CORAZON
Art T. Ignacio9/18/2004 10:27:06
MAIKA-5 A GUNGGONA Salip iti Sarita ni Ayat Premio Andel 2003-2004
Dagiti Hurado: Dionisio Bulong, Juan S.P. Hidalgo, Reynaldo Doque
DI koman rumbeng a maukag pay daytoy a pakasaritaan ngem iti panagkunak, mabalinen nga ipubliko daytoy ta agduapulon a tawen ti napalabas kalpasan daydi. Ken awan metten ti babai a kangrunaan a paset daytoy a pakasaritaan, ni Corazon. Idi mapasamak daytoy, dakkel ti pamuyaan ti agbibiag a lalaki, ni Ramon, ta kagangganusanna. Idinto a ni Corazon, malaksid nga in-inauna nga amang ngem ni Ramon, homely pay ti langana, kas kunada iti Ingles. Ngem, ah, ni Corazon! Naidumduma la unay ken ni Ramon. Ta tallo a bulan ngata a nagin-innayatda! Ngem, ala, iti pannakawarwarem daytoy a pakasaritaan, bareng lumag-an ti dagensen iti barukong ni Ramon… ta agduapulon a tawen a pinampandaganna daytoy…
I. ALAS sais media ngata idi iti sumipnget, kalkalpas ti arbis ti Mayo. Iti Paulas’s iti Kalye Rizal, adda tallo a lallaki nga umin-inum iti serbesa iti maysa a suli ti panungriten a lamisaan. Agtawenda ngata iti nagbaetan ti duapulo ken treinta. Naokuparan metten dagiti dadduma a lamisaan a ‘yan dagiti natagari a dadduma a lallaki nga ipagarupmo no bakalendaka iti nagawangan ti bote ti serbesa iti lamisaanda no mairana a kitaem ida. Nakaadun ti nainum dagiti tallo a lallaki iti suli, ngem natanang pay laeng ti garawda. Respetado met ti langada ta disente ti pagan-anayda, nakakurbata ken nakasapatosda iti lalat a nasileng ken saggaysada iti attache case. Ahenteda iti agas. Es-estoriaenda dagiti padasda iti nagmalem kadagiti ili a nagdeliberanda: idiay Bangui, Piddig, Sarrat, Bacarra, Dingras, Banna, ken Marcos. Naragsak ti saritaanda, ngem no imutektekam ida, madlawmo a saanda a naragsak a parsua. Kadagiti tallo, maysa kadakuada ti lalaki a maseknan itoy nga estoria: ni Ramon wenno Mon a taga-Dingras. Nagsardengen nga agadal ta pinatay dagiti PC ti amana a nangkonkontra idi iti land reform ti gobierno. Naduktalanda ti bangkay ti amana iti kapanagan ti Karayan Padsan. Agnaed ita nga agmaymaysa iti Barangay Agbayani, iti maysa nga apartment complex iti siudad a dumna iti INCAT.
Isu ngatan ti kagapuan kadagiti amin a lallaki iti dayta a restauran iti dayta nga oras. Abusta isu pay ti katayagan iti tayagna a lima kadapan ken walo a pulgada, maskulado, panundirisen ti agongna ken addaan iti di unay bisbisitaen ti kartib a kulot a buokna. No umisem, kunada a makapablad iti a tangkiran a puso ti dayag. Immala iti daydi kimmastila nga inana. No adda man pamilawan kenkuana, ti laeng napino a siding iti makanigid a pingpingna, iti gayadan ti nalangto ken maris-daga a matana a maayusan iti lua. Kunada a babaluen! Manmano laeng nga agsao ni Mon ta sumungbat laeng no mapagsaludsodan. Kinunana itay iti waitress a dina koma aw-awagan iti “Sir” no di ketdi “Manong” lattan. Masansan a kustomer iti dayta a restauran. Uray no agmaymaysa, mapan latta dita. Kaay-ayona ngamin unay ti pulotan ditoy a naprito a lalaem ti manok ken baboy. Nangorder manen ni Ramon iti pulotan ta naawanganen ti platitoda. Kalpasanna, linukibna manen ti periodiko iti masanguananna. No natadem ti imutektekmo, madlawmo a kitakitaen dagiti kaaduan, aglalo dagiti waitress a makikkiki iti kinataerna. Palpalabsanna ti classified ads ti periodiko idi pagammuan la ta adda babai a simrek iti restoran, aglaklako daytoy iti naubon a sabsabong ti sampagita. Liniklikan ti babai ti lamisaan dagiti lallaki a natagari, tinarusna ti lamisaan da Ramon. Nupay gagangay ti langa ti babai, naemma ketdi ti panaggargarawna ken pamudawen. Madlaw a nalasag dagiti piskelna. Nakaaruat laeng iti gagangay a pagat-tumeng a bestida nga awan manggasna. Nakasinelas laeng iti inyipit a saglilima ngata a pisos. Labsan ti napinggol a buokna dagiti nalasag nga abagana. Kasla babbaket iti langana iti sumurok a sangapulo a tawen ti pudno nga edadna a duapulo gapu ngata iti rigat nga agdama a sagsagabaenna. Ngem nalukmeg ketdi! “Sampagita, Sir?” impasungadna iti lamisaan da Ramon. Nabangag ti kasla naitubong a bosesna. Serioso daytoy a nangitanggaya iti sangaukkor a presko pay laeng a sabong. Busel pay laeng dagiti naubon a sabong. Di inkaskaso dagiti kakadua ni Mon ti aglaklako. Dida man la tinangad iti masikigan a malikudanda. Ngem insardeng ni Ramon ti nangpalabas iti periodiko. Pinuligos iti apagapaman ti tugawna tapno sanguenna ti babai. Tinangadna daytoy. Iti pattapatta ni Mon, agarup lima a kadapan ken uppat a pulgada ti katayag daytoy. Saan a maibagay iti dagsenna nga agarup sangagasut ket limapulo ngata a libra. Medio kusipet dagiti mata ti babai. Panakkelen met dagiti leppap nga agongna. Di ammo ni Mon ngem rinaemna la unay ti langa ti babai! “Sampagita, Sir?” naguni manen ti babai. Inyasidegna ti naubon a busel ti sampagita iti rupa ni Ramon. Immisem ket nagkutikuti dagiti dadakkel nga abut ti agongna. Kasla nakariing ni Ramon iti panagtagtagainepna. Nagkiremkirem. Inawatna dagiti sabong nga itangtanggaya ti babai. “M-mano?” “Dose singkuenta, Sir,” kunam la no boses ti lalaki ti mairidridis a timek ti babai. Idi bayadan ni Mon ti sabong, dina metten malagip nga ibbatan ti kumersang nga ima ti babai a nangawat iti papel de banko. Bimmalite dagiti ramay ti babai-a kasla dagita ti nangpatalged ken ni Mon a saan nga agtagtagainep. II. Daydiay ti damo a panagkitada. Maikadua iti dayta manen a sumipnget. Iti isu met laeng a panugdugyoten a lamisaan iti restauran. Ngem agmaymaysa ni Ramon. Iti dayta a gundaway, ibilangnan a kasla balitok a dina ipalubos a mapukaw iti ikutna ti babai. Dagus a pinagtugawna iti abayna ti babai nupay arintukiaden daytoy. Inyorderanna pay iti pangrabiina-a nakasdaawan dagiti nauubing a waitress a kasla mangsisiim kadakuada. Bayat ti panagurayda iti taraon a pangrabii, nakiam-ammo ni Mon iti babai: isu kano ni Corazon. Inammona no taga-ano, ti kabibiagna ken padpadasna iti biag; dagiti bambanag a kayatna koma a laksidenen a lagipen, no adda man… Makasuron ti maysa a waitress a nangipan iti lamisaanda iti orderda a taraon. Agilem ta ni met lattan Corazon ti kitkitaen ni Mon. Ania, ti kadi kasla binurtong a babai ti pangisukatan ti kasla artista a lalaki? Bayat ti pannanganda, intuloy ni Mon ti nakisarsarita iti babai: “Adda met langlanggong daydi lakaymo ta simmobra ti imonna sipud pinanawannakayo nga agiina? Mano a tawenna idiay Saudi? No koma pudno nga ipatpategnakayo, dinakay’ koma pinanawan uray no karigat ti biag ditoy! Stupid a lalaki!” Di sinungbatan ni Corazon ti sasawen ni Mon. Ti anakna ketdi ti inestoriana: “Ipatpategko unay ti anakmi. Awan ti ammona kadagiti balangkantis a rason iti panagsinami iti amana ta maysa laeng a biktima a bunga dagiti nagsasanga a dila!” Agluluan ni Corazon. “Nagsubli ni Manuel ditoy Filipinas ngem adda sadiay Bacarra ita,” intuloy ni Corazon. “Damagko nga addan sabali a kabbalayna. Para iti masakbayan ti anakko, ikarigatak a biagen iti uray ania a pamuspusan.” Nasagid ti kaunggan ni Mon. “Nasayaatka unay a babai, Corazon…” Inkarigatan ni Corazon ti immisem. “Saanak a nasayaat, Ramon. Ngem mariknak a naimbagka a lalaki.” Kinuna ni Mon a gatangenna aminen dagiti sampagita ni Corazon tapno makainanan iti dayta a rabii. “Kaasika met,” silalailo a nangibaga. Alas dies iti rabii idi itulnog ni Mon ni Corazon iti pagurayan ti kalesa nga agawid iti Ermita Hill. Nagawid metten ni Ramon iti apartmentna kalpasanna ket nairidep a dagus. III. BIERNES. Kas iti sigud, adda manen ni Ramon iti restoran. Agmaymaysa manen. Kasla likliklikannan dagiti kakaduana tapno awan ti makasinga kenkuana iti kayatna nga aramiden. Kas iti dati, umin-inum manen iti serbesa sa irapinrapinna ti agbasa iti periodiko. “Komustakan, Ramon?” Tinaliaw ni Ramon ti naggapuan ti timek ket rimmangya pay ti riknana idi nakitana ni Corazon nga umis-isem. Adda manen iggemna a naubon-ubon a sabong ti sampagita. Inawisna daytoy nga agtugaw iti abayna. Madi koma ni Corazon ta adu pay ti lakona. Ngem inkari ni Ramon a gatangenna amin a sabongna. Manen, nagsarsaritada. Ita, nakadekdekketda manen a dua. Nadlawna a naam-amo itan ni Corazon kenkuana No lagipek daydi maikatlo a panagsarakmi ken Corazon, diak mapengdan ti agpigerger. Agpigergerak gapu iti rugso a diak mainaganan! Iti panangpampanunotko pay laeng iti mabalin a mapagtengmi a dua, siak nga agdadamo itoy a tay-ak; ken isu a beterano iti gubatan, darugsoyenak iti ling-et. Inliwliwagko ti pannakariribukko panangipudnona kadagiti pasamak iti biagda nga agina. Ket dimngegak met a nalaing a kas idi immuna. Bayat ti panagsarsaritada, naestoria ni Corazon no kasano a kinagura la unay ni lakayna. “Saan a maipanggep iti kuarta ti dimi nagkinnaawatan,” sinaritana ken ni Ramon. “Adda pay la ‘diay Saudi idi ket patienna amin a maipalpalapayag kenkuana a di laeng kano is-isuna ti akimputot iti anakmi. Banag nga awan met kinaagpaysona!” “Laglag a lalaki…” kinuna met ni Ramon. “Agpaypayso a laglag!” inridis ni Corazon. “Diak ngarud ammo no apay a nakiasawaak kenkuana. Innem a tawen! Wen, innem a tawen a nagsagsagabaak. No apay a kinayatko ta di met guapo a kas kenka.” Minulenglenganna ni Ramon. Nagsinada manen iti dandani umalas dies. Intulnog ni Ramon iti pagurayan iti kalesa. Ukkorna ti maysa nga ubon a sampagita ta inyukkorna kenkuana kalpasan a binayadanna amin a lakona. Uray no nabayadanen dagiti dadduma, ilakonanto kano manen iti kabigatanna.Isun ti makaammo no dayta ti ammona a pangalapkapan, nakuna ni Ramon iti unegna. Bayat ti pannagnada nga agturong iti kanto a pagurayanna iti kalesa, saanen a sinungsungbatan ni Ramon ni Corazon ta kitkitaenna dagiti mangis-isem kadakuada a waitress a sumirsirip iti ridaw ti restoran. Iseman met ida ni Ramon ngem pasarayda agwingiwing. Ammona ti kayatda a sawen ngem dina ida ikaskaso. Ania koma ti pagdaksanna no itulnogna laeng ni Corazon iti pagurayanna iti luganna nga agawid? IV. KALPASAN ti tallo a lawas, maysa a sardam manen ti Biernes, nagkita manen da Ramon ken Corazon iti dati a restoran. Nabayag a dida nagkita ta nagpa-Manila ngamin ni Ramon a nagatendar iti maysa a seminar sa nagbakasion kadagiti kaanakanna idiay Paco, Manila. Gapu ta adalemen ti rabii, tumengngan ti rabii, di ammo ni Ramon ta impilitna lattan ti mangitulnog ken ni Corazon iti balayda. Ngem kinuna met ni Corazon nga uray di kano agawid ita ta awan ti anakna nga awirenna. Innala kano ti antina a taga-Suyo, Piddig, ket umayna isubli inton malem no bigat. Gapu ta kasta ti kinuna ni Corazon, iti apartment ni Ramon ti nagpatinggaanda… DIAK maawatan idi ti bagik. Ngem nadlawko ketdi a simmurot ni Corazon iti apartmentko ta desidido a makiinnayat iti naguapo a parsua iti dayta nga agpatnag ken naikeddengko metten ti makiinnayat iti kalaadan ngatan kadagiti naam-ammokon a babai ngerm kadagiti a panawen, isu ti paggartemak unay. Ita, no ar-arigen, patas laeng dagiti panggepmi a dua iti daydi a darikmat. Saan kadi? Diak masinunuo no narikna ni Corazon ti kas iti nariknak idi para kenkuana. Mabalin a nasged met ti panagayatna kaniak iti laksid iti pannakammona iti kinalaadna no idiligna iti langak. APAMAN a nalukatan ni Ramon ti ridaw ken naluktanna ti silaw ti apartment, pinaunegna nga immuna ni Corazon. Nerbiosen met ni Corazon a nakamattider pay laeng iti ridaw. Mayat-a-madi a sumrek. Idi kuan, simrek met laeng. Sinaruno ni Ramon. Maysa laeng a kuarto ti apartment ni Ramon. Maysa kadagiti dinosena nga agpapada a kuarto iti Nicolasa Santos Apartment Complex iti dayaen ti pasdek ti dormitorio dagiti estudiante a babbai iti INCAT. “Dimo koma inikkaten ti sinelasmo dita ridaw… agtugawka…” indiaya ni Ramon idi makalaemda. Madi-a-mayat ni Corazon nga agtugaw ngem nagangayanna, nagtugaw met laeng iti lumabbasit a sopa, iti sanguanan ti black and white a telebision a linukatan ni Ramon. Nalukneng ti sopa ket iti panagrikna ni Corazon, no mabalin la koma, alun-onenen ti sopa ti amin a kinataona tapno malibasanna ti dumteng pay a pasamak. Kasla ngamin mabain. Apaman a nakatugaw, naglikaw ni Ramon a nagturong iti likudanna sa iniggamanna ti abaga ti babai. Kasla kimsiw ti lasag ti babai iti pannakariknana iti ima ti lalaki. “Ania ti kayatmo nga inumen?” dinamag ni Ramon a bulon ti panangikkatna iti imana a naiparabaw iti abaga ni Corazon. “Awan… awan kayatko!” kinunana bayat ti itatakderna a nagturong iti diding a nakaibitinan ti kuadro a nakaimuntaran ti maysa a ladawan: nupay nataenganen, kalanglanga ni Ramon a nalabit, ti amana. Guapo met a kas ken Ramon! Damagenna koma ken Ramon nga adda itan iti kosina no asino ti nakaladawan. “Awan ammok nga inumen. Awan… diak ammo ti kayatko,” dayta laeng dagiti balikas a nagaon kadagiti pamengbengen a bibigna. “Adda Pepsik a magustuam nga in-inumen idiay restoran,” kinuna ni Ramon nga adda iti sango ti nakalukat a prigidir. “Saanen.” “Talaga?” Nagsublin ni Ramon iti salas. Indissona ti bote ti Pepsi iti lamesita iti makanigid ni Corazon. Ngem saanen a kasla kimsiw dagiti lasag ti babai. Nakarelaks laengen daytoy. Nakaturong dagiti matana iti ladawan iti diding a kasla mangmulmulagat kadakuada. “Siak ti kasla maamak…” innayon ketdi ni Ramon. “S-saan, siak ti mabuteng,” kinuna ni Corazon. Nagulimek iti apagapaman sa tinangadna a tinaliaw ni Ramon iti likudanna. “A-ania? Maamakka, kunam?” “Ammom, diak ugali ngamin ti mangyaw-awid iti babai…” nagtabbed. Pudno dayta. Damona ti mangyawid iti babai! “Babai a napidpidutmo iti langalang?” “Saan. T-ta kinapudnona, Cora… magustuanka. Magustuanka a talaga ket dika imbilang a pinidpidut iti langalang ta a-aggayyemtan, ammom dayta, di kadi?” “Kayatnak ngamin a kaidda? A kanaig?” pagammuan la ta inamad ni Corazon kenkuana. Naprangka ngem dina maperreng ti lalaki. Naklaat ni Ramon iti kinaprangka ni Corazon. Banag a kasla namagsiglot iti dilana. Ngem simmungbat met laeng: “Wen!” Serioso ti sungbatna a bulon ti yiirut ti iggemna iti abaga ti babai. Insungbatna ti “wen’ ta isu a talaga ti panggepna. Simple laeng ngem kinapudno. Kayatna a kanaig ni Corazon. Dinamag ti babai ket sinungbatanna iti kinapudno. Ania koma pay ti mas simple wenno nalawlawag koma nga isungbatna? “Kayatnak met a kaidda? A kainnayat ita? A kanaig?” insublat ni Ramon a dinamag. Kellaat nga imbaw-ing ni Corazon ti rupana. Minatmatanna manen ti ladawan iti diding. “Wen! Wen koma a… ngem… ngem diak sa mayesplikar.” Nakapsut ti bimmangag ken barbar a bosesna. “’Nia a yesplikar?” Nagturong ni Ramon iti masanguanan ti nakatugaw a babai. Nagtugaw daytoy iti coffee table iti nagbabaetan dagiti sopa. Insarunona nga iniggaman ti dua a nalasag nga abaga ti babai sa piniselpiselna dagitoy. “Awan ti rumbeng a mayesplikar, Cora. Kayatka. Kayatnak ken…” intuloyna ti nagsao. Ammona a nalaka laeng a maawan ti gaganasan ti babai kenkuana gapu iti kasla ubing nga ug-ugalienna itan ngem ania pay koma ti mabalinna? Nakadanondan iti kastoy kaadayona nga irut ti relasionda ket nasken a tungpalenna ti pagduyosan ti riknana ita. Intuloyna a piniselpisel ti abaga ti nakakumeg itan a babai. “Sika ken siak…” naguni met la ti babai. “Dakkel ti pagdiperensiaanta! Amang a bakbaketak. Nakurapayak. Nabaknangka…” “Maysaak a lalaki… maysaka met a babai…” “Saan a kasta ti kayatko a sawen. Kayatko a sawen ket… agsabalita a dua…k-kasta laeng. Aglalo kenka… naimbagka unay ngem dimo ammo ti kayatko a sawen. Ket dayta pay ti maysa tapno ibilangka a naimbag a parsua. Denggennak koma… Mon.” Kinitana manen ti diding. “Innakon. Agawidakon.” Inikkat ni Ramon dagiti imana kadagiti abaga ni Corazon. Bayat ti nainayad nga itatakderna, binuyana ni Corazon a tumaktakder metten iti sopa a nagtugawanna. Apaman a naamloyanna ti bestidana tapno agplastar ti gayadanna kadagiti bugian a gurongna, iti kasla niog a tumengna; sa siaalisto daytoy a nagturong iti ridaw. Sinaruno ni Ramon ti babai a nagparidaw. Nagsardeng ni Corazon iti ridaw sa tinaliawna a sinango ni Ramon. Nagsao: “Aggayyemta pay laeng, okey?” “Okey. Friends.” “Agkitatanto manen ‘diay restoran?” “O, wen, a… sure!” Immisem ni Corazon. “Kasta ngaruden.” Linuktanna ti ridaw ket rimmuaren. V. Sipud daydi panangyawidko iti apartmentko nga awan napasamakmi, inrantak ti saan a nagpasiar iti Paula’s ta diak kayaten nga agkuros pay ti dalanmi ken Corazon. Kasla napabainanak iti panagkedkedna nga agkanaigkami. Isu a nakalalaad a babai, dina pagustuan ti guapo a lalaki? Ngem diak maawatan ti bagik ta kasla dumakdakkel met ti pannakailiwko kenkuana! Nalabit a ti pannakailiwko a makiinnayat laeng kenkuana ti gapu? Tapno laeng matungpal ti dawat ti bagik a kanaigko iti rabaw ti ikamen? Syet… NAGIDELIBER ni Ramon iti kabarbaro nga agas a partuat ti John & Johnson, kompania a pagob-obraanna a kas ahente ti agas, iti maysa a parmasia iti Ermita Hill. Nabayag idin a likliklikanna ni Corazon. Dina kayat a makita a kasla umsien ti babai. Ngem iti parmasia a papananna, dina ninamnama nga agkitada ken Corazon ditoy. Gimmatang ti babai iti agas ti anakna, ket idi agsabatda ken Ramon, naladawen tapno maliklikan ti baro daytoy. “Mon, ‘mustakan?” impasabat ni Corazon. Iti pammati ni Ramon, mailiw ni Coarazon ta nakapigpigket ti panangkitana kenkuana. “Permi a nagadu nga obrak,” dayta ti natiliwna nga inrason. “Di payen masango a kudkuden ti nabudo…’Niat’ ginatangmo?” Imbaga ni Corazon nga agsakit ti anakna. Di ammo ni Ramon ngem rimtab manen ti iliwna iti babai. Ket imbagana a sumurot iti pagtaengan ti babai. Nayat ti babai. Awan koriente iti pagtaengan da Corazon. Dina kano pay nabayadan ti binulan a billda. Nadalus ketdi ti kuarto a pannakakosina ken pagturoganda payen nga agina. “Sori iti abongmi. Nakurapaykami… ammom dayta, Mon.” Di simmungbat ni Ramon. Naiturongna ketdi ti imatangna iti ubing a babai a nakaidda iti papag iti suli. Agtawen la ngata iti sumurok la a bassit a dua. Nadalus ketdi ti awan supotna a punganna. Nabusnag met ti ubing ken nasalun-at ti langana no awan laeng ti rikriknaenna a madi a kas ita: pispislenna ti tianna. Iti uluanan ti ubing, adda maysa a baket. Pilay nga idi laeng a naammuanna ken ni Corazon a para bantay wenno para aw-awir iti anakna no agsapul iti pagbiagda iti ruar. Tangtangdananna daytoy. Iti isasangpet ni Corazon, nagpakadan ti baket. Nakasarukod ken agpilaypilay daytoy a rimmuar. Kaarrubada kano iti kaeskuateran. Inasitgan ni Ramon ti ubing. Inaprosanna ti lumabbasit a pingping ti ubing. Inton dumakkel, kasunganinto ti langa ti inana. Ngem ammo ni Corazon a taraknen ti anakna. Awan pulos madlaw a gapu a mabaybay-an ti ubing. Immabay ni Corazon iti anakna. Adda iggemna a sartin a napno iti danum. Inukisanna ti tableta. Pinagtomarna ti ubing. Nagpakadan ni Ramon. “N-nalidayka?” nadlaw ni Corazon. “Okeyak laeng…” insungbat ni Ramon nupay nalagipna ti panangyawidna idi ken ni Corazon iti apartmentna nga awan ti napasamakda. Sintagari, timmallikud ni Corazon. Nadlaw ni Ramon: kasla aglulua ni Corazon. Nagtarus iti pannakakosina, iti likudan ti lawanit a dibision. Sinurot ni Ramon. “S-sikan sa ti saan nga okey?” Saan a simmungbat ni Corazon; tinangadna ni Ramon. Malmalmes dagiti matana iti lua. Iniggaman ti baro dagiti abagana. Immudumoden ni Corazon ti rupana iti barukongna. Iniggaman ti lalaki ti timidna. Nagpinnerrengda. Sa idi kuan, nagdennes dagiti bibigda. Napaut. Ngem pagammuan la ta napasanud ni Ramon. Dina kayaten nga ituloy ti ar-aramidenda. Kasla maariek? Ngem saan! Dina maawatan ti bagina. Tumallikud koman. Ngem nagbitinan ti babai ti teltelna sa insabatna ti pamuskolen a bibigna iti bibig ti baro. Napapaut manen. “Nakaim-imbagka a tao,” inyarasaas ni Corazon. VI. NAKLAAT pay ni Ramon idi luktanna ti nagtoktok iti ridaw ti apartmentna: ni Corazon! Naladaw a bigat ti Sabado idi. Agtudtudo. Ken agkimkimat ken aggurgurruod. Nakaaruat ti babai iti pangitingen a velvet a bestida a kimpet iti bagina. Agar-aruyot ti payong nga iggemna; nabasa ti gayadan ti bestidana. Pinastrekna. Naka-shorts ken nakakamiseta laeng. Adda itay iti kosina nga agpappapudot iti danum a pagkapena. “Inka dita kuarto ta suktam ‘ta nabasa a pagan-anaymo,” kinunana sakbay a nagsubli iti kosina. “Bumirokka iti kamisetak dita closet. Mangtemplaak iti kapeta…” Naulimek ni Corazon a nagtarus iti kuarto. Idi makatempla ni Ramon iti kape, inkabilna ti dua nga eskodilia, garapon ti asukar, kape ken coffee cream iti tray. Impalaemna. Indissona ti tray iti bassit a lamisaan. Inayabanna ni Corazon. Ngem awanen ti babai iti kuarto. “Yanmon?” “Iti banio.” “’Da kamisetamon?” “Umayka man ketdi ditoy…” Nagin-inayad a simrek ni Ramon iti banio. Nagpuligos a simmango ni Corazon kenkuana. Naklaat ni Ramon iti naimatanganna! Di nakauni a dagus… DUAPULON a tawen a napasamak daydi. Agtawenak laeng idi iti beinte uno. Nasurok a trenta ni Corazon. Napigsa idi ti tarakatak ti tudo iti yero nga atep ti apartment. Kasla agpagunggan nga agdisso dagiti tinukel ti tudo. Dinanggayan pay ti kimat ken gurruod! VII. NAGINNAYATDA iti dayta nga agmalmalem, iti kuartona. Nagin-inanaanda ti nagsarsarita. Inestoria ni Ramon ti kabibiagna: dagiti tattao nga am-ammo ken inay-ayatna ken nanggurgura metten kenkuana; daydi amana a pinapatay dagiti PC idi panawen ti Martial Law; ti inana a pimmusay gapu iti pannakatay ti amana a naduktalan a natatek iti buli iti kapanagan; daydi manongna a nairaman a pinapatay dagiti PC ta napagbiddutan a komander ti rebelde; dagiti amin a plano nga ab-ablenna agraman dagiti kadanagna unay a mapasamak kenkuana. Simmublat ni Corazon a nangbukra iti kabibiagna: Narugianna ti nagadal iti kinamaestra ngem nagsardeng idi malmes ti amana a nagam-udan ti bagyo iti taaw a nagkalapanna iti La Paz. Ti panagrigatda, ti panagasawana, ti panaganakna, ti panagtrabaho ti asawana iti ballasiw-taaw, ti panangpanaw ti asawana kadakuada gapu iti imon ken gapu iti maysa a babai, ti panagrigatda nga agina… Kadagiti simmaruno a lawas, nagtultuloy ti innayatda. Iti mismo nga apartmentna. No aggapu iti obrana, madanonen ni Ramon ni Corazon a nakailad iti kama iti apartmentna. Inikkannan iti duplikado ti tulb ek ti apartment ti babai. Nagtibnoken ti karayo, iliw ken pinnateg ti panaginnayatda. Maysa a rabii, inawis ni Corazon ni Ramon a mapanda iti Paula’s. Kunana a mailiw iti lugar a damo a nagkitaanda. Ngem nagkedked ni Ramon. “Saan nga ita, sabalinto a sardam. nakadagdagaang…” inrasonna. “Addan aircon idiay Paula’s…” impilit ni Corazon. “’Ton maminsanen…” “Dimo kayat nga adda makaammo maipapan kadata ‘gamin, ‘nia?” Ginuyodna ti ules nga inyabbong iti lamolamo a bagina. “Saan. Ngem kagurak la ngamin dagiti nagsanga ti dilana…” “Saan!” inyingar ti babai. “Ibainnak a kadua iti publiko, Mon. Kaid-iddanakon ngem ibainnak a kadua… nga ipakita iti kaaduan. Dayta ti madlawko!” “Saan a pudno dayta… Kagurak la ngamin ti tsismis. Kayatko ti agtalinaed a didak am-ammo. Daytay didak pagsasaritaan!” “You owe me, Mon!” impilit ti babai. “You owe me!” “Kunak manen: kagurak ti mapagsasaritaan. Dayta laeng. Ken diak ammo dayta lablabidem. Ken awan ti ammok nga utangko kenka!” Agburek metten ti darana. “You owe me, Mon!” inyikkisen ti babai. Bimmaba iti kama. Sinapulna ti pantina. Ngem idi dina masapulan, dinardarasna lattan ti nagpantalon. VIII. KADAGITI simmaruno nga aldaw, naawan ti ganas ni Ramon a makipagkita ken ni Corazon. Saanen a mapmapan idiay Paula’s. Inranrantanan ti agawid a naladaw, pasaray di payen agawid no dadduma. No namin-ano a nadatnganna ti surat ni Corazon iti rabaw ti kamana. Nabayag kano a nagur-uray ngem nagawiden ta rabiin. Maysa nga agsapa, iti opisina da Ramon iti Bacarra Road, makumikom ti baro a mangrebrebisar kadagiti adres dagiti parmasia a pasiarenna iti kabangibangda nga ili idi agkiriring ti telepono iti abayna. Pinidutna a dagus ti auditibo ta impagarupna a klientena ti tumawtawag. “John & Johnson Laoag City Regional Field Office, Ramon Ramones here, hello?” “Mon, mailiwak unay kenka!” Naklaat ni Ramon. “C-Corazon?” “Wen, siak, apay a kasla naklaatka?” “K-komustakan?” “Okeyak met ti kunak. Sika?” “’Mom ti rigat ti opisiok. Makabannog.” “Kasano met dagita kaobraam?” “Napiada met…” “Ibagbagam kadi kadakuada ti maipapan kadata?” Nagulimek ni Ramon iti apagapaman. “Saan…ngem ‘gurayka, Cora, denggennak: agkaiwara dagiti papeles ita iti lamisaanko. Mabalin kadi a…” “Kayatka a kasarita, Mon. Ita nga aldaw!” nagbarbar ti timek ni Corazon. Nagtulaganda nga iti apartment ti lalaki ti pagkitaanda: alas singko iti malem. Alas tres pay laeng, nakaawiden ni Ramon. Nagur-urayanna ti nagbuya iti telebision. Eksakto nga alas singko media idi sumangpet ni Corazon. Nakatraysikel a simmangpet, ket iti mismo a sango ti ridaw ti apartment ti dimsaaganna. Nakabestida ken nakasinelas laeng a kunam la no mapan makitienda. Linuktan a dagus ni Ramon ti ridaw tapno makastrek a dagus ti babai. Dina maawatan ita no apay a kagurana nga adda sabali a makakita iti isasangpet ni Corazon iti apartmentna. Kagurana ti lanipak ti sinelas ti babai. Kagurana aminen a kinatao daytoy nakalalaad a babai! “’Pay a ditoy mismo a sango ti dimsaagam?” nairteng ti rupana a nangipasabat. “I-ibainnak? Dinakon kayat a makita pay, kasta?” Inrikep a dagus ni Ramon ti ridaw apaman a nakastrek ti babai. “Pudno dayta!” inkiraudna. “Animalka!” nababa ngem natangken ti timek ni Corazon. Nagtarus iti laem. “Nakarkaroka payen ngem iti pimmanaw nga asawak!” makapungtot. Nagtugaw sa nagsikkawil. Nalukaisan dagiti dadakkel ken immakasia a luppona ket nagparang dagiti napattopattok a sagbibinting a ngumisit a piglat iti ngatuen dagiti tumengna-a kasla idi laeng a nadlaw ni Ramon. Nagkutikuti dagiti dadakkel nga abut ti agongna. Kumaramut ti ikikita dagiti matana ken ni Ramon. “Ti kunam, kaslaak la karne a no maumaam wenno awanen ti yalam ket ikanselmo ti ordermo?” ad-addan ti tadem ti kusilapna ken ni Ramon. “Maammuam ita a sabaliak, Ramon! Dimo makansel dayta nga ordermo. Saanak a karne!” “Cora, nasaysayaat no pumanawkan. Inkan!” Nagkatawa laeng ni Cora. Nagtalinaed a nakatugaw. Inkarkarona ti nangipakita kadagiti nalukaisan a luppona. Ngem imbes a kailiw ni Ramon a kas iti kallabes, kaariekna ketdin! “Mapankan!” “Saan! Inyopreserannak idi iti Pepsi, ita kasapulakon. Mawawak itan. ‘Yalaannak man, Honey?” makasalugsog ti isemna. Kellaat a ginammatan ni Ramon dagiti abaga ni Cora sa ginuyodna a pinatakder. Nasaktan ti babai. Nagikkis. Nagsaibbek. Induron ni Ramon daytoy nga inturong iti ridaw. Nagkumeg ti babai. Nagsangsangit. Nagtalinaed a nakatakder ti Ramon iti sango ni Corazon. Kasla bumtaken ti barukongna iti pungtot. “Pumanawka, sika a nalaad a parsua!” imbugkawna. “Sabidongnakan dagiti matak!” Nagtaray ni Corazon a rimmuar iti compound ti apartment. DUA a tawen kalpasan daydi panagsinami ken Corazon, nasabatko ti baket a pilay a para aywan idi iti anak ni Corazon. Bigat ti Domingo idi, iti maikadua a kadsaaran ti merkado iti siudad. Napanak immuraga ta kayat ni Cynthia, ti di pay nabayag a kaingungotko, ta agkaldokami kano iti karne ti baka. Nakasarukod ti baket ket tinulongak nga immuli iti agdan. “’Yan itan ni Cora, Nana?” “Nabayagen nga awan. Sinublianna idi ti dati a lakayna idiay Bacarra…” “Di met addan sabali a kabbalay ti lakayna, Nana?” “Wen. Ngem ania ngarud no awan sabalin a kamanganna. Ngem talaga a naloko ti asawana ta pati dagiti baka iti pastona, impatapuakna kano iti derraas sa nagsingir iti insiurans.” “Ket ania ngarud ti napasamak ni Cora?” “Nangbayad kano ti asawana iti nangatal kenkuana idiay Bacarra!” “Ket?” “Daksanggasat!” Nakigtotak iti dayta a damag. “K-ket ti anakna?” “Diak ammon ti napasamakna!” IX. Pinungot ni Ramon ti buokna. Dina maawatan ta iti pannakaammona nga awanen ni Corazon, nariknana a kasla isu ti mismo a kriminal a nangpapatay iti daytoy. Maasian iti daytoy. Ania ngata ti napasamak no dina kinarelasion? Sibibiag ngata koma pay? Nga iti laksid ti kinarigat ti biagna, iti kinalaadna, naragsak met iti sidong ti ipatpategna a nakabusbusnag nga anak? Wen, awan sabali, siak met laeng ni Ramon… ###
ast_Latn gla_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn