Maikapat a Gunggona...
Ladawan
Sarita ni ARIEL S. TABAG
(Parbo a Nagan: Sarhento Diego)
"'BAG MAN TA pinastrekdaka. Apo Editor. Ditoy ti pagyananta. Napia la a liwliwat' mata dagita agpofootball."'
"Imbagak a kaeskuelaan, kinaubingan ken nasinged a gayyemko ni Army Captain Marcial Sotelo, Jr."
"No apay ket a pawilandakam nga agsao. Ha! This is democracy, Alexis!"
"Agbasbasakan sa met."
"Haan. Photo album nga inakkubak."
"Kasla libro."
"Rumuar ti creativity ti tao no awan ob-obraen. Dandaniak pay ketdin aggansilio."
"Kita'k man."
"Daan dagitoy. Ngemn dim' pay nakitkita. Induldulinko."
"Soldado a sentimental?"
"Nalipatam kadin a Bukanegan ti past timeta idi?"
"A dandanita pagdinnanogan no kua?'
"Natural met ngamin nga irupir ti ammo a pudno."
"Isu nga'd a diak naklaat idi ibagada a sika ti pluma ti grupoyo. No tallo ti Palancak, amangan no sangakuribot met koman ti awardsmo no intuloymot' nagsursurat."
"'Bag kenka ta naaw-awatannaka ni Angkel . Ngem datao..."
"Ne, ni met Michelle daytoy."
"Idi JS promtayo."
"Nayat man a nagpaala a nakaarakupka."
"Ammok met nga adda riknanan, e. Kasdiay, mabain lang `diay tao."
"Di kad' sangkasumaria idi ni Baket Daling. Mabutengda met, a, piman a patakiasen ni papangmo ni Lakay Mabing. Pangalaanna ngad met ti tallo ekiaria a pakitalonan, 'ya?"
"Diak ammo no agyamanak kenka. Nasisiaat sa la koman a dikam' nagsinsinnarak."
"Nagungtobanen daydi kalapaw a winagwagmo. Yos, sal-at a bunar. `Wan pay ganas."
"Komusta `sunan?"
"Daydiay, tallon ti annakda ken Jojo."
"Kita'm lang, `nia? Sangkadillawna idi a sangsangadangan, pandek, pudek, baluga ni Jojo."
"Desperada la siguro idin. Idi ibagak nga agkasarkan, nateppelanna, aya, ti di nagrungaab. 'Bag ta addakam' idi `diay karayan."
"Biktimakam' ken Angie, e. Biktimakami kadagiti cruel... wen, cruel nga ammami. Ti amana a gobernador a nagkongresman sa manen naggobernador, insikatna kano daydi nobio ni Angie. Anian a katkatawa ti dua idi natulag ti kasarmi?"
"Duan ti annakyo."
"Wen, nasingpet ni Angie. Sabsabali kadagiti burgis a babbai. Mabainak a di agbalin a responsable kadakuada. Ngem saan a daytoy ti kaso, e."
"Idiay klasetayo, you are known to be the most disciplined. Sika ti kanayon a lider. Sidekicknak lang, e. Idi nagpresidenteka iti students' council, nabubongan a dagus `diay basketball courttayo. Kunkuna dagiti tao, sika ti pagwadan among the children of General Sotelo."
"Isu't kunada. Ta isut' makitkitada, e. Ngem ammoda kadi ti marikriknak? Kurang la a yanges ni Papang 'toy biagko, bro. Ngem basolko. Tarkokak. Siak ngatan ti katarkokan a naparsua. Amin nga ibagana, yes, sir! Amin nga ibaonna, yes. sir! But deep within: Yes. sir, dika pay la sumikkil!"
"Idi daydiay. . ."
"Wen. Ngem kalpasan dagitoy?"
"Malasmo ta juniorka! Kita'm daytoy, ne. Ti corps commander ken ti.. .."
"Major. Major pay la 'suna idi."
"Ngem agtameden ti Cagayan kenkuana."
"Umuna a PMAer, e. Sa napigsa idin iti ngato."
"Nasiglat ngamin ni erpartsmo, bro. Pati presidente, mabulastogna. Nalaing a sumala nga agpayso. Nakitamon a nagotso-otso?"
"Dayta ti dakkel a nagdumaanmi. Ultimo balse, agsallapid dagiti sakak."
"Awan sat' immala kenkuana, aya? No rupa, ni Anti Solingkayo."
"Ken isut' makaam-ammo kadakami."
"Kadagiti kasinsin ni tatang, ni la anti ti pagbilibak. Idi napili nga Outstanding Theresian daytoy?"
"Ket, wen. Hanta nakaMisa de Gallo gapu iti dayta naubon-ubon a sabsabong."
"A nangyagyagan ni Baket Anding kadata?"
"Imbag la ketdin ta naguniak a dagus. Bulosanna koman daydi asona ket."
"Kita'm, a. Idi naammuanna a para ken ni mamangmo, tinulongannata a dagus. Ken amin a makaam-ammo kenkuana, sangkadayawda. Isu kan' pay laeng ti maestra nga uray awan iggemna a kullayot, kaamak ti ubbing."
"'Tay kua, bro, sobra a kinasingpetna, mabainka nga agaramid iti linalanggong."
"Sa naglambing. Idi naudi a nagbakasionak, pinekpekkelannak,sika. Kailiwna kano daydi panagum-umianko idiay kuayo."
"Maasiannak kenkuana. She does not deserve what had happened iti pamiliami. Saan a rumbeng nga agsagaba ni mamang."
"Ken naparaburan met iti nasasayaat nga annak. Nagiimbagkayo, bro. Prize ti kinatan-ok?"
"Then, hell to greatness."
"Mayat ti ala ni Mark idtoy, a. 'Nia a tawen a naggraduaren?"
"'92" "Isunan sa ti balediktorian ti St. Francis a kuana amin a medalia?"
"Nawada ni utek ni ading uray idi pay. Orator a talaga."
"Sayang a sirib."
"Inusarna met, e.
"Supposedly, iacknowledge ti gobierno, ti society. Dagiti kastoy nga utek ken puso ti kasapulantayo, e."
"E, amam pay mismo, dinaka maawatan? Tinto la ketdin gimong a bulsek ken di agpampanunot? Ti gimong nga agkuna a riribuk dagitoy nga agtutubo. Ammom, ni papang ti pabasolek iti nagbanagan ni Mark. Idi naammuanna a makiralrali ni Mark, 'niat' inaramidna? He branded him a communist. He treated him like a criminal. Iti surat ni mamang, bro, makaluaak. Kinabkabilna ni Mark. Binulbullona. Ti kakaruan, pinutedna ti abasto ni ading. Ania daydiay? Gapu kano ta dina maisuro ti anakna. Ania kano laengen ti ibaga dagiti kompadrena? Nga anakna mismo dina madisiplinaan. Balinsuek a kapanunotan. Bulbulluenna ti annakna para iti reputasionna kas soldado!"
"Nadamagko a manipud daydi, saanen a nagawid `diay yantayo,"
"Addan pamiliana. Abogada from UP ni Venus. Maysa ti anakda. No agpaManila ni mamang. bisbisitaenmi ida idiay Fairview."
"Obrana ngay?"
"Adda iti TFDP--Task Force Detainees of the Philippines. Human rights advocate."
"Naimbag met la gayam."
"A visionary and intellectual like him deserves more than that. Abogado koma. Ad-adu a karbengan ti mairupirna. Wenno mayor koma ti ilitayo tapno agprogreso metten. Adu ti plano ni Mark. Daksanggasat ta awan gundawayna."
"Ammo ni Angkel?"
"Kenkuana, pimmusayen ni Mark."
"No nakutkuttong koma ni Marina ditoy, agkakaingasda la unay ken anti idi balasang pay."
"Nakael-ellek dayta a pasken. Nakabakasionak idi, e. Seven years ago. Iti dayta koma a kanito a rugianna ti biagna kas babai. Ngem idi naammuan ni papang a one of the guys assigned iti 18 roses ket agar-arem kenkuana, ditan nga inkarselna ni Marina. Poor young boy. Pinawilanda. Ultimo naganna, di makaasideg ken ading. Wen, a, ta kas ken ni Michelle, mintalon ti pamiliana. Though I heard that they owned hectares of land idiay Sta. Ana."
"Ngem di met isut' nakatuloyanna? Ni kua daydiay, em, Randy Manera."
"Kastoy ti napasamak: Graduating ni Marina dita St. Paul Quezon City. Christmas vacation, yar-ariten ni Papang iti baro ni Congressman de Guzman. Two weeks after that, nakitarayen ni buridek ken ni Randy. Ammom ti inaramid ti naturay nga amak? Sangabagon a soldado ti nagpa-Sta. Ana. Imbag ta nairana nga adda ti mayor ti Sta. Ana iti yan dagiti ag-Manera."
"Imbag man."
Diak man ammo, bro. Patienna met dagiti sabali a tattao. Gapu kadi ta mayorda, kongresmanda?"
"Di met agisursuro itan ni Marina idiay Tuguegarao? CSU?"
"Wen. Pinagtuloy dagiti nakaikamanganna."
"Okey met la gayam, a."
"Isu nga'd ti apalak la unay kadakuada, naaramidda ti pagayatanda. Siak? Addaak latta iti anninawan ti amak. Apay ti kunam, I am proud to be Capt. Sotelo? Agngilangil laeng dagiti tao. Wen, a, ta putot dayta ti retirado a heneral, kunada. Amin a maited kaniak, kukua ti amak. Pammadayaw, kukuana. Naganko, kukuana. What is left to me? Awan! A, siguro daytoy pusok laengen. Daytoy panagayatko iti pagiliantayo, ti rason no apay nga addaak ita ditoy. Ket ita diakon itulok a tagikuaenna pay."
"A, wen, gayam. Nayaw-awanen ti nakaumayak ditoy. Dakkel a piltak iti militaria daytoy."
"Uray asino met nga agay-ayat iti pagilianna, bro. I'm sure, he would do likewise."
"Ngem mismo a ti Sekretario ti Depensa ti inakusaranyo."
"Dimi inakusaran. bro. Ibagbagami iti sangapagilian ti kinapudno. Saan laeng a kasla robot a pagririnnupakendakami. Inusarda ti propesionmi, ti biagmi a pangpennek kadagiti bolsada. Asino ti di agmauyong no maamuam a ti bala a nangsalbag iti kabsatmo ket nakitikitan iti nagan a salsalaknibam? Asino ti di agkapsut no maammuam a ti nangbaon kenka iti dangadang ket isu ti nangsindi iti mitsa ti riribuk'?"
"Isu a papaulogenyo ti pangulo?"
"Inutilen, e."
"Now, you're detained ket sanguenyon ti court martial."
"Nasaysayaat a maipupokka gapu iti ilablabanmo a kinapudno, ngem iti agbiagtayo iti wayawaya nga iggem dagiti corrupt nga opisial."
"Your father has been very vocal in condemning you gapu ta maysaka kadakuada. Dadaulo pay ketdi, a."
"Nakakitaam ketdin, aya, iti ama a manglaksid iti anakna iti nasional a telebision?"
"Gapu iti DILG post?"
"Exactly!"
"Nagsangokayon?"
"Kasubsublimi ditoy, 'dadtan a nakarungrungsot. Binay-ak a sinulongnak, tinibabnak. Infront of my colleagues, a!"
"Adda pay la lemma ta pingpingmo, e."
"Ket no pinaturongannak pay iti Colt! Agkubkubbuar idi ti barukongko ngem diak nagkir-in. Iniggamak ti paltogna ket indeppelko iti mugingko. Sa iti amin a pungtot, gura, sakit ti nakem ken apuy iti matak, pinerrengko! Iti umuna a gundaway, Alexis, iti umuna a gundaway!"
"Ket…"
"Kaslaak naukkoran iti medal of valor, bro. Naglua, wen, naglua ti narungsot nga amak. Kurangna la nga agriawak nga aglagtolagto! Bro, naglua ti amak iti sango dagiti kaduak!"
"Ne, agriring sa 'ta cellphonemo…" Alaen ni Capt. Sotelo ti cellphonena iti bolsa ti maong a pantalonna sa ideppelna iti lapayagna. Agatipa sa tumakder ket umadayo iti bassit a lamisaan a sangsanguenda ken Editor Alexis Palor. Nagtung-ed ti naud-udi. Imbakalna ti imatangna iti football field a pagay-ayaman dagiti soldado. Sa inukagna manen ti album. Minirana ti Pamilia Sotelo iti ladawan a nangsakup iti maysa a panid: nakauniporme iti militar ti dua a Marcial, nakauniporme iti St. Francis Academy ni Marina iti nagbaetan ti nagannak, nakapatay dagiti dakulap ni Ina Soledad iti sangona, mapilpilit ti isem ni Mark iti abay ti inaunaan a nakatakder iti likud. Napetsaan ti ladawan iti Abril 1994, Baguio City. Kalpasan ti sumagmamano a kanito, agsubli ni Capt. Sotelo iti plastik a tugaw. Agranetret ti tugaw iti bisked ken sippukel ti kapitan. Amloyenna ti ababa a kulot a buokna. Mayurit ti isem iti nanglangeb itay a rupa.
"Ni papang, bro."
"Ow?" "Damdamagenna no mabalin a bumisita."
"'Niat' kunam?"
"Itay laeng a nangngegko ti naalumamay a bosesna. Kaduana kano da mamang ken da Angie ken isuda amin, da Mark ken Marina... Ket, ania ngay, pinaumayko ida, a."
"Wow! Okey! Di masuktan ngarud daytoyen?"
"A, dayta? Idi aggraduarak. Wen la ketdi, Wen, ngem ad-adukam' itan nga agpaala... ###
ilo_Latn ilo_Latn fij_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ceb_Latn ilo_Latn ilo_Latn war_Latn ilo_Latn glg_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn hau_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ita_Latn eng_Latn ilo_Latn eng_Latn ilo_Latn ilo_Latn eng_Latn war_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn quy_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn ilo_Latn