Iti historia ti literatura, adda dagiti sangapulo a sinurat a nakaited iti dakkel nga impluensia iti sibubukel a sangalubongan. No impluensia kunatayo, daydiay dakkel la unay ti kaipapananna kadagiti tattao ken nakaited iti dakkel a values wenno tagipatgen, pannursuro ken adal, modelo ken idolo iti panagbalbaliw. Maibilang amin dagitoy kadagiti kangrunaan a kasapulan ti tao iti inna panagdur-as, saan laeng a ti kasasaad ti panagbiagna no di pay ti dana a taltaluntonenna. Impluensia iti panagbiag, kabibiag ken panirigan.
Naglaon dagitoy sangapulo a nangipaay iti dakkel nga impluensia iti lubong kadagiti karirikna, arapaap ken padas iti sangkataoan ken nasurat dagitoy iti naurnos, nasayaat, addaan kaipapanan ken maikanatad a panagiparang ken pannakaipasagepsep iti rikna ken beddeng ti kapanunotan ken panagpampanunot.
Iti baet dagiti nagkaadu a sinurat ken literatura iti tunggal puli ken nasion, saan laeng a binaliwan dagitoy a nainaganan ti panirigan dagiti tattao ken ti lugar no di pay nagserbida a kas ‘pagsarmingan’ iti umno a dana a taluntonen ti tao, ti lugar ken iti panawenda. Nangipaay dagitoy a sinurat kadagiti positibo a panirigan a mangibunga met laeng iti positibo a panagpampanunot, pangngeddeng ken aramid.
Iti pannakaammo dagiti amin nga agduyos iti literatura kadagitoy a sinurat, saanna laeng a pasidapen ti panagimutektekda no di pay duroganna ti musa a makiandingay kadakuada iti panawen ti panangkutkotda kadagiti ingpen ken kayatda nga ilanad a kapanunotan, panirigan, eksperiensa, karirikna, ayat, ragsak, liday, pungtot ken rurod ken dadduma pay a taudan iti dinto marsaak a linabag.
Kadagiti lektiur, nasayaat met a piesa daytoy a manggutugot iti rikna ken regget dagiti agduyos iti panagsurat, kadagiti agdadamo ken uray kadagiti bangolan a mannurat. Apaman a nabasa, naawatan ken naipasagepsep ti uray maysa kadagitoy, mangipaayen iti awis iti panagsurat. Makaadawen iti kayat a suraten. Saan laeng a pagsarmingan no di ket pagsakduan kadagiti suraten.
Iti naangay a komperensia dagiti editor ti pagiwarnak kadagiti agad-adal iti kolehio iti sibubukel a pagilian a napasamak sadiay Visayas, dagitoy sangapulo a sinurat a nangimpluensia iti lubong ti inlektiur ni National Artist for Literature Virgilio Almario.
Iti naangay a panaglektiur iti Literatura Ilokana sadiay Don Mariano Marcos Memorial State University Mid La Union Campus para kadagiti agduyos, agdadamo, bangolan, mannursuro a kameng ken saan ti GUMIL La Union, inlektiur daytoy ti editor in chief ti pagiwarnak ti DMMMSU-MLUC.
Nga isu met ti nanggutugot kaniak tapno innak suraten.
Iti sabali a punto, paset dagitoy iti lektiur iti asignatura a Panitikan iti kolehio. Ngem pagaammotayo a di met agpapada dagiti syllabus dagiti eskuelaan, ken iti tawen a panagadal.
Nupay nadakamattayon idi dagitoy, ilawlawagtayo met ita no apay a nabilegda a nangimpluensia ken no ania ti linaon dagitoy. Ngarud, intay ida taldiapan. Wen, taldiapan ta daytoy ti kasayaatan a termino a pangiyebkas kadagitoy a sinurat. Dagitoyda:
1. Nasantuan a Biblia
2. Koran
3. Iliad and Odyssey
4. Mahabharata
5. Divina Comedia
6. The Book of the Sun
7. The Book of the Dead
8. The Canterbury Tales
9. El Cid Campeador
10. Uncle Tom’s Cabin
Dagitoy ti naindaklan a bunga ti literatura iti sangalubongan. Nupay adda pay dagiti sabali a naindaklan a sinurat, dakdakkel nga amang ti bilang dagiti tao a naimpluensiaan dagitoy ta saan laeng a ti puli ken nasion dagitoy a nagsurat ti naimpluensiaan no di pay ti dakkel nga ilgat ti sibilisasion.
Ta ania ngamin aya ti makunkuna a ‘nabileg’ a bunga ti literatura?
Wen, dakkel ti naisaranay ti politika ken ekonomia iti dur-asan ti maysa a pagilian no di man kunaen pay dagiti dadduma a duri ti nasion, ngem agkupas wenno agbaaw dagitoy no di man saanda nga agtalinaed a kasta ta sigurado nga agbalbaliw nga agturong iti nadurdur-as wenno nakapimpiman a gimong.
(Adda tuloyna)
ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn min_Latn eng_Latn jav_Latn lmo_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn ast_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn