An Enteric Nervous System—“Ikaduha nga Utok” han Lawas?
PIRA an imo utok? Kon an imo baton “usa,” husto ka. Pero may iba pa nga mga nervous system ha imo lawas. An usa nga sistema han mga neuron nga komplikado hinduro amo an enteric nervous system (ENS) nga gintatawag han pipira nga syentista nga “ikaduha nga utok.” Nahimumutang ini, diri ha imo ulo, kondi kadak-an ha imo tiyan.
Kinahanglan hin daku gud nga koordinasyon ngan pangalimbasog basi mahimo han lawas an pagkaon nga enerhiya. Salit, husto gud nga gindisenyo an utok ha pagtoka ha ENS han kadam-an nga buruhaton ha pagtunaw han pagkaon.
Bisan kon mas simple gud kay han utok, an ENS duro kakomplikado. Ha tawo, ginbabanabana nga ginkukompwesto ito hin 200 tubtob 600 ka milyon nga neuron. Inin komplikado nga sistema hin mga neuron aada ha aton sistema han panunaw. Natoo an mga syentista nga kon an trabaho han ENS paghihimoon ha utok, magdakmol gud nga mga ugat an pagkikinahanglanon. Sumala ha libro nga The Second Brain, “mas talwas gud ngan mas kombinyente nga an [sistema han panunaw] mismo an mag-aataman han iya kalugaringon.”
“PABRIKA HIN KEMIKAL”
Basi matunaw an pagkaon, kinahanglan an iba-iba ngan husto gud nga kombinasyon hin mga kemikal nga ginhihimo ha husto nga panahon ngan nahingangadto ha husto nga lokasyon. Hi Professor Gary Mawe angayan nga nagtawag han sistema han panunaw sugad nga “pabrika hin kemikal.” An pagkakomplikado hini urusahon gud hinduro. Pananglitan, an aton tinai may mga selyula nga nakakakilala han klase han kemikal nga aada ha aton ginkakaon o han rasa han pagkaon. Tungod hini, naipapagowa han ENS an husto nga mga enzyme nga nagtutunaw han pagkaon basi magamit han lawas. An ENS importante liwat ha pagkontrol han acidity ngan han iba pa nga kemikal ha pagkaon ngan ha pagpahiuyon han ginkikinahanglan nga mga enzyme basi matunaw an pagkaon.
Hunahunaa an sistema han panunaw nga sugad hin mga trabahante ha pabrika nga sunod-sunod nga nagtatrabaho han ira espisipiko nga toka nga kadak-an gin-oorganisar han ENS. Ginsusugo han imo “ikaduha nga utok” an pag-agos han pagkaon pinaagi ha pagpatig-a han kaunoran han tinai. Ginbuburobag-o han ENS an kakusog ngan kaagsob han pagtig-a hini nga kaunoran depende ha panginahanglan basi padayon ngan organisado an paggana han sistema.
An ENS naghahatag liwat hin proteksyon ha sistema. An imo ginkaon posible nga may nakakadaot nga mga bakterya. Diri urusahon nga mga 70 tubtob 80 ka porsyento han imo mga lymphocyte cell—nga importante ha imo imyunidad—an aada ha imo tiyan! Kon damu an kagaw han imo ginkaon, puprotektaran han ENS an imo lawas pinaagi ha pagpatig-a han kaunoran han imo tinai basi maigawas an ngatanan nga nakakadaot ha imo pinaagi ha pagsuka o pag-uro-uro.
MAOPAY NGA KOMUNIKASYON
Bisan kon an ENS baga hin nagios nga bulag ha utok, ini nga duha may permanente nga komunikasyon. Pananglitan, an ENS may bahin ha pag-regulate han mga hormone nga nagsusumat ha utok kon san-o makaon ngan kon ano kadamu an sadang kaunon. An mga selyula hito nagsusumat liwat ha utok kon busog ka na, salit posible maghingasuka ka kon sobra an imo makaon.
Bisan antes mo pa mabasa ini nga artikulo, bangin naghunahuna ka nga may koneksyon an imo tiyan ha imo utok. Pananglitan, naobserbaran mo ba nga an pipira nga fatty food baga hin nakakapalipay ha imo? Tungod ini kay sumala han mga pagsaliksik, an ENS nagpapadara ha utok hin mga kemikal nga nakakapalipay o nakakapaopay han pag-abat. Bangin ini an rason kon kay ano nga damu an naruruyag pagkaon han gintatawag nga “comfort food” kon istres hira. Gin-aadman han syensya kon paonan-o mapapagios an ENS ha artipisyal nga paagi basi matambal an depresyon.
Usa pa nga paagi han komunikasyon han utok ngan han sistema han panunaw amo an paglain han aton tiyan. Ini an posible mahitabo kon ginpapasimang han ENS an dugo tikang ha tiyan kon naiistres an utok. An usa pa nga puydi mahitabo amo an paghingasuka, tungod kay kon istres an usa, ginsusugo han iya utok an ENS nga bag-uhon an normal nga pattern han panig-a han tiyan. Sumala ha mga eksperto, ini nga komunikasyon han utok ngan tiyan baga hin amo liwat an basihan nga sugad hin may natural nga pag-abat an tiyan.
Bisan kon an ENS mahimo magin hinungdan han sugad nga mga pag-abat, diri ito makakahunahuna o makakagdesisyon para ha imo. Karuyag sidngon, an ENS diri utok. Diri ito makakabulig ha imo ha pagkomposo hin kanta, pagkwenta, o paghimo hin asaynment. Bisan pa hito, padayon nga nahipapausa an mga syentista han pagkakomplikado hinin urusahon nga sistema—nga bangin kadak-an han mahitungod hito an diri pa hinbabaroan. Salit ha imo sunod nga pagkaon, undang anay ngan hunahunaa an tanan nga proseso, koordinasyon, ngan komunikasyon nga mahitatabo ha sulod han imo tiyan!
war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn war_Latn