Don Mariano Marcos Memorial State University
OPEN UNIVERSITY SYSTEM
Sir Pelagio Alcantara Development (SPADE) Foundation, Inc.
DIRECTORY OF PARTICIPANTS
ILOKO CREATIVE WRITING
1st Batch
July 14, 2007-August 18, 2007
1. Abuan, Mila, Laroya
DZNL Radio, Quezon Avenue
San Fernando City, La Union
Sponsor: DZNL Radio Station
2. Bumagat, Julieta, Taeza
Government Service Insurance System (GSIS)
San Fernando City, La Union
Sponsor: GSIS – Region I
3. Caluscosin, Buenaventura, Trongco
DMMMSU-Open University System
San Fernando City, La Union
Sponsor: DMMMSU-Open University System
4. Corpuz, Leonora, Tadena
92-A, Sevilla Norte, San Fernando City
Sponsor: SPADE Foundation
5. De la Cruz, Eleanor, Gacayan
Department of Foreign Affairs
Quezon Avenue, City of San Fernando, La Union
Sponsor: DFA - Regional Consular Office I
6. Ducusin, Gracianus, Camarillo
Department of Education-Bangar
Paratong, Bangar, La Union
Sponsor: DepEd – Bangar/Personal
7. Galdonez, Loyd, Natura
Castor Z. Concepcion National Memorial High School
Balaoan, La Union
Sponsor: Mayor Al-Fred O. Concepcion, Balaoan, La Union
8. Gali, Marianne, Padilla
Manager, Cooperative Bank of La Union
Agoo, La Union
Sponsor: Cooperative Bank of La Union
9. German, Medard, Angela Lopez
Civil Service Commission–Regional Office
San Fernando City, La Union
Sponsor: La Union Vice Gov. E.C. Martin de Guzman III
10. Guzman, Josephine, Guzman
Engineering Dept., Provincial Government of Abra
Bangued, Abra
Personal Sponsorship
11. Ibay, Joebert, Mendoza
Brgy. Butubut Norte, Balaoan, La Union
Sponsor: PB Norberto Portacio, Brgy. Butubut Norte, Balaoan, La Union
12. Jubilo, Franco, Galvez
Provincial Capitol Library
Provincial Government of La Union
Quezon Ave., City of San Fernando
Personal Sponsorship
13. Lucero, Jaime, Sabado, PhD
DMMMSU-North La Union Campus
Bacnotan, La Union
Sponsor: Don Mariano Marcos Memorial State University
14. Martinez, Lileth, Maqui
Banagaoilan West, Bangar, La Union
Sponsor: Cooperative Bank of La Union
15. Ordillo, Carlita, Mogote
Butubut Norte, Balaoan
Sponsor: PB Norberto Portacio, Brgy. Butubut Norte, Balaoan, La Union
16. Padilla, Glenda, Lopez
Session Road, Baguio City
Sponsor: Cooperative bank of La Union
17. Padua, Joseph, Agbunag
DMMMSU-Open University System
Personal Sponsorship
18. Payduan, Diosdado, Tamang
Suyo, Ilocos Sur/AMA Computer College
Sponsor: Amado I. Yoro, Honolulu, Hawaii
19. Peralta, Juana, Liclican
Department of Agriculture
San Juan, La Union
Sponsor: Department of Agriculture
20. Ramos, Deo, M.
Divine Word College of Bangued
Bangued, Abra
Personal Sponsorship
21. Renon, Milagros Lopez
Busel-Busel, Luna, La Union
Sponsor: SPADE Foundation
22. Sabado, Mary Rose Galvan
Bangar, La Union
Personal Sponsorship
23. Sabado, Rebecca Galvan
Local Government Unit
Bauang, La Union
Sponsor: DMMMMSU-Open University System
24. Villanueva, Rosadelia, Fernandez
Department of Education-Bangar
Paratong, Bangar, La Union
Personal Sponsorship
25. Villanueva, Romie, Camarillo
Department of Education - Bangar
Paratong, Bangar, La Union
Personal Sponsorship
List of 1st BatchTutors/Resource Persons/Guest Speakers
1. Agcaoili, Aurelio S.
2. Alcantara, Djuna, R.
3. Angco, Edilberto, H.
4. Diaz, Manuel, S.
5. Hidalgo, Juan S. P., Jr.
6. Lucero, Jaime P.
PAKAAMMO: MADAMA ITA TI PASALIP ITI SALAYSAY KADAGITI 25 A NAGTURPOS ITI KURSO. DAGITI PREMIO MANIPUD ITI ESPONSOR, TI COOPERATIVE BANK OF LA UNION:
Umuna a Gunggona P3,000.00 ken plake manipud iti CBLU ken DOUS
Maikadua a Gunggona P2,000.00 ken plake manipud iti CBLU ken DOUS
Maikatlo a Gunggona P1,000.00 ken plake manipud iti CBLU ken DOUS
3 a Pangliwliwa a Gunggona P 500.00 ken sertipiko
(((((0)))))
Friday, August 31, 2007
ICW UPDATE
Don Mariano Marcos Memorial State University
Tuesday, August 28, 2007
Mapapaaray ka nang mga Sugat sa “Walang Sugat” (PART TWO)
‘IPANAGKAKAYARI’ NG MGA MAGULANG ANG ANAK.
Ipinagkakayari ni (Ina) Juana, ang anak niyang si Julia kay Miguel na anak ni Tadeo. Sa literal na sitwasyon, maaring nangyayari pa ito. Parental Marriage kung tawagin. Mga magulang ang nag-uusap sa pag-iisang dibdib ng mga anak. Ano nga ba ang mas malalim na kahulogan ito kung bakit inilarawan ni Severino Reyes sa kanyang dula? Mayaman ang mag-amang Tadeo at Miguel at maimpluensiya. Hindi gaanong mayaman sina Ina Juana at Julia. Nasasalamin dito ang malaking puwang sa pagitan ng mayaman at mahirap. Masasalamin dito ang kahirapan ang siyang magtutulak nang mga magulang na ‘ipagkakayari’ ang anak.
Noong panahon ng Hapon, ang payo ng mga magulang sa anak na dalaga: “Anak, dumarating na ang mga Hapon, magtago ka na.” Ngayon naman ay may mangilan-ilan ang nagsasabi, “Anak, dumarating ang mga Hapon magpaganda ka at lumabas ka na, baka ikaw ay maunahan!”
Napakakirot at napakahapding sugat ng lahi, dumudugo. Bumabaha sa lipunan. Ang sanhi, kahiraapan. Ang kahirapan ay magulang ng rebulosyon at krimen.2 Hindi ba palaging may nagaganap na rebolusyon at laganap ang krimen sa ating bansa?
Tatawanan ba natin ang kahirapan at hayaang ang madla na maging lotto at jueteng mentality? Hahayaang ba na ang inang Bayan ay malugmok sa kahirapan? Hahayaan ba natin mapariwara ang kababaihang Pinay sa putikan?
Nasa ating kamay ang lunas. Patuloy pa rin ba nating pagtatawanan ang sugat na ito? Bumabaha ang dugo sa mga lansangan sanhi ng kahirapan. Huwag sana natin pulotin sa kangkongan ang Inang Bayan.
PATRIOTISMONG HILAW
Sa dula, nailarawan ang mga nagkukunwaring totoong Katipunan na anak ng bayan at mga Makabebe na taksil ng bayan. Kaya tuloy, hindi nalaman ni Lucas kung sino ang mga tunay at hindi nagmamahal sa bayan. A, nagkakamot ng di naman makating tuktok si Lucas.
Sa panahong ito, tayong taumbayan ang Lucas sa dulang ito. Nalilito, at di malaman kung sino ang tunay na bayani at ang taksil ng bayan.
Ang dapat sana ay kung ano ang maibibigay sa bayan hindi kung ano ang makukuha Kanino at sino nga ba ang mga nagbibigay sa bayan? At kanino nga ba at sino sino sila ang mga nakikinabang sa bayan?
Ang patriotismong hilaw ay laganap na sakit ng lipunan. Umaagos ang dugo mula sa mga ugat ni Inang Bayan.
SA KUKO NG KOLONISASYON.
Masasalamin din sa dulang ito ni Reyes. Ang pagsakop ng mga dayuhan, Hindi lamang ang bayan ang inalipusta kundi pati na rin ang puso at kaisipan at kaluluwa ng mamamayan.
Nakakatawang nakakainis. Nakakatawang walang sugat, ngunit iyon pala ay tumagos hanggang sa kaibutoran ng puso at kaluluwa ang sugat ng kolonisasyon. Umaagos ang dugo mula sa mga ugat ng lahi.
Hindi lamang kaisipan at pag-iisip kundi istilo ng pamumuhay. Sa buong Asya, ang dilang Pilipino ang pinakagrabeng sinugatan ng kolonisasyon. Durog-durog na ang mga etnikong dila. Ang iba ay patay na.
Ang bunga ng kolonisasyon ay isang bulok na kamatis sa isang bayong. Kung patuloy na pinababayaan at pagtatawanan lamang, darating din ang araw na bulok na lahat ang mga kamatis.
KONKLUSYON
Hindi humiwalay sa punto ng romantisismo3 ang dula. Ito ay nalulugmok sa mga sumusunod:
1) Pangunguna ng tungkol sa pag-ibig – sa dula, nangunguna ang tungkol sa pag-ibig nina Julia at Tenyong; masasalamin pa nga ang impluwensya ni William Shakespeare mula sa kanyang dulang Romeo and Juliet. Hindi ba mas gusto pang magpakamatay si Julia (Juliet din, di ba?) kaysa mapangasawa si Miguel?
2) Pagsasalaysay ng walang katiyakang balangkas – dahil ang layunin ng dulang itoy a bigyan kasiyahan ang mga nanonod
3) Pagiging sobrang sentimental – sentimental ni Julia at Tenyong, ang taumbayan, ang mga bilanggo lalo na ang ama ni Julia
4) Puno ng pagpapakasakit at pagmamartir – ng ama ni Julia at mga kasama nitong bilanggo, ang ina ni Julia ay martir din, ang mga Katipunero
5) Pagbabalik sa kaayusan o pagpapanatili ng kaayusan; decorum – ang redeeming quality ng bawat sinulat
5) Pagiging didaktiko o mapangaral – pagpapaalala ng mga valyus ng buhay ngunit kadalasan naman ay di nasusunod.
6) Pagtakas sa katotohanan o “eskapismo” – upang hindi maramdaman ang kirot at hapdi ng mga sugat, kailangan ng tumawa. Sige, tumawa ka lang kung gusto mo. Humagikgik ka. Siguradohin mo lamang na hindi ang sarili mo ang inyong tinatawan.
7) Katolisismong bulag o panatisismo – Uhumn, ang irony sa dula. Magtatakip ka na lamang ng ilong dahil sa gabundok-bundok na basura at amoy asupre. Hindi lahat ng nagsasabi ng isa at dalawa ay nagbibilang.
8) Patriotismong pilit – sa oras ng kagipitan, nasa USA at The Netherlands ba ang tunay makabayan? The Filipino is worth dying for,4 ngunit tila mas mahalaga yung limang daan piso kung saan nakasulat ito.
9) Kung anu-ano pang katangiang mailusyon lamang – hindi tayo nabubuhay sa ilusyon lamang kundi kanin at ulam.
Makikita lahat ito sa dula ni Severino Reyes, ang “Walang Sugat” ngunit umaagos pala ang dugo ng lahi sa dami ng sugat. Mas masakit, mas makirot, mas mahapding mga sugat, dahil hindi ito pisikal na sugat kundi sugat-tatak ng bawat Pilipino. #
===============
TALASANGGUNIAN:
1) English Communication Arts & Skills Through Filipino Literature, Phoenix 21st Century Series, Fifth Edition, by Josephine B. Serrano and Milagros G. Lapid
2) Ayon kay bantog na Aristotle
3) Romantisismo, Estilong Pilipino Itinatak sa Nobelang Tagalog, ni Ruby Gamboa-Alcantara , http://www.panitikan.com.ph/criticism/romantisismo.htm (lektiur sa De La Salle University)
4) Ayon kay Benigno “Ninoy” Aquino
Friday, August 24, 2007
Walang Sugat, ni Severino Reyes
Laughter is the best medicine? Hindi sa lahat ng bagay. Hindi maaring basta na lamang pagtatawanan ang kirot at hapdi nang mga sugat na masasalamin “Sa Walang Sugat” na dula ni Severino Reyes. Kung pagtatawanan lamang ang mga sugat, lalong walang lunas ang pagdurugo ng lahi at patuloy na pagbaba ng pagkilala ng mundo sa atin at tuloy ang pagkalunod sa kumunoy ang mga valyus ng buhay.
1) Hele hele bago quiere
2) ‘Ipagkakayari’ ng mga magulang ang anak
3) Patriotismong hilaw
4) Sa kuko ng kolonisasyon
ANG HELE HELE BAGO QUIERE.
Saturday, August 11, 2007
Investment Scam
Aganannad iti “Let Your Money Work For You!”
Agannad iti “Let your money work for you!” Daytoy ti catch line para kadagiti prospective investors, sa maisaruno daydiay “4.5%” daily interest a tubo ti investment. Agasem, sky high ti interest rate. Unbelievable! Di nakapappapati. Ngem pudno ti offer. Isuna laeng ta uray dagiti banko ket dida kabaelan iti mangited iti 4.5% iti binulan. Anianto la ketdin no dayta ket inaldaw? Iti makatawen, wen, kabaelan dagiti banko nga ited ti 4.5% lalo dagiti industrial ken commercial bank. Ulitek, tinawen dayta, saan ket nga inaldaw a kuenta wenno daily rate. Kadagiti financial analyst, paggaakanda, no di ket dida pay a taliawen a, daytoy nga offer ta kasla buntuon iti agal-alingasaw iti buyokna a basuraan.
(No masurot daytoy nga interest rate, agserra la ketdi amin a banko. Mapasamak la ketdi ti sapasap a bank-run ken bank hoiliday gapu ta mairuar amin a savings ken maibaut itoy nga investment. Ngem ti agdadata a kinapudno, saan nga ayunan ti Central Bank of the Philippines ti aniaman a tumaud a money market a manglilibeg no di man mangrippuog ti banking system. Ta no nadadael ti banking system, kaipapanna metten dayta ti pannakarippuog ti ekonomia.)
No aggagarka itoy, adtoy pay ti pasarunona, maysa nga invitation nga umatendarka, iti symposium dinner no kasano a makaalaka iti investment contract. Ket wen met a, no dagiti investors ti nagmimiting, saan nga asi-asi a lugar. Daytay class. Daytay dekalidad a lugar wenno kapipintasan iti amin a napintas. Ta kasano koma a makaawiska iti investors no iti pagmimitingan (venue) ket iti sirok laeng iti bayog wenno kawayan a pagibabaudam ken ni sikkubeng? Wenno iti nangilaw a karinderia a di naimas iti lutona? Siempre, kas paset iti marketing ploy (nga awaganda pay iti marketing strategy), nasken nga iti class a lugar. Daytay addaan iti reputation. Riding on the reputation. Total, agbayad met ti kompania. Ken siempre, the other way to attract an investor is through his stomach. Ta no nagpakan ti agilaklako iti adaan iti reputation a restaurant, clubhouse wenno resort, ti first impression dita ket ti sinseridad. Daytoy man ket sinseridad nga aglako wenno sinseridad a mangloko.
Kinapudnona, maysa a marketing strategy iti agpaseminar ken agpasymposium kadagiti reputable venue. Kadagiti dadduma, you should be in business attire. Wen met a, business meeting daytoy isu a nasken nga amin nga umatendar ket highly regarded in behavior. Saan laeng a maipapan iti business no di pay ket kadagiti consultancy firm a mangguyguyugoy kadagiti possible a kliente. Ngem nasken iti panagannad kadagitoy nga istratehia ti consultrancy, ta agpatingga laeng koma iti consultancy a saan ket nga aglinglinged a kas recruiting agency.
TI SISTEMA TI INVESTMENT SCAM
Saan a piso iti pagsasaritaan ditoy, no di ket doliar. Wen, doliar. Minimum of US$ 1000.00, maaddaankan iti investment contract ken kumitan ti kuartam iti 4.5% daily interest rate. Amazing, saan?
Ket 500 ngarud a katao iti naallilaw itay nabiit. Immatendarda iti dinner symposium iti Baguio. Ta talaga a makaay-ayo dayta a interest rate. Ken makaay-ayo a denggen ti testemonia dagiti dua “country’s” top earner wenno investors.
Ket kuna dagitoy a sipapannekkel a top earner a kabayatan iti panangisubo iti naimas a taraon: “Maysa a narisgo a banag daytoy, awan iti pinnilitan. Amin simrek ditoy (nga investment) ket ammona a narisgo (ti kastoy nga investment). Iti minimum a $1000.00, kumita ti kuartayo iti 4.5% per day. Iti uneg laeng iti 24 nga aldaw, nabawikon ti kuartak!”
Kadagiti dadduma nga addaan iti ammo iti pyramiding scheme, adtoy ti clue wenno pagilasinan: maikkan iti bonus a $100.00 ti asinoman a makaited iti referral, (wenno makaawis iti maysa nga investor), ken sabali pay a $100.00 para iti sumaruno a paris a referral (next paired referral). Kastoy lattan ti money flow iti pyramiding scheme.
Ti investment ket addaan iti holding period a dua a bulan. Ti interest ket maala laeng babaen iti Visa wenno Mastercard.
Ti rigatna, awan ti opisina daytoy nga aglaklako iti investment contract. Base in Manhattan New York, kunada ngem dida ibaga ti eksakto nga adres. Maysa laeng a virtual office ti adda. No virtual no kuna, iti laeng internet, wenno iti website ti pakasarakan a kontak kadakuada.
Ngem kalpasan a nangibaut iti hard earn money, dagitoy nga investors, saanda metten a maka- access iti accountda iti website. Ken dipay ketdin a, maakses ti website ti naglako iti investment contract.
Timmayab ti nagrigrigatan a doliar. Namak payen no dayta a doliar ket sapulna iti ballasiw taaw wenno sapul dagiti annak wenno anak nga OFW?
Adda ti maysa nga investor a di makaakses iti website. Sinapulna ngarud ti nakakabil a based address, nga isu ti Manhattan, New York. Sinapulna identity ti komapnia kadagiti nalalatak nga stock exchange iti USA a kas iti NYSE, NASDAQ, S&P, American Stock Exchange, Investopedia, DOW Jones, Mapquest, Snopes.com ngem awan ti nagan ti kompania nga aglaklako iti investment certificate ditoy Filipinas. Kinamote iti inna panagbirok.
Ketdi, adda kakaisuna nga impormasion a naala ti managsukisok nga investor. Ti nakakabil a Manhattan, New York a based ti kompania ket saan gayam a pudno, no di ket Manhattan Gardens iti Cubao, Quezon City!
Ngem ania pay nay? Timmayaben ti investment. Awanen ti hard earn money. Awanen ti urnong a doliar.
Kadagiti kakastoy, adunto latta iti rumuar kadagiti internet, wenno kadagiti publiko nga agawis wenno aglako iti investment contract. Isu a nasken iti panagannad sakbay nga itapog ti nagling-etan a kuarta.
Kasla met laeng iti pyramiding scheme, a wen, maited ti kuarta dagiti immuna a gimmatang iti investment. Natural dayta. Pangbanniit kadagiti sumaruno a biktima. Isu ngarud a nasken iti ad-adu a recruit tapno adda ti kuarta a pangalaan iti maibayad. Ti kakasi ket dagiti adda iti babaen ti listaan wenno naud-udi nga investors ta didan a pulos a maala ti kuartada.
Iti investment, wenno panaggatang iti investment contrract ket saan a bastabasta a serken no awan iti makita a pammaneknek. Wenno mapagduaduaan dagiti offer wenno benepisio a maawat. Daydiay laengen 4.5% daily rate ket saanen a nakapappapati. Uray dagiti dagiti usorero ket per monthly basis wenno 100 days ti kuenta ti interest rate.
Kas sagudayen ti Republic Act 8799 wenno Securities Regulations Code of the Phlippines, “…securities as shares, participation, or interest in a corporation or in a commercial enterprise or profit-making venture and evidence by certificate, contract, instrument, whether written or electronic in character” ket nasken a mairehistro iti Securities Exchange Commission (SEC). Ngarud, sakbay a tumapog ti investment, nasken a saludsoden daytoy no rehistrado met laeng iti SEC. No kunana a wen, nasken a beripikaen a personal iti opisina ti SEC no pudno wenno saan a rehistrado tapno maliklikan iti pannakaallilaw.
Iti Section 8 ti RA 8799, kunana: “Securities shall not be sold or offered for sale or distribution within the Philippines, without a registration statement duly filed with and approved by the Commission.”
Mabasa pay iti alagaden ti SEC tri dusa dagiti aglabsing itoy, a kunana: …the penalty or selling securities or investment contracts without the SEC registration according to Section 73 of RA 8799 is a fine of not less than P50, 000.00 but not more than P5,000,000.00 or imprisonment from seven to twenty one years, or both at the discretion of court…
Isu a dagidiay dua a top earner iti daytoy nga scheme ket kinemmeg ti NBI. Isu a sangoenda ti kaso ken saganaanda ti dusada nga iyetnag ti kprte a kas sagudayen iti linteg ti RA 8799.
No saan a rehistrado dayta a kompania nga aglaklako iti investment contract, shares, interest in a corporation or in a commercial enterprise or profit-making venture, nasaysayaat no dimon a panunoten daytoy. Saanmo nga igasanggasat ti kuartam a nagbanbannogam wenno nagbannogan ti anak wenno asawa wenno dagiti annak.
Awan iti kas iti agannad. #
Wednesday, August 08, 2007
White Cane Week
White Cane Week, nasam-it iti pannakaselebrarna
Iti umuna a lawas daytoy a bulan, Agosto, nasam-it iti pannakaselebrar ti tinawen a White Cane Week. Daytoy a selebrasion ket saan laeng nga iti pagilian no dipay ket iti sangalubongan.
Ta ania aya ti makunkuna a White Can Week?
Isu daytoy ti Akta Republika Bilang 6759 wenno White Cane Act. Kasinnallabay daytoy nga akta dagiti dua pay a kaarngina, ti Akta Republika 7277 wenno ad-adda a maawagan iti Magna Carta for Disabled Persons ken ti Batas Pambansa Bilang 344 wenno mas papolar a maawagan iti Accessibility Law.
Ti National Council for the Welfare of Disabled Persons (NCWDP) iti mangaywan ken mangasibay iti pannakaimplimentar kadagitoy a linteg a pagsayaatan dagiti addaan iti an-annayen.
Karaman pay dagiti sumaganad a linteg a kas kanayunan iti pannakipaset dagiti addaan iti an-annayen iti gimong: International Labor Organization Convention No. 159 wenno ad-adda a maawagan iti Vocation Rehabilitation of Persons With Disability.
Nasken met a sallabayen ken atibayen ti gobierno dagiti addaan iti an-annayen wenno disabled person a nangrugi pay idi 1917 a binadangan met dagiti non-government organization.
Idi January 16-20, 1978 ti pagilian ti nakaaramidan iti Second International Conference on Legislation Concerning the Disabled nga inorganisa ti Rehabilitation International ken ti kabadangna iti pagilian, ti Philippine Foundation for the Rehabilitation for Disabled Persons (PFRD). Iti nasao a pasken, pinirmaan ni Presidente Ferdinand E. Marcos ti Presidential Decree 1509 tapno mabuangay ti National Concerned for Disabled Person.
Babaen kadagiti naparnuay a linteg ken ahensia ti gobierno, naidanon kadagiti disabled person dagiti serbisio ti gobierno kadakuada a kas patas ken kaparis a benepisio nga aw-awaten ken sagsagrapen dagiti awanan an-annayen.
Kadagitoy a linteg iti nangipaay iti panagpapatas ti amin nga umili, adda man ti an-anayen ken awan. Panangipaay iti karbengan iti ania man a kapanagan, iti man panangbirokan iti trabaho, iti benepisio ti salun-at, edukasion, pabalay ken dadduma pay.
Ti panangarakop-panangsallabay kadagiti addaan an-annayen ket saan laeng a solo a responsibilidad ti gobierno no dipay kadagiti amin nga umili. Awan koma iti maikuspil ken awan iti maidumduma. Awan iti mailemmeng nga umili ta amin ket addaan iti karbengan a makipaset iti sibilisado a gimong. #
Sunday, August 05, 2007
ILOKANO 101 (PART 4)
Ania ngata no awan iti komunikasion ti tao? Ania ti mapasamak? Dipay ket kasla bato wenno bingkol wenno ania la dita nga awan iti biagna, saan?
TI PANGGEP TI KOMUNIKASION
1) Mangipaay iti dana tapno agkikinnaawatan ti tao
2) Makakalap iti umno nga impormasion ken pakairanodan nga ammo
3) Ikkanna iti naan-anay a panawen ken kinapateg ti maysa nga isyu a rumbeng nga ipaayan iti immatang, pagiinnadalan ken amirisen
4) Mangited iti dana kadagiti nadumaduma a kapanunotan, rikna ken ir-iroken iti tungggal tao.
1) Mangipaay iti dana tapno agkikinnaawatan ti tao. No awan ti komunikasion ti dua a tao, dida agkinnaawatan ken saanda nga aggayyem wenno dida agam-ammo, nga uray no agsinnabatda wenno agkatugawda iti uneg ti bus wenno jeep ket kasda la bingkol wenno bato. Possible pay a no dagitoy ket aggayyem wenno aniaman a relasion ket no awan ti komunikasion iti nagbaetanda ket mapukaw dayta a relasion. Ta ngamin iti relasion, ti kumunikasion ket isu iti mangpatpat kadagiti ruot ken muyong nga agtubo kadagiti nagbabaetan. No awan iti komunikasion, natural nga agtubo dagiti ruot ken muyong no dipay ket agkabakiran ti nagbaetan ket awanen a pulos iti panagam-ammo. Addan ti bangen iti nagbaetan. Kasta met dagiti dua wenno ad-adu a tao, lugar ken nasion, partido ken gunglo, timpuyog ken taripnong ket nasken iti kinaadda iti panagkikinnaawatan tapno masabat iti amin a kasapulan ken sungbat.
2) Makakalap iti umno nga impormasion ken pakairanodan nga ammo. Kas pagarigan koma, dagiti mannalon, nasken nga adda ti komunikasionda kadagiti padada a mannalon wenno kadagiti otoridad ti agrikultura tapno makakalapda kadagiti umno nga impormasion para iti kabarbaro a wagas iti teknolohia iti panagapitan. Agpipinnadamagda no ania ken kasano iti mangpaadu ti apit, mangpaksiat kadagiti nagduduma a peste, no ania ti kabaruanan a teknolohia no kasano a paaduen ti apit, ken dadduma pay a pakairanudan a nayon ti ammo, kabaelan, ken kapanunotan.
Kasta man met laeng kadagiti mangngalap, aniaman a propesion ken asinoman. Ti pannakikumonikasion ket makalap kadagiti umno nga impormasion ken pakairanodan nga ammo.
3) Ikkanna iti naan-anay a panawen ken kinapateg ti maysa nga isyu a rumbeng nga ipaayan iti immatang, pagiinnadalan ken amirisen. Ania koma ti nasisita nga isyu iti agdama? Isu dayta iti mapagsasaritaan ken amirisen ken ikkan iti importansia ken isapulan ti naan-anay a sungbat no di man solusion a pakairanudan.
Kas pagarigan koma, panagtutudo manen ita, uso manen ti panagrarira ti dengue. Ania ti dengue? Kasano a maala ti dengue? Kasano a malapdan ti dengue? Dagita nga isyu. Makalap dagita nga isyu. Ikkan ti importansia dagita nga isyu. Amirisen ken ipaayan ti sungbat dagita nga isyu. Iwaragawag ken idanon dagiti naamiris a pagimbagan manipud kadayta a nga isu. Amin dagitoy ket wagas ti komunikasion.
Ken dadduma pay a napapateg nga isyu a nasken a pakaituonan iti immatang ken panangamiris. Dagitoy a proseso ket isu iti makunkuna a komunikasion iti tunggal maysa.
4) Mangited iti dana kadagiti nadumaduma a kapanunotan, rikna ken ir-iroken iti tungggal tao.
A. Kapanunotan. Babaen iti proseso ti komunikasion, maiyebkas ti asinoman ti kapanunotanna. Aniaman dayta a kapanunotan. Kas pagarigan koma, adda daytoy a panagadal, Ilokano 101, ngamin kayatko nga iyebkas ti kapanunotak a mabalin met gayam ti panagadal ti lenguahe a kas iti panagadal kadagiti sabsabali a lenguahe. Inyebkas ni Dr. Jose Rizal ti kapanunotanna maipapan iti kinarugit a panagturay dagiti Kastila babaen kadagiti librona a “Noli Me Tangere” Ken “El Filibus Terismo” ket yinabyabanna ti reobulosion. Inyebkas ni Benigno Aquino ti kapanunotanna a “The Filipino is worth dying for” ket rinubrobanna ti irurukuas dagiti umili iti diktadoria. Adu dagiti kapanunotan a maiyebkas babaen iti proseso ti komunikasion a possible a pakairanudan ti sapapsap. (Dagiti laeng positibo a panirigan iti nasken a mapagadalan, ta daytoy ket arte ti komunikasion.)
Ilokano 101 (part three)
Adtoy man ti sumagmamano pay a di berbal a komunikasyon. Daydiay komunikasion a saan a kasapulan iti letra (maisurat wenno maiyebkas). Umanayen dagiti garaw ken tignay ti bagi, paset ti bagi wenno dagiti ladawan iti rupa wenno dagiti senias.
1) Ugis – no inugisan ti ulo ti maladaga wenno ubing, uray di balikasen, ammon ti kaipapanan daytoy: “puera usog!”
2) no linabasanna ti bunton ket piniritna dagiti lapayagna, ti kayat a sawen daytoy ket “baribari…”
3) ngilangil – awan ti ammona
9) mulagat – no nagannak, iparipiripna iti panagsardeng dagiti annak, no dadduma ket with matching baniekes pay with paipus a banang-es.
Sumagmamano laeng dagitoy ng a Iniilokano a tignay, gunay ken senias a mangipasimudaag iti di berbal a komunikasion.
Adu dagiti di berbal a patauden ti asinoman ken nakaisigudanen ken sinuroten a wagas sipud idi saantayo a naiyanak.
Idinto ta a adda met dagiti naigagara ken di naigagara a timmaud a basta lattan nailasagda iti kabibiag iti inaldaw a kas paset ti komunikasion.
DAGITI PANGGEP TI KOMUNIKASION
1) Daytoy ti dana iti panagkikinnaawatan dagiti amin a tattao
2) Makaagsep iti impormasion a pakairanudan
3) Mangipaay iti kinapateg iti maysa a banag wenno topiko wenno isyu a nasken nga ikkan iti importansia wenno tuonan iti immatang ket pagsasaritaan ken usisaen no ania iti umno nga aramiden, umno a tignay ken dasigen iti kinapudno ken kinaumnona
4) Mangipaay iti dana dagiti nagduduma a kapanunotan, rikna ken no ania iti nanguneg ti maysa a tao.
DANA TI PANAGKIKINNAAWATAN – kas pagarigan koma, addaka iti lugar wenno taripnong nga awan a pulos iti am-ammom. Iniseman daydiay wenno isuda, ket kinablaawam ida. Sinungbatandaka met. Nagsasaritakayo. Imbagam ti kinaasinom, kasta met kaniana wenno kadakuada. Itoy a klase ti komunikasion, naaddaanka iti kabarbaro a gayyem. Ti panagkikinnaawatan ket parnuayenna ti adu a gayyem. No awan iti komunikasion, ania ngata iti mapasamak kadagiti tattao? Madi ania?
MAKAAGSEP ITI IMPORMASION – makapidut iti impormasion a pakairanudan. Saantayo a damakamaten dagiti negatibo nga impormasion ta ti arte ti komunikasion ket saanna a sagiden daytoy a banag gapu ta dagiti naimbag a banag a pagimbagan iti imbag nga inna isuro. Sadino iti pakaagsepan dagiti impormasion? Iti pada a tao, ken dagiti institusyunal a wagas, a kas iti pagiwarnak, radio, telebision, kompiuter ken dadduma pay.
KINAPATEG TI MAYSA A BANAG A NASKEN A PAGTUONAN ITI IMMATANG - kas pagarigan koma, ta ni mannalon ket nakangngeg iti impormasion maipapan iti kabaruanan a panagtalon, ay, ket dayta ti ikkanna iti naan-anay a panawen ken ituonna ti immatangna tapno maaddaan iti impormasion a pakairanudanna. Kadagiti agngayangay a mannurat, no adda ti kabarbaro nga impormasion iti panagsuratan, tugawanda dayta a basaen ken amirisen tapno pakairanudanda. Ay, adu dagiti ehemplo maipapan itoy. Ti nasken ket ti panangawatmo kadayta nga imprmasion ken pakairanudan.
DANA TI RIKNA, KAPANUNOTAN, KEN NANGUNEG ---
RIKNA – feelings. Gapu iti komunikasion, naarem ni Pedro ni Juana. Naiyebkasna daydiay riknana. Gapu iti komunikasion, naiyebkas ni asawa a babai ti riknana iti asawa a lalaki.
No tipden daytoy a rikna, sumangbay met ti panagsagaba. Tapno saan nga agsagaba, usaren ngarud ti arte ti komunikasion.
KAPANUNOTAN – isu a dimmur-as ti tao gapu iti komunikasion a panangiyebkas ti kapanunotan. Inyebkas ni Thomas Edison ti kapanunotanna a mangpataud iti bombilia a silaw; inyebkas dagiti agkabsat a Wright Brothers a kabaelan ti tao iti tumayab, inyebkas ni Charles Babbage ti kapanunotanna babaen iti analytical ken difference engine ket pinataudna ti kabaruanan a kompiuter ket naawagan pay iti Ama ti kabaruanan a kompiuter. Ay, nagadu dagiti nangiyebkas ti kapanunotanna ket nagserbida a pakairanudan ti tao. Ti panangiyebkas ti kapanunotan ket maysa a wagas ti komunikasion.
NANGUNEG – ir-iruken a rikna, daydiay man nagtaud pay iti kauunegan a siled ti puso wenno kaunggan.
Inyebkas ni Dr. Jose Rizal ti ir-irukenna babaen kadagiti librona a “Noli Me Tangere ken El Filibusterismo” ket rinubrobanna ti rebulosion. Inyebkas ni Mother Theresa ti asina kadagiti ubbing iti kalkalsada ket nagkayamkam ti apuy ti asi. Inyebkas ni Florence Nightingale ti riknana ket pinagserbianna dagiti masaksakit iti ospital, isun ita ti patron saint dagiti nurses ken maawagan iti Joan of Arc.
Panangiyebkas no ania daydiay adda iti kaunggan, iti kasulineksulinekan a siled ti puso tapno pakairanodan ti tao. Daytoy ti arte ti komunikasion.
(ADDA PAY TULOYNA…)
Saturday, August 04, 2007
Korona nga ipus ti bao?
Naisangsangayan a pasalip ken naisangsangayan met a pangawat iti balligi ken panaglatak. Isu daytoy ti innadoan iti makolekta nga ipus ti bao. Naawagan ti kontes iti Mr. & Ms. Star. Ti star dita ket “rats” ti kayatna a sawen no baliktaden a balikasen. Ket dagiti mangabak, makoronaan inton Agosto 15 daytoy a tawen sadiay Sta. Lucia Elementary School, Zaragosa, Nueva Ecija.
Kadagiti nababa a lugar iti probinsia ti Nueva Ecija, lalo iti nasao nga ili, ket parikut dagiti mannalon iti kaadu dagiti peste a bao nga agdadael kadagiti mulada a pagay. Segun ti estadistika, umabot pay iti 60% ti dagup a pukaw dagiti mannalon iti tinawen. Nasursurok pay ngem kagudua ti kanenen dagiti peste a bao ngem ti para iti tao. Isu napanunot dagiti lumugar a nasken iti pannakipaset dagiti umili iti pannakapaksiat dagitoy a peste a bao. Ti Barangay Rat Council of Nueva Ecija ti mangimaton ti search for “Little Mr. & Ms. STAR” a sinalipan iti duapulo a pupil iti nasao a pagadalan. Binayabay ti barangay council, ti local ken probinsial government ken ti Philippine Rice Research Institute a nakabase sadiay Maligaya, City of Science Muñoz, Nueva Ecija.
Ti rat management campaign ti PhilRice Institute a napauloan iti Boo Boo Rat! Palay mo’y ligtas 24 oras, ti nanginaw ti kastoy kampania panangpugipog kadagiti peste nga bao babaen iti integrated method and community approach.
Inaldaw a makolekta ken mabilang dagiti ipus ti bao iti laong ti eskuelaan. Maibilang a botos ti kandidato ti tulong nga (ipus ti bao) agtaud iti asinoman a mangsuporta kenkuana, daytoy man ket kameng ti pamilia, kakabagian, klasmets, kaarruba, am-ammo ken di am-ammo.
Aldaw ken rabii a panagtiliw. Iti aldaw, aglemmeng dagitoy a peste kadagiti abut kadagiti tamtambak. Ket ti aramiden met dagiti mannalon, danumanda dagitoy nga abutda ket siempre, no mabbasa ti bao, rumuar metten daytoy ket dayta la agpak-olen ken agpang-or iti aramiden. Ikkaten ti ipus ket isu dayta ti maibilang a botos. Ni Brgy. Kagawad Camilo Calderon iti para bilang. Kadagiti dadduma, ad-adda a rabii iti panagtiliw ta dagitoy a peste a bao ta isu ti panagruarda. Ket segun ken ni Gloria Miranda, ina ti maysa kadagiti partisipante nga ubing, iti uneg laeng iti tallo nga aldaw, adda ti nakolektada nga ipus ti bao nga agdagup iti 1300 a bao wenno 433 iti inaldaw! Amaya, nagadun! Ketdi, dagitoy nga ipus ti bao a pannakabotos ti anakna ket manipud iti natiliw ni Mrs. Miranda, ti asawana ken dagiti kakayongna.
Ania ti aramidenda kadagiti pinatayda a bao, kunam? siempre, ikalida met a. Kasta met nga ikalida dagiti nabilangdan nga ipus tapno maliklikan iti pannakadidigra ti salun-at dagiti agindeg.
Iti kaadun iti natiliwda a bao, manamnama nga umadu ti apit dagiti mannalon iti ili ti Zaragosa.
Iti amin a pest control management, naisalsalumina daytoy a community approach nga ininaw ti PhilRice Intitute ta malaksid iti pannakapugipog dagiti bao, masalakniban pay ti aglawlaw, dagiti ramen ti daga, ti angin nga angsen gapu iti saanen a panagaramat kadagiti kemikal a pangpaksiat kadagitoy a peste.
zho_Hans eng_Latn zho_Hans eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eus_Latn knc_Latn ast_Latn eng_Latn tgl_Latn eng_Latn ast_Latn dan_Latn vie_Latn eng_Latn ast_Latn eng_Latn srd_Latn glg_Latn zho_Hans ast_Latn eng_Latn zho_Hans eng_Latn fur_Latn eng_Latn sot_Latn eng_Latn eus_Latn eng_Latn nso_Latn oci_Latn lit_Latn eng_Latn fur_Latn eng_Latn zho_Hans eng_Latn ast_Latn vec_Latn swh_Latn eng_Latn quy_Latn eng_Latn tgl_Latn ast_Latn ast_Latn por_Latn eng_Latn eng_Latn zho_Hant eng_Latn grn_Latn sot_Latn pag_Latn zho_Hans oci_Latn ilo_Latn eng_Latn fur_Latn ceb_Latn ast_Latn zho_Hans eng_Latn eng_Latn sag_Latn eng_Latn eng_Latn tgl_Latn ilo_Latn bam_Latn grn_Latn eng_Latn vec_Latn eng_Latn srd_Latn eng_Latn quy_Latn eng_Latn hat_Latn ltz_Latn zho_Hans ilo_Latn fur_Latn eng_Latn ilo_Latn eng_Latn sot_Latn eng_Latn zho_Hans eng_Latn sot_Latn eng_Latn oci_Latn eng_Latn sot_Latn eng_Latn eng_Latn ast_Latn sun_Latn srd_Latn grn_Latn grn_Latn grn_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk eng_Latn eng_Latn zho_Hans eng_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn unk tgl_Latn eng_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn eng_Latn tgl_Latn tgl_Latn nob_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn dik_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn lmo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn