PRESS STATEMENT
Ginseselebrar an bug-os nga bulan han Oktubre han sektor han parag-uma komo Bulan han Parag-uma. Imbes nga magrarayhak ngan hura ha pagkaon an lamesa han mga parag-uma tarehas ini an kahimtang yana. Kulang ngan haros waray kaunon an mga pamilya han parag-uma tungod han magkaduru-dilain nga naging ulang para ha pagpalambo han ira pag-uma.
Maul-ol dumdumon nga yana nga Oktubre pyesta kunta ha kada balay han mga parag-uma pero puros araba an mahibabatian ha mga im-im nira. Gin-agaw ngan ginkuha an tuna nga gin-uuma, kulang an pagkaon nga igindurot ha kada pamilya, waray kita an bursa ngan dunganan pa han grabe nga panalapas han tawhanon nga katungod. Hain pa ba pakakadto? Mayda ba pagpapaibhan pa?
Ambisyoso nga ginpahayag han gobyerno pinaagi han Department of Agrarian Reform Office (DAR 8) nga ha tuig 2014 waray na agaron maytuna nga magtatag-iya lahos hin 5 ka ektarya dinhe ha rehiyon 8. Pero ha yana pala ngani nagpapabilin nga diri masolbar-solbar an problema ha tuna ha Leyte Saba Basin nga naglalangkob hin 429 ka ektarya sakob hin 144 nga farmer beneficiaries (FBs). Tungod poderoso an kabangga nga agaron maytuna ha ngaran ni Atty. Cheng Veloso, bisan an opisyales han DAR 8 ginlalangan-langan ngan ginsasamok an pagbalik utro han tuna nga gin-agaw ni Veloso. An mga parag-uma ha Brgy. San Agustin, Palo, Leyte nga klaro na an kadaugan pabor han pananag-iya han tuna pero hasta ngada yana aada la gihap ha mga kamot han Margallo an tuna nga 8.2 ektarya. Nakabinbin ha Court of Appeals an kaso ngan waray tatagara han gobyerno para umunhan an kaso. An pinakalandaw yana nga pakigbisog ha tuna an CALI Realty Corporation ha pagdumara ni Dr. Camilo Enriquez Jr. Tungod han pagdig-on han mga parag-uma para hin makatadungan nga kompensasyon, nagpapabilin nga nakikigbisog an mga parag-uma ha Suhe, Tacloban City apisar han sunud-sunod nga harassment tikang ha goons ni Enriquez ngan an pinaka-urhe nga panhitabo an pagpusila han balay han usa nga lider-parag-uma han NAPSE. Bisan an tuna nga klarado nga naidaog tungod han pagkaurosa han mga parag-uma sugad han MAIC (Margarita Agro-Industrial Corporation) ha San Isidro, Leyte, aada yana ha tarhog nga ha unina poyde makuha utro an tuna nga ira gintitikad nga maabot 704 ektarya tungod han kapabayaan han gobyerno nga mai-award an tuna ngadto han mga potensyal nga benepisyaryo.
Nagpapabilin an makuri nga kahimtang han mga parag-uma ha rehiyon tungod han peke ngan kontra-parag-uma nga balaud ha tuna han gobyerno – an CARPER (Comprehensive Agrarian Reform Program Extension with Reforms). Landaw han mga kaso ilarom han CARPER an kanselasyon han CLOAs ngan mas pagpabor han voluntary offer to sell (VOS) nga naghahatag hin wada nga makagpatakas hin karuyag nga presyo an mga agaron maytuna.
Damo na ngani an waray tuna, nasamok pa an mapanhibang nga mina ha mga kaumhan ngan surok pakabuhian ngan pagkaon. Basar ha datos han Mines and Geosciences Bureau 8 (MGB 8) dida han Pebrero 2012, 507,746.4729 ektarya o 24% an mayda mining tenements (aprubado ngan may aplikasyon) tikang ha kabug-usan nga kahiluag han tuna ha rehiyon. Ha MacArthur, Leyte porlomenos 187 ka ektarya nga irigado nga hagna an nahibang han pagmina han black sand o magnetite han Nicua Mining Corporation. Bag-o pala liwat gin-aprubahan han MGB 8 an 22 nga MPSA (Mineral Production Sharing Agreement) ha Sinirangan Bisayas. Dugang na liwat ini nga maghihibang han agrikultural nga katunaan nga potensyal pag-umhan kunta.
Mahitungod han samwak nga kawaray tuna ha ranggo han mga parag-uma ngan pagbalyo-gamit han tuna (land use conversion), nagtitikahamubo an kita han parag-uma. Pananglitan, dida han syahan nga semestre han tuig 2006, an usa nga parag-uma ha humay ha Brgy. San Agustin, Palo, Leyte nakita pa hin Php25.55 kada adlaw pero yana nga Pebrero 2012 nakita nala ini hin Php21.30 kada adlaw. An saop ha lubi may ada la Php 340.00 nga kita kada 3 ka bulan o 4.00 kada adlaw. Basar han ginpagawas nga datos han gobyerno, an usa nga pamilya ha Eastern Visayas kinahanglan maka-income hin Php 4,869.00 para makapalit han batakan nga papliton ngan Php 7,017.00 para maka-alinggawas ha kapobrehan.
An Sinirangan Bisayas aada ha ika-lima ha pinaka-pobre nga rehiyon ha bug-os nga nasud nga kon diin an Eastern Samar an pinaka-pobre nga probinsya (45.8%) ngan an Silvino Lobos, Northern Samar an pinaka-kablas nga bungto (65%) ha aton dapit. Humitaas naman an insidente han kakurian tikang ha 39% han 2006 ngadto ha 41.4% han 2009 nga mas hitaas han insidente han kakurian han nasyunal nga 26.5%. Mas humitaas pa ini yana mahitungod han pagtikahitaas han implasyon, pagtikahamubo han balor han peso, pagtikahitaas han presyo han batakan nga mga papliton samtang waray umento ha kita han mga parag-uma. Ha bug-os nga Visayas, umabot na ha 17.3% an nagugutom o 670,000 ka pamilya kun diin sigurado kita kaudgan hini an mga parag-uma.
Humitaas gihap an malnutrisyon ha mga kabataan. Usa an Eastern Visayas nga nahirekord nga may pinakahitaas nga porsyento han malnourish nga kabataan ubos ha 5 anyos subay ha 2011 Operation Timbang nga ginhimo han mga LGU. Man ngani upat nga probinsya han rehiyon an nahiapi ha nanguna nga napulo nga tantos han malnutrisyon. Nanguna an probinsya han Samar ha bug-os nga nasud nga mayda 21.54% nga malnourish nga kabataan, nag-ikaupat an Northern Samar ha 19.08%, ika-unom an Leyte nga mayda 15.75% ngan ika-napulo an Biliran nga mayda 13.11%.
Makuri na ngani an kabutangan yana han mga parag-uma ngan kulang an suporta-subsidyo tikang ha gobyerno ha agrikultura rason han ira kakurian ngan kagutom gintatalumpigos pa an ira katungod ha mahimyang nga pag-ukoy ngan pagpakabuhi. Han yana la nga bulan han Hulyo 2012, sunud-sunod an pangabuso ha mga parag-uma ha Motiong, Paranas, San Jose de Buan, Calbiga ha Samar pati ha Gamay, Las Navas ha Northern Samar. Bisan ha Leyte partikular ha Carigara, Jaro ngan Burauen samwak an pangabuso. Kaudgan hini nga mga kaso amo an panunog, pangastigo, panhadlok ngan panalapas ha kababayen-an. Mayda gihap 11 nga detinido-politikal tikang ha sektor han parag-uma nga kun diin kaupod na hira Dario Tomada nga Founding Secretary-General han SAGUPA-SB ngan hi Oscar Belleza nga dati Bise-Tsirman han ALMARYU nga 2 na ka tuig nga preso mahitungod han hinimu-himo nga kaso han murder ha Inopacan, Leyte.
Waray pamatii ni PNoy an mga araba han iya Boss sanglit mismo an mga parag-uma makakagsumat nga yana nga Oktubre, ha pagselebrar han kapyestahan han mga parag-uma nag-Noynoying hi Noynoy Aquino para hin usa nga marayhak nga saru-saruay kunta han mga pamilya nga nagpapakaon han nasud.
Sanglit panawagan han mga parag-uma an No to Land Grabbing, No to Pekeng CARPER ng Pekeng Pangulo, No to militarization, No to Mining ngan Yes to Genuine Agrarian Reform Bill (GARB), Yes to Sustainable Agriculture, Yes to subsidy to agriculture partikular ha organic farming.###
eng_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn eng_Latn