POST-PERMANENT COUNCIL MEETING CBCP PASTORAL ON DEATH PENALTY
(Leneyte-Samarnon Translation)
“Kundi iginpakita han Diyos an iya dako nga paghigugma ha aton nga dida han magpakasasala pa kita, nagpakamatay hi Cristo para ha aton.” (Rom. 5:8)
Yana nga ika-tulo nga domingo han kwaresma, an Ebanghelyo ni San Juan nagsusumat ha aton kun tipaunan-o an babaye nga taga Samaria -dida han hin-agian niya kan Hesus an “tubig nga nahatag han kinabuhi” nga maiha na niya ginbibiniling- binayaan niya an tibud han tubig hirani han atabay (Juan 4:28). Sugad hini nga babaye, an mga bungalos nga mga Israelita dida han aton syahan nga pagbasa, hadton nagkakamatay na hira tungod han ka-uhaw didto ha kamingawan, giniyahan ngadto han bato (Exodu 17:6). Angay naton hunahunaon nga ini nga bato amo hi Hesucristo, lukop hin kasamdan ngan nagsakit dida han krus lugod nagin tuburan han tubig nga nahatag hin kinabuhi, amo ini an nakabulig han mga pinili nga katawhan han Diyos nga makatabok tikang han bangkig nga kamingawan han kasina, pakasala ngan kamatayon tipakadto han tuna nga iginsaad han kahingpit han kinabuhi. Mga kabugtuan ko kan Kristo, ayaw naton itugot nga madum-itan han lara han mahugaw na tubig; proteheran naton an kasagrado han kinabuhi ngan tindog kita alakontra han sirot han kamatayon.
Nabati kita han araba han mga biktima han mga makarimadima nga mga krimen. An mga nagin biktima ngan an nagburuhaton hini nga mga krimen aton hira kabugtuan. Hira in mga anak han Diyos. Ngadto han mga akusado gintatawag hira hin pagbasol ngan pagtadong han ira mga kasaypanan. Ngadto liwat han mga nadarahigan, iginpapa-angbit naton an paghigugma, pagpa-id, paghatag hin paglaum.
Dida han adlaw nga an sirot han kamatayon igin tikwang han Congreso han Pilipinas hadton Hunyo biente kwarto dos mil sais (June 24,2006), pinapanlaga an mga suga han Colosseum ha Roma. Nahasusumat ha kasaysayan nira kon anu kadamo han ira mga tawo, kadam-an mga kristiyanos nga martir amo in ginpamatay hito dida nga tampalasan nga inalad nga murulayan. Basi mapara an dum-it han makangingirhat ngan diri makatawo nga dagway hito nga colosseum, an mga mulupyo han Roma naghimo hini mga pitad ha maiha na nga panahon nga magpalaga han suga han colosseum ha kada nasud nga nagtitikwang han ira balaud hin pagsirot hin kamatayon. Ha kada pagpapalaga hini nga suga tigaman ini han pag-undong hin pag abante han kauswagan han katawhan. Itutugot ba naton nga ini nga pag-undong hin pag abante bawion naton pinaagi han pagsugot nga ipatuman balik an pagsirot hin kamatayon dinhi ha Pilipinas?
Hadton naglabay nga mierkules han pamuring an mga meyembro han congreso, dida han ika duha nga pagbasa mahitungod han pag-undong han balaudnon han sirot han kamatayon, nagmadinaugon an mga nauyon han balaudnon, amo an naglarang. Ha usa ka bahin, ini nga burutusay nahikikit-an ha mga telebisyon, an durudibate han mga pabor han balaudnon han pagsirot han kamatayon nasisipatan nga ha mga agtang nira, nalakra an badlis han krus nga agbon han pamuring. Nanhingalimot na ada hira han tigaman han krus? Siguro nalipat hira nga an ira pagbotos nga na-uyon hira, ngan an badlis han krus dida han ira mga agtang nasusuhi, nga unta an binadlis nga krus dako nga tigaman han pagtug-an han ira pagtuo han Diyos, kanay gugma ha aton, pinili niya nga i-ula an iya kinabuhi para han aton katalwasan, agud diri na kita mahimulag ha iya ngan mahingadto ha karat-an. (Juan 3:16)?
Diri igkakadiwara, an sirot han kamatayon in nakada na ha damo nga mga nasud ha bug-os nga kalibutan. Kasagaran, ini in ginpapatamak ngada han prinsipyo han hustisya, ha dagway han pag-antos han sirot ug parusa han kapalaran- “an mata bayaran hin mata, ngan an ngipon bayaran hin ngipon” (Mateo 5:38), diin hi Hesus iya ini gin-ayat ngan ginliwanan hin huruhitaas nga prinsipyo han diri pagbulos, kundiin an pagpa-id ug kalooy asya an punduhan han hustisya (Lucas 6:36). Maaram kita, subay ha aton kasaysaysan, kon tipaunanhu ini nga mabug-at na sirot kaudgan gingagamit hin pamunuan nga maraugdaug agud gamiton nga pamaagi hin pagpitlok han mga nariwa, o di ngani pagpukan hadton mga nakakabala-ong han larang nga politikanhon. Hunahunaon daw naton, pananglitan kon kay ano hi Herodes Antipas ginlarang nga pugutan han ulo hi Juan nga parupamunyag, di ngani kay ano nga hi Pilato iginparaysang hi Hesus. Isipa naton an yinukotyukot na mga kristiyanos nga martir nga pinanmatay tungod han dayag nga kangalas han pagtuo.
Para han mga tawo nga gingagamit an bibliya kumu panagang han sirot na kamatayon, kinahanglan pa ba nga tudlukon namon an damo nga mga krimen supak ha katawhan agud maghatag hin katadungan, pinaagi hiton bibliya? Gin-aaghat namon hira nga hubaron an baraan nga kasuratan ha igo nga pamaagi, masantop nira nga estorya ini han buhi nga pagpadayag han kaburut-on han Diyos ngadto han katawhan ha magkadirudilain nga panahon, ngan an katumanan han saad dida kan Hesucristo, an pulong han Diyos ngadto han kalibutan. “Waray ako kumanhi hin pagpara hini, kundi hin pagtuman” (Mateo 5:17). Waray hi Hesus magtutdo mahitungod hin bisan anu nga pamaagi hin pamatay nga igintutugot han balaud. Iya gin ugopan an malibog nga babaye alakonta hadton nag aaligar ha iya nga hiya in angay patayon, lugod ginhagit niya hira nga kun hin-o man an waray sala hiya an una maglabay hin bato han babaye. (Juan 8:7).
Bisan ha luyo han maupay nga panuyo-anan, an mabug-at nga sirot han kamatayon waray mapamatud-i nga epektibo ini nga pitad hin pagpuypuy han krimenalidad. Ha tinuod la, masarusayon an pagpatay han mga krimenal kaysa hin pagpuo han ugat han krimenalidad ha susyedad. An mabug-at nga sirot han kamatayon, pinadisan han matiwogtiwog nga sistema ha pamalaod in makaharadlok nga combinasyon. Bisan diin nga susyedad waray pa gud sugad hin kabaskog nga pamaagi hin pamalaod, aada gud an dako nga posibilidad nga kon hin-o pa an inosente tungod kay waray kapasidad hin pagkuha hin madepensa ha ira kasugaran, hira an kaurugan nasisirutan hini nga mabug-at na sirot han kamatayon, tungod kay waray iarakos pagkuha hin maupay nga abugado ngan hirayo an siguridad nga makatagamtam han balanse nga pagtratar. Ha balaod nga panlantaw, an mabug-at nga sirot han kamatayon, suhi gud ngan panngatadungan han prinsipyo nga gintatawag nga “principle of inalienability of the basic human right to life” o ha aton pa, supak han katungod han kada tawo nga mabuhi, ngan kada nasud aada ini hiton katukuran han ira pamunuan, diin ginkasarabutan han ngatanan an pagrespeto han kinabuhi.
Hingpiton naton an aton pag-ampo para han aton mga magbabalaud dinhi ha aton nasud ha ira pangandam hin pagbotos han sirot han kamatayon didto liwat ha senado. Pag urusa kita paghalad ha aton mga santos nga misa para ha ira, pangamuyo kita ngadto han aton Ginoo nga iginraysang ha krus kan kanay kinabuhi, lawas ug dugo igin-ula para han katalwasan han mga magpakasasala, nga hapuhapun unta an ira mga konsensya ug giyahan hira nga ibasura an mabug-at na sirot han kamatayon yana ug ha ngatanan na takna.
Tikang han Catholic Bishops’ Conference of the Philippines, 19, March 2017, Ikatulo nga Domingo han kwaresma.
+SOCRATES B. VILLEGAS, D.D.
Archbishop of Lingayen-Dagupan
President, Catholic Bishops’ Conference of the Philippines
eng_Latn smo_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn taq_Latn eng_Latn eng_Latn