Beschikking van de Commissie
van 20 september 2000
tot wijziging van Beschikking 1999/395/EG betreffende staatssteun die door Spanje aan Sniace SA, gevestigd te Torrelavega, Cantabrië, is verleend
(kennisgeving geschied onder nummer C(2000) 2741)
(Slechts de tekst in de Spaanse taal is authentiek)
(Voor de EER relevante tekst)
(2001/43/EG)
DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 88, lid 2, eerste alinea,
Na de belanghebbenden overeenkomstig de voornoemde bepaling te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken(1),
Overwegende hetgeen volgt:
I. ACHTERGROND
A. Beschikking 1999/395/EG van de Commissie(2)
(1) Door haar besluit tot inleiding van de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag ten aanzien van bepaalde maatregelen ten gunste van Sociedad Nacional de Industrias y Aplicaciones de Celulosa Española SA(3), (hierna te noemen "Sniace"), gaf de Commissie uiting aan haar twijfel over de vraag of onder andere de aflossingsovereenkomsten tussen Sniace en het loongarantiefonds Fogasa en de herschikkingsovereenkomst tussen Sniace en het socialezekerheidsfonds verenigbaar met de gemeenschappelijke markt waren in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag.
(2) Bij haar Beschikking 1999/395/EG kwam de Commissie tot de conclusie dat de afwikkeling van de schulden van Sniace door middel van de bovengenoemde overeenkomsten niet in overeenstemming met de heersende marktvoorwaarden was aangezien de rentevoet lager was dan de marktrente. Bijgevolg werd in de beschikking verklaard dat de bovengenoemde overeenkomsten onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt waren.
(3) Bij verzoekschrift, neergelegd ter griffie van het Hof op 24 december 1998, vocht Spanje Beschikking 1999/395/EG voor het Hof van Justitie aan (zaak C-479/98). Bij verzoekschrift, neergelegd ter griffie van het Hof op 24 augustus 1999, werd de beschikking ook door de begunstigde, Sniace, aangevochten voor het Gerecht van eerste aanleg (zaak T-190/99). Beide zaken zijn momenteel in behandeling.
B. Het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen van 29 april 1999 in zaak C-342/96, Spanje tegen Commissie(4), betreffende door Spanje aan Tubacex verleende staatssteun (hierna te noemen: "het arrest Tubacex")
(4) Op 29 april 1999 deed het Hof van Justitie uitspraak in zaak C-342/96, Spanje tegen Commissie, betreffende door Spanje aan Tubacex verleende staatssteun. Het Hof sprak de nietigverklaring uit van Beschikking 97/21/EGKS, EG van de Commissie(5) waarbij steun aan Tubacex, de herschikkingsovereenkomsten tussen Tubacex en het socialezekerheidsfonds en de aflossingsovereenkomsten tussen Tubacex en Fogasa onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt waren verklaard, aangezien de rentevoet lager was dan de marktrente.
(5) In zijn arrest concludeerde het Hof dat Fogasa geen leningen verstrekt aan failliete of in moeilijkheden verkerende ondernemingen, doch uitkeringen doet aan alle werknemers die rechtmatige vorderingen kenbaar maken, en de uitgekeerde bedragen vervolgens op de ondernemingen verhaalt. Bovendien kan Fogasa overeenkomsten sluiten waarbij uitstel van de terugbetaling van de verschuldigde bedragen wordt verleend of gespreide betaling wordt toegestaan.
(6) Ook de algemene kas van de sociale zekerheid kan uitstel van betaling of betaling in termijnen van de verschuldigde socialeverzekeringsbijdragen toestaan.
(7) Het Hof merkte op dat de staat niet als publiek investeerder is opgetreden, wiens gedrag zou moeten worden vergeleken met dat van een particulier investeerder die zijn kapitaal belegt om daaruit een rendement te halen, maar als een publiek schuldeiser die, net als een particuliere schuldeiser, de hem verschuldigde bedragen tracht te verhalen.
(8) De rente die normaliter bij dergelijke schuldvorderingen wordt berekend, is bestemd ter vergoeding van de schade die de schuldeiser lijdt doordat de debiteur zijn schuld te laat betaalt; het gaat dus om vertragingsrente. Ingeval het tarief van de vertragingsrente bij schulden jegens een publieke schuldeiser lager is dan dat bij schulden jegens een particuliere schuldeiser, moet dit laatste tarief worden toegepast.
(9) Op grond van bovenstaande argumenten verklaarde het Hof Beschikking 97/21/EGKS, EG nietig, voorzover daarin de maatregelen onverenigbaar met het EG-Verdrag werden verklaard.
II. PROCEDURE
(10) Na haar Beschikking 1999/395/EG opnieuw te hebben onderzocht in het licht van het arrest Tubacex, besloot de Commissie de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag in te leiden. De zaak werd geregistreerd onder nr. C5/2000.
(11) De Commissie stelde de Spaanse regering in kennis van haar besluit bij schrijven van 16 februari 2000 (SG(2000) D/101521).
(12) Het besluit van de Commissie om de procedure in te leiden, werd bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(6). De Commissie verzocht belanghebbenden hun opmerkingen te maken over het heronderzoek van de maatregelen in het licht van het arrest Tubacex en bijgevolg over de voorgenomen gedeeltelijke intrekking van haar Beschikking 1999/395/EG.
III. OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN
Er werden geen opmerkingen van belanghebbenden ontvangen.
IV. OPMERKINGEN VAN SPANJE
(13) Bij brief die op 19 april 2000 werd geregistreerd onder nr. A/33374, antwoordde de Spaanse regering op het schrijven van de Commissie betreffende de inleiding van de procedure. De voornaamste punten luidden als volgt.
(14) De Spaanse autoriteiten zijn het oneens met het besluit van de Commissie om de formele onderzoeksprocedure in te leiden, voorzover naar hun mening de onderzoeksprocedure niet nodig is om de voorgenomen gedeeltelijke intrekking van Beschikking 1999/395/EG uit te voeren.
(15) Met betrekking tot de herschikkingsovereenkomst tussen Sniace en het socialezekerheidsfonds delen de Spaanse autoriteiten niet het standpunt van de Commissie dat "het waarschijnlijk lijkt dat, in geval van buitengerechtelijke regelingen die betrekking hebben op de herschikking van bestaande schulden of daarvoor gevolgen hebben, het logische gedrag van de schuldeiser erin zou bestaan dat hij tracht van de debiteur op de achterstallige bedragen een hogere rente dan de wettelijke rente te verkrijgen, dit als compensatie voor het feit dat hij afziet van gerechtelijke stappen om de schuld te verhalen". Zij beweren integendeel dat, wegens de financiële situatie van de onderneming, alsmede wegens de kosten, het uitstel en de onzekerheid die aan gerechtelijke procedures zijn verbonden, buitengerechtelijke regelingen dikwijls zullen inhouden dat een lagere rente dan de wettelijke rente wordt overeengekomen.
(16) Derhalve herhalen de Spaanse autoriteiten hun argument dat de verlening van uitstel van betaling waarbij de wettelijke rente wordt toegepast, de belangen van het socialezekerheidsstelsel bij de invordering van schulden beter beschermt dan enige andere vorm van actie die een particuliere schuldeiser zou kunnen hebben ondernomen.
(17) Bovendien herinnert de Spaanse regering eraan dat, terwijl een particuliere crediteur om het even welke rente met de debiteur overeen kan komen, de socialezekerheidsautoriteiten zijn gebonden door artikel 20 van de algemene wet op de sociale zekerheid(7), waarin wordt bepaald dat in schuldherschikkingsovereenkomsten de wettelijke rente moet worden toegepast.
(18) De Commissie merkt in het besluit tot inleiding van de procedure op dat de vergelijking van de voorwaarden van de overeenkomst met de particuliere schuldeisers van oktober 1996 en de voorwaarden van de herschikkingsovereenkomst tussen de sociale zekerheid en Sniace misschien geen correcte toepassing van het criterium van de "particuliere schuldeiser", zoals door het Hof omschreven, vormt. In dit opzicht verklaren de Spaanse autoriteiten dat, ten gevolge van de wettelijke beperkingen die voor de overheidsadministratie gelden, de omstandigheden van publieke schuldeisers inderdaad niet dezelfde kunnen zijn als die van particuliere schuldeisers. Zij benadrukken echter dat ondanks de verschillende omstandigheden de overeenkomsten tussen de sociale zekerheid en Sniace en die tussen Fogasa en Sniace minder genereus waren dan de overeenkomst met de particuliere crediteuren.
(19) Ten slotte herhalen de Spaanse autoriteiten de standpunten die zij naar voren hadden gebracht in het kader van de procedure die tot Beschikking 1999/395/EG leidde.
V. BEOORDELING
(20) De Commissie moet beoordelen of een of meer van de elementen die in artikel 1 van Beschikking 1999/395/EG onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden genoemd, al dan niet staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag vormen. Indien dergelijke steun zou blijken te bestaan, moet de Commissie vervolgens beoordelen of die steun verenigbaar met de gemeenschappelijke markt is.
(21) De feitelijke en wettelijke context van het arrest Tubacex is vergelijkbaar met die welke Spanje voor het Hof van Justitie in zaak C-479/98 en Sniace voor het Gerecht van eerste aanleg in zaak T-190/99 hebben aangevoerd tegen Beschikking 1999/395/EG. De Commissie is van mening dat de door het Hof in dit arrest ontwikkelde argumenten even relevant zijn voor de overeenkomsten tussen Sniace en Fogasa en tussen Sniace en het socialezekerheidsfonds, die in Beschikking 1999/395/EG worden geacht staatssteun te bevatten.
(22) Ten eerste zij opgemerkt dat Sniace reeds was onderworpen aan de bestaande wettelijke verplichting de door Fogasa voorgeschoten lonen terug te betalen en haar schulden op het gebied van socialezekerheidsbijdragen te betalen. De overeenkomsten in kwestie leidden derhalve niet tot een nieuwe schuld van Sniace aan de overheid. In de aflossingsovereenkomsten met Fogasa en de herschikkingsovereenkomsten met het socialezekerheidsfonds is de staat derhalve niet als publiek investeerder opgetreden, wiens gedrag zou moeten worden vergeleken met dat van een particulier investeerder die zijn kapitaal belegt om daaruit rendement te halen, maar als een publiek schuldeiser die, net als een particuliere schuldeiser, de hem verschuldigde bedragen tracht te verhalen. Bij de beoordeling van de betwiste staatssteun moet de Commissie derhalve het op de schulden aan de publieke schuldeiser toegepaste tarief van de vertragingsrente vergelijken met het rentetarief dat wordt aangerekend voor de schulden aan particuliere schuldeisers in gelijkaardige omstandigheden.
(23) Opgemerkt zij evenwel dat de specifieke omstandigheden van debiteuren en schuldeisers waarschijnlijk aanleiding tot problemen zullen geven waar het gaat om de vaststelling van een gemeenschappelijk toepasselijk gedrag van particuliere schuldeisers die trachten de hen verschuldigde bedragen te verhalen. Derhalve moet de Commissie haar beoordeling baseren op een analyse van het gedrag van particuliere schuldeisers van geval tot geval.
(24) In het specifieke geval van Sniace gelastten de Spaanse rechtbanken in maart 1993, naar aanleiding van een door de onderneming in 1992 ingediend verzoek, de aflossingen op te schorten. Door gebruik te maken van hun rechten van afstand(8), onthielden de publieke schuldeisers zich van ondertekening van de crediteurenovereenkomst van oktober 1996 in het kader van de procedure voor de opschorting van de betalingen. Zoals de Commissie in het besluit tot inleiding van de procedure(9) opmerkte, beschermden de publieke schuldeisers, door van hun rechten van afstand gebruik te maken, het geheel van hun vorderingen.
(25) De afzonderlijke overeenkomsten tussen Fogasa en Sniace en tussen de sociale zekerheid en Sniace leverden SNIACE geen genereuzere behandeling op dan de overeenkomst met de particuliere schuldeisers.
(26) De omstandigheden van de particuliere schuldeisers waren echter niet dezelfde als die van de publieke schuldeisers wegens hun status, de geboden zekerheden en de rechten van afstand die de openbare instellingen genoten. De Commissie is daarom van mening dat een dergelijke vergelijkende benadering in dit specifieke geval geen correcte toepassing vormt van het criterium van de "particuliere schuldeiser", zoals door het Hof omschreven, dat, zoals het Hof later opmerkte in zijn arrest van 29 juni 1999 in de zaak DMT (C-256/97)(10), veronderstelt dat het onderzochte gedrag van de publieke schuldeiser moet worden vergeleken met dat van een fictieve particuliere schuldeiser die zich voorzover mogelijk in dezelfde situatie bevindt.
(27) De Commissie merkt op dat in artikel 1108 van het Spaanse burgerlijk wetboek wordt bepaald dat de wettelijke rente de rente is die van toepassing is voor de vergoeding van schade wanneer de debiteur de betaling uitstelt en geen bepaald rentetarief is overeengekomen. Daarnaast wordt in artikel 312 van het Spaanse wetboek van koophandel bepaald dat, in geval van een geldelijke lening en bij gebrek aan een specifieke overeenkomst tussen de partijen, de debiteur verplicht is de wettelijke waarde ("valor legal") van de schuld terug te betalen op het tijdstip van de aflossing. Derhalve zou de wettelijke rente het hoogste rentetarief zijn dat een particuliere schuldeiser zou kunnen verwachten indien hij tracht de schuld door middel van gerechtelijke stappen terug te vorderen.
(28) Derhalve zou een particuliere crediteur, als compensatie voor het feit dat hij afziet van gerechtelijke stappen om de schuld terug te vorderen, van de debiteur geen hogere rente wegens achterstallige betaling dan de wettelijke rente kunnen verkrijgen.
(29) Ten slotte zij de aandacht gevestigd op de bijzondere omstandigheden waarin Sniace verkeerde toen de herschikkingsovereenkomsten met Fogasa en het socialezekerheidsfonds werden gesloten. De onderneming had in ernstige financiële moeilijkheden verkeerd die hadden geleid tot de opschorting van alle schuldaflossingen en tot ernstige twijfel over haar voortbestaan. Zoals de Commissie in haar Beschikking 1999/395/EG opmerkte, heeft het socialezekerheidsfonds, door niet tot invordering over te gaan hetgeen mogelijk tot liquidatie van de onderneming zou leiden, zijn kans vergroot om de schuld te innen.
(30) In het licht van het bovenstaande kan de Commissie aanvaarden dat Spanje, door schulden van Sniace te herschikken en de wettelijke rente erop toe te passen, in dit specifieke geval heeft getracht de verschuldigde bedragen in de mate van het mogelijke te innen zonder financieel verlies te lijden. Derhalve is Spanje opgetreden op de wijze waarop een fictieve particuliere schuldeiser die in dezelfde situatie ten aanzien van Sniace verkeert, zou zijn opgetreden.
CONCLUSIE
(31) In het licht van het bovenstaande leidt de herbeoordeling van de vermeende steun die bij Beschikking 1999/395/EG als onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt werd aangemerkt, tot de conclusie dat de aflossingsovereenkomsten tussen Fogasa en Sniace en de schuldherschikkingsovereenkomst tussen de sociale zekerheid en Sniace geen staatssteun vormen.
(32) Derhalve acht de Commissie het wenselijk haar Beschikking 1999/395/EG te wijzigen,
HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:
Artikel 1
Beschikking 1999/395/EG wordt als volgt gewijzigd:
1. De eerste alinea van artikel 1 wordt vervangen door onderstaande tekst: "De volgende maatregelen die Spanje ten uitvoer heeft gelegd ten gunste van Sociedad Nacional de Industrias y Aplicaciones de Celulosa Española SA (Sniace), vormen geen staatssteun:
a) de overeenkomst van 8 maart 1996 (gewijzigd bij die van 7 mei 1996) tussen Sniace en het socialezekerheidsfonds inzake de herschikking van schulden ten bedrage van 2903381848 ESP (17449676,34 EUR) in hoofdsom, vervolgens gewijzigd bij de overeenkomst van 30 september 1997 met het oog op een herschikking van schulden voor een bedrag van 3510387323 ESP (21097852,75 EUR) in hoofdsom;
b) de overeenkomsten van 5 november 1993 en 31 oktober 1995 tussen Sniace en het loongarantiefonds (Fogasa) inzake een bedrag van 1362708700 ESP (8190044,23 EUR), respectievelijk 339459878 ESP (2040194,96 EUR).".
2. Artikel 2 wordt ingetrokken.
Artikel 2
Deze beschikking is gericht tot het Koninkrijk Spanje.
Gedaan te Brussel, 20 september 2000.