FIKZIOTIK ERREALITATERA

Azken hilabeteetan ezaguna egin den GPT4 txatak agerian utzi du adimen artifiziala ez dela jada etorkizuneko kontua. Adituek diote aurrerantzean geroz eta arlo gehiagotara zabalduko dela, baina zer da adimen artifiziala? Nola funtzionatzen du, eta nola aldatuko du gaur egungo bizimodua?

2029. urtea da, eta makinen menpe dago mundua. Gizaki talde bat matxinatu egin da eta haien aurka borrokan dabil, gizadia askatzeko. Hori da 1984an kaleratu zen Terminator filmaren argumentua, eta askorentzat adimen artifizialaren inguruko erreferentzia bakarrenetarikoa, orain arte. Adimen eta kontzientzia propioa duten makinak, alegia. 2023. urtean, zientzialariek oraindik ez dute horrelakorik sortu; baina geroz eta gehiago hurbiltzen ari dira azken asmakizunekin. GPT-4 izeneko txatbota da azken nobedadea; adimen artifizialaren bidez gizaki batekin elkarrizketa erreal bat izatea ahalbidetzen duen sistema. Hala ere, badira urteak adimen artifiziala eguneroko bizimoduaren alor ugaritan sartu zela. «Asko hitz egiten da adimen artifizalari buruz, baina zarata handia dago», dio Mikel Artetxe EHUko Hitz zentroko kideak. Adimen artifizialaren inguruko zalantzei argi emateko, zortzi aditurekin solastatu da BERRIA.

Zer da adimena?

Adimen artifiziala zer den definitzeko erantzun beharreko lehenengo galdera da. Izan ere, ez dago erabateko adostasunik adimenaren definizioari dagokionez, eta, horrenbestez, zaila da adimen artifiziala zer den zehaztea ere.

Ikusi gehiago: Ekosistema propioa, izuak uxatzeko

«Guretzat, adibidez, bigarren mailako ekuazioak egitea zerbait adimentsua izan liteke», azaldu du Mikel Artetxek. Hizkuntza eredu adimentsuen alorrean start-up bat sortu du duela gutxi, eta adimena neurtzeko hainbat modu daudela azaldu du: «Txakur bat ez da gai, eta agertuko balitz txakur bat horiek egiten dituena, adimentsua irudituko litzaiguke. Baina, aldiz, kalkulagailu sinple batek egiten ditu bigarren mailako ekuazioak, eta ez dugu esaten adimentsua denik. Edo objektu bat identifikatzea; txakur batek identifikatzen ditu, baina ez dugu esaten adimentsua denik. Aldiz, makina batek hori bera egiten badu, hori adimentsua dela esaten dugu».

Zer da adimen artifiziala?

Disziplina zientifiko bat da, Gorka Azkune informatikari eta EHUko IXA taldeko ikertzaileak esan duenez. Adimena ez dagoenez oraindik ondo definituta, atazetara bideratutako ikuspegia erabiltzen da: «Ezin dugunez besterik gabe esan makina batek adimena daukan edo ez, egiten duguna da makina horri ataza batzuk jarri, gure ustez izaki adimentsu batek bakarrik ebatzi litzakeenak, eta ikusten dugu makinak zenbateraino ondo egiten dituen ataza horiek».

Mikel Artetxek erantsi du «nolabaiteko ikasketa edo prozedura mekaniko ez-sinple bat jarraitzen duen» teknologia oro sartu daitekeela termino horren baitan. Hain zuzen, «jaso duen entrenamenduaren eta erabiltzaileekin izan dituen hartu emanen arabera» ikasteko gai den teknologia bat dela zehaztu du Ujue Agudok. Psikologian doktorea da Agudo, eta Bikolabsen egiten du lan. Orai NLP enpresako teknologien arduradun Xabier Saralegik gaineratu du gizakiek dituzten zenbait gaitasun makinen bidez erreproduzitzea izan litekeela adimen artifizialak egiten duena: «Esaterako, arrazoitzeko gaitasuna, planifikatzeko gaitasuna, arazoak ebazteko gaitasuna, modu abstraktuan pentsatzeko gaitasuna...».

Zer adimen artifizial bereizten dira?

Ez dago adimen artifizial mota bakarra. Adimena erreplikatzeko hastapenean, bi adimen mota bereizi zituzten, Xabier Saralegiren arabera: adimen orokor integrala eta adimen zehatza. Adimen zehatzak balio du ekintza jakin batzuetarako; aldiz, adimen orokorra gizakien adimenaren pareko zerbait litzateke.

Humberto Bustinze NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoko irakasle eta NAIR Nafarroako Adimen Artifizialaren Ikerketa Zentroaren zuzendariak azaldu du adimen artifizial zehatz edo ahulak jarduera bat soilik egiteko balio duela. «Hori, gaur egun, zerbitzu askotan dugu: tunel batean sartzean automatikoki argiak kalibratzen dituzten autoak, Siri, ibilgailu autonomoak...». Adimen artifizial orokorra, berriz, oraintxe ari da sortzen, itxuraz: makina edo tresna jakin bat, jarduera sorta bat egiteko gai dena, ez ekintza bakar eta soil bat. Horixe da ChatGPT, Open AI enpresak sortu duen solaskide artifiziala. «Gaur egun, bi adimen mota horien artean gaude», Bustinzeren arabera: «Beste adimen mota bat litzateke adimen artifizial indartsua, zeinean makinek emozioak imitatuko lituzketen —baina sentimendurik ez lukete—. Hori azken pausoa litzateke».

Nola garatu da adimen artifiziala?

Adimen artifizialarekin lan egiteko bi modu, bi eskola nagusi sortu direla azaldu dute Humberto Bustinzek eta Mikel Artetxek. Eskola sinbolikoa eratu zen lehenik; beste eskolari konektibista esaten zaio. Eskola sinbolikoaren filosofian, arrazoitzeko gaitasuna da adimenaren gakoa, Artetxek azaldu duenez: «Adimen artifizial klasikoa hurbilpen sinboliko horretan zentratu da: gizaki batek diseinatzen ditu problema bat ebazteko garrantzitsuak diren ezaugarriak —premisak, axiomak, arauak...—, eta makinak ikasten du, horien arabera, erabaki logiko bat hartzen». Makinak ikasketa prozesu bat egiten du, baina pertsonek diseinatutako ezaugarrietan oinarrituta.

Ataza edo zeregin jakin batzuk ebazteko baliagarria izan liteke adimen hori —xakean jolasteko makina bat sortzeko, esaterako—, baina adimen sistema orokor bat eraikitzeko motza da, Xabier Saralegik azaldu duenez. Gorka Azkunek berretsi egin du: «Muga argiak erakutsi zituen bide horrek». Hortaz, hasi ziren enfoke estatistikoak erabiltzen: datu bilduma handiak eta estatistikak eman, eta makinak erantzun probableena ebazten zuen.

Baina sare neuronalak izan dira «inflexio puntua». Bat datoz aditu guztiak. Mikel Artetxek azaldu du beste ikerketa lerroaren, eskola konektibistaren ikuspegian oinarritzen dela teknologia hori: eredu horretan ikasteko gaitasuna da adimenaren gakoa, eta adimen artifizialeko sistemek gaitasun hori imitatu nahi dute. Adibide sorta handiak eta horien soluzioak ematen zaizkie makinei, sistemaren logika ikasi eta eraiki dezaten —ikasketa sakona deitu zaio horri—.

Zer dira sare neuronalak?

Sare neuronal esaten zaie, baina ez dira sareak, eta ez daude neuronaz eginda. Konputazio tresnekin «neuronak eta horien konexioak imitatzean datza», Humberto Bustinzeren arabera. Esplikazioarekin jarraitu du Gorka Azkunek: «Orain kontua ez da nik makina programatzea, baizik eta nik makinari adibideak ematea, arazo konkretuak ebatzi ditzan. Eta makinak ikasten du nola egin behar den auzi hori konpontzeko». Xehetasunak erantsi ditu Mikel Artetxek: «Ordenagailuari ematen diozu sarrera bat, eta esaten diozu irteeran zer eman behar duen. Adibide pila bat sartzen dizkiozu, eta berak ikasi behar du zer patroi dauden sisteman, irteeran erantzun hori emateko. Ez du berak bakarrik egiten, noski. Guk diseinatu behar dugu ikasketa prozesua nolakoa izango den. Ikasketa algoritmoak diseinatu egin behar dira».

Ikusi gehiago: Kronologia

Sare neuronaletan, nodoak edo unitateak daude, eta haien arteko loturak; eta lotura horietako bakoitzak pisu bat du. Geruzetan antolatzen dira, bestalde. Sare neuronal bakoitza ataza bat egiteko entrenatzen da. Hizkuntzaren teknologietan, adibidez, ematen zaio makinari esaldi bat, hitz bat kenduta, eta makinak ikasi behar du osatzen.

Xabier Saralegik nabarmendu duenez, hizkuntzaren prozesamenduan, ikusmen artifizalean, irudi eta bideoen sorkuntzan... erabat erabiltzen dira sare neuronalak gaur egun, askoz emaitza hobeak ematen dituztelako. Euskaratik eta euskarara itzultzeko tresna modernoak ere ikasketa sistema horretan oinarritzen dira, eta hobekuntza nabarmena ekarri zuten, duela bost bat urte.

Nola entrenatzen dira?

Sare neuronalek funtzionatzeko lehengaia datu sortak dira; corpusak eta makina entrenatu nahi den ataza horretarako erantzunak. Gorka Azkunek adibide bat jarri du: «Auzia baldin bada makinari argazki bat eman eta berak argazki hori deskribatzea testu bidez, sare neuronalari erakutsiko diot datu multzo handi-handi bat, irudi batzuekin eta baita nik idatzitako deskribapenekin ere. Irudi eta testu pila bat dauzka, ikusten ditu, entrenatzen duzu irudi konkretu baterako testua sortzen... eta irudi berriak sartzean, badaki testuak sortzen».

Behin eta berriro eta behin eta berriro errepikatzen dira prozesu horiek. Testuekin gauza bera da, Xabier Saralegiren hitzetan: esaterako, makina bati testuak itzultzen irakasteko, jatorrizko esaldiak eta horien itzulpenak ematen zaizkio, milaka eta milaka, milioika. «Algoritmoak ikusten ditu halako adibide pila bat, eta induzitzen du horren atzean dagoen logika, eta sortzen du eredu estatistiko bat». Berak sortzen du, ez gizaki batek emanda. Entrenamendua esaten zaio horri.

Baina entrenamendua ez da hor bukatzen. Aginduekin ere entrenatzen dira sistema horiek. Ane Iturzaetak Microsoften egiten du lan hodeietako arkitekto gisa, eta azaldu du entrenatzailearena lan berri bat dela, eta prompt engineer esaten zaiela: haien erantzukizuna da adimen artifizialari instrukzioak ondo ematea, makinaren erantzunak hobetzen dituelako horrek. Gorka Azkunek gehitu du badirela beste entrenamendu mota batzuk ere: «Makinak erantzuna eman ostean, pertsonek esaten diote erantzun hori ondo dagoen edo ez, zer dagoen ondo eta zer ez». Polemikarik ere izan da horren inguruan: Time aldizkariak zabaldu du Kenyako langileak kontratatu dituela Open AI enpresak lan horretarako, orduko bi dolar baino gutxiago ordainduta.

Zer aldatu du ChatGPTk?

Xabier Saralegiren ustez, txat horrek muturrera eraman ditu sare neuronalen ahalmenak, eta «disrupzio bat» eragiten ari da. GPT txataren aurretik, ataza edo auzi jakin bat egiteko entrenatzen ziren sare neuronalak; adibidez, testuak itzultzeko. Baina konturatu ziren, behin makinak hizkuntza arkitektura bat sortuta, posible zela sare neuronal horri beste ariketa batzuk eskatzea, nolabait ere hizkuntzaren logika ikasia zuelako.

Horrela, ChatGPTren sortzaileek, makina ataza jakin baterako datuekin soilik entrenatu beharrean, trebatu dute, aldi berean, dozenaka ataza egin ahal izateko. Eta ez soilik hizkuntzaren alorrean, baita bestelakoetarako ere: zentzu komunerako, sentimenduak ezagutzeko, elkarrizketarako, laburpen automatikorako... ariketak eginarazi dizkiote. «Hori da ChatGPTren atzean dagoen magia», azaldu du Xabier Saralegik.

Bert izan zen lehen hizkuntza eredu neuronala, duela bost bat urte. Entrenamenduan 100 milioi parametro erabili zituzten, hamabi geruzako sare neuronal batean; ChatGPT3 entrenatzeko, 175.000 milioi parametro erabili zituzten, 96 geruzatako eredu batean. ChatGPT4 bertsioa are urrunago joan dela badakite adituek, baina ez dakizkite datuak, GPT4 itxi egin duelako Open AI enpresa jabeak, eta ez dituelako xehetasunak aurkeztu.

Zer egiteko gai da adimen artifiziala gaur egun?

Sare sozialetako edukia erabiltzaile bakoitzarendako moldatzetik, interbentzio kirurgikoak egiteraino. Hamaika arlotan txertatuta dago jada adimen artifiziala. Orain, gainera, «generatiboa» dela zehaztu du Ane Iturzaetak, ekintzaz haratago, sortzeko gaitasuna ere baduelako. Sare sozialetan, adibidez, adimen artifizialaren «pieza txikiak» daudela dio Ujue Agudok: «Erabakitzen dute zein informazio eta noiz erakutsiko zaion erabiltzaile bakoitzari».

Ikusi gehiago: Gerra deklarazioa

Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza Sailean eta Lanbiden ere badute adimen artifizialaren berri. Lehenbizikoak lengoaiaren prozesamendu naturala erabiltzen du dokumentuetatik informazioa azkarrago ateratzeko. Eta bigarrenak machine learning teknika darabil lan eskarien profilak egiteko.

Itziar Alkorta legelaria da, eta bioteknologian eta giza ugalketako teknologia berrietan espezializatuta dago, baita EHUko irakasle eta ikertzailea ere. Azaldu du medikuntzan ere aplikazio anitz dituela tresnak. Zenbait ospitaletan, adibidez, Watson izeneko diagnostikorako asistente bat erabiltzen dute: «Medikuari laguntzen dio sintomatologia bat interpretatzen, diagnostikoa egiten». Gaixotasunak detektatzeko ChestLink izeneko softwarea ere aipatu du: erradiologian erabiltzen da, gaitzik gabeko erradiologia irudiak baztertzen ahal ditu. Eritasun zehatzen diagnostikorako trensak ere badaude; koloneko minbizia diagnostikatzeko, adibidez, pilula inteligente bat dagoela dio Alkortak: «Pazienteak pilula irensten du, eta pilulak badauka datuak biltzeko txip inteligente bat. Datu horiek makina batera doaz, eta zortzi orduz egiten du pertsonaren diagnostikoa. Gero kanporatu egiten da, eta ez dauka inongo bigarren mailako efekturik». Horrez gain, interbentzio kirurgikoak egiteko adimen artifiziala darabilten robotak ere badaude.

Zer muga ditu gaur egun?

«Ekintza espezifikoak bikain egin ditzake, baina ez da arrazoibide maila abstraktu batera iristen», esan du Irati Berasategik. Fisikan graduatua da, eta Zientzia eta Filosofian masterduna. Filosofiaren ikuspuntutik ikertu du adimen artifizialaren inguruan. Humberto Bustinzerentzat, berriz, bi dira muga nagusiak. Azaltzeko gaitasuna da lehenbizikoa: «Sistema pila bat daude oso ondo funtzionatzen dutenak, baina ez dute azaltzen zergatik funtzionatzen duten». Fabrika batean horrek ez du aparteko garrantziarik, baina medikuntzan bai, esaterako. Mamografiei dagokienean, adibidez, sistema batek Europan azken hamabost urteetan egin diren mamografi guztiak gorde ditu: «Hain perfektua da sistema, ezen mamografia bat sartu eta pertsona horri gertatuko zaiona asmatzen duen. Baina badago arazo bat: mediku baten diagnostikoa hobetzen du, baina ez du justifikatzen zergatik egin behar den ebakuntza».

Moldatzeko gaitasuna da bigarren traba. Hau da, tresna bat trebatu daiteke ekintza jakin bat baldintza batzuetan egiteko: neurri zehatz bateko taula batean munduko jokalari hoberenari irabazteko, adibidez. Baina, jokoa bera izan arren, taularen neurriak aldatuz gero, esaterako, adimen artifizialak ez ditu emaitza berdinak izanen, ez baitu egoera berrira moldatzeko gaitasunik.

Zer garapen eduki dezake?

Giza formako medikurik oraindik ez, baina Itziar Alkortak adierazi du «pertsonaren datu genomiko eta historial klinikoetan oinarritutako medikuntza pertsonalizatua» izateko aukera ekarriko duela adimen artifizialak: «Horrek esan nahi du pertsona horrek gaixotasunik badu, berari egokituko zaizkion sendagaiak emango zaizkiola, berarentzat espezifikoki behar dituen dosi eta moduetan. Eta ez hori bakarrik; gaixotasun horiek aurreikusteko aukera, eta, beraz, eritasunei aurrea hartzeko aukera handiagoa egongo da». Alkortak azpimarratu du adimen artifizialak egiteko garrantzitsua izango duela biztanleriaren zahartzean ere: «Gaixotasun kronikoak biderkatu egingo dira, eta osasun sistemak ikaragarrizko zama izango du bere gain. Ez da baliabide nahikorik izango denetarako, eta oso garrantzitsua izango da adimen artifiziala».

Ikusi gehiago: Euskararen esperantza

Ujue Agudok, ordea, adimen artifizialaren inguruko espektatibei buruzko kontraesanak azaleratu ditu: «Urte luzez esan zen adimen artifizialak lan aspergarriak, arriskutsuak eta zikinak amaitu behar zituela. Planteamendu gisa logikoa da, baina oraindik hori ez da gertatu. Adimen artifizialak guri gehien gustatzen zaizkigun jarduerak egin ahal izateko, pertsona pila batek egon izan behar dute datuak etiketatu edo garbitzeko lana egiten». Saralegik paradoxa bat erantsi dio horri: «Beti pentsatu dugu errazagoa izango zela ataza mekanikoak automatizatzea, ekintza intelektualak automatizatzea baino. Baina juxtu kontrakoa gertatzen ari da».

Hala ere, Humberto Bustinzek argi dauka makinek ezingo dutela gizakia ordezkatu arlo batzuetan: «Erabaki garrantzitsuak hartzen lagunduko digute, eta, batez ere, lan errepikakorrenak desagertzea ahalbidetuko dute».

Pertsonen adimen gaitasunak eskuratzen ari da?

Arrazoitu, ariketa matematiko konplexuak egin, ideia eta arazo konplexuak ebatzi, hizkuntza ulertu eta sortu, kode informatikoa sortu, planifikatu... Xabier Saralegiren arabera, Microsofteko ikertzaile talde batek ondorioztatu du ChatGPT4k jarduera horiek guztiak egiteko gaitasunak oso garatuak dituela. Emaitza horiek «beldurtzekoak» direla esan du, eta ChatGPT4k «sekulako ezagutza» duela.

Adimen artifizal orokorra gertu dagoela ondorioztatu daiteke, beraz. Orokorra bai, baina indartsua ez. Humberto Bustinzeren ustez, sentimenduak dituen adimen artifiziala ez da iritsiko. Izan ere, tresna horrek «arazoak ditu sortzeko eta interpretatzeko kontzeptu sinbolikoak, metafisikoak eta lengoaiaren esanahi zehatzetik harago doazenak; edo identifikatzeko gizakiendako naturalak diren harreman objektiboak edo kulturalak». Hau da, testuinguruak baldintzatu dezake pertsona batek nola interpretatzen duen irudi edo kontzeptu bat. Baina adimen artifiziala ez da bereizketa hori egiteko gai. Oraingoz, behintzat.

Posible ote da kontzientzia artifiziala sortzea?

Adimen artifiziala definitzeko oztopo bera dago kontzientzia artifiziala definitzeko: kontzientziaren definizioaren inguruan ere ez dagoela adostasunik. Hala ere, definizio posible bat proposatu du Irati Berasategik. «Zelulaz, mikroorganismoz eta abarrez, osatutako egitura zehatza duen gorputz batean gertatu den eboluzioaren ondorizko fenomenoa, gizakioi inguratzen gaituen errealitatearekin elkarbizitzan esperientzia subjektibo bat izatea ahalbidetzen diguna. Zer sentitzen duzu zuk amonak prestatutako bazkaria usaintzean? Hori da esperientzia subjektiboa; zuk A sentituko duzu, eta nik, adibidez, nire amona ez denez, B».

Definizio horri jarraituta, kontzientzia artifiziala litzateke makina batek bere ingurunean gertatzen dena «sentitu eta gertaera horren esperientzia subjektibo bat izateko gaitasuna». Hala ere, gehitu du kontzientziaren definizioan gorputz biologiko bat abiapuntutzat hartu arren, posible litzatekeela kontzientzia artfiziala «beste mekanismo batzuen bidez» agertzea ere. Hori gauzatzea, ordea, «oso urruti» dagoela dio Berasategik.

Zer arazo ekar ditzake adimen artifizialak?

Datuen erabilera eta pribatutasuna. Bi auzi horiek dira adituak gehien kezkatzen dituena, adimen artifizialaren erabilerari dagokionez. Baina zer egin daiteke datu horiek adimen artifizialaren eskuetan utzita? «Pertsonen etorkizuneko portaera aurreikus dezake, probabilitate tasa handi batekin», azaldu du Itziar Alkortak. Esaterako, pertsona batek smartwatch bat badauka, «etengabe» ari da datuak sortzen: lotarako pautak, osasun pautak, elikadurarenak zein gaitasun kognitiboenak... «Datu horiek beste eredu batzuekin alderatuta, adimen artifizialak asma dezake, esate baterako, pertsona horrek sendagai jakin batekiko izango duen atxikidura maila», Alkortaren arabera. «Imagina dezagun botika oso garesti bat dela, eta ezin diegula gaixo guztiei eman. Baldintza berdinetan dauden pertsona multzo batean, inteligentzia artifizialak esaten badigu batzuek atxikidura handiagoa izango dutela besteek baino, nori emango diogu medikamentu hori?».

Ikusi gehiago: Lankide ala etsai

Adimen artifiziala elikatzeko erabilitako datuen aukeraketak ere arriskuak ekar ditzakeela ohartarazi du Alkortak. «Europan COVID-19aren diagnostikoa egin zenean, adibidez, ikertzaileek berehala milaka datu ekoiztu zituzten. Beraz, birusaren profila egin zenean, datu gehienak europarrenak ziren. Afrikarren datuak oso gutxi ziren». Diagnostiko horren arabera asmatu duten erremedioa ere oker egon daitekeela dio. «Populazioaren zati bat kanpo geratu daiteke».

Solaskide artifizialei buruz, Mikel Artetxek adierazi du «haluzinazioak» direla arazo nagusia: «Sistema hauek beti botatzen dute erantzun bat, horretarako prestatuta daude. Igual ez dakite erantzuna, baina botatzen dute zerbait. Horretaz ere kontziente izan behar dugu». Akatsak egiten dituztela eta existitzen ez diren erreferentziak asmatu ere egiten dituztela, alegia. Genero bazterketaren arazoa ere agerian jarri dute.

«Dirua behar da», bestalde, Xabier Saralegik laburtu duenez. Adimen artifizialaren teknologia aurreratuena ez dago edonoren eskura. Ezagutza bai, hor dago, eta ChatGPT3 ireki zuten, ikertzaileek eta programatzaileek erabili eta aztertu ahal izan dute; badira adimen artifizaleko beste eredu ireki batzuk ere. Baina ChatGPT4, adibidez, dagoeneko ez da irekia, eta ez dira ezagutzen haren entrenamenduaren xehetasunak ere. Hortaz, pixkanaka ixten ari da, eta korporazio handien esku gelditzen ari da halako ereduen garapena.

Bada beste arrisku bat ere: erabilera maltzurra. Xabier Saralegik ekarri du adibidea: «Egin zuten ariketa bat, aztertzeko ChatGPTk izan ditzakeen erabilera maltzurrak: jarri zioten ariketa bat, desinformazio kanpaina bat antolatzeko, eta dena egin zuen, pauso guztiekin».

Zer arazo etiko ekar ditzake?

Besteak beste, adimen artifizialak gizarte talde jakin baten joerak erreproduzitu ditzake edo pertsonen erabakiak baldintzatu. Ujue Agudo: «Adimen artifiziala sortzeko zikloaren zati handi batean parte hartzen dugu gizakiok: entrenatu egiten dugu, datuak berreskuratu, eredu estatistikoa hautatu, eta behin merkatura ateratzen denean adimen artifizialak erabiltzaileengandik ere ikasten du. Momentu horietan guztietan gizakiok ditugun joerak adimen artifizialera pasatzen ahal ditugu».

Hau da, gizakiaren eta adimen artifizialaren arteko hartu emanek tresna kutsatu dezakete. Irati Berasategik esplikatu du joera horiek «gehienetan klase ertain-altuko eta mendebaldeko gizon batenak» izan ohi direla: «Eta horrek ezaugarri horien barruan sartzen ez diren pertsonen diskriminazioa ekartzen du». Alderantziz ere gerta daiteke, adimen artifizialak berak gizakien hautuetan eragiten ahal baitu.

Arlo hori ikertzen du Ujue Agudok. Azaldu du adituek gomendatzen dutela adimen artifizialaren erabaki prozesuan beti pertsona bat egotea: human in the loop (gizakia bihurgunean) deritzo. «Pertsona horrek makina gainbegiratzen ahalko du, eta detektatzen ahalko du noiz egiten duen huts, eta erabakia aldatu. Ikertzen ari gara ea algoritmoak pertsona horri laguntzen dion, edo bere erabakiak baldintzatzen ari den». Izan ere, tresnak gehiago dakielakoan, zenbait hautu ontzat eman ditzake pertsona horrek. «Baina zenbait kasutan aukera zuzenak soilik ez du balio: etikoa eta bidezkoa ere izan behar da. Erabakiak makinak ez dituen ezaugarri jakin batzuk izan behar ditu».

Erregulatzea beharrezkoa da?

«Kontrolatu behar dugu, gizarte bezala, algoritmoak nola egin diren, eta erabakiak zer irizpideren arabera hartzen dituzten», adierazi du Itziar Alkortak. Haren arabera, herritarrak ez dira gai adimen artifizialaren «kaxa beltzean» gertatzen dena ulertzeko, baina ezarri ditzakete algoritmo horiek diseinatzeko irizpide «demokratiko» batzuk. «Hori oso inportantea da ulertu ahal izateko guregan hartzen diren hainbat erabaki, makina batek hartzen dituenak, automatizatuak daudenak, eta kontra egiteko zailak direnak, ez baitugu ulertzen zein diren makina horiek erabaki horiek hartzearen ondorioak». Ane Iturzaeta bat dator: «Kontua ez da adimen artifiziala zer egiteko gai den, baizik eta zer egin behar duen; erantzukizuna hartu behar dugu».


Bilbo Estibak uko egin dio Jaurlaritzaren bitartekaritzari Bilboko portuko gatazkan

Zamaketa enpresek itxitzat eman dituzte negoziazio eta bitartekaritza bide guztiak, eta arbitraje loteslea onartuko dute bakarrik

Bilboko portuko zamaketarien lan gatazka kale itxi batean sartzen hasia da. Bilbo Estiba portuko zamaketa enpresak batzen dituen elkarteak uko egin dio Eusko Jaurlaritzaren bitartekaritza proposamenari. Zamaketarien sindikatuek egin zuten eskaera iragan astean, baina aldeetako batek muzin eginez gero ez da beharrezkoa parte hartzea. Are gehiago, Bilbo Estibak jakinarazi du itxitzat ematen dituela arbitraje loteslea ez den negoziazio bide guztiak.

Zamaketariek hilabete eta erdi daramate greban, eta astelehenean 24 orduko lanuzteen hamabosgarren eguna dute. Iragan ostiralean, korapiloa askatzen hasteko eskaintza bat jarri zuten mahai gainean, baina Bilbo Estibak uko egin dio. Jaurlaritzaren Lan Sailari bitartekari lana egin zezala eskatu zion, negoziazioei berrekiteko. Hark onartu zuen, «sortzen ari den egoerarengatik, eta greba Bilboko portuan eta Euskadiko ehun produktiboan izaten ari den eraginarengatik». Bitartekaritza onartzea, baina, ez da beharrezkoa, eta Bilbo Estibak ezetz esan du.

Bilbo Estibak, honenbestez, konponbide bakarra onartuko du: arbitrajea. Enpresen eta langileen arteko gatazketan inposatu daitekeen figura bat da, eta haren ebazpenak derrigorrez bete behar dira. Normalean eragin publiko handiko auzietan bakarrik erabili izan da. Zamaketarien sindikatuek saihestu nahi zuten bide bat da. Espainiako Gobernuaren bitartekaritza eskatzea beste aukera bat da, hark baitu azpiegitura kudeatzeko eskumena.


Armeniak salatu du Azerbaijanen kontrol postuak su etena urratzen duela

Bakuk postu bat kokatu du Laçingo korridorearen hasieran; Karabakh Garaiko agintariek eskatu dute hori kentzeko. AEBek eta Errusiak bakea negoziatzera deitu dituzte bi aldeak.

Hilabeteak ziren Azerbaijanek eskari bat zuela: Karabakh Garaia eta Armenia lotzen dituen Laçingo korridorean kontrol postuak jartzea. Horrek arrisku bat zuen, ordea; errepidearen segurtasuna bermatzeaz arduratzen diren Errusiako «bake indarrekin» talka egitea. Azkenean, Bakuk atzo lortu zuen postu hori finkatzea, eta, antza, Moskuren militarrekin konfrontaziorik izan gabe. Are, Azerbaijango Estatuaren Muga Zerbitzuak, ohar baten bidez, adierazi zuen Errusiako soldaduak «jakinaren gainean» zeudela, eta haiekin «lankidetzan» inplementatuko dutela kontrol mekanismoa. Armeniak haserre erantzun du, eta atzo esan zuen erabaki horrek 2020ko su etena urratzen duela.

Berez, Azerbaijanen kontrol postuak ez du berehalako eraginik izango, hango ekintzaile batzuk joan den abendutik ari baitira Laçingo korridorea blokeatzen. Egoera horrek kezka handia eragin du, esaterako, iragan urtarrilean Erevanek salatu baitzuen Karabakh Garaia gosete arriskuan dagoela —arazoak dituzte elikagai, sendagai eta erregai nahikoa segurtatzeko—. Bakuk atzo lorturikoak, praktikan, agerian utzi du Armeniak ez duela lortzen ezer egitea Azerbaijanen erabakien aurrean; eta, Karabakh Garaiko herritarren kasuan, egoera geroz eta zailagoa bilakatzen ari dela.

Eremu horretako segurtasun kontseiluak ezohiko bilkura bat egin zuen atzo, eta, horren ondoren, kritiko agertu zen Errusiako «bake indarrekin», argudiatuta «biztanleria osoak konfiantza» zuela 2020ko su etenean adosturiko segurtasun bermeekiko. Hala, sare sozialetara igotako ohar baten bidez, «akordioko alde guztiei» dei egin zien —eta «batez ere Errusiari»— berehala «kentzera Artsakhen [Karabakh Garaiaren] blokeoa».

Armeniako Atzerri Ministerioak, aldiz, gogorrago kritikatu zuen Mosku, azken hilabeteetan gertatu bezala, eta, atzo argitara ateratako mezu baten bitartez, Errusiari dei egin zion bere «eginkizuna azkenik betetzera»; hau da, errepideko segurtasuna bermatzera. Ukrainaren inbasioaz geroztik, badirudi Moskuk arreta galdu duela Kaukasoko eremu horretan, eta ez dela gai izaten ari statu quo-a mantentzeko.

Erevanek nazioartearen laguntza eskatu du hainbatetan, baina, orain arte, ez du sostengu handirik jaso; eta, hilabeteotan, are gutxiago Errusiaren partetik, bere aliatu nagusiaren partetik. Gaur ere, Dmitri Peskov Kremlinen bozeramaileak adierazi du bi aldeek 2020ko su etena errespetatu behar dutela, ez dagoelakoan alternatibarik. «Kezka handia dugu. Egoera oso arriskutsua da. Errusiak hitz egiten segitzen du», azaldu du Peskovek.

Ameriketako Estatu Batuak ere kezkatuta agertu ziren atzo. Vedant Patel Estatu Departamentuko eledunordeak adierazi zuen Azerbaijanen erabakiak «azpijana egiten» diola duela bi urte eta erdi negoziaturiko akordioari: «Jendearen eta merkataritzaren mugimendu libre eta irekia egon behar litzateke Laçingo korridorean. Aldeei eskatzen diegu bake negoziazioak berriz abiatzeko, eta probokaziorik ez egiteko mugan».

Otsaileko agindua

Nazioarteko Justizia Auzitegiak joan den otsailean eskatu zuen «premiaz» desblokeatzeko Laçingo korridorea, baina Azerbaijanek ez du bete agindu hori.

Karabakh Garaia nazioarteak onarturiko Azerbaijanen mugen barruan dago, baina biztanle gehienak armeniarrak dira, eta de facto independentea da Sobietar Batasuna desegin zenetik. 2020 amaieran, 44 eguneko gerra bat izan zuten, eta Azerbaijango armadak, Turkiaren babesarekin, 1990eko hamarkadan galdutako lurraldearen hiru laurden berreskuratu zituen. Karabakh Garaiko armeniarrek, hortaz, Stepanakert hiriburua eta inguruko herri batzuen kontrola besterik ez dute egun.

2020an adosturiko su etenak jasotzen du bi aldeek «pertsonen, ibilgailuen eta kargen segurtasuna bermatu» behar dutela Laçingo korridorearen bi norabideetan. Hori kontuan harturik, Armeniak salatu du Azerbaijanen postuek ituna urratzen dutela; Bakuk, berriz, argudiatu du «mugan segurtasuna finkatzen» ari dela, baita «trafiko segurua bermatzen» ere, hori delakoan «aurrebaldintza bat segurtasun nazionalerako eta estatuaren subiranotasunerako». Hau da, esan du erabakia zilegia dela, bere lurraldearen subiranotasunarekin zerikusia duelako.


Dena prest aurtengo Hondarribia Dantzan jaialdirako

Datorren astean, maiatzaren 2tik 7ra hain zuzen, dantzan jarriko dute herria. Izan ere, Hondarribia Dantzan antolatu du beste urte batez Kemen Dantza Taldeak. Dantza saioez harago, denetik antolatu dute. Ondorengoa da egitaraua, osorik:

Maiatzak 2-6: Zuloaga Etxean 50 urte 50 unetan izeneko erakusketa izango da ikusgai, 9:00etatik 13:30era eta 16:00etatik 20:00etara.

Maiatzak 4 (osteguna): 50 urteri begira izeneko mahai ingurua egingo dute Kultur Etxean, 19:00etan.

Maiatzak 5 (ostirala): Erromeria egingo dute Santa Maria Madalenan, 19:00etan.

Maiatzak 6 (larunbata): Kemenekoek dantza saioa eskainiko dute, Itsas Etxean, 19:00etan.

Maiatzak 7 (igandea): Dantza Txiki Eguna egingo dute Kemenekoek (Adaxka taldeak hain zuzen), Ortzadar (Iruñea), Udaberri (Tolosa) eta Akelarre (Hendaia) dantza taldeekin batera. 11:0etatik aurrera ariko dira herrian zehar. 12:30ean berriz, dantza agerraldia izango da Arma plazan.


Azoka Berezia Zizurkilen, datorren igandean

Urriaren 8an, igandearekin, ospatuko da Zizurkilgo Azoka. Hogeita bosgarren urteurrenera iritsi da dagoeneko eta, urtero bezala, artisauen zein baserritarren kalitatezko produktuak izango ditu ardatz

Azken urteotako ildoari jarraituz, goizez izango dira irekita salmentarako postuak. 10:30etatik 14:30etara, herriguneko txoko ezberdinetan barrena zabalduko da azoka-gunea; Zimiterioa, Pello Mari Otaño plaza, Teodoro Hernandorena kalea eta Intxaur pilotalekuan hamarnaka postu jarriko dituzte, guztion gozagarri. Artisau, baserritar eta beste hainbat ekoizleren produktuak izango dira aukeran, urtero bezala: Bitxiak, larruzko produktuak, beira, loreak, haziak, gazta, eztia, ogia, onddoak… denetarik izango da aurten ere. Elkartasunerako tarterik ere izango da. El Salbadorreko eskola ezberdinen alde lanean arituko dira Otaño Herri eskola zein San Millan eskolako kideak eta, talo solidarioak erosi eta dastatzeko aukera ere zabalik izango da goiz osoan zehar.

Zenbaki borobilera iritsi da Zizurkilgo Azoka, eta egun berezia izango da urriaren 8koa. 12:00etan hasita haurrentzako kandela tailerra egingo dute eta, Maria Altuna artista herritarrak gidatuta, mural erraldoia margotuko da elkarlanean. Mural hori paretean jarri eta nahi duen orok argazkia ateratzeko aukera izango du. Margoketan parte hartzen duten lehendabiziko 100 pertsonek, bestalde, oparitxo bat jasoko dute. Bestalde, beira eta forja erakustaldiak izango dira goizean zehar.

12:00etan hasita, pottoka-gainean ibili ahal izango dute haurrek. San Millango belazean eskainiko dute aukera hori eta, harrera bikaina izaten duen ekimena da.

Autobus zerbitzua

Zizurkilgo herrigunera gerturatu nahi duenak, doako autobus zerbitzua izango du eskura. 10:15etatik 15:00etara, Bulandegiko bidea, Zubiaurretxo eta herrigunea elkartuko ditu etengabeko joan-etorriak eginez. Zerbitzu hori erabiltzeko deia luzatu du Zizurkilgo Udalak. Nolanahi ere, autoz gerturatu nahi dutenek, Perot enpresaren inguruan aparkatzeko aukera izango dute egun horretan.

Herri bazkaria

Eguerdian, azken urteotan galduta zegoen ohitura berreskuratuko dute aurten Zizurkilen. Izan ere, herri bazkaria egingo baita Plaza Etxeberri jatetxean. Txartelak salgai daude ohiko tokietan. Haurren menua 10 eurokoa izango da eta helduena berriz 20 eurokoa.

Herri kirolak

Arratsaldean berriz, kirola izango da protagonista nagusia. Izan ere, Euskadiko Hirugarren Mailako Aizkolarien kanporaketa jokatuko baita Intxaur pilotalekuan. Hamazazpi aizkolari arituko dira nor baino nor, 54 ontzako lau enbor nork azkarrago ebaki. Lehen hiru denbora onena lortzen dutenek eskuratuko dute txapelketan aurrera egiteko txartela.

Izen handiko aizkolariak badira tartean eta ikuskizuna bermatuta dago. 19:00etan hasiko da kirol lehia eta sarrera doakoa da.

Erreportaje osoa irakurgai dago Aiurri 634 hamaboskarian

Aiurri aldizkaria harpidedunek soilik jasotzen dute etxean. Harpidedun ez denak kioskoan eros dezake hamaboskaria eskualdeko ondoko saltokietan:

Andoain: Ernaitza eta Stop liburu-dendak.

Amasa-Villabona: Basajaun liburu-denda eta Amasa kafetegia.


Amorebietak lehen garaipena lortu du Andorra mendean hartuta (3-0)

Jauregik, Erasok eta Sibok eman dizkiote hiru puntuak Bizkaiko taldeari, denboraldiko lehen garaipena lortuta.

Amorebietak denboraldiko lehen garaipena lortu du, 3-0eko emaitzarekin, Andorra Lezaman mendean hartuta, Eneko Jauregi, Javi Eraso eta Kwasi Sibo jokalarien golekin. Hala, bizkaitarrek porrotik jaso gabe jarraitzen dute.

Amorebieta - Andorra partidako laburpena

Andorrak pilotaren jabetza monopolizatu du hasierako txistutik, eta Pampinen jaurtiketa baten bidez eman du etxekoen atean lehen kolpea.

Minutuek aurrera egin ahala, bisitarien jabetza ez da hain eraginkorra izan eta Haritz Mujikaren taldea luzatzen hasi da. Arrisku handirik sortu gabe, urdinak aurkariaren zelaian agerraldiak egiten hasi dira, eta atera egin duten lehen jaurtiketan bete-betean asmatu dute.

Jauregik burukada bikaina eman dio Raycoren erdiraketari, eta, langaren behealdean jo ondoren, baloia Rattiren ate barrura joan da (1-0).

Kolpe gogorra izan da Andorrarentzat, bigarren zatia hasi eta gutxira bigarren gola jaso baitute Dorriok area barruan ukitu duen hegaleko sake batean. Erasok, Andorrako defentsaren despistearen aurrean, 2-0ekoa erraz sartzeko aprobetxatu du.

Amorebietak, konfiantzaz gainezka eta partida maldan behera zuela, oso gutxi sortzen utzi die bisitariei, pare bat jaurtiketa eskas baino ez.

Partida erabakita zegoela, Kwasi Sibo ghanatarrak amaiera bikaina eman dio Amorebietaren partida handiari, Ratti gaindituta area aurretik egindako jaurtiketa batekin (3-0).

Fitxa teknikoa

3.- Amorebieta: Campos; Mier (Alvaro Núñez, 86. min), Manu Hernando, Etxeita, Seguin; Dorrio (Morcillo, 76. min), Alex Carbonell, Sibo, Rayco (Quintero, 86. min); Eraso (Moran, 76. min) eta Jauregi (Edwards, 68. min).

0.- Andorra: Ratti; Petxarroman (Iker Benito, 73. min), Marsa (Molina, 73. min), Arroyo (Vilanova, 63. min), Pampin; Bover (Alvaro Martín, 63. min), Jandro (Samper, 83. min), Iván Gil; Alex Calvo, Manu Nieto eta Lobete.

Golak: 1-0, 39. min: Jauregi. 2-0, 53. min: Eraso. 3-0, 91. min: Sibo.

Epailea: German Cid Camacho. Txartel horia atera die Etxeita, Quintero eta Petxarroman jokalariei.


Rallya, 3. eguna

Scooter Club Euskadi elkarteak motor gidarientzako topaketa antolatu du:

12:30ean, bermuta eta motorren erakusketa, Arkupe tabernan.

14:30ean, bazkaria Arkupen.


Polizien 460 kalte-ordain eskaera atzera bota ditu Eusko Jaurlaritzak

Balorazio Batzordeak ordaina ukatu die ETAren biktimek aurkeztutako 50 eskaerei ere. Artolazabalek dio eskaera horiek ez dutela tokirik Poliziaren abusuen legean


Kale garbiketaren eta kirol zerbitzuen kontratu-esleipenak jorratuko dituzte osteguneko Lazkaoko udalbatzarrean

Lazkaoko Udalbatzak osoko bilkura egingo du, ostegunean, ezohiko izaerakoa. Udaletxean, 18:30ean hasiko da batzarra, honako gai ordenarekin:

1. Kale garbiketa zerbitzuaren esleipena.

2. Kirol zerbitzuen kontratuaren lehenengo luzapena.

3. Kiroldegia handitzeko proiektuko 1, 2 eta 3 azpifaseen obra-kontratuaren aldaketa, espedientearen hasiera.

4. Kreditu aldaketa, kreditu gehigarri bidez.

5. Ordenantza fiskalen aldaketa.


Ez daude etxea erakusteko

Emakumezkoen Euskal Herriko Itzulian bertako ziklista ugari ariko dira pedalei eragiten gaurtik igandera. Horietako lau dira Naia Amondarain (Sopela), Ziortza Isasi (Eneicat), Lourdes Oiarbide (Movistar) eta Ane Santesteban (Bike Exchange).


Egun Ero: apirilak 18

Basaburua MTB taldeko Manu Alvarez elkarrizketatu dugu gaurko irratsaioaren lehen zatian, larunbatean Basaburuan eginen den Amalur KDD geldialdiaren inguruan. Mendiko bizikletan ibiltzen diren emakumeei zuzendutako ekimena izanen da, eta bi ibilbide desberdin egonen dira aukeran. Saioaren bigarren zatian, narrazio bidai berri bat izan dugu: Enperadore eroa ipuina entzun dugu.

Erabilitako kantak

-Harat - Utzi

-Nakar - Nakar

-TRB - Baztan

-Erroka - Betirako gazte


Ituna COP15 goi bileran: Lurraren %30 babestuta, 2030. urterako

Afrikako estatu batzuek salatu dute entzungor egin dietela haien kritikei. Sinatzaileek adostu dute funts berri bat sortzeari buruz hitz egitea


Mariane Fernandes Bera Berako jokalariak arrazakeria jasan du Munichen

Bera Bera Errumaniatik bueltan zetorrela, Brasilgo jokalaria hainbat minutuz atxiki du Poliziak, Alemanian egoteko paperik ez zuelakoan. Jokalariaren ahizpak salatu du gertatutakoa.

Joan den igandean gertatu zen: Super Amara Bera Bera Errumaniatik bueltan zetorren, Europako Ligan Ramnicu Valcearen aurka jokatu eta gero. Municheko (Alemania) aireportuan, hegazkina hartzera zihoazenean, jabetu ziren Imanol Alvarez entrenatzailea eta Mariane Fernandes jokalaria falta zirela. Minutu gutxi geroago azaldu zen entrenatzailea, Brasilgo jokalaria kontrol batean atxiki zutela jakinarazteko. Gainontzeko jokalariek arazorik gabe pasatu zituzten kontrol guztiak.

Poliziak dokumentazioa behar bezala ez izatea egotzi zion jokalariari, baina, geroago frogatu zen moduan, okerra zen hori. Bitartean, irtetear zen taldea Euskal Herrira ekarri behar zuen hegazkina, eta klubeko arduradunak hegazkin konpainiarekin harremanetan jarri ziren alternatibak aztertzeko. Orduan azaldu zen Fernandes, bi poliziarekin eta negar batean. Zorionez, azkenean, bere taldekideekin hartu ahal izan zuen hegazkina.

Salaketa

Jokalariaren ahizpak salatu eta gaitzetsi du gertatutakoa lehenik, sare sozialetan. Ondotik, baina, Mariane Fernandesek berak egin ditu jasandakoari buruzko adierazpenak. «Inoiz jasan dudan ekintza arrazistarik okerrena izan da», kontatu du. Halere, jokalariak argi utzi du ez dela izan arrazakeria sufritu duen aurreneko aldia: «Lehendik ere sufritu ditut keinu arrazistak. Rio de Janeirokoa naiz, Anchieta auzokoa. Nire familiarekin hegoaldera joaten naizen aldiro jasan behar izaten ditut halako begiradak, esanez bezala: «Ziur zara hau ordaintzen ahalko duzula? Edonola ere, Poliziak sekula ez nau atxiki; orain arte».

Bestalde, Fernandesek salatu du poliziak oldarkor azaldu zirela harekin. Entrenatzaileari behin baino gehiagotan esan zioten, bortizki, jokalariak ez zuela hegaldia hartzerik izanen: «Alvarezi esaten zioten bera joan zitekeela, baina nik haiekin gelditu beharko nuela», kontatu du. Euskal Herrira joateko aukera noiz izanen zuen galdetuta ere, gogor erantzuten zuten poliziek, jokalariaren esanetan. «Esaten zuten: 'Ez dakit noiz, ez dakit nola, soilik dakit zu [entrenatzailea] joan zaitezkeela baina bera gurekin doala'».

Eskubaloiaren munduan izan du oihartzuna albisteak; Brasilgo federazioak zabaldu du Fernandesen ahizpak idatzitakoa, baita hainbat jokalarik eta klubek ere. Jokalariak eskerrak eman dizkie guztiei Instagram bidez: «Ea egunen batean benetan aske izan gaitezkeen. Joan eta etortzeko eskubidea dugun, sartzekoa eta irtetekoa. Mundu hobeago batean bizitzeko borrokan jarraituko dugu».

Fernandesek 25 urte ditu, eta hirugarren denboraldia du Donostian. Bera Beraren erasoko jokalaririk arriskutsuenetako bat da; iaz, taldeko golegile nagusietan bigarrena izan zen, 29 neurketatan 110 gol sartuta. Aurten ere gakoa izan zen, adibidez, Bera Berak Europako Ligatik Paris 92 kanporatu zuenean.


Gauez atera da Ostiral Santuko prozesioa Amurrion

Prozesio jendetsuena izan da gaur 21:00etan abiatu dutena Amurrion. Elizkizunaren ostean atera dira kalera.

Argazkiak: Rosa Saez Orive


Busturialdeko Txistularien Eguna Gernika-Lumon ospatuko dute aurten

Busturian batu ziren iaz eskualdeko txistulariak, eta oraingoan, Gernika-Lumon daukate hitzordua. Bermeoko, Busturiako, Foruko, Gernika-Lumoko eta Ibarrangeluko taldeko kideek bat egingo dute apirilaren 16an (domeka).

55 txistulari inguruk musikatuko dituzte udalerriko bazterrak IV. Busturialdeko Txistularien Egunean, eta gogoratu dute eskualdeko talde eta txistulari denak gonbidatuta daudela: “Parte hartu nahi duten txistulariak Busturialdeko Txistulari Egunera etortzera animatzen ditugu”.

Hiru izango dira aurtengo omenduak: Teodoro Makazaga, Martin Urrutia eta Joxe Felix Zamakona. “Txistularitza bultzatu zuen Gernika-Lumoko musikaria izan zen Makagaza, Zamakona abadeak sortu zuen Errenteriako Gazteak Txistu Taldea, eta Urrutia ere txistularia izan zen”, azaldu dute antolatzaileek.

11:00ak aldera, Errenterian hasiko dute erronda, eta eguerdian, Foruen plazan geldialdia egingo dute omenaldi-ekitaldirako. Horren ostean, txistu doinuak zabaltzen segituko dute; Juan Kalzada, Alhondiga eta Industria kaleetatik ibiliko dira, eta 14:30ak aldera Iparragirreren eskulturan amaitzea aurreikusi dute. Gero, Boliña Zaharrean bazkalduko dute: “40 bat lagunek izena eman dute”.

Egitaraua:

10:45. Harrera, Errenterian.

11:00. Kalejiraren hasiera.

12:00. Hamaiketakoa.

13:00. Teodoro Makazagari, Martin Urrutiari eta Joxe Felix Zamakonari omenaldia, Foruen plazan.

13:15. Kalejira, Juan Kalzada, Alhondiga eta Industria kaleetatik (14:30ean Iparragirreren eskulturan bukatuko dute).

15:00. Bazkaria. Boliña Zaharrean (30 euro).


Langile bat zauritu da metroaren lanetan

Metroa egiteko Kontxako lanetan zebilen langile bat zauritu da astearte goizean (09:00ak aldera), eta anbulantzian eraman dute ospitalera. Donostitik hedabideak eman du albistea, eta ELA sindikatuko iturriak aipatuz, azaldu du makina txiki batekin hanka harrapatu duela langileak, eta ezbeharrak ez dirudiela oso larria.


Etxean dauka giltza

Ulacia Zast saskibaloi taldea EBA ligako 14. postuan dago une honetan, eta mailari eustea da bere helburu nagusi. Partidak biribiltzea falta zaio ordea, baitik bat etxean jokatzen duenean.

Ez da denboraldi samurra izaten ari EBA ligako Ulacia Zast saskibaloi taldearentzat. Lehen itzulia osatuta, bigarrenari ekin diote jada –dagoeneko bi jardunaldi jokatu dituzte–, eta sailkapeneko 14. postuan daude une honetan; azken hirugarrenak dira, hain zuzen ere. "Gauzak jarri zaizkigun bezala ikusita, argi dago aurtengo denboraldiko helburu nagusia mailari eustea eta ahalik eta ondoen bukatzea dela", zehaztu du taldeko entrenatzaile Jokin Collantesek.

Orain arte zorte askorik ez dutela eduk dio entrenatzaileak. Partida asko lehiatu dituzte azken unera arte, baina "irabaztea falta" izan zaiela nabarmendu du. "Erronka zaila izango da, baina itxaropentsu gaude". Argi eta garbi utzi nahi izan du. Izan ere, aurten sailkapeneko azken sei talde jaitsiko dira kategoriaz, eta, alde horretatik, jakin badaki egoera konplikatu egin zaiela. "Edonola ere, bukaerara arte saiatuko gara".

Pandemiaren eraginez, iaz ez zen taldeen jaitsierarik izan, baina beheko mailatik igotako taldeak gehitu zitzaizkion EBA ligari. Datorren denboraldiari begira, berriro taldeen kopurua murriztu nahi du federazioak, eta horrexegatik galduko dute maila sei taldek liga amaieran. Iaz 6. postuan amaitu zuen Ulacia Zast taldeak, taularen erdialdean.

"Emaitzak ez dira iristen"

Aurtengo denboraldiari erreparatuta, ligaren maila igo egin dela iritzi dio Collantesek. Horretaz aparte, aurten ez direla partidak biribiltzen asmatzen ari aitortu du: "Borrokatzen badugu ere, emaitzak ez dira iristen. Eta hori gertatzen denean, konfiantza izatea ez da batere erraza. Azken finean, pare bat norgehiagoka irabaztea falta zaigu, taldeak konfiantza har dezan, eta boladari heltzeko". Azken asteetan oso txukun entrenatzen ari direla azpimarratu du, gogoz eta ilusioz. "Garaipenekin hastea bakarrik falta zaigu, orain! ".

Sailkapeneko 14. postuan dago Zarauzko taldea, aurretik dituen Becedo Santander eta Leioa taldeekin 21na punturekin berdinduta; Solares eta Ardoi, berriz, puntu batera du, eta Nissan Grupo de Santiago bi puntura. Elkarren arteko aldeak oso murritzak dira. "Azkenean, goiko eta beheko aldeko diferentziak oso handiak dira, baina erdialdean nahiko berdinduta gaude guztiok ere. Beraz, pare bat partida jarraian irabazten dituenak aurrerapauso nabarmena egingo du. Eta hori da bilatu behar duguna! ", azaldu du.

Etxean jokatzen dituzten neurketak izan daitezke horretarako giltza. Hori uste dute Ulacia Zasteko taldekideek eta Jokin Collantes berak ere. "Orain arte izan gara etxean asko irabaztekoak, eta kanpoan ahal genuen guztia egitekoak. Aurten, aldiz, bi baino ez ditugu irabazi. Hori da falta zaiguna, beraz, etxean asmatu beharko dugu aurrerantzean".

Urte bukaeran, Pielagos eta Becedo taldeen aurka irabazi zuten, baina urte hasieran aurkari zuzena zen Valle de Egüesen aurka galdu zuten. Aurreko astean Mondragon Unibertsitatearen aurka partida serioa jokatu zuten, baina azken unean egin zien ihes garaipenak. Igande honetan jardunaldi berri bat izango dute etxean: Aritzbataldeko kantxan jokatuko dute, 18:30etik aurrera, goiko postuetan kokatuta dagoen Santurtziren aurka. "Zaila izango da, baina aukerak aprobetxatzen saiatuko gara".


Gatibu (akustikoa) + Placton taldeen kontzertua

COVID-19aren aurkako zuzeneko emanaldietarako neurri zorrotzak direla eta, Gatibu taldekoek eszenatokitik eskainitako ohiko formatua egokitu dute, akustikodun kontzertuetan euren abestiak zaleekin partekatu ahal izateko. “Musikak salbatuko gaitu” izenburuko disko berriaren abestiak joko dituzte, aurreko diskoetako abestiekin batera.

Aurretik Placton talde urduñarra arituko da oholtza gainean

Beharrezko izen ematea:

Online urduñarrentzat, maiatzak 31 https://labur.eus/UrdunaGatibu

Alondegian aurrez aurre (Urduñako eta Arrastariako herritarrentzat), ekainak 2

Soberazko sarrerak Alondegian beste herrietakoentzat ekainak 7, 8 eta 9


Larunbateko eduki nabarmenak

ETB2n Euskadiko Orkestraren "Lorratz" obraren estreinaldia; bestalde, ETB1en, Binakako Txapelketako bi pilota partida eta BIZI EITB 2022 jaiaren barruan Korrontzi taldeak eskainitako ikuskizuna, Maddalen Arzallusek eta Xabier Sukiak aurkeztuta, "Biba Oholtzan" saio berezian.

Euskadiko Orkestra: La más grande – 11:00etan ETB2n eta eitb.eus-en

Euskadiko Orkestrak, Robert Treviñoren zuzendaritzapean, Zuriñe F. Gerenabarrenaren "Lorratz" obra estreinatuko du. "Elkano: Mundubira musika bidelagun" proiektuaren barruan kokatzen da lan hau; Victoria itsasontziak Sanlúcar de Barramedako portura iritsi eta Lurreko lehen mundu bira burutzea ospatzen du egileak. Ondoren, Anton Brucknerren "8. Sinfonia" interpretatuko du Euskadiko Orkestrak.

ETB Kantxa: Pilota.- 17:00etan ETB1en eta eitb.eus-en

Iruñeko Labrit pilotalekutik, Binakako Txapelketa bi partida hauek eskainiko dira: Victor-Erostarbe / Larrazabal-Eskiroz (promozioa) eta Jaka-Aranguren / P. Etxeberria-Rezusta (lehen maila).

Oholtzan: Biba Oholtzan Korrontzi – 22:00etan ETB1en eta eitb.eus-en

BIZI EITB 2022 jaiaren barruan Korrontzi taldeak eskainitako ikuskizunaz gozatu ahal izango dugu, Maddalen Arzallusek eta Xabier Sukiak aurkeztuta. Agus Barandiaranek zuzentzen duen taldeak hainbat artista eta talde gonbidatu izango dituzte, tartean Xabier Berasaluze Leturia pandero jolea, Gorka Hermosa akordeoilaria, Dani Conde gaiteroa, Arratiako Erraldoiak eta, gainera, udalerri ezberdinetako 120 dantzari baino gehiago.


Datuak prozesatzeko teoria matematikoak hizpide

Urtarrila, matematikaren bila zikloak aurrera jarraitzen du, Lemniskata zientzia sare herrikoiaren ekimenez. Zikloaren barruan lau hitzaldi antolatu dituzte, eta gaur izango da zerrendan bigarrena; Las matematicas de los premios Princesa de Asturias 2020. Luz Roncal matematikan doktorea eta ikertzailea izango da hizlaria. Igartza jauregian izango da hitzordua, 19:00etan.


"Euskal Herri bat izan behar bada, euskalduna behar du izan"

Euskarari eta Euskal Herriari emana da bere buruaren jabe egin zenez geroztik. Praktikatu ditu militantzia batzuk eta besteak, iparrorratza gidari, Ipar Euskal Herria ardatz. Txoria bezain alegera jin zaigu, nahiz belaunaldi bat betikotz zauritu zuen minak bere horretan irauten duen, sendaezin.

Iduri du Zuberoan ere lanik frango badela euskaraz bizitzen. Adinekoek ontsa badakite. Gazteei denez bezainbatean, ez da ber egoera.

Jakin behar duzu herri txiki eta ertainetan naturalki transmititu dela euskara. Hirian, hots, Maule-Lextarren, besterik da. XIX. mendearen hondarrean nahiz XX. mendearen hastapenean hasi zen erdalduntzen Maule-Lextarre. Hemen bazen industria. Bazen zapatagintza, bazen kautxugintza… eta industria horrek jendea ekarri zuen hona. Eta horrek eragina izan du euskararen gibelatzean. Ondotik, Espainiako gerla zibilak ere ez zuen lagundu, bistan dena, gerlarekin, nafar eta aragoitar anitz etorri baitziren Maule-Lextarrera. Erdaldunak ziren gehien-gehienak, eta eman zioten Maule-Lextarreri hein bateko espainol kutsua.

Besterik izan da, haatik, herri txikietan, erran duzunez.

Nihaur, 6 urtetan hasi nintzen frantsesaren ikasten eskolan. Etxebarrek bazuen orduan eskolarik, eta hara sartu naizelarik, frantsesa ikasi nuen. Baina josteta uneetan euskaraz ari ginen, eskolan ere, erran nahi dut, eta errejentak ez zuen ezer erraten. Gertatu izan da, hala ere, errejent batzuk erratea: “A l’école on parlez le français!” (Eskolan frantsesez hitz egiten da! ), baina Etxebarren ez. Herri gehienetan, ez, erranen nuke. Gure etxean euskaraz ari ginen beti, eta ene gurasoek euskaldun kontzientzia bai, baina politika kontzientziarik ez zuten.

Batzuek eta besteek errana da gerlek ekarri zutela alde honetako euskaldunen frantsestea.

Bai, eta gehien bat 1914-1918ko gerlak, “14ko Gerla Handi” deituak. “Eskuara baizik ez zakiten haiek, mort pour la patrie”, Gorka Knörren kantua da, ezta?, oso kantu indartsua. Hala 1914ko Gerlak, nola Bigarren Mundu Gerlak bere partea egin dute hemengo jendea frantsesteko, seguru.

Gurasoek ez zizuten kontzientzia politikorik. Zuk baduzu.

Berandu hartu nuen kontzientzia, 1978-79 inguru horretan. Iparralde zale makurra naiz, baina aitortu behar dut nire kontzientzia politikoa etorri zela, parte batetik, bederen, Hegoaldetik. Lehenik, German Rodríguezen heriotza hura! Sasoi hartan argazkilari nahi nuen saiatu, eta joan nintzen Hegoalderat argazki batzuen hartzera, Iruñeko sanferminetara, istilu egun haietan. Sekulako liskarrak izan ziren, eta horrek puruki inarrosi ninduen. Bigarrenik, beste gertakari larri bat izan zen kausa: Txomin Olhagarai eta Ramuntxo Arruizen hiltzea Baionan, 1980ko martxoaren 26an. Bi gazte abertzale, Ipar Euskal Herrian borrokan hil diren lehenbizikoak. Sekulako txokea izan zen haien hiltzea. Agian, oroitzen zara: lehergailu baten paratzen ari zirelarik, honek eztanda egin zuen eta biak batean hil ziren. Hogeitsu urteko gazteak ziren.

Bi heriotza...

Baina, otoi, ez dut borrokaz ikuspegi mortiferorik. Ez dut jasaten ahal. “Iraultza ala hil”, eta horrelako tentelkeriak. “Iraultza eta bizi!”, behar du. Ikuspegi hits eta ilun hori eskuin muturrak izatea, ontsa liteke, baina guk? Otoi! Hala ere, nahi izaten dut beti Txomin [Olhagarai] eta Ramuntxoren [Arruiz] hiltzea gogorarazi, baina mezurik ezarri gabe: “Jo eta ke, irabazi arte!” eta horrelakorik ez. Hala ere, hil zirela Euskal Herria defendatzeagatik.

Bi gertakariok inarrosi zintuzten.

Orduan hasi nintzen pentsatzen. 1978an Germán Rodríguez hil zuten Iruñean, eta, ondoko urtean, Gladys del Estal Tuteran. Eta, gero, Txomin eta Ramuntxoren hiltzea. Urte horietan dut abertzaletasun kontzientziaren hartzea, eta euskaldun kontzientzia ere bai. Zuberoatik kanpo, hala ere! Eta hasi nintzen Zeruko Argia irakurtzen. Hasiera batean ez nuen tutik ere ulertzen. Uste nuen ateratze, Atharratze zela! Jalgi erran nahi zuela ulertu nuen arte! Hiztegi txiki bat egin behar izan nuen, zubereratik euskara baturakoa, Zeruko Argia irakurriz osatu nuena. Horren ondotik, idazten ere hasi nintzen, Zeruko Argia-n berean. Ez dira, beharbada, idatzi diren kalitate handieneko lanak, baina hastapenak dituzu!

Argazkia: Zaldi Ero

Hiletatik bizietara igaran gara, noizbait ere.

Zeruko Argia-ren garai horretan, kultur asteak egiten genituen Zuberoan, eta hori biziki garrantzitsua izan zen askorentzat, euskal kontzientziaz harro izaten lagundu baikaitu. Bazen elkarte bat, antolatzaile, Bedaroa izenekoa, hots, “belarra egiteko aroa” duzu bedaroa; parte batez, Ühaitza kultur etxe bilakatuko zen. Bedaroa hartan ezagutu nituen nik lehen abertzaleak: Jean-Louis Davant, Ttitika Rekalt, eta beste... Enbatakoak ere baziren hor. 70eko hamarkadan mundu horrekin loturarik ez nuen nik, baina giro horretan sortu zen, demagun, Piper Beltx antzerki taldea. Beraiek izan ziren kutsu politikoa zuen kultur giroa hazi zuten lehenak. Pette Etxekopar, Xarles Hoki eta beste zenituen Piper Beltxen…

Gizonezkoak, denak.

Nire oroitzapenetan ez da emazterik garai hartan, eta ez, hala ere, batere baztertzen genituelako. Hautetsi izana naiz, eta ohartu naiz, batzuetan, berak baztertzen direla. Herri batean hautetsi zerrenda egiten delarik, emazteek ezetz erraten dute gehienek. Gizon gutik erraten du ezetz. Gizonezkoak maite du boterearen ustekeria, ilusio hori. Emaztea, oro har, ez da batere espiritu berdinekoa.

Hautetsia izana hamabost bat urtez, eta kazetari, eta itzultzaile, eta euskaltzale, eta militante…

Militantzia dago horien guztien gibelean, prefosta. 1980 inguruan bilakatu nintzen militante politiko eta, politikarekiko lehenbiziko lotura Mixel Labeguerierekin egin nuen, Enbatako sortzaileetarik bat izan baitzen Labeguerie! Hark François Bayrourengana eraman ninduen eta, frantses zentrista haiekin egon nintzen sei hilabete, ez gehiago! Mixel Labegueriek ez ninduen Euskal Herrian erre nahi, eta Biarnora eraman ninduen. Oroitzen naiz, han ginelarik, galdegin ziotela kantatzen zuen kantu haietarik bat kanta zezan, eta berak, niri begi keinua egin eta “Gu gira Euskadiko, gazteri berria…” hasi zen kantatzen. “Zozoilo horiek ez dute tutik ulertuko!”, erranez bere baitan.

Militantzia politikoaz ari, Iparretarrak erakunde armatuko kide izan zinen, IK-koa.

Baigorriko gertakari horren osteko militantea naiz. Horrek eragin handia izan zuen, gertaera hark jende andana beldurtu zuen, hoztu, eta erabat beste militante belaunaldi bat sartu zuen IKn. Erabat beste bat. Batzuk geratu ziren, aurrekoetatik, baina militante belaunaldi berri baten aldi izan zen, eta ni, haien artean izan nintzen. IK beti saiatu zen ahal bezain guti arrisku jartzen, hilak ez eragiteko. Borrokaren gogortzerik, etsaien hiltzerik... IK-k ez zuen sekula horrelako erabakirik hartu, eta sekula ez genuen hartuko. Gertatu zirenak, deskalabruz gertatu ziren, ez, hala ere, nahitara.

1983an Jean-Louis Larre Popo desagertu zen.

Gure militante baitan dagoen zauri sendaezina da. Bilatu genuen Popo, bai, bilatu genuenez! Gure militante bat desagertu zela zabaldu aitzin, zurrumurruak baziren. Ihes egin zutela kide gehienek, eta, haietarik batek, basora buruz ihes egin zuela. Zurrumurru hori bazen, baina handik bi asteren buruan IK-k ofizialki erran zuen: “Gutarik batek ez du ihes egitea lortu, eta ez dakigu non den”. Anartean hasi ginen bilaketak egiten. Bilatu dugu AEBetaraino, eta Irlandaraino, kontaktu zenbaiten bidez. Baina ez genuen sekula ere aztarnarik aurkitu.

Eta?

Indarra hartu zuen hipotesia da poliziak harrapatu zuela, zeren lau orduren buruan fiskaltzak jendarmeriari auzia kendu, eta ezarri zuen polizia judizialaren eskuetan. Bitxikeriak ere izan ziren, berri faltsu zabaltze batzuk. Ez, beharbada, poliziaren aldetik etorriak; ez denak. Gertatu ziren berri faltsu horien hedatzeak guri bitxi iruditu zitzaizkigun. Zurrumurru horietarik batzuek pentsarazi ziguten ez zutenez gure laguna harrapatu, edo tirokatu. Popo ez zegoen armatua, hori segurtatzen ahal dugu. Beste hipotesirik ere izaten ahal da, leku hartan bada urmaelik asko… Halako batean erori zen, edo ez. Une honetan sendaezinezko zauri bat da Popo, oraindik ere.

Hautetsi izana zaitugunez, urte hauetan egitura berriak altxatzen ikusi duzu, Euskal Elkargoa, Euskararen Erakunde Publikoa…

Erakunde horiek borrokaren ondorio izan dira, nolabait. Eta IK-k eraman duen borrokaren ondorio ere bai. Baina guk ikusi ez genuen zepoa da hori: frantses sistemaren barruan gara beti, eta, hor, “elebitasuna” da lelo nagusia. Eta Ipar Euskal Herrian ez da elebitasunik batere! Batere ez! Zer dute elebitasuna? Euskaraz dena ere frantsesez ezartzea!... Hori miresgarria da. Gaur egun Euskararen Erakunde Publikoak bultzatzen duen politika hori da. Euskaraz bakarrik zegoena ere, gorde genituen gure eremu zaindu horiek ere frantsestea. Hori ez da elebitasuna, hori diglosia da. Nahastu egiten dute, nahitara, Euskal Elkargoan eta Euskararen Erakunde Publikoan. Elebitasuna da bi hizkuntzak guztiz eskubide eta baliabide berdin-berdinak izatea, gehi atzerago den hizkuntzaren hobesteko laguntzea. Hori da elebitasuna.

30 urteko borrokak, politikoak-eta, ekarri duena.

Eta balio du borrokak ekarri duen horrek, baina jakitez horrek badituela bere mugak. Urrats txikiak egiten dira politikan. Onartzen dut, gaur egun gehiengo politikoa ez dela abertzalea. Hori da egoera soziopolitikoa eta ez da egiten ahal hori ez balitz bezala, bistan dena. Politikak errespetua ekarri dit, ikasten da besterekila lanean. Garai batean baziren bi mundu, elkarrekin ibiltzen ez zirenak: hautetsi ziren abertzaleak sartu direlarik hautetsi frantses sistemaren aldekoekin, gauza batzuk aldatu dira. Bata bestearen ikusmoldetik ikasi eta onartu dute batzuek eta besteek. Eta, demagun, Zuberoan, lan egin dugu euskararen bultzatzeko, eta ez baginen hor izan, ez zen egina izanen.

Nola ikusten dituzu Zuberoatik Euskal Herriaren beste bi administrazio entitateak, EAE eta Nafarroa?

Eusko Alderdi Jeltzaleak EAEn daraman kudeantza ez dut batere txarra antzematen, salbu gauza batean: ez dut ulertzen zergatik, eta alderdi abertzaleek dutelarik gehiengoa, nolaz ez duten printzipioz ezartzen autodeterminazio eskubidea. Hori ezin da saihestu. Hori erraten ez duteno, besteek autonomista deituko dituzte. Hori seguru! Autodeterminazio eskubidea ofizialki ez aldarrikatzea akats handia da.

EAEn hitzean eta hortzean harturik dabiltza beti “autogobernua”.

Ez da batere gauza bera. Autogobernuak erran nahi du estatu-nazioa ez duzula auzitan jartzen. Autogobernuak ez du gaur egungo Europa eredua auzitan ezartzen. Autodeterminazioak bai. Autodeterminazioak erraten du beste Europa bat behar dela, Europa federala, autodeterminazio eskubidea onartuko duena; eskatzen duten herriei, erran nahi dut, eta badakit batzuek ez dutela eskatuko.

Zure iduriko, euskaraz ala elebitan izan behar du dena delako Euskal Herriak, dela autogobernatu, autodeterminatu nahiz independenteak?

Onartezina da tolerantziaren izenean euskararen kontra egitea. Tolerantzia da, ez bakarrik euskarari eskubideak aitortzea, baina araberako baliabideak ematea. Gaur egun, iduri du “tolerantziaren izenean”, ez dugula deus galdegin behar. Eta ber bidetik ari gara Ipar Euskal Herrian. Intolerantea da erratea: “Mezu hauek euskaraz ziren, eta euskaldun munduari zuzenduak ziren, eta nahi bazenute mundu horretan sartu, euskaraz ikasi behar duzue!”. Eta kito!

Baina behin ere ez baita “Eta kito!”.

Badakit ontsa nik hori. “Ez, ez, elebitasuna!”, diote, baina faltsua da hori. Diglosia nahi dute, betikoz! Gaur egun, euskararen mende ziren eremuak ere diglosiaren mende jartzen ari dira, eta onartezina da. Eta pastoraletan ere ageri da hori. Bide horretan aitzina, egunen batean, pastoral batean ariko diren hamarretarik zortzi erdaldunak izanen dira. Pastorala euskaraz emanen dute, ikasiko baitituzte bertsetak eta kantuak, baina ez da besterik izanen. Makurtzen ari gara euskaraz ez dakitenen egokitzera. Eta ez da hori bidea. Euskal Herri bat izan behar bada, euskalduna behar du izan. Ez baldin bada Euskal Herri euskalduna, beste izen bat eman diezaiogun.

IPARRETARRAK (IK)

“Ez dugu inoiz jakin zenbat militante ginen. Badira zifrak, baina ez dira guk emanak. Poliziak erraten zuen IK-ko komandoko kide bakoitzaren inguruan bospasei militante bazirela. Eta nonbait han ziren. Zifra hori atera zuen gure kontra borrokatzen zen edo Frantziaren zerbitzuan zen Charles Sanz kapitainak, gero koronel bihurtu zenak. Aita, espainiar errepublikarra zuen, gerla denboran Frantziara ihes egina. Maule-Lextarreko jendarmerian egon zen, eta, ondoren, ikerketa zerbitzuko buru bilakatu zen. IKren atzetik ibili zen jardule nagusia! Donibane Lohizuneko emazte batekin ezkondua zen, koinata abertzalea zuen… Hau txiki da, hau Ipar Euskal Herria da! Nik ere, jendarmea nuen osaba!”.

FRANTSES SISTEMA

“Lau mila bizilagun biltzen dira pastoral batean. Eta egun hartan euskara asko entzunen da, baina biharamunean gauzak berriro frantses sisteman sartuak izanen dira. Ez gara frantses sistematik atereak. Euskaldun izatearen harro direnak ere, beren iritzian euskara biziarazi eta indartu nahi dutenak ere, une batean, ez dira urrunago joaten, frantses sistemaren barruan geratzen dira. Eta frantses sistemaren barruan, goiz edo berant, euskara desagerraraziko da”.

ETA-REN IKUSPEGIAREN KONTRAKOA

“Ni IKn sartu nintzen ordurako, erabateko haustura egina zuen ETArekin. IK-k bere ekintzak bere kabuz egin zituelarik, eta berak sinatuta, eta bere argudiaketarekin, ETAk erran zuen: ‘Batere ez dakit gazte hauek zer ari diren!’. Ni erabat ETAren kontrakoa nintzen, eta naiz. Ez ETAren borrokaren kontrakoa, hala ere, ETAren jokamoldearen kontrakoa, ETAren ikuspegi totalitarioaren kontrakoa baizik”.

Allande Sokarros Estekondo. Etxebarre, 1957

Allande Sokarros Estekondo (Etxebarre, 1957). Pasta oneko zuberotarra, kazetari, itzultzaile, idazle, militante, hautetsi, euskaltzain urgazle… Iparretarrak IK-ko kide izana, Zuberoako Herri Elkargoko presidenteorde ohi, Sü Azia elkarteko kide, hamaika ditu lan eginak, eginkizun dituenak bezainbat. Bide horretan, hala ere, zenbait liburu ditu onduak: Maule-Lextarre, Züberoa Herria –Jean-Louis Davantekin lankidetzan–, Ziberouko Egunaria, Hiztegi Ttipia Euskara Batua-Zuberera / Zuberera-Euskara Batua... Zinez aktibo da sare sozialetan Twitter nahiz Facebook-en, eta Hitzapitz bloga ere badu. Oroz lehen, euskararen zerbitzari da, “baina politika ikuspuntu batetik, eta politika ikuspegi batera”.


Kurtso berria gogotsu hasteko ikastaroak, nerabe eta gazteentzat

Ikastaroek plaza mugatuak dituzte, eta dagoeneko zabalik dago izenematea linktr.ee/gaztetu webgunean edota 943 33 70 41 telefonora deituta.

Hernaniko Udaleko Haur eta Gazteria Arloak zenbait ikastaro eskainiko ditu, udara gorputza mugituz amaitzeko. Ikastaroak nerabe eta gazteei zuzendutakoak izango dira, eta eskaintza hauek, Kaxkarki Elkarteak bideratuko ditu. Doakoak dira eta plaza mutuak dituzte. Izena emateko aukera dagoeneko irekita dago, eta bi modutara egin daiteke: linktr.ee/gaztetu estekan sartuta, edota telefonoz deituta (943 33 70 41).

Ikastaroak bi taldetan sailkatu dituzte; alde batetik nerabeentzat (12-17 urte); eta bestetik gazteentzat (18-30). Nerabeentzat bi ikastaro prestatu dituzte: 2 piragua saio eta bi eskalada saio, datorren astelehenetik ostiralera, 16:00etatik 17:30etara; eta bizikleta ikastaroa, irailaren 11tik 14ra, 17:30etatik 19:00etara. Gazteentzat, berriz, 2 piragua saio eta bi eskalada saio antolatu dituzte datorren asterako, irailaren 4tik 8ra bitartean, hain zuzen.

Plaza mugatuak

Ikastaroek plaza mugatuak dituztela ziurtatu dute antolatzaileek, eta izenemate kopurua plazak baino altuagoa bada, zozketa bat egingo dute, eta helbide elektronikoz adieraziko dute emaitza.


Pasaiako bertso jaialdiko bertsoak Bertsoinkan

Joan den otsailaren 6ean, Pasaian buruturiko bertso jaialdiko bertsoak, aste honetako Bertsoinka saioan.


Sareren San Tomaseko futbito txapelketa bueltan da

Sareren San Tomaseko futbito txapelketa bueltan da. 2019an berreskuratu zuten 25 urteren ondoren, eta oso arrakastatsua izan zela eutsi dute antolatzaileek. 2020an pandemiak eten eta 2021ean murrizketekin egin ondoren, “indar eta gogo betez” ekingo diote berriz ere “aldarrikapenez, kirolez eta festaz bustitako ekimenari”. Abenduaren 17an eta 18an sailkapen fasea jokatuko da, eta abenduaren 21ean, San Tomas egunean, finalaurrekoak eta finalak egingo dira.

“Etxera bidea gertu dugun honetan, urratsak eman behar direla aldarrikatzen dugu. Elkarbizitza demokratiko baterako ezinbestean presoen aferari irtenbide bat eman behar zaio, salbuespen espetxe politika desegin eta presoen eskubide guztiak bermatu behar dira”, nabarmendu dute antolatzaileek.

Urtero egiten duten bezala, aurten ere eskualdean elkarbizitzaren alde lan egiten ari den elkarte bati emango diote ‘San Tomas Saria’. Aurten Gure Esku plataforma izango da errekonozimendua jasoko duena “herri honen elkarbizitzaren alde egiten duen lanagatik”.

Izen-emateak

Izena emateko aukera irekia dago dagoeneko, eta galdetegi bat beteta egin behar da. Hamar euro ordaindu behar dira jokalari bakoitzeko. Taldeak zortzi eta hamabi jokalari artekoak izango dira, eta 18 urte behar dira jokatu ahal izateko. Partidetan, bost jokalarik eta atezainak jokatuko dute. Horrez gain, jokalari guztiek kamiseta eta kirol asegurua izango dutela zehaztu dute antolatzaileek, eta irabazle eta parte hartzaileek sari “paregabeak” izango dituztela gaineratu dute.

Txapelketako partida guztiak Urantzu frontoian jokatuko dira, eta kanporaketa sistemaren bidez sailkatuko dira taldeak. Abenduaren 17ko eta 18ko neurketak goiz eta arratsaldez izango dira, eta abenduaren 21ekoak, aldiz, arratsaldez izango dira.

Informazio gehiagorako, interesdunek torneosantotomas@gmail.com helbide elektronikora idatz dezakete.


Akilino Amezuaren omenezko meza eta organo kontzertua

Esklabetako elizan izango da eta Juan Antxieta Musika Eskolako ikasleek joko dute organoa.


Gure Txokoak 1 - Landetxak 1

Gure Txokoa taldeko entrenatzaile den Ganix Zubietarekin izan gara.


2014an %70eko birziklatze tasara iristeko konpromisoa hartu du Azkoitiko Udalak

Azkoitiko Udalbatza, atzoko plenoan

(Ane Olaizola) Azkoitiko Udalak hondakinen kudeaketa "egokia" ezartzeko pausua eman du, hondakinen lan taldeak adostutako neurrien ondotik. Lan taldean parte hartu duten eragile eta herritarrek hondakinen kudeaketa ereduak bete beharko lituzkeen baldintzak onartu zituen atzo arratsaldean Azkoitiko Udalbatzak, Bildu, EAJ eta Azkoitia Bai-ren aldeko botoekin eta PSEren abstentzioarekin. Hori hala izanik, Azkoitiko Udalak konpromisoa hartu du hondakinen %70 sailkatzera iristeko eredua ezartzea hurrengo urtean. Bi urteren epean %80-85era iristea adostu dute, eta hala izan ezean, neurri zuzentzaileak ezarriko dituzte. Gainera, birziklatzea "herritar guztien betebeharra" izango da. Bilketa ereduari dagokionez, hurrengo urtean ezarriko dutena "errefusari ateak itxiko dizkion eredua" izango da, eta gaika bildutakoaren kalitatea "bermatuko" du. Adostutako baldintza horietan oinarritutako bilketa eredua zehazterakoan, berriz, "irizpide teknikoak" hartuko dituzte kontutan. Bestetik, prebentzio politikak abiaraziko dituzte. Udal Gobernuak berretsi zuen hondakinen lan taldeak adostutako irizpideak "kontutan hartzeko konpromisoa" hartu zuela bere garaian, eta hain zuzen, baldintza horietxek izan ziren atzo udalbatzak onartu zituenak; Esther Lizarralde alkateordeak adierazi zuen ondorioetara iristeko "adostasun handia" izan dela lan taldean parte hartu dutenen aurrean. Honen arabera, hondakinen kudeaketaren inguruan "aurrerapausoak" egin behar dira: "Aurrera egin behar dugu, eta guztiok batera egiten badugu askoz hobeto izango da". Hala, azpimarratu zuen alderdien artean "adostasuna" bilatzen ahaleginduko direla. Lan taldea amaituta, irailean bigarren fasea hasiko dute, eta orduan hasiko dira bilketa eredu zehatzak aztertzen. Honen harira, EAJk uste du atzo onartutako helburuak "egokiak" direla, eta jakinarazi du irailean alderdiak euren proposamena helaraziko duela udalean: "Birziklatze maila igo nahi badugu, ekintza batzuk egin beharko ditugu. Uste dugu egun dagoen ereduari aldaketa batzuk eginda aukerak badaudela horretarako". PSE-EEk, bere aldetik, iritziz aldatu — Ingurumen Batzordean baiezkoa bozkatu zuen— eta abstenitu egin zen, hartutako neurriak "alderdikoiak" direlakoan eta horien oinarrian "atez atekoaren aldeko jarrera" dagoelakoan: "Helburu horiekin bat egiten dugu, baina egungo eredua babestuko dugu; neurri horietatik abiatuta hartuko duten bidea gure filosofiaren aurkakoa izango da". Azkoitia Bai-k atsekabez hartu zuen honen arabakia, adostasun osoz onartzea aurreikusten zutelako. "Ados gaude hemen planteatu dugunarekin, jakin badakigun arren eredua zehazterakoan eztabaida egongo dela. Uste dugu gaur egun atez atekoak bermatzen duela %70eko birziklatze tasetara iristea. Gainera, atez atekoaren aurka egin eta bosgarren edukiontziarekin bat egiten duten guztiek ez dute bosgarren edukiontziaren giltza hartuta, datuek erakusten dutenez". Bost hilabete iraun du lan taldearen jardunak, eta bertan "informazio teknikoa" jaso eta horien inguruko ekarpenak egiteko aukera izan dute bertaratu direnek. "Ahalik eta herritar gehienek parte hartzea eta informazio zabala eskaintzea izan da gure asmoa", azaldu zuen Lizarraldek. Hain zuzen, parte hartzeari dagokionez, Udal Goberduak eta Azkoitia Bai-k salatu zuten hainbat eragile ez direla azaldu saioetara; "Penagarria da atez atekoaren aurkako plataforma ez dela agertu saioetara; aukerak eman ditugu iritziak partekatzeko, eta ez dira aprobetxatu". Udal Gobernuak eskertu egin zuen lan taldeak egindako lana.


Europara % 68 gas likidotu gehiago bidaltzeko akordioa lortu dute AEBk eta Europar Batasunak

Ameriketako Estatu Batuek gutxienez 15.000 milioi metro kubiko gehiago bidali nahi dituzte Europar Batasunera. Joe Biden AEBko presidenteak eta Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak ofizial egin dute akordioa.

Joe Biden AEBko presidenteak eta Ursula von der Leyen Europako Batzordeko (EB) buruak akordioa izenpetu dute gaur, AEBk % 68 gas likidotu gehiago bidali dezan Europara. Azken helburua Errusiarekiko menpekotasuna gutxitzea da.

Joe Biden AEBko presidenteak eta Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak ofizial egin dute akordioa Bruselan, eta horri buruzko xehetasunak eman dituzte elkarrekin eskaini duten prentsaurrekoan.

AEBk urtean 15.000 milioi metro kubiko gehiago bidaliko du Europar Batasunera, 37.000 milioira iritsi arte. 2021ean, ostera, zenbatekoa 22.200 milioikoa izan zen.

Europako Batzordeak, bere aldetik, 2030era arte 50.000 milioi metro kubiko gehiago erosteko konpromisoa hartu du Ameriketako Estatu Batuekin.

Europar Batasunak 155.000 milioi metro kubiko erosten dizkio urtero Errusiari. Pixkanaka Errusiatik etorriko ez den gasa Ameriketako Estatu Batuetatik, Qatarretik, Egiptotik edo Afrika Mendebaldeko herrialdeetatik datorrenarekin ordezkatu nahi du.

Urtarrilaren amaieran, Errusiak Ukraina inbaditu baino lehen baina tentsioa goraka zihoala ikusita, AEBk eta EBk Europaren energia hornidura bermatzeko ituna izenpetu zuten. Orduko hartan, Von der Leyen eta Biden presidenteek bi konpromiso hartu zituzten: segurtasun eta jasangarritasun energetikoa bermatzea eta energia garbiak gehiago sustatzea.

Von der Leyenek azpimarratu duenez, Errusiari aurre egiteko, bi norabidetan ekitea adostu dute EBk, AEBk, Erresuma Batuak, Kanadak eta Japoniak. Errusiari zigorrak handitzea eta Errusiarekiko dagoen menpekotasun energetikoa murriztea.


Udako kosmogenesia

Garai ezberdinetan gizakion kulturek aldaketak barneratu dituzte, kulturak inguruarekin sinbiosi batean bizi dira, jakinik inguru gisa ulertzen duguna gauza asko direla: espazio fisikoa, birtuala, gizakion artean harremanak egiteko moduak (inguruan eta munduko beste gizaki eta izakiekin)... Aldaketak norabide asko izan ditzake, eta noski, datorrena gogoko ez baduzu beste zerbait eragin dezakezu.

Zenbait aldiz pasatu zait aldaketa nire baitan sentitu dudala, batzuetan ulertu izan dut nire kosmobisioa mugatuta zela, nire inguruko kulturak berak zapaldua zenbaitetan. Eta, kosmogenesi bat susmatu dut nire baitan, mundua ulertzeko eta eragiteko modu ezberdin baten jaiotza. Aldaketa hauek ez dira oso mentalak, ez ditut kontrolatzen, egun batetik bestera susmatzen ditut.

Azkenaldian Octavia Butler fikziozko idazlearekin zaletu naiz, benetan gogoko dut bere fikzioaren barnean gizakion eguneroko beldurrak eta gatazkak zelan lantzen dituen, bidegurutzean jartzen ditu pertsonak uneoro. Lilithen Leinuaren liburuan, materia bizia edozein gauza eraikitzeko lehengai eta makina bezala darabilte estralurtarrek; gizakiei esaten diete akabatu duten mundura itzuli ahal izateko genetikoki eraldatu behar dutela. Estralurtar hauek, bizirik irauteko, unibertsoan zehar dagoen izakien materia genetikoa euren materiarekin nahasten dute. Eta nahastean gauza berri bat sortzen da, ez gure munduan dugun kulturen zapalkuntzaren ideia, beste gauza bat da. Kostatzen zait halakoak ulertzea, galtzaile bat dagoen susmoa baitut beti. Baina Octaviaren ideia narrasti baten azal aldaketatik gertuago dago; bizirautea baimentzen duen aldaketa, zer edo zer atzean utzita. Gizakion munduan, lasaitasuna eta atsedena dira horrelako esperientzia bat izatera gerturatzen gaituena. Oporrak baldin badituzue, aukera hori izan dezazuela eta, bueltan, azalberrituta, irakurriko dugu elkar.


Baratzezaintza ekologikoko prestakuntza

Baratzezaintza ekologikoko prestakuntza arloan, ikastaro ezberdinak antolatu ditu Fraisoro eskolak. Horietako bat da 'Landare adierazleak. Ezagutu zure lurren kalitatea eta nolakotasuna, berez hazten diren landareen bidez' ikastaroa.

Helburua lursailetan lurzororuaren osaera, egitura eta emankortasauna adirezten duten landareak ezagutzea da. Aurrez aurreko ikastaroa izango da, batez ere baratzezain profesionalentzat.

Martxoaren 23an, 24an, eta 25ean eskainiko dira klaseak 15:30etatik -19:30etara (12 ordu denera). Matrikulak 50 euroko kostua du eta Clara Gutierrez izango da irakaslea.

INFORMAZIOA ETA IZEN-EMATEA:

fraisoroeskola.eus | 943 69 21 66 | fraisoro@fraisoroeskola.eus


Txertoa hartzea Sputnik V-ren herrian

Txertatzeko kanpaina hasi, eta arindu egin dituzte birusaren kontrako neurriak Errusian. Halere, uda hasieratik, ohikoa da jendea ikustea elkar besarkatzen eta taldean bidaiatzen.


Lau kutsatu berri Jose Aranan, eta guztira hamabost dira aktibo daudenak

Gipuzkoako Foru Aldundiak eguneratu berri dituen datuen arabera, Eskoriatzako Jose Arana adinekoen egoitzan lau egoiliar kutsatu dira azken orduetan COVID-19arekin; hala, guztira, hamabost dira aktibi dauden egoiliar kutsatuak. Azken eguneraketa horren arabera, hamar kutsatze, hemeretzi sendatze eta bi hildako egon dira azken orduetan, Gipuzkoako adinekoen egoitzetan.


Naizen elkarteak, bigarren hezkuntzako ikasleei zuzenduriko sexu identitatearen inguruko bortz ikus-entzunezko egin ditu

Bea Sever bozemailearekin egon gara.


Bideoa / Arrigorriagako EAJk, NOAk eta PSE-ek Gobernu taldeko 2022ko aurrekontuen zirriborroa gaitzetsi dute

NOAko Jose Ignacio Fernández eta EAJko Sonia Rodríguezek 2022ko aurrekontuen inguruko prentsaurrekoa eskaini dute gaur goizean. PSEko ordezkaria faltan, Udaletxeko prentsa aretoan datorren urtera begira Arrigorriagako Gobernu taldeak joan den abenduaren 16an proposatutako Udal-aurrekontuen zirriborroa gaitzetsi dute oposizioko hiru alderdiek. “Oposizioko hiru alderdiek erantzun argi eta garbia eman genion Gobernu taldeari”, azaldu du Sonia Rodríguez EAJko ordezkariak. “Abenduaren 9an PSEkoek eta 10ean NOA eta EAJkoek”.

“Gobernu taldeari ezetza eman diogu. EAJ alderditik irizpide bi kontuan izan ditugu: orain arte aurrekontuak landu dituzten modua eta edukia”, azaldu du Sonia Rodrígezek Euskal Alderdi jeltzaletik. “Joan den azaroaren 24an aurrekontuen proposamena aurkeztu ziguten. Momentu hartan, Gobernu taldeak NOA alderdiaren asmoa ezagutzen zuen: euren babesa ez zuen izango. Une horretatik aurrera proposamena gainontzeko alderdiei aurkeztu zien. Ez da lehen aldia horrela jokatzen dutela: 2020 eta 2021eko Udal aurrekontuetarako era beran jokatu zuten EH Bildu eta Arrigorriaga Garakoek”. Rodriguezen hitzetan, EAJk 2020 eta 2021ean egindako proposamenak “gutxietsi” zituen Gobernu taldeak. “Orain, 2021ean, EH Bilduk eta Arrigorriaga Garak momentura arte nola gobernatu duten baloratu dugu eta ondorio modura Arrigorriagan, pandemia garaian zein ostean ez dutela ezertxo ere egin ikusi dugu”. Adierazpen hauei Soniak gehitu die Gobernu taldeak hitzemandako inbertsioen diru-partidako “%12a baino ez dela burutu” eta inolako zerbitzurik ez dela martxan jarri: “Gaur egun abian dauden zerbitzuak EAJk jarri zituen martxan joan den legegintzaldian eta horietako batzuk egoera txarrean daude, Mendikosolo, esaterako”. Kontrapuntu modura, EAJko ordezkariak azaldu du “zorionez” Kultur etxe berria martxan dagoela: “Kultur etxearen proiektua EAJk ahalegin handiz borrokatu zuen, EH Bildu eta Arrigorriaga Gara poriektu honen kontra egon ziren eta”.

Gainera, Rodriguezek gehitu du Gobernu taldeak gainontzeko alderdiekin hurrengo urteko aurrekontuak “adostu” egin nahi dituela. “EAJk 50 proposamen inguru erregistratu ditu Herritarren Arreta Zerbitzuan (HAZ). Adostasuna bilatzen badute, ez litzateke zilegia proposamen horien artean batzuk kontuan hartzea? Bada, proposamenak ez onartzea ez ezik Gobernu taldeak ez ditu erantzun ere egiten”. Hainbat proposamen izendatu ostean, Soniak azaldu du EAJk gobernatutako aurreko urteetan egindako proposamenik onartu ez dituela EH Bilduk: “EH Bilduk gobernatu dituen bi urteetan proposamenak egin dizkio Euskal Alderdi Jeltzaleak, baina hainbat aukera galdu direla ikusi dugu eta EH Bilduk zein Arrigorriaga Garak herria geldiarazi izan dute”.

Edukiei dagokienez, aurrekontuak %10,7 handitzeko asmoa zutela azaldu zuen joan den abenduaren 16an Peio Garmendia Ogasun eta Kontu eta Giza Baliabideetako ziengotziak. “2019, 2020 eta 2021ean ez dira izan gai Udal aurrekontuetan iragarritakoa”, izan dira Rodriguezen hitzak. “2019an 400.000 euroko soberakinak izan zituzten, 2020an 1.350.000 eurokoa; aurten bi milioiko zifrak espero dituzte. Kasualitatez, igoera hau Udal hauteskundeen aurreko urtean ematen da”. Aurrekontu parte-hartzaileek ere EAJko ordezkariaren iritziak izan ditu goizeko prentsaurrekoan: “Publizitate izugarria eskaini zaie aurrekontu parte-hartzaileei, baina herritarren proposamenak ez dira Udal aurrekontuen %1era iritsiko”.

NOAko Jose Ignacio Fernández eta EAJko Sonia Rodríguez // Geuria

“Kirolak, Auzoak, enplegua eta inbertsioetarako aurrekontua nabarmenki jaitsiko da eta zifra horiek joan den urrian herritarrei egindako zergen igoeragaz bat dator”, azaldu du Soniak. “Igoera horregaz ez gaude ados, dirua biltzeko arrazoirik ez dagoelako, aurtengo diru-sarrerak iazkoak baino askoz handiagoak izango direlako Udalkutxatik”. Gauzak horrela, EAJk, NOAk eta PSEk aurrekontuak luzatzearen aldeko bozka egin du “2021ean egin behar ziren proiektu horiek 2022an gauzatu ahal izateko”.

Udal kamusada

Sonia Rodríguezek aipatutako puntu guztiekin ados agertu da NOAko Jose Ignacio Fernández: “Aurtengo legegintzaldirako babesa eman genion gaur egungo Gobernu taldeari eta geure baldintzak ezarri genizkion: enpleguaren diru partida gutxitu nahi zuten, euskarari bideratutako partida handitu nahi zuten… NOA ez dator horrekin bat, Udal politikarekin baizik”. NOAko ordezkariak azaldu du alderdiak egindako proposamenak atzera bota zituztela “diru falta zegoelako”. Jose Ignaciok azaldu du Gobernu taldearekin bizitakoa “doako kolaborazioa” izan dela. “2021a igaro da eta hitzemandakoaren ingurua kontuak emateko ordua heldu da. Pakto politikoa izan zen botuaren ordainagatik eta Gobernu taldeak bere hitza jan du: gure proposamenak aldatu dituzte aurrekontu kopuruak nabarmenki gutxituz eta 2022ra begira dirurik ez dagoela ziurtatu digute”. NOAko zinegotziak Gobernu taldean zuten konfidantza galdu dutela esanez bukatu ditu adierazpenak “sinatuta geneukan paktua ez betez”. “Ez dugu haserrea plazaratu nahi; erantzukizun politikoa eskatu baizik. Guztiz desengainatuta sentitzen gara Gobernu taldeagaz”.

2022ko aurrekontuen zirriborroa aurkeztu du Arrigorriagako Gobernu taldeak


'Aita, zonbia naiz', Erriberan gaur

Azaroaren 7rako aurreikusita zegoen emanaldia bertan behera geratu ondoren, gaur jarriko dute Aita, zonbia naiz pelikula, marrazki bizidunetakoa, Erriberan. 16:30etan izango da, euskeraz. Sarrera 2 euro dira.


Etxeratek elkarfunding kanpaina bat abiatu du, euskal presoen senideei laguntzeko

Gasolinarako dirua behar dugu dinamikaren barruan, senideek bisitak egin ahal izateko urtean egin behar dituzten 14.617.304 kilometroetako batzuk erosteko aukera emango dute, elkarfunding elkartasun kanpaina baten bitartez.

Etxerat elkartea kezkatuta dago Covid-19ak euskal presoengan eta euren senide eta lagunengan eragindako egoeragatik: "Zama gehigarri handia suposatzen du, urrunketa jasaten jarraitzen dutelako", ohartarazi dute. Horregatik, joan den ekainean, Gasolinarako dirua behar dugu, depositoak bete elkartasun kanpaina abiatu zuten. Dinamikaren helburu nagusia senideei ekonomikoki laguntzea da, "neurri batean, egoera arintzen saiatzeko".

Ildo horretan, kanpainaren bigarren urratsa eman dute asteazken honetan Iruña Okako gasolindegian egindako agerraldian; bertan, udan zehar jasotako elkartasuna eskertu dute. Gainera, senideek egiten dituzten kilometroak modu solidarioan erosteko aukera ireki dute orain, elkarfunding baten bitartez.

Dagoeneko herri eta auzo guztietan parte hartu ahal izango du nahi duen orok, nahi beste kilometro erosiz. Trukean, albaran bat eta, laster, ekarpenari dagokion materiala jasoko da. Hiru aukera egongo dira laguntzeko:

130 kilometro: 10 euroko dohaintzaren bidez; trukean, poltsa bat opari.

190 kilometro: 15 euroko dohaintzaren bidez; trukean, kamiseta bat opari.

260 kilometro: 20 euroko dohaintzaren bidez; trukean, poltsa, kamiseta eta giltzatako-zintzilikari bana opari.

Kilometroak erosteko aukeraz gain, Depositoak Bete Elkartasun dinamikaren webgunean materiala erosteko online denda bat gaitu dute.

Presoak inoiz baino isolatuago

Pandemia garaian, euskal presoen senideek 100 eguneko epea bizi izan dute bisitarik gabe. Hiru hilabete luze eman dituzte euren senide presoak ikusi gabe, eta, gaur egun, euskal presoak dauden 44 espetxeetatik 30etan baino gehiagotan, aurrez aurreko komunikazioek etenda jarraitzen dute.

"Barruan, gure senideak inoiz baino isolatuago daude", ohartarazi dute agerraldian. "Kanpoan, otsailaz geroztik gurasoak ikusi gabe daramatzaten haurrak eta adineko pertsonak; eragozpen berriei, segurtasun ezari eta urduritasunari aurre egin ezin dietenak".

Halaber, Etxeratek salatu du pandemiagatik ez dutela inor espetxetik atera: "Ez larri gaixorik dauden 17 pertsonak, ez 65 urtetik gorako 14 pertsonak, ez espetxean seme-alabak dituzten presoak, ezta haurdun dauden emakumeak ere".

Premiazko hainbat neurri martxan jartzea eskatu dute: "Euskal preso guztiak Euskal Herriko espetxeetara hurbiltzea, eta hirugarren gradua eskuratu dezaketen presoak, larriki gaixorik daudenak eta 65 urtetik gorakoak —arrisku-taldeak baitira— aske uztea".


Galiziarrak Kontxatik kanpo geratu dira, eta Zumaia eta Kaiku sailkatu dira faboritoekin batera

Zumaia izan da sailkatze estropadako ezustekoa, laugarren denbora onena lortuta. Orio, Arraun Lagunak, Tolosaldea, Zumaia, Hondarribia, Hibaika eta Kaiku sailkatu dira iganderako.

Itsasoa izan da Kontxako Banderarako sailkatze estropadako protagonista nagusietako bat. Metro eta erdiko olatuak zeuden iragarrita, baina Santa Klara uharte parean ia bi metrokoak ziren estropada hasi aurretik. Erlojupeko proba izan da, baina itsasoaren kontra ere aritu behar izan dute arraunlariek. «Oso zaila zen lan ona egitea, baina asmatu dugu», esan du Lorea Etxabe Arraun Lagunak-ekoak.

Itsaso zakar horretan, baina, Zumaia izan da eguneko beste ezustekoa. Orio, Arraun Lagunak eta Tolosaldearen ondoren, ontzi azkarrenetan laugarren izan da Gipuzkoako hori, hamahiru minuturen azpitik geratu da ordularia, eta bi ontzi aurreratu dituzte bidean: Cesantes eta Mugardos.

Zumaiarren ondoren sailkatu dira Hondarribia eta Hibaika. Eta faboritoak alde batera utzita, lehiarako azken sailkatua Kaikuk izan da. Bizkaitarrek gogoz ospatu dute Donostiako kaian, salto eta besarkada artean.

Andrea Astudillo Arraun Lagunak-eko patroia, olatu artean, trainerua gidatu nahian. Andoni Canellada, Foku

Txanponaren beste aldea Galizian erori da. Euskotren Ligako bi ontziek, Cabok eta Tiranek, aukera ona zuten faboritoen ondoren sailkatzeko, baina biak ere kanpoan geratu dira. Chapela izan da Galiziako ontzi azkarrena; bost segundorengatik geratu da Kaikuren atzetik, zortzigarren postuan.

Orio (12:23.24), Arraun Lagunak (+8,18), Tolosa (+13,69), Zumaia(+34,64), Hondarribia (+41,18), Hibaika (+43,34) eta Kaiku (+49,74) izango dira Donostiarrarekin batera igandean Kontxan lehiatuko direnak (11:00).

Hauek izan dira gaurko estropadako denborak:

1. Orio: 12.13,24

2. Arraun Lagunak: 12.31,42

3. Tolosaldea: 12.36,92

4. Zumaia: 12.57,88

5. Hondarribia: 13.04,42

6. Hibaika: 13.06,58

7. Kaiku: 13.12,98

8. Chapela: 13.18,94

9. Cabo: 13.23,94

10. Zarautz: 13.39,02

11. Astillero: 13.41,92

12. Ondarroa: 13.46,90

13. Tiran: 13.56,98

14. Deustu-Bilbo: 14.08,48

15. Perillo: 14.25,28

16. Hernani: 14.34,44

17. Cesantes: 14.55,02

18. Mugardos: 15.04,66


Gaueko irteera eta hiru parte-hartzailerentzat balizko zigorra, gaur gaueko "El Conquistador" saioan

Final handiaren atarian gaude kasik eta Locurasek, Etxek eta Zuruk larrutik ordain dezakete gauez egindako irteera. Zer gertatuko da beraiekin? Erantzuna, gaur, 22:30ean, ETB2n, eitb.eus atarian eta "Conquis"eko APPan.

"El Conquistador del Caribe" saioaren 19. edizio hau amaitzear dagoenean, lehiakideen arteko lehia inoiz baino estuagoa da, finalerako txartela lortzea baitute helburu. Edozein hanka-sartze garesti ordain dezakete eta, abenturatik kanpo ez gelditzeko, tentuz ibili beharko dira parte-hartzaileak.

Hala, janari bila gauez egindako irteera horrek arriskuan jarri ditu Etxe, Zuru eta Locuras. Arazoak izan ditzakete asteleheneko saioan, edo okerrago, kanporatuak izan daitezke zuzenean. Izan ere, bateratze fase honetako kanpamenduko mugetatik haratago joan dira jatekoaren bila, eta hori guztiz debekatuta dago. Arauak ez betetzeak "Conquis"eko historian aurrekaririk gabeko ondorioak ekar litzake.

Haatik, abenturak segida du eta lehiakideek indarrak ahituta utziko dizkien immunitate joko gogor bati egin beharko diote aurre. Kokoen sarearen jokoan, parte-hartzaileak ahalik eta koko-ur gehien lortzen saiatu behar dira 20 minutuan. Horretarako, lokarri baten laguntzarekin, sare batera igo eta bertan zintzilikatuta dauden kokoak banan-banan hartu beharko dituzte. Aihotza erabilita, kokoak zabaldu eta barruko ura ontzi batera bota beharko dute. Behin denbora amaituta, ontzian koko-ur gehien duen lehiakidea izango da garaile.

Immunitate jokoaren irabazleak finalerako txartela gertu izango du. Irune kanporatu zutenetik, 11 lehiakide besterik ez dira gelditzen bateratze faseko kanpamenduan: bost Guaban, lau Yocahu, eta Corocote eta Atabey bakarrak.

Nor edo nortzuk izango dira hurrengo kanporatuak? Etxe, Zuru eta Locuras izango ote dira saioa utzi beharko dutenak? Astelehenera arte itxaron beharko dugu bada, kontu hauek guztiak argitzeko.

Ez ezazu galdu "El Conquistador del Caribe", 22:30ean, ETB2n, eitb.eus-en eta "El Conquis"en aplikazioan. Gainera, atal guztiak ikus daitezke EITB Nahieranen, saioaren eta EITB Nahieran appetan eta EITB Mediaren gainerako plataforma digitaletan.


[Erreportajea] Idazketa tailerra, idazleak fabrikatzeko asmorik gabekoa

Martxan dago eta gelditu gabe sormenezko idazketa tailerra, nahiz eta uztailetik irailera arnasa hartzeko tartea hartzen duten. Bi larunbatean behin, 11:30ean, Zuloaga Etxean elkartzen dira Yolanda Arrietaren gidaritzapean idatziz sormena euskaraz landu nahi duten horiek.

Ez dela idazle fabrika bat, eta ez dutela inori deus demostratu beharrik dio Arrietak, «entrenatzea da nire lema». Irudimena, oroimena… Hori guztia trebatzen aritzen dira, aurkikuntza orokorra eta norberarena baliatuz: «Sormenak sosegu pixka bat eskatzen du, jolasa eta barrurako bidaia bat».

NitikGura jarduera didaktikoa erabiltzen dute tailerrean. Idaztera doan orok, ni-tik sortzen duela dio Arrietak, baina ez dela barruan dagoen alderdi errepikaezin hori bakarrik azaldu du: «Ez gara gelditzen norberan, ni hori lantzea da asmoa, baina besteekin partekatuz, gu bat landuz. Baina norberaren ni-a arakatzen dugu».

Beraz, sormen espazioan elkar elikatzea oso garrantzitsua dela ondorioztatu du gidariak, eta horretarako, idatziak elkar partekatzen dituztela. Hori asko gustatzen zaiela nabarmendu du. Batez ere, sortzen den giroa jo du ezinbestekotzat: «Oso gustura eta oso lasai joaten gara». Ordu eta erdiko saioa azkar pasatzen zaiela esan du, eta pretentsio askorik gabe joaten direla idaztera, «horrek aldartean jartzen gaitu».

Ariketak

Idazteari ekiteko hainbat ariketa planteatu ohi ditu Arrietak. Esate baterako, atera berri diren liburuen zatiak hartu eta «geureganatu» egiten dituzte, «norberak bere ekarpena egiten du. Irekita gaude». Testuak bai, baina baita musika, kartak, eta marrazkiak ere. Irudimena bultza dezakeen oro da ongi etorria tailerrean.

Etenik gabeko mugimendua beti kontuan izan beharrekoa dela uste du irakasleak, eta horretan irauteko, «idazten eta idazten, eta ez gelditzen» ahalegintzen direla aitortu du. Era berean, matrikulazioa ez denez ixten, mugimendua bermatuta dagoela azaldu du, jendea joan-etorrian dabilelako. Hori, dinamika aldatzeaz gain, pizgarri dela nabarmendu du.


Jendetza bildu da Urdanibia plazan

Sanmartzialen azken orduak dira, baina pasa den egunetan ez bezala, gaur, eguraldia atsegina izan da. Giro ederra baliatuz, goiz-goizetik herritarrak Urdanibia plazara hurbildu dira, eta jendetza bildu da. Hango eskaintza honakoa zen: abere lehiaketa, herri kirolak eta bertsolariak. Horrez gain, janari eta material posturen bat ere bazen plazaren inguruan.

Familiak, haur txikiekin, abereen gunea inguratu dute: behiak, zekorrak… harrituta begiratzen zituzten haurrek egunerokoan ikusten ez dituzten animaliak.

Plazaren beste aldean, berriz, beste zerbaitek erakartzen zuen herritarren begirada: herri kirolen lehiaketak. Harria jasotzen Inaxio Perurena, Aroa Sanchez eta Udane Ostolaza. Perurenak 250 kiloko harria jaso du, eta Sanchez eta Ostolazak 106 kilokoarekin ahal izan dute.

Aizkoran, berriz, Basozabal eta Hodei Ezpeleta Bihurri Txikia VI eta Larrañagaren kontra aritu dira. Zortzina kanaerdiko ebaki behar izan dituzte, eta azkarrena Urolako bikotea izan da: Txikia VI eta Larrañaga.

Ondoren, bertsolarien txanda iritsi da; Aitor Mendiluze, Anjel Mari Peñagarikano, Jexux Mari Irazu eta Nerea Elustondo igo dira taula gainera.

Arratsaldean, dantzari pasatuko diote lekukoa Urdanibia plazan. 18:00etatik aurrera, Fandago eta Arin-Arin txapelketa izango da, eta, ondoren, erromeria. Uranzu pilotalekuan, berriz, profesionalen partidak ikusteko aukera izango da: hasteko, eskuz binakakoa Peña II-Albisu eta Urrutikoetxea-Imazekin eta, ondoren, San Fermin Lau t’erdiko Txapelketako balio duen partida, berritasun moduan: Unai Laso-Artola.

Gauean, su artifizialek argituko dute hiriko zerua: Caballer Fx Service S.L pirotekniaren su artifizialak jaurtiko dituzte Donostia kaletik.


Enekoitz Azparren 17garren, Aiztondo Klasikoan

Ander Amonarrizek eta Telmo Semperenak ere bukatu zuten proba entzutetsua, 40garren eta 82garren.

Gipuzkoako proba garrantzitsuenetako bat jokatu zuten igandean, afizionatuetan, Urumea bailaratik gertu: Aiztondo Klasikoa izan zen, Larraulen hasi eta Alkizan bukatuta, 140 kilometroko ibilbidean. Bailarako hiru txirrindularik hartu zuten parte, eta Enekoitz Azparren astigartarra izan zen helmugan aurrenekoa, 17garren postuan. Fernando Tercero irabazlea baino minutu bat beranduago helmugaratu zen. Ez zen urruti iritsi Ander Amonarriz hernaniarra ere, 40garren, 2:31ra. Eta proba osatu zuen Telmo Semperena astigartarrak ere, 82garren postuan. 174 txirrindularik hartu zuten parte, eta 117k bukatu zuten lasterketa. Taldekako sailkapenean, hirugarren bukatu zuen Amonarrizen Telco.M taldeak. Laugarren sailkatu zen Mikel Mujika, hernaniarraren taldekidea.

Emakumezkoek, berriz, Atarrabian izan zuten lasterketa igandean, Cachornaren Oroimenezko proba, 95 kilometroko ibilbidearekin. Elite eta jubenil mailako probak jokatu ziren, eta 35garren sailkatu zen Naya Mangas hernaniarra, elitekoen artean, talde nagusitik minutu eta 13 segundura.

Eta gazteagoek, larunbatean jokatu zituzten beraien lasterketak. Jubenil mailako txirrindulariak Mutrikun aritu ziren, Atxukale Sarian, 87 kilometroko ibilbidearekin. 69garren helmugaratu zen Aner Zilbeti hernaniarra, bertan. Eta kadeteek, Zarauztarra Saria izan zuten Zarautzen, 45 kilometroko ibilbidean. 23garren helmugaratu zen Aimar Capdequi astigartarra, aurreneko multzo nagusian; eta 78garren izan zen Intza Navarro hernaniarra. Seigarren izan zen Navarro, emakumezkoen artean.


Ardines kasuaren epaiketan, lehenengo akusatuak, Djillali Benatiak, errugabea dela esan du

Benatiaren ondoren, Maamar Keliik, Jesus Muguruzak eta azkenik, Pedro Nievak deklaratuko dute. Hori baino lehen, lehenengo jardunaldi honetan, abokatuek euren argudioak jarri dituzte mahai gainean.


Rober Gonzalezek igoera postuetara itzuli du Alaves (2-1)

Bere bi golek garaipena eman diete gasteiztarrei, Leganesen berdinketari buelta emanda.

Rober Gonzalezek, bi golekin, Lehen Mailara zuzenean igotzeko postuetara itzuli du Alaves, bederatzi jardunaldi geroago, Leganesek lortutako berdinketari buelta emanda (2-1).

Euskal taldeak aurkari zuzenen emaitza txarrak aprobetxatu ditu eta bigarren posturaino egin du salto; 65 puntu ditu orain, Eibar liderrak baino bat gutxiago.

Alaves - Leganes partidako laburpena

Alaves indartsu eta ideia argiekin zelairatu da aurkariaren arearen bila. Hala ere, babazorroak ez dira fin ibili Leganesek defentsei egindako presioagatik.

Lehen aukera argia Nahuel Tenaglia argentinarrarentzat izan da, korner batean baloia kanpora errematatuta. Jon Guridik ere bere aukera izan du beste korner batean, Alaves protagonista izan duen lehen zatian.

Babazorroek zuzenago jokatu dute, eta baloiari egindako presioa aprobetxatzen saiatu dira, madrildarren posesioaren aurrean.

Estrategiak erakutsi die bidea, eta bandako sake batean iritsi da lehen gola. Asier Villalibrek ondo babestu du baloia, eta, lepoz, Rober Gonzalezi jarri dio baloia, honek buruz sarera bidaltzeko (1-0).

Carlos Martinezen taldeak atera egindako lehen jaurtiketan lortu du gola. Jorge Miramonen desmarke bat haren jaurtiketa indartsu batekin bukatu da, eta norgehiagoka berdindu du horrela, 54. minutuan (1-1).

Golak Leganesen animoak berpiztu ditu, partidari buelta emateko zorian egon direlarik. Baina Alavesek berriz berreskuratu ditu sentsazio onak.

Rober Gonzalezek euskaldunen kontraeraso bat bukatu du, ezkerkada aparta batekin garaipenaren gola egiteko (2-1). Atezainak ez du ezer egiterik izan.

Leganes berdinketaren bila abiatu da, baina Alaves sendo aritu da eta ez du arriskurik hartu partida bereganatzeko.

Fitxa teknikoa

2 - Alaves: Sivera; Javi Lopez, Duarte, Laguardia, Tenaglia (Arroyo, 68. min); Blanco (Moya, 82. min), Guridi; Rioja, Jason (Miguel, 68. min), Rober (Balboa, 85. min); eta Villalibre (Alkain, 85. min).

1 - Leganes: Riesgo; Josema, Jorge Saenz, Omeruo, Jorge Miramon (Nyom, 61. min); Neyou (Pardo, 46. min), Cisse (Qasmi, 86. min), Narvaez, Fede Vico (Navarro, 79. min); Karrikaburu eta Jose Arnaiz (Shibasaki, 46. min).

Golak: 1-0, 40. min: Rober. 1-1, 54. min: Miramon. 2-1, 83. min: Rober.

Epailea: Galech Apezteguia. Txartel horia atera die Jason, Rober, Blanco, Cisse, Shibasaki, Omeruo eta Qasmi jokalariei.