Kolum: Iti Duyog ti Singasing
Ni Jaime M. Agpalo, Jr.
Uray iti pagilian ket saan a nailaksid iti panagessem iti ababa a sarita, iti novella ken nobela ken iti panagsuratan kadagiti ababa-nga-ababa a sarita. Dayta naud-udi a nadakamat ket kapantokna ita, saan laeng nga Ilokano no di ket uray kadagiti Tagalog.
Iti kaaddan ti kompiuter ken naidisson ti makinilia, immadu iti timmapog iti porma a naaramid nga imbibiit.
Saan ketdi nga agdadamo ni Ilokano iti imbibiit a sarita wenno imbiit. Adda tinawen a pakontes a kastoy iti Iloko idi dekada 90 babaen ti Constancia V. Lansangan Literary Awards (COVLLA) babaen ti insaknapna a babasaen a Salinong, monthy a rummuar, sa napagbalin a semimonthly wenno mamindua a rummuar iti makabulan.
One-page story daytoy a pakontes ti COVLLA. Ababa a pangiseksekan kadagiti ramen, devices ken mensahe. Bentahe dagiti agar-aramat iti pica a makinilia ta at-atiddog ti maipalaonda; tallo a klase met ti pica, contemporary (4.233mm), French (4.512mm) ken ti kabassitan, American pica (4.2175mm). Dayta contemporary pica ket isu itan ti 12 points iti kompiuter. Nagbalin pay a nabara a diskusion idi daytoy ta adu met iti agriri lalo kadagiti agus-usar iti portable typewriter ken dadduma pay ta daddadakkel a points (letra), ngem nasurot lattan ti pagannurotan a basta one-page story, uray ania ti aramatmo a makinilia.
Tapno makapaatiddog met datao iti ikontes a sarita ken salaysay, insukatko iti pica points ti issue kaniak a makinilia ti MPBC a nagtrabahuantayo a kas scriptwriter ta libre met dagiti supplies ken maiyawid pay. Nagbunga met ti essem ta naminduatayo a nangabak iti salip, ti umuna a pammadayaw ken maikatlo a pammadayaw iti COVLLA.
Ita a panawen, adda latta dagiti masalsalaw nga ababa-nga-ababa a sarita, dagiti short-short story, flash fiction, vignettes ken dadduma pay.
Ta ania ngamin aya ti kapuonan dagitoy nga ababa-nga-ababa a sarita? Ta apay nga isu ita ti pagesman unay dagiti mannurat lalo kadagiti agdadamo a tumapog iti tay-ak ti panagsuratan iti sarita?
Nabayagen a panawen nga adda daytoy. Kas idi panawen ti Aesop’s Fables. Nagsursurat met iti kastoy a porma uray dagiti nalalatak a mannurat a kas kada Saadi of Shiraz (“Gulistan of Sa’di”), Boles³aw Prus, Anton Chekhov, O. Henry, Franz Kafka, H.P. Lovecraft, Yasunari Kawabata, Ernest Hemingway, Julio Cortázar, Arthur C. Clarke, Ray Bradbury, Kurt Vonnegut, Jr., Fredric Brown, a kas nadakamat iti nalatak unay nga online reference, wikipedia.
Uray ti kaunaan a sinurat ni Ernest Hemingway a sarita, maibilang a short-short story wenno vignettes.
Iti definition daytoy ket manipud iti 300 agingga iti 1000 a balikas. Ngem kadagiti kontemporario itan, ket saan laengen a sangarakem no di ket sangapirit, ab-ababa pay ngem iti 300 a balikas.
Adu dagiti kakastoy a sinurat lalo kadagiti pakasaritaan iti Biblia. No managbasaka itoy, makitam nga adu dagiti sinurat nga ababa-nga-ababa a sarita.
Isu a saanen nga agdadamo ti kastoy a porma.
Iti facebook, nalatak daytoy iti literatura Ilokana, ti Imbiit. Iti Tawid News Magasin, dagiti ababa a sarita manipud iti Kilawen Digo ni Errol Abrew. Adun dagiti kakastoy nga impablaak ti Tawid News Magasin babaen iti pluma ni Ma. Theresa B. Santos, talaga a sangapirit a sarita.
Iti Biblia, ti “Ti Pangngarig maipapan iti Napukaw a Karnero” ket umabut laeng iti nasurok a sangagasut a balikas. Maysa nga ehemplo ti kastoy a sinurat. Maibilang pay ditoy dagiti parabola. Ababa ngem namsek iti mensahe.#
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn