PAKASARITAAN TI BIAG
Tawid a Dimmanon iti Pito a Henerasion
Kunada nga immalaak kano ken Daddy—ti taktakderko, dagiti matak, ken ti laingko nga agpakatawa. Ngem adda sabali pay a natawidko kenkuana, maysa a “gameng” nga impateg unay ti pito a henerasion ti pamiliami. Bay-andak a mangyestoria.
Idi Enero 20, 1815, nayanak ti kapuonanmi a ni Thomas (1) * Williams, idiay Horncastle, England. Dua tawen kalpasanna, natay ni nanangda, isu a ti tatangda a ni John Williams ti nangpadakkel kadakuada nga uppat nga agkakabsat. Ni Lolo Thomas ket sinanay ni tatangna nga agbalin a karpintero, ngem sabali a karera ti pinilina.
Mangrugi manen idi nga aginteres iti relihion dagiti tattao idiay England. Simmina ti mangaskasaba a ni John Wesley manipud iti Church of England tapno buklenna ti Society of Methodists, maysa a grupo a mangiparparegta iti panagadal iti Biblia ken panangasaba. Alisto a nagwaras dagiti pannursuro ni Wesley, ket nagustuan unay dagita ti pamilia Williams. Ni Lolo Thomas ket nagbalin a mangaskasaba a pasurot ni Wesley ken dagus a nagboluntario nga agmisionero idiay South Pacific. Idi Hulio 1840, nakasangpetda ken ti asawana a ni Mary (2) idiay Lakeba Island, * Fiji, maysa nga isla nga addaan kadagiti bulkan ken paggigianan dagiti kanibal (tao nga agkaan iti tao).
BIAG A KADUA DAGITI KANIBAL
Adu a nakaro a rigat ti sinango da Lolo Thomas ken Lola Mary iti umuna a tawtawenda idiay Fiji. Adu nga oras nga agtrabahoda a mano-mano iti kapudotan. Nasaksianda met dagiti nakabutbuteng a situasion—panaggugubat dagiti tribu, panangbekkel kadagiti babbai no mabiudada, panangpapatay kadagiti kayyanak nga ubbing, ken kanibalismo—ken kaaduan a lumugar ket saan a dumngeg iti mensaheda. Nagsakit pay da Lola Mary ken ti inauna nga anakda a ni John, ket dandanida natay. Idi 1843, insurat ni Lolo Thomas: “Napalalo ti danagko. . . . Dandani idin mapukaw ti namnamak.” Ngem saanda latta a simmuko. Ti pammatida ken Jehova a Dios ti nangpabileg kadakuada.
Iti dayta a tiempo, nausar ni Lolo Thomas ti laingna nga agkarpintero idi imbangonna ti kaunaan a European ti diseniona a balay idiay Fiji. Naingatngato ti datar dayta a balay tapno adda pagserkan ti angin iti sirokna. Adda pay dagiti kabaruan a pamay-anna nga agibangon a naginteresan dagiti taga-Fiji. Sakbay a nalpas dayta a balay, nayanak ti maikadua nga anakda a ni Lolo Thomas Whitton (3) Williams, ti apong iti dapan ni tatangko.
Idi 1843, timmulong ni Lolo Thomas Sr. a mangipatarus iti Ebanghelio ni Juan iti pagsasao a Fijian, proyekto a naikunana a talaga a narigat. * Ngem nalaing isuna nga anthropologist (agad-adal iti kapuonan, kultura, ken ugali dagiti tattao) ken nasiput kadagiti detalye. Dagiti nadiskobrena ket siaannad nga insuratna iti librona a Fiji and the Fijians (1858), dekalidad a salaysay maipapan iti biag dagiti taga-Fiji idi 1800’s.
Gapu iti nadagsen a panagtrabaho ni Lolo Thomas idiay Fiji iti 13 a tawen, kimmapuy ti salun-atna, ket immakar ti pamiliana iti Australia. Kalpasan ti napaut ken mabigbigbig a karerana kas lider ti relihion, natay isuna idiay Ballarat, Victoria, idi 1891.
“BALITOK” ITI MAKINLAUD NGA AUSTRALIA
Idi 1883, immakar da apongko a Thomas Whitton Williams, ni baketna a Phoebe, (4) ken dagiti annakda iti Perth, Western Australia. Siam idin ti tawen ti maikadua nga anakda a ni Arthur Bakewell (5) Williams, ti apongko iti dapan.
Idi 22 anyos ni Lolo Arthur, napan isuna idiay Kalgoorlie, maysa nga ili a pagminasan iti balitok, nga agarup 600 a kilometro iti daya ti Perth. Nabasana sadiay ti dadduma a publikasion ti International Bible Students (Estudiante ti Biblia), nga awag idi kadagiti Saksi ni Jehova. Regular pay nga immaw-awat iti Zion’s Watch Tower. Nagustuan ni Lolo Arthur dagiti nabasana ket impakaammona iti sabsabali dagiti naadalna, sa nangidaulo kadagiti taripnong tapno agadalda iti Biblia. Dayta a bassit a grupo ti nangrugian ti aktibidad dagiti Saksi ni Jehova iti Western Australia.
Impakaammo met ni Lolo Arthur dagiti naad-adalna kadagiti kapamiliana. Sinuportaran ti tatangna a ni Thomas Whitton ti pannakikaduana kadagiti Estudiante ti Biblia. Ngem di nagbayag, natay ni tatangna. Nagbalin met nga Estudiante ti Biblia ti nanangna a ni Phoebe, ken dagiti kakabsatna a da Violet ken Mary. Ni Lola Violet ket nagbalin a payunir wenno adu nga oras a manangaskasaba. Sigun ken Lolo Arthur, ni Lola Violet ti “kasayaatan, kareregtaan, ken kapasnekan a payunir a bunga ti Western Australia.” Mabalin a kasta ti naibaga ni Lolo Arthur ta kabsatna ni Lola Violet, ngem talaga a dakkel ti impluensia ti kinaregtana kadagiti simmaruno a henerasion ti pamilia Williams.
Idi nagasawa ni Lolo Arthur, immakarda idiay Donnybrook, maysa nga ili nga aduan iti agbungbunga a kayo iti makin-abagatan a laud ti Western Australia. Gapu iti regtana a mangipakaammo kadagiti padto ti Biblia maipapan iti 1914, inawaganda iti “Bagtit a Lakay 1914!” * Ngem nagsardeng met laeng ti panangkantiawda idi nangrugi ti Gubat Sangalubongan I. Kanayon a kasabaan ni Lolo Arthur dagiti gumatang iti tiendaanna. Makita iti tawana dagiti nakadispley a naibatay-Biblia a publikasion. Adda pay karatula iti tawa a mangibagbaga nga ikkanna iti 100 pounds ti makapaneknek a husto ti Trinidad—ti doktrina a di pulos patien ni Lolo Arthur ta saan a suportaran ti Biblia. Awan a pulos ti nakaala iti dayta a kuarta.
Ti balay idi dagiti Williams ti pakaar-aramidan ti grupo a panagadal iti Biblia ken dagiti gimong ti kongregasion iti Donnybrook. Ngem di nagbayag, nangibangon sadiay ni Lolo Arthur iti Kingdom Hall, wenno paggigimongan—maysa kadagiti kaunaan iti Western Australia. Uray idi agtawenen iti nasurok a 70, agamerikana ken agkurbata ket sumakay iti lakayen a kabaliona nga agnagan iti Doll, sa mapan mangasaba iti intero a distrito ti Donnybrook.
Ni Lolo Arthur, a kalmado, mararaem, ken naregta ket talaga a nagsayaat nga impluensia kadagiti annakna. Nagbalin a misionera idiay India ti balasangna a ni Florence. (6) Dagiti annakna a lallaki a da Arthur Lindsay (7) ken Thomas ket nabayag a nagserserbi kas panglakayen ti kongregasion, a kas ken tatangda.
TI “LADY WILLIAMS” A NASAM-IT A MANSANAS
Ni Arthur Lindsay Williams, ti apongko iti tumeng, ket pagaammo ken magusgustuan dagiti tattao gapu iti kinasingpetna. Kanayon nga adda orasna kadagiti tattao ken iresrespetona ida. Kampeon met iti panagwasay ta iti 12 a tawen, namin-18 a nangabak iti kompetision ti panagbalsig.
Ngem saan a naragsakan ni Lolo Arthur Jr. idi a ti dua ti tawenna nga anakna a ni Ronald (8) (ti lolok), winasayna ti bassit a kayo ti mansanas iti abay ti balayda. Siaannad a binedbedan ti nanang ni Lolo Ronald daydi a kayo. Idi kuan, nagbunga metten kadagiti mansanas a nagpaiduma ti sam-itna. Pinanagananda dayta a klase ti mansanas iti Lady Williams. Dayta a baro a barayti ti naggapuan ti Cripps Pink apple, maysa kadagiti paborito dagiti tattao iti intero a lubong.
Idi agangay, panagibangon ti pinili ni Lolo Ronald a karera. Adu a tawen a nagboluntarioda ken Lola kadagiti panagibangon a proyekto dagiti Saksi iti Australia ken Solomon Islands. Ita, uray no ag-80 anyosen ni Lolo, agserserbi pay laeng kas panglakayen iti kongregasion ken tumultulong nga agibangon ken ag-renovate kadagiti Kingdom Hall iti Western Australia.
PANANGIPATEG ITI TAWIDKO
Sinurot met dagiti nagannakmi a da Geoffrey (9) ken Janice (10) Williams ti addang dagiti apongmi. Inkarigatanda nga isuro kadakami nga annakda (siak (12) ken ni adingko a Katharine (11)) nga ipategmi dagiti prinsipio ti Biblia. Iti edad a 13, naipapusok dagita a prinsipio. Iti maysa nga asamblea dagiti Saksi, inyunay-unay idi ni John E. Barr, a miembro ti Bagi a Manarawidwid dagiti Saksi ni Jehova, kadagiti agtutubo: “Diyo saysayangen ti kapatgan a banag nga adda kadakayo—ti oportunidad a mangam-ammo ken mangipakita iti ayat ken Apo Jehova.” Karabiyanna, inkarik ken Apo Jehova nga usarek ti biagko para kenkuana. Dua tawen kalpasanna, nagbalinak a payunir.
Ita, dakami ken baketko a Chloe ket maragragsakan a mangus-usar iti adu nga oras iti trabaho a panangasaba iti Tom Price, maysa nga adayo a pagminasan nga ili iti makin-amianan a laud ti Western Australia. Adda part-time a trabahomi tapno masuportaranmi ti bagbagimi. Agserserbi met kas payunir dagiti nagannakko, ni adingko ken ti lakayna a ni Andrew iti Port Hedland. Agserserbikami met ken Daddy kas panglakayen iti kongregasion.
Pito a henerasion ti napalabasen sipud idi nagbalin a determinado ti apongko a ni Thomas Williams nga agdayaw ken Jehova a Dios. Dayta a rekord ti pammati ken serbisio ti pamiliami ket naipatawid kaniak. Agyamanak unay iti dayta a nabaknang a naespirituan a tawid.
^ par. 5 Dagiti numero ket katupag dagiti tattao kadagiti ladawan iti panid 12 ken 13.
^ par. 6 Maawagan idi a Lakemba Island, nga adda iti makindaya a Lau Group ti Fiji.
^ par. 10 Ti misionero a ni John Hunt ti nangipatarus iti kaaduan a paset ti Fijian New Testament, a naipablaak idi 1847. Makapainteres dayta a patarus ta inusarna ti nagan ti Dios a “Jiova,” iti Marcos 12:36, Lucas 20:42, ken Aramid 2:34.
^ par. 16 Kitaem ti topiko a “1914—Napateg a Tawen iti Padto ti Biblia” iti apendise ti libro nga Ania a Talaga ti Isursuro ti Biblia? nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova ken mabasa online iti www.jw.org/ilo.
Ammuem ti Ad-adu Pay
Kasanotayo a Magunggonaan Kadagiti Prinsipio ti Biblia?
Inlawlawag ni Jesus no apay a kasapulantayo ti panangiwanwan ken no ania ti dua a prinsipio ti Biblia a kapatgan.
Ania ti Ipakita ti Kronolohia ti Biblia Maipapan iti Tawen 1914?
Ti padto maipapan iti “pito a panawen” iti Daniel kapitulo 4 ipakitana ti napeggad a panawen ti turay ti tao.
Tuladenyo ti Pammatida
Kasano a magunggonaantayo ita no adalentayo ti maipapan kadagiti nadakamat iti Biblia a lallaki ken babbai nga addaan nabileg a pammati?
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn