“Iti panagnaedmi iti bantay, ngangani inaldaw a de-lata ti sidaenmi. Isangsangpet dagitoy dagiti Hapon. Agduduma. Isagsagpawko iti repolio dagiti sardinas. ‘Giti kisal-it a Sakang ta kayatanda ketdin!
“Maysa nga aldaw nga awan maaramidko, nagpagnapagnaak iti kabakiran. Dita a nadiskubrek ti pagalaan iti naimas a masida. Kadagiti batbato a salsalapasap ti danumna, nakaad-adu ti udang. Kasla takiag ti kadakkelda!
“Iti pay naminsan, Barok, natukkol ti bunengko gapu iti panangtagbatko iti kasla gurong nga igat a naggapu kadagiti kirkirat. Naladawen idi mapanunotko a bato ti pakaitagaan ti buneng. Ngem pagsayaatanna, naalak ‘diay igat. Ania ket a nanam ken tabana daydi!
“Dita a nagbilib dagiti trabahador. Pati dagiti Kusipet! Rawetda gayam iti igat, Barok! Ti la unay karne ti ugsa ti pagaayatda. ‘Diay man shotgunko ti paganupko!
“Rabii no agalaak iti udang. Nakaguantesak. Agsasarunoda nga umasideg no plaslaitak ti danum. Iduronko no nagammatakon ti uloda. No ngamin guyodem, narigatda a maala ta ikabbengda dagiti sakada iti bato.
“Gapu itoy, kanayondak nga ikkan iti yen dagiti Hapon. Ginayyemdak iti husto. Didan kayat ti sardinas!” Timmmakder; inunnatna ti siketna. Uray la nanartuok.
Kinitak ti pungupunguak. Pasado als diesen.
Intugaw met laeng ni Lilong Idro. Bumarbara ti aglawlaw. Ngem pumigpigsa met ti palayupoy ti angin; ay-ayamenna dagiti bulong iti sanga.
“Ammom kadi, Barok,” inkita kaniak ni Lilong Idro, “nga agdagup iti sitenta ti inserrekko iti trabaho a taga-Magat? Maasianak ngamin kadakuada. Nagrigat ti biagda. Naimbag ta pinatgannak ni Uliteg. Dita ti nanipudan ti panaggagayyemmi kadagiti tao sadiay. Sinuruandak no kasano ti aganup a diak aramaten ti armasko. Banias, ugsa, alingo dagiti naanupak. Insuroda pay kaniak ti disso a yan ti dadakkel a lames malaksid iti natakuatak a lugar.
“Pensionadoak koma itan, Barok,” insennaayna, “no lineppasko ti panagtrabahok ‘diay Magat. Ngem kinaririk dagiti Sakang. Intugotdak iti naminsan ‘diay siudad. Iti panagiinommi, naginnalakami iti sao iti maysa kadakuada. Agingga a nagmaymaysaandakon. Naglidem ti panagkitak. Linipokko ida. Intarayko dagiti kuartada. Nagawidak ditoy lugartayo.
“Naimbag man, Lilong, ta didaka sinapul?”
“‘Nia a saan ket no agpilitda idi a mangtunton kaniak. Ngem binallaagan ida ni Uliteg. Imbutbutengna a kabaelak kano ti mangipatli iti biag! A diak met pay napadasan. Ngem siguraduek idi a maaramidko no malipitak.
“Mano tawenyo ngarud ‘diay Magat, Lilong?”
“Agpito. Idi agsubliak ditoy, mayor manen ti dati a bossko. Innalanak a dagus idi agpakitaak kenkuana.” Pinaatiananna ti basona. Kinelkel iti uyek.
Nagpasukat manen kalpasan a nagkalma ti riknana.
“Iti panagsublik, naam-ammok ti immuna nga asawak, ‘di Nanam a Remegia. Ngem nagbalinak nga iresponsable nga asawa ken ama. Agsangit ti aldaw a diak nabartek a sumangpet iti balay. Agriribukak no awan ti naimas a maidasar no kasta nga agawidak. Ngem ania koma ti ipasango ti asawak a naimas no diak met pappapetpetan iti sueldok?
“Ah,” adda pait iti timekna, “saan a nakaanus ‘di Remegia. Nagtalaw; intugotna dagiti tallo nga annakmi.”
“Dimo sinurot, Lilong?”
“Saan, Barok. Kinunkunak a no ammona ti dalanna a pimmanaw, ammona met ngarud ti dalanna nga agsubli. Ngem diakon nauray pay. Linipatnak a naminpinsan.” Nakitak ti panagtaraigid dagiti luana.
Nangitangguap. Naparupanget manen.
Intuloyna. “Apagbiit la nga inliwliwagko ti sakit ti nakemko. Kinunkunak: saan a kas ken ni Remegia laeng ti mangidagel kaniak! Naturedka, Isidro! Pagbutbutngandaka! impatibkerko iti bagik. Ngem no kasta nga agmaymaysaakon, saan a di dumges ti iliwko kadagiti agiinak.
“Nagsubliak iti kinabaro. Tumaruptop a bisio ti inaramidko. Nalabit, kunaem, Barok, a diak bagay ti naganko. Dinadaelko ti nagan ti maysa a santo! Pinatayabko amin a nasapulak.”
Binay-ak lattan nga agistoria.
“Naabak manen ti bossko. Nagpa-Mindanaoak, iti yan ti kabsatko, ni Carding. Nagtalonak ‘diay Valencia, Bukidnon. Mamitlo iti makatawen. Nagpipintas dagiti pagay sadiay. Kumpleto ngamin ti padanum. Saan a kas ditoy a kaaduan dagiti taltalonentayo ti mangnamnama laeng iti danum a yeg ti tudo. Ta ania koma pay ti ubbog a pangawidan no rinaatanmi met idi dagiti kabambantayan?” Inwagisna iti abagatan.
Iti yanmi, nalawag a masiraratan ti lulonan ti Bantay Ammu a kasla gumaygayebgeb. Kas iti barukong ni Lilong Idro a gumaygayebgeb iti lagip? Kas kuna ni tatang, dita kano ti namunganayan ti pagtangtangsit a bileg dagiti teddek ti politika ditoy ilimi.
“Salsaludsodek ita iti bagik, Barok, no pagturongan ti sumaruno a kaputotan? Ket ammom kadi a mapespespes ti barukongko no malagipko a pasetak met iti pannakadadael ti nakaparsuaan? Siak ti nangimaton iti logging concession ti amok. Adu a natibo wenno dagiti Agta ti pinapanawko kadagiti bukatda a daga. Salida laeng kadagiti panggepmi!” Inay-ayamna ti basona sa simmimsim.
“‘Diay Mindanao,” kinunana, “napaneknekak a kasla met kaniak ti kabsatko. Bisiona amin.
(Maigibusto)
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn deu_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn hau_Latn