BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 17 juni 1998 betreffende steunmaatregelen in het kader van de wetten nrs. 44/89 en 57/92 van de regio Lazio (Italië) ten behoeve van de landbouw (kennisgeving geschied onder nummer C(1998) 1893) (Slechts de tekst in de Italiaanse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (1999/233/EG)
DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 93, lid 2, eerste alinea,
Na de betrokkenen overeenkomstig artikel 93, lid 2, eerste alinea, van het Verdrag te hebben aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken (1),
Overwegende hetgeen volgt:
I
(1) Bij brief van 11 februari 1993 heeft de permanente vertegenwoordiging van Italië bij de Europese Gemeenschappen de Commissie overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het Verdrag, in kennis gesteld van een wetsontwerp van de regio Lazio met betrekking tot maatregelen ten gunste van de landbouw.
Aan de betrokken steunmaatregel werd het nummer N 106/93 gegeven.
Bij brief van 8 juli 1993 en bij faxbericht van 30 september 1994 is door de Italiaanse autoriteiten aanvullende informatie verstrekt.
(2) Onderzoek van de betrokken maatregelen heeft uitgewezen dat de als wetsontwerp gemelde tekst in werking is getreden als wet nr. 57/92 van de regio Lazio waarbij wet nr. 44/89 wordt gewijzigd. Laatstgenoemde wettekst is in het kader van artikel 93, lid 3, van het Verdrag nimmer gemeld geweest. De in de beide wetten vervatte maatregelen zijn vervolgens onder nr. NN 90/93 in het register van niet-meegedeelde steunmaatregelen ingeschreven.
(3) Bij brief van 21 maart 1995 heeft de Commissie de Italiaanse regering in kennis gesteld van haar besluit om ten aanzien van de betrokken maatregelen ten gunste van de landbouw de procedure in het kader van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden.
De Commissie heeft de Italiaanse autoriteiten in het kader van die procedure aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken.
De Commissie heeft bovendien de andere lidstaten en de overige belanghebbenden, langs de weg van een mededeling in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen (2), aangemaand hun opmerkingen in te dienen.
(4) De Italiaanse autoriteiten hebben bij faxbericht van 11 mei 1995, bij brief van 15 december 1995 en, naar aanleiding van het faxbericht van de Commissie van 22 juli 1996, bij brief van 21 augustus 1996 hun opmerkingen medegedeeld. Er zijn geen andere belanghebbenden die opmerkingen hebben ingediend.
II
(5) De maatregelen waartegen de Commissie de procedure in het kader van artikel 93, lid 2, van het Verdrag heeft ingeleid, betreffen steun in de vorm van leningen met verlaagde rente die de regio Lazio voor de aankoop van landbouwgrond toekent om ten behoeve van allen die de grond bewerken (hetzij individueel, hetzij in samenwerkingsverband), versnippering van de grond te voorkomen alsmede steun in de vorm van leningen met verlaagde rente voor de coöperaties en groeperingen daarvan die grond kopen om inrichtingen te vergroten en/of te bouwen die voor de verwerking, bereiding en afzet van landbouwproducten van de bedrijven van hun leden bestemd zijn.
De toegepaste rentevoet wordt gedifferentieerd naar gelang van het gebied waar de betrokken grond is gelegen (bergstreek: 30 % van het referentiepercentage, probleemgebied: 40 %, en overige gebieden: 60 %).
Het referentiepercentage voor krediet voor grondverbetering wordt om de twee maanden door het ministerie van Landbouw vastgesteld.
(6) In haar aanmaning verklaarde de Commissie dat, als de in wet nr. 44/89 bedoelde steun wordt toegekend voor de primaire productie, deze steun niet hoger mag zijn dan de door de Commissie doorgaans toegepaste maxima, namelijk algemeen 35 %, respectievelijk 75 % in bergstreken of in probleemgebieden in de zin van Richtlijn 75/268/EEG van de Raad van 28 april 1975 betreffende de landbouw in bergstreken en in sommige probleemgebieden (3), welke richtlijn is ingetrokken bij en vervangen door Verordening (EG) nr. 950/97 van de Raad van 20 mei 1997 betreffende de verbetering van de doeltreffendheid van de landbouwstructuur (4).
De steun ten behoeve van ondernemingen voor de verwerking en/of afzet van landbouwproducten in andere regio's dan in die welke onder doelstelling 1 vallen, mag niet hoger zijn dan:
- 55 % voor in een operationeel programma opgenomen projecten of projecten die beantwoorden aan ten minste één van de doelstellingen van artikel 1 van Verordening (EEG) nr. 866/90 van de Raad van 29 maart 1990 inzake de verbetering van de verwerking en de afzet van landbouwproducten (5), welke verordening is ingetrokken door en vervangen bij Verordening (EG) nr. 951/97 van de Raad (6).
- 35 % voor de andere projecten.
Bovendien moeten de sectorale beperkingen in acht worden genomen die in het kader van bovengenoemde Verordening (EEG) nr. 866/90 worden gehanteerd en die zijn aangegeven in de selectiecriteria van punt 2 van de bijlage bij Beschikking 90/342/EEG van de Commissie (7) tot vaststelling van de selectiecriteria voor investeringen ter verbetering van de voorwaarden inzake verwerking en afzet van land- en bosbouwproducten. In 1994 zijn deze criteria vervangen door die welke zijn opgenomen in mededeling 94/C 189/04 van de Commissie (8).
(7) De Commissie heeft ten aanzien van de betrokken maatregelen de procedure in het kader van artikel 93, lid 2, van het Verdrag ingeleid, aangezien de formulering van regionale wet nr. 44/89, gewijzigd bij regionale wet nr. 57/92, geen garantie voor de naleving van de bovengenoemde sectorale beperkingen inhoudt, en ook niet uitsluit dat de door de Commissie voor investeringen in de primaire productie en in de verwerking en afzet van landbouwproducten vastgestelde maxima worden overschreden.
Het bedrag van de rentesubsidie (en dus het nettosubsidie-equivalent) verschilt van geval tot geval, en varieert gedurende de gehele looptijd van de lening naar gelang van het door de regering halfmaandelijks vastgestelde referentiepercentage voor krediet ter verbetering van de perceelsstructuur.
(8) Aangezien de betrokken wettekst geen bepaling bevat waardoor overschrijding van de toegestane hoogte van de steun wordt uitgesloten en naleving van de sectorale beperkingen voor de investeringen voor verwerking wordt gewaarborgd, kan de Commissie de steunmaatregel in de bedoelde wettekst niet als verenigbaar met de Verdragsbepalingen inzake nationale steunmaatregelen beschouwen.
III
(9) Op grond van artikel 92, lid 1, van het Verdrag zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voorzover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.
De betrokken steunmaatregelen zijn dan ook steunmaatregelen in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag.
De maatregelen leiden namelijk tot een verbetering van de economische situatie van de steungenietende landbouwbedrijven ten opzichte van hun concurrenten die deze steun niet ontvangen. Derhalve kan worden gesteld dat deze maatregelen de concurrentie vervalsen of dreigen te vervalsen zoals hierboven bedoeld.
(10) De betrokken steunmaatregelen voor de aankoop van grond kunnen voor alle landbouwproducten gevolgen hebben.
De maatregelen kunnen het communautaire handelsverkeer hinderen; dit is bijvoorbeeld het geval wanneer de invoer wordt bemoeilijkt of de uitvoer wordt vergemakkelijkt, dus wanneer de eigen regulerende werking van de markt wordt verstoord. Er behoeft niet echt van een daadwerkelijke ongunstige beïnvloeding van het communautaire handelsverkeer sprake te zijn: het feit van een potentieel ongunstige beïnvloeding volstaat. Wanneer de begunstigde van de steun met bedrijven in andere lidstaten concurreert, is dat voldoende reden om aan te nemen dat de communautaire markt ongunstig wordt beïnvloed.
Aangezien de betrokken steunmaatregelen consequenties kunnen hebben voor alle sectoren die onder een gemeenschappelijke marktordening vallen, kan iedere steunmaatregel het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden en tevens de concurrentie op de gemeenschappelijke markt vervalsen.
(11) Er zij in dit verband op gewezen dat het relatief geringe steunbedrag en de relatief bescheiden omvang van de begunstigde bedrijven niet a priori uitsluiten dat het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig wordt beïnvloed.
Gezien het voorgaande gaat het hier om steunmaatregelen volgens de criteria van artikel 92, lid 1, van het Verdrag.
Op de in artikel 92, lid 1, bedoelde onverenigbaarheid bestaan echter bepaalde uitzonderingen.
IV
(12) De in artikel 92, lid 2, bedoelde uitzonderingen op deze onverenigbaarheid zijn hier duidelijk niet van toepassing. De Italiaanse autoriteiten hebben zich ook niet op deze bepalingen beroepen.
(13) De in artikel 92, lid 3, bedoelde afwijkingen moeten strikt worden geïnterpreteerd wanneer regionale of sectorale programma's, of individuele gevallen van toepassing van algemene steunregelingen daaraan worden getoetst.
Dergelijke afwijkingen mogen alleen worden toegestaan wanneer de Commissie kan vaststellen dat de steun voor de verwezenlijking van een van de betrokken doelstellingen noodzakelijk is. Het toestaan van afwijkingen voor bepaalde steunmaatregelen zonder dat in het kader van die maatregelen een tegenprestatie wordt geleverd, zou erop neer komen dat wordt ingestemd met een ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer tussen de lidstaten en met een vervalsing van de concurrentie die uit het oogpunt van het communautair belang niet te rechtvaardigen zijn, alsmede met een ongeoorloofde begunstiging van marktdeelnemers van bepaalde lidstaten.
(14) In dit geval is er geen sprake van enige vorm van tegenprestatie. De Italiaanse regering heeft geen enkel argument aangevoerd aan de hand waarvan kan worden vastgesteld dat de betrokken steunmaatregelen in aanmerking komen voor een van de in artikel 92, lid 3, bedoelde afwijkingen.
De steunmaatregelen zijn geen maatregelen om de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te bevorderen in de zin van artikel 92, lid 3, onder b), aangezien zij door de uitwerking die zij op het handelsverkeer kunnen hebben, in strijd zijn met het algemeen belang. Het betreft evenmin maatregelen om een ernstige verstoring in de economie van de betrokken lidstaat op te heffen, zoals bedoeld in datzelfde punt b).
De steunmaatregel is niet gemeld als steunmaatregel van regionale strekking in het kader van artikel 92, lid 3, onder a), van het Verdrag. De maatregel is niet gericht op de verwezenlijking van nieuwe investeringen noch op het creëren van werkgelegenheid, en draagt dan ook niet bij tot een duurzame ontwikkeling van de regio; de maatregel heeft daarentegen wel een sectorale strekking, aangezien hij betrekking heeft op de landbouwsector.
(15) De steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid te vergemakkelijken (sectorale steun) kan de Commissie als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt op grond van artikel 92, lid 3, onder c), beschouwen mits:
- de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt door de maatregelen niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad,
en
- de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid door de maatregelen wordt vergemakkelijkt.
Aangezien de steunmaatregelen maatregelen zijn in de zin van artikel 92, lid 1, vervalsen zij of dreigen zij per definitie de concurrentie te vervalsen. Op grond van artikel 92, lid 3, onder c), echter zijn deze maatregelen alleen dan automatisch onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt wanneer de concurrentievervalsing of dreigende concurrentievervalsing van een dergelijke omvang is dat daardoor het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. In ieder geval moet de steun overeenkomstig de desbetreffende communautaire voorschriften worden toegekend.
(16) Voor de beoordeling van de in artikel 93, lid 3, onder c), van het Verdrag bedoelde steunmaatregelen hanteert de Commissie Verordening (EEG) nr. 2328/91 van de Raad van 15 juli 1991 betreffende de verbetering van de doeltreffendheid van de landbouwstructuur (9), ingetrokken bij en vervangen door Verordening (EG) nr. 950/97 (10), alsmede Verordening (EEG) nr. 866/90 (11).
V
(17) Wat de steun ten behoeve van investeringen voor de verwerking en de afzet van landbouwproducten als bedoeld in artikel 3, derde alinea, van regionale wet nr. 44/89 betreft, hebben de Italiaanse autoriteiten, in hun faxbericht van 11 mei 1995, verklaard dat zij deze steun in feite nimmer hebben toegekend. Bij brief van 21 augustus 1996 hebben zij de Commissie de tekst van regionale wet nr. 60 van 19 december 1995 houdende intrekking van de in artikel 3, lid 3, van regionale wet nr. 44/89 bedoelde bepalingen aan de Commissie gezonden.
Op grond van het bovenstaande heeft de Commissie geconcludeerd dat er geen reden meer bestaat om, ten aanzien van de investeringen voor de verwerking en de afzet van landbouwproducten, de in haar schrijven van 21 maart 1995 aangekondigde procedure in het kader van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden.
(18) Met betrekking tot de investeringen in de primaire productie hebben de Italiaanse autoriteiten in hun brief van 15 december 1995 gesteld dat de verstrekte nadere gegevens alle twijfel in verband met de toekenning van steun voor de aankoop van grond ter stimulering van het grondbezit van de personen die de grond bewerken, zou moeten wegnemen.
In dat verband heeft de Commissie, in haar faxbericht van 22 juli 1996, de Italiaanse autoriteiten erop gewezen dat de ontwerptekst voor de regionale wet die bij brief van de Italiaanse autoriteiten van 15 december 1995 was medegedeeld (ontwerp dat vervolgens als de reeds genoemde regionale wet nr. 60/95 werd goedgekeurd) niet geheel aan de opmerkingen die de Commissie bij de inleiding van de procedure heeft geformuleerd, beantwoordt.
Wat de steun betreft voor de aankoop van grond die niet bedoeld is voor de voorzieningen (inrichtingen) voor de verwerking en de afzet van landbouwproducten (als bedoeld in artikel 3, derde alinea, van regionale wet nr. 44/89, bepaling die is ingetrokken) heeft de Commissie bij de inleiding van de procedure erop gewezen dat:
- "[...] de formulering van de tekst van regionale wet nr. 44/89 [...] niet uitsluit dat de door de Commissie voor investeringen in de primaire productie vastgestelde maxima worden overschreden [...]
- Aangezien de betrokken wettekst geen bepaling bevat waardoor overschrijding van de toegestane hoogte van de steun wordt uitgesloten [...], kan de Commissie de steunmaatregel in de bedoelde tekst niet beschouwen als verenigbaar met de Verdragsbepalingen inzake nationale steunmaatregelen [...]".
Naar aanleiding van deze mededeling van de diensten van de Commissie hebben de Italiaanse autoriteiten geen enkele opmerking geformuleerd.
(19) De voor 9 juni 1997 toegekende steun voor de aankoop van grond moet worden onderzocht in het licht van Verordening (EEG) nr. 2328/91. Aangezien de betrokken maatregelen nog van kracht zijn, moeten zij eveneens worden onderzocht in het licht van Verordening (EG) nr. 950/97 die op 9 juni 1997 in werking is getreden en in de plaats komt van bovengenoemde Verordening (EEG) nr. 2328/91.
De bovengenoemde maatregelen vallen binnen het toepassingsgebied van artikel 12, lid 5, eerste streepje, van Verordening (EEG) nr. 2328/91, vervangen door artikel 12, lid 2, van Verordening (EG) nr. 950/97.
Op grond van de bovenbedoelde bepaling en van de bepalingen als bedoeld in artikel 35 van Verordening (EEG) nr. 2328/91, vervangen door artikel 37 van Verordening (EG) nr. 950/97, zijn de artikelen 92, 93 en 94 van het Verdrag op de betrokken steunmaatregelen van toepassing.
(20) Overeenkomstig haar vaste beleid in dit verband (12) verleent de Commissie doorgaans toestemming voor steun voor de aankoop van grond tot maximaal 35 % van de voor steun in aanmerking komende uitgaven als bedoeld in de in het vorige punt genoemde verordening.
Bij het vaststellen van het maximum van 35 % voor de steun voor de aankoop van grond heeft de Commissie, overeenkomstig haar vaste beleid, naar analogie het percentage toegepast dat doorgaans voor investeringen in landbouwbedrijven geldt, als bedoeld in de voorgestelde maatregelen die bij brief nr. S75/29416 van 19 september 1975 met betrekking tot de steun van de lidstaten in de sector veehouderij en producten van de veehouderij, zijn medegedeeld.
(21) Wat de aankoop van grond betreft, heeft de Commissie, overeenkomstig haar vaste beleid, ingestemd met de mogelijkheid het bovengenoemde steunpercentage van 35 % tot maximaal 75 % te verhogen voor de investeringen in probleemgebieden in het kader van Richtlijn 75/268/EEG. Daarbij ging de Commissie uit van het standpunt dat grond in probleemgebieden, uiteraard, grond is met een lagere productiviteit dan grond in andere gebieden. Dit beginsel, en daardoor ook het feit dat het nodig is om voor probleemgebieden hogere steunpercentages toe te passen, zijn, wat investeringen in de primaire productie betreft, beide erkend in Verordening (EEG) nr. 2328/91 alsook in Verordening (EEG) nr. 797/85 van de Raad van 12 maart 1985 betreffende de verbetering van de doeltreffendheid van de landbouwstructuur (13).
(22) Aangezien, om de hierboven uiteengezette redenen, uit de beschikbare gegevens niet kan worden opgemaakt of in het kader van de steunmaatregelen voor de aankoop van grond als bedoeld in regionale wet nr. 44/89 en in regionale wet nr. 57/92 tot wijziging van regionale wet nr. 44/89, het maximum van 35 %, respectievelijk 75 % voor de bovenbedoelde probleemgebieden, wordt gerespecteerd, heeft de Commissie geconcludeerd dat de betrokken maatregelen niet als verenigbaar met de hierboven uiteengezette concurrentievoorschriften kunnen worden beschouwd,
HEEFT DE VOLGENDE BESCHlKKlNG GEGEVEN:
Artikel 1
De steunmaatregelen als bedoeld in regionale wet nr. 44/89, gewijzigd bij regionale wet nr. 57/92, met betrekking tot de aankoop van grond zijn onwettig aangezien zij in strijd zijn met de procedurevoorschriften van artikel 93, lid 3, van het Verdrag.
Deze steunmaatregelen zijn bovendien onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag en moeten worden ingetrokken voor zover het maximum van 35 %, respectievelijk 75 % voor de probleemgebieden als bedoeld in de artikelen 21 tot en met 25 van Verordening (EG) nr. 950/97, niet in acht wordt genomen.
Artikel 2
1. Italië moet de in regionale wet nr. 44/89, gewijzigd bij wet nr. 57/92, bedoelde steun voorzover het maximum van 35 %, respectievelijk 75 %, is overschreden, terugvorderen:
a) in de bergstreken en in de probleemgebieden in de zin van Richtlijn 75/268/EEG voor de steun die is toegekend tot en met 9 juni 1997;
b) in de probleemgebieden als bedoeld in de artikelen 21 tot en met 25 van Verordening (EG) nr. 950/97 voor de steun die is toegekend na 9 juni 1997.
2. De boven de genoemde maxima toegekende steun dient te worden teruggevorderd binnen twee maanden na de datum van bekendmaking van deze beschikking. De terugbetaling geschiedt overeenkomstig de procedures en de voorschriften van de nationale wetgeving.
Over de terug te vorderen bedragen moet rente in rekening worden gebracht vanaf de dag waarop de betrokken steun is toegekend. De rente moet worden berekend op basis van de marktrente, uitgaande van de rentevoet die wordt gehanteerd voor de berekening van het subsidie-equivalent in het kader van de regionale steunmaatregelen.
Artikel 3
Italië deelt de Commissie binnen twee maanden na de datum van de kennisgeving van deze beschikking, de maatregelen mede die Italië voornemens is te treffen om aan deze beschikking te voldoen, en binnen drie maanden na diezelfde datum, over de maatregelen die Italië daadwerkelijk heeft getroffen om aan deze beschikking gevolg te geven.
Artikel 4
Deze beschikking is gericht tot de Italiaanse Republiek.
Gedaan te Brussel, 17 juni 1998.