ILUKO CREATIVE WRITING FORUM
Function Hall, Ground Floor, Open University System
Don Mariano Mariano Marcos Memorial State University
Siudad ti San Fernando, Nobiembre 27, 2004
7:00 am to 8:45 am Panagrehistro dagiti Delegado
9:00 am to 10:00 am Panglukat a Programa
PROGRAMA
I. Kararag --Mrs. Leonora T. Corpuz, BOD, GLU
II. Nailian a Kanta GUMIL La Union
III. GUMIL-Aweng -- Dir. Jaime P. Lucas, Presidente, Association of Writers and Authors for Regional Development (AWARD)
IV.Pammasangbay --Dr. Concepcion O. Bederio, Direktor, Open University System, DMMMSU
V. Kablaaw ---Mr. Herminiano C. Calica, Presidente, GUMIL La Union
VI. Panangiyam-ammo kadagiti Bisita ken Delegado ---Ms. Djuna R. Alcantara , Sekretaria-Heneral, GUMIL La Union
VII. Panangiparang kadagiti Nangabak iti Saribitniw ‘04 Sir Pelagio Alcantara Development
(SPADE) Foundation, Inc.
VIII. Pannakaiyawat iti GLU dagiti Sertipiko ti kina-Autor ken KinaMannurat ---Epifania T. Gacayan
National Book Development Board ,Bayabayen da Peter La. Julian ken Cres R. Alcantara, Mamagbaga ti GLU
IX. Panagsapata dagiti Baro nga Opisial ti Gunglo dagiti Mannurat nga Ilokano iti La Union (GUMIL La Union, 2005-2006 ) ken ti Association of Writers and Authors for Regional Development (AWARD) --Mayor Mary Jane C. Ortega, Mamagsapata nga Opisial a bayabayen ni Judge Joven F. Costales
Umuna a nag-Presidente ti GUMIL La Union
X. Mensahe ti Naisangsangayan a Sangaili --Apo Mary Jane C. Ortega, Mayor, Siudad ti San Fernando
Dagiti Mangiturong ti Programa
Bert G. Bautista Fely S. Dumaguin
************************************Dagiti Bisita ken Mangbisita nga Autor ken Mannurat
Espiker ti Creative Writing
Tema: Bileg ti Pluma, Talged ti Kabukbukodan a Kultura
Dr. Edilberto H. Angco Mr. Prescillano N. Bernudez
2004 Pedro Bucaneg Awardee 2004 Carlos Palanca Awardee
Panelista ti Iloko Literary Forum
Topic: Dep. Ed.’s “All-English” Policy and Other Iloko Literary Concerns and Issues
Mr. Peter La. Julian Judge Joven F. Clostaes
Dir. Jaime P. Lucas
Dir. Washington M. Agustin Dir. Concepcion O. Bederio
Dir. Abrahan Libadia Mr. Pete Duldulao
Manarawidwid ken Mangassibay ti Forum
Herminiano C. Calica
Col. Rufino Re. Boadilla Dr. Rogelio Es. Tangalin
Dagiti Mangtarawidwid ti Dukomentasion
Ms. Djuna R. Alcantara
Prof. Fely S. Dumaguin Ms. Epifania T. Gacayan
Mangmonitor nga Agiwarwaragawag
SBM Eddy Al. Almodovar Capt. Roland A. Almoite
Abraham N. Ocasion Mr. Bert G. Bautista
Hunta ti Hurado ti “On-the-Spot” Poetry Writing Contest ken Mangiturong
Cres R. Alcantara Ms. Teresita V. Antonio
SPADE Foundation RFAAFIL
(Mapilinto dagiti mangbukel ti Hunta ti Hurado manipud kadagiti Dumar-ay a Bisita)
Mangiturong ken Mangassibay iti “On-the-Spot” a Pasalip ti Daniw
Milagros L. Renon Purisimo O. Lazaga
Leonora T. Corpuz Zaldy G. Galuz
Henry R. Tangalin Judith F. Mercado
10:00 am to 12:00 am Panagsarita ken Panaglektiur Dagiti Awardee
Panagsurat iti Ababa a Sarita Lecturer : Prescillano N. Bermudez
Facilitator : Rufino Re. Boadillla
Panagsurat iti Daniw Lecturer Edilberto H. Angco
Facilitator: Roger Es. Tangalin
12:00 am to 3:00 am Pangaldaw ken Forum
Topic: Dep. Ed.’s “All-English” Policy and Other
Iloko Literary Concerns and Issues
(Adda iti umuna a panid ti kompleto nga impormasion maipanggep itoy a forum)
1:00 am to 3:00 am “On-the-Spot” a Pasalip ti Daniw (Beterano ken Agdadamo)
ON THE SPOT POETRY-WRITING CONTEST
1:00 pm – 1:15 pm Registration of Contestants
(Beterano ken Agdadamo)
1:15 pm -1:30 pm Mechanics of the Contest
1:30 pm - 3::00: pm On-the-Spot Contest
3:00 am - 3:45 am Meeting Dagiti Hurado/Resulta ti Pasalip
4:00 am – 5:00 pm Pangrikep a Programa
Panagiwaras kadagiti Sertipiko ti Panagyaman ken Itatabuno --Ni Herminio Calica ken dagiti opisial ti GLU
Closing Remarks Col. Rufino Re. Boadilla
Kameng ti Hunta Direktiba, GLU
PRIZE DONORS AND SPONSORS FOR THE
ON-THE-SPOT POETRY-WRITING CONTEST
Reynald F. Antonio Award for Illuko Literature (RFAAFIL)
Gunglo dagiti Mannurat nga Ilokano iti La Union (GUMIL-LU)
Sir Pelagio Alcantara Development Foundation (SPADE)
National Book Development Board (NBDB)
*******************************************************
*impatulod ni Djuna Alcantara, sekretaria-heneral ti GLU
Saturday, November 27, 2004
Ti Programa ti GLU
ILUKO CREATIVE WRITING FORUM
Monday, November 15, 2004
Nag_GUMIL La Unionda idtoy Baguio (guest writer)
TI URBANIDAD ITI PLUMA NI MANNURAT
Ni Djuna R. Alcantara
GUMIL La Union
Oktubre 23, 2004. Alas dies iti agsapa a dimmanon dagiti makimiting a kameng ti GUMIL La Union iti maika-21 a regular meetingda ken umuna nga out-of-town trip ti Gunglo iti agdama a liderato.
Iti terminal ti Eso-Nice mini-bus a naggapu iti siudad ti San Fernando, simmabat ti berde a Pregio. Adda streamer iti sangona a nakailanadan iti “Umalikayo, Appo a Mannurat!” A ti kayatna a sawen, dumanonkayo, Apo. Tinurongmi ti Loakan Road a kumamang iti Voice of America, ti pakaangayan ti GLU meeting. Iti iseserrek ti lugan iti inaladan ti VOA, agur-urayen da Apo Peter La Julian, Zaldy Galuz ken Herminiano Calica agraman dadduma pay a sangaili. Bimmaba dagiti kassangpet a delegado a pakairamanan da Appo Roger Tangalin, Abe Lazaga, Pablito Alcantara manipud iti Abra, Joseph Sermonia, Mila Renon, Fanny ken Hanna Gacayan, Roland Almoite ken ti autor. Ni Richie a baro ni Apo Galuz ti immay simmabat kadakami manipud iti terminal ti bus a naglugananmi nga immuli iti Baguio.
Iti sirok dagiti saleng, naidasar ti adu a parabur iti lamisaan. Agas-asuk a kamote a naaspingan ti lumabaga nga asukar ken napudot a kape ti Ifugao ti gimmuyod a dagus iti imatangmi. Naimas ti especialty ti host a lipak-libong! Wenno ‘tay nilubian a kunada iti Ilocos Sur a lugar ni tatangko. Nagpataud daytoy a saramsam iti nadumaduma nga angaw dagiti humorista iti grupo, manipud al-o agingga iti alsong. Ngem kinaagpaysona, naisangsangayan daytoy a nilubian ta kolor-ube ket nananam pay. Adda pay maris-balitok a makan a nakaay-ayo a kittaben. Adda pay maysa a dakkel nga styroporm a naglaon iti presko a buko juice ken ice cream a produkto ni Apo Galuz, kameng ti GUMIL La Union ngem addaan iti dakkel a balay ken nawadwad a negosio iti siudad ti Baguio. Kabayatan iti nawadwad a merienda, simmungad ni Apo Lito de Francia, ti nangabak iti Carlos Palanca Award iti maikadua a daras, ket nawadwad dagiti bitbitna a pasarabo: magasin ken nabungon a regalo para kadagiti kassangpet a bisita. Kalpasanna saan a makatutor ti grupo nga agkokodak ngem daksanggasat ta saan a nagkorre ti napintas a kamera ni Apo de Francia. “Nabulabogtay’ dagiti agbanbantay ditoy a disso”, inyangaw ni Apo Galuz. Ngem naimbag laengen ta always ready gayam ni adingmi a Mila Renon.
Nangrugi ti miting iti alas onse ti aldaw ket napagsasaritaan ti maed-edit a draft ti antolohia ti GLU. Addakamin iti katengngaan ti miting idi mapasungadanmi ni Apo Rudy Manongdo ti Baguio, ti abalayan ni Apo Peter. Kalpasan ti miting ken babaen iti singasing ni Pres. Hermie Calica, nangted iti ababa a lektiur ni Apo Peter La Julian maipanggep iti pannakailibro ti sinurat dagiti mannurat iti GUMIL Hawaii nga ineditna. Kalpasanna, naikkan ti gundaway dagiti immatendar a mannurat a maki-fellowship kadagiti dinanonda a taga-GUMIL Benguet iti nalamiis ken makaguyugoy a lugar. Itoy a taripnong, nadakamat dagiti dadduma pay a napagsasaritaan a kas iti akem ti GUMIL iti panangsaluad iti bukod a kultura ken ti maitutop nga aramiden tapno makatulong ti gunglo a mangpabileg iti panagusar iti Ingles kadagiti pagadalan tapno agbalin a globally competitive ti dila ni Ilokano saan laeng nga iti pagsasao nga Illuko ngem iti pay lengguahe nga Ingles.
Idi agmatuonen, inyawis ni Apo Galuz iti pannakaituloy ti fellowship iti balayda kabayatan iti pangaldaw. Iti uneg ti van, imburburtia ni Fanny Gacayan ti naisalsalumina a pul-oy ken damgis ti angin a dimmagas kenkuana manipud iti pagtugtugawan ni Dr. Roger T. ken ti kaabayna a sangaili nga adda iti sanguananna. Agkaranalbuong gayyem!, inyarasaasna kano ken ni Mila a nangidanon met kaniak. “Ay ket ‘tay kamotiten a kaad-adaw dayta!” Bimtak dagiti naglalaok a garakgak.
Nadanonmi ti nawadwad a taraon iti pagtaengan dagiti Galuz a masarakan iti Loakan, Baguio City. Sakbay ti pangaldaw, nangidaton ti autor iti panagyaman a kararag. Kalpasanna, napnek manen ti bunggoy kadagiti kattuno a tilapia a napaabayan iti bugguong a makamatisan nga adda pay laokna a nalabbaga a sili-labuyo. Makabsog ti pansit ken chopsuey ni Pearlie, ti seksi ken naasikaso a kaingungot ni Zaldy. Rimmuar manen dagiti ice cream a natudok ken nalamiis a buko juice.
Idi agangay, itangtangaden dagiti kaputotan ni Bukaneg ti Remy Martin a balon ni Manong Abe Lazaga a dinagasna kano pay iti San Fernando sakbay nga immuli. Isu ti kaladawan a simmangpet iti Baguio. Adda met dagiti apostoles ni Gabriela Silang ken busel ni Aran iti laem nga an-andingayen ni Mrs. Pearlie Galuz. Naragsakankami a nakaammo a paset gayam ti biag ti pamilia Galuz ti magasin a Bannawag. Makita a dagus dagiti binunton a daan a Bannawag iti sikigan ti lamisaan ti uneg ti dakkel a balay. Adda pay libro ni Apo Rey Duque a napauluan iti No Agsuratka iti Sarita agraman iti naisurat a dedikasionna. Saanen a pinalusposan ni Fanny Gacayan a dumadaniw ti libro. Bulodenna kano ta ipaseroksna.
“Isublikto no sumaruno a panagkikitatayo, Apo”, impisok a sigud ni Fanny ti libro iti bagna. Immisem ni Apo Galuz.
Kalpasan iti makapnek a pangaldaw, inyawis ni Apo Zaldy Galuz ti panagpasiar ti bunggoy ti GUMIL La Union kadagiti naduma-duma a paset ti siudad ti Baguio.
Kabayatan iti pananglawlawlawmi ti siudad ti Baguio, saan a mamingga ni Apo Galuz nga agpakpakatawa iti uneg ti lugan. Impakatna ti laingna nga agsao iti Ibaloi ken Ifugao. Sinippaw met ni Manang Fanny Gacayan iti angaw ti taga-La Union. Nagpennek a a nagel-ellek da Appo a Roger Tangalin, Rudy Manongdo, Peter La Julian, Mila Renon ken ti autor. Adda iti bangir a lugan da Appo a Herminiano Calica, Roland Almoite, Joseph Sermonia, Pablito Alcantara ken dagiti sangaili a timmabuno iti miting.
Naserrek ti GUMIL La Union ti Camp John Hay a libre. Iti gate ti Camp John Hay, sinabatnakani ni Apo Joey Bello, ti agkabanuag nga opisial ti John Hay Management Corporation (JHMC) a mangtartarawidwid iti Historic Core ti uneg ti kampo. Nariknan sa ni Apo Joey Bello ti naragsak a panagba-bonding dagiti mannurat iti La Union ta pagammuanen, ibagana metten a taga-San Fernando City kano ti mommyna idinto a taga-Santa, Ilocos Sur ti daddyna. Innayonna pay nga agnaedda iti Capitol View Hills, Poro, San Fernando City. Iti dayta a kanito, ammomin a kumbinsido ni Apo Bello nga agkameng iti GUMIL La Union. Kas maysa a development planner, adu kano dagiti mabalin nga aramiden sektor pribado a proyekto iti siudad ti San Fernando a kas iti madama a maar-aramid iti uneg ti Camp John Hay. Anian a siddaawmi idi ipakaammona a mapan mangibatbati kadagiti napipintas a ken exotic a mula iti La Union Botanical Garden iti siudad ti San Fernando uray awan ti pangiyawatanna! Itukitna kano lattan dagitoy. Inrabakmi a makadanon daytoy napintas a duktal kadagiti lokal nga agturay iti siudad. Inkaritmi pay a no adda Camp John Hay iti pantok ti bantay, adda met maipagtangsit a Poro Point iti igid ti baybay. No iti ngato matannawagam ti nalamiis a tangatang, iti baba batokem ti danum no nadagaang. Anian a nagpintas a geographic mix ti bantay ken baybay! Nangisingasing ni Joey iti umuna a proyekto a mabalin a pagbuligan ti Camp John Hay Management Corporation ken ti GUMIL La Union: Maysa a live-in seminar-workshop para kadagiti young artist a maangay iti tanap ti Baguio wenno iti igid ti baybay ti San Fernando.
Ngem saan laeng a nagpatingga dita ti nasayaat a duktal. Iti iseserrekmi iti Bell House a nakaidulinan itan dagiti memorabilia daydi John Milton Hay, ti heneral nga amerikano a nakaipanaganan ti Camp John Hay, maysa a nabaked a lalaki ti simmabat kadakami, ni Apo Reynaldo Fangan a mangmanmanehar iti museo. Iti pannakaammona a taga-La Union dagiti mannurat ken periodista iti sanguananna, inyam-ammona a sigud ti bagina a taga-Rosario, La Union. Impasingkedna nga iti kanito nga umulinto manen ti bunggoy a bumisita, basta GUMIL La Union, most welcome latta! Ngem ti ad-adda a nagsiddaawanmi, managbasa gayam iti Bannawag ni Manong Reynaldo Fangan, sipud pay kano kinaubingna. Ket ti kano benneg ti daniw ti umuna nga ukagenna. Rinugianna nga imbiat ti marindaniw a panangi-tour guidena kadakami. Idi imtuodenmi no sino ti paboritona a mannaniw, saannan a nagulpe ta aduda kano a raemenna. Kinitami ni Apo Peter La Julian a sipapasnek a dumdumngeg iti mannaniw a tour guidemi.
Intuloy ni Apo Joey Bello ti nangipasiar kadakami nadumaduma a paset ti John Hay a kas iti Historic Core a pakasarakan iti Negativism Park, ti Bell House iti Siudad ti Baguio, Secret Garden, Happy Prison Park ken ti Ampitheater Fountain Garden. Iti ruar ti Camp John Hay, tinurong ti van a naglugan dagiti mannurat iti La Union a sinaruno ti back-up a lugan ni Apo Calica dagiti dadduma a pagpasiaran iti siudad a kas iti Wright Park, Masion House, Igorot Hill, Baguio Botanical Garden ken ti Haunted House nga addaan iti tunnel iti uneg ti daga a kumamang kano iti Katedral, Naitudo pay ni Apo Zaldy Galuz a nagpaay a host ken city tour guide ti bunggoy ti Philiex Mining Corporation agraman ti dalan a a sumalpot iti San Manuel, Pangasinan.
Kalpasan iti nawatiwat a panagpasiar iti siudad ti Baguio, inyawis ni Apo Archiemildo Pablito a mapanmi pasiaren ni Apo Jaime Agpalo sakbay nga agawid ti bunggoy. Ngem anian ta idi bumabakami manipud iti nagluganmi a van, saan metten a masarakan ni Manong Pablito ti balay ni Apo Jimmy Agpalo ta sabali kano metten ti nagnaanmi! Sus, naiyaw-awan metten ti naulaw a tour guidemi a nangiwanwan iti dalanmi nga agturong iti balay da Apo Jimmy Agpalo iti Engineer’s Hill. Epekto ngata daytan ti botelia nga imbalon ni Manong Abe iti San Juan, La Union ti pannakaiyaw-awan ni Manong Pablito ti Abra.
Ngem nagangayanna, nasapulanmi met laeng ti birbirokenmi. Idi addakamin iti sango ti balay da Apo Jimmy iti Engineer’s Hill, nagtext ni Manong Peter La Julian a nangitimbre nga adda kami iti sango ti balayda ngem saan sa a namati nga adda a talaga dagiti taga-GUMIL La Union iti gateda ta saan a rimmuar a sigud. Naguraykami. Ngem idi tuman-aw ti maysa a nalapsat a dayag iti tawa, a kaingungotna gayam, inyayabna a dumanonkami ta adda iti uneg ni Apo Agpalo. Idi ammomin nga adda ti rinantami iti uneg, impakatmi ti nangkanta iti maysa a kanta ti paskua iti naglalaok a tempo a nagtinnag a sintonado! Iti ilalaemmi, naklaat sa ti nalatak a mannurat iti GUMIL Benguet ta saan a nakatagari a sigud. Ngem idi madlawnan ngata a saan a tagtagainep ti kellaat a kaadda bisitana a taga-baba, immisem ket pinagtugawnakami. Kataktakderna kano ngamin manipud iti sango ti computerna. Nalabit, kalkalpasna a bimmisita iti bukodna a blogsite: http://kamalig.blogspot.com. Impakaammomi kenkuana ti kaaddami iti Baguio ket anian a ragsak dagiti umis-isem a matana! Saankamin a nagbayag ta sumipngeten.
Intulodnakami dagiti agama a Zaldy ken Richie Galuz iti terminal ti mini-bus a bumaba iti Siudad ti San Fernando. Ket iti isasagpat dagiti kameng ti GUMIL La Union iti Eso-Nice mini-bus, naggigiddankami a nangpayapay kadagiti agama, “Dios unay ti agngina, Apo!.” #
***********************************************************************************
Maragsakan a mangipakammo ti GUMIL La Union a mangangay iti Iluko Creative Writing Forum iti Function Hall iti uneg ti Graduate School Compound, Don Mariano Marcos Memorial State University, Gov. Ortega St., Siudad ti San Fernando (abay ti La Union National High School) intono Nobiembre 27, 2004. Mangrugi ti panagrehistro dagiti agsangpet a delegado iti alas 7:00 agingga iti alas 8:45 iti agsapa, kalpasanna sarunuen ti panglukat a programa iti alas 9:00.
Naisangsangayan a sangaili ken espiker, da Appo Edilberto H. Angco, 2004 Pedro Bukaneg Awardee ken Prescillano N. Bermudez, 2004 Carlos Palanca Awardee, maipanggep iti panagsurat iti maisalip a sarita ken daniw. Ni Apo Ernesto G. Gapasin, presidente ti DMMMSU a bayabayen ni Director Concepcion O. Bederion, ti mangpasangbay kadagiti bisita. Emcee ni Bert G. Bautista ti GLU. Agpaayto a forum facilitators dagiti kameng ti GUMIL La Union.
Adda registration fee a P150.00, Apo. Dawatenmi iti nasapsapa a panangipakaammoyo iti idadar-ayyo tapno mairamankayo iti madama a maisagsagana a participants’ profile ken visitor’s profile.
Ket no adda pay dadduma a saludsodyo maipanggep iti adda iti ngato, mabalinyo a kontaken dagitoy a numero: tel. (072)5755, (072)7107284, CP 09215337599 ken 09196906662. Mabalin met ti agsurat kadagiti sumaganad nga e-mail address: gumilaunion@yahoo.com wenno spade_bulletin@yahoo.com.
(ala wen, umaykamto ngata... intayo, kablagan, ta iblagtrayonto dagiti nagsasaritaanda...!)
Tuesday, November 09, 2004
RE: SALINONG NEWSLETTER/COVLLA REVIEW
Analisis Ken Panirigan Kadagiti Naisubmitar A Patarus Ti “Hall of Fame” SALINONG NEWSLETTER/COVLLA REVIEW.
Ni JIMMY M. AGPALO, JR
Brgy. San Antonio, Narvacan
Ilocos Sur
Narigat-a-nalaka ti agipatarus iti Iluko manipud iti English. Nalaka no dagiti gagangay a balikas. Ngem dagiti terminolohia, figure of speech, ethnic jargon ken lingo kasapulanen ditoy ti panangtimbang kadagiti tumaud a nawaya a patarus (free translation).
Iti nasuroken a maysa a dekada nga eksperiensak a kas agipatpatarus kadagiti anunsio, research, thesis, pamphlets fliers, ken dadduma pay, ti nalawag a maawatan dagiti target audience wenno nakaisangratan dayta ti kangrunaan nga ikkan iti importansia. Importante pay ditoy ti lugar daytoy nga audience. Pagarigan laengen, idi impatarusko ti Organic Act of Cordillera Autonomous Region (Constitution), ad-adda a naaramat ti Cordilleran-Iluko ngem ti Lowland-Iluko. Ket tapno saan met maparigatan nga agipatarus, kaw-iden ti kalakaan amin a panglakagan nga isu dayta ti Iluklish wenno Iluko-English.
Nailasagen ni Ilokano ti Iluklish a kas iti panangilasagna iti Naespaniolan nga Iluko. Uray iti agdama, saan a mailibak iti kinaadu dagiti espaniol a balikas iti Iluko. Kas iti baso (manipud iti vaso, baka iti vaca, kdp.).Saan met a mailibak ti Iluklish. (potbol, basketbol, basket, kdp.)
No dadduma, mas dominante pay ketdin dagiti Iluklish ngem kadagiti orihinal nga Iluko argot. Pagarigan laengen, ti balikas nga agtutubo, manmanon a mausar daytoy ta ad-adun ti mangusar ti balikas a tinedier; ti mangisursuro ket nasukatan iti titser; ti agyamanak iti tenkio; ti good bye iti gudbay; sori iti sorry. Gagangay ngamin a mangmangngeg dagitoy isu a nalaka a maawatan ken maakseptar. Ta saan met a nengneng ni Ilokano a di makaaw-awat.
Dumur-as met ti lenguahe. Ti lenguahe ket kanayon nga agsapsapul iti mangpabaknang kenkuana babaen iti pannakaitipon manipud iti sabali a lenguahe. Ta ngamin isu daytoy ti tulbek ti panagkikinnaawatan dagiti puli. Ti lenguahe.
No usigentayo, maysa nga idiom ti “HALL OF FAME.” Maysa nga expression a kaitutopan a kas balangat iti saan laeng a kalaingan no dipay ket karaniag iti bituen.
Napakaeksklusibo la unay ti idiom. Nairanta laeng kadayta a lenguahe a timmaudanna. No ipatarus iti sabali a lenguahe, awan iti siento porsiento nga eksakto a patarusna.
Iti lenguahetayo nga Iluko, adu met dagiti idiom a saan a kabaelan nga ipatarus ti asinoman a lenguahe iti siento porsiento a patarus.
Kas koma daytoy nga Iniiluko a balikas: DI MAKALAWLAW KILLEB.
Iti tekniko ti verbiage translation (word for word), kastoy ti patarusnan iti English: CAN NOT ENCIRCLE THE POT COVER. Saan a mabalin a kastoy ti patarusna, saan?
Ngarud no intayo iti tekniko ti thought translation, ket kastoy ti kaasitgan nga ammok: TWISTED PERSONALITY. No usigen, madi latta, saan? Nupay adda ti pagkaarngian ti TIRITIR A PERSONALIDAD (kababalin) ken ti DI MAKALAWLAW KILLEB, agduma met ti turongen ken kaipapanan.
No iti lohika, op kors, napateg la unay iti panangidasig no ania daytoy a balikas a kas “naig ti sarita” (parts of speech). A kas kadagiti sumaganad:
Pangnagan—noun
Sandinagan—pronoun
Tarabay—adjective
Kudit—verb
Bayabay—adverb
Pasakbay—preposition
Singgalut—conjunction
Salpika—interjection
Hall of Fame—adjective
Hall of Fame awardees—noun (wenno hall of famer?)
Ngarud, no maysa nga adjective, natural nga intay ngarud ipatarus daytoy a kas adjective wenno tarabay. Ta saan met ngarud a mabalin nga ipatarus ti adjective iti mays aa noun.
Dagitoy dagiti naisubmitar a patarus:
BALAY TI DAYAW
SARUSAR TAGIPATGEN
SALARAGUPAN NI KINALATAK (manipud iti salas kenpagraragupan)
PEDESTAL TI BALLIGI
SALINDAYAW (manipud iti salinong ni dayaw)SARINDAYAW (manipud iti sarusar ni dayaw)TAENG A BALANGAT TI
NAGSIRIBANPASDEK DAGITI TEDDEK
SALINONG-TALIMENG TI
NAINDAKLAN A TALUGADINGSAGUMBI TI TAN-OK
DAP-AYAN DAGITI TEDDEK
LAEM TI DAYAW
HULOPPEYM
AGAMANG TI KINATAN-OK
TAENG NI DAYAW
BENNEG TI KINAINDAKLAN
PAKARSO NI DAYAW
TAENG DAGITI MARAEM
BUBONG TI KINALATAK
TEMPLO TI TAN-OK
SALINONG TAGIPATGEN
SALINONG TI KINATAN-OK
DULIN (manipud iti Dagiti Umuna iti Literatura Ilokana Nangruna)
Malaksid ti HULOPPEYM nga Iluklish, amin ket noun (pangnagan) dagitoy a naisubmitar.
Apay a napasamak iti kastoy? Ngamin naipangpangruna a nakita dagiti kontribiutor dayta HALL ngem daydiay FAME. Isu a makita a dagiti patarus ket nakasentro iti dayta a HALL, isu a nagbalin a salinong, templo, bubong, taeng, pakarso, benneg, agamang, pasdek, sagumbi, kdp.
Awan iti nakadlaw ken nakasirok a mas importante dayta a FAME ngem dayta a HALL. A dayta a FAME ti kangrunaan nga ipatarus a saan ket a dayta a HALL.
Ta ania ti kayat a sawen ti HALL OF FAME? Isu daytoy ti KANGATUAN A PAMMADAYAW.
Ngem ti Hall of Fame ket maysa nga idiom. Ngarud, nasken ngarud nga ipatarus met sa kas idiom. Ti KANGATUAN A PAMMADAYAW ket too prosy. Isu a nasken a poetic ti linia. Sukatan dayta balikas a KANGATUAN iti mas poetic:
Iti verbiage translation technique:
Kapantokan
Kaaringgawisan
Katuktokan
Iti thought translation technique (in metaphor):
Karaniagan
Kaaduan iti Bituen
Iti verbiage translation technique, kaykayatko ti KAPANTOKAN A PAMMADAYAW.
Iti thought translation technique, kaykayatko ti KARANIAGAN A PAMMADAYAW.
Kadagiti naisubmitar, no choice, awan ti sabali a piliek no di ti HULOPPEYM. Ta isu laengen iti saan a noun. Otsenta porsiento ngata kadagiti Ilokano iti makaawat no ania ti kayat a sawen ti hall of fame, nga isu met laeng dayta huloppeym, a kas kadagitoy a balikas: tisiert, saidkik, akseptar, piriod, kdp.
Ken siento porsiento ngata nga amin nga Ilokano iti makaammo, a dayta a hall of fame ti KANGATUAN ken KARANIAGAN iti amin a pammadayaw. Ket asinoman a pakaibalangatan itoy, mabigbig a kas katan-okan (most noble). ##
Monday, November 08, 2004
Panagamiris iti Daniw nga Ekspresionismo
Panagamiris iti Daniw nga Ekspresionismo
(kolum,duyog)
Maysa kadagiti karirigatan nga amirisen a daniw ti ekspresionismo. Makapatunglab a batoken ti perlas nga ikutna.
Mabatok kadi? Wen, apay ket a saanen.
Maala kadi ti perlasna? Wen, apay ket a saanen.
Mabatok ken maala ti perlasna ngem saan amin. Saan a naan-anay a matagikua dayta a perlas a gameng, ta kukua dayta ti nangputar. Insangrat laeng ni nangputar ti putarna a kas behikulo tapno iruarna ti adda nga ir-iruken ti riknana. Iruarna no ania dayta a kayatna a daniwen. No ania man daytoy, nawaya a kas kawaya ti ulep nga agbaniaga iti law-ang.
Ta ania ngamin aya ti makunkuna nga ekspresionismo?
Expresionism--- works of art and literature in which the representation of reality is distorted to communicate an inner vision. The expressionist transforms nature rather than imitates it.
EKSPRESIONISMO----panangidatag ti kapanunotan, marikrikna, ken panirigan ti author iti maysa a banag, buya, langa ken dadduma pay a siwawaya la unay ken saanna a bigbigen dagiti nainsigudanen ken nalalataken a porma wenno presentasion. Daytoy a klase ti panagiparang ket sinarina ti alad ti realismo wenno ti nagbiag a panagiparang. Nakawaywaya ni author ditoy a nangiyebkas ti aniaman a kayatna a yebkas babaen iti daniw iti wagas a kayatna. Kastoy daytoy a teoria.
Ket tapno matiliw ti kaaasitgan amin a kaipapanan ti daniw, nasken ti panangaramat ti nauneg a panagamiris ken panagimutektek.
Nupay saan a matiliw ti eksakto a kaipapanan ti daniw ngem iti biang ti kritiko ken nangamiris, isu met daytoy ti ammona a kaaasitgan iti amin nga interpretasion ti kinaania ken kinaapay ti daniw.
Iti relasion ti kritiko ken ti author, agpadpadada a dua nga addaan iti nawaya a panirigan. No nakawaywaya ni author a nangisurat ti kayatna nga insurat, kasta met ti nangamiris ken nangimutektek. Isu a saan a makuna a sangagasut a porsiento nga eksakto nga interpretasion, ngem makuna met nga isu ti kaasitgan iti amin. Ta ti laeng mannurat ti makaibaga iti eksakto a kaipapanan ti daniwna.
Saan nga agdadamo kaniak daytoy a wagas ti panagiparang iti daniw. Uray idi saanak pay laeng a mannurat ket maysa kadagitoyen a porma ti daniw ti kaykayatko a basbasaaen ken tiltiliwen dagiti ipusda. A, saanak a nagarapaap nga agbalinto met a kas iti author no di ket umanayen ti pannakapnekko a mangiyebkas met iti bagik a “kasta ti ammok a kaipapanan dayta a daniw.”
Iti kaudian a National Convention ti GUMIL Filipinas sadiay Sto. Nino Beach, Santa, Ilocos Sur, adda ti maysa a nangikontes ti kastoy a porma a daniw. Siak ti maysa kadagiti hurado iti On the Spot Poetry Writing Contest. Nabayag nga inamirisko ti daniw. Nasken ti panagpagnapagna tapno matiliw ti “baddek” ti tunggal linia. Pangatiddogen ti daniw, sa ket up-uppat laeng a letra met ti inaramatna, dagiti letra A, B, C, D.
Kastoy man ti malagipko a grupo dagiti binatog ti daniwna:
ABCD
ABCD
A
A
A
AB
AB
ABC
ABCD
ABCD
A.
Iti pangatioddogen a daniw, naganasansa ti author adda dagiti linia a nasobraanna. Adda met nagkurang wenno limmagto. Adda ti nagappigud.
Kalpasan a nammuan ti resulta ti kontes, inasitgannak ti author ket dinamagna no ania ti kapanunotak iti daniwna. Inlawlawagko kenkuana a kontodo pay demonstrasion, uray isuna ket simmurot iti ar-aramidek. Kalpasanna, naamiris ngata ni author a talaga a nagbiddut ta kinudkodnan ti teltena, a diak ammo no nagatel wenno saan ket immisemen. Naraniag latta dagiti matana ta uray no saan a nangabak daytoy a daniwna, inyalat met ti sabali pay a daniwna (dua ti entrina) ti Maika-2 a Gungguna ti On the Spot Poetry Writing Contest nga inesponsoran ti Matshushita Corporation babaen ken ni apo Angel Calso a PR man.
Iti kabayagkon nga agam-amiris kadagiti daniw ken sarita, a diak man ammo no apay mas mas gustok pay ti agamiris ngem ti agsurat uray idi saanak pay laeng a mannurat. Natakuatak a ti kaasitgan a “pangtiliwan” ti ipus dagiti makunkuna nga ekspresionismo a daniw ket ti cadence, rhythm, beat, half-cadence, half-beat, half-rhythm ken kaarngida. Makita dagitoy babaen iti kanta.Ta daniw met dagiti kanta, kunayonsa! Daniw a nakawesan laeng iti nota.
Kadagiti dadduma, kaarngina dagitoy dagitay man ipapaeksamda nga ABSTRACT REASONING. A nasken a tiliwem ti ipusda. Ta talaga a makuna nga atap dagitoy a bunga ti panunot. Ngem no matiliw, ken ammomon ti pasikutsikut daytoy, maam-ammon metten dagiti nalalatak a mannurat iti lubong a “nagay-ayam” ti isipda ditoy a wagas, a kas kada: iti daniw, nalatak ditoy ni Arthur Rimbaud ken Charles Baudelaire ken dadduma pay; iti nobela, da Fyodor Dostoevsky, James Joyce, Virginia Woolf, and William Faulkner, kdp; iti painting, da Vincent Van Gogh, Paul Gauguin, ken Edvard Munch, kdp; iti drama, da Kaiser, Toller, ken Wedekind, kdp; a, aduda, kailian!
Maysa laeng met daytoy kadagiti a Principles of Psychology. Pagarigan laengen, kuna ni Friedrich Nietzsche: “God is Dead!” Ket wen a. No ti Dios ket Kappia. Ti Kappia ket Dios. No natay ti Dios, di natay met ti kappia? Iti literal, kayatna a sawen, no saan a nabigbig ti Dios, awan ti kappia, ta ti Dios ket isu met laeng ti kappia. Dayta man a lohika!
Ta adda met lohika dagiti sinurat.
Ta adda met sikolohia dagiti sinurat.
Dagiti kakastoy a sinurat ket saanna laeng a batoken ti kinauneg ti isip dagiti dear readers no di pay ipaayna ti rangtay ti naun-uneg a pannakaawat kadagiti ad-adu pay nga agur-uray a sinurat a nasken nga awaten ken ibagasan.
Kastoy ngamin ti makunkuna nga arte iti literatura. Nasken nga ibagasan samonto kanen, a kas iti kinaimas ti mangan iti tsokolate no ikkaten ti ukisna wenno balkotna. No dimo maukkisan, saan a para kenka. Para iti sabali. Bay-an ngarud nga agtungpal daytoy a sinurat para iti nakaisangratanna.
Ket nasken ti pannakidanggay iti allon ti daniw babaen kadagitoy a “pangtiliwan” tapno maibuyog ti rikna kabayatan iti panangamiris. No saan a maibuyog ti rikna, wenno saan nga itulok ti rikna a maiyagus iti agus ti daniw, makuna a saan a makaparnuay iti makapnek a resulta ti panagamiris. Saan nga umanay dayta buya a naibaskag. Saan nga umanay dayta buya a naisurat, ta saan a dita ti yan ti kinapintas ti daniw ta adda iti unegna. Nasken ngarud a serkem dayta a daniw iti unegna tapno mabuyam ti kinapintasna. Ditoy metten a maamirismo ti kinaania ken kinaapay dayta a daniw.
Iti napalabas a sinurattayo maipapan iti daniw, nadakdakamattayon daytoy a banag. Naisuratda payen iti libro a DUYOG TI SINGASING I. Dagidiay ngay daniw a kas iti maysa a tulnek (period) iti tengnga ti koponban, dagiti dandaniw a naputar babaen kadagiti panagay-ayam kadagiti tutulnekan ti makinilia (keyboard itan kadagiti haytek) ken adu pay a panagay-ayam ti author ken ti isip ti author ket pagamuan nakaputaren iti daniw a naisupadi kadagiti kaadduan no dipay ket isu amin a daniw.
Ti pannakaputar ti daniw ditoy ket kabayatan nga agay-ayam ti utek ti author. No ania dayta nga ay-ayamen ti utekna, nawaya met daytoy a nangisurat. Ti resulta, isu dayta ti maaw-awagan iti ekspresionismo—nawaya a panangibaskag iti no ania dayta nga “inay-ayam” ti utek.
Isu a nasken met ti “pannakiay-ayam” iti kararua ti daniw tapno maammuan ken makatiliw kadagiti palimedna. Nasken nga ag-binding-kayo met a dua, sakayto agay-ayam iti bending. (Adda latta a ti bending ko kayatyo nga ay-ayamen.)
Mangitedak ngarud man ti maysa nga ehemplo ti daniw. Daniw ti maysa kadagiti mabigbigbig a mannaniw iti Iluko iti agdama a panawen, ni Roy Aragon. (dinawatko ti pammalubosna a mausar daytoy daniwna).
annay
1) ay!
2) naa...
3) naa...
4) naa...
5) naay... naay!
6) ay!
7) ay, ay, ay, ay!
8) naay... naay... naay!
9) ay!
10) aya? naa... ay!
11) ay, ay, aya? aya? naay!
12) ay... naa... naa... naay, ay, ay, ay...
13) ayna... ayna... ay... ay... AYYYYY...
14) ayna, ayna, ayna, ayna, ayna, ayna!!!
15) annay..! annanay... ayna, ayna, annay..! annay!!! annay!!!
16) naa! naa! naay! ay! ayna... ayna! nanay! nanay!!!
17) ayna!!! ayna!! ayna! ayna, ayna... ayna aya!
18) aynaaynaaynaaynaaynaaynaaynaaynaaynaaynaaynaaynaaynaaya.....
19) ayaaynaaynaaynaayna.. ayna, aya, AYNAAAAA... ay... ay... ay...AYYYYY!
20) ayna... ay, ay, ayna...
21) ay...
22) ay...
23) ay...
24) ay... aya... aya...
25) yanna?
26) yanna? yanna?
27) yanna? yanna? yannan?
28) yanna? yanna?
29) yanna?
30) yannan!
Daniw ni:Roy V. Aragon
Mabasa, Dupax del Norte
Nueva Vizcaya
Adda dagiti tallo dita a balikas a nakapital. Iti linia 13 ken 19. Siak iti nangkapital kadagita. Saan a nakapital iti orihinal a manuskrito. Kinapitalko ta dayta ti nakitak ken naamirisko a kabayatan ti panagay-ayam ti isip ti author ket “nasubraanna” wenno bileg ngata ti pulso ti ket dina napuotan a simmubra ti litek dagiti letra. Makuna a maysa typo error. Ta ngamin no pumitik no kuan ti pulso ti mayso a mannurat ket no dina maaguantaran ti pulsona ket mapasamak ti panagsobra no diman ti panagkamtud.
Wenno dayta ngata met ti nagkamtudak iti panangamiris ken panangimutektekko? Ti laeng author ti makaibaga.
Kapada met laeng daytoy a daniw dayta nay ABCD a daniw nga immuna a nadakamat.
TI INTERPRETASIONKO ITI DANIW NI ARAGON.
Talo a letra ti inaramat ti author ditoy: A, Y, N.
No mano ti bilang ti letra, isu a talaga ti bilangna ken bilang nga irepresentarna, a kas koma kadagitoy a linia:
1) ay!
2) naa...
3) naa...
4) naa...
5) naay... naay!
6) ay!
7) ay, ay, ay, ay!
Interpretasion:
1) 1-1!
2) 1-2…
3) 1-2…
4) 1-2…
5) 1-2-1…1-2-1!
6) 1-1
7) 1-1, 1-1, 1-1, 1-1!
No agaramat iti exclamation point, natural a nangato a timek daytoy a kas iti sagudayen dagiti linteg ti diacritical marks in writing. No comma, aggudeng, no ellipses met (dagiti grupo ti tulnek) normal a pannakaibalikas.
No suroten daytoy nga interpretasion agingga iti gibus, madlawtayo a ti narrator ditoy ket maysa a command leader wenno platoon leader wenno adjutant wenno asino la ditan a makabael a mangkoman wenno mangimando ti maysa a martsa wenno parada.
Tapno matiliwmo ti imasna dear readers, nasken ngarud a kompasam dagiti diktar wenno ti ibagbaga ti command leader, nasken nga agmartsaka met. No maturposmo ti martsa ket maapresiarmo ti naited kenka a command, maapresiarmo metten ti kinapateg ti daniw. Makuna metten a natiliwmo ti kayat a sawen ti daniw.
Saan laeng nga iti marsta ti pakaaramatanna ti command, no dipay ket iti diaging. Padasem nga ikabesa ti command daytoy a daniw ket isu ti kompasam a command kabayatan iti inka panadiaging ket saanka unay a mabannog ta maysan daytoy a CHANT.
Ti CHANT ket katukadna met laeng ti kanta.
Ket no limmansad iti puso ken riknam ti command ti daniw, itayoknaka metten iti yuyeng ti kinadayag ti daniw. Ti daniw a kas arte. Ti daniw a kas ekspresion.
Ti daniw a kas expressionismo.
Ti daniw a nawaya a dinaniw ti author.
Ti daniw a nawaya nga inamiris ken immutektekan dagiti managayat nga agamiris ken agimutektek. ##
eng_Latn eng_Latn zho_Hans ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn por_Latn cym_Latn ilo_Latn eng_Latn isl_Latn vec_Latn ilo_Latn ilo_Latn zho_Hans ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn fao_Latn ilo_Latn pag_Latn ilo_Latn zho_Hans zho_Hans ilo_Latn eng_Latn eng_Latn ast_Latn cat_Latn vec_Latn ilo_Latn bem_Latn cat_Latn ilo_Latn jav_Latn eng_Latn ilo_Latn ltz_Latn lim_Latn ilo_Latn jav_Latn zho_Hans ilo_Latn ilo_Latn fin_Latn srd_Latn zho_Hans ilo_Latn ilo_Latn plt_Latn ilo_Latn oci_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn ron_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn zho_Hans eng_Latn unk ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn bjn_Latn fur_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn swh_Latn glg_Latn pag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn bam_Latn lij_Latn kin_Latn kon_Latn cat_Latn pag_Latn ilo_Latn sun_Latn eng_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn fra_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn tgl_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn pag_Latn war_Latn ilo_Latn eng_Latn tgl_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ceb_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn grn_Latn grn_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn tur_Latn tur_Latn grn_Latn grn_Latn grn_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn kab_Latn tgl_Latn yor_Latn yor_Latn yor_Latn ilo_Latn tgl_Latn tgl_Latn ilo_Latn tgl_Latn som_Latn kab_Latn wol_Latn som_Latn som_Latn kab_Latn fuv_Latn som_Latn som_Latn som_Latn som_Latn tgl_Latn tgl_Latn tgl_Latn kab_Latn knc_Latn knc_Latn ilo_Latn knc_Latn knc_Latn hau_Latn oci_Latn ast_Latn ast_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn tgl_Latn yor_Latn yor_Latn yor_Latn ilo_Latn tgl_Latn tgl_Latn vec_Latn unk unk unk unk unk unk unk ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn