ni Mancielito Tacadena
Babai a mannalon… ay, inheniero pay kaka… ket tuladentayo man ketdi tapno rumang-aytayo met, ammom ‘ya, no masurotantayo ti stylena…
Kastoy koma dagiti mannalontayo, ania? Bareng rumang-aytayon…
Sigud nga Agricultural Production Manager iti Ilocos Sur Tomato Paste Plant agingga iti panagserra daytoy idi 2008, mabalinna koma ti agtrabaho iti sabali pay a kompania a makasapul iti kas kenkuana a graduado iti BS Agricultural Engineeering ta agtawen laeng isi isuna iti uppat a pulo ket lima ngem kinaykayatnan a sinukay ti bukodna a talon. Dayta ni
Pinasetpasetna ti 1.5 ektaria a dagana iti asideg ti pagtaenganda ket rinugianna a minulaan iti nadumaduma a natnateng kas iti paria, kamatis, ken papaya a binallaballaetanna iti sili nga aruoy-oy ken karabasa iti sirok kas intercrop.
Iti maysa a paset, nagpatakder iti piggery ket nangtaraken iti sangapulo a paganaken a baboy (takong) ket dagiti maiyanak dagitoy ti tinarakenna met kas fattening. Ita, addan nasurok limapulo a fattening ni Manang Felidel a tartaraknenna ken dagiti katulonganna iti farm. Adda metten bukodna a bula nga us-usarenna a a mangdakay kadagiti takong a saanen a masapul pay nga agbayad iti bula iti kanito nga adda agmaya kadagiti tarakenna.
Tapno makainut iti gastos, isuna metten ti nagaramid iti bukodna a pagpakan kadagiti tarakenna a baboy. Babaen iti panamagtitiponna kadagiti kangrunaan a sangkap iti panagaramid iti feeds kas iti tuyo, corn meal, soya meal, asin, apog, tagapulot ken dadduma pay a ramen, isun daytoy ti pagpakanna kadagiti baboy iti inaldaw.
Segun ken ni Manang Felidel, umabot iti P250-P300 ti laklakaan ti maysa a sako ti homemade a feeds no ikumpara iti komersial a feeds. Kayatna a sawen addan nayon a ganansiana gapu iti panagaramidna iti bukodna a feeds. Malaksid iti dayta, awan ti madi nga angot ti rugit dagiti tarakenna nupay awan ti kalub ti 7 by 7 a metro a tangke a pinaaramidna a pakaurnongan dagiti rugit ken danum a pinagsibog kadagiti kulungan. Addaan met daytoy iti kauneg a dua a metro.
Bayat met ti panagtalonna, naduktalanna nga agkurang iti sustansia a zinc ti daga a mulmulaanna. Saan ngarud unay a napintas ti apitna kadagiti mulana a nateng. Ditoy a napanunotna nga ipadas a ti danum manipud iti septic tank ti rugit dagiti baboy ti usarenna a pagsibog tapno agserbi payen nga abono kadagiti nateng.
Ti resulta? Nabaludbod dagiti nateng ket malaksid nga immadu, simmalun-at pay dagiti naibunga dagitoy. Kayatna ngarud a sawen nga addaan iti sustansia ti danum manipud iti tangke a masapul dagiti mula. Nayon manen a kita dayta para ken ni Manang Felidel ta saanen a naggatang pay ken nagusar iti komersial a ganagan kadagiti natnatengna. Kaykayatda payen a gatangen dagiti produktona ta maawagan metten dagitoy iti organic vegetables.
Addaan met ni Manang Felidel iti bukod a nursery iti abay ti balayda. Kinunana a dakkel ti maitulong daytoy ta makapagbunubon latta uray tiempo iti bagyo isu a nupay adda dagiti madadael a mulana no maduprak iti bagyo ti lugarda, adda madadaan nga isukatna kalpasan ti bagyo. Makauna ngarud a makauna isuna nga agapit ta kasapulan pay met la no kua dagiti dadduma ti agpatubo iti bunubon sakbay a makapagmulada.
Maysa pay a pagsayaatanna, makapagmula latta iti kayatna a nateng uray off season wenno saanna a tiempo. Ket gapu ta adda laeng ti nursery iti abay ti balayda, inaldaw a matartaripatona dagiti bunubon.
Idi kalkalpas ti Bagyo Pepeng, nagmula isuna iti paria iti 1,200 metro kuadrado a sinilong. Gimmasto isuna iti P8,000 iti panagpatakder iti pagpakalatkatan a kawayan, P600 iti bukel ken mapan a P15,000 iti panagpatrabaho (labor). Agingga ita pagap-apitanna pay laeng dagiti mulana ket nakaganaren iti aganay P45,000 manipud iti daytoy.
Gapu ta natnattuang dagiti mulana a papaya idi Bagyo Pepeng, binaliwanna ti nagmula iti 90 a kapuon iti 1,300 metro kuadrado a talon idi Enero.
Kunana a naggapu sadiay Taiwan dagiti bukel ti papaya nga inusarna. Kalpasan kano ti innem a bulan wenno inton Hunio, mangrugin nga agbunga dagitoy. Iti umuna a panagbunga, gagangay kano a P500 ti paglakuan iti bunga ti kada pinuon. Nalawag ngarud a P45,000 ti paglakuanna iti 90 a pinuon a mulana.
Iti sumarsaruno a panagbunga dagitoy ad-adunto manen ti maibungada. Kinuna pay ni Manang Felidel a kada dua a tawen, sukatanna dagiti mulana a papaya ta bumassitton ti maibunga dagitoy isu a kasapulan a mapabaro. Makadkadanon iti siudad ti Batac, Ilocos Norte ken siudad ti San Fernando, la Union dagiti bunga ti papayana ta umay ang-angkaten dagitay aglaklako iti empanada.
Malaksid kadagiti nadakamat a panguartaan ni Manang Felidel, agmulmula pay isuna iti hybrid a pagay ken mais iti masurok gudua’t ektaria a paset ti farmna.
“Saankayo siguro a mamati ngem nakagatangak iti kotsek a brand new iti maminsan laeng a panagapitko iti talon ken maminsan a gulpe a panaglakok kadagiti baboyko a fattening” siiisem nga inestoria ni Manang Felidel.
Naaddaan idin iti gundaway nga agnaed sadiay Hawaii kas migrante ngem idi ibagada nga agtrabaho kas teller iti bangko imbes nga iti maysa a farm wenno nursery a pangipakatanna koma iti ammona iti panagtalon, inkeddengna laengen ti agsubli iti Kailokuan tapno agtalon. Isu kano ngamin a talaga ti kayatna nga ubraen isu a sinublianna ti talon imbes nga agnaed iti paraiso a nagdappatan itan ti adu a Filipino, kangrunaanna dagiti Ilokano.
Kas nadakamat, graduado iti BS Agricultural Engineering ni Manang Felidel. Naturposna daytoy sadiay Tarlac College of Agriculture idi 1984. Nagtrabaho isuna iti Cotton Research Development Institute, Philippine Tobacco Administration, Northern Food Corporation, National Tobacco Administration sa iti Ilocos Sur Tomato Paste Plant sakbay a tinutokannan a sukayen ti bukodna a daga. Innala met isuna ti gobierno probinsial ti Ilocos Sur kas consultant iti Barang-ay Demofarm iti ili ti San Juan. Isu ti mangisursuro iti rumbeng a maaramid tapno agtultuloy a nalangto dagiti mula iti Pinakbet Farm uray pay iti kalgaw tapno agtultuloy a maap-apitan iti sibubukel a tawen.
Impakita ni Manang Felidel a saan a lapped ti kinababai tapno agtalon. Saan met a rumbeng a tagibassiten ti panagtalon ta napintas met daytoy a panguartaan no la ketdi maipakat a nasayaat dagiti teknolohia iti panagtalon. Padasenyo man ngarud nga aramiden dagiti ar-aramiden ni Manang Felidel iti farmna ket sigurado nga umadu met ti maganaryo a kas kenkuana.@
srd_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn