Komentario ni Eden A. Alviar
NAPNUAN iti kaipapanan a linagip dagiti Pilipino ti maikatlo nga anibersario ti iduduprak ni Supertyphoon Yolanda iti Pilipinas nangruna sadiay Eastern Visayas idi Nobiembre 8, 2013.
Narungsot dayta a nakapigpigsa a bagyo ta nasurok a 6,000 dagiti natay, ginasut a ribu pamilia dagiti naapektaran ken gasut a billion a pisos ti gatadna dagiti nadadael. Agingga iti agdama ket adu pay laeng dagiti saan a nakabangon ken agnanaed kadagiti relocation center iti laksid ti panagayus dagiti nagadu a pondo manipud iti gobierno ti Pilipinas ken iti ballasiw-taaw ken kadagiti non-government organizations iti lubong.
Sakbay ti maikatlo nga anibersario ni Bagyo Yolanda, dimmuprak met iti Amianan a Luzon, ni Supertyphoon Lawin a nangibati iti adu a billion ti pategna a nadadael ken ginasut a pamilia a naapektaran no man pay bassit laeng dagiti natay gapu iti nasapa a panagsagana ti gobierno ken dagiti umili.
Maibasar iti panagadal dagiti sientista dagitoy dua a bagyo a nangbasnot iti Pilipinas ket bunga ti abnormal a pasamak a “climate change” wenno “global warming” gapu iti ipupudot ti lubong a pinarnuay ti nangato a lebel ti greenhouse gases a naurnong iti tangatang, ken pannakadadael ti ozone layer a manglapped iti makadangran a radiation. Bunga daytoy ti nakaron a pannakasabidong ti angin gapu kadagiti adu nga asuk manipud kadagiti planta, makina, lugan ken panagpuor, ken pinakaro ti agtultuloy a pannakakalbo dagiti kabakiran ken pannakapukan dagiti adu a kayo a mangsusop kadagiti carbon dioxide.
Tapno mapalag-an ti epekto ti climate change, naangay ti panagtataripnong dagiti lider dagiti nasion ken pagilian sadiay Paris, idi Nobiembre, 2015 para iti Climate Change Summit tapno tratarenda ti panangpababa ti kaadu ti greenhouse gas. Inrepresentar a mismo idi ni Presidente Benigno Aquino III ti Pilipinas. Naallukoy dagiti delegasion ti Pilipinas dagiti lider ti nagduduma a pagilian iti peggad a parnuayen ti climate change gapu iti padas dagiti Pilipino iti iduduprak ni Bagyo Yolanda.
Idi Disiembre 12, 2015, naaramid ti Paris Climate Change Agreement tapno dagiti mangaprobar a pagilian ket ikagumaanda a limitaran ti parnuayenda a greenhouse gas. Daytoy a katulagan ket panangikagumaan dagiti pagilian iti saan nga ingangato iti 2 degrees Celsius ti temperatura. Nagbalinen nga International Law ti Parish Climate Change Agreement kalpasan ti panangratipikar dagiti 97 a pagilian.
Immunan nga impalgak ni Presidente Rodrigo Duterte iti saanna a yaanamong iti Paris Climate Change Agreement gapu iti sigud a pammatina a lapped dayta iti panagdur-as ti industrialismo iti Pilipinas. Ngem nagbaliw ti pangngeddengna kalpasan a dandani amin a kameng ti Gabinetena ket pumabor iti Paris Climate Change Agreement a daytoy ket para ti sapasap a pagsayaatan ti pagilian.
Ti pannakaipasngay ti Paris Agreement ket bunga ti napaut a gannuat ti United Nations Framework Convention on Climate Change a nabukel idi 1992 babaen kadagiti 196 a delegado. Idi naangay ti 2009 Copenhagen Climate Change Conference ket pinarnuayna ti Copenhagen Accord. Dayta ket napalawa ken naadaptar idi 2010 kas Cancun Agreements a dagiti pagilian pakairamanan ti United States, China, European Union, ken India ket nagkari a pababaenda ti panagpataud iti greenhouse gas sakbay ti 2020. Napagtutulaganda pay ti mangiwayat kadagiti mekanismo kadagiti dumurdur-as a pagilian a mangpababa ti greenhouse emission. Idi 2011, ti Climate Change Conference sadiay Durban, South Africa ket intudingda ti 2015 kas deadline para iti International Agreement iti amin a pagilian. Ti Paris Agreement ket isu ti pakatungpalan ti pannakabukel ti Post 2020 agreement.
Ti Paris Agreement ket mandarenna dagiti nangaprobar a pagilian, nadur-as man wenno saan nga ikagumaanda a trataren ti climate change. Dagiti pagilian a responsible iti 97a porsiento iti global emissions pakairamanan ti China, US, India ken dadduma pay a naprogreso a pagilian ket nagkarin para iti bukodda a Nationally Determined Contributions no kasano a sanguenda ti climate change. Dagiti pagilian inton 2020 ket sublianda dagiti karida, ken ad-adda pay a pasayaatenda dagiti gannuatda a mangpababa iti greenhouse emission sakbay ti 2030.
Naipalaon pay iti Paris Agreement ti natibker a sistema iti transparency and accountability para kadagiti pagilian tapno mangisaganada iti report iti greenhouse inventories and projections a repasuen dagiti technical expert. Dagiti pagilian ket agtitinnulongda nga agpataud ti pondo a mangtulong kadagiti napanglaw a pagilian a mangadaptar kadagiti ekonomia a nababbaba nga asuk dagiti pataudenna.
Ti Paris Agreement ket saanna a naan-anay a solbaren ti parikut ti climate change, ngem daytoy ket tulonganna dagiti pagilian nga agsagana para kadagiti sumaruno a pasamak a parnuayen ti panagbaliw ti klima iti sangalubongan kadagiti masungad a dekada tapno mapalag-an ti epekto daytoy a panagbaliw ti klima.
Nagballaagen dagiti sientista a mabalin a sumangbay dagiti ad-adu ken napigpigsa ken narungrungsot a bagyo kas resulta ti climate change. Nagballagda pay ti pannakatunaw dagiti yelo iti taaw iti Antartica no agtultuloy ti ipupudot ti lubong ket parnuayenna ti nakaro a layus ken pannakalapunos dagiti nalawa ken nababa a paset ti daga a mangkettel ti biag iti lubong.
Napadasenen dagiti Pilipino ti kinarungsot dagiti nakapigpigsa a bagyo a pinataud ti climate change ket no saan a malapdan daytoy nga abnormal a pasamak ket mabalin nga ad-adunto pay a didigra ti lak-amen ti Pilipinas. Nangruna ta naisaad ti pagilian iti paset ti lubong a pakain-inawan dagiti adu a bagyo iti Pacific Ocean. Kas maysa a napanglaw a pagilian, marigatan la ketdi ti Pilipinas a sumango kadagiti agsasaruno a kalamidad a sumangbay iti pagilian.
Nasayaat ta nagbaliwen ti desision ni Presidente Duterte ta aprobarannan ti Paris Agreement. Kaasmang dayta ti responsibilidad dagiti Pilipino a mangpababa ti parnuayenda nga asuk babaen ti pannakalimitar ti panagandar dagiti coal power plant ken dagiti industrial plant wenno pabrika. Kasingin dayta ti pannakatiped ti asuk a parnuayen dagiti adu a makina ken lugan, ken pannakaipawil dagiti nakasanayan a panagpuor kadagiti basura ken dagiti banag a maibilang a saanen a kasapulan.
Iti pannakaipakat ti Paris Agreement, saan laeng a ti gobierno ti addaan responsibildad iti pannakaipatungpalna ngem mairaman amin nga umili. Nasken daytoy tapno masaluadan ti lubong para iti agdama ken sumaruno a henerasion.#
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn