Nota Bene: Kolum ni Errol L. Abrew
(Maikapat a paset)
Ket iti daytoy di maidisso ken barusngi a kasasaad ti sistema ti pinnulitika agtuloytuloy babaen iti pannakabigbig nga iti kagimongan a nalaus iti kinakurang wenno kina-awan dagiti serbisio a kalbario ti kaadduan, daytoy ti agserbi a paratignay kadagiti agilinlinteg tapno sungbatanda dagiti personal a panagkasapulan dagiti iturayanda. Numan pay saan met a daytoy ti pudno a trabahoda, ngem isu met daytoy ti mangpadakkel iti gastos no kumandidatoda. Ti kinakurang iti panangtingiting iti panaggidiat ti gobierno ken politika per se, isu met ti pannakaiyusuatda iti papel a kas pagkamangan ti amin, a kasla man datay godfather ti Mafia a mangprobitsiar iti amin, a nailaksiden ti papelda a kas mammanday iti linteg.
Ket nagbalin laengen a temporario a trabaho ti panagpanday, iti kasdiay a kasasaad, makuna pay ketdin a mabalinen a suktan ti Kongreso iti kasla bassit a commission a buklen ti full-time a professional experts iti polisa ken panagpanday iti linteg. Ngem sumangdo met daydiayen iti prinsipio ti makunkuna a mangibagi a demokrasia (representative democracy).
Kas nasaomin, iti sapasap, di met komunkontra dagiti botante iti kapanunotan nga ikkanda iti karbengan dagiti pannakabagida a mangibaga no ania dagiti proyekto a maipatungpal. Ti la dida kayat a maipalubos no mabalbalin isu ti di koma pannakasayang dagiti pondo a mausar wenno maibolsa ti kuarta dagiti umili gapu metten iti di nalinteg a pannakausar ti bileg. Ket naipakita ti pork barrel scam a nakaikonektaan ti network ni Napoles nga agtuloy ti korapsion no nalawa ti pagibatayan iti pannakaimplementar ken saan a nalawag no sino dagiti agsungbat iti responsibilidad.
Awanen ti mangadmiter
Kas maekspektar, kadagiti mammanday a nagbalin a kliente ti JLN group of companies, awanen ti mayat a mangadmiter iti responsibilidad iti pannakaimplementar ken pannakabantay dagiti proyekto a binigbigda tapno maponduan. Ket ipambar metten dagiti implementing agencies nga isuda laeng ti nagbalin a rangtay iti pannakaiwaras ti pondo ket itudodan dagiti LGUs (local government units) nga isu ti agsungbat ken mapabasol. Kuna met dagitoy, iti bueltada, a ti responsibilidad ket adda kadagiti NGOs a nadutokan a mangideliber kadagiti serbisio ken ramramit. Impetteng met dagiti NGOs a naitedda dagiti nasao a serbisio ken ramramit ngem saanda metten a mapabasol no dagidiay immawat ket peke wenno saan. Awan met kano ti naaw-awat dagiti nailista a naikkan. Awan dumada kadagiti bakes/sunggo a magsikuna: see no evil, hear no evil, feel no evil, taste no evil.
Idiayen a makita no kasano ti kadakkel dagiti kuarta a naited kada puntos ken tukad iti kawar ti korapsion. Ayan ti imasna, saan a kas karina nga adda mapabasol wenno agsungbat, malaksid laeng ti kababaan a clerk iti agpang iti gobierno a nakaawat kadagiti project proposals. Ket iti daytoy a naganar a modelo iti negosio a nalawag a dinesinio ni Napoles para iti aglawlaw ket nalaka a tuladen, ngem ti mangpaadda ken mangtaraken kadagiti kangrunaan a kontak iti kada opisina ket ikkanna met iti panawen.
Isu a di nakaskasdaaw a dagiti met laeng kasabwat ni Napoles – Benhur K. Luy ken Merlina P. Suñas ti timmaud a whistle blowers iti daydiay a kaso. Nakuna ni Napoles a nagaapada idin ta kayat metten dagitoy dua ti sumina ken mangaramid iti sabali a sangana a bukodda. Nalawag ngarud nga awan solusionnaa daytoy a problema, iti pannaka-imbestigar wenno pannakadusa daytoy a sindikato. Sigurado la ketdi nga adun nga operators ti napatanorna ngem agpalpaliiw laeng dagitoy pangur-urayanda iti panagbaaw ti napudot nga isyo. Ta ti modus operandida ket isu met la a wagas a naabel iti isu met la a pannakaammo iti political systemtayo, nga adda dakkel a kuarta a maganab, a tunggal opisial iti gobierno ket addaan iti katukad a kantidad, a daytoy ket mairaman ti amin a mapasuksokan ken uray pay no adda imbestigasion, apaman a masebseban ti pungtot dagiti umili, awanto la ket ti mabalud, saan la ket a makadangran dagitoy iti sistema iti pinnulitika.
Ti kangrunaan nga argumento
Ti kangrunaan nga argumento iti daytoy a kapanunotan ket ti sistema politikatayo ket inggamerna ti korapsion iti operasionna tapno mamantiner daytoy. Iti ababa a panao, ti korapsion isu ti biag ti sistema. Ket ti basol ti sistema isu ti kaadda dagiti sumukat a mangituloy ti korapsion. Awan ti siasinoman a makapagbalbaliw malaksid laeng iti napursige ken awan sarday a panangsarunson a mang-pressure manipud iti ruar ti sistema. No dagiti institusional a sistema – dagiti mass media, ti Simbaan, ti sistema iti ekonomia, linteg, kultura ken dadduma pay, karamanen dagiti militante ken protesta iti kalsada – ket makaparnuay iti sangsangkamaysa a tabbaaw ken protesta ken pasidumri iti aramid dagiti korap, awan ti maaramidan ti sistema politika no di agamalanga, agpanunot ken agreporma.#
srd_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn