Kadakkelan pay laeng a problema dagiti mannalon no kastoy a tiemponan ti panagpapagay ket ti tudo. Ta no awan ti bagyo, awan metten ti tudo, ket no awan ti tudo, awan ti bunubon, sikka ken raep.
Kadagiti addaan nawadwad nga urnong iti bangko, iturtureddan ti gumatang ti gasolina ta pasayakandan ti natikag a taltalon, ta no dida aramiden, pirmi metten panakaangrag ti bunubonda.
Ti resulta, dakdakkel ti magastos, ta iti maysa nga ektaria, dandani makalawas a raepan ti lima a tao, malaksidto pay laeng ti tallo a diesel a masapul a gunugonan ti di nababbaba iti innem a litro iti tunggal maysa iti maysa nga aldaw. Ay, malaksid pay laeng dita ti nangina a ganagan, tangdan ti tao, taraonda ken dadduma pay a baklayen ni mannalon.
Gapuna a ti dadduma, kaykayatda ti sabuag wenno direkta . Wenno tay nalatak nga awagna a direct seeding. Bassit ti trabaho, basbassit ti gastos. Nasapsapa a mangrugian ti talon.
Ngem adda pay nasisiyaat iti dayta, ti panagaramat ti drum seeding.
Ditoy Cagayungan, Narvacan, Ilocos Sur, nakamulada aminen, masikog ken nagdawa pay ketdin ti dadduma. No ikumpara kadagiti dadduma a rain fed area, ay, adda pay laeng ti di nakaraep ta ur-urayenna ti sabali a bagyo tapno malubnak ti talonna.
Imbag la ketdin ta dakkel ti tulong ti drum seeder.
Wen, drum seeder? Maysa a kita ti pagbunubon ti irik no direct seeding ti wagasmo a panagtalon. Tay ngay naaramid iti dadael a drum, landok ken liso tapno tumulong iti panagmula iti irik.
SINO TI NAKAPADASEN?
Maysa kadakuada a nakapadas ni Mrs. Violeta Cabebe, maysa nga agricultural technologist (AT) iti Narvacan, Ilocos Sur. Sangapulo ket maysa a tawennan a kas AT iti munisipio, ket iti daytoy la a tawen a pinadasda kenni lakayna ti nagaramat iti drum seeder. Ket nasdaaw, ta natakkuatanna a dakkel gayam a katulongan daytoy dagiti mannalon.
Bulan pay laeng ti Abril, adun ti mangisagsaganan iti talonda babaen iti panakaaradona tapno mamulaan ti pagay.
Agsipud ta problema ti danum ditoy, ta awan met ti irigasion, nairuamen kadakuada ti sabuag a wagas a panagtalon. Direkta nga ibunubondan ti irik santo mapalpal tapno mayat ti panagtubonanton.
Nadam-eg laketdi ti daga, mayaten tapno agtubo ti inmulada nga irik. Iti maysa nga ektaria, kasapulanda ngata ti agarup 80 a kilos a bin-i. Ngem no tao ti usarem nga agdirekta, mabalin nga ad-adu pay ta dida matantiya ti ikabilda. Adda pay ti napuspuskol ken narasrasay ti panakaibunubonna.
Ditoy a sumrek ti drum seeding.
Kinuna ni Manang Violy: “Dakami a mannalon ket kasapulanmi daytoy ta agtangtangdankami kadagiti agmula. Tapno mabawasan ti gastosmi, nangpaaramidkami ti drum seeder, uray ket nalaka met laeng.”
No awan ti drum seeder, agkasapulan idi da Manang Violy iti lima a tao a matangdanan iti P140 iti maysa nga aldaw tapno agmula. Iti bigat ken malem ket adda meriendana, ket iti rabiina ket tay man pagsasanguan a pagtutungtongan a malidok nga arak. Maysa ti mangiggem iti traktor tapno manggulis, ti uppat kadakuada ti sumursurot a mangibunubon iti irik. Mayat latta koman, ngem no mano nga aldaw nga ileppasda ti dua ket punto lima nga ektaria, na a, sabali a saritaan daydiayen.
Ngem iti daytoy a tawen, inlawlawag ni Manang Violy, a ti maysa nga ektaria ket kaguddu nga aldaw laengen nga inleppas ti tinangdananda. Ket nee, saanen a lima a tao ti kinasapulanda, no di ket maysa laengen a tao, ti laengen mangiggem iti traktor ti tinangdananda. Ta ti drayber ti traktor, isu met laengen ti mangipisok iti irik iti seeder, ket ti seederto metten ti makaammo a mangibunubon iti irik iti gulis.
Dakkel ngarud a nam-ayda. Basbassit ti gastosda ta tangdan laeng ti nangiggem ti traktor, awan ti pinangaldaw ken pinagp-merienda, ken basbassit ti gasolina a nagatang. Ket ti nasurok dua nga ektariada, maysa nga aldaw laeng met ti panakaleppasna.
Saanen ngarud a nakaskasdaaw nga iti barangay Cagayungan, adun kadagiti mannalon ti nagpa-aramid ti drum seederda. Kinuna ni Manang Violy a no di agriro, addan limada a nagpa-aramid ti kastoynan ken agar-aramaten.
Ngem iti Narvacan, isuda pay laeng ti agar-aramat ti kastoy, ta nabiit pay laeng met a naimbentoda daytoy. Ket uray ngata iti sibubukel nga Ilocos Sur, awan pay ti nakapadas ti kastoy ta ditoy laeng Cagayungan ti nakakitaan ti kastoy. Ta uray ni Mr. Teofilo Quintal nga agdama a provincial agriculturist, dinaydayawna daytoy idi makitana.
TI NAKAPANUNOT A NANGARAMID
Ti agar-aramid ti drum seederda ket ni David Cabradilla, maysa a mannalon ken welder iti barangayda. Kas maibasar iti sarita ni Manang Violy, adda nangipaistimar kenni David iti kastoy a seeder, ket idi makitana a nasaayat ken makatulong kadagiti mannalon, nangaramid met iti bagina sana inikkan iti dadduma a pasetna a makatulong iti panagtalon—ket daytan, ti drum seeder ti mannalon.
Ngem kada Manang Violy, saanda unay naggasto. Ti ginatangda laeng ket ti flat bar ken angle bar a naaramid a gulis ken pusipos. Ti tangdan ti welder ti maikaddua a gastosda. Ngem ti seederna mismo, ti nadadael a tangke ti danum ti inpaaramidda.
Saan met narigat nga aramaten ti drum seeder. Di met kasapulan ti gumasto iti dakkel. Mabalin nga i-recycle laengen dagiti nadadael a water tank wenno drum. Mabalin pay aramiden dagiti liso a di unay maar-aramaten ta nalpas metten ti panagtatabako.
Uray ti landok a flat bar ken angle bar ket adu met ti magatang iti junk shop. Ngem no awan, maysa laeng met a pidaso ti flat bar ken angle bar ti gatangen. Ti met laeng ket paggastusan ket ti tangdan ti mangaramid.
KASANO NGA USAREN TI DRUM SEEDER
Kas makita iti ladawan, ti drum seeder ket guyuden met laeng ti traktor. Umun-una a maisilpo ti uppat a gulisna a naaramid iti darakkel nga angle bar. Maikaddua a maisilpo ti drum seederna.
Ti drum seeder ket nasurok maysa a metro ti kaatiddogna ken ti dayameterna ket nasurok ngata a 1 foot. Naabutan daytoy iti agpaparis ti kaadayona iti aglikos ti drum. Ti abot ket naibatog iti gulis nga adda iti sangsango. Iti tengnga ti drum, adda ti dakkel nga abut a pagipisokan ti maibunubon nga irik, addaan daytoy ti rikep. Iti agsumbangir ti drum, addaan daytoy iti landok a pilid a ti kitana ket kasla manibela ti barko. Masapul nga adda nagrungarong a landok iti pilid ta daytoyto ti agdisso iti daga a mangpatayyek iti drum. Ti drum ngamin ket agbitin.
Iti taltalon, no pinagandarmo ti traktor ken naibaban ti drum, ti rungarong a landok iti agsumbangir ti drum ti maipakaan iti daga.
No nagandar ken nagpasango ti traktor, ti uppat nga arado nga adda iti sango ti drum ti umun-una a manggulis. Agtayyekto metten ti drum seeder agsipud ta agtayyek ti nagsinan manibela a naipakaan iti daga. Ket iti panagtayyek ti drum seeder, agtinnag iti abutna ti irik nga adda iti unegna.
Ti dadduma a drum seeder ket addaan iti palpal tapno magaburan nga insigida ti gulis a nagtinnagan ti bunubon.
PAGSAYAATAN KEN PAGDAKSAN
Malaksid no adda irigasion iti talon, saan unay nga agur-uray ken aggasto ni mannalon uray awan ti tudo, dim’ pay ket ngatan taliawen ti drum seeder.
Ngem ti rigatna, ad-adu pay laeng ti kataltalonan a mangnamnama iti tudo ngem kadagiti nakakonektar iti irigasion.
Ngem siempre, adda ti pagsayaatan no nairaep wenno transplanting ti panagtalon. Ngem adda met pagdaksanna. Kas met laeng iti sabuag, adda ti pagdaksanna ken adda met pagsayaatan.
Inbinsa-binsa ngarud ni Manang Violy dagiti pagsayaatan iti panag-direkta a panagtalon.
Umuna, nasapsapa a marugianda ti panagpagay ta bulan pay laeng ti Abril ket adun ti nakapaarado iti talon. No nadanon ti bulan ti Mayo ket makumikomdan a mangisayangkat iti panagmuladan. Ket iti bulan iti Setiembre, addanton ti agapit kadakuada.
Inlawlawag ni Mr. Conrado Molina, municipal agriculturist iti Narvacan, nga iti ilida, dagiti mannalonda ket mamitloda wenno ad-adu pay ti panagmulada iti naduma-duma iti taltalonda iti uneg iti maysa a tawen. Inrugida iti pagay, ti sumaruno ket lasona wenno nateng, ket ti maikatlo a seasonda ket tabako wenno mais. Daytoy ket gapu iti kinasapad ti mannalonda nga agmula iti pagay.
Nupay ad-adda iti inbred rice ti direct seeding, ngem kinuna ni Manang Violy a napadasanda metten ti hybrid ket napintas met ti resulta.
Maikaddua, basbassit ti gastos. Di kasapulan ti matangdanan nga agbunubon, mangsibog, agsikka ken agraep. Ket kadagiti trabahador ti talon, saan nga umanay ti lima a tao para iti maysa nga ektaria, pagmeriendaen, pangaldawen, ket iti rabii, adda dagiti agbirok ti pagsasanguan a mainom nga arak. Ket no naangrag ti daga, kasapulan ti gasolina a pagsibog.
“Iti daytoy a wagas, agarup otsenta porsiento ti mainot iti tangdan iti tao ken paggatang ti gasolina.” Kinuna ni Manang Violy
Maikatlo. Nasapsapa a malpas ti trabaho a kas umun-unan a nailawlawag.
Ngem adda latta met dagiti rason no apay nga adda dagiti mannalon ti kaykayatna ti panangiraep ken iti panangidirekta.
Kadagiti naruot ti taltalon, saan a mabalin ti direct seeding, ta kainnagawna ti pagay iti panagdakkel. Kasapulan ti herbicide tapno mapaksiat ti ruot.
Maikaddua, adda dagiti naidirekta nga apayawen, a kunada, nangruna kadagiti acidic ti dagana. Dagiti pagay nga ag-amarilio ti bulongna iti direct seeding ket nasaysayaat a mairaep laengen daytoy.
Ngem mairaep man wenno ma-direkta ti irik, agpada met laeng ti aldaw iti panakadanon iti pagapit. Uray ti panagipina ket dandani awan nagdumaanda. Ngem ketdi, babaen iti drum seeding, napinpintas ti panakaiwarasen ti bunubon nga irik
Kinuna pay ni Manang Violy a halos agparis met laeng ti maapit iti pagay a nairaep ken maidirekta. Ti kasapulan laeng met ti naan-anay a panakatamingna ken naan-anay a panakaganaganna.
PROGRAMA TI GOBIERNO ITI AGRIKULTURA
Kangrunaan a programa ti gobierno ita ket ti panangpaadda iti seguridad iti taraon kadagiti Filipino. Daytoy ti maysa kadagiti linaon iti SONA ni Presidente Gloria Macapagal Arroyo ket naka-sentro ditoy ti Departamento ti Agrikultura.
Iti uneg iti daytoy a programa, pakairamanan kadagitoy a kayat a ragpaten ti gobierno ket addaantayo iti umanay a bagas. Ket kangrunaan ngarud ditoy ti panangipangato iti produksion ti bagas tapno maaddaan iti taraon iti tunggal lamisaan. Ditoy a sumrek ti FIELDS wenno Fertilizer, Irrigation and Infrastructure, Education and Extension, Loans and Insurance, Dryers and other post-harvest facilities, and Seeds.
Iti agdama, 90% iti supply iti bagas ket aggapgapu kadagiti mannalon ket ti 10% ti gatgatangen iti ruar iti pagilian. Iti tawen 2010, kayat ti gobierno a 98% ti aggapun iti lokal a produksion.
Aganay ngarud iti P43.7 a bilion ti mabusbos tapno maragpat daytoy a gagem. Pakairamanan kadagiti ti maikkan iti importansia.
· P3.9 bilion para iti ganagan dagiti mannalon
· Iti National Irrigation Administration, nailatang idi 2007 ti P4.6 a bilion iti small irrigation facilities ket iti 2008 ket P4.15 a bilion manen
· Panakabusbos iti P5 bilion para iti farm to market roads iti tawen 2006-2008 ken sabali pay a P15 a bilion para tawen 2009-2010.
· P2 bilion tapno mabasawan ti pukaw iti post-harvest
· P1 bilion para iti naduma-duma a bukel a maited kadagiti mannalon.
Malaksid kadagitoy, nairaman kadagiti programa ti panakasuspendi iti panang-convert kadagiti taltalon, ken panangilukat ti importasion kadagiti pribado a sector.
Kabayatan nga ar-aramiden daytoy ti gobierno, napintas met a mangtignaytayo iti inisiatibo tapno mapadakkel met ti apit tayo ken mapabassit ti gastos iti panagtalon. Ket sapay koma ta makatulong ti drum seeder.
MAARAMAT ITI AGRIKULTURA
Kinapudnona, manipud iti maysa nga agar-aramat iti drum seeder iti napalabas a tallo a tawen, nagbalinen a lima iti daytoy a tawen. Ket umad-adudan iti sumaruno a tawen.
Ket kenni Manang Violy, kas maysa a mannalon ken maysa nga inheniero iti panagtalon, irekomendana daytoy a padasenda.
Wen met, iti kinangina iti daytoy a gundaway ti kasapulan iti panagtalon. Arigna awan ti maganansia iti kinangina ti magatgatang nga abono, pagtangdan, gasolina, ken insektisidio. Ngem no padasentayo daytoy drum seeder a makitkita laeng iti paraangan dagiti kasapulan nga aramiden, amangan met no adda ti napintas nga isem dagiti mannalon inton panagaapit ta dakdakkel ti bulnosda.
Kasta ngamin ni Ilokano, ammona nga usaren dagiti banbanag iti aglawlawna tapno makainot ken mapaadu to apitenna.###
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn