‘Ti Ili a ni Jehova ti Diosna’
“Naragsak ti ili a ti Diosna isu ni Jehova!”—SAL. 144:15.
1. Ania ti kunaen ti dadduma maipapan kadagidiay agdaydayaw iti Dios?
ADMITIREN ti kaaduan a bassit laeng ti magunggona dagiti tattao manipud kadagiti dadakkel a relihion, iti man Kakristianuan wenno iti dadduma a relihion. Pagarupen ti dadduma a saan nga anamongan ti Dios dagitoy a relihion gapu ta saanda nga isursuro ti kinapudno maipapan iti Dios ken agar-aramidda iti dakes a bambanag. Ngem patienda nga adda dagiti napasnek a tattao iti amin a relihion nga awaten ti Dios kas agdaydayaw kenkuana ditoy daga. Para kadakuada, saan a kasapulan a panawan dagita nga indibidual ti palso a relihionda tapno makapagdaydayawda kas maysa a grupo. Ngem talaga kadi a kasta ti panangmatmat ti Dios? Ammuentayo ti sungbat babaen ti panangrepasotayo iti kuna ti Biblia maipapan iti pakasaritaan dagiti pudno nga agdaydayaw ken Jehova.
MAYSA NGA ILI A NAITULAG ITI DIOS
2. Siasino ti nagbalin nga ili ni Jehova, ken ania ti nakaidumaanda iti dadduma nga ili? (Kitaen ti ladawan iti rugi ti artikulo.)
2 Agarup 4,000 a tawenen ti napalabas, naaddaan ni Jehova iti maysa nga ili ditoy daga. Ni Abraham a naawagan “ti ama dagidiay amin nga addaan iti pammati” ket ulo ti maysa a sangakabbalayan nga agdagup iti ginasut. (Roma 4:11; Gen. 14:14) Imbilang isuna dagiti agtuturay iti Canaan kas “panguluen” ken trinatoda buyogen ti panagraem. (Gen. 21:22; 23:6) Nangaramid ni Jehova iti maysa a tulag ken Abraham ken kadagiti kaputotanna. (Gen. 17:1, 2, 19) Imbaga ti Dios ken Abraham: “Daytoy ti tulagko a salimetmetanyonto, iti nagbaetak ken dakayo, uray ti bin-im a sumaruno kenka: Tunggal lalaki kadakayo masapul a makugit. . . . Ket masapul nga agserbi dayta kas pagilasinan ti tulag iti nagbaetantayo.” (Gen. 17:10, 11) Gapuna, nakugit ni Abraham ken ti amin a lallaki a kameng ti sangakabbalayanna. (Gen. 17:24-27) Ti pannakakugit ket pisikal a pagilasinan a pakaidumaan dagiti kaputotan ni Abraham kas ti kakaisuna nga ili a naitulag ken Jehova.
3. Kasano a nagbalin a maysa nga ili ti kaputotan ni Abraham?
3 Ti apoko ni Abraham a ni Jacob, wenno Israel, ket naaddaan iti 12 nga annak a lallaki. (Gen. 35:10, 22b-26) Idi agangay, nagbalin dagitoy a patriarka wenno pannakaulo ti 12 a tribu ti Israel. (Ara. 7:8) Gapu iti nakaro a bisin, nagkamang ni Jacob ken ti sangakabbalayanna idiay Egipto, a sadiay a ti anakna a ni Jose ket nagbalin nga administrador iti taraon ken katalek ni Faraon. (Gen. 41:39-41; 42:6) Immadu iti kasta unay dagiti kaputotan ni Jacob ket nagbalinda a maysa a “kongregasion dagiti ili.”—Gen. 48:4; basaen ti Aramid 7:17.
NASUBBOT NGA ILI
4. Idi damo, ania ti kasasaad dagiti kaputotan ni Jacob idiay Egipto?
4 Nagtalinaed idiay Egipto dagiti kaputotan ni Jacob iti nasurok bassit a 200 a tawen, iti maysa a rehion iti Karayan Nilo a naawagan iti Gosen. (Gen. 45:9, 10) Inawat ida ni Faraon gapu ta am-ammo ken ap-apresiarenna ni Jose. (Gen. 47:1-6) Iti agarup 100 a tawen, sitatalna a nakipagnaedda kadagiti Egipcio iti babassit nga ili ken nagtarakenda kadagiti animal. Nupay kasta, karugit unay dagiti Egipcio dagiti agtartaraken iti karnero. (Gen. 46:31-34) Ngem kasapulan nga agtulnogda ken Faraon isu a pinalubosanda nga agtaeng sadiay dagiti Israelita.
5, 6. (a) Kasano a nagbaliw ti kasasaad ti ili ti Dios idiay Egipto? (b) Kasano a naispal ti biag ni Moises, ken ania ti inaramid ni Jehova para iti ilina?
5 Ngem bigla a nagbaliw ti kasasaad ti ili ti Dios. “Idi agangay adda timmaud iti Egipto a maysa a baro nga ari a saan a makaam-ammo ken Jose. Ket kinunana kadagiti tattaona: ‘Adtoy! Dagiti umili iti annak ti Israel ad-aduda ken nabilbilegda ngem datayo.’ Gapu itoy dagiti Egipcio pinagbalinda ti annak ti Israel nga adipen a maikuskuspil. Ket intultuloyda a pinagbalin a napait ti panagbiagda babaen ti narigat a panangadipen iti pila nga argamasa ken ladladrilio ken babaen ti tunggal kita ti panangadipen iti talon, wen, tunggal kita ti panangadipenda a nangusaranda kadakuada kas ad-adipen a maikuskuspil.”—Ex. 1:8, 9, 13, 14.
6 Imbilin pay ketdi ni Faraon a masapul a mapapatay ti amin a maipasngay a maladaga a lallaki nga Israelita. (Ex. 1:15, 16) Iti daydi a tiempo a nayanak ni Moises. Idi tallo a bulannan, inlemmeng ni nanangna kadagiti karunuan iti igid ti Karayan Nilo, ket sadiay a nasarakan ti anak a babai ni Faraon. Dayta a babai ti nangampon ken Moises idi agangay. Imbag laengen ta ti matalek nga inana a ni Jocabed ti nangaywan kenkuana isu a nagbalin a nasungdo nga adipen ni Jehova. (Ex. 2:1-10; Heb. 11:23-25) Nakita ni Jehova ti panagsagsagaba ti ilina ket inkeddengna nga ispalen ida babaen ken Moises tapno iruarna ida manipud Egipto. (Ex. 2:24, 25; 3:9, 10) Nagbalinda ngarud nga ili a ‘sinubbot’ wenno winayawayaan ni Jehova.—Ex. 15:13; basaen ti Deuteronomio 15:15.
MAYSA NGA ILI NGA AGBALIN A NASION
7, 8. Kasano a nagbalin ti ili ni Jehova kas nasantuan a nasion?
7 Nupay saan pay idi nga inorganisar ni Jehova dagiti Israelita kas maysa a nasion, imbilangna idan kas ilina. Gapuna, naibilin kada Moises ken Aaron a kunaenda ken Faraon: “Daytoy ti kinuna ni Jehova a Dios ti Israel, ‘Palubosam ti ilik tapno mangrambakda iti maysa a piesta kaniak idiay let-ang.’”—Ex. 5:1.
8 Sa laeng naispal dagiti annak ti Israel manipud panangirurumen dagiti Egipcio kalpasan ti sangapulo a saplit ken idi natay ni Faraon ken dagiti buyotna iti Nalabaga a Baybay. (Ex. 15:1-4) Awan pay tallo a bulan kalpasanna, nangaramid ni Jehova iti maysa a tulag kadagiti Israelita iti Bantay Sinai ket inyebkasna daytoy a nakallalagip a kari: “No siiinget nga agtulnogkayto iti timekko ket pudno a salimetmetanyonto ti tulagko, iti kasta sigurado nga agbalinkayto a naisangsangayan a sanikuak manipud iti amin a sabsabali nga ili, . . . maysa a nasantuan a nasion.”—Ex. 19:5, 6.
9, 10. (a) Sigun iti Deuteronomio 4:5-8, kasano a ti Linteg indumana dagiti Israelita iti sabali a nasnasion? (b) Kasano a mapaneknekan dagiti Israelita a ‘maysada nga ili a nasantuan ken Jehova’?
9 Idi adda dagiti Israelita idiay Egipto, sakbay a nagbalinda nga ad-adipen, nabingbingayda iti tunggal tribu, nga indauluan dagiti pannakaulo ti pamilia, wenno patriarka. Dagitoy a pannakaulo ti pamilia, kas kadagiti immuna nga ad-adipen ni Jehova, ket nagakem kas agturay, ukom, ken padi iti bukodda a sangakabbalayan. (Gen. 8:20; 18:19; Job 1:4, 5) Ngem babaen ken Moises, impaayan ni Jehova dagiti Israelita iti kodigo ti linteg a dayta ti nangiduma kadakuada iti amin a nasion. (Basaen ti Deuteronomio 4:5-8; Sal. 147:19, 20.) Inyurnos ti Linteg nga adda dagiti agserbi a papadi. Agserbi met kas ukom dagiti “lallakay,” a mararaem gapu iti pannakaammo ken siribda. (Deut. 25:7, 8) Nangipaay ti Linteg kadagiti bilin para iti panagdaydayaw ken iti inaldaw a panagbiag dayta a baro a nasion.
10 Inulit ni Jehova dagiti lintegna kadagiti Israelita sakbay unay a simrekda iti Naikari a Daga. Imbaga kadakuada ni Moises: “No maipapan ken Jehova, inuyotannaka a mangikuna ita nga aldaw nga agbalinkanto nga ilina, maysa a naisangsangayan a sanikua, kas iti inkarina kenka, ket salimetmetamto amin a bilbilinna, ket ikabilnakanto iti ngatuen ti amin a sabsabali a nasnasion nga inaramidna, nga agbanag iti pannakaidayaw ken pakasarsaritaan ken pintas, bayat a paneknekam ti bagim a maysa nga ili a nasantuan ken Jehova a Diosmo.”—Deut. 26:18, 19.
NAAWAT DAGITI GANGGANNAET A MAKIPAGTAENG KADAGITI ISRAELITA
11-13. (a) Siasino dagiti nakikadua iti ili a pinili ti Dios? (b) Ania ti kasapulan nga aramiden ti maysa a saan nga Israelita no kayatna ti agdayaw ken Jehova?
11 Nupay adda idin nasion a pinili ni Jehova ditoy daga, saanna nga imparit a makipagtaeng kadakuada dagiti saan nga Israelita. Impalubosna a ti “maysa a nakadakdakkel a naglalaok a bunggoy,” pakairamanan ti dadduma nga Egipcio, ket kumuyogda iti ilina idi inispalna ida idiay Egipto. (Ex. 12:38) Bayat ti maikapito a saplit, dadduma “kadagiti adipen ni Faraon” ti nagbuteng iti sao ni Jehova ket nagbalinda a paset ti naglalaok a bunggoy a pimmanaw iti Egipto a kadua dagiti Israelita.—Ex. 9:20.
12 Sakbay unay a binallasiw dagiti Israelita ti Karayan Jordan tapno tagikuaenda ti Canaan, imbaga kadakuada ni Moises a “masapul nga ayaten[da] ti ganggannaet” a makipagtataeng kadakuada. (Deut. 10:17-19) Rumbeng nga awaten ti ili a pinili ti Dios ti asinoman a ganggannaet a situtulok nga agtulnog kadagiti pamunganayan a linteg a naited babaen ken Moises. (Lev. 24:22) Adda pay ketdi dagiti saan nga Israelita a nagbalin nga agdaydayaw ken Jehova. Karaman kadakuada ti Moabita a ni Ruth, a nangikuna iti Israelita a ni Noemi: “Dagiti kailiam isudanto dagiti kailiak, ket ti Diosmo Diosko.” (Ruth 1:16) Dagitoy a saan nga Israelita ket naawagan iti proselita, ket nagpakugit dagiti lallaki kadakuada. (Ex. 12:48, 49) Inawat ida ni Jehova kas kameng ti pinilina nga ili.—Num. 15:14, 15.
13 Ipakita ti maysa kadagiti kararag ni Solomon nga inanamongan ni Jehova dagiti saan nga Israelita nga agdaydayaw kenkuana. Inkararagna idi maidedikar ti templo: “[Maipapan] iti ganggannaet a saan a paset ti ilim nga Israel ken pudno nga umay manipud adayo a daga gapu iti naindaklan a naganmo ken iti napigsa nga imam ken iti siuunnat a takiagmo, ket pudno nga umayda ket agkararagda a sumango iti daytoy a balay, no kasta sika umimdengka koma manipud langlangit, manipud naipasdek a disso a pagnanaedam, ket aramidemto ti maitunos iti isuamin nga umawagan kenka ti ganggannaet; tapno amin dagiti ili ti daga maammuanda ti naganmo ket agbutengda kenka a kas met laeng ti panagbuteng ti ilim nga Israel, ken maammuanda a ti naganmo nayawag iti daytoy a balay nga imbangonko.” (2 Cron. 6:32, 33) Uray idi kaaldawan ni Jesus, inanamongan met ni Jehova dagiti saan nga Israelita a mayat nga agdayaw kenkuana a kadua ti pinilina nga ili.—Juan 12:20; Ara. 8:27.
MAYSA A NASION DAGITI SAKSI
14-16. (a) Iti ania a pamay-an nga agbalin dagiti Israelita kas nasion dagiti saksi maipaay ken Jehova? (b) Ania ti mainanama iti agdama nga ili ti Dios?
14 Nagdaydayaw dagiti Israelita iti Diosda a ni Jehova, idinto ta nagdaydayaw met ti sabsabali a nasion iti bukodda a didiosen. Idi tiempo ni propeta Isaias, indilig ni Jehova ti kasasaad ti lubong iti mapaspasamak iti maysa a korte. Imbagana a no pudno dagita a didios, masapul a mangpataudda kadagiti saksida. Kinunana: “Dagiti nasion maummongda koma amin a sangsangkamaysa iti maysa a lugar, ket dagiti nasional a bunggoy maurnongda koma a sangsangkamaysa. Siasino [kadagiti diosda] ti adda kadakuada a makaibaga iti daytoy? Wenno maipangngegda aya kadatayo uray ti immuna a bambanag? Iparangda koma dagiti saksida, tapno maideklara ida a nalinteg, wenno denggenda koma ken kunaenda, ‘Isu ti kinapudno!’”—Isa. 43:9.
15 Dagiti didios ti nasnasion saanda a nakapataud iti aniaman a pammaneknek a pudnoda a dios, agsipud ta imahenda laeng a di makasao ken kasapulan a mabagkat. (Isa. 46:5-7) Iti sabali a bangir, imbaga ni Jehova iti ilina nga Israel: “Dakayo dagiti saksik, . . . ti mismo nga adipenko a pinilik, tapno maammuanyo ket maaddaankayo iti pammati kaniak, ken tapno maawatanyo a siak met laeng Daydiay. Iti kasakbayak awan ti nabukel a Dios, ket iti kalpasak agtultuloy nga awan. Siak—siak ni Jehova, ket malaksid kaniak awan ti manangisalakan. . . . Gapuna dakayo dagiti saksik, . . . ket siak ti Dios.”—Isa. 43:10-12.
16 Kas dagiti saksi iti maysa a korte, maysa a dayaw para kadagiti Israelita a paneknekan a ni Jehova ti kakaisuna a pudno a Dios. Inawaganna ida iti “ili a binukelko maipaay kaniak, tapno isaritada koma ti pakaidaydayawak.” (Isa. 43:21) Isuda ti ili a mangaw-awit iti naganna. Gapu ta winayawayaan ida ni Jehova manipud Egipto, manamnama a suportaranda ti kinasoberanona iti sanguanan ti dadduma nga ili ditoy daga. Ti determinasionda ket kas iti imbaga idi agangay ni propeta Mikias a determinasion ti agdama ita nga ili ti Dios: “Amin dagiti ili, iti biangda, magnadanto tunggal maysa iti nagan ti diosna; ngem datayo, iti biangtayo, magnatayto iti nagan ni Jehova a Diostayo agingga iti tiempo a di nakedngan, iti mismo nga agnanayon.”—Mik. 4:5.
MAYSA A REBELIOSO NGA ILI
17. Iti imatang ni Jehova, kasano a nagbalin ti Israel a kas ‘nakapuy a ganggannaet nga ubas’?
17 Makapaladingit ta saan a nagmatalek ti Israel iti Diosda a ni Jehova. Nagpaimpluensiada kadagiti nasion nga agdaydayaw kadagiti didiosen a kayo ken bato. Agarup 2,800 a tawenen ti napalabas, insurat ni propeta Oseas: “Ti Israel maysa a kumapkapuy a puon ti ubas . . . pinaaduna dagiti altarna . . . Ti pusoda nagbalin a managinsisingpet; ita masarakanto ida a nakabasol.” (Os. 10:1, 2) Agarup 150 a tawen kalpasanna, insurat ni Jeremias dagitoy a sasao ni Jehova iti di matalek nga ilina: “Immulaka a kas napili a nalabaga nga ubas, isuamin dayta maysa a pudno a bukel. Gapuna kasano a nagbalinka kaniak a nakapuy a sarsaringit ti ganggannaet nga ubas? . . . Sadino ti ayan ti didiosmo nga inaramidmo maipaay iti bagim? Tumakderda koma no maisalakandaka iti tiempo ti didigram . . . Ti bukodko nga ili—nalipatandak.”—Jer. 2:21, 28, 32.
18, 19. (a) Kasano nga impakpakauna ni Jehova a mangbukelto iti maysa a baro nga ili maipaay iti naganna? (b) Anianto ti mausig iti sumaruno nga artikulo?
18 Rinuker a bunga ti napataud ti Israel gapu ta saanda a nagdaydayaw ken Jehova iti umiso a pamay-an. Saanda a nagbalin a matalek a saksina gapu ta nagdaydayawda kadagiti didiosen. Gapuna, imbaga ni Jesus kadagiti managinsisingpet a Judio nga agtuturay idi kaaldawanna: “Ti pagarian ti Dios maikkatto kadakayo ket maited iti nasion a mangpatpataud kadagiti bungana.” (Mat. 21:43) Dagidiay laeng karaman iti “baro a tulag,” nga impakpakauna ni Jehova babaen ken propeta Jeremias, ti makapagbalin a paset dayta a baro a nasion, ti naespirituan nga Israel. Kinuna ni Jehova maipapan kadagiti naespirituan nga Israelita nga agbalin a karaman iti dayta a baro a tulag: “Agbalinakto a Diosda, ket isuda agbalindanto nga ilik.”—Jer. 31:31-33.
19 Idi saan a nagbalin a matalek ti Israel, pinili ni Jehova ti naespirituan nga Israel kas ilina idi umuna a siglo. Ngem siasino ita ti ilina ditoy daga? Kasano a maammuan dagidiay agtarigagay nga agserbi iti Dios no siasino dagiti pudno nga agdaydayaw iti Dios? Mausig daytoy iti sumaruno nga artikulo.
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn