Kapitulo 10
Intandudona ti Pudno a Panagdayaw
1, 2. (a) Ania ti pakarigatan dagiti kailian ni Elias? (b) Ania nga ibubusor ti nakaipasanguan ni Elias idiay Bantay Carmelo?
BUYBUYAEN ni Elias ti bunggoy bayat a sumangsang-atda iti Bantay Carmelo. Madlaw ti kinapanglaw ken panagbisin dagiti tattao uray agbannawag pay laeng. Dakkel ti epekto kadakuada ti tallo ket kagudua a tawen a tikag.
2 Kaduada a sumangsang-at dagiti 450 a mammadto ni Baal, a natangsit ken makapungtot unay ken Elias, ti mammadto ni Jehova. Pinapatay ni Reyna Jezebel ti adu nga adipen ni Jehova, ngem situtured latta a binusor ni Elias ti panagdayaw ken Baal. Ngem agingga kaano a makapagtalinaed a natibker daytoy a propeta? Mabalin a pagarupen dagita a papadi a saan a kabaelan ida ti maymaysa a lalaki. (1 Ar. 18:4, 19, 20) Dimteng met ni Ari Acab a nakasakay iti naarian a karuahena. Awan met a pulos ti panangisakitna ken Elias.
3, 4. (a) Apay a maamak ni Elias idi agbannawagen? (b) Ania dagiti saludsod nga usigentayo?
3 Agmaymaysa iti dayta a tiempo ni propeta Elias. Bayat a kumitkita ni Elias, ammona a dandanin mapasamak ti kapatgan a panagsalisal ti naimbag ken dakes a di pay pulos napasamak idi. Ania ngata ti rikna ni Elias idi agbannawagen? Maamak ta maysa met a “tao nga addaan rikna a kas kadatayo.” (Basaem ti Santiago 5:17.) Ngem masiguradotayo daytoy: Gapu ta nalikmut kadagiti tattao nga awanan iti pammati, ti apostata nga arida, ken dagiti mammapatay a papadi, narikna la ketdi ni Elias nga awan gawayna.—1 Ar. 18:22.
4 Ngem apay a naipasango ti Israel iti kasta a kasasaad? Ken ania ti masursuroyo iti daytoy a salaysay? Usigentayo ti nabileg a pammati ni Elias ken no kasano a makatulong dayta kadatayo ita.
Agpatinggan ti Napaut a Panagdangadang
5, 6. (a) Ania a pannakidangadang ti nakaipasanguan ti Israel? (b) Kasano a napagpungtot ni Ari Acab ni Jehova?
5 Iti dandani intero a panagbiagna, nakita ni Elias no kasano a nabaybay-an ken naikuspil ti pudno a panagdayaw iti ilida. Makidangdangadang idi ti Israel iti napaut a panagsalisal ti pudno ken palso a relihion, ti panagdayaw ken Jehova a Dios ken ti panagdayaw iti didiosen dagiti nasion iti aglawlawda. Idi kaaldawan ni Elias, dimtengen ti kangitingitan dayta a dangadang.
6 Ni Ari Acab pinagpungtotna ni Jehova ta innalana kas asawa ni Jezebel, ti anak a babai ti ari ti Sidon. Determinado ni Jezebel a mangisaknap iti panagdayaw ken Baal iti nasion ti Israel ken mangtalipupos iti panagdayaw ken Jehova. Dagus a simmurot ni Acab iti pagayatanna. Nangibangon iti templo ken altar para ken Baal ken indauluanna ti panagdayaw iti daytoy a dios dagiti pagano.—1 Ar. 16:30-33.
7. (a) Apay a makaparurod ti panagdayaw ken Baal? (b) Apay a masiguradotayo a saan nga agkontra ti linaon ti Biblia mainaig iti kaunday ti tikag idi kaaldawan ni Elias? (Iraman ti kahon.)
7 Apay a makaparurod ti panagdayaw ken Baal? Ginargarina ngamin ti Israel a mangtallikud iti pudno a Dios. Makarimon met ken naranggas dayta. Ramanenna ti prostitusion dagiti lallaki ken babbai iti templo, aglablabes a seksual a panagragragsak, ken uray pay ti panangidaton kadagiti ubbing. Isu a ni Jehova imbaonna ni Elias a mapan ken Acab tapno ipakaammona ti mapasamak a tikag nga agpaut agingga nga iwaragawag ti mammadto ti Dios ti panagpatinggana. (1 Ar. 17:1) Sumagmamano a tawen ti napalabas sakbay a nagpakita ni Elias ken ni Acab ken imbagana nga ummongenna dagiti tattao ken dagiti mammadto ni Baal iti Bantay Carmelo. *
No an-anagen, agraraira ita dagiti kangrunaan nga aspeto ti panagdayaw ken Baal
8. Ania ti masursurotayo ita iti salaysay maipapan iti panagdayaw ken Baal?
8 Ngem ania ti kaipapanan kadatayo dayta a dangadang? Mabalin a pagarupen ti dadduma nga awanen ti pakainaiganna kadatayo ti salaysay maipapan iti panagdayaw ken Baal, tangay awanen dagiti templo ken altar nga agpaay ken Baal. Ngem saan laeng a salaysay daytoy. (Roma 15:4) Ti sao a “Baal” kaipapananna “makinkukua” wenno “apo.” Imbaga ni Jehova iti ilina a rumbeng nga isu ti pilienda a “baal,” wenno asawa a makinkukua kadakuada. (Isa. 54:5) Dikay kadi umanamong a dagiti tattao agserserbida pay laeng iti nagduduma nga apo malaksid iti Dios a Mannakabalin-amin? Kinapudnona, agserserbi dagiti tattao iti maysa nga apo no usarenda ti biagda nga agpaay iti kuarta, karera, panaglinglingay, seksual a panagragragsak, wenno aniaman kadagiti adu a didiosen a mapagdaydayawan imbes a ni Jehova. (Mat. 6:24; basaem ti Roma 6:16.) No an-anagen, agraraira ita dagiti kangrunaan nga aspeto ti panagdayaw ken Baal. No panunoten dayta a nagkauna a salisal iti nagbaetan ni Jehova ken ni Baal matulongannatayo a mangaramid iti nainsiriban a desision no asino ti pagserbiantayo.
‘Agallaallatiw’—Kasano?
9. (a) Apay a nagsayaat a lugar ti Bantay Carmelo a pakaibutaktakan iti ulbod a panagdayaw ken Baal? (Kitaem met ti footnote.) (b) Ania ti imbaga ni Elias kadagiti tattao?
9 Manipud tuktok ti Bantay Carmelo, matannawagan ti naapres a ginget ti Kison iti baba agingga iti asideg a Dakkel a Baybay (Baybay Mediteraneo) ken agingga kadagiti kabambantayan ti Lebanon iti adayo a makin-amianan a pungtona. * Ngem bayat a sumingising ti init iti daytoy makapagagar nga aldaw, nakalkaldaang ti buya ti pagilian. Natikagen ti nadam-eg idi a daga nga inted ni Jehova kadagiti annak ni Abraham. Nakamagmagan ken nadadael gapu iti kinamaag a mismo ti ili ti Dios! Bayat a naguummong dagiti tattao, immasideg ni Elias kadakuada ken nagsaludsod: “Kasanonto kabayag nga agallaallatiwkayo iti dua a nagduma a kapanunotan? No ni Jehova ti pudno a Dios, sumurotkayo kenkuana; ngem no ni Baal, sumurotkayo kenkuana.”—1 Ar. 18:21.
10. Kasano nga ‘agallaallatiw iti dua a nagduma a kapanunotan’ dagiti kailian ni Elias, ken ania a kangrunaan a kinapudno ti nalipatanda?
10 Ania ti kayat a sawen ni Elias iti ebkas nga ‘agallaallatiw iti dua a nagduma a kapanunotan’? Saan a nabigbig dagiti tattao a masapul nga agpilida no agdayawda ken Jehova wenno agdayawda ken Baal. Impagarupda a mabalinda a dayawen ida a dua—a mabalin a maay-ayoda ni Baal babaen kadagiti makarimon a ritualda ket kaskasdi a mabalinda ti agkiddaw iti bendision ni Jehova a Dios. Nalabit patienda a paaduen ni Baal dagiti apit ken tarakenda, idinto ta ni “Jehova ti buybuyot” ispalenna ida iti gubat. (1 Sam. 17:45) Nalipatanda ti kangrunaan a kinapudno—a saan pay a mabigbig ti adu a tattao ita—a kayat ni Jehova ti naipamaysa a panagdayaw kenkuana. Kalikagumanna ken maikari iti naipamaysa a debosion. Saanna nga anamongan ken karimonna pay ketdi ti aniaman a panagdayaw a nalaokan iti dadduma a porma ti panagdayaw!—Basaem ti Exodo 20:5.
11. Panagkunam, kasano a makatulong kadatayo dagiti sasao ni Elias iti Bantay Carmelo a mangusig kadagiti prioridad ken panagdayawtayo?
11 No kasta, dagiti Israelita ‘agallaallatiwda’ a kas iti tao a mangpadpadas a magna iti dua a dalan. Kasta ti ar-aramiden ti adu a tattao ita, nga ipalubosda nga adda dadduma a “didiosen” nga in-inut nga agbalin a paset ti biagda, isu a mayaleng-aleng ti panagdayawda iti Dios. Ti panangipangag iti naganat ken nalawag a kiddaw ni Elias nga isardengdan ti agallaallatiw tulongannatayo a mangusig manen kadagiti ipangpangrunatayo ken ti panagdayawtayo.
Nakapatpateg a Pannubok
12, 13. (a) Ania a pannubok ti insingasing ni Elias? (b) Kasanotayo a maipakita nga addaantayo iti panagtalek a kas ken Elias?
12 Simmaganad, insingasing ni Elias ti maysa a simple a pannubok. Dagiti papadi ni Baal mangaramidda iti altar ket agidatonda; kalpasanna, ikararagda iti diosda a puoranna ti datonda. Kasta met ti aramiden ni Elias. Kinunana a ti “Dios a sumungbat babaen iti apuy isu ti pudno a Dios.” Pagaammo unay ni Elias no asino ti pudno a Dios. Nakabilbileg ti pammatina ta pinaunana dagiti mammadto ni Baal nga agkararag iti diosda tapno puoranna ti datonda. Pinalubosanna ida a mangpili iti idatonda a baka ken umuna nga agkararag ken Baal. *—1 Ar. 18:24, 25.
13 Saantayon nga agbibiag iti panawen dagiti milagro. Ngem di nagbalbaliw ni Jehova. Mabalin nga agtalektayo met kenkuana a kas ken Elias. Kas pagarigan, no di anamongan ti dadduma ti isursuro ti Biblia, ditay agbuteng a mangpauna kadakuada a mangyebkas iti kapanunotanda. Kas ken Elias, agpannuraytayo iti pudno a Dios a mangibanag iti dayta. Aramidentayo dayta, saan a gapu iti bukodtayo, no di ket iti naipaltiing a Saona, a nairanta a ‘mangilinteg iti bambanag.’—2 Tim. 3:16.
Pagaammo ni Elias a pammarang laeng ti panagdayaw ken Baal ket kayatna a mabigbig dayta ti ili ti Dios
14. Kasano a rinabrabak ni Elias dagiti propeta ni Baal, ken apay?
14 Inkabilen dagiti mammadto ni Baal ti datonda ken rinugiandan ti agkararag iti diosda. “O Baal, sungbatannakami!” maulit-ulit nga impukkawda. Nagtultuloyda a nagpukkaw bayat ti panaglabas ti oras. “Ngem awan ti timek, ket awan asinoman a sumungsungbat,” kuna ti Biblia. Iti agmatuon, rinugianen ni Elias a rabrabaken ida, ket kinunana nga okupado unay ni Baal isu a dina masango a sungbatan ida, wenno adda iti pagiblengan, wenno mabalin a matmaturog ket masapul nga adda mangriing kenkuana. “Umawagkayo iti kapigsaan a timekyo,” indagadag ni Elias kadagidiay nga impostor. Pagaammona a dagitoy nga agdaydayaw ken Baal agpampammarangda ket kayatna a mabigbig ti ili ti Dios a mangal-allilawda laeng.—1 Ar. 18:26, 27.
15. Kasano nga ipakita ti napasamak kadagiti papadi ni Baal nga awan serserbina ti panagdayaw iti sabali a dios malaksid ken Jehova?
15 Iti kasta, dagiti papadi ni Baal ad-adda pay a nagpukkawda nga “immawag iti kapigsaan a timekda ken nangsugat iti bagbagida babaen kadagiti punial ken babaen kadagiti gayang maitunos iti kaugalianda, agingga a namagarubosda kadagita iti dara.” Ngem awan ti sungbat! “Awan ti timek, ket awan asinoman a sumungsungbat, ket awan ti panangipangag.” (1 Ar. 18:28, 29) Kinaagpaysuanna, awan ti Baal. Parparbo dayta nga inaramid ni Satanas tapno maallilaw dagiti tattao nga umadayo ken Jehova. Ngem iti kinapudnona, agbanag laeng iti pannakapaay ken pannakaibabain no saan a ni Jehova ti pagserbian.—Basaem ti Salmo 25:3; 115:4-8.
Nasungbatan ti Pannubok
16. (a) Ania ti ipalagipna kadagiti umili ti panangtarimaan ni Elias iti altar ni Jehova iti Bantay Carmelo? (b) Kasano pay nga impakita ni Elias ti panagtalekna iti Diosna?
16 Idi mumalemen, batangen ni Elias ti agdaton. Tinarimaanna ti altar nga agpaay ken Jehova nga awan duadua a dinadael dagiti bumusbusor iti pudno a panagdayaw. Nagusar iti 12 a bato, a nalabit mangipalagip iti adu kadagiti 10 a tribu a nasion ti Israel a rumbeng a tungpalenda ti Linteg a naited iti 12 a tribu. Kalpasanna, imparabawna ti datonna ket binasana amin dayta iti danum, a mabalin a naggapu iti Baybay Mediteraneo nga adda iti asideg. Nagkali pay iti kanal iti aglikmut ti altar, a pinunnona met iti danum. Kasta unay ti panagtalek ni Elias iti Diosna ta impalubosna nga umuna nga agdaton dagiti mammadto ni Baal.—1 Ar. 18:30-35.
Impakita ti kararag ni Elias a maseknan pay laeng iti ilina, ta magagaran a makakita a ‘pinagsubli ni Jehova ti pusoda’
17. Kasano nga impakita ti kararag ni Elias no ania ti ipangpangrunana, ken kasanotayo a matulad ti panagkararagna?
17 Idi nakasaganan ti amin, nagkararag ni Elias. Nalawag ken makatignay ti kinasimple ti kararag ni Elias, a nangiparangarang no ania dagiti ipangpangrunana. Umuna iti amin, kayatna a maammuanda a ni Jehova, saan a ni Baal, ti “Dios iti Israel.” Maikadua, kayatna a maammuan ti amin nga isu ti adipen ni Jehova; amin a dayag ken dayaw rumbeng a maipaay iti Dios. Kamaudiananna, impakitana a maseknan pay laeng iti ilina, ta magagaran a makakita a ‘pinagsubli ni Jehova ti pusoda.’ (1 Ar. 18:36, 37) Nupay adu ti pakarigatanda gapu iti kinaawan pammatida, inay-ayat pay laeng ida ni Elias. No agkararagtayo iti Dios, maipakitatayo met kadi ti kasta a pannakaseknan iti nagan ti Dios, agraman ti kinapakumbaba ken panangngaasi iti sabsabali nga agkasapulan iti tulong?
18, 19. (a) Kasano a sinungbatan ni Jehova ti kararag ni Elias? (b) Ania ti imbilin ni Elias nga aramiden dagiti tattao, ken apay a saan a rumbeng a maipakitaan iti asi dagiti papadi ni Baal?
18 Sakbay a nagkararag ni Elias, nalabit pampanunoten ti bunggoy no saan met a sumungbat ni Jehova a kas ken Baal. Ngem kalpasan ti kararag, awanen ti panagduadua. Kuna ti salaysay: “Iti kasta nagtinnag ti apuy ni Jehova ket inibusna ti daton a mapuoran ken dagiti pedaso a kayo ken dagiti bato ken ti tapok, ket ti danum nga adda iti kanal dinilpatanna.” (1 Ar. 18:38) Anian a nakaskasdaaw a sungbat! Ket ania ti reaksion dagiti tattao?
19 “Ni Jehova ti pudno a Dios! Ni Jehova ti pudno a Dios!” kinuna ti amin nga umili. (1 Ar. 18:39) Naammuanda met laengen ti kinapudno. Ngem saanda a nangipakita iti pammati. Iti kinapudnona, saan a panangipakita iti pammati ti panangbigbig a ni Jehova ti pudno a Dios idi nakitada ti apuy a naggapu sadi langit kas sungbat ti kararag. Isu a kiniddaw ni Elias kadakuada a tungpalenda ti Linteg ni Jehova a rumbeng nga inaramidda koma adu a tawen sakbayna. Kuna ti Linteg ti Dios a rumbeng a mapapatay dagiti palso a mammadto ken dagiti agdaydayaw iti didiosen. (Deut. 13:5-9) Dagitoy a papadi ni Baal ket napeklan a kabusor ni Jehova a Dios ken igaggagarada a busoren dagiti panggepna. Saanda a rumbeng a kaasian. Ta naipaayan kadi ti asi dagiti amin nga awan gawayna nga ubbing a napuoran a sibibiag kas daton ken Baal? (Basaem ti Proverbio 21:13; Jer. 19:5) Dagitoy a lallaki ket saanda a maikari iti asi! Isu nga imbilin ni Elias a mapapatayda, ket kasta ti napasamak.—1 Ar. 18:40.
20. Apay a saan a nainkalintegan ti pakadanagan dagiti moderno a kritiko maipapan iti panangpapatay ni Elias kadagiti papadi ni Baal?
20 Mabalin a babalawen dagiti moderno a kritiko ti napasamak iti daytoy a pannubok idiay Bantay Carmelo. Agdanag ti dadduma amangan no usaren dagiti napasnek a relihioso daytoy tapno ikalinteganda dagiti naranggas nga ar-aramid ti relihion. Nakalkaldaang ta adu ita dagiti naranggas a panatiko iti relihion. Ngem saan a panatiko ni Elias. Nainkalintegan ti panangpapatay ni Elias maigapu ken Jehova. Maysa pay, ammo dagiti pudno a Kristiano a saanda a tuladen ti inaramid ni Elias a panangpapatay kadagiti nadangkes. Imbes ketdi, surotenda ti annuroten dagiti amin nga adalan ni Jesus nga ipakita dagiti sasao ni Kristo ken ni Pedro: “Ipulangmo ta kampilanmo iti lugarna, ta amin dagidiay mangaramat iti kampilan mataydanto iti kampilan.” (Mat. 26:52) Usarento ni Jehova ti Anakna a mangibanag iti nadiosan a kinahustisia iti masanguanan.
21. Apay a maitutop ti ulidan ni Elias para kadagiti pudno a Kristiano ita?
21 Masapul a maaddaan iti pammati dagiti pudno a Kristiano. (Juan 3:16) Maysa a pamay-an a maaramidtayo dayta ket tuladentayo dagiti matalek a lallaki a kas ken Elias. Naipamaysa ti panagdayawna ken Jehova ken pinaregtana ti dadduma a mangaramid iti kasta. Situtured nga imbutaktakna ti palso a panagdayaw nga us-usaren ni Satanas tapno mayadayo dagiti tattao ken Jehova. Saan a nagtalek iti abilidad ken pagayatanna no di ket nagtalek a ni Jehova ti mangilinteg kadagiti bambanag. Talaga nga intakderan ni Elias ti pudno a panagdayaw. Sapay koma ta tuladentayo ti pammati ni Elias!
^ par. 7 Kitaem ti kahon a “Kasano Kaunday ti Tikag idi Kaaldawan ni Elias?”
^ par. 9 Gagangay a nalasbang ken berde dagiti ruot iti Carmelo, ta dagiti aduan agneb nga angin manipud iti baybay tumayokda kadagiti bakrasna isu a kanayon ti tudo ken nalinnaaw. Gapu ta pagarupenda a ni Baal ti mangipapaay iti tudo, nalawag a daytoy ket nagpateg a lugar iti panagdayaw ken Baal. No kasta, ti natikag ken namaga a Carmelo ket nagsayaat a lugar a pangibutaktakan nga ulbod ti panagdayaw ken Baal.
^ par. 12 Nalawag nga imbaga ni Elias kadakuada: “Dikay mangikabil iti apuy” iti daton. Kunaen ti dadduma nga eskolar a dagiti agdaydayaw kadagiti didiosen mangikabilda no dadduma iti apuy iti nalmeng nga abut iti baba tapno agparang a kasla karkarna a mauram ti daton.
pag_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn