Dear Doc
Dear Doc Gener ken Doc Lorna,
Siak ni John, 35 anios a mannursuro iti para publiko a pagadalan. Problemak daytoy panagubanko. Kasla nasapa unay. Nadlawko a nangrugi nga agubanak idi agtawenak iti 23. Agpayso a tumangtangken ti gurongko idi ibagada a “sign of wisdom” wenno pagilasinan ti panagnakem. Ngem maamamirisko a kasla panangdillaw metten ta naubingak a naguban. Adda dagiti serioso a mangibaga a gapu dayta iti stress. Ngem ad-adu met dagiti am-ammok a nakarkaro ti stress-da ngem saanda met nga aguban. Madanaganak man, Doc, ta nakalaklakay metten ti langak. Ania kadi daytoy problemak? Nadagsen kadi? Ania ti aramidek?--Mr. John de Uban ti Ramon, Isabela
Dear Mister John,
Agyamankami iti panagsuratmo. Siguradokami a saan laeng a sika ti addaan iti kasta a parikut wenno kasasaad. Rugiantayo ti saritaan babaen ti sangkabassit a pamanunotanmi maipapan iti panaguban.
Ti uban ket kinapudnona, sabali a buok. Kadawyan a mailawlawag daytoy a pannakapukaw ti buok iti pigment (wenno am-ammo a kas melanin). Kadawyan met nga addaan ti uban iti sabali a tekstura— gagangay a naing-ingpis ken nakarkersang. Ibilang ketdi ti kaaduan a ti panaguban, baro nga agpang ti biag, maysa nga agpang a nasken nga abrasaen iti bukod a wagas.
Ania ti makuna ti siensia maipapan iti uban? Agtubo ti uban iti kaaduan a tattao apaman a magtengda ti naituding kadakuada nga edad wenno naisapsapa a panaguban. Palakayen wenno pabaketenna ketdi ti asino man. Ad-adda a protina ti mangbukel iti buok. Adda kadagitoy a protina ti substansia a mangpamaris iti buok. Ti ramut (follicle) ti buokmo, addaan kadagiti selula a pigment (mangpamaris) nga agaramid iti melanin, ti kemikal a mangted iti maris ti buokmo. Bayat ti panagtaeng (panaglakay/panagbaket) ti tao, mangrugi a matay dagitoy a selula. No awanen ti pigment wenno mangpamaris, agtubo ti baro a buok a naluslusiaw ket agbalin a dapuen, pirak (silver), ken inton agangay, puraw. Apaman a saanen nga agaramid iti melanin ti follicle (ramut ti buok), saanen nga agmaris pay ti buok.
Ti melanin kadagiti nangisit a buok ket isu met laeng ti melanin iti olandes (blonde) a buok. Ti kaadu ti melanin ti pagdudumaan ti maris dagiti buok. Adadu ti melanin ti nangisit a buok ngem ti nalusiaw a buok. No agubanen ti tao, pakarikutannan daytoy ta kaipapananen daytoy ti kaadda ti nagbaliw iti bagina.
Adu ti ibagbaga ti buok maipapan iti nutrision. Babaen ti buok, mabalin nga ibaga no ania ti inin-inum wenno impapauneg ti tao uray ginasut a tawen kalpasan ti ipapatayna. Babaen ti kabarbaro a teknolohia, maibaga pay dagiti eksperto no natay daytoy iti sabidong.
Pagimbaganna, mapaginad ti bagi ti panagubanna ken panagregreg ti buokna no addaan iti umdas a sustansia. Mabalin a direkta nga agsepen ti buok dagitoy a sustansia. Makatulong met ti panaginum iti suplemento a wenno multivitamin a kas nayon ti panaginum iti multi-minerals ken protina.
(Sumaruno: Apay nga adda nasapsapa nga aguban? Kaipapanan kadi ti nasapsapa a panaguban ti nakapkapuy a salun-at?)
por_Latn por_Latn ilo_Latn nob_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn