Kumperensya kasilpo ti serbisyo ti padanum, indauloan ti Stop Exploitation
Ni KYLE EDWARD FRANCISCO
www.nordis.net
VIGAN, Ilocos Sur — Balligi ti panagtataripnong dagiti mannalon a naiyaramid idi Nobiembre 5, 2015 iti STERN Mall ti Siudad ti Candon. Ti aktibidad a nainaganan a “Kumperensya ti Mannalon Mainaig ti Serbisyo a Padanum” ket inorganisa ken indauloan ti Solidarity of Peasants Against Exploitation (Stop Exploitation).
Immatendar ti nasurok a 120 a lider dagiti asosasyon ti irigasyon ken mannalon ti Probinsia ti Ilocos Sur karaman dagiti empleyado ti National Irrigation Administration (NIA). Panggep ti nasao nga panagtitipon a maaddaan ti gunduway a makapagsisinnukat ti kapadasan dagiti mannalon mainaig ti padanum, makabukel ti nauneg a panagbuya iti kasasaad ken ladawan ti serbisyo nga ipapaay ti gobierno.
Nayon pay a kayat a magun-od dagiti nagorganisa ti pannakabukel ti plano nu kasano a maiyaddang ti kampanya para iti nasisiyaat ken libre a padanum.
Kasasaad ti padanum
Ni sigud nga Diputado ti Anakpawis Partylist Rafael “Ka Paeng” Mariano ti naimbitaran a mangibingay ti ladawan ken kasasaad ti serbisyo ti padanum ti pagilian. Iti panagsarita, tinalmegan na a laksid kadagiti naipatungpal a programa iti irigasyon dumanun laeng a 56% ti nagun-od iti panangpadur-as ti irigasyon. Adda pay nabatbati a nasurok 1.34 milyon nga ektarya a mabalin maikkan ti padunum manipud iti 3.02 milyon nga ektarya a mabalin a maserbisyuan ti irigasyon.
Bininsabinsana pay nga iti kabukalan a 1.68 milyon nga ektarya a maserserbisyuan ti padanum 20% laeng ti iwanwanwan ti NIA, 34% ti komunal bayat a ti dadduma pay ket addan iti pribado a sektor ken mapadpadanuman babaen kadagiti pasdek a naggapu ti dadduma nga ahensya ti gobierno.
Iti met panagsukisok ti Katinnulong Daguiti Umili ti Amianan, Inc. (Kaduami) ken ti Ilocos Center for Research, Empowerment and Development (ICRED), kinunada a 56% laeng ti kabukalan a mabalin a mapadanuman iti pagilian ti madanun ti serbisyo nga irigasyon. Bayat nga ti 137,631 ektarya a daga a mabalin mapasayakan iti sub-rehiyon, 67,574 ektarya wenno 40.10% laeng ti addaan padanum.
Adda pay nasurok 70,000 ektarya nga addaan potensyal a mapadanuman. Iti daytoy a bilang, 21,656 ektarya wenno 32% laeng ti serserbisioan ti NIA. Dinakamatda pay nga iti 145 a small-scale impounding system a pinondoan dagiti dadduma nga ahensya ti gobyerno, 63% laeng ti fully operational bayat a 47% a mangserbisyo koma ti 1,934 a mannalon ket agkasapulanen ti pannakaisimpa wenno talagan a saanen a mausar.
Basar iti mismo ebalwasyon ti gobyerno ket nababa ti nagunodan ti NIA ti panangipatungpal na ti rebbengen. Kuna ti COA a manipud 2009-2012 ket nagtalinaed nababba ti nagun-od ti NIA ngem iti target na a baro a mapasayakan a dagdaga. Idi 2010, 51% laeng ti baro a napasayakan a dagdaga, 76% ti naisimpa ken 78% ti narehabilita. Kastamet nga idi 2011 ket 72% ti baro, 56% ti naisimpa ken 106% ti naipauneg ti rehabilitasyon. Bayat nga idi 2012 ket 55% laeng ti baro, 66% ti naisimpa ken 186% ti narehabilita.
Kamali a polisiya
Kinuna pay ni Mariano nga biddut ti polisiya ken pagganurutan ti gobierno a ti serbisyo iti irigasyon ket kasapulan a bayadan ti mannalon. Ti nangato nga irrigation service fee a singsingiren ti NIA ket nagresultan ti nakadakdakkel nga utang wenno back accounts dagiti mannalon, karaman ti interes ken multa a bayadanda. Kunana nga ti intero nga Asya, ti laengen Pilipinas ti agsingsingir pay ti ISF.
Basar met ti konklusyon ti Kaduami ken ICRED, makuna a kitkitaen ti gobierno a negosyo ti panangipaay ti padanum imbes koma a maysa kadagiti kangrunaan a pangimong a serbisyo. Kuna iti nasao a panagadal nga impabaklay ti gobierno iti mannalon ti panangipaay ti kasapulan a pinansia para iti operasion ti NIA. Dinakamat da ti mismo rekord ti Department of Budget and Management a mangipakpakita a manipud 2013 inggana 2015 ket nakurang a 50% ti kabukalan a pondo ti ahensya para iti operasion kas iti pasweldo, maintenance and operating expenses ken dadduma pay ket naggapu ti ISF.
Sinao pay ni Mariano a ti pondo para ti operasyon ti NIA ket rumbeng a a mailatang manipud ti national budget babaen ti General Appropriations Act ken dapat nga dagus a maited ti ahensya apaman a maaprubaran ti kongreso. Napateg daytoy kunana tapno dagus a maimplementar ti NIA dagiti iyaramid na a proyekto ken pannangisimpa kadagiti pasdek ken pasilidad para iti padanum ken maliklikan ti taktak dagiti mannalon.
Karaman pay a nadakamat dagiti nagsarita a parikut ti nakaro a korapsyon a mapaspasamak iti ahensya ken kabuklan a gobierno.
Maipalagip nga idi Marso 2014, imbutaktak dagiti kameng ti union dagiti empleyado ti NIA ti nakaro a korapsyon iti ahensya. Kinuna da malaksid kadagiti kwestionable a proseso ti bidding, dakkel pay ti alalaen dagiti opisyal ti NIA nga “S.O.P.” kadagiti proyekto. Dinakamatda ti mano a proyekto idiay rehiyon ti Caragara ken Central Luzon.
Kinapateg ti padanum
Kinuna ni Mariano ken dagiti mangibagi ti dua nga institusyon a nangisayangkat ti panagadal a ti serbisyo iti irigasyon ket importante a paset ti kabuklan a subsidyo iti produksyon gaputa nakapatpateg daytoy para iti panangpangato ti produktibidad ti agrikultura ken panagdur-as ti kaaw-awayan.
Dinakamat ti dati a diputado ti kapadasan ti Vietnam, a ti irigasyon ket banag a mangipapaay ti gundaway tapno magun-od ti ‘middle income status’ dagiti mannalon. Segun iti paglintegan ti nasao a pagilian, ti kabuklan a populasyonda ti makinkukua ti amin a kinabaknang ken kadanuman ket mabalin da nga aramaten dagitoy tapno magun-odda dagiti kasapulan iti inaldaw-aldaw ken iti produksyon.
Basar iti maysa a panaggadal dagiti siyentista, babaen laeng ti naananay a padanum, dagus a maipangato ti agarup tallo a metriko tonelada ti maapit ti maysa nga ektarya ti daga. Naipakita pay a kumpara kadagiti dadduma a pagilian iti Abagatan a Daya nga Asya, adayon a nabati ti Pilipinas iti panangpadur-as ti sistema ti padanum iti laksid ti dakkel a bilang ti populasyon na.
Tinalmegan dagiti nagipresintar a ti maysa kadagiti tulbek ti panagdur-as ti kabibiag ti kaaduan nga umili ken ti kabuklan nga ekonomia ti pagilain ti panangipangato ti produktibidad ti agrikultura ken panangibaba ti gastos dagiti mannalon. Iti kastoy, dakdakkel ti mapastrek ti dagiti mannalon ken ngaumato ti purchasing powerna bayat a gundunoden ti seguridad ti makan.
Libre a serbisyo
Inyebkas dagiti mannalon a nakipagpaset ti kumperensya ti suportada iti kiddaw a mapasiyaat ken agbalin a libre ti serbisyo ti irigasyon. Kinunada a dakkel a banag kanyada daytoy aglalo iti panawen ti didigra.
“Mayat la unay daytoy a gannuat aglalo nu mapatgan a ti pondo ti NIA ket maala iti national budget, iti kasta saanen a ti panagsingir pay ti panpanunuten ti NIA nu ket ti panangisimpa dagiti pasdek ti padanum ken panangbirok ti mabalin pay a mapadanuman a dagdaga,” kuna ni Nestor Dizon, Presidente ti Ilocos Sur Federeated Irrigators Association.
Numanpay adda ti panagdanag a maapektaranda iti nasao a kiddaw, kinuna met dagiti empleyado ti NIA nga indauloan ni Operations Manager da a ni Engineer Alonzo a agyamanda a napagpasetda iti naiayaramid a taripnong ken ti panakairaman iti kabuklan a kiddaw ti naananay a badyet ti ahensya manipud ti national budget. Kinuna da a sisusuportada iti daytoy ngem bayat nga awan pay ti linteg a mangipaay ti libre a padanum ket iyaramidda latta ti panagsingir ngem siguradoen ta a mapasiyaat ti dadduma pay nga akemda para kadagiti mannalon. # nordis.net
ilo_Latn cym_Latn kab_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn pag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn