No maminsan, mapasamak ti panagtupar ti akem ken kinapudno ket tumaud iti pannakabalbaliw ti sursuroten. Tumaud dagiti naglalabbet a saludsod: no kasano a naaramid ken ania iti makagapu no apay a napasamak? Ania iti mapasamak iti sigud a petsa a nabalbaliwan? Ania ti implikasyon daytoy? Dagitoy dagiti isyu iti napasamak iti pannakabalbaliw ti petsa ti Aldaw ti Wayawaya.
Daytoy a sinurat, ilawlawagna laeng dagiti pasamak kadagiti isyu a nasken a masungbatan. Ti motibo itoy ket dina lilibegen ti agdama a situasion no di ket taldiapan laeng, ken iparang dagiti nangibatayan iti pannakabalbaliw. Nasken a mataldiapan met ti agdama a henerasion ti pasamak iti napalabas a mangbukel itan ti historia. Ti historia ket napateg unay a pagibatayan iti maitutop ken rumbeng nga aramiden iti isyu a tumaud. Ta tunggal pangngeddeng, adda nangibasaran nga umayon iti linteg, karbengan wenno prebilehio, aglalo no daytoy ket maysa a public servant.
“A nation is born into freedom on the day when such a people, moulded into a nation by a process of cultural evolution and sense of oneness born of common struggle and suffering, announces to the world that it asserts its natural right to liberty and is ready to defend it with blood, life, and honor.” Daytoy ti imbitla ni Presidente Diosdado Macapagal, maipapan iti panangideklarana ti Hunio 12 a kas Aldaw ti Wayawaya. Maysa palawag iti kinaadda iti wayawaya a kas inrupir dagiti umili tapno maukarkaranda iti pannakagemgem, ket agbiagda iti bukodda a disposisyon, iti bukodda a gobierno, nga awan iti pannakibiang ti sabali. Daytoy a wayawawaya ket sidadaan na irupir ken depensaan dagiti umili iti kanito a pannakabakkog wenno pannakarabngis.
Maipalagip a Hulio 4 ti sinelselebraran ti pagilian nga Aldaw ti Wayawaya idi sakbay a nagpresidente ni Diosdado Macapagal. Ngem naiyalis ti pannakaselebrar iti Hunio 12 babaen ti Republic Act No. 4166 idi August 4, 1964 ken sinaksian dagiti annak dagiti pasado a presidente ti pagilian a kas kada Carmen Melencio-Aguinaldo, Manuel Quezon Jr., Maria Osmeña-Charnley, Gerardo Roxas, Tomas Quirino, dagiti dua nga anak ti presidente, da Arturo ken Diosdado, Jr..
Tapno awan iti tumaud a riri, naideklara met a Republic Day ti Hulio 4, ti aldaw a pannakaiproklamar ti pagilian a kas maysa a republika.
Sipud met idin, Hunio 12 iti panangselebrar ti Aldaw ti Wayawaya, daytoyen iti masursurot.
Ngem saan latta a madepdep ti alingasngas iti panagbiddut iti pannakaideklara daytoy a petsa kas Aldaw ti Wayawaya, lalona kadagiti sumagmamano a historiador. Ti ngamin rason iti panagngayemngem dagiti sumupring itoy ket naibasar kadagiti datos – dagiti petsa a nakamulagat ken gumawgawawa iti maitutop a karbengan, ti pannakaited ti importansia ket nasken koma a maipaima iti umno ken maiparbeng a panangamiris; ta ti kaanoman, dinto pulos a masukatan ti kinapudno.
Ta kasano koma nga ibaga a nawaya ti maysa a nasion no adda pay laeng iti poder ti nangsakop kenkuana? Kasano koma nga ibaga a nawaya no saan pay nga indeklara ti nasion a nangsakop kenkuana?
Nagsapata dagiti dadaulo ti Filipinas iti America. Ngarud, naikumit ti soberenia ti pagilian iti America, nagbalin ti pagilian a sakupna. Sa la naisubli ti soberenia ti pagilian idi Hulio 4, 1946, ti aldaw a pannakaideklara ti panagwaywayasna.
Nupay kasta, saan met nga ideklara ti presidente ti maysa a banag no awan iti inna pagbatbatayan a linteg wenno karbengan, maysa dayta prerogatibo wenno prebilehio kas presidente.
Ni Press Secretary Rufino Hechanova, imbalakadna, “Please Mr. President, don’t act on that yet. Let us give it a thorough study….”
Ngem ni Presidente Diosdado Macapagal, innalana met ti opinion ti Legal Adviser Juan Cancio. “Johnny,” kunanana iti panagimtuodna, “Do I have the power to change Independence Day from July 4 to June 12?”
Ni Cancio insungbatna met, “Yes, sir, because July 4 is being celebrated as Independence Day not because it is so specifically designated by law but as an official holiday. Since the President has the authority to declare official holidays, you may declare June 12 as a holiday and hold an independence celebration on that day.”
Ngarud, no ibasar dagiti datos a nadakamat, adda karbengan ti presidente a mangideklara, a ti maysa nga aldaw a kas holiday. Maysa a karbengan wenno prebilihio, a kas kangatuan a takem, addaan kenkuana ti pinal a pangngeddeng. Nabileg daytoy a rason.
Iti sabali nga anggulo, apay nga intay idi a tinawen a sinelebraran ti Hulio 4 a kas Aldaw ti Wayawaya, sakbay a nagpresiden te ni Diodado Macapagal?
Idi ngamin Hulio 4, 1946 a pinatgan ti US ti wayawaya, a kas sigud a sinakopna. Daytoy a pannakaited ti wayawaya ket binigbig ti adu a pagilian. No napasamak ti pammigbig, kayatna a sawen, inakseptar ti international community dayta a banag.
Nupay kasta, ti nalawag a pagteng, binigbig met ketdi ti US iti panangideklara ni Presidente Diosdado Macapagal ti Hunio 12, a kas maadaw iti inna imbitla, a nirespeto ni Presidente Kennedy ti pangngeddeng: “It is with pleasure that I join the people of the United States in extending our best wishes and warmest congratulations to Your Excellency and the people of the Republic of the Philippines on the occasion of the Philippine Independence Day.”
Ngarud, no addan daytan a pammigbig, awan ngarud iti makita a nagbiddutan ta mismon a ti nangsakop ti pagilian iti nangipaay iti pammigbig ken nirespeto met dayta dagiti sabsabali a nasion iti sangalubongan, agingga iti agdama. #
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn