Filipinas
Nagsasabtan: 13°N 122°E / 13°N 122°E
Ti Filipinas (Filipino: Pilipinas [ˌpɪlɪˈpinɐs]), opisial a ti Republika ti Filipinas (Filipino: Republika ng Pilipinas), ket ti naturay a pagilian nga isla idiay Abagatan a daya nga Asia a mabirukan idiay akinlaud a Taaw Pasipiko. Daytoy ket buklen dagiti agarup a 7,641 nga isla[15] a naikategoria iti dakkel a sakop babaen dagiti tallo a nangruna a pannakabingbingay ti heograpia manipud iti amianan aginggana iti abagatan: ti Luzon, Visayas, ken Mindanao. Ti kapitolio a siudad ti Filipinas ket ti Manila ken ti kaaduan ti populasion a siudad ket ti Siudad ti Quezon, isuda a dua ket parte ti Metro Manila.[16]
Ti lokasion ti Filipinas iti Singsing ti Apuy ti Pasipiko ken ti kaasidegna iti ekuador ket pakaaramidan ti Filipinas a kanayon a makasanay kadagiti gingined ken dagiti bagio, ngem mangited pay daytoy kadagiti adu a masna a rekurso ken maysa kadagiti kalatakan a biodibersidad. Ti Filipinas ket addaan iti agarup a kalawa iti 300,000 kuadrado kilometro (115,831 sq mi),[17] ken ti populasion iti ad-adu ngem 100 a riwriw nga addaan iti naparpardas nga iya-adu ngem iti ania man a pagilian iti daya nga Asia.[18][19] Daytoy ti maikapito a kaaduan ti populasion a pagilian idiay Asia ken ti maika-12 a kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong. Mainayon pay dagiti 12 a riwriw a Filipino nga agnanaed iti ballasiw-taaw, ken mangbukel daytoy iti maysa a kadakkelan a diaspora iti lubong. Adu met dagiti nadumaduma nga etnisidad ken kultura a mabirukan iti amin a paset ti is-isla. Kadagiti prehistoriko a panawen, dagiti Negrito ket isuda idi dagiti immun-una a nangtagtagitao ti purpuro. Isuda ket sinaruno dagiti nagsasaruno nga allon dagiti tattao nga Austronesio.[20] Napasamak pay dagiti pannakisukat kadagiti Insik, Malayo, Indiano, ken dagiti estado ti Islam. Kalpasanna, dagiti nadumaduma a pagilian ket nabangonda idi babaen ti turay dagiti Datu, Raha, dagiti Sultan wenno dagiti Lakan.
Ti isasangpet ni Ferdinand Magellan idiay Homonhon, Daya a Samar idi 1521 ket isu ti nangmarka ti rugi ti kolonisasion ti Espania. Idi 1543, ni Ruy López de Villalobos ti Espaniol nga eksplorador ket ninagananna ti purpuro iti Las Islas Filipinas a kas pammadayaw kenni Felipe II ti Espania. Iti met isasangpet ni Miguel López de Legazpi manipud iti Siudad ti Mehiko, idi 1565, nabangon ti immuna a pagtaengan ti Espania iti purpuro.[21] Ti Filipinas ket nagbalin a parte ti Imperio nga Espaniol para kadagiti ad-adu ngem 300 a tawen. Daytoy ket nagresultaan ti kaaduan a relihion iti Romano Katolisismo. Iti las-ud iti daytoy a panawen, ti Manila ket nagbalin nga akinlaud a sentro ti trans-Pasipiko a panagtagilako ken nangisilpo ti Asia iti Acapulco iti Kaamerikaan babaen ti panagusar kadagiti galeon ti Manila.[22]
Idi met nasukatanen ti maika-19 a siglo iti maika-20, sinaruno dayta ti napardas a panagsasaruno ti Rebolusion ti Filipinas, ken nangrugian daytoy ti saan a napaut nga Umuna a Republika ti Filipinas, sinaruno met ti narungsot a Gubat ti Filipino–Amerikano a panagrukma babaen ti puersa ti militar ti Estados Unidos.[23] Malaksid pay manipud iti paset ti panawen ti panangsakup ti Hapon, nangitalinaay iti panagturay ti Estados Unidos kadagiti isla aginggana idi kalapsan ti Sangalubongan a Gubat II, ti Filipinas ket nabigbigan a kas maysa a nawaya a pagilian. Manipud idin, ti Filipinas ket nasansan ng addaan iti nariro a sanay iti demokrasia, a nakairamanan ti pannakatuang ti di naranggas a rebolusion.[24]
Ti adu a populasion ti pagilian ken ti makapataud nga ekonomia ket isu ti nakaituronganna a maidasig a kas agpakatengnga a bileg. Daytoy ket miembro a nagpundar iti Nagkaykaysa a Pagpagilian, Gunglo ti Komersio ti Lubong, Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia, ti forum ti Pagtitinnulongan ti Ekonomia ti Asia-Pasipiko, ken ti East Asia Summit. Daytoy ket mangsangaili pay dagiti kuartel ti Banko ti Panagparang-ay ti Asia.[25] Ti Filipinas ket naikeddeng a kas maysa a rumrummuar a pagtagilakuan ken ti baro nga industrialisado a pagilian,[26] nga addaan iti maysa nga agbalbaliw nga ekonomia manipud iti maysa a naibatay iti agrikultura a mapmapan iti ad-adu kadagiti serbisio ken panagpataud.[27]
Dagiti linaon
Etimolohia[urnosen | urnosen ti taudan]
Nanaganan idi ti Filipinas a kas pamamdayaw kenni Ari Felipe II ti Espania. Iti las-ud ti ekspedision idi 1542 ni Ruy López de Villalobos ti Espaniol nga eksplorador, ninagananna dagiti isla ti Leyte ken Samar iti Felipinas para idi iti Prinsipe ti Asturias. Kanungpalan nga iti nagan ti Las Islas Filipinas ket nausarton a mangsakop kadagiti amin nga isla ti purpuro. Sakbay idi dayta ket kanayon a naus-usar, dagiti dadduma a nagan a kas ti Islas del Poniente (Is-isla ti Laud) ken ti pananginagan ni Magellan para kadagiti isla iti San Lázaro ket naus-usarda pay idi babaen dagiti Espaniol a mangibaga kadagiti isla.[33]
Ti opisial a nagan ti Filipinas ket nagbalbaliw kadagiti adu a beses iti kurso ti pakasaritaan. Idi las-ud ti Rebolusion ti Filipinas, inrangarang ti Kongreso ti Malolos ti pannakabangon ti República Filipina wenno ti Republika Filipina. Manipud iti paset ti panawen ti Gubat ti Espaniol–Amerikano (1898) ken ti Gubat ti Filipino–Amerikano (1899–1902) aginggana iti paset ti panawen ti Mankomunidad (1935–46), dagiti turay ti kolonia ti Amerika ket tinawtawaganda ti pagilian a kas Is-isla ti Filipinas, ti maysa a panangipatarus iti nagan nga Espaniol.[23] Mnaipud iti Tulag ti Paris idi 1898, nangrugrugi a nagparparang ti nagan a Filipinas ken isun ti nagbalin a kadawyan a nagan ti pagilian. Manipud idi panagpatingga ti Sangalubongan a Gubat II, ti opisial a naganen ti pagilian ket ti Republika ti Filipinas.[34]
Politika[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Filipinas ket addaan iti demokratiko a gobierno iti porma ti batay-linteg a republika ng addaan iti presidensial a sistema.[35] Daytoy ket iturayan a kas maysa nga unitario nga estado malaksid iti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao (ARMM) a kaaduan a nawaya manipud iti demokratiko a sistema ti gobierno. Adda metten dagiti panangipadas a mangbaliw ti gobierno iti maysa a pederal, maymaysa a kamara, wenno parlamentario a gobierno manipud iti administrasion ni Ramos.[36][37]
Ti Presidente ket agrebbeng a kas ti daulo ti estado ken daulo ti gobierno ken isu ti hepe nga agbilbilin kadagiti siiigam a buyot. Ti presidente ket nabutosan babaen ti popular a butos para iti maysa nga innem a tawen a termino, nga iti las-udna daytoy ket mangidutok ken mangiturong ti gabinete.[38] Ti dua a kamara a Kongreso ket buklen ti Senado, nga agserbi a kas ti akinngato a kamara, nga addaan kadagiti miembro a nabutosan kadagiti innem a tawen a termino, ken ti Kamara dagiti Pannakabagi, nga agserbi a kas ti akinbaba a kamara, nga addaan kadagiti miembro a nabutosan kadagiti tallo a tawen a termino.[38]
Nabutosan dagiti agdama a Senador bayat a dagiti representatibo ket nabutosanda manipud kadagiti lehislatibo a distrito ken babaen ti sektoral a pannakabagi.[38] Ti bileg ti ukom ket nairebbeng iti Korte Suprema, a buklen ti Pangulo ti Hustisia a kas ti mangiturong nga opisial ken dagiti sangapulo ket uppat a katakunaynay a hustisia, amin isuda ket indutok babaen ti Presidente manipud kadagiti nominasion nga inted babaen ti Konseho ti Ukoman ken Bar.[38]
Administratibo a pannakabingbingay[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Filipinas ket nabingbingay kadagiti tallo a grupo ti isla: ti Luzon, Visayas, ken Mindanao. Dagitoy ket nabingbingay kadagiti 18 a rehion, dagiti 81 a probinsia, dagiti 145 a siudad, dagiti 1,489 nga ili, ken dagiti 42,029 a baranggay.[39] Iti pay maipatinayon, Seksion 2 ti Tignay ti Republika Blng. 5446 ket mangiyunay-unay a ti panangipalawag ti teritorio a baybay iti likmut ti purpuro ti Filipinas ket saan a mangapekto iti panagtunton iti akindaya a parte ti Sabah.[40][41]
Dagiti rehion ti Filipinas[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti rehion idiay Filipinas ket dagiti administratibo a pannakabingbingay a kangrunaan nga agserbi tapno maurnos dagiti probinsia ti pagilian para iti panagpalaka ti administrasion. Ti Filipinas ket nabingbingay kadagiti 18 a rehion (17 nga administratibo ken 1 autonomo). Kaaduan kadagiti opisina ti gobierno ket nabangon babaen ti rehion inmbes a dagiti agmaymaysa nga opisina ti probinsia, ken kadawyan (ngem saan a kankanayon) iti siudad a naidesignado a rehional a sentro. Manipud idi 2015, ti CALABARZON ket isu ti kaaduan ti populasion a rehion bayat a ti Nailian a Kapitolio a Rehion (NCR) ket ti kapusekan ti populasion.
Heograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti Filipinas ket maysa a purpuro a buklen dagiti agarup a 7,500 nga is-isla[42] nga addaan iti dagup a kalawa iti daga, ken mairaman dagiti bagi ti danum, iti agarup a 300,000 kuadrado kilometro (115,831 sq mi).[43] Ti agatiddog iti 36,289 kilometro (22,549 mi) nga aplayana ket mangaramid daytoy iti pagiliana nga addaan iti maika-5 a kaatiddogan nga aplaya iti lubong.[38][44] Daytoy ket mabirukan iti pagbaetan ti 116° 40', ken 126° 34' E longitud ken 4° 40' ken21° 10' N latitud ken beddengan babaen ti Baybay Filipinas[45] iti daya, ti Baybay Abagatan Tsina[46] iti laud, ken ti Baybay Celebes[47] iti abagatan. Ti isla ti Borneo[48] ket mabiruk kadagiti bassit laeng a kilometro iti abagatan a laud ken ti Taiwan ket dagus a mabirukan iti amianan. Ti Maluku ken Sulawesi ket mabirukan dagitoy iti abagatan-abagatan a laud ken ti Palau ket mabirukan iti daya ti is-isla.[38]
Kaaduan dagiti kabambantayan nga isla ket nabongan iti tropikal a katuduan a bakir ken nagtaud iti bulkan. Ti kangatuan a bulkan ti Bantay Apo.Daytoy ket agtayag iti 2,954 metro (9,692 ft) iti ngato ti pantar ti baybay ken mabirukan idiay isla ti Mindanao.[49][50] Ti Kaadaleman ti Galathea idiay Trinsera ti Filipinas ket ti kaadaleman a punto ti pagilian ken ti maikatlo a kaadaleman iti lubong. Ti trinsera ket mabirukan idiay Baybay Filipinas.[51]
Ti kaatiddogan a karayan ket ti Karayan Cagayan iti akin-amianan a Luzon.[52] Ti Luek Manila, iti aplaya a pakabirukan ti kapitolio a siudad ti Manila, ket naikapet iti Laguna de Bay, ti kadakkelan a danaw iti Filipinas, babaen ti Karayan Pasig. Ti Luek Subic, ti Golpo Davao, ken ti Golpo Moro ken dagiti sabali a nangruna a luek. Ti Lingsat ti San Juanico ket mangisina kadagiti isla ti Samar ken Leyte ngem daytoy ket ballasiwen babaen ti Rangtay San Juanico.[53]
Mabirukan kadagiti kaadaywan a parte ti Singsing ti Apuy ti Pasipiko, makasanay ti Filipinas kadagiti masansan nga aktibidad ti seismiko ken bulkaniko. Ti Banak Benham iti daya ti Baybay Filipinas ket ti maysa a rehion ti sirok ti baybay nga aktibo iti tektoniko a subduksion.[54] Garup a 20 a gingined dagiti mairehistro iti inaldaw, ngem kaaduan dagitoy ket nakapsut unay a marikna. Ti naudi a nakaro a gingined ti gingined ti Luzon ti 1990.[55] Adda dagiti adu nga aktibo a bulkan a kas ti Bulkan Mayon, Bantay Pinatubo, ken Bulkan Taal. Ti panagbettak ti Bantay Pinatubo idi Hunio 1991 ket nagpataud ti maikadua a kadakkelan a panagbettak iti daga iti maika-20 a siglo.[56] Saan amin a nalatak a langa ti heograpia ket naranggas wenno makadadael. Ti nataltalna a legado dagiti panagdisturbo ti heolohia ket ti Subtereneo a Karayan ti Puerto Princesa, ti lugar ket mangirepresenta ti habitat para iti konserbasion ti biodibersidad, ti lugar ket aglaon pay ti napno nga ekosistema ti bantay aginggana iti baybay ken addaan kadagiti kangrunaan a bakir iti Asia.[57]
Gapu ti kasasad a bulkaniko dagiti isla, adu dagiti deposito ti mineral. Nakarkulo a ti pagilian ket addaan iti maikadua a kaaduan ti deposito ti balitok kalpasan ti Abagatan nga Aprika ken maysa kadagiti kaaduan a deposito ti gambang iti lubong.[58] Daytoy ket nabaknang pay iti nikel, kromita, ken zinc. Uray no kastoy dayta, ti saan a nasayaat a panagtaripato, t nangato a densidad ti populasion, ken ti panagrikana iti enbironmento ket nagresultaan ti kaaduan a saan pannakaala dagitoy a mineral.[58] Ti enerhia ti heotermal ket ti produkto ti aktibidad ti bulkan a nasaysayaat nga innala iti Filipinas. Ti Filipinas ket isu ti maikadua a kadakkelan nga agpatpataud iti heotermal iti lubong kalpasan ti Estados Unidos, ken 18% ii kasapulan iti elektrisidad ti pagilian ket naal-ala babaen ti bileg ti heotermal.[59]
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti dakamat[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ "Republic act no. 8491". Republic of the Philippines. Naala idi Marso 8, 2014.
- ^ DepEd adds 7 languages to mother tongue-based education for Kinder to Grade 3. GMA News. Hulio 13, 2013.
- ^ National Statistics Office 2014, pp. 29-34.
- ^ "East & Southeast Asia :: Philippines". The World Factbook. Washington, D.C.: Author: Central Intelligence Agency. Oktubre 28, 2009. Naala idi Nobiembre 7, 2009.
- ^ http://psa.gov.ph/content/highlights-philippine-population-2015-census-population
- ^ a b c d "Philippines". International Monetary Fund. Naala idi Abril 12, 2016.
- ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi Marso 2, 2011.
- ^ "2015 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2015. p. 13. Naala idi Disiembre 14, 2015.
- ^ Lucas, Brian (Agosto 2005). "Which side of the road do they drive on?". Naala idi Pebrero 22, 2009.
- ^ "Presidential Decree No. 940, s. 1976". Manila: Malacanang. Naala idi Abril 4, 2015.
- ^ Joselito Guianan Chan; Managing Partner. "1987 Constitution of the Republic of the Philippines, Article XIV, Section 7.". Chan Robles & Associates Law Firm. Naala idi Mayo 4, 2013.
- ^ Treaty of General Relations Between the United States of America and the Republic of the Philippines. Signed at Manila, on 4 July 1946 (PDF), United Nations, naiyarkibo manipud iti ti kasisigud (PDF) idi Hulio 23, 2011, naala idi Disiembre 10, 2007
- ^ "Republic of the Philippines Independence Day". Washington, D.C.: United States State Department. Naala idi Hulio 30, 2015.
- ^ Calderón, Felipe (1907). Mis memorias sobre la revolución filipina: Segunda etapa, (1898 á 1901). Manila: Imp. de El Renacimiento. pp. 234, 235; appendix, pp. 5–10.
- ^ "More islands, more fun in PH". CNN Philippines. Pebrero 20, 2016. Naala idi Pebrero 20, 2016.
- ^ "Metro Manila Official Website". mmda.gov.ph. Naala idi Disiembre 17, 2015.
- ^ "Geoba.se: Gazetteer – The World – Top 100+ Countries by Area – Top 100+ By Country ()". geoba.se. Naala idi Disiembre 17, 2015.
- ^ "Philippines joyous as baby Chonalyn's arrival means population hits 100m". the Guardian.
- ^ "Philippine population officially hits 100 million". Rappler.
- ^ "A Lexicostatistical Classification of the Austronesian Languages". Internationald Journal of American Linguistics, Memoir. 19: 38–46. 1965.
- ^ "History of Cebu". Cebu City Tour. Naala idi Pebrero 22, 2013.
- ^ Kane, Herb Kawainui (1996). "The Manila Galleons". Iti Bob Dye. Hawaiʻ Chronicles: Island History from the Pages of Honolulu Magazine. I. Honolulu: University of Hawaii Press. pp. 25–32. ISBN 0-8248-1829-6.
- ^ a b Constantino, R (1975). The Philippines: a Past Revisited. Quezon City: Tala Pub. Services.
- ^ "The Original People Power Revolution". QUARTET p. 77. Naala idi Pebrero 28, 2008.
- ^ admin. "Departments and Offices". Asian Development Bank. Asian Development Bank. Naala idi 2015-11-26.
- ^ The N-11: More Than an Acronym – Goldman Sachs
- ^ CIA World Factbook, Philippines, Naala idi Mayo 15, 2009.
- ^ Scott, William Henry. (1994). Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society. Ateneo de Manila University Press. p. 6. ISBN 971-550-135-4.
- ^ Spate, Oskar H. K. (1979). "Chapter 4. Magellan's Successors: Loaysa to Urdaneta. Two failures: Grijalva and Villalobos". The Spanish Lake – The Pacific since Magellan, Volume I. Taylor & Francis. p. 97. ISBN 0-7099-0049-X. Naala idi Enero 7, 2010.
- ^ Friis, Herman Ralph. (Ed.). (1967). The Pacific Basin: A History of Its Geographical Exploration. American Geographical Society. p. 369.
- ^ Galang, Zoilo M. (Ed.). (1957). Encyclopedia of the Philippines, Volume 15 (3rd nga ed.). E. Floro. p. 46.
- ^ Tarling, Nicholas. (1999). The Cambridge History of Southeast Asia – Volume One, Part Two – From c. 1500 to c. 1800. Cambridge, UK: Cambridge University Press. p. 12. ISBN 0-521-66370-9.
- ^ [28][29][30][31][32]
- ^ Quezon, Manuel, III. (Marso 28, 2005). "The Philippines are or is?". Manuel L. Quezon III: The Daily Dose. Naala idi Disiembre 20, 2009.
- ^ "Country description". US State Department Website. US State Department Website. Enero 2012. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 2012-01-03. Naala idi Enero 24, 2012.
The Philippines is an emerging economy with a democratic system of government.
- ^ Robles, Alan C. (Hulio 2008). "Civil service reform: Whose service?". D+C. Internationale Weiterbildung und Entwicklung [InWEnt]. 49: 285–289. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi 2008-12-02. Naala idi Nobiembre 30, 2008.
- ^ Bigornia, Amante. (Septiembre 17, 1997). "The 'consultations' on Charter change". The Manila Standard. Naala idi Disiembre 13, 2009.
- ^ a b c d e f "General Information". Marso 9, 2009. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi Marso 9, 2009. Naala idi Septiembre 21, 2014.. (nadadaan a bersion – a kas adda idi 2009 – idi las-ud ti presidensia ni Gloria Macapagal Arroyo), Ti Opisial a Portal ti Gobierno ti Republika ti Filipinas.
- ^ "Philippine Standard Geographic Codes as of June 2015" (PDF). Philippine Statistics Authority. Hunio 24, 2015. Naala idi Hulio 4, 2015.
- ^ Ronald Echalas Diaz, Office Manager (Septiembre 18, 1968). "Republic Act No. 5446 – An Act to Amend Section One of Republic Act Numbered Thirty Hundred and Forty-Six, Entitled "An Act to Define the Baselines of the Territorial Sea of the Philippines". Republic of the Philippines". Chan Robles Virtual Law Library. Naala idi Mayo 4, 2013.
- ^ Mohamad, Kadir (2009). "Malaysia's territorial disputes – two cases at the ICJ : Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge (Malaysia/Singapore), Ligitan and Sipadan [and the Sabah claim] (Malaysia/Indonesia/Philippines)" (PDF). Institute of Diplomacy and Foreign Relations (IDFR) Ministry of Foreign Affairs, Malaysia: 46. Naala idi Mayo 16, 2014.
Map of British North Borneo, highlighting in yellow colour the area covered by the Philippine claim, presented to the Court by the Philippines during the Oral Hearings at the ICJ on 25 June 2001
- ^ Mayuga, Jonathan (Pebrero 10, 2016). "Namria 'discovers' 400 previously 'unknown' PHL islands using IfSAR". BusinessMirror. Naala idi Pebrero 12, 2016.
- ^ "General Profile of the Philippines : Geography". Philippine Information Agency.
- ^ Central Intelligence Agency. (2009). "Field Listing :: Coastline". Washington, D.C.: Author. Naala idi 2009-11-07.
- ^ Philippine Sea, encarta.msn.com (naiyarkibo manipud iti kasisigud idi Agosto20, 2009).
- ^ "U.S. report details rich resources in South China Sea." (naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2013-02-133)
- ^ C.Michael Hogan. 2011. Celebes Sea. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry & C.J.Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC
- ^ "An Awesome Island". Borneo: Island in the Clouds. PBS. Naala idi Nobiembre 11, 2012.
- ^ "Philippines Mountain Ultra-Prominence". peaklist.org. Naala idi Hunio 19, 2009.
- ^ (2011-04-06). "The World Factbook – Philippines". Central Intelligence Agency. Naala idi Marso 14, 2011.
- ^ Bruun, Anton Frederick (1956). The Galathea Deep Sea Expedition, 1950–1952, described by members of the expedition. Macmillian, New York.
- ^ Kundel, Jim (Hunio 7, 2007). "Water profile of Philippines". Encyclopedia of Earth. Naala idi Septiembre 30, 2008.
- ^ Republic of the Philippines. Department of Tourism. [c. 2008]. Leyte is Famous for... iti Wayback Machine (naarkibo idi Abril 27, 2012) (naiyarkibo manipud iti kasisigudl iti Abril 27, 2012). Naala idi Marso 21, 2010 manipud iti www.travelmart.net.
- ^ "Submissions, through the Secretary-General of the United Nations, to the Commission on the Limits of the Continental Shelf, pursuant to article 76, paragraph 8, of the United Nations Convention on the Law of the Sea of 10 December 1982". United Nations Commission on the Limits of the Continental Shelf. Mayo 28, 2009. Naala idi Mayo 29, 2009.
- ^ La Putt, Juny P. [c. 2003]. The 1990 Baguio City Earthquake. Naala idi Disembre 20, 2009 manipud iti Website ti Siudad ti Baguio.
- ^ Newhall, Chris; Hendley, James W. II; Stauffer, Peter H. (Pebrero 28, 2005). "The Cataclysmic 1991 Eruption of Mount Pinatubo, Philippines (U.S. Geological Survey Fact Sheet 113-97)". U.S. Department of the Interior. U.S. Geological Survey. Naiyarkibo manipud iti ti kasisigud idi Agosto 25, 2013. Naala idi Abril 9, 2007.
- ^ "Puerto-Princesa Subterranean River National Park". UNESCO World Heritage Centre. Naala idi Mayo 4, 2013.
- ^ a b Greenlees, Donald. (Mayo 14, 2008). "Miners shun mineral wealth of the Philippines". The New York Times. Naala idi Disiembre 11, 2009.
- ^ Davies, Ed and Karen Lema. (Hunio 29, 2008). "Pricey oil makes geothermal projects more attractive for Indonesia and the Philippines". The New York Times. Naala idi December 18, 2009.
Bibliograpia[urnosen | urnosen ti taudan]
- Agoncillo, Teodoro A. (1990). History of the Filipino People (8th nga ed.). Garotech Publishing. ISBN 9718711066.
- Armes, Roy (1987). Third World Film Making and the West. University of California Press. ISBN 978-0-520-90801-7.
- Chandler, David P.; Steinberg, David Joel (1987). In Search of Southeast Asia: A Modern History (revised 2nd nga ed.). University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-1110-0.
- De Borja, Marciano R. (2005). Basques in the Philippines. University of Nevada Press. ISBN 0-87417-590-9.
- Dumont, Jean-Paul (1992). Visayan Vignettes: Ethnographic Traces of a Philippine Island. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-16954-5.
- Fox, Robert B. (1970). The Tabon Caves: Archaeological Explorations and Excavations on Palawan. National Museum. ASIN B001O7GGNI.
- Friis, Herman Ralph. ed. (1967). The Pacific Basin: A History of Its Geographical Exploration. American Geographical Society.
- Go, Julian; Foster, Anne L. (2003). The American Colonial State in the Philippines: Global Perspectives. Duke University Press. ISBN 0-8223-3099-7.
- Halili, Maria Christine N. (2004). Philippine History. Rex Bookstore. ISBN 9712339343.
- Hirahara, Naomi (2003). Distinguished Asian American Business Leaders. Greenwood Publishing. ISBN 1-57356-344-7.
- Kurlansky, Mark (1999). The Basque History of the World. Nueva York: Walker & Company. ISBN 0-8027-1349-1.
- McAmis, Robert Day (2002). Malay Muslims: The History and Challenge of Resurgent Islam in Southeast Asia. Wm. B. Eerdmans Publishing. ISBN 0-8028-4945-8.
- Munoz, Paul Michel (2006). Early Kingdoms of the Indonesian Archipelago and the Malay Peninsula. Singapore: Editions Didier Millet. ISBN 9814155675.
- Osborne, Milton E. (2004). Southeast Asia: An Introductory History (9th nga ed.). Allen & Unwin. ISBN 1-74114-448-5.
- Oxford Business Group (2009). The Report: Philippines 2009. Oxford Business Group. ISBN 1-902339-12-6.
- Price, Michael G. (2002). America at War: the Philippines, 1898–1913. Westport, CT: Greenwood. ISBN 0-275-96821-9.
- Ring, Trudy; Salkin, Robert M.; La Boda, Sharon (1996). International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania. Taylor & Francis. ISBN 1-884964-04-4.
- Rottman, Gordon L. (2002). World War 2 Pacific Island Guide – A Geo-Military Study. Westport, CT: Greenwood Press. ISBN 0-313-31395-4.
- Rowthorn, Chris; Bloom, Greg (2006). Philippines (9th nga ed.). Lonely Planet. ISBN 1-74104-289-5.
- Scott, William Henry (1984). Prehispanic Source Materials for the Study of Philippine History. Quezon City: New Day Publishers. ISBN 9711002272.
- Scott, William Henry (1994). Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society. Ateneo de Manila University Press. ISBN 9715501354.
- Solheim, Wilhelm G., II (2006). Archeology and Culture in Southeast Asia. University of the Philippines Press. ISBN 9789715425087.
- Spate, Oskar H. K. (1979). "Magellan's Successors: Loaysa to Urdaneta. Two failures: Grijalva and Villalobos". The Spanish Lake – The Pacific since Magellan. I. Taylor & Francis. ISBN 0-7099-0049-X.
- Tarling, Nicholas (1999). "Part Two – From c. 1500 to c. 1800". The Cambridge History of Southeast Asia. 1. Cambridge, RU: Cambridge University Press. ISBN 0-521-66370-9.
- Tarling, Nicholas (2000). "From World War II to the Present". The Cambridge History of Southeast Asia. 4. Cambridge University Press. ISBN 0-521-66372-5.
- Tople, Lily Rose R.; Nonan-Mercado, Detch P. (2002). Philippines. Marshall Cavendish. ISBN 0-7614-1475-4.
- Ure, John (2008). Telecommunications Development in Asia. Hong Kong University Press. ISBN 9789622099036.
- Zaide, Gregorio F. (1957). Philippine Political and Cultural History. Philippine Education Co.
- Zanini, Gianni (1999). Philippines: From Crisis to Opportunity : Country Assistance Review. World Bank Publications. ISBN 0-8213-4294-0.
- Zialcita, Fernando Nakpil (2005). Authentic Though not Exotic: Essays on Filipino Identity. Quezon City: Ateneo de Manila University Press. ISBN 9715504795.
- Zibart, Eve (2001). The Ethnic Food Lover's Companion: Understanding the Cuisines of the World. Menasha Ridge Press. ISBN 0-89732-372-6.
Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Midia a mainaig iti Filipinas iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Filipinas iti Wikiquote (Ingles)
Pakaammo ti panagbiahe idiay Filipinas manipud iti Wikivoyage (Ingles)
- Gobierno
- Opisial a website ti Republika ti Filipinas
- Opisial a website ti Senado ti Filipinas
- Opisial a website ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
- Opisial a website ti Korte Suprema ti Filipinas
- Opisial a website ti Bangko Sentral ng Pilipinas (Banko Sentral ti Filipinas)
- Opisial a website ti Turay ti Nailian nga Ekonomia ken Panagdur-as (NEDA)
- Opisial a website ti Opsina ti Estadistika ti Agrikultura
- Opisial a website ti Nailian a Pulis ti Filipinas (PNP)
- Opisial a website ti Departamento ti Turismo
- Is-isla ti Paracel (tinengngel babaen ti Tsina)
- Is-isla ti Pratas (tinengngel babaen ti Taiwan)
- Is-isla ti Spratly (sinuppiatan ken tinengngel babaen dagiti nadumaduma nga agtunton)
- Filipinas
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Abagatan Tsina
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
- Dagiti dati a kolonia ti Espania
- Dagiti pagilian nga isla
- Dagiti liberal a demokrasia
- Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti republika
- Dagiti pagilian ti Abagatan a daya nga Asia
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1565
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1898
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1946
pag_Latn fon_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn eng_Latn ast_Latn eng_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn zho_Hans eng_Latn eng_Latn pag_Latn eng_Latn unk eng_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn srd_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn zho_Hant eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn zho_Hans eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn spa_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn pag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn