ni U Z. Eliserio
salin ni Mark Bonabon
1.
Pirmi linked kun mag-send si Amay. E ako pa naman nga impatient sa mga sugad siton nga messages. Giuuyami ak kun nakakabasa sin *some text missing*.
Labi na nga adi ak yana sa tuna. Kaiha umabot san “Linked: 2/2” tikang sa langit. Diri ko lugod maadman kun si Gabriel o si Azrael an may bilin san Angel’s Breath. Sanglit makadanay, kun JHVH an nagawas sa ak inbox, ginpapara ko dayon. Sanglit makadamo kabeses nga diri ko nasasabtan an Iya mga mensahe. Diri lugod ak nakaka-reply. Kun nahihinabo ini, gulpi nga miscall an maabot sa ak – parehas kagab-i. Kundi tubtob man la sa miscall Siya, diri man niya káya nga maggastos para sa ak.
Lowbatt lugod ak yana. Peste si Amay sa cell use ko.
Kun patayon ko man, diri ak mahimuruko. Labi na kun nakakaimod ak san iba nga nagamit san kanira telepono. Nangangatol an ak mga kamot ngan mala may kalugaringon nga utak, ginkukuha an cellphone ko. Ngan napipiritan ak nga basahon an mga text ni Amay nga nadiri ko mabasa, tungod san atraso Niya.
Maupay la kay sa eroplano, ngatanan bawal maggamit cellphone. Nakaparong ngan nakatago an sa ak, nakaparong ngan nakatago liwat an sa iba. May pasanghilan ak nga diri mag-reply, ngan wara tentasyon nga maghahatag kalugaringon nga kinabuhi sa ak mga kamot.
Sakay ak san Gulistan, sayo nga Boeing 747, Flight 666. Tikang ak sa Manila, tipakado sa Cebu. Sa may banda butnga ak san eroplano, sa atbang san pakpak, sa wala nga han-ay san mga ingkuran. Nakaingkod ak sa butnga san duha nga Bombay, sira Saladin ngan Gibreel. Nagpakilala ak sa kanira, nakihuruhimangraw, kundi wara pag-iha – tungod kay mabaho ak. Kuwarenta diyas na ak nga wara puruparigo.
Si Gabriel, artista, nagkaturog ngan nag-iinop sa ingkuran sa aisle. Si Saladin nakadung-aw sa bintana ngan nagpa-practice para sa kaniya advertising stint sa Cebu.
Ako? Nagbabasa san clippings hiunong kan Ruben Ecleo Jr.
Sa iba, sugo siya. Kampon san Amay, ngan san Anak, ngan san Espiritu Santo. Kundi yana, preso tungod san kun nano-nano nga mga kabuangan. Ginpatay kuno niya an kaniya asawa tungod san insurance nga makukuha. Adik kuno. Gindadamay pa san trahedya nga pang-massacre sa pamilya Bacolod sa Cebu.
Naglusad ak sa tuna basi la magliaw, basi malimtan ko an makangingirhat na ak nahikaplagan sa langit. Kundi gintagan ak misyon ni Ruben. Kakadtuon ko siya. Maghahatag sin assurance, kusog. Pakusga an imo kaburut-on. Pagtuo!
Ikaw mao an–pinalabi?
Kundi sin-o ba an pinalabi sini nga mga panahon? Sigurado nga diri ak, Ngan para sa kadam-an, diri si Ruben. Sa kanira mga kolum, parehas si Randy David ngan si Mon Tulfo nga nagkometo hiunong san kahimo san lider san Philippine Benevolent Missionary Association. Kabisado ko adto nga kahimo, memorized an kada kurit ngan linya. Sin-o ba an maghuhunahuna nga sagrado an tawo nga kalbo ngan nanliliat an mga mata?
“A black man can steal your radio, but he can’t be your savior,” bagaw pa sa pelikula nga Dogma.
Tiduok sa ak an stewardess, may dara nga pagkaon ngan irimnon. Malibsog an babayi, unuran – nadumduman ko si Maria. Ginpangutan-an san stewardess an idaran nga lalaki nga naingkod sa ak atbang: tubig, tsaa o kape?
“So tell me what you want, what you really, really want,” bagaw san stewardess.
Nano ba nga an mga Pilipino, mahilig mag-uru-Ingles?
Nagbaton an lalaki: “Gusto ko it tinapay ag gusto ko it kape. Tanan ro akon nga gusto ay sundon ninyo.”
Aaa—kaya man ngay-an. Bisaya adto nga lalaki. Nagtango-tango adton stewardess, nagkasabutay sira. Ako, diri ak maaram kun nano an baton san lalaki. Sanglit nahahadok ak sini nga ak trip pakadto sa Cebu. Diri ak maaram mag-Cebuano.
Sa atbang ko na an stewardess. “So tell me what you want, what you really, really want,” bagaw niya.
Nahunahuna ko nga magpatinawa. Trip la basi la maliaw siya. Nahigara na ak magpatinawa, labi na sa istorya. Maaram ak nga nakakalangkag an kinabuhi san tawo. Bisan pa papan-o, pinaagi san sumat-sumat, may napapatinawa ak. Kinahanglan san tawo an kabuangan basi malimtan an pagkuri nga mabuhi.
Baton ko: “Nais kong mabuhay sa haba ng panahon.”
Antes pa siya maka-comeback, sayo nga gasod tikang sa unhan san eroplano an nag-agaw san atensiyon san ngatanan.
Tulo nga mabusag, blonde ngan naka-Amerikana nga lalaki an naggawas sin high-powered weapons. Nagpipirit an sayo nga makasulod sa pilot’s cockpit, samtang an duha man, nagbabantay sa mga tawo, nananarhog, nangagasod basi waray mag-aringasa.
Hi-jack! Hi-jack! Gasod san mga manarakay. Ginsuntok sira san mga naka-Amerikana.
Hala, hi-jack! Tingali maparehas ini san 9/11 sa Amerika. Karuyag ko gud adto nga pelikula, labi na an eksena nga binunggo an duha nga eroplano sa World Trade Center—kundi komo sayo la nga bunga san imahinasyon!
Kinahanglan ko makaayo bulig.
Inukbo ak. Nag-fetus position. Hinay-hinay ko nga gingawas an ak cellphone. Gin-on.
Anak san Amay! One-bar na la ngay-an. Pan-o na ak sini makakatawag?
Sayop ini ngatanan ni Amay.
Ginsarihan ko gihapon utro. Tut-tut-tut. Ginsiplat ko an duha nga naka-Amerikana. Diri nira ak naaabat, iba an kanira gintatarhog.
“If you are not with us, you are against us,” bagaw san sayo. Hala, surugaron man adto san mga terorista!
Tut-tut-tut.
Ditoy na la. Hala, may ginpapakang sira nga lalaki. Mga salbahis! Kundi pabay-i na, bisan pa pinutok an ulo san biktima—siya man an nagin-smokescreen.
Tut-tut-tut.
Tikang sa unahan nga parte san eroplano, sayo san mga naka-Amerikana an naglakaw tipakadto sa butnga. Mabanyo siguro.
Tut-tut-tut.
Ada na! Ada na!
The balance on your pre-paid account is zero. If you would like to reload, please dial 22—
Nagtuko sa ak atubangan an sayo nga naka-Amerikana. Gin-agaw an ak cellphone ngan ginbadulan niya san badil an ak kahimo. Ginhimo ko nga alaksiw an tubig sa kaniya lawas.
Natumba siya sa salóg. Gintamakan ko an kahimo ni Gibreel basi ako makaoberdabakod, diretso dalagan tipakadto sa CR. Ginratrat ak san sayo pa nga naka-Amerikana.
2.
Tulo kabulan na ak sa Manila san naadman ko an hiunong kan Ruben. Natigdaan ak san June 20, 2002 headline san Philippine Daily Inquirer: “Cult leader dances as lawmen close in”. Diri matuod-tuod. Si Ruben ba gud man adto? Ak kabati purupirmi sira nag-iistorya ni Amay. Close sira.
Sanglit, nahuna-huna ko nga maraot siguro an kaniya buot. An kaniya siguro pag-abat nga ginbayaan siya, gintraydor. Eli! Eli! Lama Sabachthani? Maaram ak siton nga gin-aabat. Sanglit mao nga nagdesisyon ak nga kumadto sa Cebu basi mabuhi an mala nanluluya na niya nga pagtuo.
An kaso kay may problema—duha na kabulan nga wara ak kuwarta.
Pag-abot ko sa tuna, susugaron ak nga bahandianon. May dara ak nga treynta kabug-os nga pilak. Kundi naubos ko na ini ngatanan.
Wara, wara ko ihatag sa mga kablas. Wara, wara ko man pagkawanga sa alaksiw. Ngan bisan pa dako an tentasyon tungod gihapon san pagtraydor ni Maria, wara ko ubusa an ak kuwarta sa babayi.
Gingastos ko ngatanan sa pre-paid.
Maaram ak, maaram ak, sayop. Ginsusumat ko sa iyo, adik ak. Kinahanglan ko makaaram san self-control. Kundi, nano ba an ak mahihimo? Karasa gad man. An cellphone an imbensyon na may pinakadako nga benepisyo sa katawhan, sunod sa TV.
Kay nano kay naubos dayon an kuwarta ko? Well, duha ak kabeses nakawatan san telepono.
Siyempre, an papaliton nga kabalyo, kinahanglan mas maupay na nga model (GSM, tikang sa kawatan). Ngan, siyempre, kadamo san ak katext. Kadamo san gingu-good morning, kadamo san gingu-good night. Gidam-i liwat an ginpapadarhan san ringtones ngan picture messages. Makadanay, danay la, nagtatawag pa ak. Kundi, makadanay la. Diri ak lurong nga magkakawang la san credit.
Sa importante ko ini gingagamit. Sa gameshows.
Oo, sa gameshows. Pirmi ak naghuhunahuna nga tingali man la maging text partner sa GAME K N B? Sige liwat an ak pag-api sa I M GME san Channel 9, pati liwat sa SMART K N B? san Channel 2 ngan READY, TXT, GO! san Channel 7.
Wara pa ak pagdadaog, kundi igsarabot mo man, maabot man ta iton. Basta maghulat ka la. Mao man iton an gintututdo san Bibliya, di’ ba?
Kundi, san kinahanglanon ko na kumadto sa Cebu, wara na. Nahunahuna ko nga magtrabaho, may training man ak paging karpintero ngan purupangisda. Kundi wara job opportunities!
Nangalagkalag ak, ngan ak nahunahuna nga diri la ak an wara hingangadtuan. Pati an Pilipinas, waray nahingangadtuan.
Over ba? Kundi diri. Mao kunta kun ako la an diri nakakakuha trabaho. Puydi ak husgaran nga hubya. Kundi, sa urhi nga report sa diyaryo, upat kamilyon an unemployed sini nga makakaluluoy nga nasud. Karuyag sidngon, an bug-os nga makinarya san pagkamay-ada trabaho, wakay na.
Ngan kun diri pa adto sadang nga pruweba na diri la ak nananamay, adi pa: treynta y dos kamilyon sa otsenta kamilyon nga Pilipino an nabubuhi below poverty line. Imagine, living on less than 38 pesos a day! E sadang na adto pampalit Happy Meal!
Tungod sini nga kabulukan, sinulod na la ak sa flesh trade. Maupay-upay man gihapon an kita, five-hundred pesos an charge ko. Ako man ta an bugaw, sanglit wara kabahin. Ngada la sa Malate. Ma-appeal ak, mapili gad man. Kahuna ngani san mga customer, dako ak buto. Diri sa ditoy an ak buto. Kundi, aram mo na, kun Pili ka an assumption enormous an member mo. E prejudiced man iton! Maupay na la I don’t disappoint.
Sa sulod san treynta kagab-i, nakatirok ak san sadang para sa ak tiket pa-Cebu, plus pocket money! I was all set, planado na ngatanan. Nagpalit pa ngani ak san pira kakarton nga condom. Naimod ko pan-o sa sayo nga episode sa Mission X nga damo an putahan sa Cebu.
Kundi sa ak ikatreyta kagab-i san pagtinda ko san unod, an urhi na gab-i ko na kunta sa Manila (one for the road bagaw pa), nakatupo ko si Satan.
Satan, háyag san ak kinabuhi, kalayo san ak singit. An ak kasaypanan, an ak kalag. Sa-tan: an durho san ak dila mapitad makaduha basi bantaron an ak mga tango. Sa. Tan.
Siya si Sa, simple nga Sa, sa aga full erection eleven inches, ungod. Siya si Sat pag naka-slacks. Siya si Shane pag naka-skirt. Siya si Boss Lucy sa work. Siya si Natasia sa ledger ni Chavit. Kundi sa ak mga butkon, pirmi siya si Satan.
Sugad sini ko siya nakila: nakaingkod kami san ak sangkay nga sira Julio ngan Roberto sa kanto san Avenido, nag-uruistorya, chewing gum, sin may mahusay nga kotse nga nagtuok sa atbang namo. Inubos an bintana ngan napanganga ak—kakahimo ni Richard Gere!
“Hello girl it’s been a while,” opening niya, ngan mala magkakilala na kami.
Rerentahan kuno ak niya—take note specific ak— for 6 (6, 6!) whole days. Madiri kunta ak, diri ko naman kinahanglan sin kuwarta, kay nag-aapura ak nga makatupo si Ruben.
An latest nga balita, may nagsari nga bunuon siya gamit an sayo nga tootbrush, sanglit nababaraka gud ak.
Kundi may duha nga ginsugad si Richard Gere (diri ko pa aram sadto nga Satan ngay-an an iya ngaran) ngan nagbantad an ak kasingkasing: “Kailangan ko’y ikaw, dito sa buhay ko.” Ngan:
“Dadalhin kita sa ‘king palasyo.”
Baton ko, “Shut up, shut up. You had me at hello, you had me at hello.”
Aagihon kuno ak niya same time, same kanto, sa masunod nga gab-i. Nag-oo man ak.
Laksi nga binaya an kaniya kotse.
Tubtob yana, naaamyon ko pa gihapon an aso san kaniya tambutso.
Inuli ak pakahuman sadto, ginbayaan ko sira Julio ngan Roberto. Reklamo nira, traydor kuno ak. Bahala kam sa iyo kinabuhi, nahunahuna ko. Gab-i san Lunes adto. Lunes ko siya nakilala.
Martes san nagkita kami utro. Nagdown siya para sa renta.
Miyerkules, nagsumat siya san kaniya paghigugma. Mala ak makaluluoy san sinulod sa Rapunzel, sayo nga chic nga palitan mga bado. Ginpalarga ak san mga saleslady. Sugad siton sa Pilipinas, kun diri ka mayaman, etsa-puwera ka.
Huwebes, ginhigugma ko liwat siya. Binalik ak sa Rapunzel, kaupod siya. Gin-away niya adton mga saleslady. Ngan pinalit kami bado (adton pinakamahal!)—didto liwat.
Biyernes, puno san paghigugmaay. Gin-upod ak niya sa sayo nga power dinner. Kadungan namo kumaon an mag-amay nga tagyaon san kumpanya nga i-hohostile take-over niya. Kamakasiriod kay diri ak maaram kun nano nga kutsara ngan tinidor ak gagamiton para sa escargot! (Sin-o ba naman kasi an nagpauso san utensils nga puydi man magkamot?) Gintutduan ak san mga kaupod namo. Pakahuman ko pakakaon san pira kabandehado, ginmuda sira ni Satan ngan linarga na kami sa restaurant. Wara kami pagbayad sa share namon sa bill.
Sabado san ginreyp ak san sangkay ni Satan, sayo nga kalbo nga tabatchoy nga kakahimo ni George sa Seinfield. Nadakop kami ni Satan. Nalangot siya kan kalbo nga tabatchoy. Komo pagsirot, ini nga sangkay na ang nagkumpleto san ak panukot kan Satan.
Ngan pag-abot san Dominggo, nag-uuran sa bug-os nga kalibutan, ginbayaan ak san ak hinigugma.
Nadumduman ko pa an urhi namo nga pag-istorya, adto kami sa entrance san Fontain Blue:
“Will I ever see you again?” pangutana ko.
“What does your heart tell you?” baton niya.
“Turn and walk away, that’s what I should do. My head says go and find the door, my heart says I love you.”
Laksi nga binaya an kaniya kotse. Tubtob yana naaamyon ko pa gihapon an hamot san kaniya tambutso.
“Shane,” hibi ko. “Shane! Come back!” Kundi wara niya ak kabati.
3.
May nag-uy-og sa ak mga ulo. Ginbuklad ko an ak mga mata. May babayi nga ginduduok an tasa sa ak hiwa. Nandagko an mga luho san ak mga irong. Dulaw an kulay san adto sa baso, ngan lain la an amyon sini—humot drugstore! Ginsarihan ko nga mangato, kundi wara ak pakadiri, naabat ko an pagtulon san likido. Nalibong ak, namanhod. Naglain an pag-abat ko sa ak palibot. Diri na ak maaram kun nano an sunod na nahinabo.
Nakahigda kami sa sayo nga four-post bed. Sa ilarom ak san taplak. Nakapatong siya sa ak.
Ginpangutan-an ko an babayi: “Hain ak? Kanay ini kama?” Pipira na ba ak kabeses nahihigimata sa iba nga kuwarto.
Naibanan an ak pagkabaraka sa baton niya: “Mon ami, ne vous permettez jamais que de folies, qui vous feront grand plaisir.”
Bisaya siya—karuyag sidngon adto ak sa Cebu! Sa ilarom san taplak, gindamdam ko an ak singit. Salamat sa Amay! Adto an ak cellphone! Ginbutwa ko ini—nagparalukso an babayi. Nagparasiyak!
Waray labot, gin-on ko an ak cell ngan naadman ko kun nano an nahinabo sa ak. Alas tres san kulop san Biyernes san namatay ak. Kaagahon san Dominggo san nabuhi ak utro.
Tinugbos ak. Naabat ko nga wara ak bado. Nagtuda pa lugod an siyak san babayi.
Gintukod ko siya. Mahusay. Naka-pigtail ang kaniya huruhalaba nga buhok. Naka-retainer. Halaba an panga. Mala siya an buaya. Nagharani ak. Nagturo an mga luha tikang sa kaniya mga singkit nga mata.
Nagpaharayo ak, gingamit an taplak nga robe. Nagtuok an kaniya paghinaya. Nag-ukbo na la siya. Sige an haya.
Mangungutana na kunta ak san tigda inabri an pinto ngan sayo nga sultero an sinulod. May dara siya nga isda ngan tinapay.
Nagtukuray kami.
Kasexy niya.
“Mamay?” pangutana san sultero. San wara pagbaton an babayi, dunalagan pakada sa iya an lalaki. Nabuhian san lalaki an isda ngan tinapay. Ginpurot ko dayon ini. Wara pa pag-five minutes. Ginkaon ko an tinapay. Wara an isda. Bulad ngay-an. Diri ko adto ruyag. An mga Pilipino, mahilig sa bulad, tungod kay wara sira makaon nga lain. Pakonsuwelo nira nga susugaron nga masiram adto, kundi aram ko nga buwa. Hamot pa la, hitsura pa la, makadidiri na an bulad. Simbolo ini san pagkakablas. Karasa sugad san mga Pilipino.
Hmp. Ginbubuta la nira an kanira kalugaringon basi diri nira madumduman an kanira gutom.
Naghangkupay an duha. Kamakaiindig. May ginhuring si babayi kan sultero. Nag-atubang sa ak si lalaki, naggiginasod:
“bababodalgharaghtarkaammcinharerolnnlkoennbronntonnerronntuonnthunntrovarrhounawnskawntoohoohoordenenthurnuk!”
Nagbutwa siya sin pusil. Nahadok na ak. Kinahanglan ko sin temporaryo nga uláng. Ginpadamo ko adton mga bulad—ginpuno an bug-os nga kuwarto. Diretso dalagan pagawas san pinto. Pasalamat sira sa ak, pira sira katuig nga makaon san kanira paborito nga putahe.
Nagparadalagan la ak, mala si Forrest Gump. Naadman ko, adto na ak sa squarters area. Natigdaan ak sa mga nakit-an ko nga mga barong-barong, mga bata ngan lagas nga huba nga nagkakarigo sa sigad, kanal sa butnga san kalaye, riles san tren. Mayda ngay-an skwakwa sa Cebu?
Pira ak kabeses nga harapit na magtuok basi maimod an pag-away san mga mag-asawa. Kundi gintios ko tungod kay naaabat ko si sultero sa ak likod. Naglalanat. Naghahangos.
Nagparadalagan la ak. Nagtuko la ak san tiabot na ak sa ganggangan sa squatters. Nag-ingkod ak sa sayo nga bench san sayo nga sari-sari store ngan nakitagay sa duha nga lalaki nga sira Impen ngan Igor. Buotan sira, wara sira labot san ak lain nga panapton. Ako la uga an ginpabayad nira san gin. Ok man la iton. Sa Jerusalem, ako man pirmi an taya kun taragay. Ginebra na!
Nag-iha an iristorya. Nahubog sira Impen. Naimdan ko nga Pili liwat ngay-an siya parehas sa ak. Naimdan ko liwat an dako nga sign board na nakabalandra sa entrance san bilding sa atbang san sari-sari store: “University of the Philippines”. May UP na ngay-an sa Cebu? Bag-o siguro? Kundi kay nano kay mala ruins an mga bilding?
Nagtalibong an ak ulo, naghangos sin halarom basi mahigop an ak palibot. Naimdan ko an gin, naamyon ko an gin, natadihan ko an gin. Gintapi ak ni Impen sa butkon. May isusumat kuno siya. Medyo diri ko masabtan tungod kay Cebuano an kaniya gamit nga pinulungan. Kundi nadurudugtong ko gihapon.
Mao ini an sumat ni Impen: sayo nga lagas sa may bukid an nanigbas san tagyaon san tuna. Nanigbas, as in sundang an gamit. Kay adton PML ginkuha an paskay nga tuna san lagas. E mao na la adto an gintatagyaon san lagas, kaya nanigbas na. Napriso an lagas. Adton anak san lagas, Diego Saling an ngaran, ginreyp san PML.
Medyo may makatatawa nga elements adton sumat ni Impen, kundi kunta wara na niya dagdagi sin bullshit hiunong sa mga isyu nga pansosyedad. Sa panahon yana san globalisasyon, sin-o an maruyag nga sumatan hiunong san mga kablas ngan pagkakablas? Huhunahunaon mo an audience mo, masubo na ngani an kinabuhi, idudukdok mo pa sa am kahimo?
Kundi diri pa ngay-an human, may sequel pa! Namatay si Diego Saling, kundi nanganak mun-a siya. Nangingadto an kaniya anak, si Yna, sa sayo nga kablas nga pamilya, pamilya ni Impen. E rikuhanon kunta si Yna, anak siya san PML! Nagdako siya nga kablas, sanglit, nagdako siya nga maupay an kasingkasing bisan pa siya mahusay ngan sexy. Ginraugdaog siya san pipira nga mahadera nga ampon sadton PML, kundi naadman gihapon nga anak siya san PML, sanglit, nagrikuhanon siya. Nalipay ura-ura si Impen nga may maghahaw-as na gihap sa kaniya sa pagkakablas. Close sira ni Yna, ‘Kuya Impen” pa ngani an tawag sini sa iya. An kaso, anak san amay, nagka-amnesia an babayi nga may bulawanon nga kasingkasing!
“…stat rosa pristina nomine, nomina nuda tenemus,” panapos ni Impen.
Mapaso an hapros san sudang san inabot na kami sa ending. Damo pa kunta an sumat parehas san kan Yna an isheshare ni Impen, damo pa nga paniyupi an nahihimo san mga PML sa mga baryo. Kundi kinahanglan nira magtrabaho ni Igor. Kinadto sira sa bombahan basi mag-alog, ngan nagtawag ak taxi basi darhon ak sa prisuhan kun diin adto si Ruben.
Kakahimo ni Robert Deniro an drayber san nasakyan ko. Maistoryahon siya. San una, bug-os nga atensiyon an ak ginhatag sa kaniya.
“Naligo na sa iyang kaugalinong dugo?” daldal niya.
Nagtango-tango ak.
Nagpadayon siya sa pagtabil. Ngirit siya, ngirit man liwat ak. Sniff-sob siya, ginhapros ko an kaniya abaga. Nagiginasod siya nga nalalangot, nanmuda ak sa Aramaic.
Engrossed na engrossed na kunta ak sa sumat san drayber san magtext si Amay. As usual, linked. Mao ini an siyahan nga bahin:
“Linked: 1/2 Gsus wag k ng 2muloy.my mali an napuntahn mong lugar.ur not n cb *some text missing*”
Iton, ginbasa ko pa. Adton ikaduha, nga ten minutes later unabot, ginpara ko na dayon. Nauuyam, ginpatay ko an ak cellphone.
Nilalangtan gud ak. Impertenente nga Amay! Ngan bisan danay, bisan danay wara Siya pagsorry! Siya adto nga may atraso, kahuna mo ordinaryo an ngatanan. Fumefeyk na ok la kami samtang aram Niya nga na-hurt Niya ak.
Naabat tingali san drayber an mood swing ko sanglit nagmingaw siya.
Sayang, karuyag ko pa naman kunta pamatian an tingog niya. Hiunong sa sosyedad ngan pakigbisog san mga Pilipino an kaniya nga sumat. Kundi, adto, wara na. Uniskor na naman an ak harangdon nga Amay.
Pira la kaminuto ngan naglusad na liwat ak. Gintagan ko dako nga tip adton drayber, nag-enjoy man liwat ak sa kaniya mga sumat, bisan pa nabitin.
Medyo good mood na kunta ak utro tungod kay hapit ko na makit-an si Ruben. Kundi nagsuol an ak ulo tungod san butang nga nagngarat sa ak. “Davao Penal Colony” bagaw san karatula.
E pan-o nga “Davao Penal Colony” nga adi man ak sa Cebu? Nabaraka ak. Tingali mao ini an ginsusugad ni Amay sa text. Hala, kamakasiriod. Mala ak sini uwat. Labaw san ngatanan, nadiri ak magpakaalo. Kun kinahanglan, magbubuwa ak sa sumat basi la maitago an kabungugan nga ak nabuhat.
Kinadto ak sa may entrance, gin-imod ak sin maraot san guard. Wara ko mun-a siya pansina. DavaopenalcolonysaCebu, davaopenalcolonysacebu, pan-o adto nahinabo? Nag-concentrate ak. Gintios ko nga diri mangadyi.
Ngan inabot an epiphany, diri tikang sa langit kundi tikang sa ak kalugaringon. Adto sa Davao Penal Colony ak –san Cebu! Mala la ini an Murphy, New York ngan Annapolis: mga sigad sa Cubao. O kun di man, Panay Avenue sa Quezon City.
Hinangos ak sin halarom. Nagpasalamat sa ak kalugaringon. Diri ko gud man ginbabayaan ak kalugaringon sa ere. Pirmi gintutugwayan ak.
An problema na la mao an pagsulod sa prisuhan. Ginsarihan ko an pinaka-obvious nga pamaagi; duniretso ak tipakadto sa pinto. Ginpugngan ak san guard.
“Man wird die Menge nicht eher zum Hosianna-rufen bringen, bis man auf einem Esel in die Stadt einreitet,” sugad niya nga nalalangot, diretso tulang sa ak paharayo. San nagpitad ak paharani utro, naggawas siya pusil. Nagbaya ak. San pira na la kametro an kaharayo ko sa kaniya, ginpakyu ko siya. Diretso dalagan. Wara na paglanat an iyot.
Tikang sa likod san poste san Meralco, ginkita ko an entrance san Davao Penal Colony. Kinahanglan ko makasulod. Tingali mawaraan na pagtuo ni Ruben. Kinahanglan ko makahimo pamaagi, sa pinakadagmit nga panahon.
Alas dose y media ak nagtikang paghulat san higayon.
Alas dos: wara pa nahihinabo.
Alas dos y media: gintigamnan san sayo nga pitbull an poste san Meralco komo teritoryo. Hasta ak gin-ihian san mananap.
Alas tres: three o’ clock habit.
Alas kuwatro: may pipira nga puta nga dumuok sa ak kundi ginpabaya ko sira.
Alas sais: tikang sa sayo nga motel, pabálik ak sa poste san Meralco san mabatian ko an aningal san bagtingan. Kaupay san ak pamati. Naadman ko nga gingagamit pa ngay-an an mga simbahan sa Cebu.
Alas otso na san makit-an ko an ak ginhahanap. May van nga tumuok sa entrance sa prisuhan. Tikang sini nga van, may linusad nga tulo nga lalaki. Ngatanan nakaabito. Mga padre! Tingali adto sira basi kahampangon an mga Cebuano nga preso, magkumpisal, magmisa, mangaro koleksiyon. Gintagan nira ak ideya.
Dali-dali ak nga naghanap simbahan. Pagsulod ko sa sayo, dayon ak nangutana sa sayo nga buktot nga sacristan. Gin-updan ak niya sa padre. Ginkastigo ko an padre, sayo nga singkit ngan chubby nga lagas, ngan ginkawat ko an kaniya costume. Ok la iton tungod kay maaram ak kun sinner siya.
Alas nuebe: may upod nga hiyom, harok sa kamot ngan good evening, ginpasulod ak san guard nga kanina la karuyag ak pusilon pagsulod sa Davao Penal Colony. Iba gud man an pag-imod sa im san mga tawo kun nakaabito ka. Samtang kun taplak im sul-ot, bisan guti nga pagrespeto diri ka makakuha. Paunan-o pa kaya adton wara maisul-ot?
Kundi wara ko mun-a paghunahunaa an mga dumot ko sa kalibutan. Nagpadayon ak nga tikangan na nga hanapon si Ruben. Gingalugad ko an prisuhan, ini nga lugar san disiplina ngan pagsirot.
Kamakaluluoy san mga preso sa Davao Penal Colony. Mas grabe pa ini san naging prisuhan ko sa Jerusalem. Sayo kagatos an nagsusuruksukay sa sulod san kulungan nga pankinse la. Naimdan ko liwat nga haros ngatanan sa kanira may sakit: tb, hubag, sore eyes, herpes, rheumatic heart disease, rectal cirrhosis. Wara nakaparigo sa kanira, ngan wara pagkatunga an nakaudo sin maupay. Ngan bisan pa ginsarihan sira nga itago sa ak, naimdan ko gihapon an mga preso nga minor de edad, ginmamasahe an mga lagas. Hay, kamakaluluoy nga mga batan-on nga paglaom san nasud—mga babayi pa naman.
Nagtuok ak mun-a sa paghanap kan Ruben. Ginbuligan ko mun-a an mga nanginginahanglan. Pipira nga may ketong an ginpaupay ko. Ginbuhay ko an sayo nga namatay pala tungod kay natubo sa rumble. Nagpadamo liwat ak sin hopia nga may amag nga diri napapalit sa kanto. Kundi diri ko sira ngatanan kaya salbaron. Nano ba an mahihimo san nagsasayuan, bisan pa siya Anak san Amay? An kinahanglan ko, mga kaupod.
Gin-on ko an ak cell basi matext sira Pedro. Kundi wara pa ak pakakasend, gidam-i na nga text ni Amay an inabot sa ak inbox. Napuno dayon, e 6210 an cell ko! Ginsaray ko na la an telepono ko. Makauuyam gud man si Amay.
Ginhanap ko na la utro si Ruben.
Sa pinakahataas nga floor, sa pinakadurho nga prisuhan, sa pinakamabaho ngan masirom nga lugar ko siya naimdan. Nagsasayuan, nakaingkod. May kapot nga pusil sa tuo nga kamot, ngan sa wala – cellphone. Nangatol an mga tudlo ko.
Sinulod ak sa kaniya selda. Napatugbos siya. Nanliliat an mga mata, nag-iinggat an ulo nga wara buhok. Ruben, pagtikang ko, pira kabeses ko na ini ginpraktis:
Ayaw kalisang san costume ko. Maaram ak nga diri matapod-tapod an mga padre. Ruben, ako ini, si Jesus. Adi ak basi sugaron sa imo nga diri ko ikaw malilimtan. Diri ko ikaw pababay-an. Maabot na man la iton, an himaya. Basta maghulat ka la. Maaram ak nga an pag-imod san kadam-an sa im nga PBMA, sayo nga kulto. Nga weird kuno nga sa mga tawo nga nagtutuod sa ak utro pagbalik sa tuna, mahingangadto sa kanira an manggad san Dinagat Island. Kulto ba iton? Kulto na ba basta may mga Latin inscriptions an mga gamit? Kulto na ba basta nagtutuod sa mga milagro? Kulto na ba basta lain an pagtuo? Adton members san Simbahan ni Hesus, nagtutuod nga malupad an kanira mga iglesia sa second coming—may nagngangaran ba kanira nga “cultists”? An mga Katoliko, nagtutuod sa transubstantiation—may nagngangaran ba sa kanira “cultists”? An mga Kristiyano nga nagtutuod nga birhen si Maria san nanganak—may nagngangaran ba sa kanira “cultists?” Wara, tungod kay makagarahom sira. Ini nga kalibutan, Ruben para sa mga makagarahom. Kundi adi na ak, Ruben. Binalik ak ngan nakit-an ka utro. And now, let the weak say “I am strong”, let the poor say “I am rich”. Let there be light. Let there be peace on earth. Let us go then you and I—
Nakit-an ko na nangabag an kaniya wala nga kamot. Kagat-im-im siya nga nagtukod sa ak. Nangabag liwat an kaniya tuo nga kamot.
“Bakit ngayon ka lang, dumating sa buhay ko?” kanta san cellphone niya. Baton siya dayon. Kahimangrawon, ginkaistorya siya, diri la miscall.
“I’ll give you medicine, when your tummy aches. Build you a fire when the furnace breaks. All I want to do, is grow old with you,” kanta san cellphone ko. Gingawas ko ini dayon. An LCD:
AMAY
calling…
Gintutukan ko ini. Wara tuok an telepono sa pagring. Mao ini an mas dako nga milagro, diri la nagpapamiscall si Amay. Sayo ini nga siklo nga panhitabo. Babatunon ko ba o diri? Pipira pa nga ring.
Human na an pakiistorya ni Ruben, wala nga kamot na la niya an nangangabag.
Kundi padayon la an pagtawag sa ak ni Amay. Babatunon ko ba?
Nano man kay diri? Tingali andam na Siya mag-sorry. Kundi pan-o kun mags-sermon la naman siya?
Enk! Hala, lowbatt na.
Ginbaton ko an phone.
Dagundong ni Amay: “GSUS TC!D YAN C ROBEN.DAT S MANER—” Oh tae.
Urhi na. Nagsabog na an ak ulo ngan ginkaon na an ak utak.
4.
Maiha ko na nga ginsususpetsahan nga gintatraydor ak ni Maria. Sa tinikangan, ok la sa ak nga nakikihilawas siya sa iba. Maaram ak nga puta siya sadto sa tuna ngan diri na iba sa ak an puplunganon nga “Old habits die hard.”
Bisan kun ako pirmi nga gintatawahan kun may irinom. Blind item sa mga tabloid. Bisan an Mama ko maraot an pagkita sa ak. Purupirmi an kaniya patama hiunong sa pagkalalaki. Gintios ko adto, tungod kay higugmaon ko si Maria. Ngan ura-ura ka-phallocentric man san pagkita san pagkalalaki an gintatagan bug-at sa ak ni Mama. Naglabay an mga semana.
Ok na kunta. Proud ak sa ak pagigin martir nga mister. Kundi sayo kaadlaw ginsermunan ak ni Mama sin kilometro an kahalaba. Tanggal an tuli, inuli ak basi kastiguhon si Maria, basi diri na siya magpatira sa iba.
Kasamok san balay pag-abot ko. Nagduroy an ak pamaso. Sa kuwarto, naabtan ko si Maria nga maupay an katurog. Hulason ngan halarom an paghangos. Wara siya bra ngan luho an kaniya panti. May dugo sa bedsheet. Nalangot ak sa ak kalugaringon, kawara ko alo. Puro ak suspetsa e ini si Maria bug-os nga adlaw nga nagpapagal sa balay.
Ginawas ak utro. Ginhanap ko an ak Amay, basi makiistoryahay la. Kinadto ak sa White Castle kun diin Siya naistar.
Bagaw sa ak san butler-angel, busy kuno si Amay. Wara siya panahon para sa visitors. Puydi ba iton, baton ko. Diyos nga waray panahon para sa Anak san Tawo? Amay nga wara panahon sa Anak? Nano an hinungdan kay nano kay diri nagbabaton an hadi san langit?
“Ayaw kunta paghunahunaa nga nakaturog an Diyos,” bagaw sa ak san butler-angel.
Ginkutusan ko siya. Duniretso ak sa kuwarto ni Amay.
Gin-abtan ko siya nga nakafetus position sa kama. Hangkop an sayo nga ulunan, nagbabagaw (“Ah, ah, ah”), nagdodrool, wara man lamang t-shirt o pajama. Gin-uy-ug ko an kaniya sugbong.
“Hoy, mata na! Oras na basi bumuhat ka,” bagaw ko, diretso bugnot sa hangkop Niya nga ulunan.
Ngan tunuraka sa ak an bra ngan bahin san panti ni Maria. Sul-ot san ak Amay.
Naghahaya, ginhahala ak ginawas san White Castle. Gintapo ak san bagyo. Kaagahon na san makabalik ak sa balay. Huluson, diri ak nahihingasulod. Nawara ak susi. Nagkatok ak. Gin-abrihan ak ni Maria.
Mabaga an kaniya mga mata. Ginhangkupan ak niya. Naghinaya siya sa ak butkon. Ginlugos kuno siya ni Amay. Waray ko na siya tuyangi nga magpadayon pa siya. Gintuklang ko siya pasulod sa balay, diretso sarado san pinto. Ginpatay ko siya. Gintext ko si Pedro. Nagpabulig ak nga itapok an lawas. Sa una, ginsarihan namo nga isuksok sa pili nga plastic (an pambasura). San wara pagkasya, gintunga namo an lawas. May dara nga tagsayo nga plastic, nagsakay kami ni Pedro sa kaniya Cherooke ngan kinadto sa baybayon san salog.
Perfect crime kunta, todo cover-up, an alibi ko, katagay ko si Pedro, an papagawson nga nagbaya si Maria kaupod an sayo nga lover.
An kaso kay may nakaimod sa amo ni Pedro—bugto ni Maria. Sanglit, kinahanglan ko ipapatay an bug-os nga pamilya ni Magdalena. Ginsagdunan ak ni Mama nga magbakasyon mun-a sa tuna.
* Una nga napatik sa Philippine Humanities Review, volume 6, 2003.
bam_Latn tgl_Latn unk war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn ceb_Latn ceb_Latn war_Latn war_Latn war_Latn ceb_Latn war_Latn eng_Latn war_Latn eng_Latn war_Latn ceb_Latn war_Latn eng_Latn war_Latn tgl_Latn ceb_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn eng_Latn lmo_Latn war_Latn lmo_Latn ceb_Latn lmo_Latn bug_Latn eng_Latn war_Latn ceb_Latn unk war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn ceb_Latn ceb_Latn war_Latn war_Latn war_Latn ceb_Latn ceb_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn ceb_Latn war_Latn war_Latn ceb_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn tgl_Latn eng_Latn war_Latn ceb_Latn war_Latn war_Latn ceb_Latn ceb_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn war_Latn war_Latn unk war_Latn ceb_Latn war_Latn fra_Latn war_Latn war_Latn war_Latn ceb_Latn war_Latn war_Latn ceb_Latn ceb_Latn war_Latn war_Latn ceb_Latn nob_Latn war_Latn ceb_Latn war_Latn war_Latn ceb_Latn war_Latn war_Latn war_Latn ceb_Latn fur_Latn war_Latn ceb_Latn ceb_Latn mri_Latn ceb_Latn war_Latn tgl_Latn war_Latn war_Latn ceb_Latn war_Latn war_Latn ceb_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn ceb_Latn war_Latn ast_Latn war_Latn eng_Latn war_Latn ceb_Latn war_Latn ceb_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn ewe_Latn ceb_Latn war_Latn war_Latn ceb_Latn tgl_Latn eng_Latn war_Latn eng_Latn war_Latn war_Latn war_Latn ceb_Latn pap_Latn war_Latn ace_Latn war_Latn unk war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn ceb_Latn ceb_Latn ceb_Latn tgl_Latn war_Latn war_Latn ceb_Latn ceb_Latn war_Latn ceb_Latn