text: कुसँस्कार क्रिस्टियन, मुस्लिम, वौद्ध, हिन्दु सबैमा थिए र छन। विगतमा झन विकराल रूपमा थिए। जब देशमा चेतना, विकास र आर्थिक सम्पन्नता हुँदै जान्छ ती पनि क्रमश कम हुँदै गए। अमेरिका, युरोपमा पनि एउटा  लेवलमा विभेदहरू कायमै छन। यसर्थ सबै धर्म मान्नेहरूमा विभेद छ, विकृति छ, समस्याहरू छन। अफगानिस्तान लगायत मध्य एसिया र अफ्रिकाका मुस्लिम देशहरूलाई हेर्ने हो भने विभेद नै विभेद छ। युरोपमा जति जातीय नरसंहार, धार्मिक नरसंहार कतै भएकै छैन। यहुदिहरूको नरसंहार, कोसोभोको नरसंहार आदी। सारा संसारमा उपनिवेश फैलाएर दास किनबेच गरिए, आदीवासीहरूको नरसंहार गरिए। एउटा सानो उदाहरण केहि महिना अगाडी मात्र क्यानडामा आदीवासी बालबालिकाको सामुहिन चिहान भेटियो। । वुद्धधर्म सापेक्ष भुटानले नेपाली मुलकालाई के गर्यो? बर्मामा के भैरहेछ सर्व विजितै छ। नेपालको विभेदलाई मात्र किन हिन्दु धर्मसँग जोडिन्छ? कुन हिन्दु धर्म ग्रन्थमा लेखेको छ विभेद गर्नु भनेर? मनुस्मृति भन्लान तर त्यो धार्मिक ग्रन्थ हैन, कसैले इतिहासमा आफ्नो स्वार्थ अनुसार लेखेको किताव जसलाई पनि आआफ्नै ढङ्गबाट बुझ्न सकिन्छ। 4 वर्ण भनेको मान्छे 4 प्रकारका काममा आवद्ध हुन्छन, कर्मका आधारमा भनेको हो न कि यो भन्दा यो ठुलो वा सानो भन्ने हैन र जन्मका आधारमा पनि हैन।   अन्यत्रका विभेद धर्मसँग जोडेर हेरिदैन तर नेपालको विभेदलाई जबरजस्त किन हिन्दु धर्मकै कारण भाको हो भनिन्छ? सतिप्रथा पनि त्यहि भनियो तर हटाउदा हिन्दु देउता रिसाएर उत्पात भएन त? तसर्थ यो कार्यक्रम हिन्दूधर्म प्रति घुमाइ फिराई वितृष्णा फैलाउने औजार नबनोस।