IMMISEM, kalpasan nga inwarasna ti panagkitana. Nasirnaat ti bigbigat ita nga aldaw ti Martes, naglawag ti lubong ken awan a pulos milat ti kalangitan. Malang-ab ni Poldo ti ayamuom ken bang-i dagiti kaar-arado a kabangkagan, ken ti anglem-asuk ti mapupuoran a lamen iti bangkag ni Tang Illo a pagmulmulaanna iti nadumaduma a natnateng. Mariknana ti kumulkuldit a puyupoy. Adda kubuar ni ragsak iti barukongna. Nupay kasta, iti sabali a suli ti barukongna ket makarikna met iti naglalabbet a danag, buteng, aripapa ken dismaya, makalpay a situasion ngem nasken nga iyaw-awanna daytoy babaen iti panangpatibkerna ti pakinakemna. Kaarigna ti rikna iti naragsak ken nawaya a billit ngem tiniliw ti manganup ket itan maipupoken iti tangkal. Nasken a magemgemanna ti situasion, nga aramidenna ti adda iti mugingna. Ammona a saan nga umno ken maiparbeng, lalo ket nainget ti bilin daydi tatangna, kasta met ni nanangna nga agtartrabaho iti pagaramidan kadagiti nadumaduma nga stuff toys iti bodega ni naparato-naangaw a Tan Ching Ming, ti pammagbagada, a saan a mantsaan ti biag; no kasano iti kinatarnawna a naipabulod, kasta koma met laeng no isubli.
Minirana manen dagiti dua a yellow pad paper nga agduma iti nakasurat. Insuratna dagitoy idi sardam sakbay nga inawid ti turog. Napintek iti pakinakemna, nasken nga aramidenna daytoy, nga iti bukodna a disposisyon, maysa a wagas ti panagtimek, a nasken laeng a mapasamak, nga isu ti ammona a maitutop ken rumbeng. Nagtantanatim ni Poldo.
Leopoldo Saraos ti pudno a nagan ti agtutubo nga agedad iti sangapulo ket lima, addaan iti nasabang a pammagi iti tayagna a lima a kadapan ken innem a pulgada; kas kadagiti kaadduan nga agnaed iti away, pamugoten.
Kalpasanna, naglikus manen iti aglawlaw dagiti pamulagatenna, idi masigurona nga awan tao a makitana, indissonan ti maysa kadagiti dua a yellow pad paper, pinandaganna iti babassit a bingkol tapno saan nga ipalais ti angin, saan la ket ngarud a maidanun ti mensahe iti nakaisangratanna. Kinupinna iti apagkawalo ti maysa pay a yellow pad paper sana imbulsa. Dua a papel a naglaon iti nagduma a mensahe. Immanges iti nauneg, tapno maaddaan iti napintek a pammatibker iti pakinakem. Pinidutna ti sangaparis a sapatos ket tinarentengnan ti tambak nga agturong iti balayda. Dadakkel dagiti agdardaras nga askawna, iti ganatna a makasangpet a dagus tapno maisuotnan ti sapatos. Nupay kasta, iyalikakana met a, a mapugsat aniaman kadagiti tsinelasna nga inyipit ta agpadadan de-barut ti iipitan dagitoy.
Kabayatan iti pannagnana, inamirisna a nalaing: nagkupasen ti puraw a maris ti sapatos ket sumagmamanon ti batek-mantsa wenno milat ken kabkab daytoy, a nalabit, iti kabayagna metten a, nga us-usaren ti makinkukua; maysa nga imitasion ti nalatak a brand ken saan a pudno a rubber shoes no di ket daytay maaw-awagan iti synthetic; dagiti kurdon ket nadulpet ngem ketdi mapangnamnamaan pay laeng iti kinalagdada; addan pakakitaan iti pannakapudpud dagiti suelas nangnangruna iti mukod ken sungo ngem ketdi awan pay la iti pakailasinan a paypayapayan dagiti mannarimaan a nagpuesto kadagiti bangketa sadiay ili. Pinadasna manen a pinagsinnipat ket immisem, inpidduana, ket nalawlawan ti isemna, ta uray dagiti matana ket nagwaras iti aglawlaw, ket iti mugingna maganatanen a mangisuot, ngem ipetteng met ti makinkannawan a pispisna nga inton makadanonen a sadiay balayda. Agdigos pay nga umuna, santo agsukat iti pantalon ken tisiertna sananto isuot. Pinadasna met ketdin nga inrukod iti kaatiddog dagiti dapanna iti kawalat ti sapatos ket apag-isu la unay iti rukodna. Ket dayta iti nangipaay iti essemna a panangbulod.
Iti pattapatta ni Poldo, nalabit a ti drayber ti nalabaga a traktora ti makinkukua wenno maysa kadagiti dua a para rukod kadagiti inaradoda a kinelleng. Dua ti posibilidad a mulmulmulan ti mugingna: nalipatan wenno inggagara nga imbati? No nalipatan, iti uppat nga aldawnan dita, ta uray no makumikom ti akinkukua, sinublina koman a, ta maikkan latta ti kanito a panangsubli ti nalipatan. No inggagara nga imbati wenno dinan kayat a sublien, nalabit a ti rason, ket tapno pakairanudan ti sabali. Dua nga hypotheses a nangiduron kenkuana nga agilad iti nakaing-ingpis a linas iti nagbaetan ti kinadursok ken saan. Ania man ti rason a kaaddana dita, iti muging ni Poldo, isublina met laeng nga insigida, dina met tagikuaen, sumagmamano nga oras laeng, idagasnanton no aggapu sadiay ili. Binulod laeng, a kas ti naipabulod tunggal parsua tapno masirayanna ti imnas ken riribuk ti lubong. Binulod laeng, saan ngarud a maitutop ken rumbeng a tagikuaen. Dagitoy ti minulmulan ti muging ni Poldo.
No maminsan, dumteng ti kanito a panangunnat kadagiti takiag, tapno maisarwag ti bukod a disposiyon, daytoy ket maysa met a wagas iti panagtakuat – agbiddut man wenno saan, ti importante, saan a mangipaay iti kinaranggas; ti biddut nga aramid ket mabalin met nga ilinteg. Nupay kasta, adda dagiti aramid a kasapulan iti berbal a pammalubos sakbay nga aramiden ngem no bumiang ti gundaway a pannakalapped, ti napinget nga essem ti mangisarwag iti ultimo a remedio. Ta no dadduma, saan a maliklikan iti magna iti killlokillo ken bakubako a dana ngem saan nga agintaer dita no di ket aramiden laeng iti magna dita kas kiddaw ti pasamak.
Ti kinelleng a nangpidutanna ti sapatos ken dagiti kinelleng iti asidegna ken kukua ni Tang Ignas, a masansan nga ipaaradona iti traktora no kastoy a bulan ti Mayo ken natuduanen ket rimmukan ti daga, tapno matay dagiti ruot a nagtubo ket nalukluknengto nga araduen manen no dumteng ti panagtutudo ken panagraraep kadagiti bunubon a pagay.
Simmeksek iti mugingna, adu la ketdi ti mapan agbuya iti karnabalan iti maikatlo kadagiti lima nga aldaw a piesta ti ilida a San Manuel. Awan iti mapasamak a parada ita nga aldaw, ta inton maudi nga aldaw a mapasamak ti parade-street dance. Naragsak la ketdi sadiay a kas iti impadamag dagiti napan nagbuyabuya iti plasa ken iti karnabalan. Naregget ti isipna a mapan man met sadiay karnabalan, sa kalpasanna, itarapnusnanton iti aggatang kadagiti masapsapulna ken aramatenna iti eskuelaan inton sumaruno a panagseserrek, inton umay a bulan, Hunio, tapno saanton a makisenneksek no santo la aggatang no dandanin panagseserrek wenno inton serrek. Tallo a lawas laengen iti palabasen, panagseserreken. Isu a kaykayatna iti aggatang a masapa. Nakairuamannan daytoy nga aramid, a kas iti patigmaan idi daydi tatangna: Nasaysayaat ti masapa; ta ngamin, ti agtignay, maarus pay.
Ania ngata ti naisangsangayan a pabuya iti karnabalan? Simmeksek manen iti muging ni Poldo, timpuar ti raniag dagiti pamulagatenna ken narabuy ti isemna.
Idi ubing pay, masansan a kadduaen-ibuya daydi tatangna iti karnabalan no kastoy a dumteng ti piesta ti ili, tunggal Mayo 10-15 kada tawen. Adda ngata pay dagiti mangan iti sibibiag a manok? Ti rangkap a tao nga addaan iti sangadangan a saka ken nalaing nga agsala ken agkanta? Ti babai ken dagiti tarakenna a duyaw a beklat, paris a sunggo ken agsao a parrot? Dagitoy ti mabuya iti karnabalan idi ubing pay. Ngem sipud pay idi natay ni tatangna gapu iti pannakatnag iti derraas ti manmanehuenna a trak, innem a tawenen iti napalabas, saan metten a makabuybuya iti karnabal.
(ADDA TULOYNA)
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn