela ken kingki ken tambubong. Naitag-ay dagiti talunasan ken badang ken pika. Nagdanggay dagiti ikkis ken riaw. Agtatarayen dagiti nakilibut a nagturong iti simbaan, iti kuerpo, iti kasa tribunal ken kadagiti pagtaengan dagiti prinsipalia.
Agtarayen nga umadayo ni Along idi maigawid ti takiagna.
Ni Ina Delia!
Igpil ti kanawan ni inangna ti tampong ket ti kanigidna, ti bassit a lakasana.
Darsem, nakkong, kuna ti inana ket naguyod ti takiag ni Along. Kinamangda ti dalan nga agturong iti laud. Inabog ti naglabbet a putok, riaw, ikkis, kanalbuong ken asug dagiti dapanda.
Idi nakatapawda iti dakkel a turod, sinango ni Along ti daya: nalabaga ti labanag ti init. Nakulding ti barukongna idi madayas ti lawag ti nalangto a kabambantayan.
Nangngegna ti aweng ti kampana. Nagtalukatik dagiti matana iti dalipato a mangsalsallukob iti dakkel a krus ti simbaan.
(Maikadua a Gunggona iti Salip iti Sarita iti Iluko, Don Carlos Palanca Memorial Awards 2003)
Kas man iti panagtalukatik dagiti mata ni Along iti panangsaraboda kadagiti umuna a sinamar iti daya ti panagbitek ti barukongna iti nasinggit a natinggaw a boses dagiti sangapulo-ket-dua nga “angheles”—dagiti kaklasena iti maikapat a tukad ti primaria— a nabaduan iti nagayad a puraw. Naikapet kadagiti bukotda dagiti kasla pudno a payak. Sinallukoban ti samiweng ti patio ti simbaan ni Santo Domingo de Guzman iti laksid ti sangapulo nga agpa a baet ti uppat a babassit nga entablado a ‘yan ti saggatlo nga “angheles”. Nalikmut dagiti entablado kadagiti tattao a mangitagtag-ay kadagiti palaspas— nga iti tallo a tawen a panagsakristanna, nadlawna manen a bulong ti palmera kadagiti taga-poblasion ket naubing pay a bulong ti niog a nalagalaga kadagiti naggapu iti away a nagdaliasat a nakatambubong iti parbangon.
Sinarunoda— isuna ken tallo pay a sakristan: da Marianing, Ambong, ken Alejo— ti dua a kura: ni Padre Alfonso Enriquez a kura paroko ken ni Padre Jose Marquez a katulonganna, idi asitgan dagitoy ti maysa a bassit nga entablado iti kanawan ti patio. Kagiddan ti panangitag-ay ni Padre Alfonso ti bassit a praskita ti agua bendita, inwaris dagiti tallo nga “angheles” iti ngatuen dagiti kura dagiti sabong: sampaguita, rosas ken ilang-ilang. Uray la napakidem a timmangad ket immanges iti nauneg. Iti panagmulagatna, nakitana ti rimat kadagiti mata ni Padre Jose. Naimatanganna ti minalem a panangsanay ti naubing a kura kadagiti ubbing iti napalabas a lawas. Idi iwarasna ti panagkitana, nakarimrimat dagiti mata dagiti aripuen.
Idi malikmutda ti uppat a babassit nga entablado, winagisan ni Padre Alfonso dagiti tattao. Simrek dagiti “angheles” iti simbaan. Nalagip ni Along dagiti tarakenna a pabo tunggal yaponna iti sumipnget: darumog dagiti tao a nangsaruno kadagiti “angheles”.
Idi nakastreken dagiti tao, nagparisda nga uppat a sakristan. Kinamangda ti pasilio ti simbaan. Kasla inallop ti imnas ti kaungganna iti panaginnabel ti samiweng ken timek-agtutubo: Ti Apo ti salakanko, agtalekak, diak agbuteng/ Isu ti pigsa, namnama ken samiweng/ Adda rag-o iti burayok ti pannakaisalakan/ A mangep-ep kadagiti amin a mawaw...
Tinaliaw ni Along ti koro iti ngatuen ti ruangan ti simbaan. Nalinteg ti takder ti sangapulo ket innem nga agtutubo: innem a lallaki ken sangapulo a babbai, a kas man naimaldit iti altar ti lirika ti kanta. Nakatugaw iti sanguananda dagiti musikero a kataebda: gitara, biolin, banduria, kongga ken akordion.
Isuronakto koma met ni Padre Jose, nakunana iti nakemna.
Imbaba ni Along ti imatangna iti pasilio. Nalinteg ti pannagna ni Padre Alfonso a sinaruno ni Padre Jose. Sinabet ida dagiti naitag-ay-a-maiwagwagayway a palaspas, naiwaris a sabsabong ken puraw a belo ken panio.
Intuloyda a sakristan ti nagprusision agingga iti sango ti altar. Nagkurnoda iti altar sa nagparisda a nagsinnango. Tinaliawda dagiti dua a kura. Iti likudan dagitoy, nagin-innayad dagiti tao a nangpidut kadagiti naipuruak a belo ken panio a nabaddek iti ilalasat dagiti kura. Nagkiet ni Along idi naimatanganna ti pannakaidepdep iti rupa, tengnged, lengnges, ken teltel dagiti belo ken panio. Nalagipna ti panangabogna kadagiti marabutit ken sipet a nangatibelbel iti sandalias ni Padre Alfonso iti panagdalusna iti kuarto ti kura idi malem-kalman.
Nainnayad ti addang dagiti kura a kas man ilallallay ti samiweng.
Kantaen ti salmo ni Yahweh gapu’t aramidna/ Ipakaammo iti amin a suli ditoy daga/ O tattao ti Sion, agkanta a sirarag-o/ Ti Mannakabalin nga Ari, umayen kadakayo...
Nagballaballatek ti allangogang iti altar, iti santuario a taeng dagiti rebulto a nakumotan itan iti bioleta a belo, kadagiti adigi nga adobe ken diding a tisa a nagameran iti apog ken darat ken nalimogan iti bennal, iti pasilio a kumamang iti kombento, iti eskuela-primaria iti kanawan a sidiran ti simbaan, iti kampanario iti kanigid, sa iti krus iti pantok ti simbaan. Manipud iti krus, aglayag iti amin a suli ti poblasion: iti plasa, iti kasa tribunal, iti kuerpo dagiti karabinera, iti kamposanto, kadagiti dos-grado a pagtaengan dagiti prinsipalia: mestiso ken indio. Danonen met ti samiweng dagiti nalawa a katabakuan ken kaniogan iti daya a nakaipattopattokan dagiti kalapaw dagiti aripuen, sa iti karayan iti daya-nga-abagatan. Agampayag pay kadagiti dadakkel a turod ken kabambantayan iti adayo nga amianan ken daya ken abagatan.
Nagkurno ni Padre Alfonso iti sango ti altar. Di masinunuo ni Along no manon ti tawen daytoy gapu ta saggabassit met pay laeng ti uban ti panguloten a buokna. Sa pay asul dagiti mata daytoy; natundiris ti agong, lumablabbasit a kasla-rabanos ti kudilna. Agarup agingga laeng iti lapayag ni Padre Alfonso ni Padre Jose.
Nakakakagay daytoy iti puraw a roba ngem agminminar ti nangisit nga abito ni Padre Alfonso. Iti siket ti kura, nangisit met laeng a lalat a barikes a ti murdong daytoy ket naipauyaoy iti nagbaetan dagiti sakana. Iti kanawan, naisakbit iti barikes ti sangaagpa a rosario: sangadangan laeng, umagepen ti krus iti daga.
Nagkarayam ti lamiis iti duri, barukong, ken pispis ni Along iti pannakalagipna iti pananguyos ni Padre Alfonso iti nangisit a lalat a barikes. Nadalapusna ngamin ti sangaprasko a basi iti lamesita iti naminsan a panagdalusna iti kuarto daytoy.
Tonto! Nangina na sika dayta na arak! Kas man gita ti karasaen dayta a balikas nga insippit ti barikes iti narapis a bukotna. Nagkarayam dayta a gita iti amin a paset ti bagina.
Naaprosan la ket ngarud ni Along ti bukotna a nagbinatlag nga inlimedna iti makalawas. Dina kayat ti maipupok a kas ken ni Marianing gapu iti panagpulong daytoy ken ni Lakay Insiong a lilongna. Sinipat ngamin ni Padre Alfonso gapu ta nalipatan ni Marianing ti nangikarga iti arak ti ubas ga inumenna iti misa. Inasitgan da Along ken Marianing ni Lakay Insiong a nangpumpunas kadagiti tugaw ti simbaan. Dida ketdin napakadaan ti yaasideg ni Padre Alfonso.
Diak kayat na agtaraken ubing na nengneng ken tarabitab, kuna daytoy. Ginutad ti kura ni Marianing. Nagtalinaed a nakamatidder ni Tata Insiong.
Malagip ni Along. Dinamagna iti naminsan ken ni Lakay Insiong no apay nga agdumog lattan no bugtaken-a-baonen ni Padre Alfonso idinto ta nalaklakay nga amang daytoy ngem iti kura, segun iti naisapawen a kasla sabong ti ledda ti uban ni Lakay Insiong. Nagtugaw ti lakay iti pangal ti agdan nga agturong iti kampanario: Lakayakon, apok. Diakon kabaelan ti agpataud iti tabako. Awanen ti mayawatko a walo reales. Agpatagaboak laengen ngem iti agaramid iti rangtay wenno kalsada wenno riles wenno simbaan iti no sadino a lugar.
Tallo aldaw nga intultulodanda iti makan ni Marianing iti kuarto iti sirok ti agdan ti kombento. Kalpasan a pinalubosan ti kura, makalawas a naggurgurigor a nagam-ammangaw.
Ken ad-adda a di kayat ni Along a lagipen wenno maipada ken ni Kosep. Nagpatnag a dida nakaturog iti panangur-urayda kenkuana. Napukaw ngamin ti singgapong a yan ti limos iti nangipanan daytoy.
Tinakawmo ngata, a, punieta! Rimsik dagiti mata ni Padre Alfonso. Ginuyodna ni Kosep nga inturong iti kuarto iti sirok ti agdan. Nagpigpigerger da Along a nagturong iti kuartoda. Awan ni Padre Jose ta napan iti sumaruno a pueblo iti laud. Kabigatanna, dinamagda ni Kosep iti kura. Imbugtak daytoy: Awan na biangko daydiay na mannanakaw!
Dinakamatna ken ni Ina Delia a madama nga aglutluto iti pangaldaw ti kombento. Nagmulagat ti inana a kas iti mulagatna iti panangipadamag ni Padre Jose nga adda nagarrote nga insurekto iti plasa. Winitwitan ti inana, sa umanges-anges a nagarasaas: Sika, Along, isardengmo ta kinatarabitmo. Siak ti maudi a pangibagaam dayta, nalawag? Sa nanguros: Apo, kaasiannakami!
Makalawas kalpasan dayta a pasamak, nakasarakda ken Alejo iti singgapong iti sakristia, iti estante a pagyanan dagiti lino ti altar ken belo dagiti rebulto. Inyawatda ti singgapong ken ni Padre Jose.
Nakasango itan ti dua a kura iti santuario: iti likudanda ti altar sa dagiti tattao. Sumagmamano ti nakaparintumengen a mangpirpirit iti rosario ken mangipaspasir iti librito ti nobena ken ni Birhen Santa Maria. Nagbaw-ing ni Along idi taliawen ni Padre Alfonso. Nagkayammeten ti lamiis kadagiti sangi, tumeng ken dapanna. Naitalimudok ken ni Padre Jose ti imatangna. Iti panangtaliaw ken panangisem ti naubing a kura kadakuada a sakristan, nagtalna ti napartak a giteb ti barukong ken pispis ni Along.
NAGTAMDAG ni Along iti tawa ti kombento. Nakarangrangrang ti plasa manipud kadagiti agdaldalipato a palor ken kandelaria. Iti pannakaimatangna kadagiti agsangpet a tattao a nagkawes kadagiti rumimrimat a roba ken sumilsilap a kimona, naray-aw ti kaungganna a nagtalinaedan ti samuyeng manipud pay itay bigat. Iti panagriknana, kasla pinullo a tawen ti nagmalem iti kinaulimek ti aglawlaw. Itay agsapa, litania pay ketdin ti panagdengngegna iti kayaskas ti panagdalusda kada Marianing, Alejo, ken Ambong kadagiti nabati a petalo ken tapok ti seremonia iti simbaan idi bigat-kalman. Nalang-abna ketdi ti ayamuom dagiti sabong.
Kalpasan a nakapagdalusda itay, inulina ti kampanario. No awan ob-obraenna, masansan nga adda ditoy. Kaay-ayona a buyaen ti ilelennek ti init iti tallon a tawen a panagyanna iti kombento.
Naminsan, inamadna ken ni Padre Jose no sadino a lumnek ti init. Kinuso ti padi ti panguloten a buokna. Umis-isem daytoy a nagkuna: Dita nga agpasag iti sakbibi ti natalinaay a rabii. Tapno nakirkired manen a mangipasngay iti baro nga agsapa.
Uray la nagsabat dagiti pamuskolen a kiday ni Along iti sungbat ni Padre Jose. Iti panangkudkodna iti ulona, pinikpik ti kura ti ababa nga abaga sa timmalikuden a nagturong iti sakristia.
Iti panangbuyana itay iti ilelennek ti init, kas iti napalabas a malem, nalagipna: Natay ni inangko a nangipasngay kaniak. Ni laeng lilangko ti saksi ti isasangbayko iti lubong ta agdaldaliasat iti barko ti negosiante nga amak. Iti panagdakkelko, narigatan ni lilang a nangisakad iti panagbiagmi. Naasian kano daydi Padre Fausto a kura iti lilangko a nagaget a debosionada ni Apo Birhen Santa Maria. Idi lima ti tawenko, innalanak ti kura iti kombento tapno adda kano ray-awna. Sinuruannak nga agdalus, agbasa, agkararag, agsakristan. Kalpasan iti innem a tawen, nayakar iti pagyanan a parokia. Intugotnak. Sadiay, naguyugoy ti riknak nga agpadi. Simrekak ngarud iti seminario ket nagbalinak a naan-anay a padi. Maysan a tawen a padiak idi pumusay ni Padre Fausto. Inkeddengko ti agsubli tapno makadennak met ni lilangko ken dagiti tattao ditoy.
Tunggal agestoria ni Padre Jose, masansan a perrengenna ti lumlumnek nga init.
Iti panunot ni Along, kayatna a madanon ti lumnekan ti init. Umuna, kayatna ti agbalin a kas ken ni Padre Jose: adu ti ammona, naisem, gayyemna dagiti tattao, naanus kadakuada a sakristan. Nalabit, sadiay ti nakasursuruanna kadagitoy a galad. Maikadua, sapulenna dita ni tatangna. Pito laeng ti tawenna, nagpakada ni tatangna tapno agaramid ti rangtay ken kalsada ken simbaan. Aduda a nagkukuyog a nagturong iti sumaruno a pueblo iti laud. Kalpasan ti innem a bulan, sumagmamano laeng a taga-kabangibang nga away ti nagsubli iti grupo da tatangna. Aduda a nagdamdamag, a pakairamananda ken ni Ina Delia, no apay nga awan ti dadduma: nagwingwingiwing laeng a makaluluasit dagiti nagsubli idinto a dida maiperreng dagiti matada kadagiti karabinera a nanglawlaw kadakuada. Iti sumaruno nga aldaw, pinaayaban ti kura ni Ina Delia. Nagawid a manguddakudday sa pinagtampongna ni Along. Mapanda kano agobra iti kombento tapno makabayad iti utang ni tatangna. Dinamag ni Along no kaano a nakautang ni tatangna, imbugtak ni inangna:
Agawaam ketdi! Ket nasiputanna ti pannakaregreg dagiti lua ni Ina Delia.
Manipud iti kampanario, naimatangan itay ni Along ti nabannayat a panagindayon dagiti bulong ti algarruba, dungon ken ipil iti aglawlaw ti simbaan. Nabara ti pul-oy a nagkarayam iti pingpingna. Awan ti nakitana nga ubbing a nagay-ayam iti plasa. Sumagmamano laeng ti nakitana a simrek ken rimmuar iti kasa tribunal iti ballasiw ti kalsada. Iti kuerpo iti abagatan daytoy, saanna a nangngeg ti paggaak dagiti karabinera. Awan ti nadlawna nga arimbangaw kadagiti pagtaengan. Dua laeng ti napalabasna a karomata. Nadlawna met ti panagduyaw ti napanayag a katabakuan iti daya nga abagatan. Idi limmitem ti lulonan dagiti bantay a nangsalikubkob iti sibubukel a Nalungog, kasla nagsardeng a nagayus ti karayan iti abagatan ti pueblo. Iti laud, natalna dagiti dadakkel a turod a nangur-uray iti panagpasag ti init.
Iti panangguyodna iti tali ti kampana, kasla impakdaar ti orasion ti panagtaeng ti mamayo iti barukongna.
Natukay ti imatangna iti danapeg dagiti artista iti entablado.
Kinasalawasaw anian/ Ibagana asinoman/ Agpangas, agpanglaingan/ Siak ti Dios Mangisalakan/ Inna insalsalawasaw...
Iti yanna, dina ida mailasin, ngem impapanna a dagiti manen nagakem iti napalabas: Kastila, mestiso ken dagiti baknang nga indio. Impapanna pay nga adda iti sanguanan ti entablado ni Padre Alfonso a nangisuro kadakuada, ni Don Lucio a gobernadorsilio, dagiti kabesa de barangay, negosiante, ken amin a mararaem iti pueblo.
Nagawis met itay ni Padre Jose. Nagwingiwing ta amangan no sipaten manen ni Padre Alfonso no makita daytoy nga agdudungsa.
Nagkullayaw ni Along idi maitubong iti panagdengngegna: Dakami a nagkaykaysa/ Ditoy sanguanan itatta/ Madaydayaw, nababaknang/ Saan a mapagduaduaan/ Kadakami nagbasolam...
Iti tengnga dagiti tattao, nakaparintuod a nakadumog ti nagakem a Kristo. Madamdama, maysa-maysa ti immasideg kenkuana sa tinungpada. Napakidem ni Along ket tinallikudanna ti tawa. Umaw-aweng ti lapayagna ngem nabatad a nangngegna: Daytoy kunayo a Kristo/ Awan serbina a tao/ Pobre, dungrit ken tagabo/ Dagiti nengneng a tao/ Di rumbeng nga agsao...
MANEN, inna binalikas/ Ti nasudi a kararag/ Karaip maysa a dawat/ Naibilin kasasaad/ Ti Ina nga inay-ayat...
Nakita ni Along dagiti sikikidem nga agay-ayug a debosionada. Nakatugawda iti umuna a dua nga intar dagiti tugaw. Iti maikatlo nga intar, lima a babbai nga agtutubo. Iti sanguananda, iti sakaanan ti altar, linikmut iti kandelaria ken masetas ti dua kadapan a Nailansa-a-Kristo.
Iti panagtakderna iti sidiran ti santuario, saanen nga agdadamo kenkuana dagiti rupa. Nakabelo iti puraw ti asawa ti gobernadorsilio, kasta met ti asawa ti negosiante a mestiso (sakbay a nagobrada iti kombento, daytoy ti kanayon nga umasuganda iti sangagantilia a bagas). Iti met sikiganda: dagiti assawa dagiti karabinera. Iti likudanda: dagiti katalek ti kura nga agsingir iti buis ken dagiti masansan nga agbilang iti limos. Isuda dagiti mangamiris kadagiti agsangpet a rasion ti pagtungo, prutas, dinguen, gatas ti baka, ruot a para kadagiti kabalio ti kura. Isuda dagiti akinkukua iti panaderia, pagablan ken paglagaan iti pueblo.
Babaen ti lawag ti kandelaria, sumilap ti nalabaga a linas iti tengnged dagiti debosionada a nagbitinan ti eskapular ti ladawan ni Apo Birhen Santa Maria. Madlaw ni Along a pasaray bisongen sa isimpada met laeng iti batog ti barukongda. Sa agayugda manen: Ket dagiti adalanna/ Pinalagipanna ida/ Agtalinaedda koma/ Natudio, napakumbaba/ Dangadang ket liklikanda...
Manipud iti likud dagiti naintar a tugaw, adda nadlaw ni Along nga anniniwan. Al-alia, nakunana. Agtaray koman ngem nailasinna ni Padre Alfonso. Kasla tinagikua ti kura ti ladawan a kanayon a pangublag ni Ina Delia kenkuana tunggal matakuatanna daytoy nga immuli iti kampanario. Iti likudan ni Padre Alfonso, nailasinna pay ti lima nga anniniwan: dagiti karabinera a di makapanaw iti likudan ti kura.
Naglayon ni Padre Alfonso iti tugaw dagiti agtutubo. Maysa-maysa ti nangagep iti bukot ti kanawan a dakulap ti kura. Minatmatan ti kura a kas iti lumlumdag a mangga ti naudi nga immagep kenkuana, ni Manang Victoria. Naggiteb ti sangi ni Along iti pannakalagipna ken ni Manang Lourdes, ti kabsat ni Alejo. Nagkameng ti balasang iti koro. Malaksid iti panagpraktisna iti kanta, masansan a tumulong nga agdalus iti simbaan ken kombento. Impadpadamag ni Alejo a pawilan kano dagiti nagannakda nga apirasen ti tabako ti agtutubo a kudil ni manangna. Aglenneken ti init no itulodda ken Alejo iti pagtaenganda iti wangawangan ti away iti daya. Nagsardeng ti panangitulodda ken ni Manang Lourdes ta kinapatang ni Padre Alfonso ni Lakay Pedong nga itulod daytoy iti karomata.
Natudio ken nagaget ni Manang Lourdes. Ta saan laengen nga iti simbaan ken kombento ti pagdalusanna. Agdalus payen iti kuarto ni Padre Alfonso. Ngem isu metten ti nanipudan ti masansan a panagmalangana. Saan a nailimed ken Along ta ni sigud a Manang Lourdes: makidag ti barukong ni Along tunggal matmatanna ti rupa a kasla nabulod ken ni Apo Birhen Santa Maria. No agkatawa, mangngegna ti uni dagiti sallapingaw ken billit-balay iti kampanario.
Nagrungaabda ken Alejo iti uray la iti pannakadamagda ken ni Lakay Pedong a ni Manang Lourdes, ti kakaisuna a kabsat ni Alejo, natakuatanda a nalamiisen iti sagumbi ti kalapawda. Nasugabba ti bimmalitok a buokna, nagdiwig ti simmantamaria a rupa ken ngimmisit ti dilana. Adda kano praskita iti uluananna.
Iti napasamak, kinunkuna ni Ina Delia ken ni Along: Saanka nga agsuksukir, Along. Nalaka laeng met ti aramidem, Nakkong. Agdalus, agpakan iti dinguen, agsakristan, agorasion. Saanka nga agtultuleng ken ni Padre Alfonso.
Uray no saanen nga ibaga ni Ina Delia. No makitkitana ni Padre Alfonso a kas ita, awan ti dina malagip a pagrebbenganna iti kombento. Kas ita, agyan ditoy sidiran ti santuario ket bantayanna no saan met laeng a maiddep dagiti kandela agingga a di malpas dagiti agsudsudario. Agtalinaed dita uray pay kasla makedkeddel ti kanigid a bakrangna kadagiti mangmangngeganna: Ti kararag daytoy Ina/ No mabalin isut’ madusa/ Ket agbiagka a nasadia/ Ania pay ti serbi ita/ Dungngo, no sikat’ sumina...
BINUYA ni Along ti pannakauram dagiti bulong ken ruot nga inummongda iti sirok ti higante nga algarrubo. Nagalibungabong. Tinalaytayna dagiti nababaked a sanga. Kuna ni Padre Alfonso: Tapno mapaksiat dagiti mangmangkik nga agtataeng dita.
Nagturong iti kampanario idi agangay. Pasaray agdayyeng. Nalukneng pay laeng ti darang ti init ngem naiwakasen dagiti obrana: napakannan dagiti dinguen; nakapagdalusdan iti simbaan ken kombento; natulonganda payen ni Tata Insiong iti hardin. Nariwet pay laeng itay ngem nagobran. Ngamin iti panagtuglepna a nagbantay kadagiti kandela, kinapatang ni Padre Jose. Inton malem, sakbay ti orasion, mapanda iti away iti daya. Mapanda kano bisitaen ti kalapaw dagiti agsudsudario.
Nagwen a dagus. Umuna, kayatna manen ti agaliwaksay ta addanto manen estoriaenna kada Marianing, Alejo, ken Ambong. Maikadua, sierto a tangdanan manen ni Padre Jose. Dakkelen ti uray apagkapat laeng ti maysa a real nga ikargana iti bassit a sinan-lakasa, a para kenkuana, kapatgan a gamengna. Nagalikuno ti kallid iti kanigid a pingpingna iti pannakaduktal ni Ina Delia bayat ti panangbilbilangna iti urnongna. Nagtugaw ni inangna iti pingir ti katrena: “Ne, napekpek metten dayta baulmo. Bay-am ta naynayonak met ta addanto pagbasam.” Nagsasaruno ti tung-edna. Ngem iti panunotna: Wen, inang ta addanto busbosenta. Inton agluasta nga agturong iti paglennekan ti init.
Idi sangadangan laengen ti di pay limnekan ti init, nagsardeng ti karomata ni Lakay Pedong iti patio ti simbaan.
Nakaaruaten ni Along iti puraw a kamisa nga atiddog ti manggasna ken nangisit a seda a pantalon. Nadeppes ti buokna. Simmilap a naisarang iti raya gapu iti lana ti niog nga inlabo ni Ina Delia. Pinukkawanna ni Marianing nga agkurkurimbaboy iti karuotan iti sidiran ti simbaan.
Nakudkod ni Marianing ti ulona. “Timmayaben ‘diay tuwato!”
“Dispensar,” kinuna ni Along a nagrungiit. “Saggatlo daras laeng, a.” Tinangad daytoy ti kampanario.
Tinangad met ni Marianing ti kampanario. Sa nagmusiig a nangkita ken ni Along. “Ali. Ngem ’diay tupigko, a.”
Agrungrungiit met ni Along a nangitudo iti karomata. “Addan sadiay karomata ‘tay kalupik!”
Idi agtartarayen ti karomata, iniseman ken pinayapayan ni Padre Jose dagiti tattao a masabat ken malabsanda. Namrayan met ni Along ti nangkumpas iti iniin ti karomata. Uray la mapadayyeng iti tarakatak dagiti pilid kadagiti bisil ken iti kayaskas dagitoy iti tapok. Pasaray ipal-idna ti silag a kallugong nga impabulod ni Lakay Pedong no umatipukpok ti tapok nga ikur-ay ti kayumanggi a kabalio.
Idi addadan iti napanayag a katabakuan ken sumagmamano a niog ken ledda iti igid ti dalan, napasarunuan ti sig-am dagiti nagsasaruno a sanaltek ken hing ken ho ni Lakay Pedong.
“’Bag man ta pinalubosannakay’ ni Padre Alfonso, Padre.”
“Masapul ngamin ti mangbendision sakbay ken kalpasan ti sudario, Tata.” Nakaturong ti imatang ni Padre Jose iti sumipngeten nga aglawlaw. Nadlaw ni Along a natundiris met ti agong ti kura no addaka iti sikiganna.
Ur-urayen ni Along a dakamaten ni Lakay Pedong ti pananggura ni Padre Alfonso ken ni Baket Maria, ti lilang ni Padre Jose. Nalabit lima a bulan ti napalabasen, bayat ti panggibus a bendision ni Padre Alfonso, pagammuan ta naglusdoy ni Baket Maria. Malagipna la unay ti panagtulid dagiti bukel ti mata ti baket. Inabungotanda a dagus iti nangisit a belo. Pagam-ammuan ta gimluong ti nabangag a boses: Ania ti mapaspasamak iti pagiliak? Apay nga agsangsangit dagiti ubbing ken nagannak? Dagiti ganggannaet, aniat’ inda ob-obraen? Ay, diak masbaalan maipalay a saem!
Limmabbaga ni Padre Alfonso. Binugtakna dagiti nanglawlaw iti baket. Daras met a binagkatda nga inruar iti simbaan. Iti malem, nakitana a kinapatang ni Padre Alfonso ni Padre Jose. Manipud iti dayta nga aldaw, saanen a nakita ni Along ti anniniwan ni Baket Maria iti simbaan. Kunkunana iti bagina: pangalaan ngata itan ni Baket Maria iti bilegna nga agagas, aglualo para kadagiti masakit, ken agpaanak no saan metten a makadawat iti agua bendita iti simbaan? A, nalabit ilimlimed nga ikkan ni Padre Jose.
“Inton matay ni Padre Alfonso, ay, pakawanennak, Apo,” nanguros ni Lakay Pedong, “…dakayo kadi ti sumukat a kura paroko?”
Immisem ni Padre Jose. “Saan, Tata.”
Dagus met la a nagturong dagiti nangisit a mata ti kura iti igid ti dalan sa iti katabakuan. Nagngilangil ket inamuyna ti panguloten a nangisit a buokna. Rinenrenna ti puraw a sotana.
“Ne, apay met, Apo?” Timmaliaw iti likud ni Lakay Pedong. Kasla immadu ti kuribetbet ti muging ti lakay.
“Saanak kano met a nakapagbasa sadiay Espania. Ken maysa kano nga indio daydi nanangko.” Nagallon ti iming ni Padre Jose idi kinaem daytoy ti bibigna sa nagsanamtek.
Sumagmamano ti nadanonda a nanglawlaw iti bassit a pakarso iti sakaanan ti dakkel a turod. Narangrang dagiti tambubong a bolo a naidarekdek iti aglawlaw. Iti silnag ti nabukel a bulan, agwangwang-il dagiti muyong iti bakras ken sakaanan ti turod.
Maysa-maysa ti simmabat kadakuada. Inagepanda ti bukot ti kanawan a dakulap ni Padre Jose. Naisem ni Baket Maria a nangarakup ken ni Padre Jose. Tinung-edan ti kura da Along ken Lakay Pedong. Simrekda iti pakarso a nagadigi iti sagat, nagdiding iti kawayan ken nagatep iti pan-aw. Idi yawis ni Baket Maria ti pangrabii, kinuna ti kura nga inton malpasen ti sudario. Rinugianna ti ritual. Binendisionanna ti dua a libro: nangisit ken nalabaga. Panagkuna ni Along, kabesadon ni Baket Maria ti linaon ti nangisit a libro. Idi damo nga usarenda, adda mangibasa ket sarunuenna. Ngem iti napalabas a dua a tawen, uray awanen ti libro, ikararagannan dagiti masakit, natayan, ken naluganan a ti linaon ti libro ti itanamitim ken idung-awna. Linagipna no sadino ti nakakitaannan iti nalabaga a libro. Wen, saan la ketdi a mariro. Isu ti libro nga inyawat ni Mariano Saldivar wenno Manong Anno ken ni Padre Jose, tallo nga aldaw sakbay a naglemmeng da Manong Anno ken dagiti kaduana.
No kasano ti panangipawil ni Ina Delia a baliksenna ti nagan ni Manong Anno, kasta met ti pananges-estoria ni Padre Jose kenkuana. Anak ti dati a kabesa ni Manong Anno. Kadua ni Padre Jose a sakristan. Iti ipapanaw ni Padre Jose, nagturong met ni Manong Anno iti sabali a lugar. Nagobra iti maysa nga ospital. Insikina met ti nagadal. Adu ti libro a nabasbasana agraman ti Nasantoan a Biblia. Rimmusing ti ayatna nga agbalin a kura ken misionero. Immasug kadagiti Dominicano ngem kinatawaan dagiti praile. Saan a mabalin nga agpraile ti maysa nga indio. Gapu iti ayatna nga agserbi iti iglesia, nagdawdawat iti limos ni Manong Anno kadagiti nababaknang. Dagiti naur-orna, impaayna kadagiti pasiente nga awanan kuarta. Agingga a napanunotna ti agsubli iti Nalungog tapno dagiti kalugaranna mismo ti tulonganna.
Linawlaw dagiti tattao ti bassit a lamisaan. Pinagtugaw ni Padre Jose ni Along iti suli ti pakarso. Nagabay da Baket Maria ken maysa nga agtutubo a babai a nangukrad met iti nalabaga a libro. Nagallangogang iti dayta a paset ti bario: Iti tiempot’ waw ken bisin/ Ibturan rigat ken sakit/ Saem, upay ken ladingit/ Dayaw linak-am a pait/ Apo Jesus sadi langit...
Ditoy Nalungog, nagdawat manen ni Manong Anno iti limos kadagiti prinsipalia tapno igatangna iti bagas sa irasionna kadagiti taga-away. Iti makabulan a napalabas, sumagmamano ti timmulongen nga agdawat. Ngem nauman dagiti dawdawatanda. Ublag ken uyaw ti naawatdan.
Saan ketdi a nauma dagiti simmurot ken ni Manong Anno. Immaduda pay. Tapno adda busbosen ken maitulongda, agkontribusion ti tunggal kameng. Gapu ta para iti iglesia ti panggepda, dimmawatda iti espesial a misa para iti grupoda: ti Baro a Gimong dagiti Umili ti Dios. Nayat ti kura. Laeng ta doble iti gagangay a bayad ti misa ti siningirna kada Manong Anno.
Nakita ni Along ti panagdalupisak dagiti tattao iti karuotan iti aglawlaw ti pakarso. Nakakidem nga agbingbingngi ti bibig ti dadduma idinto nga uray la mangurat dagiti babbaket. Nagkidem met ni Along ket sinurotna: Pobre man ken nababaknang/ Nengneng wenno masirib man/ Iti langit a pagturongan/ Agkakabsat, agpapadan/ Kari dayta ti Mangisalakan...
Ngem marigatanen nga agpataud da Manong Anno iti pagbayad iti misa. Nagangayanna, agmimiting da laengen iti maminsan iti makalawas. Agsinnublat dagiti kameng a mangbisita iti sibubukel a grupo. Nakagura ti kura. Imbagana nga adda ilimlimed ti grupo. Ta apay a dagiti laeng pudno nga indio ti mabalin nga agkameng? Pinawilanna ti ania man a miting nga aramiden da Manong Anno.
Immasideg ni Padre Jose ken ni Along. Inyarasaas daytoy a mapan agkararag iti tapaw ti turod.
“Kuyogenkayo, Apo,” inyarasaasna met. Inggay-atna ti tumakder. Inatipa ti kura ket nagwingiwing.
“Siak laengen. Nalawag met.” Sinirip Padre Jose ti bulan. “Danggayam ida.” Immisem ti kura.
Sinursurot ti imatang ni Along ti likudan ti kura. Nagrimat dagiti matana a sinabet ti raya a napalusposan ti nalimbong a bulan a nakaisakaban ti ulo ni Padre Jose.
Nagkidem ni Along. Kasla mayan-anud ti kaungganna kadagiti yas-asugda: Pirgis man inna ikawes/ Saan la ket a bimmakes/ Panunot saan a dakes/ Malak-amnanto ti padles/ Sadiay dinto mailuges...
Ngem nagtuloy latta ti taripnong da Manong Anno. Ket iti naminsan, babaen ti bilin ni Padre Alfonso, rinaut dagiti karabinera dagiti “Umili.” Nakatiliwda iti lima a kameng. Impanda iti plasa ket pinarigatda. Dinamagda no ania ti ob-obraenda, kinunada: Agkarkararagkami, apo. Nagpaggaak laeng dagiti nagtiliw. Binitayda dagiti natiliw. Ti basol: erehe ken insurektoda.
Inamad ni Along ken ni Ina Delia no ania ti erehe ken insurekto. Kinuna ni inangna: Ti aglualo a kaduam ni Manong Anno.
Mailallallayen ni Along: Naslag nga aldaw ket dumteng/ Agallangogang samiweng/ Rag-o ti maidaydayyeng/ Namnama ti umaw-aweng/ Balligi ti simmangbayen...
ITI dayta nga agsapa, kalpasan a nagorasion, inuli manen ni Along ti kampanario. Sinarabo ti anglem ti tapok, bulong, ruot ken lugit. Nagwanawan. Naulimek latta ti aglawlaw. Iti panangperrengna iti sumingsingising nga init, nagkarayam ti bara iti dapan, bukot, takiag, barukong ken ulona. Dita ngata, nakunana iti nakemna idi matmatanna ti labes ti kabambantayan. Naestoria ngamin naminsan ni Tata Insiong nga iti labes dagiti bantay iti daya ti nagpaingan da Manong Anno. Sadiay, nangipatakderda iti maysa a pueblo. Inusatanda ti bakir, winayaanda ti pussuak, inuritanda ti kapanagan, intukitda dagiti bin-i ket ap-apitendan ti bunga ti timpuyog ken saldet. Nagmayat man, Lilong, nakuna ni Along idinto ta nakanganga da Marianing, Ambong ken Alejo. Intay’ idiay yanda, inlagtitna. Inkurus ni Tata Insiong ti tammudona iti bibigna sa kimmita iti kombento. Kalkalpas ti pangaldaw. Impapanda nga adda iti kuartona ni Padre Alfonso. Immanges iti nauneg ni Tata Insiong: Iti mabiiten, Appok. Sapay koma iti Mannakabalin ta iti mabiiten.
Napatilmon ni Along iti pannakalagipna iti naladaw a pinangrabiida iti napananda ken Padre Jose. Kasla adda pay laeng iti gugotna ti nabanglo nga innapuy, karne ti alingo ken ugsa, lames, agduduma a prutas, tupig, bibingka, sinuman.
Kinarawana ti bolsana. Nalipatanna gayam nga inlakasa ti sensilio nga inted ni Padre Jose. Impasirna: Espania, 1824. Katawenak, nakunana.
Kinitana manen ti daya. Naglamiis ti sangina idi agangay. Kabaelanna ngata a lasaten dagita a bantay? Saan ngata a mabirokan dagiti karabinera dayta a pueblo? No mapan ngay ditan da Padre Alfonso?
Napakidem iti pannakalagipna kadagiti nabitay iti plasa. No apay ketdi a linibasanna ni Ina Delia ket nakiummong kadagiti tattao. Dina naiturog dagiti lima a nakumotan iti uloda sa naparautan iti tali ti tengngedda: tallo a lallaki ken dua a babbai. Dayawenna man ketdi ida. Saanda a nagikkis wenno naggulagol la koma. No isu ngata, ayna, Apo!
Iti malem, binayabayda ti dua a kura a nangbuggo kadagiti saka dagiti nagakem nga apostol. Nadlaw ni Along dagiti napupudaw ken kasla saka ti maladaga a saka ti dua a karabinera. Nalabit saan a makagteng dagitoy a saka iti lugar iti daya, nakunana iti nakemna.
Iti pannangan ti dua a kura ken dagiti apostol iti atiddog a lamisaan iti kombento, kasla gagangay nga aldaw iti panagpaggaak ni Don Lucio. Pasaray takkaban ti kaabayna a karabinera ti pingganna. No makapateltel koma ti kusilap, nakuna ni Along iti nakemna. Binuybuyana ni Padre Jose a naulimek nga agngalngalngal iti kanigid ni Padre Alfonso nga adda iti bangir a kabesera, kasinnango ni Don Lucio. Malaglagipna met ngata daydi sindami idi rabii? nakuna ni Along.
Nasiputan ni Along ti panangirapit ni Padre Alfonso iti ramay ni Manang Victoria a nangyawat iti sangabaso a danum iti kura. Alisto daytoy a timmalikud. Darumog a nagturong iti ruar. Nagtalangkiaw ni Along no adda kumitkita kenkuana. Awan. Sinurotna ti rimmuaran ni Manang Victoria: ti ridaw iti kosina. Nagin-innayad. Naipasirna ti anniniwan iti sirok ti salaysay. Ni Manang Victoria, agsangsangit?
Naladawen tapno mailemmengan ni Along ti tao manipud iti ridaw ti kosina. Kinuso ni Padre Jose ti buok ni Along. Insungo ni Along ti anniniwan. Iti itatangad ni Along, adda rissik kadagiti nangisit a mata ni Padre Jose.
AGKALKALIMDUOSANEN ni Along. Agruprupanget ti init iti panagriknana. Nagbabawi iti dina panagdigos. Agpayso ngata ti kuna ni Ina Delia nga agbalin a dara ni Kristo ti danum a pagdigosna?
Nabibinegen dagiti takiagna. Agkutukoten dagiti tumengna. No apay a dagitoy pay a kandelaria ti inaramatda: nabantot. Koma no ni Padre Alfonso ti agiggem. Wenno makilibut la koma. Nagsakuntip.
Ngem nagpakawan ken ni Apo idi mataliawna dagiti sumursurot kadakuada nga ussob a nagawit iti padeppa ken dagiti mangsapsaplit iti bagida. Naparupanget sa nagkintayeg idi agaruyot ti dara iti bukot ti adda iti sikiganna. Malagipna ti napalabas a Biernes Santo: nagpailansa ni Manong Anno iti plasa! Inyik-ikkisna: Apo, pakawanem ida ta dida ammot’ ar-aramidenda!
Pinaludipanna dagiti kakaduana. Uray isuda, naslepen ti puraw a sotanada. Idi taliawenna ni Padre Jose, nabang-aran idi immisem daytoy.
Napayaman idi agsardengda iti maikasangapulo-ket-tallo nga estasion. Indauluan ni Padre Jose ti kararag.
Intuloyda ti libut. Masungaddan ti simbaan. Uray dagiti debosionada, nalabit agkapsutda metten. Agpaparawdan: Kaasiam, Apo, kaasiam daytoy ilimi/ Dinakam’ gurguraen iti agnanayon...
Idi malpasda a mangaldaw, nagtarayda nga uppat a nagturong iti amianan. Nagsarimadeng ni Along idi masungaddan ti kamposanto. Nagkullayaw ta awan pulos nadatnganda. Iti napalabas, sangapulo agingga iti duapulo dagiti nadatnganda ditoy. Ditoy a pinukan ni Manong Anno, sakbay a nagpenitensia ken nagpailansa iti sagat a padeppa, ti sarukodna a kasabang. Ditoy nga ininum ken insapsapoda ti naurnong a linnaaw iti Huebes Santo. Ditoy a nabendisionan dagiti eskapular ni Apo Birhen Santa Maria ken saong dagiti ayup a kuentasda.
No kasano ti partakda a nagturong iti kamposanto, kasta met ti panagsublida. Al-alia! impukkaw ni Marianing ket immawerdan.
Nagdungsa ni Along a nagdengngeg iti Siete Palabras ni Padre Alfonso. Idi tinung-edan ni Padre Alfonso, nagturong iti kampanario. Nagdalagudog ti tangatang idi guyodenna ti kampana.
Kalpasan a nangrabiida, nadarimusmosan ni Along a nagturong ni Padre Jose iti santuario. Surotenna koman idi pagammuan ta makangngeg iti anabaab.
“Saan na sika biang! Ibagak tao, anak sika Padre Fausto! Awanen mamati sika!” Agtigtigerger ngem impideg ni Along ti lapayagna iti diding. Mangngegna ti anasaas ti arimukamok.
“Ngem sobran ti ar-aramidem kadagiti tattao, kadagiti agtutubo, kadagiti ubbing. Maysaka nga adipen ti Dios, Padre!”
Agngaretngeten ti ngipen ni Along.
“Apay sika maysa na indio? Apay na kapatangmo ’diay erehe na Mariano Saldivar?”
Nakita ni Along dagiti anniniwan a sumungad manipud iti sango ti kombento. Nagarudok a nagturong iti kuartoda. Matmaturogen dagiti kaduana. Agkakamakam dagiti angesna. Nagkidem sa pinagakkubna dagiti dakulapna.
AGBANNAWAGEN ngem saan pay a nairidep ni Along. Kasla nagpatnag a nangngegna ti dua a kura. Wenno nakaturog sa ketdi ta adda met dagiti nagparang iti alintataona a kasla tagainep. Tagainep ngata daydi nakakapkapsut nga aweng ti kampana?
Narnekan pay laeng da Marianing, Alejo, ken Ambong kadagiti katreda. Bimmangon. Linukibna ti tawa ket naisabat kenkuana ti pul-oy ken ti sinamar iti daya.
Idi agturongen iti kampanario, naglamiis ti rusok ken piskelna. Immanges iti nauneg idi iggamanna ti tali a naikamang iti kampana iti tuktok ti kampanario. Nasdaaw iti bantotna. Nagmulagat idi kasla naitim-og laeng ti landok a bitin ti kampana.
Agallaalla ti panunotna bayat ti napartak a yuulina iti kampanario. Idi makatapaw iti ngato, kasla nauyos amin a kired iti bagina. Nagluspak iti datar a nagameran iti tapok, babassit a bulong, lugit ti billit. Madamdama, nagriaw iti uray la sa naganug-og…
Pinunas ni Along ti matana a kinullaapan ti lua. Dua dangan pay ti kaadayo ti init iti pagtabonanna. Nagpusipos ket tinurongna ti sidiran ti kombento. Limmabba ti ulona. Idi simrek iti mortuario, dinuyok ti dung-aw ti barukongna: O sinamar a kimmudrep/ Namnama naidadanes/ Limmidemka a kas init/ A nakayammetan ulep/ Mabatiak nga agpanes...
Dimmagsen ti sibubukel a bagina idi iwarasna ti imatangna. Nakatalukbong iti nangisit a belo dagiti babbaket, lallakay, sumagmamano nga agkabannuag, agtutubo ken ubbing.
Aglulok manen dagiti tumeng ni Along idi asitganna ti lungon. Aggitebgiteb ti sangina a nagmatidder a nangmatmat ken ni Padre Jose. Iti nalitem a tengnged ken mata, nakitana: ti aglulua iti dara a Kristo iti sagat a padeppa, nagdiwig a rupa ni Apo Birhen Santa Maria, agrungrungaab a Kosep, agwasangwasang a Manang Lourdes, agpempenitensia a Manong Anno, naibitin nga erehe ken insurekto iti plasa…
Anakko, ayaunayen/ Saem innak sagabaen/ Barukongko nadagensen/ Ladingit a di agsardeng/ Pait innak lak-amen...
Naglusdoy ni Along iti sanguanan da Ina Delia nga agdungdung-aw.
SINALLUKOBAN ni Along ti kandelaria idi immagibas ti palayupoy. Nariknana ti salemsem iti barukongna. Tinangadna ti umasulen a tangatang a nakaimuntaran ti nakalimlimbong a bulan. Nagpukawen dagiti sumagmamano itay a bituen.
Tinaliawna dagiti agkabannuag iti likudna a nangguyod iti karro ti Nagungar-a-Kristo. Nadlawna a kasla pimmuskol dagiti sumarsaruno kadakuada. Sumagmamano kadakuada iti nangitag-ay iti sumsumged a kawayan ken bulo. Tunggal malabsanda a rimmuok ti ledda wenno pan-aw, dua wenno tallo ti tumipon iti bunggoy. Itay nangrugida iti sungaban ti away iti daya, agduapulo laeng ti bilangda. Iti panagkunana ita, addan limapuloda.
Idi asidegdan iti simbaan, nakitana ti ummong dagiti babbai iti adayo a sanguananda. Napuskol met ti agsalasala a dalipato ti apuy.
Pagam-ammuan, naipaigidda a sakristan.
Ditakayo laeng!
Agriawen dagiti nakilibut. Naibarsak dagiti kandela ken kingki ken tambubong. Naitag-ay dagiti talunasan ken badang ken pika. Nagdanggay dagiti ikkis ken riaw. Agtatarayen dagiti nakilibut a nagturong iti simbaan, iti kuerpo, iti kasa tribunal ken kadagiti pagtaengan dagiti prinsipalia.
Agtarayen nga umadayo ni Along idi maigawid ti takiagna.
Ni Ina Delia!
Igpil ti kanawan ni inangna ti tampong ket ti kanigidna, ti bassit a lakasana.
Darsem, nakkong, kuna ti inana ket naguyod ti takiag ni Along. Kinamangda ti dalan nga agturong iti laud. Inabog ti naglabbet a putok, riaw, ikkis, kanalbuong ken asug dagiti dapanda.
Idi nakatapawda iti dakkel a turod, sinango ni Along ti daya: nalabaga ti labanag ti init. Nakulding ti barukongna idi madayas ti lawag ti nalangto a kabambantayan.
Nangngegna ti aweng ti kampana. Nagtalukatik dagiti matana iti dalipato a mangsalsallukob iti dakkel a krus ti simbaan.
(Maikadua a Gunggona iti Salip iti Sarita iti Iluko, Don Carlos Palanca Memorial Awards 2003)
Impaskil ni Asseng idi 8:37 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: ariel s tabag, ilokano fiction, pasion, sudario
Tunggal Tangadek ti Ariwanas
Tunggal Tangadek ti Ariwanas
(ti daniw a pinaabayan ni Jobert Pacnis)
Tunggal tangadek ti ariwanas
Makitkitak ti panagmaymaysam
Iti kasipngetan
Awanan saripda ti kuppokuppom
Iti kannag
Iti ania man nga ibuyat ti tangatang
No addaka koma ditoy a disso
A dagiti dapan, mariknada ti anges
Ti daga; dagiti dakulap, appupuenda
Ti salemsem dagiti linnaaw,
Ipalagipko a kabaelan nga idul-o
Dagiti sabidong iti bagi
Kas iti panangidul-o ti maladaga
Kadagiti pungtot ken sanaang
A nakunnotna iti barukong
Ti natirtiris nga ina
Uray no ita, masapul nga arub-obem
Ti nagpespesan ti amin a napait iti lubong.
Sagpaminsan, supringem ti boksitmo,
. supringem ida a di mangikaskaso
. iti kayatmo
Sagpaminsan, bay-am nga ibagnosnaka
. dagiti bituen
Ta ditoy sangkatulnek
A batog dagiti nagririmmuok a rimat
Adda disso a nawayaka nga umanges,
. nga umaddang,
. a makikinnibin...
AST
030811
(ti daniw a pinaabayan ni Jobert Pacnis)
Tunggal tangadek ti ariwanas
Makitkitak ti panagmaymaysam
Iti kasipngetan
Awanan saripda ti kuppokuppom
Iti kannag
Iti ania man nga ibuyat ti tangatang
No addaka koma ditoy a disso
A dagiti dapan, mariknada ti anges
Ti daga; dagiti dakulap, appupuenda
Ti salemsem dagiti linnaaw,
Ipalagipko a kabaelan nga idul-o
Dagiti sabidong iti bagi
Kas iti panangidul-o ti maladaga
Kadagiti pungtot ken sanaang
A nakunnotna iti barukong
Ti natirtiris nga ina
Uray no ita, masapul nga arub-obem
Ti nagpespesan ti amin a napait iti lubong.
Sagpaminsan, supringem ti boksitmo,
. supringem ida a di mangikaskaso
. iti kayatmo
Sagpaminsan, bay-am nga ibagnosnaka
. dagiti bituen
Ta ditoy sangkatulnek
A batog dagiti nagririmmuok a rimat
Adda disso a nawayaka nga umanges,
. nga umaddang,
. a makikinnibin...
AST
030811
Impaskil ni Asseng idi 8:22 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: compassionate living, counterculture, escapism, galaxy, ilokano poetry, milky way, simple living
Macansantos ti NCCA-NCLA, kangrunaan nga agsarita iti Dap-ayan 2011 ti GF
Agpaay a kangrunaan nga agsarita ni Dr. Priscilla Supnet-Macansantos, pangulo ti National Commission for Culture and the Arts’ National Committee on Literary Arts (NCCA-NCLA), iti Maika-43 a Kombension Nasional ti GUMIL Filipinas (GF), ti gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti Filipinas ken iti sangalubongan.
Mannaniw nga Ilokana ken tubo iti Narvacan, Ilocos Sur ken Chancellor ti University of the Philippines-Baguio, warwaren ni Macansantos ti tema ti kombension a “Papanam, Literatura Ilokana?”.
Naawagan iti Dap-ayan 2011, maiwayat ti kombension itoy Abril 15-17 iti Cabugao Beach Resort, Cabugao, Ilocos Sur. Kadagiti Ilokano, ti dap-ayan ti lugar a pagtataripnongan dagiti bumario. Agserbi ngarud daytoy Dap-ayan ti GUMIL a disso a pagtataripnongan dagiti mannurat nga Ilokano a pagbibinninglayanda iti kapampanunotan mainaig iti pannakapasantak ken pannakasalud ti arte ken kultura ni Ilokano, nangruna iti literatura ti puli.
Tampok iti kombension dagiti panagpapatang iti literatura, salip iti panagbasa iti daniw para kadagit ubbing nga agtawen iti 9-10, pannakayawat dagiti premio dagiti mannurat a nangabak kadagiti salip iti panagsuratan, panagyalnag ken panagilako kadagiti libro, pannakapili ti Mutia ti GUMIL, pabuya iti kultura, ken dadduma pay.
Pito a libro ti mayalnag iti kombension, kas sumaganad: Nabalitokan a Tawid (Golden Heirloom), antolohia dagiti sarita dagiti kameng ti GF kas paset ti Serye ti Tagnawa nga inedit da Juan Al. Asuncion, Joel B. Manuel ken Ariel S. Tabag; Karapote (Birth Sac), antolohia dagiti sarita ni Ariel S. Tabag; English-Iluko Dictionary for Court Interpreters and Home Use ni Rafael O. Alimbuyugen; ken Ti Balay ni Major Sato ken Dadduma Pay a Sarita (Major Sato’s House and Other Stories) ken Itlog ti Kabinian ken Dadduma Pay a Sarita (The Kabinian Egg and Other Stories), agpada nga antolohia dagiti sarita ni Joel B. Manuel.
Dua a libro a paset ti Ubod Series ti NCCA itay napan a tawen ti mayalnag manen, ti Dagiti Babassit nga Alipugpog (Minute Twisters), antolohia dagiti sarita ni Sherma E. Benosa; ken Panagbiahe (Journey), antolohia dagiti daniw ni Aida C. Tiama.
Dar-ayan ti ginasut a mannurat nga Ilokano, daytoy tinawen a kombension ti GUMIL Filipinas ti kangrunaan a rason a naipaulog idi panawen ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo ti Presidential Declaration a nangituyang iti Abril a kas Bulan ti Literatura Ilokana. (S.E. Benosa)
Mannaniw nga Ilokana ken tubo iti Narvacan, Ilocos Sur ken Chancellor ti University of the Philippines-Baguio, warwaren ni Macansantos ti tema ti kombension a “Papanam, Literatura Ilokana?”.
Naawagan iti Dap-ayan 2011, maiwayat ti kombension itoy Abril 15-17 iti Cabugao Beach Resort, Cabugao, Ilocos Sur. Kadagiti Ilokano, ti dap-ayan ti lugar a pagtataripnongan dagiti bumario. Agserbi ngarud daytoy Dap-ayan ti GUMIL a disso a pagtataripnongan dagiti mannurat nga Ilokano a pagbibinninglayanda iti kapampanunotan mainaig iti pannakapasantak ken pannakasalud ti arte ken kultura ni Ilokano, nangruna iti literatura ti puli.
Tampok iti kombension dagiti panagpapatang iti literatura, salip iti panagbasa iti daniw para kadagit ubbing nga agtawen iti 9-10, pannakayawat dagiti premio dagiti mannurat a nangabak kadagiti salip iti panagsuratan, panagyalnag ken panagilako kadagiti libro, pannakapili ti Mutia ti GUMIL, pabuya iti kultura, ken dadduma pay.
Pito a libro ti mayalnag iti kombension, kas sumaganad: Nabalitokan a Tawid (Golden Heirloom), antolohia dagiti sarita dagiti kameng ti GF kas paset ti Serye ti Tagnawa nga inedit da Juan Al. Asuncion, Joel B. Manuel ken Ariel S. Tabag; Karapote (Birth Sac), antolohia dagiti sarita ni Ariel S. Tabag; English-Iluko Dictionary for Court Interpreters and Home Use ni Rafael O. Alimbuyugen; ken Ti Balay ni Major Sato ken Dadduma Pay a Sarita (Major Sato’s House and Other Stories) ken Itlog ti Kabinian ken Dadduma Pay a Sarita (The Kabinian Egg and Other Stories), agpada nga antolohia dagiti sarita ni Joel B. Manuel.
Dua a libro a paset ti Ubod Series ti NCCA itay napan a tawen ti mayalnag manen, ti Dagiti Babassit nga Alipugpog (Minute Twisters), antolohia dagiti sarita ni Sherma E. Benosa; ken Panagbiahe (Journey), antolohia dagiti daniw ni Aida C. Tiama.
Dar-ayan ti ginasut a mannurat nga Ilokano, daytoy tinawen a kombension ti GUMIL Filipinas ti kangrunaan a rason a naipaulog idi panawen ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo ti Presidential Declaration a nangituyang iti Abril a kas Bulan ti Literatura Ilokana. (S.E. Benosa)
Impaskil ni Asseng idi 8:17 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: gumil filipinas, ilocano books, ilokano literature, ilokano performing arts, ilokano writers, priscilla macansantos
Manzano, indauluanna dagiti nangabak iti salip iti sarita a para ubbing ti 1st Premio GUMIL Filipinas
Indauluan ni Leah Manzano, tubo ti San Antonio, Candon City, Ilocos Sur dagiti nangabak iti salip iti sarita a para ubbing ti Umuna a Premio GUMIL Filipinas.
Nagturpos iti Edukasion iti University of Northern Philippines ken mangisursuro iti Ingles iti Nagtablaan National High School, Sta. Lucia, Ilocos Sur ken agsursurat iti Liwayway, impangabak ni Manzano ti saritana a “Dagiti Dua a Lelangko”. Umawat iti P7,000.00 ken Sertipiko ti Pammadayaw.
Dagiti dadduma pay a nangabak:
Karina Viola L. Bulong, first year iti Unibersidad ti Filipinas iti Diliman ken maysa a blogger, ti maikadua a gunggona babaen ti saritana a “Ti Apgad”. Umawat iti P5,000.00 ken Sertipiko ti Pammadayaw;
Mighty C. Rasing, Philippine Staff ti Division on Ministries with Young People, maysa nga ahensia ti United Methodist Church, ti maikatlo a gunggona babsen ti saritana a “Ti Gurruod ken ti Boksit ni Dario”. Umawta iti P4,000 ken Sertipiko ti Pammadayaw.
Mayawat dagiti premio bayat ti umuna a rabii ti Dap-ayan 2011, ti maika-43 a Kombension Nasional ti GUMIL Filipinas a maangay inton Abril 15-17 iti Cabugao Beach Resort, Pug-os, Cabugao, Ilocos Sur.
Indauluan met ni Joel B. Manuel, prinsipal ti Banna Natioanl High School, dagiti hunta dagiti hurado a nagkamengan da Bannawag Editor Cles B. Rambaud ken DepEd District Supervisor ti Pangasinan Fernando B. Sanchez.
Nabuangay ti Premio GUMIL Filipinas a pangaron iti regget dagiti mannurat nga Ilokano a mangpatan-ay pay kadagiti partuatda a literatura ken nagtitinnulongan nga esponsoran da GF. Pres. Elizabeth M. Raquel, Juan S.P. Hidalgo, Jr., Rudy Ram. Rumbaoa, Corazon F. Quiamas, Eduardo Padaoan, Joel B. Manuel ken Ariel S. Tabag.
Itoy nga edision ti nasao a salip, napili ti sarita a para ubbing a napagsasalipan kas sungbat ti GUMIL Filipinas iti karit ti programa ti DepEd a MTB-MLE, wenno panangisuro kadagiti ubbing iti Prep agingga iti Grade 3 iti bukodda a pagsasao. (Premio GUMIL Secretariat)
Nagturpos iti Edukasion iti University of Northern Philippines ken mangisursuro iti Ingles iti Nagtablaan National High School, Sta. Lucia, Ilocos Sur ken agsursurat iti Liwayway, impangabak ni Manzano ti saritana a “Dagiti Dua a Lelangko”. Umawat iti P7,000.00 ken Sertipiko ti Pammadayaw.
Dagiti dadduma pay a nangabak:
Karina Viola L. Bulong, first year iti Unibersidad ti Filipinas iti Diliman ken maysa a blogger, ti maikadua a gunggona babaen ti saritana a “Ti Apgad”. Umawat iti P5,000.00 ken Sertipiko ti Pammadayaw;
Mighty C. Rasing, Philippine Staff ti Division on Ministries with Young People, maysa nga ahensia ti United Methodist Church, ti maikatlo a gunggona babsen ti saritana a “Ti Gurruod ken ti Boksit ni Dario”. Umawta iti P4,000 ken Sertipiko ti Pammadayaw.
Mayawat dagiti premio bayat ti umuna a rabii ti Dap-ayan 2011, ti maika-43 a Kombension Nasional ti GUMIL Filipinas a maangay inton Abril 15-17 iti Cabugao Beach Resort, Pug-os, Cabugao, Ilocos Sur.
Indauluan met ni Joel B. Manuel, prinsipal ti Banna Natioanl High School, dagiti hunta dagiti hurado a nagkamengan da Bannawag Editor Cles B. Rambaud ken DepEd District Supervisor ti Pangasinan Fernando B. Sanchez.
Nabuangay ti Premio GUMIL Filipinas a pangaron iti regget dagiti mannurat nga Ilokano a mangpatan-ay pay kadagiti partuatda a literatura ken nagtitinnulongan nga esponsoran da GF. Pres. Elizabeth M. Raquel, Juan S.P. Hidalgo, Jr., Rudy Ram. Rumbaoa, Corazon F. Quiamas, Eduardo Padaoan, Joel B. Manuel ken Ariel S. Tabag.
Itoy nga edision ti nasao a salip, napili ti sarita a para ubbing a napagsasalipan kas sungbat ti GUMIL Filipinas iti karit ti programa ti DepEd a MTB-MLE, wenno panangisuro kadagiti ubbing iti Prep agingga iti Grade 3 iti bukodda a pagsasao. (Premio GUMIL Secretariat)
Impaskil ni Asseng idi 8:08 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: premio gumil filipinas, short story contest, short story for children
Programa iti radio a “Ngayed ti Kannawidan” inyendorso ti Departamento ti Edukasion
Impaulog ti Regional Office ti Department of Education, Tuguegarao City itay nabiit ti direktiba a naiturong kadagiti amin a Division Schools Superintendents iti Cagayan ken Isabela tapno igunamgunamda kadagiti amin a mangisursuro ken estudiante iti elementaria ken sekundaria iti Tanap tapno agdengngegda iti programa iti radio a “Ngayed ti Kannawidan” a maipatpatangatang iti DWPE Radio ng Bayan Tuguegarao (729 khz) iti kada Sabado manipud iti 7:00 a.m. agingga iti 8:00 a.m.
Panggep ti programa a kas pagtaudan ti nayon nga impormasion maipanggep iti lokal a historia, kultura, arte ken turismo kas pangparugso iti pannakaisaknap, pannakasaluad ken pannakapasantak ti kultura iti Amianan a Luzon a kas paset ti sangapagilian a kultura. Mausar iti programa dagiti nadumaduma a lengguahe iti rehion ngem maipangruna ketdi ti Iluko, ti lengguahe a maar-aramat a pannakarangtay amin nga agnaed iti Tanap ti Cagayan.
Kangrunaan a resource person iti programa ni Dr. Jim P. Domingo nga ad-adda nga am-ammo iti radio a kas Tata Jimbo, nalatak iti pagilian a kas historiador ken cultural researcher ken am-ammo iti sangalubongan gapu kadagiti managamiris a salaysayna a nairanta a para iti kaaduan nga agbasbasa.
Mabigbig pay ni Domingo a kas mannurat iti Iluko, nagpapaay a kolumnista iti Bannawag iti sumagmamano a tawen ken agserserbi agingga ita a kas consultant ti adu a grupo kultural.
Gapu met iti nasao a direktiba ti DepEd Regional Office, nagbalinen ti programa iti radio a kas kalatakan iti Tanap ti Cagayan, a naireport nga addaanen iti 30,000 nga aktibo nga agdengdengngeg iti tunggal Sabado a pannakaipatpatangatangna. (Edna A. Lacerona ken Edivir F. Castillo)
Panggep ti programa a kas pagtaudan ti nayon nga impormasion maipanggep iti lokal a historia, kultura, arte ken turismo kas pangparugso iti pannakaisaknap, pannakasaluad ken pannakapasantak ti kultura iti Amianan a Luzon a kas paset ti sangapagilian a kultura. Mausar iti programa dagiti nadumaduma a lengguahe iti rehion ngem maipangruna ketdi ti Iluko, ti lengguahe a maar-aramat a pannakarangtay amin nga agnaed iti Tanap ti Cagayan.
Kangrunaan a resource person iti programa ni Dr. Jim P. Domingo nga ad-adda nga am-ammo iti radio a kas Tata Jimbo, nalatak iti pagilian a kas historiador ken cultural researcher ken am-ammo iti sangalubongan gapu kadagiti managamiris a salaysayna a nairanta a para iti kaaduan nga agbasbasa.
Mabigbig pay ni Domingo a kas mannurat iti Iluko, nagpapaay a kolumnista iti Bannawag iti sumagmamano a tawen ken agserserbi agingga ita a kas consultant ti adu a grupo kultural.
Gapu met iti nasao a direktiba ti DepEd Regional Office, nagbalinen ti programa iti radio a kas kalatakan iti Tanap ti Cagayan, a naireport nga addaanen iti 30,000 nga aktibo nga agdengdengngeg iti tunggal Sabado a pannakaipatpatangatangna. (Edna A. Lacerona ken Edivir F. Castillo)
Impaskil ni Asseng idi 8:04 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: radio program on ilokano culture
22 a sarita, naisalip iti 1st Premio GUMIL Filipinas, 8 a Daniw iti 3rd Cabie PINILI
Duapulo ket dua a sarita ti naisalip iti Salip iti Sarita a Para Ubbing ti 1st Premio GUMIL Filipinas idinto a 7 met a set ti dandaniw ti naisalip iti Salip iti Daniw a Para Ubbing ti 3rd Cabie PINILI, kas impakaammo ti Secretariat dagitoy a pasalip iti literatura.
Dagiti sarita a naisalip iti 1st Premio GUMIL Filipinas:
“Ti Palasio ti Nanyacalama” ni Lakay Usting; “Maysa a Tedted” ni Jesse T. Abella; “Ti Ullaw ni Yoyo”; “Ti Pakasaritaan ti Bunga ti Mangga” ni Christynne Acacio; “Iti Kasangay ni Pitong” ni Julianne Il. Cano; “Bartonilo” ni Markus Pentogu; “Ni Dangandangan” ni Dang;
“Ti Aso ti Baknang” ni Wowie Labrador; “Ti Gurruod iti Buksit ni Dario” ni P.A. Lamon; Ni Turko ken ti Ipusna a Nataraki” ni No Duduaem Man; “Tagapulot” ni Aryong; “Ni Gampor ken ni Biniding” ni Red dela Cruz; “Ni Apgad” ni Kai; “Da Kalkalammot ken Lawwalawwa, ken ti Nuang”ni Wikikkik;
“Apay nga Adda Ipus ti Buaya?” ni Lolo Basyong; “Ti Pawad A Piek” ni Sigking; “Ti Engkantada Nga Agduyos Iti Chicken Joy” ni Cheska; “Dagiti Dua a Lelangko” ni Banang Limtayco; “Selpon” ni Ambot Paratupot; “Ni Angkel ken ti Mamaw” ni Ni Mammaltot; “Ni Mario ken ti Umel” ni Nina Nangco; ken “Da Allalasang ken Salaksak” ni Jack E. Bagbaga.
* * *
Dagiti met daniw a naisalip iti 3rd Cabie Pinili:
Adal, Ita Ta Ubingak, Dagiti Mulde ni Pinoy, An-anib ti Biag Para ken ni Aniway, Nataktakunda a Daniw a Para Kadagiti Ubbing, Sangadulang a Daniw-Ubbing, Lawwalawwa ken Dadduma Pay a Daniw, ken Pinakbet ken Dinengdeng .
* * *
Mapadayawan dagiti mangabak kadagitoy a pasalip iti rabii ti Abril 15 bayat ti Maika-43 a Kombension Nasional ti GUMIL Filipinas a maangay inton Abril 15-17, 2011 iti Cabugao Beach Resort, Cabugao, Ilocos Sur.
Dagiti sarita a naisalip iti 1st Premio GUMIL Filipinas:
“Ti Palasio ti Nanyacalama” ni Lakay Usting; “Maysa a Tedted” ni Jesse T. Abella; “Ti Ullaw ni Yoyo”; “Ti Pakasaritaan ti Bunga ti Mangga” ni Christynne Acacio; “Iti Kasangay ni Pitong” ni Julianne Il. Cano; “Bartonilo” ni Markus Pentogu; “Ni Dangandangan” ni Dang;
“Ti Aso ti Baknang” ni Wowie Labrador; “Ti Gurruod iti Buksit ni Dario” ni P.A. Lamon; Ni Turko ken ti Ipusna a Nataraki” ni No Duduaem Man; “Tagapulot” ni Aryong; “Ni Gampor ken ni Biniding” ni Red dela Cruz; “Ni Apgad” ni Kai; “Da Kalkalammot ken Lawwalawwa, ken ti Nuang”ni Wikikkik;
“Apay nga Adda Ipus ti Buaya?” ni Lolo Basyong; “Ti Pawad A Piek” ni Sigking; “Ti Engkantada Nga Agduyos Iti Chicken Joy” ni Cheska; “Dagiti Dua a Lelangko” ni Banang Limtayco; “Selpon” ni Ambot Paratupot; “Ni Angkel ken ti Mamaw” ni Ni Mammaltot; “Ni Mario ken ti Umel” ni Nina Nangco; ken “Da Allalasang ken Salaksak” ni Jack E. Bagbaga.
* * *
Dagiti met daniw a naisalip iti 3rd Cabie Pinili:
Adal, Ita Ta Ubingak, Dagiti Mulde ni Pinoy, An-anib ti Biag Para ken ni Aniway, Nataktakunda a Daniw a Para Kadagiti Ubbing, Sangadulang a Daniw-Ubbing, Lawwalawwa ken Dadduma Pay a Daniw, ken Pinakbet ken Dinengdeng .
* * *
Mapadayawan dagiti mangabak kadagitoy a pasalip iti rabii ti Abril 15 bayat ti Maika-43 a Kombension Nasional ti GUMIL Filipinas a maangay inton Abril 15-17, 2011 iti Cabugao Beach Resort, Cabugao, Ilocos Sur.
Impaskil ni Asseng idi 8:00 AM No comments: Links to this post
Maipanggep iti: cabie pinili, premio gumil filipinas
Subscribe to: Posts (Atom)
unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ceb_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn kam_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn pap_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn pap_Latn ilo_Latn zul_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn pap_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn lua_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn pap_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ceb_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn kam_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn pap_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn pap_Latn ilo_Latn zul_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn pap_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn lua_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn pap_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn unk grn_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn grn_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn pag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn pag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn por_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn grn_Latn glg_Latn min_Latn glg_Latn eng_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn min_Latn ilo_Latn glg_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn unk lit_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn fij_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn fij_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn crh_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn crh_Latn unk eng_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn eng_Latn