Sarita ni ART TOLENTINO IGNACIO
NAMINDUAN a naibaba ti ranggo ni Sarhento Juan Q. Mamaril, Sr. iti uneg laeng ti makabulan. Isu ti dati a Platoon Sergeant ti 3rd Recon Platoon, 5th Reconnaisance Battalion, 3rd Regiment, Philippine Army, Camp Abuloi, Mt. Silingan, Zamboanga del Norte. Dati a Technical Sergeant ngem naibaba iti Staff Sergeant ta napaneknekan a nangrames iti nakautiboda a babai a maatap a rebelde idi destino pay laeng idiay Cotabato. Kinamat dayta a kasona ditoy temporario a kampoda iti arsadanan ti Bantay Silingan ti Zamboanga del Norte nga agdama a destinona. Naibaba manen idi naminsan a kalman ta nag-AWOL. Ita, buck sergeant laengen ti ranggona. Saan ngarud a nakappapati ti daras a pannakaibaba ti ranggona ngem no labsen ti agsao, kasla kimat no ar-arigen ti pannakaproseso dagiti demotion papersna. Kuna ti chain of commandna a nasken a madusa a dagus tapno di tuladen ti dadduma a soldado aglalo dagiti adda iti babaenna! Rinuker nga NCO ti awagda kenkuana.
Kas nayon ti dusana, napusgan manen ni Sarhento Mamaril, Sr. a Sergeant of the Guard (SOG) dagiti guardia ti kampo iti dayta a rabii. Namitlon daytoy a pannakadutokna nga SOG iti makalawas. Lunes, Mierkoles sa ita manen, Biernes! Masuron ngem awan maaramidanna. Naiget ti bilin ti First Sergeantda nga uray no panay ti reklamona, di mapungtil ti pangngeddeng ti F/Sgtda: "...nayon ti dusam dayta, Mamaril! Para iti pagimbagam met laeng. Ta no ammom koma ti agsubli iti masnop nga oras... ngem rapas met ngamin dayta nakidiablo a sellangmo! Dika la agbain kadagiti ubbing a soldadom!
ITI yan ni Sarhento Mamaril a puon ti kayo iti abay ti pay phone, iti makanawanna a masanguanan, nalawag a makitana ti isasardeng ti six by six truck iti rabaw dagiti nagaplagen nga anniniwan dagiti naintar a kayo ti ipil-ipil iti pingir ti natapok a kalsada. Dimsaag dagiti soldado a napan nagkali iti dakkel nga abut a maaramid kano a swimming pool iti balay ti koronel a komandante ti kampo. Iti met masikiganna, adun ti aglabaslabas dita a soldado a mapanen mangmalem iti mess hall.
Maladawen iti panangalana iti 6 x 6 a trak iti motor pool a pangitulnogna kadagiti agguardia iti kampo. Sa mapan pay koma kumammet biit iti mess hall.
Kellaat a nagrarek ti saan a makita nga espiker a nakasab-it iti sanga ti naraber ti bulongna nga akasia iti masikigan a masanguananna. Di nabayag, nagbukel met la ti sonata nga imper-ak ti di makita nga espiker. Maysa a nainsoldaduan a musika a maaw-awagan iti 'retreat.' Apaman a bimmatad ti musika, amin a magmagna iti aglawlawna ket kasda la nagbalin nga estatua a bulon ti panangsangoda iti kayo a paggapuan ti musika sada nagsaludo. Ken ni Sarhento Mamaril, no mabalin dina ikaso dagita a kunkunada a kinaloyalista iti armada. Patpatiem dagita nga inaattit! inyikkis ti unegna. Isuda met ti mangipangpangulo iti linalanggong nga aramid. Shit! Agburburek manen ti barukongna. Kasta ti prinsipiona ket bay-anna koman ti agsaludo ta ituloynan ti sumrek iti mess hall ngem napilitan a nagsardeng ken nagsaludo met. Ipakitana lattan a kasla manakmanen a soldado. Nga agbalbaliwen. Total, ammona nga adu ti mata a naiturong ita kenkuana.
NI Major Zacarias Baltikaweng ti Field Officer of the Day (FOD) ita nga aldaw. Naragsakan ti sarhento ta dayta manen nga opisial ti nakaduty a kaduana iti napalpalabas a panagdutyna. Magustuan ti sarhento a kagiddan ti opisial nga agduty ta sadut daytoy a mangpasiar kadagiti guardia ti kampo lallalo iti rabii. Magustuanna ngamin ti agilad-ilad wenno agbuya iti black and white a telebision ti guard house. Aglalo no makaturogen daytoy, bay-anna lattan ni Mamaril a mapan manginspeksion kadagiti guardia a naipalawlaw iti kampo.
Nataenganen ti major. Abusta kasla naipasikig a bigao, dandani panay a purawen ti buokna. Taga-Iloilo ken produkto kano ti PMA. Nasuroken a disisiete aniosna iti serbisio militar ngem no namin-anon a nalabsalabsan iti promosion ngem anusanna la kanon agingga nga agretiro.
Daydi umuna a rabii a nakaduty ni Mamaril, inamin ti opisial dagiti atapenna a nagduduma a rason no apay a naimut ti promosion kenkuana. Inaminna a malaksid iti poor performancena kas opisial ti buyot, dakkel kano ti butengna a mangidaulo kadagiti operasion laban kadagiti kabusor ti turay. Nakasuan kano pay iti panagiwaras ken panagusar kadagiti maiparit nga agas nga agingga ita, di pay nasolbar a kasona. Ngem inaminna nga agar-aramat no dadduma a kas pagpaturedna no kasta a dumarup dagiti rebelde iti kampoda. Gapu iti dayta a kasona, isun ti kasla permanente a Field Officer of the Day a kas ita.
Kaay-ayona ketdi a kaes-estoria ni Sarhento Mamaril. Ammona ti kinatured ti sarhento. Imbilangna ngaruden ti sarhento a kabuddy! Nagbalin pay daytoy a kasla bannuar idi rinaut dagiti rebelde ti ili ti Ipil. Isu a dakkel a tulong dagita a meritorious performancena tapno timmulong a nangpalag-an iti pannakacourt martialna.
AGKARADAPEN ti sipnget. Numan pay naulep, nakadagdagaang ti panawen ta nagpukawen ti saggaysa a kurway ti angin. Ngumisngisit manen ti tangatang.
Kalpasan a bininsir ni Major Baltikaweng ti itsurana iti tipping a sarming ti guard house, tinurongna ti ridaw. Nagpagnapagna sana sinango dagiti nakalinia a soldado a guardia ti kampo iti sanguanan ti guard house. Ininspeksionna ida: Dinillawna a pinitik ti belt buckle ti maysa ta saan kano a nasilap. Kasta met dagiti kasla kakkali kano a kamotig a combat boot ti maysa. Nasken kano a mabalin a pagsarmingan a kas kadagiti combat bootna ta isuda kano ti parupa ti buyot kadagiti umay bumisita iti kampo. Nagsaludsod maipanggep iti chain of commandda ngem dina dinillaw no husto dagiti sungbatda wenno saan ta naragsaken no ammo dagiti guardia ti naganna a kas Officer of the Day!
Nanginspeksion pay iti dua nga M16A1 a ripleda ngem nalawag a dina ammo ti pulpulinglingenna ta dina pay ammo a guyoden ti charging handle ti igam. Kalpasanna, nagpatnga a nagdiskurso iti sanguanan dagiti guardia: "Tapno ammoyo," inrugina, "ita la a makakitaak iti sorry ass troop a kas kadakayo nangruna kadagiti dina pay ammo ti naganko a kas Officer of the Day!"
Nupay kasta a sorry ass troopda, inay-ayona met la ida a patademenda koma ti imatangda bayat ti panagguardiada ta adu latta dagitay mayaw-awan a kabusor a bumaba a rumaut iti kampo! Kasta met nga ammuenda koma nga umuna ti makitada sakbay a biraenda ta amangan kano no isu ti makitada ket tiraenda a dagus! Nageellek dagiti guardia iti kinunana ngem dagus nga indil-agna ti: Tennnn... huttt!!!
Nakakaradapen ti sipnget. Dandanin malpas ni Major Baltikaweng ti diskursona. Ibilbilinna kadagiti guardia a dida koma liplipatan ti challenge ken password ta dayta laeng a pamuspusan ti pannakaammoda no friendly wenno enemy ti sinno man nga umasideg iti puestoda.
"Sergeant Mamaril!" impukkaw ti major ken ni Mamaril nga agsigsigarilio iti sango ti lugan. Nalpasen ti major ti briefingna. "Makammokan kadakuada!"
Bayat ti panagkalabkab dagiti guardia iti likudan ti trak, tinangad ni Mamaril ti sumipsipnget a tangatang. Nabengbengen dagiti agkarkarayam nga ulep a mangdaldalungdong iti lulonan ti kampo. Agrairan dagiti lamok a sa la agpukaw no pumaut ti aplaw ti mariingriing a sumaggaysa a kurway ti angin. Pati dagiti uni ti
kuriat iti nabaybay-an a kataltalonan iti laksid ti nagsukot a barbed wire nga alad ti kampo, pumigpigsan dagiti arianggada iti lapayag ti sarhento. Iti met bandana sadiay, iti akikid ngem aspaltado a kalsada a kumamang iti ili ti Ipil, Zamboanga del Sur, makitanan dagiti saggaysa a silaw ti lugan a nalabit agpa-Ipilda.
"Lukdit! Yalistoyo!" indil-ag manen ti sarhento idi mabaybayag la ti dadduma a kumalay-at iti lugan. Agkikinnatilda pay la ngamin. Adda nalasinna a dua a guardia: da PFC Dumalneg ken PFC Bucros.
Dati a kameng ti platoonna da PFC Winston Dumalneg ken PFC Dominador Bucros. Bigao ti birngas ni PFC Bucros idi ta kasla napasikig a bigao. Malagipna nga awan kaasping ti kinatangken ti ulo ni PFC Bucros: uray pakadadaelanna basta ammona a rasonna, uray killo, agsebba latta a kasla simotsimot! Nalagipna met ti kinatured ni pimmutek a PFC Dumalneg iti pagbabakalan. Taga-Bontoc daytoy. Naminsanen a nakaduana idi adda nasagangda nga apon dagiti rebelde maysa a rabii a panagpatruliada idiay Siraway. Inupalna dagiti nagatras a kabusor. Kasla manen sadiay Ipil, Zamboanga del Sur, idi nauram ti ili, no di koma iti kinatured ni Dumalneg, nalabit adu ti nairisang a biag iti platoonna. Ti PFC ti nangmantinir iti kalibre trenta a masingganda a kasla Rambo a nangyabaday.
Isu a mismo ti nangirekomenda a makaawat koma ti PFC iti kangatuan a medalia ti kinatured ngem nadis-aprob. Military Merit Medal la ti naaproban a naalana. Dagidi ketdi opisial a mangnginum iti tuba iti baraksda a tagaopisina ti naaproban iti medalia a gold cross!
Nasayaat a soldado ni Dumalneg. No adda man pagkapsutanna, ti laeng kinakiting ti pasensiana. Dumapig latta no makarit. Idi laeng sangakalman, damag ti sarhento a nagastayanna tinudok ti maysa a kaeskuadna. Dayta ngata ti rason no apay nga indetailda ita a guardia iti perimeter ti kampo. Dusana siguro.
Imbilinna iti dua nga agtugawda iti sango ti lugan, iti abayna nga agmaneho. Awan innunida a tallo bayat ti panagmaneho ti sarhento iti akikid a kabisilan a naipaigid iti pagattao a barbed wire nga alad a naipalawlaw iti kampo. Kada malabsanda a bunker, mangibati ti sarhento iti asmang a guardia. Imbunongna dagiti guardia iti sangapulo ket dua a bunker agingga a da laengen Dumalneg ken Bucros ti nabati iti lugan.
"'Nodtoy ti bunker a postmi, sargent?" inamad ni Dumalneg idi agangay.
Ngem sakbay a nakasungbat ni Mamaril, nagunian met ni Bucros ti sarhento: "Datika a technical, 'ya? 'Pay a tagamanehokan? Gagangaykan a sargen! He-he-he..."
Kinusilapan ni Mamaril ni Bucros a nakatugaw iti abayna. "Dinak pagpagunian, private, ta madamaak nga agmanmaneho!" Iti panangikambiona iti sumang-at a lugan, inrantana pay nga indupag ti ungkay ti kambio iti tumeng ti PFC.
"Saanakon a private!" Awan respeto iti tono ni Bucros a nangapros iti tumengna. "'Pay ngamin a nademoteka?" Naapgad ti katawana a kasla manutsutil.
Pimmudot ni Mamaril. "'Wan pagbiangam, private!" Napukawnan ti masnop nga ugali ti maysa nga NCO. Saan koma a kasta ti ugalienna iti nababbaba ti ranggona ngem isu ngem nalagipna manen ti kasasaadna.
Kinudkod ti PFC ti teltelna bayat panagkatawana. "Maysaakon a PFC, sargen... saanen a private! Ken damdamagek laeng ket no apay a nademoteka!"
"'Nia ti kayat a sawen ti Private First Class, Bucros? No ammom ti kayatna a sawen, maysaka pay laeng a private!" makapungtoten ni Mamaril.
"Kangatuan a private! He-he... sakbay ti kabo!" Naapgad ti katawa ni Bucros.
"'Talnaka, bigao!" insalpika ni PFC Dumalneg a dumna iti tawa idinto a pinetpetanna ti putan ti saksaklotenna a kris a napidutna naminsan iti panagpatruliada idiay Siocon, Zamboanga del Norte. "Kusto ti kuna ni sarhento. Do not talk to the driver while the bus is in motion!"
"Kinnam, 'Gorot! Maysaka met..." inyingar ni Bucros. "Do not talk kano... pwe! Sa'n a sika ti kasasaok... 'Pakitam la a managluganka iti Rabbit no agawidka idiay kabambantayan a lugaryo, kinnam manen!"
Inlayat ni Dumalneg ti putan ti krisna tapno dapigenna koman ni Bucros ngem indil-ag ti sarhento a sumardengda. Nagtungpalda met.
Naulimekda a simmina a nagpakanigid iti ruburob a kabisilan ken nakaak-akikid a sumang-at a dalan. Bayat ti yuulimekda, pinikar ti sarhento ti lugan iti agpangato a baetan. Umuli ti dalan a kumamang iti tapaw ti turod a yan ti torre ti communication antennae ti kampo. Uray la manakriit dagiti maibalandra a bisil iti sirok ti lugan.
"Sadiay ti puestomi?" inamad ni PFC Bucros idi malasinna ti turongenda. "Nakabutbuteng dita a bunker numero trese ta kanayon kano a dita ti serkan dagiti rumaraut a tulisan!"
"'Niat' kabutengmo, tarkok?" impaggaak ni Dumalneg. "No adda ukel dagiti kabusor a Muslim, dakdakkel pay kenka, di met? Maysa pay, agsikigka lang, didakan masiritan, hehehe..."
"Kinnam 'ti maminribu, 'Gorot!"
“’Talnakayo!” indil-ag manen ni Mamaril. “’Su ngarud a pinilikayo a dua ta ammok a matengngelyo dayta a puesto no kas pagarigan marauttayo. Narigaten no masal-ittayo amin!”
“Wen g-gayam….” kinuna ni Bucros sana impunas ti bukot ti dakulapna kadagiti matana.
“A-apayen, private?” inamad ti sarhento idinto a pinainayadna ti lugan. Addadan iti tapaw.
“Malagipko ‘diay balay,” kinunana.
“Apay?”
“’Da surat da ‘tang. Natay kanon ni lolak…”
“Makipagladingitkami…”
“Kayatko koma ti agawid! Tapno masaksiak met ti pannakaitabonna ngem…”
“Dim’ patpatien ‘suna, sargent!” insalpika ni Dumalneg sa pimgaak. “Malingerna lang deta… Suitik isuna!”
“’Payso, sargennn..” kinunana sana siniko ni Dumalneg. “Tangna mo, ‘Gorot!”
Indissaag ti sarhento ida iti mismo a tapaw ti turod, iti amiananen ti kampo a yan ti natayag a radio antennae, iti mismo nga abay ti bunker numero trese. Kabaelan ti antena nga ipalapal iti ania man a langa ti mensahe agingga iti uray idiay AFP Headquarters ti Fort Aguinaldo, Q.C. Nakaul-ulimek ditoy malaksid kadagiti uni ti kuriat kada ania ditan nga insekto ti rabii. Adda pay saggaysa a taguob ti warang nga aso. Agpayso ti kuna itay ni PFC Bucros: no rumaut dagiti rebelde, kaay-ayoda a ditoy a paset ti sungadanda ta kayatda ngata a parmeken ti natayag nga antenna sakbay a serkenda ti kampo tapno saan a makapagpaarayat dagiti soldado. No di mariro ni Bucros, bayat iti agduan a tawen a kaaddana ditoy a kampo, namin-adun a daras a rinibbuotda daytoy a bunker ngem dida naserrek. Nupay adun ti naagawda nga armalayt dagiti soldado a guardia dita, dida nakastrek a pulos… Ngem nakaddadanag!
Linuktan ni Sarhento Mamaril ti ruangan ti nasurok a pagattao a barbed wire nga alad a nanglakub iti puon ti antena. Iti uneg ti alad, iti abay ti konkreto a puon ti antena, adda dita ti bunker 13. Sakbay a simrekda iti alad, binilang ni PFC Dumalneg ti dadduma pay a balonda a bala iti tallo nga ammunition box idinto a napan tines-
ting ti sarhento ti field telephone iti bunker. Inawaganna ti guard house ken dadduma pay a bunker ket loud and clear ti sungbatda agraman ti major nga FOD nga agbuybuya iti black & white TV iti guard house.
“Dua ribu a sumurok ti balayo,” impalagip ni Mamaril sakbay a rimmuar daytoy iti las-ud ti alad. “Patademenyo ti imatangyo aglalo no umulimek ti aglawlaw. No diyon mangngeg ti uni dagiti insekto, delikadon, kunayo. ‘Lalo kenka, Bucros… dumngegka ken Dumalneg!”
Nagtungtung-ed ni Dumalneg kadagiti bilin ti sarhento idinto a nakanganga laeng ni Bucros a kasla sabali ti inokupar ti isipna sa idi kuan simreken a bimmaba iti bunker.
“Dagitay ngay bala ti masinggan, sarg?” impalagip ni Dumalneg idi rumuaren ni Mamaril iti inaladan.
“Awan ti .50 kaliber a masinggan dita ta pinatarimaanda kano iti armorer!”
Napasanaltek laengen ti PFC. Nagpakadan ni Mamaril kalpasan ti bilinna ken ni Dumalneg nga umawag nga umawag iti guard house no kas pagarigan adda pakarikutanda.
Imbaga met ni Dumalneg a ni la PFC Bucros ti parikutna ta makulit kano. “Amangan no madunorko isuna…” kinunana.
“Anusamon, total, outrankmo isuna, okey?”
Nagtung-ed ni Dumalneg sana innayon idi adda malagipna. “Ngem awan met sinnenioran ditoy Mindanao, Sargen…”
“Basta!” Limmikuden ni Mamaril.
Sakbay a simmagpat ni Mamaril iti lugan, tinaliawna ti bunker iti laksid ti barbed wire nga alad. Nakitana ni PFC Bucros a nakatamdag iti pannakatawa ti bunker. Di koma iti bangir a tawa ti tamdagan ti loko ta sumango iti ruar ti perimeter! naitanamitimna.
Kinalay-atna ti lugan. Iti apagdarikmat, immaweren ti lugan a bimmaba iti kabisilan. Kasla itudona. No di nanglangeb, nalawag koma pay bassit ti aglawlaw. Dinagasna a linabsan ti bunker numero dos iti asideg ti main gate. Inseniasna dagiti ramayna a nagsinan-V iti nakapasungad a guardia iti luganna. Inngato met ti guardia ti tanganna a kas sungbatna iti SOG.
Simrek a dagus iti guard house apaman a nakadanon dita. Iniddep met a daras ti major ti TV a buybuyaenna apaman a nakitana ti SOGna. Nakatugawen daytoy iti folding cot. Nakabitinen ti dua a ripas ti moskiterona iti tinidtid a diding. Nakasaganan a maturog? Pinidut met ti sarhento ti maysa pay a cot sana inukrad.
“Okay aminen, sarhento?” inamad ti major bayat ti panangiparabawna iti maysa a bootna iti cot nga inukrad ni Mamaril iti abay ti cotna.
Nagtung-ed ti sarhento. “Yes,
s-sir…”
“Good!” insungbat ti opisial idinto a nagkumeg. Inuyosna ti kurdon dagiti bootna. “Sikanto la bassiten ti makaammo a mangtsek kadagiti guards, ha, sergeant?” Nagilad. “Ken dinakon awagan pay iti sir, ta buddy kunam lattan! He-he…”
“W-Wen, s-si… wen.” Napangilangil ti sarhento ngem agpayso ti pattana itay a kasta manen ti kiddawen ti opisial. Imbes a gumura koma, naragsakan.
“Good! That’s my boy… Ngem riingennak latta no kasapulan. Madi ngamin ti bagbagik… He-he… ‘Da asawamon?”
“Maysan ti ubingko. ‘Da kano ‘diay Novaliches… iti lelangna.”
“Ni misismo?”
“Diak ammo ti yanna ita.”
“W-What? Oh, my God…”
Saanen a simmungbat ni Mamaril. Rimmuar iti guard house. Dina kayat a lagipen ti naudi a surat ni Corazon kenkuana. Dina ngamin napaw-itan iti kuarta nga abastoda nga agina iti tallo a nagsasaruno a bulan ket impakaammo ti asawana nga agbirok laengen iti pagbiagda nga agina iti uray ania a pamuspusan. Nga ikamangna ni Juniorda iti inana santo mapan kano agbirok iti trabahona idiay Pasay. Nanipud idin, dina idan pinawpaw-itan a nagmuliran metten ti isipna. Tallon a tawen a di nagaw-awid!
Nanindi iti sigarilio a pangpaksiatna kadagiti kasla alumpipinig a lamok a dimmuklos kenkuana. Nakasipsipnget ti naulep a tangatang. Nakadagdagaang pay ti panawen. Simmagpat a nagtugaw iti hood ti six by six. Impalawlawna ti panagkitana iti kasipngetan. Iti makanawanna, uray no immuring a sipnget dita a banda ta kakaykayuan, kasla mailadawanna iti panunotna ti naraniag nga ili ti Ipil. Nangruna iti kalye ti Rambuyong a nabistian kadagiti namaris a neon light ken puesto dagiti pasdek ti pagraragsakan.
Napaisem. Alas nuebe trentan iti relona. Di la mamin-ano ti oras. Trenta pay a minuto, bisitaennanton dagiti guardia. Masapul nga agridamda. No mabalin, dina koman inspeksionen ida ngem…
Dimteng ti alas dies, pinasiarna ti puesto dagiti guardiana. Uray ti bunker da Dumalneg, naridam ta adayo pay (nagnagna nga immuli iti turod) ket impukkaw a dagus ni Dumalneg ti Halt! Who’s there?
Inudina nga ininspeksion dagiti guardia ti main gate. Naduktalanna nga agsusugel dagiti guardia. Pinagungtanna ida. Idi saanen nga agrason dagiti namurmurayan a guardia, nagsubli iti kampo.
Matmaturog pay la ni Major Baltikaweng idi makasubli iti guard house. Kasla ubing ti opisial iti uneg ti moskiterona. Nakakukot daytoy a nangkawil kadagiti nagtinnaklub a dakulapna. Inyiladna iti cotna.
Nagalarma ti relona iti alas-tres iti parbangon ngem di pay nairidep. Gapu ta basol ti maturog a nakaduty? Ngem patpatienna dayta a regulasion! Bay-anna man dagita… A kas kadaytoy kaab-abayna ita. Opisial pay! Nakaduty a kas kenkuana ngem mayat ti urokna.
Pagam-ammuan, nagkiriring ti field telephone iti abayna. Ginammatanna a dagus ti telepono: “SOG here…”
“Sargen, kasapulanka ditoy trese!” Timek ni Dumalneg. “Darasem!” Imbagana a kasla kanon agballa ni Bucros. “Kayatna a paltogan ti bagina ket ipaturongna ti armalaytna kaniak no anawaek!” Innayon ni Dumalneg. “Darsem ti umay, sargen! Amangan no mapessatko pay ti tengngedna!”
“’Talnaka! Awan pessatem, Dumalneg! Maawatam? Adaywam laeng isuna. ‘Mayakon!” nayikkis ni Mamaril. Iti ruar, nagtupaken napigsa a tudo. Bumayakabak ti nabasa nga angin a nangparnuay iti napigsa nga apras a nangruros iti moskitero ti opisial.
Iti pigsa ti boses ni Mamaril ken iti kellaat ngata a pannakapuros ti moskitero a nangbungon kenkuana, bimmaringkuas ti opisial. Sinibbarutna ti moskitero a kasla nangtabukol iti ulona. Agar-aruyot ti katayna. “What the hell?” Tinangadna ti sarhento a bulon ti panangipigadna iti imana iti agaruyot a katay iti subsobna.
Impakaammo ti sarhento ti parikut ti bunker trese.
“Kabaelam a pagtalnaen de’ta a Bucros?” inamadna idinto a minulenglenganna ti napigsa nga aruyot ti tudo iti saluyabyab ti pan-aw nga atep ti guard house a maaranaaran ti napusasaw a bombilia ti kisame.
“W-Wen, kabaelak. Dikan umay pay…” insungbat ti sarhento ngem nalagipna a maymayat sa no umay met la ti opisial ta no adda dakes a mapasamak, ti opisial ti mataltal. Ta no di umay sa adda naalas a mapasamak, amangan no agpabrika met daytoy a bigao ket maidemote manen. Numona ta mangrugin nga agar-ari iti isipna ti aginana idiay Luzon.
“Kabaelam a tal’ga?” inulit manen ti maisugsugel pay la nga opisial.
Nakarit ti kinataona. Nagari ti kinatirongna a soldado. “Wen! Kabaelak no dayta laeng…Dika kasapulan idiay, s-sir.”
“That’s my boy! Ken buddy kunam lattan….” Inyiladna manen.
“Sargent, ‘maykannn!” immaweng manen ti boses ni PFC Dumalneg iti telepono. Ngem saanen a sinungbatan ti sarhento. Daras daytoy a rimmuar. Uray la nadingkalna ti bisikleta ti major a nakapasanggir iti pideg ti ridaw.
Napegges ti 6 x 6 a kimmamang iti turod a yan ti bunker numero trese.
Imparkingna ti lugan iti puon ti turod. Magmagna laengen nga umuli ta amangan no pasabtan ni PFC Bucros ti lugan no sumungad. Nain-nayad nga immuli.
Ngem napasungadan ni PFC Dumalneg. Nakapakleb daytoy iti ruangan ti alad. Nakasagana ti armalaytna. Aganges-anges iti dadakkel. Nupay nakadalungdong iti ponchona, kasla makitkita ti sarhento dagiti immagila a mata ti PFC.
“Nagbayagkan?” impasungad ni Dumalneg idinto a timmakder.
“’Yan ni Bucros?” inamadna ketdi a dagus a bulon ti iseserrekna iti ruangan.
“’Da ‘diay ruar ti bunker. Idiay bangir. Alaem ti riplek, sargen, amangan no…”
Inwadag ti sarhento ti armalayt. “Diak kasapulan dayta! ‘Ka ketdi ‘ta ruar. ‘Rayennakami dita!”
“Saan! Surotenka ta koberanka…”
“Inkan. Kabaelak!”
Pimmigsa ti bayakabak. Nagalisen ti daga. Pumitaken. Nababasan ti unipormena. Malammin payen. Ngem dina ikaskason dagita. Ti tadem ti obligasionna ti agar-arin kenkuana.
Iti bandana idiay, iti batog ti ili ti Ipil, agkaragilap dagiti kimat a sarunuen dagiti gurruod a kasla manggusgusod iti ili.
Babaen ti gilap ti kimat, nasirayanna ni PFC Bucros a nakalubsak iti sakaanan ti dua-puted a puon ti niog a pannakasarikedked ti foxhole. Kas kenkuana, awanan daytoy iti poncho. Nababasa metten. Ub-ubbaenna ti armalaytna.
“PFC Bucros?” pinagunian ni Mamaril. Nupay agpupungtot, pinalamiisna ti timekna. Nagmattider dita. Nasaysayaat no dina pay la as-asitgan.
Saan a simmungbat ni Bucros. Nagpusipos laeng sa timmakder. Sinangona ni Sarhento Mamaril. Immirut ti iggemna iti riplena. Ngem di nagsao.
“Sumungbatka, PFC Bucros,” kinuna manen ni Sarhento Mamaril.
Saan latta a naguni ti PFC. Gimmilap manen ti kimat. Nakita ni Mamaril ti pungtot kadagiti mata ni Bucros. Nakamurareg daytoy. Nakasagana ti tammudona iti gatilio ti armalaytna.
“Sisiak, Bucros, a kas makitam… Intad’ta uneg ti bunker ket nabasakan. Agpadatan a nababasa, he-he-he,” inyay-ayona. “’Tan. ’Mudtoy ’ta armalaytmo ta...”
Ngem di agkutkuti ti PFC. Nagtalinaed a naulimek. Natadem laeng dagiti matana a mangsipsiput iti amin a tignay ni Sarhento Mamaril.
Idi saan latta a sumungbat ni PFC Bucros, agpungtot metten ni Mamaril. Maatiananen ti pasensiana. Daytoy ketdin a private ti mangmangted iti pagsakitan ti ulo?
Immaddang nga umasideg ken ni Bucros. Saan a mangay-ayo ti liniana.
“Dika umasideg. Ballaaganka!” inyikkis ni Bucros. Impaturongna ti riplena iti sarhento. Nakasaganan ti tammudona a mangkalbit iti igam. Ngumarngariet daytoy.
Immaddang manen nga umasideg.
“Ulitek, dinak asitgan!” imballaag manen ni Bucros.
Nupay kasla mauramen ti sarhento gapu iti kinaawan-respeto a tono ti private a guardiana, napasardeng daytoy. Ngem agburburek latta ti darana. “Okay, Bucros, ‘nia kadi ti pakarikutam? ‘Pay a kastaka, ha? Sinal-itka!” Dina magawidanen a talaga ti pungtotna. Napangariet.
“Didak ngamin pagawiden!”
“Ta apay koma nga agawidka? Panay red alerttayo ditoy. ‘Mom nga awan ti palubosanda nga agbakbakasion no kastoy ti situasion. Uray no emerhensia!” impalawag ti sarhento.
“Kastay nakunak itay a natay ti lolak idiay Puzorrubio, Pangasinan! Ngem didak palubosan… Ngem apay ngarud a palubosanda met ti dadduma a makaawid? Awan pay minatayda ngem makaawidda met daras? A kas ken ni Kabo Gutierrez? Kasta unay lastogna ‘tay bigat a nagrubuat. Apay a kasta ti paglinteganda? Diak maawatan!”
Napasanaltek ni Sarhento Mamaril ta pudno ti atap ti PFC. Dagiti la naasideg kadagiti opisial ti makabakasion.
Napaanges iti nauneg ti sarhento. Ay-ayuenna laengen daytoy a guardiana: “Ba’am ta kasaokto ti FOD ta ipalawagnanto iti k-komander ti pakarikutam ta bareng no mapalubo…”
Ngem dina pay nalpas ti sawenna idi nakangngegda iti napigsa a pulikkaaw iti bangir ti bunker, iti ruangan ti alad. Ni Major Baltikaweng!
Madamdama pay, sumungaden ti nakapayong nga FOD iti yanda ken ni Bucros. Adda iti likudan ti maar-arakattot nga opisial ni PFC Dumalneg. Nasaripatpatan pay ti sarhento ti bisikleta a nakapasanggir iti ruangan ti alad. Nagbisikleta ti major a nagpabunker 13?
Apaman a nakadanon ni Baltikaweng iti abay ti sarhento, pinagsala a dagus ti opisial ti silaw ti flashlightna iti rupa ni PFC Bucros a kasla aginspeksion no nagshaved met la ti guardia.
“Ania ti problemam a kabullshitan ditoy, ha, guardia?” Napnuan autoridad ti bosesna. Inyawatna ti payongna ken ni PFC Dumalneg. Pinayongan ni Dumalneg ti FOD. Nagbannikes daytoy sana minatmatan ni PFC Bucros a kasna la inspeksionen sakbay a mapan agguardia.
“Ha?” inngarietna manen idi saan a sumungbat ni Bucros. Impigadpigadna dagiti napitakan a nasilap a combat bootna iti ruot iti sango idinto a kimpet ti abaga ni Mamaril. Nagsalasala ti lentena iti pakabuklan ni Bucros bayat ti panangipigadpigadna kadagiti bootna.
Panggep ti opisial nga asitgan ti PFC. Tapno agawennan ti paltogna!
Ngem nadlaw ni Bucros ti tignay ti opisial. Imbes a sumungbat, impaturongna ketdi ti igamna iti barukong ti opisial.
Nagsarimadeng ti FOD. Sa nagkatawa iti nalag-an ken manen, nagbannikes. Iti panunot ti opisial, Daytoy ketdin a private ti mangimameg a mangrakrak iti careerko? Sa adda manen naggilap: Amangan ta daytoyen ti tiansa a maital-o pay ti ranggok no mapasipikarko daytoy a karaho?
Tinaliawna ni Sarhento Mamaril iti abayna a malikudan. “Sumublikan ‘diay guard house ta siakon ti mak’ammo ditoy, buddy…” kasla paarasaas ti timekna a nangbilin iti sarhento.
Sakbay a nakasungbat ti sarhento, immaddang manen ti opisial nga umasideg ken ni PFC Bucros. Tallo nga automatik a kanalbaang ti impugso ti armalayt ni Bucros. Nadaleb a dagus ti opisial iti kapitakan!
Apagapaman a naikuleng ni Sarhento Mamaril. Iti apagdarikmat, linagtona ni Bucros idinto nga inarayat ni Dumalneg ti di agkutkutin nga FOD.
Nakiinnagaw ni Mamaril iti igam ni Bucros. Nagtultulatidda iti kapitakan. Ngem uray narapis ni Bucros, nadlaw ni Mamaril a napigsa daytoy. Nagsinnanggolda agingga iti ngarab ti foxhole. Pagam-ammuan, adda manen nanalbaang manipud iti igam a pagin-innagawan da Mamaril ken Bucros.
Madamdama pay, kasla awan aniamanna a timmakder ni Sarhento Mamaril. Agwingwingiwing daytoy. Ti la bukel dagiti matanan ti awanan iti pitak. Apagapaman a nagpanunot kalpasan a kinitana dagiti bangkay a naudatal iti kapitakan.
“Ginudas ni Bucros ti bukodna a biag!” kinunana ken ni Dumalneg.
Madamdama pay, immaweng ti sirena iti puseg ti kampo. Tanda dayta a maraut manen ti kampo ket nasken nga umarayatda iti paggapuan dagiti putok.
Nagpanunot a dagus ni Sarhento Mamaril. Idi kuan, pinidutna ti armalayt ni Bucros a naipilkat iti pitak sana binilin ni Dumalneg: “Kumlebka a nasayaat dita abut!” Inurayna a timpuak iti pagatsiket nga abut ni Dumalneg sa timmaray daytoy a nagturong iti alad iti batog ti communication antenna. Pinisangpisangna ti alad a tinatek iti bala agraman dagiti pagattao a karuotan iti ruar ti alad a batog ti antenna: iti barbed wire nga alad a paborito a sungadan dagiti kabusor no makalagipda a rumaut!
Rimmuar manipud iti napisangpisang a barbed wire sana tinatek manen ti puon ti konkreto nga antenna. Sana insaruno a pinaratupot ti bunker trese ket uray la natikaptikapan dagiti nagupedguped a puon ti niog a pannakadiding ti bunker. Kalpasanna, nagsubli a dagus iti likudan ti bunker, iti abut a nagrukoban ni Dumalneg. Sineniasanna a dagus ni Dumalneg a rumuaren daytoy iti abut sada simrek iti bunker ta napigsa pay laeng ti bayakabak.
Ngem adda nalagip ti sarhento. Binilinna ni Dumalneg sakbay a simmirokda iti bunker: “Inka uloden ti bangkay ni Bucros. Ipanmo dita abut a nagrukobam. Pagpaklebem iti rabaw ti sand bag. Pasanguem ‘idta ‘mianan a kasla nakiranget… Ulodemto met ti bangkay ni major ta ipanmo ditoy…” Intudona ti bassit a ridaw ti inasitganna a bunker. “Ipasangomto iti ruar ken asutemto ti .45na samonto punasan ti putanna. Ipaiggemmonto ti paltogna. Dimon damagen no apay ta maammuamto ‘ton agtulagta no madamdama…”
Iti ruar ti bunker, agsardengen ti bayakabak. Arimukamok laengen. Makadanag manen dagiti insekto agraman dagiti battog. Ngem napigsa pay laeng ti saggaysa a kurway ti lumamiisen nga angin. Dumarup manen dagiti lamok no kasta nga aginana a kumarayam ti pul-oy. Nupay naarusep ti uniporme ni Sarhento Mamaril, di pulos makarikna iti lammin wenno iti kagat ti ginasut ngata a lamok. Tumtumrem ketdi ti ling-etna a nailimog iti pitakpitak a rupana. Nanindi iti nakusep a sigarilio a pangbugawna kadagiti insekto a mangsusop iti darana.
Manipud iti puseg ti kampo, mangngegda dagiti kasla mairubruburob nga ikkis dagiti makina dagiti agsasaruno a head light ti lugan nga agturongen iti yanda. Ammo lattan ni Sarhento Mamaril a dagiti MP dagidiay ken dadduma pay a soldado nga umarayat ken agimbestiga kadagiti nangngegda a kanalbuong manipud iti bunker numero trese.
Sinaggaysa ti sarhento a tinaliaw dagiti nagsina ti lokasionna a bangkay. Sa nagtil-ay a nangwanawan iti abagatan a tawa ti foxhole. Kalpasanna, tinaliawna ni PFC Dumalneg a nakadumog iti suli: “Asidegen dagiti umarayat ken agimbestiga ditoy ‘yanta… PF-… K-Kabo Winston Dumalneg!” Inasitganna sana pinisel ti abaga daytoy. “Agtulagta a nas’yaat, barok, tapno agtunosto ti panagestoriata!”
Premiado a mannurat, tubo ti Dingras, Ilocos Norte ngem agnaeden iti Estados Unidos ni ART TOLENTINO IGNACIO.
Kameng ti US Army a naidestino iti kontinente ti North America, Europa, Asia, South America ken Africa. Iti 18 a tawennan iti serbisio-militar, inyalatna ti adu a pammadayaw manipud iti militar ken iti nadumaduma a gunglo sibiko iti Hawaii, Oklahoma,
Colorado, Louisiana ken Germany.
grn_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn glg_Latn ilo_Latn pag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn taq_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn tso_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn azb_Arab