Dua a tawen laengen, maysanton a sentenario ni Tang Prudencio wenno Insiong a kas am-ammo dagiti makaam-ammo kenkuana. 1906 idi napan dagiti umuna a sangapulo ket lima nga i-Candon nga umuna a Filipino a Sakada idiay Hawaii ket naipasngay isuna idi April 20, 1908.
Babaen iti tulong iti sarukodna, a daytoy ti kangrunaan a katulonganna iti panagnana ken uray iti panagtugawna, ta iti tawenna a 98 ket marigatanen a tumakder ken agtugaw, dita nga insalaysayna ti kapadasanna kas maysa a sakada. Wen, adda kapkapsut ti panagdengngegnan ngem no pigsaam ti panagsao ket ibuksilanna dagiti malagipna.
Nabannog kano isuna… dina imbuksilan, ngem ammom lattan kayatna nga ibaga. Iti 98 a kalgaw a pinalabasna iti rabaw iti daga, kayatna metten ti aginana. Uray ket nabaknang metten ti kapadasanna ditoy ay-ayatenna a barangayna a San Nicolas, ken uray pay iti siudad iti Candon (ta maysa a konsehal ti ili daydi asawana a Rosalina Gramaje), pakairamanan iti estado ti purpuro ti Hawaii.
Mano, aya, a tawenna idiay Oaho, ken Kahoko. Rinugianna ti pakasaritaanna iti Hawaii idi Abril 28, 1928, 18 na idi, baro pay, ken addaan pay laeng iti kabuangbuanggeran a pammagi. Kayatna ta adu ti gagem nga adda iti barukongna, ken kangrunaan iti amin, ti kina-adventurerna a kayatna a takkuaten ti naduma-duma a nakaparsuaan iti sabali a pagilian.
Dinan malagip ti naglugananna a bapor manipud idiay Manila, ngem ketdi, ammona a bapor daydiay ti Hapon. Tila malagipna a nagan a nang-recruit kenkuana ket Bao, taga-Candon met laeng. Andres Crisostomo ken Illong Castanenada ti malagipna a kinakuyogna idi manipud Candon. Ngem ketdi, adu a kadaraan ti kinagiddanda.
Idiay Oaho, nadanonna ti agkabsat nga Alipio ken Marciano Molina, isuda metten ti kangrunaan a nangtultulong ken nangipakaawat kenkuana iti kangrunaan a trabahoda iti kaunasan, agraman ti kultura ken ugali dagiti makapulapolda.
“Narigat ti biag!” Kinunana a kas panangiladawan ti panagtrabahona iti kaunasan. Mangged idi ket masueldoan iti maysa a doliar ($1) iti inaldaw. No dadduma, mapanda met iti kontrata, ket 40-50 a tonelada nga unas ti ubraenda iti tunggal plantasion.
Ngem inan-anusanna dayta a panagtrabahona idiay Oaho ken Kahuku. Dinan malagipno kaano a nagawid isuna. Ngem ketdi, tila mangipalagip iti kina-sakadana ket ti ladawanna a naikanbas. Naka-amerikana isuna a daytoy ket innala ti maysa nga Amerikano a dinan malagip ti naganna. Nupay makuna a daanen, ngem nakasab-it latta daytoy iti kuartona. Iti daytoy met laeng a kuarto ti yan ti maysa a nadagsen a baul a maris daga. Naaramid iti landok ken natangken a kayo. Addaan iti tatak a Mulmonah, Portland, agdakkel ngata iti 1 by ½ meter . ditoy ti nakaikabilan dagiti ramramitna idi nga insangpetna.
Daydi Rosalina Susana Gramaje a baketna ket nagkonsehal iti ili idi 1975, nagkapitan pay iti barangayda a San Nicolas. Naaddaanda iti lima nga anak a da Angelo nga addan idiay America, Benjamin, Danilo, Prudencio Jr ken Ricardo.
Iti tawenna a 98 ket kinunana nga adun ti nadalanannan a kapadasan. Nakapsuten itan ti tumengna, ket no dadduma, no di nakatugaw, ket nakaidda latta isunan iti kuartona.
Ngem iti kaanoman, dinanto pulos malipatan ti pakasaritaan. Ket naiyuriten ti naganna iti pakasaritaan iti Hawaii, ken ti baddekna ket agnanayon nga adda iti daga iti puro ti Hawaii.
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn