Agimtuod Dagiti Agtutubo . . .
Apay a Nagadu ti Nasken nga Annurotek?
“Masursuronak idi a kanayon agsipud ta adda naikeddeng nga oras ti panagawidko! Marurodak ta ti dadduma ket mapalubosan nga agawid a naladladaw ngem siak.”—Allen.
“Diak kayat a masipsiputan dagiti awagko iti cell phone. Panagriknak, kaslaak la ubing iti panangtratoda!”—Elizabeth.
MARIKNAM kadi nga estrikto unay dagiti dadakkelmo? Nasulisogka kadin nga aglibas wenno agulbod kadagiti nagannakmo gapu iti inaramidmo? No kasta, nalabit a kapadam ti rikna ti maysa a balasitang a nangibaga nga aglablabes ti panangsalaknib kenkuana dagiti nagannakna isu a naikunana: ‘Masapul nga ikkandak met koma iti bassit a wayawaya!’
Maawagan no dadduma dagiti pagannurotan iti balay kas dagiti maipalubos ken maiparit nga aramidem nga imbilin dagiti nagannakmo wenno dagiti mangay-aywan kenka. Mabalin a karaman kadagitoy a pagannurotan ti maipapan kadagiti homework, trabaho, naikeddeng nga oras ti panagawidmo, limitasion ti panagusarmo iti telepono, TV, wenno computer, dagiti ar-aramidem no awanka iti balayyo, no addaka idiay eskuelaan ken ti panangpilim kadagiti gagayyemmo.
Adu nga agtutubo ti masansan a mangsukir kadagiti pagannurotan dagiti nagannakda. Iti maysa a panagadal, dandani dua a kakatlo kadagiti agtutubo a napagsaludsodan ti nangibaga a nadisiplinada gapu ta sinukirda dagiti pagannurotan idiay balayda. Dayta ti kadawyan ken masansan unay a makagapu iti pannakadusada.
Ngem bigbigen ti kaaduan nga agtutubo a kasapulan ti dadduma a pagannurotan tapno malapdan ti naan-anay a kinaawan urnos. Ngem no talaga a kasapulan dagiti pagannurotan iti balay, apay a makapasuron ti dadduma kadagitoy? Ket no mariknam nga estrikto unay dagiti nagannakmo, aniat’ aramidem tapno mabang-aranka?
“Saanakon nga Ubing”!
“Kasanok nga ibaga kadagiti dadakkelko a saanakon nga ubing ken nasken a tratuendak a kas nataengan nga addaan iti wayawaya?” inyimtuod ti balasitang nga agnagan iti Emily. Nariknam met kadin ti kasta? Kas ken Emily, mabalin a masuronka kadagiti pagannurotan agsipud ta dimo kayat a tratuendaka a kasla awan ammona nga ubing. Siempre, nalabit saan a kasta ti panangmatmat dagiti nagannakmo. Mabalin a pampanunotenda a napateg dagiti pagannurotanda tapno masalakniban ken matulongandaka nga agbalin a responsable a nataengan.
Uray no adda bassit wayawayam, nalabit mariknam a saanen a maibagay kenka dagiti pagannurotan iti balayyo. Ad-adda a makapasuron dayta no kasla ad-adu ti wayawaya a maipapaay kadagiti kakabsatmo. Kinuna ti maysa a balasitang nga agnagan iti Marcy: “Agtawenak iti 17 ket nasken a nasapa ti panagawidko. Madusaak no sumukirak, idinto ta idi kas kaniak ti tawen ni manongko, awan ti naikeddeng nga oras ti panagawidna ken saanda a pulos a dinusa.” Iti pananglagipna iti kinabaritona, kastoy ti kinuna ni Matthew maipapan iti adingna a babai ken dagiti kasinsinna a babbai, “Saanda a madusa uray no agkamalida!”
Nasaysayaat Kadi no Awan Dagiti Pagannurotan?
Nalawag a mabalin nga ar-arapaapem ti tiempo a makaadayoka iti poder dagiti nagannakmo. Ngem talaga kadi a nasaysayaat ti pagbanagam no saanda nga estrikto kenka? Nalabit adda dagiti am-ammom a kataebmo nga agawidda inton kaykayatda, uray adalemen ti rabii, maisuotda ti aniaman a kayatda, ken mabalinda ti makikadua kadagiti gagayyemda kaanoman ken iti sadinoman a kayatda. Nalabit makumikom unay ngamin dagiti nagannakda isu a didan madmadlaw ti ar-aramiden dagiti annakda. Aniaman ti kasasaad, napaneknekan a saan a nasayaat ti kasta a panangpadakkel kadagiti annak. (Proverbio 29:15) Ti kurang a panagayat a makitkitam iti lubong ket nangnangruna a maigapu kadagiti managimbubukodan a tattao. Adu kadakuada ti napadakkel kadagiti pagtaengan nga awanan kadagiti pagannurotan.—2 Timoteo 3:1-5.
Inton agmataenganka, agbaliwto ti panangmatmatmo iti pagtaengan nga awanan kadagiti pagannurotan. Panunotem ti maysa a panagadal maipapan kadagiti babbai a dimmakkel iti pagtaengan a manmano dagiti pagannurotanna ken saan unay nga inwanwan ti nagannakda. Iti pananglagipda iti napalabas, awan kadakuada ti immanamong a nasayaat ti pagtaengan nga awan ti maipaalagad a disiplina. Imbes ketdi, ibilangda dayta nga ebidensia a saan a maseknan wenno saan a makabael dagiti nagannakda.
Imbes nga apalam dagiti agtutubo a mapalubosan a mangaramid iti kaykayatda, ikagumaam nga awaten a dagiti pagannurotan dagiti nagannakmo ket ebidensia ti ayat ken pannakaseknanda kenka. Babaen ti panangipaannurotda kadagiti nainkalintegan a limitasion, tultuladenda ni Jehova a Dios a kastoy ti imbagana iti ilina: “Pagbalinenkanto nga addaan iti pannakatarus ket isuroka iti dalan a rebbeng a papanam. Mangipaayakto iti balakad a ti matak situturong kenka.”—Salmo 32:8.
Iti agdama, nupay kasta, mabalin a kasla dimon maanusan dagiti pagannurotan. No kasta, usigem ti sumagmamano a praktikal a pamuspusan a mabalinmo nga aramiden tapno matagiragsakmo ti kaaddam iti pagtaenganyo.
Epektibo a Komunikasion
No kayatmo ti ad-adu a wayawaya wenno no saanka a mapnek iti wayawayam ita, makatulong ti nasayaat a komunikasion. ‘Ngem pinadaskon ti makisarita kadagiti nagannakko, ngem awan latta!’ nalabit kuna ti dadduma. No kasta ti panagriknam, saludsodam ti bagim, ‘Mabalinko kadi a parang-ayen ti abilidadko a makikomunikar?’ Makatulong ti pannakikomunikar tapno (1) magun-odam ti kayatmo wenno tapno (2) ad-adda a maawatam no apay a dida patgan ti kayatmo. Kinapudnona, no tarigagayam a nawayam a maaramid ti kayatmo a kas iti maysa a nataengan, nainkalintegan laeng a parang-ayem ti abilidadmo a makikomunikar.
Sursuruem a medmedan ti riknam. Kuna ti Biblia: “Isuamin nga espirituna ti iyesngaw ti maysa a maag, ngem daydiay masirib patalnaenna dayta agingga iti kamaudianan.” (Proverbio 29:11) Saan a basta panagreklamo ti ramanen ti nasayaat a komunikasion. Ad-adda laeng a sermonandaka no kasta ti aramidem! Isu a liklikam ti agreklamo, agpasugnod, ken agalboroto a kasla ubing. Uray no kasta unay ti panangipanabraangmo iti ridaw wenno panagtabbugam no estriktuandaka dagiti nagannakmo, mabalin nga agbanag laeng dayta iti pannakaipaannurot ti ad-adu pay a pagannurotan—imbes nga ad-adu a wayawaya.
Ikagumaam a tarusan dagiti nagannakmo. Ni Tracy, maysa a Kristiano nga agtutubo a napadakkel iti agsolsolo ti nagannakna a pagtaengan, naamirisna a makatulong dayta. Kinunana: “Saludsodak idi ti bagik, ‘Ania ngata ti kayat ni nanangko a mapasamak babaen kadagiti ipapaannurotna kaniak?’ Ikagkagumaannak a tulongan nga agbalin a nasaysayaat a tao.” (Proverbio 3:1, 2) Mabalin a makatulong kenka ti kasta a pannakipagrikna tapno mailawlawagmo ti kapanunotam kadagiti nagannakmo. Kas pagarigan, ipapantayon a didaka palubosan a makipasken. Imbes nga agrasonka, mabalinmo nga iyimtuod, “No ngay adda kaduak a nataengan ken mapagtalkan a gayyem?” Mabalin a saan a kanayon a patgan ti nagannakmo dagiti kiddawmo, ngem no maawatam ti pakaseknanda, nalabit a makaisingasingka iti banag nga ipalubosda.
Parayrayem ti panagtalek kenka dagiti nagannakmo. Ti pananggun-od iti panagtalek ti nagannakmo ket kayariganna ti panagurnong iti kuarta iti banko. Ti laeng indepositom ti mabalinmo nga iruar. No ad-adu ti gastuem ngem iti naurnongmo, agmultaka, ken no mamin-adu nga aramidem dayta, mabalin a maiserra ti kuentam iti banko. Ti pananggun-od iti kanayonan a pribilehio ket kayariganna ti panangiruar iti kuarta; mapatgan laeng dayta no napaneknekamon iti napalabas a manakemka.
Agbalinka a realistiko kadagiti namnamaem. Responsabilidad dagiti nagannakmo ti mangipakita iti nainkalintegan a panangkontrol kadagiti tigtignaymo. Gapuna, saritaen ti Biblia “ti bilin ni amam” ken “ti linteg ni inam.” (Proverbio 6:20) Nupay kasta, dimo koma ipapan a dagiti pagannurotan iti balayyo ket mangdadael iti biagmo. Imbes ketdi, no agtulnogka iti pagayatan ti nagannakmo, ikari ni Jehova a ‘naimbagto ti lak-ammo’!—Efeso 6:1-3.
PANUNOTEM
- Para kenka, ania kadagiti pagannurotan ti karirigatan a tungpalen?
- Ania dagiti punto iti daytoy nga artikulo a makatulong kenka nga agtulnog kadagiti ipapaannurot kenka dagiti nagannakmo?
- Kasano a magun-odam ti dakdakkel a panagtalek kenka dagiti nagannakmo?
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn