Komentario Ni Eden A. Alviar
MARAMBAKAN ti Hulio kas World Celebration Month, panawen a panagamiris ti epekto ti umad-adu wenno bumasbassit a bilang ti papulasion iti maysa a pagilian.
Iti Pilipinas, maibasar iti report ti Population Commission, dumanonton iti 105.75 million ti bilang dagiti Pilipino inton aggibus ti 2017. Segun iti report, uray naginad ti panagadu ti papulasion ti Pilipinas iti agdama no maibasar kadagiti naglabas a tawen, kadawyan nga agarup 2 million ti umaduanna iti tinawen. Kaaduanna a dagiti inna kadagiti napanglaw a sektor ket aganakda iti lima nga ubbing, ad-adu nga amang dagiti anakenda ngem dagiti inna a nasaysayaat ti masapulanda.
Impakaammo met ni Klaus Beck, Country Representative ti United Nations Population Fund iti Pilipinas nga umad-adu met ti teenage pregnancy wenno panagsikog dagiti babbalasitang. Maibasar iti survey ti Philippine Statistics Authority idi 2016, maysa kadagiti 10 a Pilipina nga agsikog ket balasitang wenno agtawen iti 15 agingga iti 19. Ti adu a bilang ti teenage pregnancy ket epekto dayta ti kinakurang ti panangbayabay kadakuada dagiti nagannak ken ginubuay ti panagdur-as ti teknolohia a gapu ti nasapa a pannakirelasionda.
Uray bassit ti Pilipinas no maidasig iti kinalawa dagiti dadduma a pagilian nga adu ti papulasionna, maika-13 pay laeng iti kadagupan dagiti nasion iti intero a lubong a kaaduan iti papulasion. Maikadua met a kaaduan ti papulasion kadagiti pagilian iti South East Asia. Nagtalinaed met a kaaduan ti papulasion ti China ken India.
Umad-adu latta ti papulasion ti Pilipinas iti laksid ti gannuat ti gobierno a mangkontrol ti birth rate babaen ti pannakaipasa ti Reproductive Health Act a naipasa pay laeng idi panawen ni Presidente Benigno Aquino III, ngem sinuspender ti Supreme Court ti implementasionna gapu ti petision dagiti pro-life advocates.
Iti panirigan dagiti opisial ti gobierno a nangilungalong ken nangipasa iti Reproductive Health Act, ti kinaadu ti bilang ti papulasion ti maysa a gapu a panagrigat ti ekonomia ti pagilian. Adu unay dagiti Pilipino nga awanan iti trabaho, ket no adda man pagsapulanda, saan nga umanay a pangbiag ken pangpadakkelda kadagiti annakda. Mamatida a no basbassit ti bilang dagiti annak ket basbassit ti suportaran dagiti nagannak.
Supiaten met dayta dagiti adda iti Simbaan nangruna dagiti lider ti Iglesia Katolika a mamati a saan a gapu iti kinaadu ti papulasion iti narigat a panagbiag dagiti Pilipino, ngem gapu iti agtultuloy a kurapsion ken dagiti saan a maikanatad a programa ti gobierno, imbes a mausar dagiti pondo kadagiti napateg a programa ken proyekto a mangpadur-as ti biag dagiti tattao.
Itaktakder dagiti padi, Obispo ken lider ti religious sectors ti kinasagrado ti biag manipud iti pannakainaw agingga iti natural nga ipupusay. Supiatenda met ti artipisial a pananglapped ti panagsikog wenno panagusar kadagiti kontraseptibo, nangrunan iti aborsion. Irekomendada ketdi ti responsible a panagplano ti pamilia, ken panagusar kadagiti natural a wagas a pananglapped ti panagsikog.
Saan a mailibak a kaaduan a dagiti marigrigat a pamilia dagiti ad-adu ti anakenda ta kinabaknang kadakuada ti ad-adu nga annakda. Saan a maamiris dagiti nagannak a saan laeng nga agpatingga iti panangpakan wenno panangpadakkel ti responsibilidadda kadagiti annakda, ngem nasken a pataudenda dagiti kangrunaan a kasapulanda. Kawesanda dagiti annakda, paagasanda no agsakitda ken pagadalenda agingga iti makaturposda.
Naindaklan a gannuat ti Nasional a Gobierno ti Pantawid Pamilyang Pilipino Pilipino a pangtulongda kadagiti pamilia nga addaan iti annak a pagbasbasaen manipud elementaria agingga iti kolehio. Billion a pondo ti gasgastosen ti gobierno nga utang iti World Bank tapno masuportaran daytoy a gannuat tapno inton makaturpos dagiti annak dagiti napanglaw a pamilia ket maaddaanda iti nasayaat a pagsapulan ket mapadur-asda ti panagbiagda. Ngem adu latta ti kontrobersia iti daytoy a programa kas ti kaadda dagiti benepisario a saan a kualipikado, ken panagbalinen a sadut dagiti dadduma a nagannak a saandan a kayat ti agtrabaho tapno manayonan koma ti masapulanda a pangbiagda ti pamiliada.
Adu dagiti pasamak a mangipaneknek a dagiti annak ti gameng ti pamilia no nasayaat ti pannakapadakkelda ta isuda ti mangted ti pagnam-ayan dagiti nagannak ken kakabsatda iti panagdakkelda nangruna dagiti nagasat a nakaadal ken naaddaan iti nasayaat a pagsapulan. Adu dagiti pakasaritaan dagiti nagballigi nga annak dagiti dadakkel ngem napanglaw a kaamaan a babaen ti panaggaget, panagan-anus ken panagsalimetda ket napadur-asda ti panagbiagda.
Adu met dagiti pagteng a dagiti nagannak a marigrigat la ngaruden ket nagsobsobra pay ti bilang dagiti annakda ket nagtinnag a nakakaasi ti panagbiagda ta saanda a napagbasa wenno napadakkel a nasayaat dagiti annakda. Adda dagiti annak a nagtinnag a drug pusher wenno holdaper, wenno commercial sex workers.
Saan a naan-anay a pudno a ti kinaadu ti papulasion ti gapu ti kinarigat ti ekonomia ti Pilipinas ta no nasayaat koma ti pannakaaramat dagiti nagadu a pondo ti gobierno, ken napintas ti pannakaiwaras dagiti kinabaknang ti pagilian kadagiti pamilia a Pilipino ket agdur-as ti biag dagiti kaaduan a Pilipino. Kalaksidan kadagiti mineral resources ti Pilipinas, mabigbig ti pagilian iti kinabaknang iti human resources. Dagiti Pilipino nga agtatratrabaho kadagiti ganggannaet a pagilian gapu ti limitado nga opurtunidad iti Pilipinas ket maibilangda a gameng kadagiti pagpapaayanda a nasion ta tumultulongda iti pannakapatibker dagiti ekonomiada.
No parikut iti Pilipinas ti kapartak ti panagadu ti papulasion, kabaliktadna met dagiti pasamak kadagiti nadur-as a pagilian iti Laud a paset iti lubong nangruna sadiay Europa nga agkurkurangen dagiti mayanak nga ubbing wenno zero birth rate. Mabalin a dumtengto ti tiempo nga awanen ti sumukat kadagiti nataengan nga iti panaglakay ken panagbaketda ket pumusayda ket awanton ti sumukat kadakuada.
Nasayaat ketdi ta adu met latta dagiti nagdappat a Pilipino kadagitoy a pagilian a ti panagtatrabahoda kadagitoy a nasion ket isu metten ti nangbuklanda iti bukodda a pamilia a ti kaadda dagiti annnakda ket punuanda ti pagkurkurangan dagiti ganggannaet a nanglapped ti panagsikogda.#
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn