Indonesia
Mga koordinado: 5°S 120°E / 5°S 120°E
An Indonesia (puyde liwat igsurat nga Indonesya) nga an opisyal nga pagtawag Republika han Indonesia (ha Bahasa Indonesia: Indonesia ngan Republik Indonesia) usá nga unitaryo nga soberano nga estado ngan transcontinental nga nasod nga nahamutang hin prinsipal ha Timugan nga Asya, upod hin pipira nga mga teritoryo ha Oceania. Nahamutang ha butnga han Indyano ngan Pasipiko nga mga kalawdan, amo ini an gidako-i nga purô nga nasod han kalibotan, upod hin labaw hin napulo kag tulo ka yukot nga nga purô.[15] Ha 1,904,569 square kilometres (735,358 square miles), an Indonesia amo an ika-14 nga gidako-i nga nasod han kalibotan ha pagkita hin langyab hin katunaan ngan an ika-7 nga gidako-i ha pagkita hin gin-usâ nga langyab hin katunaan ngan kadagatan.[16] Mayda ini ginbanabana nga kamolupyohan hin labaw 261 ka ribo nga kamolupyohan ngan an ika-4 hin gidamo-i hin kamolupyohan nga nasod han kalibutan, an gidamo-i hin kamolupyohan nga Austronesyano nga nasod, ngan amo gihapon an gidamo-i hin kamolupyohan nga nasod in Muslim-nga-mayoriya.[17] An Java, nga amo an gidamo-i hin kamolupyohan nga purô han kalibotan,[18] nagbabalay han labaw hin katunga han kamolupyohan han nasod.
An republikano nga kahimo han kagamhanan han Indonesia naglalakip hin elehido nga lehislatura ngan mangulo. Mayda 34 ka lalawigan an Indonesia, nga diin limá hiní mayda Ispesyal nga Administratibo nga status. Jakarta an pamunuan hini, nga amo an ikaduha nga gidamo-i hin kamolupyohan nga urban nga kahaluag ha kalibutan; upod han iba nga mga dagko nga urbano nga agglomerasyon an Bandung, Surabaya ngan Medan.[19] Nagsasaro an nasod hin linea ha tuna upod han Papua New Guinea, Sinirangan nga Timor, ngan han sinirangan nga dapit han Malaysia. Upood han iba nga mga hagrani nga mga nasod an Singgapura, an Vietnam, an Pilipinas, an Australia, an Palau, ngan an Indiano nga teritoryo han Kapurupod'an han Andaman ngan Nicobar. Bisan pa han dako nga kamolupyohan hini ngan in hataas hin desidad ha kamolupyohan nga mga rehiyon, an Indonesia mayda dagko nga mga kalahuag hin kamingawan nga napabuhi han biodiversidad nga ikatulo ha pagkahitaas han kalibutan.[20] Damo an unob nga karikohan han nasod sugad hin lana ngan natural nga gas, lata, tumbaga ngan bulawan. An pag-uma naghahatag hin dako hin bugas, palm oil, tsaa, kape, cacao, pantambal nga mga tanom, mga panakot ngan rubber.[21] An mga dagko nga kapadis hin pagkomersyo han Indonesia amo an Hapon, an Estados Unidos, an Tsina ngan an mga hagrani nga nasod han Singgapura, Malaysia ngan Australia.
An Indonesia nga kapurupod'an usá nga importante nga rehiyon hin negosyo tikang han mga ika-7 nga gatostuig, han pakignegosyo han Srivijaya ngan ha urhe han Majapahit upod han Tsina ngan India. An mga lokal nga namuno hinayhinay hin nagkuha hin kanan langyaw nga mga modelo hin kultura, relihiyon, ngan politika tikang han mga sayo nga gatos tuig nga CE, ngan mga Hindu ngan Buddhista nga ginhadi-an nagmalinamposon. An Indonesyano nga kaagi na-impluwensya hin mga panlangyaw nga mga gahom nga dinmaop tungod han mga unob nga karikohan hini. Mga Muslim nga negosyante ngan mga Sufi nga mag-aram nagdara han yana-nga-dominante nga Islam,[22][23] samtang an mga Europeo nga gahom nagdara hin Cristianidad ngan nag-aragway ha ira kalugaringon basi ma-monopolisar an negosyo han Kapurupod'an hin Panakot han Maluku dida han Panahon hin Pagdeskubre. Sunod hin tulo ngan tunga nga gatostuig hin Olandes nga kolonyalismo tikang ha Amboina ngan Batavia, ngan ha urhe an bug-os nga kapurupod'an upod han Timor ngan Katundan nga New Guinea, nga ha pira ka mga panahon na-interrumpido han Portuges, Franses ngan Britaniko nga pagdumara, nakakuha hin paglugaring an Indonesia katapos han Ikaduha nga Gera han Kalibotan.
Nahihimo an Indonesia hin pira ka gatos nga magkadirudilain nga mga tuminongnong nga ethniko ngan lingguwistiko nga grupo, nga an gidako-i-ngan-dominante-ha-politika nga grupo amo an Javanes o Jawa. Mayda usá nga ginsaroan nga pagkilala nga ginpadukwag, nga gintagaan hin kahimo hin nasodnon nga pinulongan, pagkadirudilain nga ethniko, pluralismo ha relihiyon ha sakob hin kamolupyohan nga Muslim-nga-maoriya, ngan hin kaagi hin kolonyalismo ngan hin rebelyon patok hiní. An nasodnon nga lema han Indonesia, "Bhinneka Tunggal Ika" ("Paghiusa ha Pagdirudilain" ha literal, "damo, kundi ussa"), nagpapahayag han pagkadirudilain nga naghihimo han nasod. An ekonomiya han Indonesia amo an ika-16 nga gidakoi han kalibutan ha nominal nga GDP ngan an ika-7 nga gidako-i ha GDP ha PPP. Api an Indonesia hin pipira nga mga multilateral nga mga organisasyon, upod an UN,[lower-alpha 2] WTO, IMF ngan G20 nga dagko nga mga ekonomiya. Usá gihapon iní nga nagtukod nga api han Non-Aligned Movement, Association of Southeast Asian Nations, Asia-Pacific Economic Cooperation, East Asia Summit, Asian Infrastructure Investment Bank ngan Organisation of Islamic Cooperation.
Sulod
Etimolohiya[igliwat | Igliwat an wikitext]
-
Dugang nga impormasyon: Mga ngaran han Indonesia
An ngaran nga Indonesia o Indonesya natikang han Griniyego nga ngaran nga Indós (Ἰvδός) ngan an pulong nga nèsos (vῆσoς), nga nangangahulogan nga "kapurupod'an nga Indyano".[24] An ngaran natikang han ika-18 nga gatostuig, nga hirayo hin paghiuna han kahimo han naglulugaring nga Indonesia.[25] Han 1850, hi George Windsor Earl, usá nga Inggles nga ethnolohista, nagsuhestyon han mga pulong nga Indunesians—ngan, an iya karuyag, Malayunesians—para han mga nangungukoy han "Indyano nga Kapurupod'an o Malayano nga Kapurupod'an" ("Indian Archipelago or Malay Archipelago").[26] Dida hiton gihapon nga ginmantala, usá han iya mga estudyante nga hi James Richardson Logan, nággámit han Indonesia nga sinónimo para han Indyano nga Kapurupod'an (Indian Archipelago).[27][28] Pero an mga Olandes nga mga akademiko nga nagsusurat hin mga pagmantalaan hin Sinirangan nga mga India naghi-alang hin paggamit han pulong nga Indonesia; an ira karuyag an pagtawag nga Malayo nga Kapurupod'an (Maleische Archipel); an Nederlandes nga Sinirangan nga Indya (Nederlandsch Oost Indië), ha popular an pagtawag nga Indië; an Sidlangan (de Oost); ngan Insulinde.[29]
Katapos han 1900, an ngaran nga Indonesia nagin masahid ha mga katitirok ha akademiya ha gawas han Nederlandes, ngan ginpili ini han mga nasyonalista nga grupo nga Indonesyano para hin pagpamahayag ha politika.[29] Hi Adolf Bastian, han Unibersidad han Berlin, nagpasikat han ngaran pinaagi han iya barasahon nga Indonesien oder die Inseln des Malayischen Archipels, 1884–1894. An syahan nga Indones nga iskolar nga nággámit han ngaran hi Suwardi Suryaningrat (Ki Hajar Dewantara), han pagtukod niya hin bureau hin prensa han 1913 ha Nederlandes nga gintawag niya nga Indonesisch Pers-bureau.[25]
Mga lalawigan han Indonesya[igliwat | Igliwat an wikitext]
Album[igliwat | Igliwat an wikitext]
-
Nasodnon nga Museo han Indonesia ha Central Jakarta
-
-
Wisma 46, An gihataasi nga edipisyo hin opisina ha Indonesia, nga nahamutang ha butnga hin Jakarta nga skyscraper.
-
-
In tren ha estasyon han Gambir ha Central Jakarta
-
An Bung Karno Stadium puyde makapamalay hin 100,000 nga mga magkirita
-
-
-
-
-
Mga pinili hin Indonesiano nga pagkaon, upod an Soto Ayam (sabaw hin manok), sate kerang (mga kebab hin shellfish), telor pindang (mga ginpreserba nga bunay), perkedel (fritter), and es teh manis (matam-is nga tsaa nga may hielo)
-
-
-
-
-
Mazda6 nga ginamit han Jakarta Metro Highway Patrol (Ditlantas Polda Metro Jaya) nga kotse hin patrolya
-
Mitsubishi Lancer nga ginamit han Vital Object Protection han Indonesian National Police
-
-
-
Mga tigaman[igliwat | Igliwat an wikitext]
- ↑ Ginkikilala han gobyerno hin opisyal in unom lâ nga mga relihiyon: Islam, Protestantismo, Katolisismo Romano, Hinduismo, Buddhismo, ngan Confucianismo;[7] bisan pa man kun ginkikilala han gobyerno gihapon an mga tuminongnong nga mga relihiyon.[8][9]
- ↑ Binmiya anay an Indonesia tikang han UN dida han 20 Enero 1965 nga pagbataon han kapili han Malaysia nga usa nga diri-permanente nga api han Konseho hin Seguridad. Nagpasamwak ini han panuyo nga "bumalik ha bug-os nga pakigbulig upod han Nasyones Unidas ngan pagbalik hin pagtambong han mga buruhaton hiní" didâ han 19 Septyembre 1966, ngan gin-imbitar ini nga bumalik-pag-api han UN han 28 Septyembre 1966.
Pinanbasaran[igliwat | Igliwat an wikitext]
- ↑ "Pancasila". U.S. Library of Congress. 3 Pebrero 2017. Ginhipos tikang ha an orihinal han 5 Pebrero 2017. Ginkuhà 5 Pebrero 2017. Unknown parameter
|df=ignored (help)
- ↑ Vickers 2005, p. 117.
- ↑ Simons, Gary F. and Charles D. Fennig. "Ethnologue: Languages of the World, Twentieth edition". SIL International. Ginhipos tikang ha an orihinal han 22 Agosto 2017. Ginkuhà 22 Agosto 2017. Unknown parameter
|df=ignored (help)
- ↑ Na'im, Akhsan; Syaputra, Hendry (2010). "Nationality, Ethnicity, Religion, and Languages of Indonesians" (ha Inindonesia). Statistics Indonesia. Ginhipos tikang ha an orihinal han 23 Septyembre 2015. Ginkuhà 23 Septyembre 2015. Unknown parameter
|df=ignored (help)
- ↑ "Islamic Ideas versus Secularism: The Core of Political Competition in Indonesia". Bina Nusantara University.
- ↑ "2010 Population Census: Population by Region and Religion". Statistics Indonesia. 15 Mayo 2010. Ginkuhà 20 Nobyembre 2011.
- ↑ Yang, Heriyanto (Agosto 2005). "The history and legal position of Confucianism in post-independence Indonesia". Marburg Journal of Religion. Ginhipos tikang ha an orihinal han 11 Abril 2017. Ginkuhà 2 Oktubre 2006. Unknown parameter
|df=ignored (help)
- ↑ "Court recognises Indonesian native faiths in victory for religious freedom". The Sydney Morning Herald. 8 Nobyembre 2017. Ginhipos tikang ha an orihinal han 3 Disyembre 2017. Ginkuhà 3 Disyembre 2017. Unknown parameter
|df=ignored (help)
- ↑ Allard, Tom & Damiana, Jessica (7 Nobyembre 2017). "Indonesian court recognizes native religions in landmark ruling". Reuters. Ginkuhà 8 Disyembre 2017.
- ↑ "UN Statistics". United Nations. 2005. Ginhipos tikang ha an orihinal han 31 Oktubre 2007. Ginkuhà 31 Oktubre 2007. Unknown parameter
|df=ignored (help)
- ↑ "World Population Prospects: The 2017 Revision". ESA.UN.org (custom data acquired via website). United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. Ginkuhà 10 Septyembre 2017.
- ↑ 12.0 12.1 12.2 12.3 12.4 "World Economic Outlook: Report for Selected Countries and Subjects - Indonesia". International Monetary Fund. Abril 2017. Ginhipos tikang ha an orihinal han 10 Oktubre 2017. Ginkuhà 10 Oktubre 2017. Unknown parameter
|df=ignored (help)
- ↑ "GINI Ratio Indonesia Declines: Economic Inequality Narrows". Indonesia Investments. 20 Agosto 2016. Ginhipos tikang ha an orihinal han 27 Hunyo 2017. Ginkuhà 27 Hunyo 2017. Unknown parameter
|df=ignored (help)
- ↑ "Human Development Report 2016: Human Development for Everyone". United Nations Development Programme. 21 March 2017. Ginhipos tikang ha an orihinal han 18 Hulyo 2017. Ginkuhà 18 Hulyo 2017. Unknown parameter
|df=ignored (help)
- ↑ "The World Factbook: Indonesia". Central Intelligence Agency. 12 Disyembre 2017. Ginkuhà 19 Disyembre 2017.
- ↑ "Indonesia - The Next Major Oil Importer?". Seeking Alpha. 10 Enero 2017. Ginhipos tikang ha an orihinal han 6 Pebrero 2017. Ginkuhà 6 Pebrero 2017. Unknown parameter
|df=ignored (help)
- ↑ "Muslim Population of Indonesia". Pew Research Center. 4 Nobyembre 2010. Ginhipos tikang ha an orihinal han 17 Hulyo 2015. Ginkuhà 17 Hulyo 2015. Unknown parameter
|df=ignored (help)
- ↑ "Highest population, island". Guinness World Records. Ginhipos tikang ha an orihinal han 6 Hunyo 2017. Ginkuhà 6 Hunyo 2017. Unknown parameter
|df=ignored (help)
- ↑ Witton 2003, pp. 139, 181, 251, 435.
- ↑ Butler, Rhett A. (21 Mayo 2016). "The top 10 most biodiverse countries". Mongabay. Ginhipos tikang ha an orihinal han 21 Septymbre 2017. Ginkuhà 21 Septyembre 2017. Unknown parameter
|df=ignored (help)
- ↑ "Indonesia". The Observatory of Economic Complexity. 2016. Ginhipos tikang ha an orihinal han 19 November 2016. Ginkuhà 19 November 2016. Unknown parameter
|df=ignored (help)
- ↑ Burhanudin, Jajat; van Dijk, Kees (31 January 2013). "Islam in Indonesia: Contrasting Images and Interpretations". Amsterdam University Press. Ginhipos tikang ha an orihinal han 17 Nobyembre 2016. Ginkuhà 17 Nobyembre 2016 – via Google Books. Unknown parameter
|df=ignored (help)
- ↑ Lamoureux, Florence (2003). "Indonesia: A Global Studies Handbook". ABC-CLIO Corporate. Ginhipos tikang ha an orihinal han 17 Nobyembre 2016. Ginkuhà 17 Nobyembre 2016 – via Google Books. Unknown parameter
|df=ignored (help)
- ↑ Tomascik, T.; Mah, J.A.; Nontji, A.; Moosa, M.K. (1996). The Ecology of the Indonesian Seas – Part One. Hong Kong: Periplus Editions. ISBN 962-593-078-7.
- ↑ 25.0 25.1 Anshory, Irfan (16 Agosto 2004). "The origin of Indonesia's name". Pikiran Rakyat. Ginhipos tikang ha an orihinal han 15 Disyembre 2006. Ginkuhà 15 Disyembre 2006. Unknown parameter
|df=ignored (help)
- ↑ Earl 1850, p. 119.
- ↑ Logan, James Richardson (1850). "The Ethnology of the Indian Archipelago: Embracing Enquiries into the Continental Relations of the Indo-Pacific Islanders". Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia (JIAEA): 4:252–347.
- ↑ Earl 1850, pp. 254, 277–278.
- ↑ 29.0 29.1 Justus M van der Kroef (1951). "The Term Indonesia: Its Origin and Usage". Journal of the American Oriental Society 71 (3): 166–171. JSTOR 595186. doi:10.2307/595186.
- ↑ References and details on data provided in the table can be found within the individual provincial articles.
- ↑ ISO 3166-2:ID (ISO 3166-2 codes for the provinces of Indonesia)
- ↑ An Katundan nga Papua ginhimo tikang han katundan nga bahin han lalawigan han Papua dida han Pebrero 2003, ngan ha syahan ginhimo ini ha ilarom han ngaran nga Irian Jaya Barat, ngan gin-ngaranan hin otro nga Papua Barat (Katundan nga Papua) dida han 2007-02-07. Duro hin kakontrobersyal ini nga pagbahin.. Han Nobyembre 2004, in Indones nga korte nagsiring nga an pagbulag nagtalapas han mga balaod hin paglugaring han Papua. Kondi, an hukmanan nagsiring gihapon nga tungod kay nahimo na an bag-o nga lalawigan, angay na ini magpabilin nga bulag tikang han Papua. Gindidiri liwat han korte an paghimo hin dugang pa nga lalawigan, nga amo an Butnga nga Irian Jaya, kay diri pa tapos an pagbulag. Sumala han Hunyo, 2008, waray pa ginmantala nga kodigo hin ISO 3166-2 para han Katundan nga Papua. Kon mayda susundon nga nahinabo na, an kodigo magigin ID-PB.
Mga kasarigan[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Friend, T. (2003). Indonesian Destinies. Harvard University Press. ISBN 0-674-01137-6.
- Ricklefs, M. C. (1991). A History of Modern Indonesia since c.1300, Second Edition. MacMillan. ISBN 0-333-57689-6.
- Schwarz, A. (1994). A Nation in Waiting: Indonesia in the 1990s. Westview Press. ISBN 1-86373-635-2.
- Taylor, Jean Gelman (2003). Indonesia: Peoples and Histories. New Haven and London: Yale University Press. ISBN 0-300-10518-5.
- Vickers, Adrian (2005). A History of Modern Indonesia. Cambridge University Press. ISBN 0-521-54262-6.
Mga sumpay ha gawas[igliwat | Igliwat an wikitext]
- Gobyerno
- Government of Indonesia
- Minister of The State Secretary (Indonesian)
- Statistics Center
- Chief of State and Cabinet Members
- Kasahiran nga impormasyon
- Indonesia nga entrada ha The World Factbook
- Indonesia from UCB Libraries GovPubs
- Indonesia ngada ha Open Directory Project
- Indonesia profile from the BBC News
- Indonesia at Encyclopædia Britannica
- Wikimedia Atlas han Indonesia
- Official Site of Indonesian Tourism
- Key Development Forecasts for Indonesia from International Futures
- Pages with citations using unsupported parameters
- Mga barasahon nga mayda Inindonesia-nga-pinuongan nga mga sumpay ha gawas
- Coordinates on Wikidata
- Mga barasahon nga mayda Indonesian-nga-pinulongan nga sinurat
- Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters
- Mga nasod ha Timugan nga Asya
- Indonesia
- Nasod
min_Latn srd_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn ceb_Latn war_Latn unk war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn jav_Latn unk war_Latn unk unk war_Latn unk unk war_Latn unk war_Latn unk unk unk unk unk war_Latn unk unk unk unk unk war_Latn unk war_Latn unk unk unk war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn eng_Latn eng_Latn war_Latn eng_Latn war_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn war_Latn eng_Latn war_Latn eng_Latn eng_Latn war_Latn eng_Latn eng_Latn war_Latn eng_Latn war_Latn eng_Latn war_Latn eng_Latn eng_Latn war_Latn eng_Latn war_Latn eng_Latn war_Latn eng_Latn min_Latn war_Latn eng_Latn war_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn war_Latn eng_Latn eng_Latn war_Latn eng_Latn zho_Hans eng_Latn bjn_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn war_Latn war_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn war_Latn war_Latn eng_Latn eng_Latn zho_Hans eng_Latn war_Latn war_Latn eng_Latn ita_Latn eng_Latn tgl_Latn bjn_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn war_Latn knc_Latn war_Latn eng_Latn war_Latn min_Latn ceb_Latn