markdown:
Li Giang tuú bót mét chiÒu §«ng (TÆng c¸c B¹n K3 NVT vµ P144. 8/11/2001) ChuyÕnh cho¸ng chiÒu nay ta buéc ngùa Bªn rõng hiu h¾t suèi c« liªu Xèn xang m¹ch m¸u ngµn th ¬ng xãt Tµi nghÖ mét ®êi cã bÊy nhiªu ? Vò Hoµng Ch ¬ng
G iã bÊcl¹nh vÒ, l¸ trót r¬i TrÇm ng©m khãi thuèc, rîu mÊy håi ChuyÖn cò thuë nµo, ¤i xa qu¸... Hoµi väng mét thêi, cã thÕ th«i ! & B¹n ta giê ®·ë ph¬ng nµo Kh¸t väng Cuéc ®êi,tho¶ ®îc bao? §¾cý nh diÒu vi vót giã Hay ch×m nh cuéi rít lßng ao? & ...KÎ an phËn ®uæigµ cho vî Ngêi l¾t lay qu¸n x¸ bªn trêi, LÊn bÊn thª nhi, ®©ulèi më LËn ®Ënth¬ng tr êng, mÊy lóc vui ! & ...BÊt ®¾cchÝ, d×m ®êi®¸ychÐn Hay d¹t tr«i nÎo ®Êtph¬ng trêi ? ...Nh÷ng mong ly rîu bõng Hµo khÝ Mµ chuyÖn §êi thêng qu¸ nhá nhoi ! & ...§©y chèn Anh hïng L¬ng S¬n B¹c Sµi TiÕn thêi nay ®îc mÊy ngêi? Qu©n tö sa c¬, cêi ngao ng¸n Sèng mßn ch¼ng biÕt ®Õnngµy mai... & §¸y biÓn mß kim, NiÒm H¹nh phóc Saotrêi buæi sím, NghÜa t×nh xa ThÕ th¸i nh©n t×nh, dï ®iªn ®¶o KØ NiÖm, sao ai khÐo h÷ng hê? &
1
...Li Giang ngÉu bót, chiÒu §«ng l¹nh Rîu nh¹t trµ su«ng, nhí mét thêi Bèn biÓn mét nhµ, vui bÊt tuyÖt HiÖp NghÜa, nay ®µnh méng mµ th«i!!!
Rîu (§ªm Thu mîn rîu Phãng t¸c Vò hoµng Ch¬ng) TÆng B¹n “...B÷atiÖc phµm phu ai ®¸ngmÆt TiÕp bµi “D©ng rîu” thuë xa ®©u. TrÝch Tiªn (*) ®·khuÊt, giê ai kÎ T×m thÊy trong men ý nhiÖm mÇu”
Vò Hoµng Ch¬ng
...
R
îu ngÊm m¬ mµng mét ®ªmThu
Cuéc®êinh më TruyÖn ngµy xa KØ NiÖm tõng trang vÒ líp líp Bãng ngêi yªu cò, m¾t Nµng Th¬. & ...Ruéng nho ®Çyn¾ng MiÒn Nam Ph¸p Lóa m¹ch trång trªn ®ÊtScèt-len, Men ñ bao n¨m trong lßng ®Êt? Mµ lßng ngêi ng©y ngÊt h¬i men & ...Hay chÐn rîu quª, h¬ng ®ång®Êt Bªn ngêi B¹n cò, chuyÖn Ngµy xa Nçi buån Nh©n thÕ, NiÒm vui nhá Dµn tr¶i Thêi gian, khãi thuèc mê. & ...Kia ngêi t×nh cò, giê xa méng §©y B¹n th©n yªu, ®·cuèi trêi! Nh÷ng ®iÖuh¸t Xa, MiÒn §Êt Nhí Bçng gÇn h¬n qua chót Men Say! & Ta ®©u KÎ d×m ®êitrong ®¸ychÐn Ch¼ngcè t×m trong Rîu, NghÜa Cuéc ®êi. Nhng cã thÓ nµo thiÕu Men nång ch¸y §êi TÇm thêng bçng chèc ho¸ Ch¬i v¬i ! & Khi Rîu hÕt khãi tan. Lßng lÆng lÏ, Ta bíc ®ib×nh th¶n gi÷a §êi thêng. KØ NiÖm, Giai nh©n... l¹i trë vÒ TiÒm Thøc §ÓCuéc§êi Trong suèt, Râ rµng h¬n. & Vµ ®ÓhÑn B¹n ta, vµ hÑn Rîu Mét ®ªmmai H ¶o, chÐn l¹i ®Çy KØ NiÖm, Giai nh©n vµ Nµng Th¬ cïng l¹i ®Õn, Cho Cuéc ®êi,vèn l¹nh lïng, nh÷ng phót Mª Say.
KST
TC... Mïa thu
Sau chuyÕn ®i th¨m l¹i Phñ §øc, ThËm th×nh 1969- 2001
2
(*). TrÝch Tiªn : BiÖt danh cña LÝ B¹ch .
Chia tay Mïa xu©n ChÐp l¹i tÆng TC Lª Th¾ng
T«i göi l¹i nô h«n vïi trong cá Em khuÊt xa råi buæi Êy Giªng Hai! ChØcßn l¹i tho¸ng tÇm xu©n muén në BiÕc th¾t lßng c©u h¸t dçi hên ai? Chia tay nhÐ Mïa xu©n kh«ng nãi tríc Cuèi con ®êng Mïa H¹ ®øngtrÇm t Phîng ®ètlöa trong m¾t ngêi day døt Ve gi¨ng buån phong kÝn m¶nh t×nh xa Chia tay nhÐ Mïa xu©n kh«ng hÑn íc Ta - g· si t×nh xu«i ngîc thêi gian Tãc chím b¹c míi hay m×nh ®ÓmÊt DÊu thiªn ®êng cßn l¹i chØ tro than Bao nhiªu n¾ng còng kh«ng võa buèt gi¸ Mïa H¹ ¬i th¬ng nhí ®Õnkh«n cïng Bao nhiªu giã ®Óta vÒ ho¸ ®¸ NgÈn ng¬ nh×n hoa rông tÝm triÒn s«ng Kh«ng quªn ®îc nhng lµm sao nì tr¸ch Phót giao mïa oµ nghÑn tiÕng chia li Nh ¸nh chíp ngang trêi cha kÞp hái Em ®·vÒ tõng bíc tiÔn Xu©n ®i. Vêi vîi thÕ anh lµm sao giÊu hÕt Nh÷ng vui buån bÊt chît ho¸ må c«i DÞu ngät ®Êyb©y giê thµnh cay nghiÖt Ho¸s¾ctrêi Mïa H¹ ch¸y kh«ng ngu«i Th«i chia tay Mïa Xu©n anh göi l¹i Tr¸i tim nµy mét thuë qu¸ th¬ ng©y Xin Êp ñ vßng tay hoa kÕt tr¸i Lèi Em vÒ Mïa H¹ tr¾ng m©y bay Th«i chia tay Mïa Xu©n anh göi l¹i Mèi t×nh ®Çumª ®¾m®Õnvong th©n Nô h«n Êy cã thÓ råi trong cá NgËm s¬ng mï tõng giät s¸ng long lanh Th«i chia tay Mïa Xu©n anh göi l¹i ...
Tõ - d¹ - Th¶o HuÕ th¸ng 4/92 - Hµ néi 1993.. Hµ néi mét ngµy cuèi th¸ng 10/2000 KST
3
KST. TÆng c¸c B¹n t«i
Tranh ch÷ Ngêi ta b©y giê hay treo tranh ch÷ trong nhµ Mét thó ch¬i tao nh·. §©y kh«ng nãi nh÷ng kÎ tr ëng gi¶ häc lµm sang hîm hÜnh. Nh÷ng ngêi hiÓu biÕt Muèn göi g¾m lßng NguyÖn íc, ChÝ híng, ý nghÜa Cuéc ®êi ChØtrong mét hay hai ch÷ hµm xóc s©u xa Víi vÎ ®Ñp®ÇybÝ Èn cña Th ph¸p Trung hoa.
NhiÒu ngê×treo ch÷ PHóC ¦íc nguyÖn b×nh thêng cña mçi mét con ngêi Nhng íc muèn ®îc nhiÒu Phóc léc §«i khi lµm T©m hån trë nªn thô ®éng,nhá bÐ, tÇm thêng. Ngêi ta hay treo ch÷ T©m Ch÷T©m hiÒn hoµ, ch÷ T©m nh©n ¸i. Ch÷T©m lµm con ngêi gÇn l¹i ch÷ ThiÖn vµ ch÷ §øc, Ch÷T©m gi¶n ®¬n,gÇn gòi mµ bao ngêi ®¸nhmÊt G©y nªn bao tr¾c trë, trí trªu, bi ®¸ttrong câi §êi nµy. L¹i cã ngßi hiÓu biÕt, treo hai ch÷ PhËt T©m ý nghÜa cßn cao siªu h¬n n÷a, Ch÷T©m nµy kh«ng chØ hiÒn hoµ mµ cßn lµ Nh©n tõ, B¸c¸i Lµ Tr¸i tim réng më, lµ PhËt ph¸p v« biªn Lµ Tõ Bi HØ X¶, lµ Bao dung, VÞ tha Lµ xua tan Thï hËn, lµ T×nh ngêi bao la. Cã ngêi treo ch÷ NhÉn Lßng kiªn nhÉn, ai ®·tõng nãi, lµ g¬ng mÆt thËt nhÊt cña Con ngêi Lµ NhÉn nhÞn khoan dung, chÝn bá lµm mêi Kiªn nhÉn sÏ thµnh tµi. Mµi s¾t nªn kim. Kiªn nhÉn sÏ lµm T×nh yªu Nång nµn mµ kh«ng ®iªn d¹i Kiªn nhÉn sÏ cho ta §iÒm ®¹m Cöa ngâ cña Sù Yªn tÜnh s©u cïng - Cöa ngâ cña ThiÒn. Cã ngêi treo ch÷ ChÝ §¸ng phôc thay nh÷ng ngêi cã ChÝ lµm nªn, Ch÷ChÝ lµm xoay ®ÊtchuyÓn trêi Ch÷ChÝ lµm nªn nh÷ng K× c«ng bÊt hñ. Nh÷ng ngêi cã ChÝ thêng cã NhÉn Nhng nhiÒu khi ®ÓmÊt ch÷ TÜnh, ch÷ T©m. Cã ngêi lÆng lÏ treo trong nhµ m×nh ch÷ TÜnh S©u xa thay mét bíc ®Õncöa ThiÒn! Muèn TÜnh cÇn cã T©m, cµng kh«ng thÓ nµo thiÕu NhÉn vµ cßn ph¶i Ngé. VËy mµ ch¼ng thÊy ai treo ch÷ Ngé Ch¾cv× Ngé ®îc LÏ ®êilµ sù khã l¾m thay!
4
NhiÒu ngêi l¹i thÝch treo ch÷ Nhµn ¤i íc muèn thanh th¶n, yªn b×nh cña nh÷ng ngêi ch¼ng nhiÒu tham väng. Nhng Nhµn thiÕu TÜnh th× nhµn mµ T©m l¹i bËn Nhµn mµ thiÕu NhÉn th× Nhµn còng ch¼ng hoµn toµn Ch÷Nhµn qu¸ to l¹i lµm ngêi ta nh¸c lêi, v« dông, tÇm thêng. Cã ngêi treo ch÷ Dòng trong nhµ TriÕt gia nµo tõng nãi : “Sù ®iªn rå cña nh÷ng ngêi dòng c¶m ®ãlµ trÝ Anh minh cña §êi”. Dòng c¶m ®¬ng ®Çuvíi b·o t¸p phong ba trong Cuéc sèng D¸m nghÜ d¸m lµm, kh«ng sî khã kh¨n, Vµ s©u cïng lµ c¸i Dòng cña bËc Th¸nh nh©n Trong Dòng nµy cã TÜnh- th©m trÇm ®iÒm®¹m Trong Dòng nµy cã TrÝ s¸ng suèt, LÏ c«ng b»ng. Dòng nµy lµ ®·chÕ ngù ®îc ChÝnh m×nh Trong Dòng nµy cã c¶ lßng Trung thùc. ¤i ch÷ Dòng nh c¸nh chim ng ng¹o nghÔ bay trªn ®Ønhnói Coi khinh loµi r¾n rÕt hiÓm nguy hÌn h¹ bß tr ên díi ®Êt®en. Vµ ngêi ta cßn treo nh÷ng ch÷ nµo? HiÕu, Liªm, Nh©n, §øc, Léc, Tµi... ¦íc nguyÖn con ngêi kÓ sao cho hÕt. Nhng cã nhiÒu kÎ chØ thê Léc Tµi mµ trong nhµ treo ch÷ T©m ch÷ §øc Lßng chØ cã Lîi, Danh, QuyÒn mµ ph« ch÷ ChÝ ch÷ Nh©n? Trí trªu thay! Thiªn h¹ b©y giê nhan nh¶n nh÷ng bøc Tranh ch÷ kiÓu nµy Treo trong nh÷ng phßng kh¸ch xa hoa, sang träng! * *
*
Cßn B¹n hái t«i muèn treo trong nhµ m×nh nh÷ng ch÷ nµo? ThËt khã, t«i muèn treo ch÷ T©m l¹i muèn treo ch÷ Dòng L¹i thÊy ch¼ng thÓ nµo thiÕu ®ich÷ NhÉn vµ c¶ ch÷ T×nh s©u l¾ng, th©m trÇm Råi t«i muèn treo hai ch÷ vµng HiÖp NghÜa Hai ch÷ nµy bao hµm c¶ Dòng vµ T©m Nhng cßn ch÷ TÜnh diÖu huyÒn? ThËt khã chän mét ch÷ bao hµm ý nghÜa vµ TriÕt lÝ cña Cuéc ®êicao réng. Mµ NghÜa HiÖp lµ hµnh hiÖp trîng nghÜa v« t thÇm lÆng VËy cã nªn ph« bµy cho thiªn h¹ c¸i NghÜa HiÖp kia trong phßng kh¸ch cña m×nh? Th«i chØ cã c¸ch nµy t«i chän Lµ kh¾c ghi hai ch÷ HiÖp NghÜa trong tim Vµ ®Ót©m hån bao hµm trong ch÷ TÜnh nhiÖm mµu. CÇumong cho B¹n còng chän ®îc nh÷ng ch÷ vµng T©m ®¾c §Ó treo cao trong phong kh¸ch léng giã bèn ph¬ng cña B¹n Hay mang theo trong tr¸i tim m×nh .KST. Hµ néi 1/6/2003
TÆng c¸c B¹n t«i
5
Ngän H¶i §¨ng bÐ nhá
T
«i cã mét ngêi thiÕu phô Ch¼ng ph¶i mét c¸nh hång diÔm lÖ Lµm ng©y ngÊt nh÷ng tr¸i tim, mµ t«i lµ kÎ v« t×nh may m¾n Gi¶n ®¬n lµ ta ®· quen nhau. . . & T«i nh con tµu trªn biÓn m·i lang thang, m¬ t×m miÒn ®Êt høa Tµu qua bao n¬i xa, bao xø së ThÇn tiªn, K× l¹. . . Råi nh÷ng lóc l¹c híng, mÖt nhoµi t«i biÕt vÒ ®©u. . . ? & Sãng giã nh v« t×nh ®a t«i ®Õn víi Em §· bao lÇn råi? T«i kh«ng cßn nhí Mµ nh lóc nµo Em còng ®ang chê ®îi D êng nh ta cã nh÷ng cuéc hÑn hß & Kh«ng chót than v·n, nh ngêi vî vÉn tr¸ch chång Kh«ng rÇu rÜ tÝnh ngµy ®Õm th¸ng D êng nh t«i chØ míi h«m qua ®i v¾ng Vµ h«m nay ®· l¹i trë vÒ ! 6
& Vµ Em trao t«i ThÕ giíi cña m×nh Hµo phãng, ®¬n s¬ ch¼ng thÓ nµo h¬n n÷a NhiÒu khi t«i ®¾m ch×m vµo giÊc ngñ L©ng l©ng, kh«ng biÕt m×nh ®ang ë n¬i ®©u... & . . . Vµ mai t«i l¹i ra kh¬i ch¼ng mét hÑn hß L¹i hµnh tr×nh lang thang kh«ng hÒ v¬ng vÊn . . . Vµ nh÷ng khi mÖt nhoµi hay ch¸n ng¸n Sãng giã l¹i v« t×nh ®a t«i ®Õn víi Em. & ThiÕu mét chót thiªng liªng ®Ó gäi Em lµ §¸ väng phu Nh ng sÏ lµ kÎ qu¸ v« t×nh, nÕu t«i kh«ng hiÓu nh÷ng g× Em cho t«i vµ nh÷ng g× Em mong ®îi T«i gäi Em lµ Ngän H¶i ®¨ng bÐ nhá Trªn biÓn mÞt mê, ®¸nh dÊu d¶i bê xa v¾ng n¬i h¼n cã mét ngµy, t«i l¹i quay vÒ & Nh÷ng dßng nµy t«i kh«ng bao giê ®ñ can ®¶m tÆng Em Em sÏ khãc vµ kh«ng cßn lµ Ngän- H¶i- §¨ng- bÐ- nhá trªn bê biÓn n÷a T«i lµ kÎ v« t×nh ? nh ng t«i cÇn cã mét d¶i bê nh thÕ N¬i Em chØ yªn lÆng ®îi chê mµ kh«ng giôc t«i vÒ. & Nh ng t«i ph¶i tÆng B¹n t«i Gi÷ trong lßng, t«i c¶m thÊy mang mãn nî kh«ng ai biÕt ®Õn Gièng nh mét h¹t bôi quý nhÆt ®îc t×nh cê 7
khi lang thang trªn bê biÓn §Ó sÎ chia víi B¹n mét VÎ ®Ñp n÷a, dï ®¬n s¬, trong Cuéc ®êi nµy. KST. . . §µ n½ng / S¬n trµ 12 / 2001 Nh÷ng ngµy yªn ¶ ®Æc biÖt, khiÕn ta c¶m thÊy c¶ nh÷ng ngän sãng bÐ nhá nhÊt, Èn n¸u ®· l©u trong lßng.
8
T«i yªu Hµ néi cña t«i …LÇn ®Çutiªn biÕt yªu, ng· t Hai Bµ Trng hÑn gÆp C©y rông l¸ nh tim m×nh håi hép Bao mïa qua hoa phîng ®áhäc trß Sau 30 n¨m vÉn nhí ng· t xa…
(??...1973) …Nh÷ng g¸c xÐp bén bÒ hy väng Nh÷ng ®Çuhåi bãng n¾ng nhÊp nh« Nh÷ng ng«i ®×nhxa cã tù bao giê NÐt th¬ ®îm trªn vßm cong m¸i cæ Mçi ngâ nhá giÊu mét lêi t©m sù Cã tÊm t×nh nµo ta m¾cnî Cha ¤ng…
(B»ng ViÖt - Trë l¹i tr¸i tim m×nh)
TÆng c¸c B¹n t«i
V
¨n miÕu,Th¸p Rïa,TrÊn Vâ, Ngäc S¬n…t«i ®·®iqua §· lang thang ba m¬i s¸u phè phêng, ®·say ng¾m chiÒu tÝm Hå T©y ®·ch×m trong kh«ng khÝ héi hÌ mµ trang nghiªm. Phñ T©y hå, r»m th¸ng Giªng vÉn trµn kh«ng khÝ TÕt Cßn bao phè phêng, bao MiÕu m¹o, danh lam t«i cha ®ihÕt Nhng t«i yªu Hµ Néi theo c¸ch cña m×nh. Hµ néi cña t«i. ** Hµ néi trong t«i lµ nh÷ng con ®êng Hoa phîng ®ángµy xa N¬i t«i ®·tung t¨ng ®Õntr êng, vµ vui vÎ trë vÒ nhµ khi tan líp N¬i t«i ®·thÊy Em lÇn ®Çu,®·yªu, ®·lµm bµi th¬ ®Çutiªn vông vÒ mµ ch¸y báng NiÒm khao kh¸t N¬i t«i ®·cïng c¸c B¹n lªn ®êng vµo tr êng Trçi - Nh÷ng ngµy Qu©n ngò ®Çutiªn. ** ¤i Hµ néi cña t«i nh÷ng n¨m th¸ng ®ixa Da diÕt trong lßng Nçi nhí Tr¸i tim trÎ trung say nh÷ng vÇn th¬ ai “ T«i trë l¹i nh÷ng bê ® êng ngµy xa. C©y giµ tr¾ng l¸.” 9
Mçi lÇn véi v· trë vÒ lµ “ Trë l¹i Tr¸i tim m×nh.” (*) Hµ néi cµng réng lín vµ sÇm uÊt h¬n nhiÒu, Nhng t«i yªu Hµ néi cña Ngµy xa Khi KÎ Bëi cßn lµ vïng ngo¹i « thanh v¾ng Nh÷ng ®ªm®¹pxe vÒ ®¬nvÞ, qua LiÔu Giai, vÉn cßn ruéng lóa, cßn mét hå sen h¬ng bay thoang tho¶ng Nh÷ng sím tinh m¬, phè phêng chØ cã xe ®¹pchen vai vµ tiÕng chu«ng tµu ®iÖnleng keng ¤i nh÷ng ©m thanh quen thuéc, yªn b×nh Cña Cuéc sèng gi¶n ®¬ncña chóng ta Cña Hµ néi nh÷ng ngµy ®Ñp®Ïvµ xa x«i Êy. ** Caoèc nµo ®·mäc lªn n¬i ng«i nhµ Tuæi th¬ cña t«i Con ®êng Mïa Thu ®Ñpnh tranh giê ån µo, x« bå, tÊp nËp. Nh÷ng m¶ng têng xa cò rªu phong, ®ÇyKØniÖm ngµy nµo ®·thay b»ng nh÷ng cöa hµng, Kièt. T«i yªu Hµ néi trÇm lÆng cña t«i, dï h×nh bãng ®·kh¸c råi… ** Hµ Néi ngµy cµng to ®Ñph¬n, nhng t«i yªu Hµ Néi 36 phè phêng Hµ Néi BÐ nhá vµ Yªn tÜnh cña t«i. N¬i cã nh÷ng con ®êng díi hµng c©y l¸ vµng Mïa thu N¬i t«i vµ Em cïng chê mét chuyÕn xe trªn bÕn ®îi. §«i m¾t ta ®·gÆp nhau T«i nh bay trong M¬, vµ Em cêi bèi rèi Cßn T×nh yªu lÆng thÇm cña t«i ®·ho¸ thµnh bao nhiªu nh÷ng trang Th¬ say ®¾mnång nµn mµ ch¼ng d¸m trao Em.. ** H«m nay… Em ®·ë n¬i xa. Nh÷ng trang Th¬ d¹t tr«i vÒ ®©u? Vµ T×nh yªu kh«ng cßn trong Tr¸i tim t«i ChØcßn l¹i mét chót buån vÊn v¬ng tõ nh÷ng giät n¾ng Mïa thu n¨m Êy 10
ChØnÆng thªm mét chót t×nh trong tim t«i yªu Hµ Néi ChØthÊy yªu Hµ Néi h¬n Hµ Néi bao ®æithay Hµ néi cña t«i Hµ Néi ch¼ng cã Em. ** N¨m th¸ng qua ®i… Vµ h«m nay, tuæi Tri thiªn mÖnh ®·qua, t«i nhÑ bíc trªn phè phêng Hµ Néi cña m×nh. Bao th¨ng trÇm ®·qua, giê t«i c¶m thÊy g× trong tim ? Yªn tÜnh vµ thanh th¶n B·o tè, muén phiÒn ®·ë phÝa sau, hay HiÓm nguy nµo cßn chê phÝa tr íc? Nhng h«m nay nhí l¹i Nh÷ng ngµy qua T«i mØm cêi, lßng c¶m thÊy Yªn b×nh. T«i sÏ gi÷ Lßng Dòng c¶m vµ sù Thanh th¶n B×nh yªn kia, theo suèt Cuéchµnh tr×nh. SÏ b×nh th¶n ®¬ng ®Çuvíi nh÷ng Thö th¸ch cßn chê PhÝa tríc. Nh÷ng ngµy nµy t«i cµng yªu c¸c B¹n t«i, muèn san sÎ NiÒm H¹nh phóc. Nh÷ng ngµy nµy t«i cµng say T×nh yªu Hµ néi cña m×nh… ** T«i cßn yªu Hµ Néi cña m×nh v× nh÷ng lÏ g×? …Mét qu¸n nhá bªn ®êng quen, nh÷ng ®ªmkhuya nµo cïng B¹n bÌ t«i vÉn ®Õn Nh÷ng ngâ phè dÉn ®Õnnhµ c¸c B¹n t«i, nay ®·thµnh KØniÖm… Vµ t«i yªu nh÷ng qu¸n ®ªm…nh÷ngngâ nhá nµy nh yªu Hµ Néi cña t«i, nh B¹n yªu Hµ Néi cña m×nh. Vµ t«i yªu Hµ néi cña t«i. KST 8/6/2000
11
ChÊt D©n ca Nam bé ”...Em ®itrªn cá non, mäc bªn ®«ibê ®êng quen Em ®iqua mÊy khóc s«ng, c©y cÇu mang ®îm t×nh quª Xa Cha ®a em ®ihäc, ng«i trêng xa, ®«ich©n em bÐ báng Sî lÊm bïn, Cha ngåi xuèng câng em, Cha nãi cìi ngùa, ngùa phi…”
(Em ®i trªn cá non)
T «i sinh ra ë tËn cuèi s«ng Hång Mµ cø mª say nh÷ng giai ®iÖu®ËmchÊt d©n ca Nam bé Da diÕt, ngät ngµo, man m¸c buån MÒm m¹i, ®¬ns¬ mµ th¾m ®îm Nh bãng ¸o bµ ba, ®îi chê ai trªn bÕn Ninh KiÒu **
T«i qua s«ng TiÒn s«ng HËu míi ®«ilÇn Cha thÊm c¸i c¶m gi¸c mªnh m«ng con xuång nhá gi÷a mïa níc næi
Mµ nh÷ng lêi ca kia cø ®a t«i vÒ n¬i xa Êy Mét “ ChuyÕn ®ßquª h¬ng“ chë t«i vÒ xãm nhá th©n th¬ng. **
Nghe da diÕt lêi ca, mµ t«i thÌm “ Rau ®¾ngnÊu canh “ . Th¬ng l¾m “ ChÞnhæ tãc s©u cho em “ hai chÞ em mét mµu tãc b¹c Xao xuyÕn mªnh mang “ ChiÕc ¸o bµ ba trªn dßng s«ng th¨m th¼m “ “ thÊp tho¸ng con xuång bÐ nhá ®Õnmong manh…“ **
“ …VÒ ®Õn®Çulµng, con chim s¸onhá…“ “
…¤i kØ niÖm xa, m¸i tranh nghÌo to¶ khãi lam chiÒu “ .
Nghe nao nao giäng hß “ …Giã ®a giã ®Èy, VÒ s«ng ¨n c¸, vÒ rÉy ¨n cßng…“ T«i nh ®ønglÆng tríc ng«i nhµ Tuæi th¬ yªn ¶, 12
Trë vÒ sau “ bao th¸ng n¨m c¸ch trë b«n ba, vÊt v¶ chê mong“ ** “ …Em ®itrªn cá non, ®«ich©n trÇn ngµy xa bÐ báng,
Cha sî lÊm bïn ngåi xuèng câng em…“
M¾t t«i bçng cay cay, nh thÊy l¹i nh÷ng ngµy xa, Xe ®¹p®a con ®Õnlíp ChiÒu vÒ, dõng l¹i bªn ®êng mua cho con mét c©y kem, råi vui vÎ vÒ nhµ… Con g¸i t«i ®·lín kh«n råi, kh«ng cßn nh xa bÐ báng Mµ nh÷ng lêi ca cø nh¾cm·i vÒ nh÷ng KØniÖm thë nµo… **
Mét ngµy mai t«i sÏ l¹i qua s«ng HËu, s«ng TiÒn SÏ cïng b¹n ng¾m c¶nh con xuång nhá gi÷a mªnh m«ng mïa Níc næi Qua cÇu Mü ThuËn, vÒ VÜnh Long … qua T©y §«, CÇnTh¬ ta ghÐ l¹i §Óng¾m bãng ¸o bµ ba mÒm m¹i dÞu dµng trªn bÕn Ninh KiÒu **
Em lµ ai, c« g¸i h¸t nh÷ng lêi ca tha thiÕt ngät ngµo ¤i c¸i giäng Nam bé sao dÞu dµng ch©n chÊt qu¸ Lóc nµy ®©y,Em kh«ng cßn lµ ca sü mµ lµ Ngêi kÓ chuyÖn C©u chuyÖn ®êim×nh, chuyÖn nh÷ng kªnh r¹ch, con ®ß, nh÷ng xãm th«n yªn ¶ xa x«i. ** Nh÷ng miÒn ®Êt,dßng s«ng, c©y cÇu…t«i cßn cha nhí hÕt tªn Nh÷ng phiªn chî trªn s«ng, con kªnh, bÕn ®ß… t«i cha mét lÇn qua ®ã Mµ nh÷ng c©u h¸t giäng hß, ®îm chÊt D©n ca Nam Bé Lµm t«i thÊy gÇn gòi th©n th¬ng nh Tam ®¶o,Ba V×, s«ng §uèng, s«ng Hång nh Hµ néi cña t«i. ** Vµ t«i cßn yªu m·i nh÷ng lêi ca ChÊt Nam bé ®Ëm®µth¾m thiÕt Nh trªn mçi nÎo ®êng §Êt níc M·i cã chót g× l¾ng ®ängtrong ta. KST 21/ 6 /2003
13
§èi diÖn víi chÝnh m×nh ...Cãnh÷ng lóc bªn ®êng ta ghÐ l¹i ChÇmchËm cµ phª r¬i, tõng giät thêi gian Nh×n hèi h¶ ngêi ®i,bµng hoµng tù hái: Mét phót tr íc th«i, ta còng véi thÕ nµy ch¨ng ?
KST.TC. 11/2001
N h÷ng ý nghÜ trong Ta mªnh mang nh BiÓn Cïng dËy víi tia MÆt trêi ®Çu tiªn ®Õn tËn lóc ®ªm th©u Nh÷ng ý nghÜ cuén ch¶y nh mét dßng s«ng ...Tõ bãng h×nh dÞu dµng, xa x«i ngêi con g¸i, mét khi nµo Ta ®· gÆp trong ®êi ! Hay chØ míi h«m qua ? ...Mét nçi buån xa v¾ng NiÒm vui cïng B¹n ta n©ng li, trong mét ®ªm, khãi bay, yªn tÜnh ..Mét dù ®Þnh t ¬ng lai, ®Çy nhiÖt t×nh, víi ®«i chót phiªu lu Hay c¶m gi¸c xèn xang, m¬ hå Mµ ta cßn cha c¾t nghÜa ®îc v× sao Tõ ®©u ? ...vµ v× Ai ? Cã ph¶i v× Em ? Nô cêi ©u yÕm Êy... Ta gäi tÊt c¶ ®ã lµ Cuéc §êi. Vµ b¶n th©n Cuéc ®êi nµy, lµ mét Dßng s«ng ch¶y xiÕt Cña nh÷ng sù kiÖn, mµ kh«ng ph¶i lóc nµo ta còng mong KiÓm so¸t Chóng ta lÆn ngôp, vÉy vïng, ®«i lóc t ëng m×nh ®ang rÏ sãng Nh ng sù thùc, ®ang bÞ cuèn ®i, theo dßng ch¶y ®ã, ®Õn mÖt nhoµi Råi cã mét ngµy, Ta may m¾n d¹t vµo bê Cã thÓ, chØ lµ mét Hoang ®¶o nhá gi÷a dßng n íc xiÕt Hay b»ng tÊt c¶ sù Cè g¾ng ®Çy ý thøc cña m×nh, ta cËp bÕn, Dõng l¹i mét kho¶nh kh¾c, bªn dßng s«ng Sù kiÖn 14
Dï BÊt lùc, Ch¸n n¶n, MÖt nhoµi hay Thanh th¶n, B×nh yªn. Ta cã c¬ héi ngõng cuéc vËt lén vÉy vïng, mµ nh×n l¹i nh÷ng gÜ ®ang x¶y ®Õn víi Ta B×nh th¶n, kh¸ch quan, nh mét nhµ quan s¸t. Vµ §èi diÖn víi chÝnh m×nh Nh tr íc mét tÊm g¬ng, ta thÊy g× trong Tr¸i tim hiÓn hiÖn râ rµng Nh÷ng g×, nh phï sa cña dßng s«ng Cuéc ®êi ®Ó l¹i, Khi N¨m th¸ng cø dÇn tr«i... Ta biÕt, Cã nh÷ng kÎ cø bÞ cuèn ®i, kh«ng c¸ch g× dõng l¹i Cã thÓ v× Søc ngêi kh«ng th¾ng næi dßng níc xiÕt Cuéc §êi Hay gi¶n ®¬n v× kh«ng biÕt ®îc r»ng Trªn dßng s«ng Cuéc §êi, cã nh÷ng bê bÕn b×nh yªn nh thÕ. & Nh ng cßn Ta, ®©u cã thÓ cø trªn ®¶o hoang, ë m·i §Ó Tr¸nh xa nh÷ng nhiªu khª, mÖt mái cña §êi th êng Ta cßn nhiÒu Khao kh¸t KiÕm t×m, nhiÒu NghÜa vô vµ Rµng buéc víi Cuéc §êi nµy Cßn chê ta trong dßng ch¶y ®ã, Ngµy mai Bao vÎ ®Ñp vµ ý nghÜa cña Cuéc §êi Nh÷ng Kh¸m ph¸, nh÷ng MiÒn §Êt Míi Vµ nh thÕ, Ta trë l¹i Cuéc hµnh tr×nh trong dßng níc xiÕt Thanh th¶n, m¹nh mÏ h¬n Víi C¸i nh×n trong suèt râ rµng Vµ Tr¸i tim ®Çy T×nh yªu Më réng && Nh ng ta biÕt, sÏ cã mét ngµy Con tµu ghÐ l¹i Mét ®¶o hoang hay bÕn c¶ng Cuéc ®êi. Vµ hay h¬n, ®îc cïng víi B¹n ta MÖt mái nh ng b×nh yªn, N©ng chÐn r îu, cïng §èi diÖn víi chÝnh m×nh Nh mét nhµ Y«ga, ngåi thiÒn trong ¸nh MÆt trêi 15
Nh mét LÔ nghi T«n gi¸o thiªng liªng Mét phót gi©y Ng¬i - nghØ - trong - Suy - t B×nh yªn Mét Sù Khai s¸ng, Vµ NiÒm H¹nh phóc... &&& §Ó råi Ta, nh con tµu nhÑ nhµng víi nh÷ng c¸nh buåm trong suèt L ít ®i, mµ kh«ng ®¾m ch×m trong dßng cuén ch¶y cña Cuéc §êi Kh«ng nh¾m ®Ých nµo, nh ng vÉn ®Õn Mu«n n¬i.. Cø thÕ tiÕp nèi Hµnh tr×nh Cuéc sèng.
12/11/2001
KST
NhiÒu khi thÊy... ''... Nh÷ng ®¸m m©y trêi hµnh h ¬ng vÜnh cöu Trªn th¶o nguyªn xa, nh÷ng ®Ønh nói n¹m cêm Ph¶i ch¨ng ng¬i còng nh ta, bÞ cuéc ®êi ®Çy ¶i Tõ B¾c ph ¬ng xa tÝt xuèng trêi Nam... ” Lec m«n t«v.
N
hiÒu khi thÊy m×nh nh mét bãng m©y Cuèn theo c¬n giã cuéc ®êiv« ®Þnh Nh mét con thuyÒn lªnh ®ªnh trªn biÓn M¶i miÕt hµnh tr×nh nµo biÕt vÒ ®©u & NhiÒu khi thÊy m×nh nh mét dßng s«ng Yªn ¶ xu«i theo ®«ibê b×nh lÆng Ai biÕt cßn bao nhiªu ngµy thanh th¶n §»ng xa, ®¹i d¬ng chøa ®ùngnh÷ng g× &
16
NhiÒu khi thÊy m×nh nh mét c¸nh chim S¶i c¸nh tung bay kho¶ng trêi tù t¹i §Ó ®Õnmét ngµy ®êng dµi c¸nh mái Nh×n gãc trêi xa lßng bçng ch¹nh buån & NhiÒu khi gi÷a ®ªmtØnh giÊc mét m×nh BËn bÞu lo toan ®êithêng g¸c l¹i Ngän sãng cuång say giê nµy l¾ng ®äng Bçng nhí kh¸t khao h×nh bãng dÞu hiÒn & NhiÒu khi thÊy m×nh qua ngâ nhá quen Nh c¸nh tha h¬ng t×m vÒ bÕn ®Ëu §©u dÊu ngêi xa chØ cßn c¶nh cò Lßng buån x¸c xao nh×n l¸ rông ®Çy
Hµ Néi - Mïa §«ng 1998
Chóng t«i ngåi trªn cao KST
'' Chóng t«i ngåi trªn cao Sung síng nh thiªn thÇn BiÓn th× thÇm díi ch©n MÆt trêi chiÒu dÇn xuèng...''
Hai N¬
T «i ®øngtrªn cao khi bãng chiÒu dÇn xuèng MÆt trêi ®angr¬i vµo lßng biÓn xanh BiÓn lÆng díi ch©n. Nh÷ng con sãng r× rÇm thñ thØ ë ®©ych¨ng, nh÷ng niÒm vui thiªn thÇn? & Vµ ë ®©un¬i ch©n trêi xa, niÒm vui bÐ nhá cña t«i N¬i ®©ychØ cã nçi buån t«i mang theo ®Õnbªn bê c¸t §ÓbiÓn c¶ nh mªng m«ng h¬n nh÷ng c¸nh buåm thªm máng manh xa l¾c
17
Vµ hoµng h«n trªn biÓn h«m nay thªm trÇm l¾ng nçi lßng ai! & Nh÷ng t¶ng ®¸ven bê n»m im lÆng ®Õnmu«n ®êi Nghe tiÕng hµng th«ng th× thÇm m·i h¸t TÊt c¶ nh÷ng g× ë n¬i ®©y, nh san sÎ víi ai, lµm t¨ng thªm niÒm h¹nh phóc Vµ nh÷ng nçi buån cµng dµn tr¶i ®ÕntËn cïng... & Em ®angë xa kia, n¬i hµng c©y rùc rì n¾ng vµng NiÒm vui cña Em thËt gièng nh÷ng tia n¾ng ®ã Cßn nçi buån t«i lµ hoµng h«n trªn biÓn c¶ Lµ nh÷ng ®ît sãng khi µo ¹t x« bê, lóc mßn mái trµo d©ng...
§å S¬n 1980 KST
TiÕng väng T h¬ §ã lµ nh÷ng ©m thanh cña cuéc ®êi ©m vang trong t©m hån con ngêi Nh nh÷ng nèt nh¹c ©m vang trong lßng c©y ®µn Nh tiÕng gäi cña giã, cña c©y kÌn s¨n, cña th¸c ®ævµ nói lë ©m vang trong thung lòng gi÷a nh÷ng ®Ønhnói uy nghi. Thêi gian tr«i... SÏ ®Õnmét ngµy C©y ®µncò kh«ng ®¸pl¹i tiÕng gäi cña d©y ®µnn÷a! Nh÷ng ®Ønhnói bÞ sãi mßn kh«ng ®¸pl¹i n÷a råi nh÷ng ©m thanh cña dßng th¸c ®æ! Vµ t©m hån con ngêi gièng nh nh÷ng ®Ønhnói bÞ sãi mßn gièng c©y ®µn xa cò
18
ch¼ng cßn rung lªn n÷a nh÷ng ©m thanh cña Cuéc®êi! Th× chÝnh Cuéc®êi,khi Êy l¹i ©m vang !
19
Nh÷ng con thuyÒn N h÷ng con thuyÒn trªn biÓn gÆp nhau ChØmét lÇn ®Óråi xa ®im·i Nhng h×nh bãng nh÷ng ngµy xa cò Êy SÏ m·i vÉn cßn... Vµ sãng trªn biÓn Sãng gi÷a lßng thuyÒn chØ lµm cho vïng biÓn Êy m·i kh«ng quªn.
& Trªn biÓn nh÷ng con thuyÒn lªnh ®ªnh Ngµy mai Sãng biÓn sÏ ®a vÒ ®©u, nµo biÕt? Ngµy mai Tõ bao ch©n trêi xa kh¸c DÉu ch¼ng thÓ trë vÒ h·y nhí tíi bÕn xa !
&
D¶i bê ®Çyn¾ng cña Tuæi th¬ Cã c¶ th¸c tr¾ng rÐo gµo vµ dßng s«ng xanh ªm ¶ §Óråi nh÷ng khi m©y ®encña c¬n gi«ng bao trïm bÇu trêi trªn biÓn c¶ Nh÷ng con thuyÒn ®ivµo c¬n b·o l¹i nhí vÒ n¬i xa Êy N¬i ®·®Ól¹i nh÷ng g× t¬i m¸t nhÊt cña Cuéc®êi.
KST 1974 - 75
20
Nh÷ng g× m·i m·i t«i yªu
T«i yªu ®êng phè cña t«i Ng«i nhµ tuæi th¬ quen thuéc H«m nay mét ng«i nhµ n÷a Bçng thµnh kØ niÖm th©n yªu & T«i yªu ®êng phè buæi chiÒu Hµng c©y ngËp trµn ¸nh n¾ng Bån chån h¬ng say Mïa thu Lßng ngêi mªnh mang s©u l¾ng & T«i yªu lµn s¬ng mï tr¾ng NhÑ bu«ng ®êng phè cña t«i Nh÷ng buæi b×nh minh im lÆng Ao m¬ h×nh bãng xa vêi & T«i yªu bÕn xe bÐ nhá Tho¶ng qua mét phót ®îi chê Nçi buån h«m Em kh«ng ®Õn NiÒm vui xe ®Õnmuén giê & T«i yªu mét chuyÕn xe ®i GÇnEm kho¶ng kh«ng im lÆng LÆng nghe tiÕng Em ®ÇmÊm M¾t buån sao ch¼ng nh×n nhau 21
& T«i yªu nh÷ng buæi chiªu vÒ NiÒm vui mét ngµy l¹i gÆp Nçi buån thÊy Em lÇn cuèi Im l×m ®«ing¶ chia tay. & CøthÕ thêi gian qua mau Cuéc ®êisÏ ®ivÒ ®©u? T«i vµ c¶ Em kh«ng biÕt NiÒm vui nçi buån bÐ nhá C÷diÔn ra - mét giÊc m¬ Cuéc ®êiråi sÏ ra sao? Mäi c¸i ®·lµ ®ÞnhmÖnh Cßn t«i chØ biÕt yªu Em DÞu dµng ©m thÇm say ®¾m & Cuéc ®êi- mét giÊc m¬ ? Tho¶ng qua niÒm vui ,®aukhæ Vµ t×nh yªu t«i còng thÕ ChØlµ mét giÊc m¬ sao ? & CãthÓ nµo kh¸c kh«ng Em Nçi buån dÞu dµng m·i m·i Ngµy mai sÏ thµnh nçi ®au Hay v× vÎ ®ÑpCuéc ®êi H·y ®Ót×nh say ®¾mÊy ChØlµ mét giÊc m¬ th«i ? & T«i yªu ®êng phè cña t«i Nh yªu Cuéc®êith¾m thiÕt Ngµy mai dï Em xa khuÊt ChØcßn ngän n¾ng nh÷ng chiÒu §Ól¹i trªn ®êng phè Êy Nh÷ng g× m·i m·i t«i yªu. 22
Hµ néi - Thu 1981 KST
H¹nh phóc ? TÆng c¸c B¹n t«i
H
¹nh phóc Cuéc ®êië chèn nµo? Xa vêi? mµ cã khã g× ®©u! ChØcÇn mçi lóc n©ng li rîu, T©m tÜnh, lßng thanh, d¹ ch¼ng sÇu...
&
Lo nghÜ qu¨ng xa ngoµi v¹n dÆm B¹i thµnh coi tùa ¸ng m©y bay C¾t nhî phµm trÇn, lßng réng më C¶nh bång lai chÝnh ë chèn nµy!
KST 2001
23
Trë l¹i ThËm Th×nh "……Nhµ ga nhá bÐ n»m chê Anh ®·bao l©u" (Hai mïa ma) TÆng c¸c b¹n t«i
ThËm - th×nh trë l¹i mét ngµy ®«ng LÇn dÊu thêi gian bíc ngîc dßng ThÊm tho¾t ba m¬i n¨m cã lÎ C¶nh cò ngêi xa ai nhí kh«ng? & §©u Phó ®øc nhµ ga bÐ nhá §©y nÎo ®êng xa ®Ëm dÊu ch©n Cã ngêi L÷ kh¸ch vÒ chèn cò B©ng khu©ng nµo thÊy bãng cè nh©n & §Òn Hïng nói vÉn xanh nh ngäc M©y vÉn ngµy xa, n¾ng vÉn lªn Anh chµng lÝnh trÎ ngµy n¨m Êy Trë vÒ mong gÆp chót h¬ng quen & Nµo thÊy h¬ng say chèn cò ®©u ChØ thÊy thêi gian lít qu¸ mau BÓ d©u vÇn vò, ®êi vèn thÕ BiÕt vËy, mµ sao tho¶ng chót sÇu & …..Trë vÒ, lßng nh÷ng ®îm u phiÒn Xa tr«ng Hµ Néi phè lªn ®Ìn Th«i bá BÕn M¬ vÒ Xø Thùc Cuéc ®êi ®Òu ®Æn còng thµnh quen? & BiÕt kÓ g× ®©y víi B¹n t«i? Chèn cò Tr êng xa ghÐ l¹i råi Chèng chªnh nh mét lÇn lì hÑn Mang l¹i chót buån cho B¹n th«i! 24
KST ThËm th×nh 11/2001
Trêng ca Nh÷ng chµng lÝnh Trçi
Tùa ...36n¨m ®·qua, kÓ tõ ngµy nh÷ng tèp Trçi ®Çutiªn bíc xuèng tr¹i HoÌ Bao KØ NiÖm vui buån ®·xa, nh÷ng g× cßn ®ängl¹i trong ta - nh÷ng Chµng-trai-tr êng-Trçi Nh÷ng c¸i tªn kh«ng thÓ nµo quªn Tr¹i HoÌ, Tr¹i Cê,Bom bom, QuÕl©m, Y Trung, Li Giang tr êng míi... Bao g¬ng mÆt th©n quen c¸c b¹n, c¸c thÇy cßn l¹i bªn ta. Bao ®iÒugi¶n dÞ, th©n yªu trong tim muèn thèt lªn Còng cã nh÷ng tr¨n trë trong lßng mçi chóng ta, ®©udÔ nãi Bao sè phËn cuèn theo thêi gian, nhòng dßng ®êitr«i næi H«m nay l¹i nh×n nhau, ta c¶m thÊy nh÷ng g×? CÇmcuèn s¸ch mùc cßn t¬i " Sinh ra trong khãi löa " Thøc trän ®ªmvíi nhòng kØ niÖm xa Mçi dßng t©m sù méc m¹c ®¬ns¬ lµm ta thÊy rng rng Mçi tÊm ¶nh, ®«im¾t c¸c chµng ThiÕu sinh qu©n nh×n ta s©u th¼m thêi gian nh÷ng chµng trai ®·®ixa, ®·thµnh LiÖt sü §· cã mét thêi, ta ®·sèng, ®·ë ngay bªn nh÷ng chµng trai Êy §· cïng sÎ chia mét b÷a liªn hoan, mét phiªn g¸c ®ªm,mét m¸i l¸n gi÷a rõng ma... Vµ c¶ nh÷ng dßng tªn, cã ph¶i chØ lµ mét danh s¸ch l¹nh lïng ®©u Chóng nãi víi ta, cô thÓ râ rµng, vÒ c¸i c¶m gi¸c ai cßn ai mÊt... Cßn thiÕu bao c¸i tªn, cßn bao ®iÒucha nãi ®îc vµ cha nãi hÕt GÊpquyÓn s¸ch l¹i råi sao lßng cßn thÊy b¨n kho¨n. T«i bçng thÊy trong lßng bao ®iÒuph¶i nãi víi c¸c b¹n t«i Dï kû niÖm thêi gian ®·xo¸nhoµ, dï bao chuyÖn cò kh«ng cßn nhí n÷a Dï Cuéc ®êicßn nÆng trªn vai ta bao tr¸ch nhiÖm, tÝnh to¸n, lo ©u vµ nghÜa vô Dï nh÷ng muén phiÒn, mÖt mái cña ®êithêng nh muèn lµm lôi ®i trong tim ta Ngän löa L·ng m¹n Nh÷ng ngµy nµo
25
H«m nay T«i muèn lôc l¹i trong KÝ øc cïng c¸c b¹n t«i vµ viÕt trªn Cuèn-TruyÖn-vÒ-ng÷ng-Ngµy-qua Nhng lóc nµy h·y ®Ót«i nãi, nh÷ng g× trong tim t«i C¶m thÊy Vµ dµn tr¶i nh÷ng c¶m xóc cña m×nh thµnh nh÷ng dßng s«ng Th¬ trªn ®«itrang giÊy HÑn B¹n mét ngµy sÏ viÕt tiÕp Cuèn-TruyÖn-vÒ-ng÷ng-Ngµy-xa cña nh÷ng Chµng-trai- tr êng-Trçi chóng ta
KST2002
... T«i gÆp l¹i Anh, chµng trai tr êng Trçi Sóng trªn vai Anh bíc ®i n¬i hÌ phè T«i gÆp l¹i anh giê ®©y bªn qu¸n nhá KÓ nhau nghe chuyÖn cò bao ngµy xa Nhí g× tõ ngµy Anh xa m¸i tr êng Nhí g× tõ ngµy anh vui lªn ®êng...
Tr êng ca I
Khëi ®Çu N÷ng n¨m 64, 65 kh«ng thÓ nµo quªn Khi nh÷ng tr¸i bom Mü ®Çutiªn r¬i trªn miÒn B¾c Cßn qu¸ nhá dÓ theo cha anh ®i®¸nhgiÆc " NguyÔn v¨n Trçi, ThiÕu sinh qu©n"... Nh÷ng tõ Êy vang lªn h¸o høc, tù hµo NiÒm tù hµo trong nh÷ng tr¸i tim cßn rÊt trÎ th¬. B¾t ®Çutõ Tr¹i HoÌ, vµ 108c¸i tªn trong c¸c tèp dÇu tiªn Nh gîi nhí chuyÖn L¬ng s¬n anh hïng tô nghÜa Ta bíc vµo cuéc sèng xa nhµ, hå hëi v« t nh thÕ Nh÷ng chiÕc ch¨n gÊp vu«ng, nh÷ng bíc ®i®Òu, nh÷ng buæi ®µoc«ng sù ®Çutiªn
26
II
Suèi Bom Bom ... Qua Tr¹i cê, Yªn mü, ta xuèng Bom bom Nh÷ng phiªn g¸cgi÷a rõng s©u. LÇn ®Çutrong nh÷ng bé qu©n phôc Trçi Cuécsèng nh chiÕn khu. Nhµ gianh dùng ngay bªn bê suèi Bµi häc sö vÒ C¸ch m¹ng Ph¸p cña thÇy B¾c trong tiÕng gÇm man rî cña nh÷ng chiÕc F105 bay s¸t s¹t trªn ®Çu... Råi §¹i ®éita l¹i chuyÓn ra ngoµi Bªn kia Gèc®a,bªn nµy Tr¹i Bëi Nh÷ng Chµng lÝnh Trçi l¹i hoµn thµnh mét häc k× gian khæ n÷a Víi nh÷ng chuyÕn ®ilÊy cñi ë " Hµ nam níc lôt ", hµnh qu©n ®ªm. Líp häc ngoµi trêi díi nh÷ng ®êng bay ®¸nhvµo CÇuGia B¶y, Th¸i Nguyªn L¹i di chuyÓn xuèng lµng, råi cã lÖnh trªn S¾p®ixa.§Þa ®iÓmmíi lÇn nµy - Trung Quèc Bao h¸o høc tríc chuyÕn ®ixa, vµ nçi buån Xa ®Êtníc Vµ nh÷ng nh÷ng Chµng-trai- tr êng Trçi tuæi 13,14,15s¾pthËt sù xa nhµ
II I
QuÕL©m Níc b¹n ®©y råi §¹i hËu ph¬ng cña B¸cMao B»ng Têng cê më trèng giong ®ãnta trong tiÕng h«: "C¸ch m¹ng V¨n Ho¸ mu«n n¨m", "ViÖt Nam tÊt th¾ng" Nh÷ng chµng lÝnh Trçi ®·®Õnbªn dßng Li Giang cßn cha thÊy mét dßng Li th¬ méng §· gÆp mïa ®«ngl¹nh b¨ng u ¸m ®Çutiªn. Y trung. BÖnh dÞch mµng n·o ®edo¹ löng l¬ Nh÷ng tiÕng th× thµo lo ©u Nh÷ng ®¸mngêi tô tËp trong ®ªm Ng÷ng cuéc rît ®uæi®iªn cuång. Bóas¾ttrong tay. Nh÷nghiÒm thï mï qu¸ngvµ v« cí
27
Hçn lo¹n, hoang mang ... nh kh«ng cßn ph¬ng híng n÷a... Giê ®©y, nghÜ l¹i, ta cßn khã hiÓu : Cã ma lùc nµo ch¨ng, ®·nhËp vµo nh÷ng chó lÝnh Trçi kia?
IV
Xu©n 68 Ta ®ãnxu©n MËu th©n trªn ®ÊtQuÕL©m Trêng míi khang trang. N¸o nøc tin chiÕn th¾ng tõ Tæ quèc Tèt nghiÖp líp Muêi. Nh÷ng chµng trai h¨ng h¸i vµ sung søc ViÕt nh÷ng l¸ ®¬nt×nh nguyÖn vµo Qu©n §éi Nh©n D©n. cßn cha h×nh dung hÕt c¸i khèc liÖt cña cuéc chiÕn tranh B×nh minh QuÕL©m. Nh÷ng cuéc ch¹y viÖt d· toµn C10®ÕntËn nói §Çu mÇu Vµ trë vÒ trêng, trong tiÕng ca trÇm hïng “ Võng ®«ng®·höng s¸ng...” Nh÷ng chµng lÝnh trçi ®angchuÈn bÞ ®Ótrë thµnh ngêi chiÕn sü Trong nh÷ng ngµy hÌ mét ngµn chÝn tr¨m s¸u t¸m kh«ng thÓ nµo quªn
V
Trë vÒ Cßn cha kÞp thëng ngo¹n hÕt c¸i th¬ méng cña Li giang vµ ®ÊtQuÕL©m §· ®Õnngµy nh÷ng Chµng-trai- tr êng-Trçi trë vÒ Tæ quèc §a cãc, An m«, Phao s¬n, ThËm th×nh, VÜnh Yªn ... ®angchê ta phÝa tr íc... Råi nh÷ng Chµng-trai- tr êng-Trçi tung c¸nh bay ®i kh¾p bèn ph¬ng trêi.
VI
Suy ngÉm Kh«ngthÓ phñ nhËn r»ng, qua c¬nb·omïa ®«ngY-Trung kia, ta cã lín lªn Dµy d¹n, r¾n chai...nh÷ngthö th¸ch hoang d·, tr¸i ngang,®Õntõ qu¸sím Nhng cã thÓ nµo trong tim ta kh«ng cßn l¹i ®«ivÕt h»n chai s¹n Vµ t©m hån mçi chóng ta, cã ®ñthanh th¶n, b×nh yªn ®Ónãi : Cuéc®êihìi! Ta mÕn yªu Ngêi? SÏ kh«ng c«ng b»ng ®Ónh×n l¹i chuyÖn xa tõ quan niÖm b©y giê Nhng còng kh«ng thÓ gi¶n ®¬nl·ng quªn tÊt c¶, nh quªn ®imét c¬n¸c méng
28
Cã ®iÒu,t«i yªn lßng, thÊy c¸c B¹n ®Òucêi xoµ ch¼ngcoi chuyÖn Y Trung ngµy nµo lµ mét hµnh trang qu¸nÆng Ch¾chä tin, Thêi gian cßn cã thÓ xo¸ nhoµ nh÷ng vÕt th¬ng ®au®ính¬n nhiÒu...
Vµ Tr êng Trçi- Tr êng V¨n Ho¸-ThiÕu Sinh Qu©n , sau bÊy nhiªu n¨m ®Ól¹i g× trong t©m trÝ mçi chóng ta? Ta tù hµo! Dï ch¼ng ph¶i NiÒm tù hµo nh cña nh÷ng cùu sinh viªn trêng MEI hay Havít §¬n gi¶n lµ NiÒm tù hµo cña nh÷ng ngêi ®·cïng tr¶i qua nh÷ng n¨m, th¸ng vui buån víi ngän löa trong tim nh thÕ §Ó giê ®©y, nh÷ng m¸i ®Çu®iÓmb¹c kh«ng cã g× ph¶i hæ thÑn víi NiÒm tù hµo rÊt ng©y th¬ khi nh÷ng buæi ®Çu,ta nãi:
Chóng t«i - ThiÕu sinh Qu©n Hµ néi th¸ng 2/2002 Häc sinh kho¸ 3 NVT
29
TiÕu ng¹o giang hå B¶n `TiÕu ng¹o giang hå ` tõng ng©n vang trong lÒu cá cña Th¸nh c« *). §· ngµn n¨m.. Mµ nh÷ng ©m thanh ta cha tõng nghe cña nã Nh m·i ©m vang trong tim ta nh÷ng tÝn ®å cña Kim Dung cña Tù do cñaT×nh yªu vµ Lßng NghÜa hiÖp. KST 2001
LÖnh Hå Xung thÊt thÓu bíc ®itrong ®oµnngêi cña ph¸i Hoa s¬n ®Õnthµnh L¹c d¬ng. Trong c¸nh tay ©n cÇn duy nhÊt cña 1 kÎ ph¶n béi cßn cha lé mÆt. **) Anh mÆt khinh ghÐt c¨m hËn cña s phô Nh¹c BÊt QuÇn lµm y ®aukhæ Nhng còng ch¼ng lµ g× ,so víi c¸i nh×n quan t©m cña TiÓu s muéi Cøm·i híng vÒ L©m B×nh Chi Ch©n khÝ hçn lo¹n, th©n x¸c r· rêi, néi th¬ng trÇm träng Nçi ®auhiÓu r»ng chØ cßn sèng tõng th¸ng tõng ngµy Còng kh«ng b»ng c¸i linh c¶m s¾pmÊt ®ingêi yªu dÊu QuyÓn CÇmphæ TiÕu ng¹o Giang hå,vËt göi g¾mcña ngêi qu¸ cè Cøch¶y báng trong ngùc y. T©m nguyÖn Cènh©n kÝ th¸c cha trßn ®·sím lµm måi cho HiÒm nghi cña s phô mµ y tin yªu cña c¸c m«n c¸c ph¸i vµ cña L©m B×nh Chi ¤i TÞch Tµ KiÕm Phæ- C¸i ch×akho¸ ghª sî ®Ó®i®ÕnQuyÒn lùc con ngêi. 30
Ai cã thÓ minh oan cho ta ? Ai cã thÓ tr¶ l¹i cho LÖnh Hå Xung Ngän löa NiÒm tin ë Cuéc ®êi,,T×nh yªu Con Ngêi. BÜ cùc th¸i lai §Þnh mÖnh nh ®·an bµi... B¶n TiÕu ng¹o Giang hå th¸nh thãt ng©n lªn trong lÒu cá cña Th¸nh c« Nh nh÷ng giät Cam lå R¬i xuèng tr¸i tim tan vì cña LÖnh Hå Xung... Tõng giät.. ®ãlµ Röas¹ch hµm oan Lµ Thøc tØnh nhng t©m hån ®anghi ,hiÒm thï ®entèi Lµ H¹nh phóc B¸o ®¸p®îc ¢n t×nh Lµm trßn T©m nguyÖn ngêi tiÒn bèi Lµ mèi Duyªn trêi gÆp ®îc Th¸nh c« nµng NhËm Doanh Doanh. Tµi s¾cvÑn toµn. Vµ trªn tÊt c¶ nh÷ng NiÒm h¹nh phóc cho y mµ Kim Dung Tiªn sinh ®·an bµi tuyÖt vêi vµo kho¶nh kh¾c nµy Lµ nh÷ng ©m thanh cña b¶n nh¹c ‘Nh¹c cßn ngêi mÊt’ ®·®Õn®íc tr¸i tim cña Ngêi cã duyªn trêi ®Õn®íc tr¸i tim cña kÎ cã cïng t©m tr¹ng víi ngêi ®·viÕt lªn khóc ca BÊt tö Êy.
Hµ néi th¸ng 6 n¨m 2001 Suy ngÉm VÒ TNGH,vÒ C§ Mét mïa hÌ nãng bøc vµ ®Çy sù kiÖn ®ang ®Õn KST TC
*) NhËm Doanh Doanh. **)Lao §øc NÆc. 31
TruyÖn Ngµn lÎ mét ®ªmN¨m 2003 …Nh÷ngs ®oµn cña Liªn qu©n ®·ch÷ng l¹i tr íc thµnh Bat ®a D©n qu©n Irak,VÖ binh céng hoµ ®angchiÕn ®Êu ThÒ chÕt ®Óröa nhôc,tr¶ hên cho Tæ quèc Trong tr¸i tim nh÷ng ngêi c¨m ghÐt cêng quyÒn trªn Tr¸i ®Êt Nhen nhãm lªn mét NiÒm Hy Väng Máng manh
KST 3/2003
Cãg× gièng nhau gi÷a Xø së Ngµn lÎ mét ®ªmvµ §Êt níc c¸c Vua Hïng N¬i h¬n ba m¬i n¨m tr íc Hµ néi ®·®¸nhth¾ng B52 vµ cøu cho L¬ng t©m Loµi ngêi kh«ng sôp ®æ Ngµy nay Nh÷ng con diÒu h©u B¹ch cung l¹i muèn mét lÇn nµy n÷a §em ý chÝ ng«ng cuång cña m×nh ¸p ®Ætlªn mét D©n téc nhá bÐ ,xa x«i ** Mét D©n téc ®·®iªu®øngv× bÞ chÌn Ðp nhiÒu n¨m bÞ sØnhôc,bÞ dån ®Õnch©n têng Mét d©n téc ®·dån nÐn c¨m hên Nay ®·thÒ Hi sinh ®Õncïng v× Danh dù Nh©n phÈm vµ §Êt níc M¸y bay tµng h×nh,Tªn löa hµnh tr×nh.. cã thÓ huû diÖt nh÷ng con ngêi nh thÕ 32
Nh÷ng ngêi ®angchiÕn ®Êukh«ng chØ v× m×nh mµ cßn v× Thiªn lÝ ë trªn ®êi
Thiªn lÝ ë ®©u? ¤i c¸i lÏ C«ng b»ng máng manh trong c¸i ThÕ giíi BÊt c«ng nµy ThÕ kØ 21 råi.Loµi ngêi vÉn man rî hung tµn cã kh¸c gi c¸i thêi cña §ÕchÕ Nguyªn M«ng gÇn ngµn n¨m tr íc Khi Sµi Thung nghªnh ngang vµo ®iÖnTh¸i hoµ Hèng h¸ch vµ l¸o xîc C¸cvua TrÇn nhÉn nhÞn ,nhón nhêng Cßn chµng thiÕu niªn TrÇn quèc To¶n Anh hïng, c¨m hên bãp n¸t qu¶ cam ** Vµ c¸c thÕ lùc b¹o tµn kia ®©uchØ mét lÇn Ph¶i nhËn bµi häc ®¾ngcay tõ nh÷ng D©n téc dêng nh bÐ nhá Sau nhiÒu n¨m ,chÝnh bé tr ëng ChiÕn tranh Mc Namara ph¶i thó nhËn r»ng : MÜ thua v× kh«ng hiÓu hÕt Søcm¹nh tiÒm Èn cña Mét NÒn V¨n ho¸ Vµ ngµy nay bµi häc Êy ®Ó®©uråi? ** Sau 30 n¨m chóng ta l¹i cïng thao thøc víi c¶ Loµi ngêi Håi hép râi theo Cuéc chiÕn kh«ng c©n søc gi÷a David bÐ nhá vµ tªn khæng lå G«liat ThÇm mong cã mét ngµy ®îc reo vang Viva Irak, §· chÆn ®îc §¹o qu©n Sèho¸-Siªu hiªn ®¹i Hoa k× vµ cøu vít L¬ng t©m Nh©n phÈm Con ngêi ** ¤i c¸i NiÒm hi väng máng manh gi÷a c¸i ThÕ giíi ®Çyb¹o quyÒn nµy Chóng ta chØ thÇm nguyÖn cÇu cho nh÷ng chiÕn binh I rak Loµi ngêi sÏ ®îc thë phµo nh víi Hµ néi ,ViÖt nam 30 n¨m tr íc? Hay sÏ ph¶i chøng kiÕn nh÷ng ®ît sãng hung tµn NhÊn ch×m Xø së cña Nang Shªhªrazat Vµ TruyÖn Ngµn lÎ mét ®ªm… 33
34
Nh÷ng ngµy xa th©n ¸i
§
©y lµ nh÷ng vÇn th¬ ngµy nµo cña B¹n ,cña t«i ,cña chóng ta
Nh÷ng ©m ®iÖuvÇn ®Õnvíi t«i, nh÷ng ®emdµi nhí Ngµy Xa kh«ng ngñ §ã ®©y,theo thêi gian cã nh÷ng c©u th¬ ®·sai l¹c , lçi vÇn xin b¹n ®õnggiËn d÷ Bëi ®ãchÝnh lµ nh÷ng g× ,cña B¹n ,cña cuéc ®êi cßn l¹i trong tim t«i Còng gièng nh÷ng g× ta ®·cho nhau trong cuéc ®êinµy Mét chót lçi lÇm.. Mét chót ngÉu nhiªn.. Nh÷ng bÊt ngê... Cuéc®êivèn thÕ Vµ h«m nay t«i chÐp l¹i nh÷ng dßng nµy trªn giÊy §Ócã mét ngµy bªn chÐn rîu nång ngåi bªn nhau ta l¹i h¸t '' Nh÷ng ngµy xa..''
KST 13 th¸ng 11 / 1999
S
Ï cã ngµy trë l¹i , gÆp nhau
Cóng ta sÏ kh¸c Vµ vÉn gièng h«m nay Chóng ta sÏ lín lªn víi thêi gian Vµ vÉn trÎ KST TC 1979 - 1980
35
Nh÷ng g× Cuéc ®êi ®Ó l¹i Trong tim ta '' Tæ quèc b¾t ®Çutõ ®©u?..'' ( Thanh kiÕm vµ L¸ ch¾n ) Nh÷ng g× cuéc ®êi®Ól¹i trong tim ta Ch¾ch¼n b¾t ®Çutõ lêi ru ngµy xa cña MÑ Tõ bøc tranh trong cuèn vë häc trß m¸i tr êng tuæi th¬ mÇu hoa phîng vÜ Nh÷ng mïa thi Mïa chia li k× nghØ hÌ cuèi cïng & Ta lín lªn ®ikh¾p nh÷ng con ®êng Cña ®Êtníc chiÕn tranh , ®ãinghÌo , vÊt v¶ Nh÷ng thö th¸ch khi tuæi ®êicßn rÊt trÎ Tuæi mêi bèn , mêi l¨m .. tõng kØ niÖm ®©ucßn nhí n÷a mµ nh÷ng d ©m cßn m·i theo ta & Trong tim ta cuéc ®êi®Ól¹i nh÷ng g× .?. Mét chuyÕn tµu xa Nh÷ng ngêi b¹n chia tay trªn s©n ga bµn tay xiÕt chÆt Ngän löa th¬ng yªu lÆng lÏ ch¸y trong ®«im¾t Nh÷ng cuéc chia tay kh«ng hÑn tr íc ngµy vÒ & Cuéc ®êi §ã lµ mét tiÕng ®µntrÇm ng©m gi÷a chèn rõng chiÒu Khãi thuèc nÆng bay ®Ëm®µbªn löa tr¹i Ngêi lÝnh trÎ trÇm ng©m nh×n ngän löa Tëng mµu phîng ®ácè ®« 36
& Cuéc ®êi §ã lµ nh÷ng phiªn g¸c l¾ng s©u , trêi kh«ng mét v× sao Nh÷ng lóc lÆng lÏ ®ãngiao thõa bªn nßng sóng thÐp Lµ sÊm chíp gÇm vang Gi÷a®êng hµmh qu©n c¬n ma rõng ®æsËp Lµ nh÷ng buæi hoµng h«n Nh×n r¸ng chiÒu ®árùc trªn ®ªcao & Cuéc ®êi §ã lµ c¶m gi¸c cho¸ng ngîp , hµo hïng khi qua líp m©y bay ®ångb»ng bçng tr¶i réng díi ch©n Nh÷ng th¸ng b¶y heo may mÆt biÓn ®iªncuång trong c¬n b·o Nh÷ng khi ®øngtrªn ®Ønhcao Yªn tö - Ba v× - Tam ®¶o... Phãng tÇm m¾t ra ch©n trêi nh×n Hång hµ , Lôc ®µugiang tëng ®©u®©ycßn vang väng tiÕng reo hß th¾ng trËn cña cha «ng & Cuéc ®êi §ã lµ mét t×nh yªu nh tiÕng sÐt gi÷a trêi hay nh lµn giã tho¶ng qua tim Mét sím Chñ nhËt ®Ñptrêi C©u h¸t nµo bçng nh¾c l¹i trong ta c©u chuyÖn t×nh xa cò Lµ nh÷ng ngµy phÐp véi vµng c¶m gi¸c xèn xang ®Çutiªn ®Õngiê ta vÉn nhí 37
Lµ nh÷ng nçi buån , nh÷ng vÕt lßng '' muèn xo¸ nhoµ ph¶i mîn th¸ng n¨m..'' ( ** ) & Vµ cuéc ®êi®Ól¹i g× trong ta Mét ®«im¾t dÞu hiÒn Cãg× c¶m th«ng.mµ sao ©u yÕm , ®îm buån , s©u th¼m Lµm mét ngän n¾ng mïa thu trªn hµng c©y quen tr íc nhµ còng ®ängthµnh KØniÖm §Ól¹i mét vÕt ®aus©u l¾ng , nhÑ nhµng , sÏ theo ta ®Õnsuèt cuéc ®êi. & .Vµ nh÷ng g× cuéc ®êisÏ cßn ®Ól¹i trong tim ta ? .. & Thêi gian qua ®i... Nh÷ng g× cßn l¹i trong tim ta ®ãchÝnh lµ VÎ ®Ñpvµ ý nghÜa cña Cuéc ®êinµy Khi mµ Nh÷ng h×nh bãng xa xa G¬ng mÆt th©n yªu §«i m¾t dÞu hiÒn ®·d¹t tr«i trong Qu¸khø Ta mang theo trong tim TÊt c¶ nh÷ng g× cña H«m qua - H¹nh phóc vµ Gi«ng tè VÉn dang réng cn¸h tay ®ãnchê C¶ nh÷ng Hi väng vµ BÊt ngê Trong NiÒm tin vµ B·o t¸p cña Ngµy Mai
KST 1980
38
Gãc nhá lßng t«i Ai ch¼ng cã riªng mét gãc nhá lßng m×nh N¬i Êy ch©n trêi KØniÖm Nhng ©m ®iÖunµo xa x«i huyÒn diÖu Vµ nô cêi ai m·i kh«ng quªn & Cãnh÷ng phót Êm ªm Sau chÆng ®êng hµnh qu©n mang nÆng Nh÷ng phiªn g¸c trong ®ªmdµi hoang v¾ng Ngän köa gi÷a rõng ai nhen nhãm lªn & N¬i Êy sao trêi long lanh nh m¾t em TiÕng sãng biÓn ®ªm®ªmbån chån nh nçi nhí C¸nh buåm ai lang thang trong s¬ng mï biÓn c¶ Tõ b×nh minh ®Õnhoµng h«n & Gãcnhá lßng t«i t¬i rãi mét c©y non Gi÷abèn bÒ mªnh m«ng c¸t tr¾ng Nh giät ma r¬i trªn sa m¹c v¾ng Gãcnhá trong lßng reo vui & L¹i trë vÒ gãc nhá lßng t«i Mét m×nh khi tr¸i tim yªn tÜnh Xo¸ ®inh÷ng dµy vß ch¸y báng 39
§Ól¹i trÇm t - tu viÖn cña t©m hån & H·y ®Ócho lßng nhÑ nhâm h¬n H·y ®Ót©m hån thanh th¶n h¬n H·y ®Ót×nh yªu kh«ng cßn biªn giíi CHØcã nçi buån trong t«i vÉn xanh vêi vîi & B¹n lµ ai ngêi ®ang®äcth¬ t«i Cãbao giê hoµi c«ng ®it×m cho m×nh mét chót Êm ªm trong nh÷ng niÒm vui Cãc¶m th«ng thÊy trong lßng m×nh mét gãc trêi nho nhá N¬i nh÷ng kÜ niÖm thuë nµo ch¼ng cßn nhí n÷a Vµ nh÷ng vui buån nµo dÔ quªn ®i §µ n½ng Quy nh¬n Nha trang 7 / 1975 KST
40
41
Con thuyÒn trªn dßng s«ng Tuæi th¬ (1)
TÆng X.L. “...Trë l¹i HuÕ th¬ng Bµi th¬ viÕt trong chiÕc nãn...” §· bao lÇn t«i say mª , lÆng nghe ©m ®iÖungät ngµo bµi ca Êy Giao c¶m quª h¬ng ?.. Hay v× bãng h×nh xa mê cña c« g¸i HuÕ ,t«i vÉn thÇm m¬... & H«m nay vÉn ©m ®iÖukia ,mµ c¶m xóc trong t«i cã g× s©u th¼m xèn xang h¬n Cãph¶i v× t«i ®·gÆp Em - c« g¸i HuÕ tha thít ,dÞu dµng ,®»mth¾m Hay v× nh÷ng nçi buån cña t«i , mµ Em ®·v« t×nh mang ®Õn? Hay v× nhõng bÊt ngê , mµ ta kh«ng bao giê biÕt tr íc ®îc trong Cuéc®êinµy? & ¥ Em cã chót g× thËt trong s¸ng ,trÎ trung lµm t«i nhí ®ÕnTuæi trÎ cña m×nh Tuæi th¬ cña t«i ... T«i thêng nhí vÒ víi mét c¸nh buåm trªn dßng s«ng ªm ¶. Vµ b©y giê , Em lµm t«i thÊy l¹i Tuæi th¬ cña m×nh mét c¸nh buåm trªn dßng s«ng xø HuÕ ¤i s«ng H¬ng xa x«i Ngµy cha biÕt Em , t«i tõng ®iqua ,hê h÷ng , ®·bao lÇn. & T«i hÑn mét ngµy, sÏ d¾t Em ®iqua nh÷ng con ®êng, nh÷ng hµng c©y Hµ néi Mïa Thu rùc rì n¾ng vµng. §Ósèng l¹i bªn Em c¸i c¶m gi¸c cña H«m qua, cña nh÷ng ngµy th¬ trÎ. Vµ sÏ cã mét ngµy, Em sÏ dÉn t«i ®iqua dßng s«ng xø HuÕ. §Ódßng s«ng.. c©y cÇu.. thµnh phè cña Em còng sÏ thµnh mét phÇn cña Tr¸i tim t«i 42
Hµ néi . Th¸ng 9 n¨m 2000
Tuæi th¬ T«i trë vÒ ®©yxø së cña ngµy xa Nh cña Tuæi th¬ ªm ®ÒmgiÊc méng N¬i ®©yb¾t ®Çu vµ còng lµ kÕt thóc cña t×nh yªu trong t«i trµn ®ÇybiÓn sãng Ng¹c nhiªn vµ hê h÷ng , t«i ®i,nh×n l¹i nh÷ng h«m qua.
H«m qua Ch¼ngbiÕt bao giê t«i sÏ quªn C¶m gi¸c khi cÇm l¸ th Em .L¸ th ®µutiªn Buæi chiÒu mïa hÌ n¨m Êy. C¶m gi¸c nh tõ mét giÊc m¬ rÊt xanh vµ th¼m s©u bõng thøc dËy TÊt c¶ chØ lµ ¶o méng chãng qua. ¤c ®¶o®·biÕn ®i, ch¼ng ®Ól¹i dÊu vÕt g× Vµ cßn ®©ysa m¹c c¸t nãng c»n kh« & Lóc Êy t«i ®·c¨m ghÐt Em Bëi Em ®·lµm ®ævì cña t«i nh÷ng g× t¬i xanh , lµm mÊt ®itÊt c¶ Nhng cã thÓ nµo kh¸c n÷a NÕu t«i vÉn cßn yªu ,tr¸i tim lµm sao chÞu næi nçi ®ín®aukia Thêi gian ®·gióp t«i quªn ®i®«im¾t cña Em Giê ®©yt«i ch¼ng cßn ph¶i b¾t tr¸i tim m×nh c¨m thï Em n÷a Im lÆng nhí l¹i nh÷ng kØ niÖm thuë nµo ,xóc ®éngmµ ch¼ng cßn ®au®ín Im lÆng mØm cêi. ¤i thêi gian ..Tuæi th¬ .. TÊt c¶ ®·qua ®i 43
Nh÷ng con thuyÒn Nh÷ng con thuyÒn trªn biÓn gÆp nhau ChØmét lÇn ®Óråi xa ®im·i Nhng h×nh bãng nh÷ng ngµy xa cò Êy SÏ m·i vÉn cßn Vµ sãng trªn biÓn Sãng gi÷a lßng thuyÒn chØ lµm cho vïng biÓn Êy m·i kh«ng quªn & Trªn biÓn nh÷ng con thuyÒn lªnh ®ªnh. Ngµy mai Sãng biÓn sÏ ®a vÒ ®©u, nµo biÕt. Ngµy mai. Tõ bao ch©n trêi xa kh¸c. §Éu ch¼ng thÓ trë vÒ h·y nhí tíi bÕn xa. & D¶i bê ®Çyn¾ng cña Tuæi th¬ Cãc¶ th¸c tr¾ng rÐo gµo vµ dßng s«ng xanh ªm ¶ §Óråi nh÷ng khi m©y ®encña c¬n gi«ng bao trïm bÇu trêi trªn biÓn c¶ Nh÷ng con thuyÒn ®ivµo c¬n b·o l¹i nhí vÒ n¬i xa Êy N¬i ®·®Ól¹i nh÷ng g× t¬i m¸t nhÊt cña Cuéc ®êi
KST 1974 - 75
44
Con thuyÒn trªn dßng s«ng Tuæi th¬ (2)
1974 - 1980 …"Dßng s«ng tuæi th¬ cã cßn trong giÊc méng khi cuéc ®êibao ®æithay"
I H«m qua Kh«ng biÕt bao giê t«i sÏ quªn C¶m gi¸c khi cÇm l¸ th em - l¸ th ®Çutiªn Buæi chiÒu mïa hÌ n¨m Êy. C¶mgi¸cnh tõ 1 giÊcm¬rÊt s©u, vµ th¼mxanh bõng tØnh dËy TÊt c¶ chØ lµ mét ¶o ¶nh tho¸ng qua èc ®¶obiÕn ®ich¼ng ®Ól¹i vÕt g× Vµ ®©y- sa m¹c c¸t nãng c»n kh« Ch¼ngcÇn g× ®©u,khi Êy t«i ®·c¨m ghÐt em V× em ®·lµm ®ævì cña t«i nh÷ng g× t¬i xanh lµm mÊt ®itÊt c¶ Nhng còng cã thÓ nµo ≠ ®i®îc n÷a nÕu t«i cßn yªu em, tr¸i tim lµm sao chÞu næi nçi ®ín®aukia * * * T«i yªu em - vµ t«i ®·c¨m ghÐt em §ÓhiÓu h¬n - ®iÒu®ãsÏ x¶y ra 45
khi tr¸i tim cßn ho¶ng lo¹n NÕu t«i ®·ch¼ng yªu em nh vËy Th×tÊt c¶ qua ®isÏ nhÑ nhµng - cã lÏ chØcßn c¸i l¹nh lïng th«i. * * * Thêi gian ®·gióp t«i quªn ®i®«im¾t cña Em Vµ giê ®©y,t«i ch¼ng cßn ph¶i biÕt tr¸i tim m×nh c¨m thï Em n÷a Im lÆng nhí l¹i nh÷ng kû niÖm buæi nµo xóc ®éngmµ ch¼ng cßn ®au®ín Im lÆng mØm cêi - «i T×nh yªu tuæi th¬… tÊt c¶ ®·qua ®i
II Tuæi th¬ Cuéc ®êi,b»ng c¸i kh¾c nghiÖt cña m×nh sÏ cho em biÕt T×nh yªu CãthÓ, khi Êy Tuæi th¬ ®·tr«i xa vÒ qu¸ khø Tuæi th¬ trong c¸i mµu xanh mu«n thña Cãcßn lµ mÇu cña T×nh yªu h«m nay * * * Khi mÆt trêi mïa hÌ bõng ch¸y ë trong tim em L¹i lµ Tuæi Th¬ hiÖn vÒ xao xuyÕn nhÊt ThÕ ®Êy,cuéc ®êikh¾c nghiÖt Cãbao ®iÒuph¶i tr¶ gi¸ thêi gian * * * Ngµy mai, nghÜ l¹i Tuæi Th¬ biÓn xanh T«i kh«ng cßn ®au®ín,nh xa, thÊy Tuæi Th¬ cña m×nh thiÕu em trong ®ã T×nh yªu t«i cßn ®©yvíi nh÷ng con ®êng ta ®i ngµy nhá Ch¾cem råi còng sÏ yªu con ®êng, vµ hµng c©y Êy nh t«i 46
II I Nh÷ng con thuyÒn BiÓn réng bao la - nh÷ng con thuyÒn ®ivÒ ®©u Ngµy mai sÏ ë n¬i nµo t×m c¬n b·o biÓn rÐo gµo hay 1 z¶i bê ®Çyn¾ng Ngµy mai, dï ë n¬i ®©u,®õngquªn chèn ch©n trêi kia, xa th¼m Tuæi th¬ - n¬i ra ®icña nh÷ng con thuyÒn trªn biÓn, h«m nay * * * Cãnh÷ng con thuyÒn trªn biÓn gÆp nhau ChØ1 lÇn ®Óråi xa m·i Nhng nh÷ng h×nh bãng cña nh÷ng ngµy xa Êy SÏ m·i cßn Vµ sãng trªn biÓn c¶, trong lßng thuyÒn, chØ lµm nh÷ng dÊu cò kh«ng quªn * * * Nh÷ng con thuyÒn trªn biÓn tha ph¬ng Sãng biÓn ®a vÒ ®©u,nµo biÕt tríc Ngµy mai tõ bao ch©n trêi xa kh¸c DÉu ch¼ng trë vÒ h·y nhí bÕn xa * * * D¶i bê ®Çyn¾ng cña Tuæi Th¬ Cãc¶ c¸t tr¾ng rÐo gµo vµ dßng s«ng xanh ªm ¶ §Óråi nh÷ng khi m©y ®encña c¬n gi«ng bao trïm bÇu trêi trªn biÓn c¶ 47
Nh÷ng con thuyÒn vµo b·o, l¹i nhí vÒ n¬i xa Êy n¬i ®·göi l¹i nh÷ngg×t¬i m¸t nhÊt cñaCuéc§êi.
IV. H«m nay Cuéc ®êi®·lín lªn , thêi gian cø tr«i TÊt c¶ sÏ thµnh kû niÖm Nhí l¹i nh÷ng ngµy qua, zê ®©yt«i c¸m ¬n Em ®·cho t«i c¶ nh÷ng ®ín®autrong tim vµ niÒm vui bÊt tËn Mong Cuéc ®êisÏ lµm cho Em tr©n träng nh÷ng c¸i ®·qua * * * §· l©u råi, §«i m¾t ch¼ng cßn chËp chên trong giÊc ngñ cña t«i Mµ h«m nay t«i bçng nhí tíi em, t×nh yªu xa xa cña m×nh - C¸i buæi ban ®Çuxao xuyÕn Êy Bëi tÊt c¶ nh÷ng h¹nh phóc vµ ®ín®aukhi xa giê míi thËt lµ cña t«i, trong tr¸i tim l¹nh lïng löa ch¸y Bëi tÊt c¶ nh÷ng c¸i ®ãlµ Cuéc §êi, vµ cuéc ®êi dï bao thay ®æi vÉn rÊt nªn yªu
October 1974 23 Birth day. Lonely th
48
Buæi s¸ng l¹nh mïa §«ng Ba lan
...Buæi s¸ng l¹nh mïa §«ng Ba lan Vïng nói S«lina . Anh b¨ng ph¶n chiÕu trªn mÆt hå tuyÕt tr¾ng Trong ¸nh mÆt trêi dÞu dµng ,bíc ch©n ai bªn t«i im lÆng §iÖu nh¹c .. nô cêi.. l¾ng ®ängkh«ng lêi ¤i Balan.. N¨m n¨m .. Mét phÇn cña ®êit«i Saot«i cø m·i nhí vÒ c¸i buæi s¸ng l¹nh Mïa ®«ngÊy... & Nhí Warszawa mét ngµy t«i ®Õn S¬ng tr¾ng ®©u?chØ thÊy n¾ng trµn trªn nh÷ng ngän b¹ch d¬ng LÇn ®Çutiªn ®ixa.T«i thÊy m×nh l¹c vµo miÒn ®Êtl¹ Bµng hoµng ,tëng ®angbíc vµo trang chuyÖn Andexen & Nhí Ba lan n¨m mïa Thu vµng ®·qua ®i Nh÷ng hµng c©y nh tranh Lª vi tan,nh÷ng c«ng viªn rông ®Çyl¸ ®á 49
Nh÷ng con ®êng thªnh thang ,nh÷ng tÊm lßng réng më T«i ®i mµ th¼m s©u trong lßng lµ nçi c« ®¬n & T«i nhí Stegna .C¸nh h¶i ©u trªn bê Ban tich xa x«i BiÓn x¸m l¹nh. Mïa §«ng ®Çutiªn, Nh÷ng c¶m gi¸c buån vui lÉn lén Kh«ng khÝ Êm cóng tiÕng nh¹c TrÞnh c«ng S¬n ®îm buån trong nh÷ng c¨n nhµ gç Mïi cña biÓn,l¸ th«ng,mïi bÕp Ba lan lµ l¹.. TÊt c¶ cßn ®©y, nh võa míi h«m qua... & Nh÷ng mïa Xu©n b·i cá në ®Çyhoa Nh÷ng mïa HÌ nång nµn .Mïa §«ng c¶nh vËt ch×m trong mµu tuyÕt tr¾ng Nhí dßng s«ngVisla.. Bemowo ®¹i lé Gordzewski qu¸n ¨n nhá bªn ®êng mét chiÒu t«i ®Õn Trß chuyÖn b©ng qu¬ víi ngêi b¸n hµng vui tÝnh vµ ngµy h«m sau t«i ®·trë vÒ Nhµ. & Nh÷ng ngêi B¹n ph¬ng xa nay ®·ë gãc trêi nµo CãbiÕt chiÒu nay t«i nhí vÒ chèn cò Warszawa .. Ba lan.. Mét qu·ng ®êit«i – Ng«i nhµ cña B¹n ®·thµnh miÒn §Êt Nhí Dï ai biÕt ngµy mai ta cã dÞp trë vÒ ? KST.Hai mïa ®«ng 1987-1999
50
C¸i LÝ trong Cuéc sèng NghÖ thuËt ra quyÕt ®Þnh
BiÖn chøng cña t duy
C¸c cuéc trao ®æi, vµ cuèi cïng, dßng ch÷ nghiªng viÕt bªn lÒ trang giÊy (ë Hotel Shangrila)cña anh ®·cho t«i 1 d©y dÉn lèi míi cho 1 sè vÊn ®Òcò : C¸i LÝ trong Cuéc sèng. ‘ Trong 1 sè mèi quan hÖ Anh-Em, Cha-MÑ-Con, Vî-Chång. . . khã mµ ph©n ®Þnh ‘®óng -sai ‘, ’ph¶i - tr¸i ’, ’hay dë’. . . chØ cã thÓ nãi ‘cã t×nh c¶m 0 ?’, ’cã tr¸ch nhiÖm kh«ng?’.. . Trong c¸c mèi quan hÖ kh¸c còng vËy chØ cã thÓ nãi ‘cã thÝch hay kh«ng?’, ’cã chÊp nhËn ?’, ‘ cã dÔ chÞu hay kh«ng?‘.. . (LT). ë ®©y nãi vÒ ®¸nh gi¸ nh×n nhËn c¸c øng xö, c¸c quyÕt ®Þnh(Q§) trong CS,víi ngêi nµy ngßi kh¸c, trong c¸c hoµn c¶nh (rÊt ®ad¹ng, rÊt phong phó, rÊt m©u thuÉn, Ðo le, tr¸i ngang.. ) cña CS. T«i muèn më réng vµ ®µobíi thªm ý táng nµy, theo nhiÒu khÝa c¹nh. C¸cøng xö theo t«i, còng chØ lµ c¸c Q§- nh÷ng Q§ nho nhá trong 1 t×nh huèng tøc thêi. VËy chung quy l¹i, chóng ta sÏ bµn vÒ c¸ch thøc, tiªu chuÈn ®Ó®¸nh gi¸ 1 Q§ (Tõ nhá tíi lín), trong CS. CSho¹t ®éng cña 1 con ngêi, kÓ c¶ nh÷ng kÎ kh«ng cã ý thøc nhÊt còng lµ 1 chuçi nh÷ng quyÕt ®Þnh: ®ónghay sai ?d¹i dét hay kh«n ngoan? Ngu muéi hay s¸ng suèt? Cãnh÷ng c¸i, 1 vµi tr êng hîp, cã thÓ ph©n ®Þnhngay, nhng còng cã nh÷ng Q§lµm ®au®Çuc¶ ngåi ra Q§lÉn c¸c ‘nhµ quan s¸t - b×nh luËn’. Tríc hÕt chóng ta sÏ xÐt tr êng hîp chung, sau ®ãmíi ®i vµo c¸c tr êng hîp ®Æc biÖt trong d©y dÉn lèi cña TC. Muèn ®¸nh gi¸ ®óng ®¾n 1 Q§, ta kh«ng thÓ t¸ch rêi hoµn c¶nh nh ng quan träng nhÊt lµ ®éng c¬ cña Q§ nµy. Ngêi xa cã c©u ‘ Cã t×nh cã lÝ ’(hay ‘‘ Cã lÝ ’Cã t×nh ’ tuú theo nÆng nhÑ). VËy c¸i g× lµ T×nh ? c¸i g× lµ LÝ? Cã T×nh cã LÝ lµ ®ñ?Cã ph¶i bao giê còng ra Q§ thÊu t×nh ®¹t lÝ ®îc kh«ng? §ã chÝnh lµ c¸c tiÓu ®Òmµ ta sÏ th¶o luËn b©y giê.
Ai còng biÕt, b»ng KN cay ®¾ng trong C§ m×nh r»ng rÊt nhiÒu khi T×nh kh«ng ®ivíi LÝ ®îc. Vµi TD: TD A- «ng b¹n quý biÕt m×nh cã X×n hái mîn ®ì!GËt th× biÕt lµ Kh«ng ph¬ng v·n håi L¾cth× V« T×nh qu¸ ? ThÕ lµ : 51
(1) ph¶i nãi th¸c (dèi ) lµ ®·(sÏ)dïng vµo viÖc §¹i sù nµo ®ã. (2) Cho «ng b¹n quý mét lêi khuyªn ngµn vµng, r»ng tiªu x×n cña m×nh tù lµm ra míi síng (!) (3) Nh¾m m¾t cho vay, x¸c ®Þnhlµ GoodBye my Mon. (4) Gi¶i ph¸p Trung dung : cho vay (hoÆc tÆng lu«n) 1 phÇn th«i. ( 30% ch¶ h¹n) KiÓu nµo còng kh«ng æn! Thªm vµi c¸i ‘NÕu nh’ th× míi ®îc, ch¶ h¹n: - NÕu «ng b¹nlµ ngêi cã nguyªn t¾c. - NÕu æng cÇn cho chuyÖn ch¸y nhµ chÕt ngêi. - NÕu kh¶ n¨ng TµichÝnh cña b¹n lµ ‘V« t ®i’(Nhng «ng b¹n còng kh«ng ph¶i lµ lo¹i dïng tiÒn ®Ó§Ò®ãmhay ChÝchcho¸c) - V. v.. Nhng khæ nçi thêng ta ph¶i ra Q§ víi nh÷ng ®èi t¸c ‘rÊt ®êi thêng ‘ kh«ng cã ®îc mét trong c¸c ‘NÕu’ ë trªn. VËy lµ bÕ t¾c. TD B/ Quý tö míi 17, ®ßi bè mua cho c¸i xÕ næ (®ÓhuyÕnh víi b¹n, hay ®¸nh vâng). Ngay c¶c khi kh¶ n¨ng TC cña bè lµ v÷ng vµng, còng khã Q§: - ¤ng bè chiÒu con, dÔ d·i sÏ lµm theo 3/ - ¤ng bè nghiªm kh¾c se theo 2/= 1 bµi ®¹o®øc+Tõchèi th¼ng thõng - 1 ¤ng bè kh¸c, nh©n dÞp nµy, treo gi¶i cho k× thi tèt nghiÖp s¾ptíi cña «ng quý tö, vèn kh«ng cã c¸ch nµo ch¨m häc. - vv.. . Còng ph¶i cã vµi c¸i ‘NÕu nh ‘d¸n cho «ng con th× míi cã Q§ hîp t×nh hîp LÝ ®îc. Nhng bao nhiªu «ng bè cã ®îc «ng con nh vËy??? TD 3. B¹n cã 1 gia ®×nh ªm Êm, HF, hay chÝ Ýt lµ hËu ph¬ng æn ®Þnh ®Óyªn t©m ho¹t ®éngXH. Råi 1 ngµy ®Ñptrêi, b¹n gÆp 1 ®èitîng, mµ chØ Ýt phót tiÕp xóc còng ®ñthÊy ®óng(gÇn ®óng) lµ c¸i mµ’ ta mong chê c¶ C§’. ThÕ lµ CS2 mÆt b¾t ®Çu,gay nhÊt lµ khi §T còng cã c¶m gi¸c gièng nh B¹n. Riªng t×nh thÕ nµy ®·lµ 1 th¸ch thøc lín cho kh¶ n¨ng quyÕt ®Þnhcña B¹n!Cha nãi khi Nµng l¹i tá ra ®aukhæ, hay gîi ý xa x«i ®Õn1 cuéc CM. 52
Kh«ng cÇn liÖt kª c¸c Gi¶i ph¸p cã thÓ nh c¸c TD tr íc, cã thÓ thÊy ngay lµ kh«ng cã 1 quyÕt ®Þnh nµo lµ hoµn h¶o trong bèi c¶nh nµy. V. v.. vµ v. v.. . VËy lµ chóng ta thêng ph¶i ra Q§ khi c¸c ®iÒu kiÖn bê lµ m©u thuÉn, cã tÝnh bÕ t¾c, kh«ng 1 Q§ nµo cã thÓ ®ñT×nh vµ LÝ. Nhng kh«ng cã lèi tho¸t (kh«ng thÓ tr¸nh nÐ hay ho·n binh m·i), Q§vÉn cø ph¶i ph¸t ra !ThÕ míi chÕt! Tãm l¹i trong CS, chóng ta vÉn cø ph¶i (vµ lu«n lu«n lµ vËy), ra 1 Q§, dï nã kh«ng hoµn chØnh, nöa vêi hay mÐo mã, hoÆc mang tÝnh tranh c·i: víi anh A th× thÕ lµ t¹m ®îc, anh B th× ph¶n ®èikÞch liÖt vv.. . VËy th× khi Êy chóng ta ra Q§theo c¸ch nµo, tiªu chuÈn g×?? C©u hái nghe chõng hãc bóa Êy l¹i cã lêi gi¶i thËt tÇm thêng : theo c¶m tÝnh . Con ngêi kh«ng ph¶i lµ 1 m¸y tÝnh, c¸c Q§ cña Nã bÞ ¶nh hëng C¶m tÝnh. §©y kh«ng h¼n lµ c¸i khÝa c¹nh T×nh (®èi lËp víi LÝ ) ®ÒcËp ë trªn.
C¶m tÝnh lµ mét c¸i g× lín h¬n, bao trïm h¬n lªn toµn bé CS,ho¹t ®éngcña Con Ngêi, mµ c¸c Q§ lµ 1 phÇn quan träng trong ®ã.ChÝnh Nã lµ kÎ ra quyÕt ®Þnh. Dï kh«ng ý thøc ®îc Nã, con ngêi lu«n sèng díi sù kiÓm so¸t 100% cña C¶m tÝnh, kÓ c¶ nh÷ng hµnh ®éngmang tÝnh lÝ trÝ nhÊt. 1/ Cuéc sèng víi t«i chØ lµ 1 chuçi c¸c c¶m xóc.. 2/ T«i hµnh ®éng(Q§)chØcÇn kh«ng thÑn víi lßng.. 3/ T«i thÊy h¹nh phóc khi hµnh ®éng (quyÕt ®Þnh)nh vËy.. (Cã thÓ lµ 1 Q§ rÊt ngang tr¸i, v« lÝ vêi nhiÒu ngêi.. ). 4/ T«i hµnh ®éngtheo c¸c nguyªn t¾c sèng cña m×nh, t«i chung thµnh víi Chóng, tin tëng vµo TÝnh ®óng ®¾n (V¹n n¨ng?)cña cña Chóng. 5/ Tinh thÇn Céng s¶n (Lßng yªu níc, ý thøc ®¹o®øc,T c¸ch con ngêi TruyÒn thèng Gia ®×nh,NiÒm tù hµo NghÒnghiÖp vv.. . )buéct«i hµnh ®éngnh thÕ.. §ã lµ 1 vµi thÝ dô vÒ C¶m tÝnh trong CS. KÓ c¶ 2 thÝ dô cuèi cïng còng chØ lµ C¶m tÝnh. C¸c nguyªn t¾c sèng, Tinh thÇn Céng s¶n, Lßng yªu níc, ý thøc ®¹o ®øc, t c¸ch con ngêi ®·®i vµo tiÒm thøc, (ngÊm vµo m¸u nh ngêi ta nãi) vµ th«i thóc c¸c hµnh ®éng. 53
C¸i khã lµ lµm cho c¶m tÝnh cña m×nh bÞ chi phèi bëi 1 T×nh c¶m lín, mµ t×nh c¶m lín Êy l¹i cã c¬ së duy lÝ (Lßng yªu n íc, CNCS, TÝnh nh©n v¨n, hay c¸c Nguyªn t¾c sèng, ®¹i diÖn cho NÒn V¨n Minh cæ ®iÎn hay hiÖn ®¹i.. ) Cßn c¸c trêng hîp kh¸c, Q§mang c¶m tÝnh hiÓu theo nghÜa th«ng thêng: T«i Q§, vµ c¶m thÊy HF, thÊy nhÑ nhâm, thanh th¶n. . . khái cÇn nãi nhiÒu (cã thÓ Q§ nµy lµm nhiÒu ngêi kh«ng thÓ c¶m thÊy HF, thÊy nhÑ nhâm, hay thanh th¶n chót nµo !!). Nhng còng tuú theo møc ®éphøc t¹p cña t×nh huèng vµ ®ém¹nh, ®échÝn cña tÝnh c¸ch, 1 ngêi cã thÓ Q§xong mµ vÉn day døt, b¨n kho¨n.. ChØcã thÓ nãi, lµ: ra Q§nµy, t«i thÊy nhÑ nhâm h¬n c¶, ’ph¶i’ h¬n c¶’. Ch÷‘ph¶i’ ë ®©yl¹i kh«ng lµ c¸i LÝ, mµ chØ ®¬ngi¶n lµ c¶m gi¸c hîp lÝ . ( còng chØ lµ c¶m tÝnh) Kh«ng hiÓu t«i ®·Chøng minh ®îc cho anh hay cha, r»ng mäi Q§ cña chóng ta, trong CS, trong ®êi thêng vµ nhiÒu khi c¶ trong 1 sè ho¹t ®éng chuyªn m«n thßng lµ c¶m tÝnh ! (Nh ng ë ®©y ph¶i hÕt søc thËn träng: Trong chuyªn m«n trong KH KT&CN nÕu ®Ó c¶m tÝnh chi phèi lµ chÕt, LÜnh vùc nµy t¹m thêi ta kh«ng ®éng®Õn.) Mµ c¶m tÝnh th× phô thuéc chÆt chÏ vµo c¸ tÝnh cña mçi con ngêi. C¸ tÝnh, ®Õnlît nã, l¹i lµ 1 s¶n phÈm phøc t¹p cña Di truyÒn (Tö vi?), hoµn c¶nh XH, M«i tr êng, B¹n bÌ, Gia ®×nh... Ngoµi C¶m tÝnh ra, cßn g× cã thÓ lµ tiªu chÝ chung cho c¸ch ra Q§ cña nh÷ng con ngêi rÊt phøc t¹p. rÊt kh¸c nhau, nhiÒu khi m©u thuÉn víi nhau vµ víi chÝnh m×nh ?. CÇnnãi réng thªm, r»ng trong 1 XH æn ®Þnh,V¨n minh, träng lÝ tëng cã rÊt nhiÒu ngêi d¹ng 4/ vµ 5/
54
C¸c d¹ng 1/2/3/ lµ r©t kh«ng æn ®Þnh, nhÊt lµ trong XH giao thêi biÕn ®éng, mang tÝnh phô thuéc vµo tõng c¸ thÓ. Cßn cã thÓ cã sù pha trén gi÷a 1/2/3 vµ 4/ hoÆc5/ 1 c¸ch tinh vi, phøc t¹p.. trong 1 con ngêi. RÊt nguy h¹i khi cã nhiÒu kÎ nãi: T«i c¶m thÊy kh«ng thÑn víi lßng khi ra Q§, t«i c¶m th©y HF, thanh th¶n.. trong khi cã qu¸ nhiÒu ngêi liªn quan l¹i kh«ng HF, bÞ x©m ph¹m (quÒn lîi hay danh dù) v× c¸c Q§ cña lò nguþ QTö (®¹o®øcgi¶, trÝ thøc lu manh ho¸) nµy. Cßn l¹i lµ nh÷ng kÎ v« thøc, Q§ theo c¸c c¶m tÝnh nhá nhoi, tÇm th êng, kÕt qu¶ cña nh÷ng phÐp tÝnh sè häc, so s¸nh. . . rÊt ®¬ngi¶n, kh«ng mÊy khi vît xa h¬n miÕng ¨n, manh ¸o, tiÒn vµ Girls. §Ó hiÓu râ h¬n vÊn ®Ò,ta thö mæ xÎ 1 c¸ch kh¸c: C¸i g× x¶y ra trong 1 con ngêi khi anh ta ra 1 quyÕt ®Þnh . C¶m tÝnh t¸c ®éngcô thÓ nh thÕ nµo ? Ai còng cã 1 bé tiªu chuÈn ®Ótù ®¸nh gi¸ c¸c Q§ cña m×nh, kÓ c¶c nhng kÎ v« t lù nhÊt. Thêng lµ (Tõ thÊp lªn cao) 1/ Q§nµy cã lîi (h¹i) g× cho ta?Cã hËu qu¶ thÕ nµo? 2/ Q§ nµy cã lîi (h¹i) g× cho ai ?(®Çutiªn lµ nhõng ngêi cã liªn quan, ngêi th©n, gÇn gòi.. ) 3/- Q§nµy cã tiÒn lÖ cha? (Trêng hîp ®·tõng gÆp?) 4/- Q§nµy cã ®óngtheo chuÈn mùc hµnh xö hiÖn t¹i ?3 5/- Q§nµy 6/- Q§ nµy cã vi ph¹m (trùc tiÕp vµ gi¸n tiÕp) c¸c Nguyªn t¾c c¬ b¶n (NTCB ) kh«ng? C¸cNTCBlµ c¶c 1 vÊn ®Ò,ë 1 sè ngêi chóng rÊt nhiÒu, rÊt cô thÓ ( Trung-HiÕu -TÝn -NghÜa -Nh©n -Dòng-§øc-LÔ vv.. ), ë 1 sè ngêi kh¸c chØ cã 1 vµi NT thËt chung (TD:ChØ cÇn t¨ng Tæng lîng HF cña Nh©n lo¹i!! Hay mäi bg¬ig ®Òuvui). C¶m tÝnh sÏ rÊt nhanh ra 1 Q§, chñ thÓ sÏ ngay lËp tøc (trong tiÒm thøc, v« thøc, hay cã ý thøc râ rµng) ®èi chiÕu Q§ víi c¸c tiªu chuÈn kÓ trªn vµ tù cho ®iÓm. Q§ nÕu kh«ng ®¹t (vi ph¹m nhiÒu tiªu chuÈn qu¸ )sÏ ph¶i lo¹i bá, c©n nh¾c ®Óra 1 Q§ kh¸c. Vµ cø thÕ. Nãi th× chËm lµm th× nhanh, trong kho¶nh kh¾c cã thÓ hµng lo¹t Q§ ®îc ph¸c ra vµ l¹i bÞ g¹t ®i cho ®Õn1 Q§ tho¶ ®¸ng nhÊt =Ýt vi ph¹m nhÊt (C¶m gi¸c dÔ chÞu nhÊt ). 55
Thêng ®asè c¸c t×nh huèng trong CSlµ c¸c tr êng hîp ®·x¶y ra, ®îc lÆp l¹i, ®·cã nghiÖm cè ®Þnh, ®¬ngi¶n, ai còng biÕt vµ lµm nh vËy. ChØ1 sè Ýt c¸c t×nh huèng kh¸c thêng, kh«ng cã khu«n mÉu míi ®ßi hái ph¶i xö lÝ. Vµ khi nµy míi thÓ hiÖn TÝnh c¸ch cña ®¬ng sù. Vµ ngêi ta kh¸c nhau lµ ë nh÷ng lóc ®ã. Kh¸c nhau lµ do sè l îng vµ chÊt l îng (®é s©u) c¸c tiªu chuÈn øng xö trong Tõ ®iÓn øng xö cña m×nh, còng nh viÖc ®ÒcËp xem xÐt c¸c tiªu chuÈn cã Nghiªm kh¾c kh«ng? CãkÎ chØ cã 1. 2 tiªu chuÈn s¬ ��¼ngnhÊt vµ cø thÕ ra Q§. Cã ngêi tù lµm nÆng hµnh lÝ cuéc ®êi m×nh b»ng hµng lo¹t c¸c NgT¾c, c¸c cÊm kÞ, vµ cø loay hoay khi ph¶i nhanh chãng ra 1 quyÕt ®Þnh. Cãngêi háng viÖc v× qu¸ Ngt¾c, trë thµnh cùc ®oan. CãkÎ vÏ ra cho ngêi ta thÊy hµng l« NT cña m×nh, nhng khi Q§th× chØ theo nh÷ng NT nµo cã lîi cho b¶n th©n h¾n. §Ó ®Þnh lîng h¬n c¸ch c©n mh¾c ®¸nh gi¸ hay, theo ng«n ng÷ KT, cho ®iÓm (TÝnh ®iÓm) 1 Q§ (gi¶i ph¸p )ta xÐt kh¸i niÖm Träng sè cña 1 tiªu chuÈn vµ Hµm ®¸nh gi¸. Minh ho¹ b»ng 1 TD ®¬ngi¶n ho¸ : 3 ngêi cã bé tiªu chuÈn gåm: A
G1- Lîi léc
B
KL
C
10
7
2
G2- Danh väng
KDD
10
10
G3- Danh dù
KDV
6
10
NT(>>)
8
NT
G4- T×nh nghÜa
KTN
10
G5- ý thøc XHéi KXH G6- §¹o ®øc
K§
7
10
8
9
5
NT NT
V. v.. . . Con sè ghi trong b¶ng lµ träng sè( møc ®équan träng )cña tiªu chuÈn t¬ng øng. NT lµ träng sè v« cïng lín (>>) cã nghÜa lµ träng sè nµy mang tÝnh Nguyªn t¾c, kh«ng thÓ vi ph¹m. Ta xÐt cô thÓ h¬n c¸ch tÝnh ®iÓm(®¸nhgi¸). Hµm ®¸nh gi¸ F lµ tæng gi¸ trÞ cña tõng tiªu chuÈn nh©n víi träng sè t¬ng øng cña nã. F§G= KL. g1+KDD. g2 + KDV. g3 + KTN. g4 + KXH. g5 + K§. g6.. 56
ThÝ Dô 1 Q§ mang l¹i lîi lµ g1=4 (®¬nvÞ ®o100 USDch¶ h¹n), Q§ nµy kh«ng ¶nh hëng c¸c gi¸ trÞ ®¹o®øc,XH, v. v.. (g2=0, g3=0, g5=0, g6=0) chØ cã lµm ‘mÊt t×nh nghÜa‘ 1 chót (g3=- 2)(DÊu©m ‘ - ‘ lµ MÊt, + lµ ®îc) Ta cã hµm F cho 3 ngêi nµy nh sau Fa = 10. 4 - 10. 2 = 20 Fb = 7. 4 - 8. 2 = -2 Fc = 2. 4 - NT. 2 = -∝ ( ¢m rÊt lín ) Gi¶ thiÕt ë ®©yngìng chÊp nhËn quyÕt ®Þnhlµ n=15 th× A th«ng qua quyÕt ®Þnhnµy B kh«ng th«ng qua quyÕt ®Þnhnµy C KH¤NG THÓ th«ng qua quyÕt ®Þnh nµy (Vi ph¹m dï chØ 1 NT lµ phñ quyÕt). NÕu sè lîi t¨ng lªn ®Õn700 USD,A vÉn th«ng qua (Fa=50), Fb = 7. 7-8. 2 =49-16=33 >15 vît ngìng, B b©y giê ®ångý Q§ (Lîi to qu¸, quªn c¶ b¹n !!!). ThËt ®óng nh ng¹n ng÷ hiÖn ®ai : CaÝ g× TiÒn kh«ng lµm ®îc th× NhiÒu TiÒn sÏ lµm ®îc !!! C vÉn kh«ng ®ång ý v× Fc<<0 (Vi ph¹m 1 NT). Anh nµy qu¶ lµ con ngêi cã NT !!! Qua ®ãta thÊy 1 c¸ch trùc quan thÕ nµo lµ 1 ngêi cã NT (C) NÕu kh«ng cã NT dï träng sè cã lín mÊy (thÝ dô KTN=100), ChØ cÇn Lîi ®ñ lín sÏ thay ®æi Q§. Hµm ®¸nhgi¸ trong thùc tÐ, phøc t¹p h¬n nhiÒu (cã hµng tr¨m biÕn, vµ kh«ng tuyÕn tÝnh.. nh ng b¶n chÊt kh«ng thay ®æi ) nhng TD ®¬ngi¶n trªn còng ®ñ cho ta thÊy : - Kh¸i niÖm vÒ träng sè cña 1 Tiªu chuÈn - Kh¸i niÖm cô thÓ vÒ Tinh Nguyªn t¾c - Kh¸i niÖm vÒ c¸ch ®¸nhgi¸, c©n nh¾c1 Q§ - Kh¸i niÖm vÒ Lîng ®æiChÊt ®æi. (TÝnh t¬ng ®èicña 1 Q§) CÇnnãi thªm vÒ Ngìng Q§(ë ®©ynh nhau cho c¶ AB vµ C n=15) 57
Ngêi cÈn thËn ngìng sÏ cao h¬n ngêi n«ng næi (dÔ Q§). ThÝ dô A lµ ngêi cÈn thËn n=30. B lµ ngêi cùc k× cÈn thËn n=50. C lµ ngêi nhÑ d¹ n=10.
Khi nµy : B sÏ chØ Q§ khi sè lîi g1> 750 USD. (Dï cùc k× cÈn thËn, lîi lín qu¸ vÉn ch¬i !!) A vÉn quyÕt nh cò, C kh«ng thÓ duyÖt Q§ (dï nhÑ d¹). .. . . Nh vËy cã c¸i LÝ trong CSkh«ng?(Tríc LuËt ph¸p th× râ lµ cã) nhng trong CS hµng ngµy, chØ cã 1 vµi ngêi can dù, nhÊt lµ khi Ta chØ cßn §èi diÖn víi ChÝnh M×nh, c¸i LÝ ë ®©u?Hay chØ cßn c¸c C¶m tÝnh h íng dÉn mäi Q§, mäi hµnh ®éng cña Ta ? Vµ chØ cã nh÷ng ai, hµng ngµy ®Ó ý ch¨m sãc cho c¸c C¶m tÝnh cña m×nh, cho nã ph¸t triÓn lµnh m¹nh, d íi ¶nh h ëng 1 t t ëng ®óng ®¾n hay cao c¶, 1 ph ¬ng ph¸p t duy s¸ng sña, hîp lÝ míi cã thÓ hy väng r»ng trong CS X· héi cã chç cho c¸i LÝ tån t¹i. NÕu c¸c Q§lµ theo c¶m tÝnh th× cÇn g× nãi ®ÕnNghÖthuËt ra Q§??? NT ra Q§ chÝnh lµ ë chç vËn dông bé tiªu chuÈn Êy 1 c¸ch linh ho¹t s¸ng t¹o mµ l¹i kh«ng vi ph¹m c¸c Nguyªn t¾c C¬ b¶n . Cho nªn c¸c NTCB cµng Ýt cµng c« ®äng th× Q§ cµng tho¸ng : dÔ dµng mµ l¹i kh¸ trän vÑn, ®¬n gi¶n mµ dÔ ®îc mhiÒu ngêi chÊp nhËn, tù nhiªn mµ Ýt m©u thuÉn. T«i muèn kÕt thóc bµi ngÉu høng nµy t¹i ®©y, vµ g¸c 2 môc NghÖ thuËt ra Q§ vµ BiÖn chøng T duy ®ÕnlÇn sau. (T«i c¶m thÊy bÞ hë sên vµ cÇn cã ý kiÕn trao ®æi, sau khi anh ®äc) ChØcã 1 ®iÒucã thÓ nãi ngay :NghÖ thuËt (thÝ dô NT ra Q§) nhiÒu khi còng kh«ng xa vêi g× l¾m. ChØ cÇn ta ý thøc chÝnh x¸c ®îc caÝ mµ ta ®ang lµm , cã 1 vµi nguyªn t¾c c« ®äng, hµm xóc, s©u xa , cã c¸c NTCB ®Çy®ñmét møc ®énhÊt ®Þnh(c¶m gi¸c Nh©n v¨n, T×nh Yªu, KN, hiÓu biÕt vÒ Con ngêi.. . )ta sÏ hiÓu ®îc NT, tiÖm cËn NT 1 c¸ch nhÑ nhµng vµ tù nhiªn, kÓ c¶ NghÖ thuËt ra QuyÕt §Þnh.
58
59
Lµm thÕ nµo ®Ó trë thµnh ngêi KÜ S s¸ng t¹o Ph¸t triÓn - ph©n tÝch Néi dung Bµi b¸o ‘Lµm thÕ nµo ®Ó trë thµnh ngêi KÜ S s¸ng t¹o’. T¹p chÝ Ho¸ chÊt D. D. R. 1978 KST- 2001 Trong cuéc sèng, cã nh÷ng ngêi chØ xoay së ®îc víi nh÷ng t×nh huèng quen thuéc, khu«n mÉu, gÆp hoµn c¶nh míi l¹ hä lóng tóng, bÕ t¾c. Cã nh÷ng kÜ s, gÆp mét nhiÖm vô kh¸c l¹, liÒn nãi : t«i kh«ng ®îc häc ®iÒu nµy, kh¸ h¬n 1 chót lµ t×m kiÕm gi¶i ph¸p cã s½n trong s¸ch vë. vµ kh«ng ph¶i lóc nµo còng t×m ®ùoc. Nhng cã nh÷ng ngêi kh¸c, lu«n t×m thÊy c¸ch xö trÝ víi mäi t×nh huèng, ®ãlµ nh÷ng ngêi th¸o v¸t, cã ãc s¸ng kiÕn. Trong KHKT hä m¹nh d¹n, tù tin x«ng x¸o trong c¸c lÜnh vùc míi, kh«ng lóng tóng khi gÆp gÆp c¸c bµi to¸n, c¸c nhiÖm vô míi l¹, phøc t¹p, kh«ng theo khu«n mÉu, trong mét d¶i réng c¸c lÜnh vùc. T¹m dïng côm tõ Ngêi kÜ s s¸ng t¹o ®ÓchØ hä. Bµi b¸o Lµm thÕ nµo ®Ó trë thµnh ngêi KÜ S s¸ng t¹o trong T¹p chÝ Ho¸ chÊt (D. D. R. 1978) cã ®ÒcËp ®ÕnhiÖn tîng nµy. Díi ®©ylµ c¸c Ý tëng chÝnh (®îc ph©n tÝch vµ ph¸t triÓn réng thªm)cña bµi b¸o. Ngêi KÜ s s¸ng t¹o (NKSST) th êng cã (1 c¸ch v« thøc hoÆc cã ý thøc ) c¸c ®Æc tÝnh sau: 1/ Nh¹y c¶m víi c¸c vÊn ®Ò a/ Kh¶ n¨ng ®ÒxuÊt ®îc c¸c vÊn ®ÒcÇn gi¶i quyÕt. Th«ng qua th¶o luËn hoÆctù m×nh, NKSSTcã thÓ ph¸t hiÖn thÊy ngay c¸c vÊn ®Ò(míi, bÊt thêng, ®¸ngchó ý, khã kh¨n. . . )næi lªn tõ c¸c d÷ liÖu ban ®Çucña nhiÖm vô, bµi to¸n. . . b/ N¾m v÷ng ®îc c¸c yªu cÇu vµ nhËn biÕt nh÷ng khÝa c¹nh kh¸c thêng cña vÊn ®Ò(Bµi to¸n) c/ Ph¸t hiÖn c¸c thiÕu sãt, s¬ suÊt, sai lÇm (nhÊt lµ c¸c sai sãt mang tÝnh nguyªn t¾c)trong gi¶i ph¸p s¬ khëi d/ Ph¸t hiÖn c¸c mèi liªn hÖ, t¬ng ®ång,tÝnh trïng lÆp, tÝnh quy luËt 60
e/ VÒ mÆt t©m lÝ, biÕt híng sù chó ý liªn tôc cña m×nh vµo mét vÊn ®Òcha gi¶i quyÕt ®îc(tõ nhiÒu gãc ®ékh¸c nhau, nhiÒu quan ®iÓm tõ c¸c lÝ thuyÕt kh¸c nhau ). T¹o ®îc cho m×nh sù say mª cÇn thiÕt ®Õnc«ng viÖc, ®ÕnnhiÖm vô ®angchê gi¶i ph¸p. . Day døt d»n vÆt ®ªm,ngµy, c¶ trong c¸c ho¹t ®éng kh¸c, liªn tôc quan s¸t, nhËn xÐt, vµ nhiÒu khi gi¶i ph¸p ®îc tÝm ra tõ nh÷ng lÜnh vùc kh«ng liªn quan, hoÆc trong cuéc sèng, trong 1 trß ch¬i cña trÎ con v. v. . . 2/ Nhanh nhÑn vµ Linh ho¹t §©y lµ thuéc tÝnh sinh ®éng, ®¸ngquý nhÊt cña NKSST,nã cho phÐp cã thÓ ®¬ng ®Çuc¸c khã kh¨n n¶y sinh, xö lÝ c¸c biÕn ®éngkh«ng ph¶i bao giê cïng cã thÓ tÝnh to¸n hÕt, lêng tríc næi (khi ®a ra c¸c gi¶i ph¸p s¬ bé). Mét quy t¾c lµ : C¸cgi¶i ph¸p ®îc ®a ra cã thÓ ®étngét, nhng lu«n hoµn thiÖn dÇn dÇn, vµ qua nhiÒu giai ®o¹n
a/ Cã nh÷ng hiÓu biÕt réng, ®ad¹ng vµ phong phó vÒ lÜnh vùc ®ang gi¶i quyÕt vµ c¸c lÜnh vùc liªn quan (Cã thÓ kh«ng s©u, nhng ph¶i chÝnh x¸c vµ b¶n chÊt). kÓ c¶ mét sè lÜnh vùc cã vÎ nh kh«ng liªn quan.
VËt lÝ h¹t c¬ b¶n, vËt lÝ vò trô, cæ sinh häc, khoa häc h×nh sù . . . cã liªn quan g× ®Õn ho¹t ®éng s¸ng t¹o cña 1 kÜ s §iÖn tö ?. . . NKSST nh×n thÊy sù liªn quan nµy. b/ Khi cÇn thiÕt (®øng tr íc mét nhiÖm vô, 1 bµi to¸n) cã thÓ ®a ra (§Ò xuÊt ) hµng lo¹t gi¶i ph¸p, sau ®ãtù ph¶n biÖn (ph¶n b¸c, chän läc) ®Ólo¹i bá c¸c gi¶i ph¸p kh«ng (hoÆcÝt )kh¶ thi. c/ Kh«ng tù ®ãngkhung (h¹n chÕ) c¸c suy nghÜ, suy luËn trong mét lÜnh vùc nhÊt ®Þnh(t duy kho¸ng ®¹t) - Khi ®øngtr íc 1 nhiÖm vô cã thÓ chØ ra c¸c c«ng cô cã thÓ ®Ógi¶i quyÕt (Gi¶i bµi to¸n lu«n b»ng nhiÒu c¸ch, lu«n hái §· hÕt kh¶ n¨ng cha?) - Khi n¾m trong tay 1 c«ng cô, ph¶i ý thøc ®îc ®Çy®ñvµ chÝnh x¸c c«ng cô Êy cã thÓ dïng cho nh÷ng viÖc g×. Mét thÝ dô ®îc dÉn trong bµi b¸o lµ :C©y bót ch× cã thÓ lµm ®îc g× (dïng vµo nh÷ng viÖc g×). §a sè ngêi ®îc hái chØ giíi h¹n c©u tr¶ lêi trong c¸c c«ng dông th«ng thêng: §Ó viÕt, vÏ, lµm thíc kÎ. . cïng l¾m lµ :Dïng ®ÓchÆn giÊy. HÕt! ? Nhng NKSSTcã thÓ (vµ ph¶i) chØ ra hµng lo¹t øng dông kh¸c: Kª cöa sæ, 61
Kª ch©n bµn (ghÕ)khái cËp kªnh, ruét bót ch× dïng b«i tr¬n Phec m¬ tuy, lµm ®iÖn trë, khi cÇn cã thÓ dïng lµm nhiªn liªu (cñi ®èt), thíc ®ohoÆc thËm chÝ dïng lµm vò khÝ tù vÖ khi l©m nguy!!(Ch¾clµ cßn cha hÕt). . . d/ T duy, c¸c c¬ së, c¸c luËn ®iÓmph¶i chÝnh x¸c, kh¸ch quan, tØnh t¸o, thÝch nghi DÑp bá c¸c ®ÞnhkiÕn, thö vßng ra xa c¸c lèi mßn, ph¸t huy trÝ t ëng t îng bay bæng, d¸m nghi ngê c¸c luËn ®iÓm®·dêng nh 1 tiªn ®ÒbÊt biÕn, d¸m thö nh÷ng gi¶i ph¸p l¹, thËm chÝ cã vÎ nghÞch lÝ. . ®ãlµ linh ho¹t lµ thÝch nghi. Nhng v« cïng quan träng lµ ph¶i lu«n tØnh t¸o, kh«ng m¬ hå b¶n chÊt, cã c¨n b¶n, kh«ng bÞ huyÔn hoÆc. Nguy hiÓm nhÊt lµ kh¨ng kh¨ng b¶o vÖ 1 quan ®iÓm, chØ v× m×nh ®·®ÒxuÊt ra nã. Lóc nµy kho¶ng c¸ch gi÷a Nguþ biÖn vµ suy luËn rÊt khã ph©n ®Þnh. 3/ X©y dùng mét trùc gi¸c nh¹y bÐn
X©y dùng mét trùc gi¸c nh¹y bÐn nh ng chÝnh x¸c lµ mét trong nh÷ng ®iÒu khã nhÊt.
Khi ®¸nhgi¸ 1 gi¶i ph¸p (GPcã thÓ do chÝnh m×nh ®a ra 1 gi©y tríc ®ã hoÆccña 1 ®ångnghiÖp) cÇn cã c¶m gi¸c chÝnh x¸c lµ cã kh¶ thi hay kh«ng (hiÖn thùc, cã c¬ së kh«ng? hay c¶m thÊy cã g× ®ãkh«ng æn, v« lÝ, m©u thuÉn?), nÕu kh«ng th× ë ®iÓmnµo, hiÖu chØnh ®iÓmnµy cã thÓ ®i tíi mét GP hoµn thiÖn h¬n? hay lµm c¶ gi¶i ph¸p trë nªn bÕ t¾c?Khi nµy ph¶i g¹t bá ngay vµ nhanh chãng ®a ra mét GPkh¸c. §Ò xuÊt - Ph¶n biÖn - Hoµn chØnh (HoÆc lo¹i bá-®ÒxuÊt GPkh¸c)=Qu¸ tr×nh s¸ng t¹o, Nã cø thÕ tiÕp diÔn vµ cã thÓ kh«ng chØ víi mét ng¬× mµ lµ mét cuéc th¶o luËn cëi më, râ rµng, cã ph¬ng ph¸p cña 1 nhãm ngêi trong ®ãcã c¸c chuyªn gia cña lÜnh vùc ®ãvµ c¸c lÜnh vùc Ýt liªn quan, hoÆc chØ lµ nh÷ng ngêi hoµn toµn kh¸ch quan vµ Ýt hiÓu biÕt (Ph¬ng ph¸p KÝch ho¹t n·o Brain Storm ). Mét chó ý cã tÝnh ®Æcthï cña ph¬ng ph¸p nµy lµ ®ÒxuÊt m¹nh d¹n (thËm chÝ cã vÎ viÔn t ëng, cha cÇn xÐt ®Õn tÝnh kh¶ thi), phª ph¸n (ph¶n biÖn ) th¼ng th¾n nhng x©y dùng, kh«ng chØ trÝch gay g¾t (tr¸nh tranh luËn mang mÇu s¾ct©m lÝ ai giái h¬n ai!! SÏ k×m h·m s¸ng t¹o, bãp chÕt c¸c ý t ëng t¸o b¹o).
H·y m¹nh d¹n ®ÒxuÊt ph¬ng ¸n, gi¶i ph¸p ! NÕu ®óng,ta sÏ cïng hoµn thiÖn Nã. NÕu sai ta sÏ cã dÞp ®ÓhiÓu :t¹i sao l¹i sai ?Sai ë ®©u?CãthÓ tõ ®ãsÏ xuÊt hiÖn nh÷ng gîi ý ®Ó®a ra 1 gi¶i ph¸p kh¸c, tr¸nh ®îc sai sãt ®ã. §ã lµ ph¬ng ch©m hµnh ®éngcña NKSST. 62
Cã g× ®ãgièng víi ph¬ng ph¸p Thö vµ Sai. Nhng ë ®©y kh«ng ®¬nthuÇn lµ cø Thö 1 c¸ch hó ho¹ cho ®Õnlóc nhËn ®îc gi¶i ph¸p ®óng, mµ lµ qu¸ tr×nh Thö 1 c¸ch cã ph¬ng ph¸p, cã nhËn xÐt & t×m chæ sai ®Ótr¸nh c¸c ngâ côt trong t duy, híng dÇn tíi gi¶i ph¸p ®óng,qua nhiÒu bíc hoµn thiÖn, n©ng cao dÇn. Thö cã ®Þnh híng, chän läc, khi lo¹i bá 1 gi¶i ph¸p sai hoÆc Ýt t¸c dông, ta nhËn ®îc 1 gîi ý, 1 kinh nghiÖm ®Óthö tiÕp, kh«n ngoan h¬n, hîp lÝ h¬n, gÇn ®Ýchh¬n!.
C¸i Kinh nghiÖm nhËn ®îc trong qu¸ tr×nh mß mÉm t×m gi¶i ph¸p trong khu rõng cña c¸c kh¶ n¨ng, c¸c sù kiÖn, c¸c quy luËt. . sÏ bæ sung cho trùc gi¸c, lµm Nã ngµy cµng chÝnh x¸c h¬n. Vµ Trùc gi¸c th× lu«n lµ chiÕc La bµn ®Ó ®Þnh hêng trªn hµnh tr×nh ®i®ÕnS¸ng t¹o. 4/ Cã c¸ch nhí s¸ng t¹o cã ph©n tÝch (VÊn ®Òxö lÝ, chän läc hÖ thèng ho¸ th«ng tin lu tr÷)
Th«ng tin phong phó nhí trong ãc lµ c¬ s¬ thiÕt yÕu cña s¸ng t¹o. §ã lµ ®iÒu kh«ng ai d¸m nghi ngê. Nhng cã ph¶i NKSSTnhí nhiÒu h¬n ngêi kh¸c?? Hoµn toµn kh«ng ph¶i! NKSSTchØ nhí hîp lÝ h¬n, ®Çy®ñh¬n. Cã nh÷ng ngêi thuéc lßng c¶ mét quyÓn tõ ®iÓnnhng vÇn kh«ng sö dông ®îc ng«n ng÷ ®ã. Nhng mét ngêi chØ cÇn n¾m v÷ng vµi ngµn tõ thêng dïng, c¸c mèi quan hÖ cña chóng (ng÷ ph¸p) víi mét Ýt KN lµ cã thÓ giao tiÕp ®îc b»ng ng«n ng÷ nµy vµ hoµn thiÖn dÇn dÇn ngo¹i ng÷ cña m×nh. §ã lµ 1 thÝ dô vÒ nhí chÝnh x¸c, cøng ®êvµ nhí linh ho¹t, cã xö lÝ. RÊt khã m« t¶, 1 bé nhí hîp lÝ ®îc tæ chøc ra sao, chøa nh÷ng g×,. ChØcã thÓ v¹ch ra mét vµi ®Æc®iÓmquan träng cña mét bé nhí S¸ng t¹o: - Kh«ng cÇn nhí chÝnh x¸c (C¸c sè liÖu nh gi¸ trÞ sè e, pi c¸c b¶ng Lîng gi¸c. . gi¸ trÞ c¸c hµm ®ÆcbiÖt, sè ®iÖn tho¹i. . chóng ®·cã trong sæ tra cøu vµ kh«ng trùc tiÕp gióp cho qu¸ tr×nh s¸ng t¹o) - Nhí th«ng tin c¨n b¶ n cña nhiÒu lÜnh vùc, kÓ c¶ lÜnh vùc Ýt liªn quan. - Mäi th«ng tin ®·vµo bé nhí lËp tøc ®îc nhËn xÐt, ph©n lo¹i, xö lÝ, s¾p xÕp. . . C¸cth«ng tin phô nµy (dÊu hiÖu ph©n lo¹i, c¸c nhËn xÐt, c¸c mèi liªn hÖ. . ) còng ®îc nhí ë bªn c¹nh th«ng tin gèc. §iÒu nµy cho phÐp c¸c th«ng tin ®·lu tr÷ sÏ ®îc t×m ra rÊt nhanh khi cÇn (cã mét mèi quan hÖ víi bµi to¸n ®ang gi¶i), vµ kh«ng bao giê bÞ bá quªn, kh«ng cã (hoÆc rÊt Ýt ) nh÷ng th«ng tin ®îc lu tr÷ mét c¸ch v« Ých trong bé nhí. 63
- Liªn tôc gät giòa, hiÖu chØnh, s¾p xÕp, hÖ thèng ho¸ l¹i th«ng tin. C¸c th«ng tin lu tr÷ trong ãc kh«ng ph¶i lóc nµo còng ®óng,c¸c nhËn xÐt s¬ bé vÒ chóng (còng lu tr÷ bªn c¹nh)còng vËy. CÇn hiÕu chØnh liªn tôc. Qu¸ tr×nh hiÖu chØnh thêng x¶y ra khi c¸c th«ng tin nµy ®îc ®emra øng dông, vµ cho thÊy cã g× ®ãkh«ng khíp. víi c¸c th«ng tin míi. Cã mét sè mèi liªn hÖ kh«ng ®óng, v« Ých sÏ bÞ lo¹i bá, thay vµo ®ãcã thÓ lµ c¸c mèi liªn hÖ míi ®·®îc kiÓm chøng. Bé ãc con ngêi cã 1 ®Æc®iÓmlÝ thó mµ ai còng biÕt: Nã dÔ dµng nhí nh÷ng th«ng tin cã quy luËt, vµ rÊt dÔ quªn c¸c th«ng tin cã tÝnh ngÉu nhiªn. ThÝ dô d·y sè :182764125216 rÊt khã nhí sau khi ®äcvµi lÇn, nhng sau khi ph¸t hiÖn ra (hoÆc biÕt ®îc) r»ng ®ãlµ d·y lËp ph¬ng cña c¸c sè tõ 1 ®Õn6 viÕt liÒn nhau, th× viÖc nhí chóng kh«ng cßn khã kh¨n g× n÷a. Cßn mét sè ngÉu nhiªn (ho¨c quy luËt qu¸ phøc t¹p) th× kh¸c. §ã chÝnh v× bé ãc kh«ng thÓ t×m thÊy quy luËt nµo trong c¸c con sè (TT) ngÉu nhiªn vµ kh«ng thÓ liªn kÕt, s¾p xÕp chóng l¹i trong mèi liªn hÖ víi c¸c th«ng tin ®· cã(Kh«ng cã c¸c ®iÓmmãc nèi víi khèi TT cò). Mét ®iÒu cã vÎ khã hiÓu, lµ lîng th«ng tin trong d·y sè 12 ch÷ sè bÊt k× lµ kho¶ng 40 bit, cßn b¶n tin dÔ nhí h¬n: ‘ lËp ph¬ng c¸c sè tõ mét ®Õns¸u viÕt liÒn’ th× cã ®Õn33 kÝ tù, t¬ng ®¬ng chõng 170 bit !! §ã lµ bÝ Èn c��a bé n·o: Nhí 1 bµi th¬ hµng tr¨m ch÷ dÔ h¬n 1 ®o¹n v¨n xu«i ng¾n. Lu«n ý thøc vÒ mét bé nhí tæ chøc tèt, NKSSTsÏ ph¸t triÓn kh«ng ngõng nhËn thøc cña m×nh, kh«ng chØ ®¬nthuÇn lµ tÝch luü th«ng tin, quan träng lµ xö lÝ, g¹n läc, x©u chuçi, s¾pxÕp. .
5/ Cã ý thøc vÒ ph ¬ng ph¸p t duy: NhËn thøc cña con ngêi ®i tõ thÊp lªn cao tõ ®¬n gi¶n ®Õn phøc t¹p, cã ®óng vËy kh«ng? Thùc tÕ cã vÎ lµ nh vËy. Nh ng 1 thùc tÕ kh¸c lµ ®«i khi cã sù ph¸t triÓn ngîc l¹i : ¥ 1 giai ®o¹n nhÊt ®Þnh, nhËn thøc cña con ng êi l¹i ®i tõ phøc t¹p ®Õn ®¬n gi¶n
§©y chÝnh lµ thêi ®iÓmkhi mµ tÝnh quy luËt cña th«ng tin ®·®îc ph¸t hiÖn . th«ng tin ®îc tæ chøc l¹i, hÖ thèng ho¸, liªn kÕt víi c¸c th«ng tin ®·cã.
Muèn ®¹t ®Õnthêi ®iÓm®ét biÕn Êy th«ng tin tÝch luü ph¶i ®ñnhiÒu, c¸c mèi liªn hÖ triÓn khai, ph¸t hiÖn ®îc ph¶i phong phó, c¸c ph©n tÝch, suy luËn, nhËn xÐt ®· kh¸ s©u s¾cvµ toµn diÖn. Nh thÕ
64
C¸i quy lù©t ®¬n gi¶n chØ h×nh thµnh trªn 1 nÒn t¶ng ®ñ phøc t¹p cña nhËn thøc. Còng cã nghi· lµ NhËn thøc cha ®Çy®ñ(cha hoµn chØnh, cha chÝn )bao giê còng phøc t¹p, rèi ren
Ngêi ta nãi :Qu¸ tr×nh nhËn thøc cña con ngêi tr¶i qua 3 giai ®o¹n: 1- Mäi c¸i cã vÎ ®¬ngi¶n (Cha ®ñth«ng tin). §©y lµ giai ®o¹n Êu trÜ, ®·thu thËp mét sè th«ng tin ban ®Çu,n¾m mét sè qui luËt, thêng lµ trªn bÒ mÆt. 2 -Mäi c¸i ®Òucã vÎ phøc t¹p, rèi r¾m (C¸c vÊn ®Ò®îc xíi tung, më réng, triÓn khai theo mäi chiÒu, víi mäi mèi quan hÖ chång chÐo). Khi ®·qu¸ nhiÒu th«ng tin vµ c¸c mèi liªn hÖ cha ®îc xö lÝ thÝch ®¸ng, t×nh h×nh tÊt yÕu sÏ nh vËy, gièng nh 1 quyÓn sænh¸p, ghi chÐp sau 1 cuéc héi th¶o, cã rÊt nhiÒu vÊn ®Ò®îc ®ÒcËp. 3 - HiÓu ra ®îc mét vµi ®iÒu(C¸c vÊn ®Ò®îc tá chøc, hÖ thèng l¹i Qu¸ tr×nh xö lÝ, s¾pxÕp, ph©n lo¹i hÖ thèng ho¸ ®·ho¹t ®éng.C¸cth«ng tin sai l¹c hoÆc kh«ng b¶n chÊt ®·bÞ lo¹i bá, c¸c th«ng tin cßn l¹i lµ c« ®äng, cã mèi liªn hÖ víi nhau, ®îc tæ chøc hîp lÝ, híng ®Ých. B¾t ®ÇuthÊy c¸c ®iÓmthó vÞ, c¸c khÝa c¹nh cã lîi, cã kh¶ n¨ng ph¸t triÓn cña vÊn ®Ò.Vµ còng b¾t ®ÇuthÊy nh÷ng h¹n chÕ cña chóng, bªn c¹nh nh÷ng gîi ý ®Óph¸t triÓn, hoµn thiÖn tiÕp. NÕu cha ®¹t tíi møc nµy, cã thÓ nãi :vÊn ®Òcha ®îc nghiªn cøu ®ñ s©u, réng. Qua tr×nh t duy, ph¸t triÓn nhËn thøc lµ nh vËy ; ý thøc râ rµng vÒ Nã, NKSST kh«ng nh÷ng cã nhËn thøc liªn tôc ph¸t triÓn, mµ kh¶ n¨ng t duy còng hoµn thiÖn kh«ng ngõng. Mét ®Æc®iÓm n÷a cña t duy s¸ng t¹o lµ sù m©u thuÉn cã tÝnh nghÞch lÝ gi÷a Chuyªn s©u vµ BiÕt réng . RÊt nhiÒu ph¸t minh KH lín l¹i ®îc thùc hiÖn bëi c¸c nhµ nghiªn cøu kh«ng chuyªn hay tay ngang (kh«ng ph¶i chuyªn gia cña lÜnh vùc nµy). C¸ckiÕn thøc uyªn th©m, s©u s¾c ®Þnh híng m¹nh vµo 1 lÜnh vùc hÑp nhiÒu khi trë thµnh bøc t êng k×m h·m sù S¸ng t¹o. nhiÒu n¨m cµy xíi trong 1 lÜnh vùc, Hä ®·t¹o nªn c¸c ®êng mßn, c¸c ®ÞnhkiÕn, nhiÒu khi mang tÝnh b¶o thñ, k×m h·m sù n¶y sinh cña c¸i Míi.
65
Nhng kh«ng thÓ xem thêng c¸c KiÕn thøc c¬ b¶n, xem thêng c¸i kinh nghiÖm tÝch luü l©u n¨m cña c¸c Chuyªn gia. Nhng cÇn ®Æc biÖt l u ý c¸c nhËn xÐt, quan niÖm (®«i khi cã vÎ qu¸ Éu trÜ), ®Ò xuÊt cña c¸c KÎ ngo¹i dao. Tr¸nh dÌ bØu, coi thêng, ®¸nhgi¸ thÊp c¸c ý kiÕn cña Hä. RÊt nhiÒu ph¸t minh ®· ra ®êië c¸c tiÕp gi¸p gi÷a 2 (hay nhiÒu) ngµnh KH. Qua ®ãchóng ta thÊy m×nh ph¶i tÝch luü KiÕn thøc theo c¸ch nµo. 6/ BiÕt kÕt hîp ph©n tÝch vµ tæng hîp
Ph©n tÝch vµ Tæng hîp(PT &TH) ®©y lµ 2 mÆt rÊt c¬ b¶n, g¾n bã biÖn chøng, bæ xung lÉn nhau, cña qu¸ tr×nh S¸ng t¹o. N¾m®îc chóng lµ cã trong tay ch×a kho¸ cña S¸ng t¹o. VËy chóng ta thö t×m hiÓu kÜ 1 chót. CãthÓ t¹m §N nh sau: +Ph©n TÝch lµ T×m thÊy c¸c chi tiÕt trong 1 tæng thÓ (®èi tîng PT), lµ sù chia nhá c¸c cÊu tróc phøc t¹p thµnh c¸c c¬ cÊu ®¬ngi¶n, l µ x¸c ®Þnhc¸c mèi quan hÖ, c¸c quy t¾c, quy luËt liªn kÕt c¸c c¬ cÊu ®¬ngi¶n ®ãtrong tæng thÓ §T vµ víi thÕ giíi bªn ngoµi, PT cßn lµ nh×n nhËn vÊn ®Òtõ c¸c gãc ®é,quan ®iÓm,quan niÖm kh¸c nhau. §«i khi PT cßn lµ x¸c ®Þnhý nghÜa, môc ®Ých,lÝ do tån t¹i cña ®èitîng. +Tæng Hîp lµ h×nh dung, t¹o nªn, x©y dùng mét ®èi t îng (tæng thÓ) tõ c¸c chi tiÕt, c¸c quy luËt, c¸c mèi liªn kÕt ®·biÕt, TH nhiÒu khi lµ x¸c ®Þnh(®ÒxuÊt ra) tÝnh quy luËt cña c¸c sù kiÖn, c¸c phÇn tö, chi tiÕt cÊu thµnh qu¸ tr×nh hay hÖ thèng. . VÒ mét mÆt nµo ®ãcã thÓ nãi Ph©n tÝch lµ then chèt, c¬ b¶n h¬n TH lµ ®iÒukiÖn thiÕt yÕu, ban ®Çu,t¹o nÒn mãng cho Tæng hîp, lµ giai ®o¹n ®Çukh«ng thÓ thiÕu cña TH. Nhng nh×n kÜ h¬n, ta sÏ thÊy qu¸ tr×nh PT kh«ng ®¬ngi¶n chót nµo vµ thêng kh«ng thÓ t¸ch rêi khái TH, cµng kh«ng chØ lµ sù ph©n chia 1 khèi lín thµnh c¸c phÇn nhá nh khi ta th¸o rêi 1 cç m¸y phøc t¹p. Cµng chia nhá, cµng xuÊt hiÖn nhiÒu mèi liªn hÖ quy luËt kÕt nèi bªn trong, vµ chÝnh c¸c mèi liªn hÖ, luËt kÕt nèi bªn trong ®ã,míi lµ ®èit îng thùc sù cña PT. Chóng rÊt nhiÒu, ®ad¹ng v« cïng. TrÝ n·o con ngêi kh«ng thÓ ®ñn¨ng lùc PT nÕu kh«ng cã c¸c ph¬ng tiÖn trî gióp . C¸cph¬ng tiÖn nµy h×nh thµnh (nhiÒu khi 1 c¸ch v« thøc) trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn T duy cña 1 con ngêi. A/ C¸c m« h×nh t ¬ng ®ång
66
Khi ph©n tÝch xong 1 ®èi tîng, c¸c kÕt qu¶ PT (c¶ c¸c kinh nghiÖm, kÜ n¨ng PT) ®îc nhí l¹i díi d¹ng mét m« h×nh, 1 bµi to¸n mÉu. Trong bé nhí cña mçi con ngêi, c¸c bµi to¸n mÉu ®ãkh¸ nhiÒu, vµ ®îc s¾p®Æthîp lÝ hay kh«ng tuú theo c¸ch sö dông trÝ nhí (Xem phÇn 4/) cña tõng ngêi. Khi ph¶i PT 1 ®èitîng (§T )míi, viÖc ®Çutiªn lµ ph¸t hiÖn cã mèi t ¬ng ®ång víi 1 ®èitîng chuÈn hay kh«ng ? T¬ng ®ångbao nhiªu % ? §iÓm nµo th× kh«ng khíp. Qu¸ tr×nh PT b¾t ®Çutrªn c¬ së ®ãsÏ thuËn lîi h¬n nhiÒu. NÕu §T hoµn toµn míi, viÖc PT ph¶i lµm hÇu nh tõ ®Çu,chØ cã c¸c KN ®îc vËn dông. Sau khi PT, tËp mÉu §T PT l¹i cã thªm 1 ng¨n n÷a.
B/ Ph ¬ng ph¸p PT ph©n ®o¹n. VIÖc PT thêng tiÕn hµnh (1 c¸ch tù nhiªn) theo giai ®o¹n. Tho¹t ®Çuchia §TPT thµnh 1 sè Ýt phÇn theo c¸c tiªu chÝ ®¨cthï, quan träng nhÊt. PT c¸c mèi liªn kÕt gi÷a chóng kh«ng phøc t¹p l¸m, nhng mang l¹i rÊt nhiÒu th«ng tin cho phÐp hiÓu râ c¬ cÊu vµ ho¹t ®éngcña §T. Sau ®ãqu¸ tr×nh PT sÏ lÆp l¹i, ®is©u vµo tõng phÇn c¬ b¶n nãi trªn. Nhng nhiÒu khi PT chØ dõng l¹i ë giai ®o¹nc¬ b¶n nµy. NKSSTcã ®Æc®iÓmlµ su tÇm rÊt nhiÒu mÉu §T, ®îc PT s¬ bé nh vËy. Lu tr÷ c¸c bé mÉu nh vËy kh«ng ®ßi hái nhiÒu bé nhí, dï sè lîng §T rÊt lín vµ chñng lo¹i cña chóng rÊt phong phó, gåm c¶ c¸c mÉu thuéc nh÷ng lÜnh vùc xa, Ýt liªn quan. Mét bé mÉu nh vËy rÊt cã Ých khi PT c¸c §T míi l¹. (¥ d©y cã g× gîi nhí ®Õn C¸i nghÞch lÝ ‘Chuyªn s©u - BiÕt réng’ nãi ë trªn) C/ Ph ¬ng ph¸p PT th«ng qua c¸c gi¶ thuyÕt. Nh ®·nãi, chÝnh c¸c mèi liªn hÖ, luËt kÕt nèi bªn trong míi lµ ®èit îng thùc sù cña PT, vµ còng lµ c«ng ®o¹n khã kh¨n cña PT. C¸cmèi liªn hÖ, c¸c quy luËt nµy kh«ng ph¶i tù nã hÖn ra. Ngêi ta thêng x¸c ®Þnh chóng th«ng qua viÖc ®ÒxuÊt vµ kiÓm tra c¸c Gi¶ thuyÕt. - ThÝ dô :trë l¹i viÖc ph©n tÝch d·y s« ®·nªu ë trªn :182764125216. LiÖu ®©ycã ph¶i 1 d·y sè NgÉu nhiªn thùc sù?Hay ®îc t¹o nªn bëi 1 quy t¾c nµo ®ã. Cã vµi chôc Hµm th«ng thêng (kh«ng phøc t¹p l¾m) cã thÓ dïng ®Ót¹o ra d·y nh vËy, vµ cã vµi c¸ch ®Óph©n t¸ch c¸c con sè :18-27-64-12-. 52-16 hay côm 3. . Tãm l¹i cã hµng tr¨m kh¶ n¨ng cã thÓ(§îc ®a ra trong ãc). Víi mét chót KN, 1 chót mß mÉm ta ph¶i thö lÇn lît (Thêng tõ c¸c luËt ®¬ngi¶n) Khi thö ®Õnc¸c hµm mò (bËc 3)th× gi¶ thuyÕt ®·®îc kiÓm tra . - Khi PT 1 §T, 1 HÖ thèng phøc t¹p, cã nhiÒu phÇn tö mµ ngay sù cã mÆt trong hÖ ta còng kh«ng lÝ gi¶i ®îc. H·y gi¶ thiÕt :NÕu lo¹i bá PT nµy th× sao?C¸chËu qu¶ khi hÖ thèng vËn hµnh trong §K gi¶ ®Þnh Êy sÏ chØ ra lÝ do tån t¹i cña PT ®angxÐt. 67
D/ Ph ¬ng ph¸p PT th«ng qua TH Khi PT tÝch mét §T phøc t¹p, nhiÒu khi ta ph¶i thö ®øngtrªn quan ®iÓmTH §T nµy ®Ó cã c¸i nh×n s©u vµ b¶n chÊt h¬n. ThÝ dô khi PT mét thiÕt bÞ. muèn thÊy ®îc ý ®åThiÕt KÕ (kÕt qu¶ s©u s¾cnhÊt cña PT) ta ph¶i thö ®Ætm×nh vµo ®ÞavÞ ngêi ph¶i thiÕt kÕ thiÕt bÞ nµy. Cã thÓ, chØ khi Êy ta míi thÊy hÕt c¸i khã cña nhiÖm vô, vµ thÊy gi¶i ph¸p cña ngêi thiÕt kÕ thËt lµ hîp lÝ (s©u s¾c, tµi t×nh. . )
TH l¹i thêng lµm cho viÖc PT trë nªn s©u s¾c vµ ý nghÜa h¬n, khi Nã rót ra tÝnh Quy luËt, n©ng c¸c kÕt qu¶ PT thµnh lÝ luËn. C¸cd¹ng §T cña PT: - TÜnh vµ ®éng - §¬n gi¶n (Kh«ng cã cÊu tróc hay rÊt Ýt phÇn tö )vµ Phøc t¹p(NhiÒu tÇng cÊu tróc hay rÊt nhiÒu PT). - Cô thÓ vµ Trõu tîng. Díi ®©y lµ mét vµi d¹ng PT ®iÓn h×nh, qua ®ãta cã thÓ thÊy râ thªm sù liªn hÖ mËt thiÕt gi÷a PT vµ TH Nh÷ng
KÕt qu¶ Ph©n
D¹ng Ph©n TÝch
TÝch
1 2 3 4 5
6
PT 1 Bµi to¸n (1 §Òto¸n)
KÕt qu¶ Tæng hîp kÐo theo
§Æc ®iÓm, c¸c d÷ kiÖn C¸ch gi¶i, ®¸p sè chÝnh
PT 1 NhiÖm vô §Æc ®iÓm, C«ng cô ®· KÕ ho¹ch thùc hiÖn cã. . PT 1 MÉu VËt liÖu
C¸c thµnh phÇn, TØ C¸cøng dông, XuÊt xø. . lÖ. . §Æc®iÓm,,
PT 1 C¬cÊu
C¸c chi tiÕt, mèi liªn C¸cøng dông, H¹n chÕ. . . hÖ, vËn ®éng..
PT 1 CÊutróc
C¸c phÇn tö, , mèi liªn C¸cøng dông, H¹n chÕ. . . hÖ. .
PT 1 ThiÕt bÞ
TÝnh n¨ng. C¸c khèi, ThiÕt kÕ, ý ®å TK, øng mèi ghÐp, liªn hÖ. . dông, c«ng nghÖ chÕ t¹o. . 68
PT 1 Con ngêi
C¸c ®Æc®iÓmt©m-sinh TÝnh c¸ch. N¨ng lùc. Bè lÝ, tiÓu sö, ph¶n øng trÝ c«ng viÖc. §¸nh gi¸. . . víi 1 sè t×nh huèng, c¸c mèi quan hÖ. .
PT 1 HÖ thèng
C¸c hÖ thèng con, mèi Quy luËt vËn ®éng t¬ng quan trong vµ víi cña HT. bªn ngoµi. . §¸nh gi¸. Tuú theo yªu cÇu
PT 1 Qu¸ tr×nh
C¸c giai ®o¹n (hiÖn t¹i Quy luËt . Dù b¸o (Ph¸t triÓn vµ tríc ®ã), ®iÓm ®ét tiÕp theo) biÕn. .
7
8
9
10
PT 1 h×nh
T×nh C¸c §Æc ®iÓm, nguyªn §¸nh gi¸. Nguyªn nh©n s©u nh©n trùc tiÕp, mèi xa. C¸chËu qu¶, c¸c diÔn biÕn quan hÖ gÇn vµ xa. cã thÓ. §èi s¸ch. .
11
PT 1 ChÝnh C¸c nÐt chÝnh, c¸c §¸nh gi¸. Tiªn ®o¸n hËu qu¶, s¸ch ®iÓmmíi, §èi s¸ch. . c¸c liªn hÖ. .
Chó ý : 1/ C¸c ch÷ nghiªng, ®Ëmë cét KQ Tæng hîp chØ c¸c c«ng ®o¹n TH thêng kÐo theo (Kh«ng t¸ch rêi ®îc)qu¸ tr×nh PT 2/ C¸cch÷ thêng ë cét KQ Tæng hîp chØ c¸c c«ng ®o¹n TH kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i kÐo theo. 3/ Trong mét sè thÝ dô (3, 4, 5, 10, 11) viÖc PT cã tÝnh ®éclËp (t¬ng ®èi). Khi nµy PT mang tÝnh tù th©n, ®éclËp. Nhng c¸c ph¸t triÓn mang tÝnh TH ®ikÌm theo, lu«n lµm cho PT trë nªn s©u s¾c,®Çy®ñh¬n. C¸cthÝ dô cßn l¹i cho thÊy trong nhiÒu tr êng hîp PT vµ TH lµ kh«ng thÓ t¸ch rêi(PT thuÇn tuý kh«ng cã hoÆc rÊt Ýt ý nghÜa). TH ®·gióp PT trë nªn hoµn chØnh. T¹i ®©y, ranh giíi gi÷a PT vµ TH d êng nh bÞ xo¸ nhßa. ThÝ dô, trong viÖc PT 1 d·y sè, nÕu kh«ng chØ ra ®îc 1 quy luËt nµo ®ãtrong d·y sè nµy, viÖc PT râ rµng cha hoµn thµnh. Nhng khi ®·chØ ra (ph¸t hiÖn )®îc quy luËt th× c«ng ®o¹n sau cïng nµy ®·mang tÝnh Tæng hîp. (§N Tæng hîp)Trong tr êng hîp nµy, cã thÓ thÊy râ :TH kh«ng thÓ t¸ch rêi khái PT. 69
7/ X©y dùng ãc nhËn xÐt phª ph¸n-Kh¶ n¨ng ng¹c nhiªn
TÊt nhiªn, ë ®©ynãi ®ÕnnhËn xÐt phª ph¸n lµnh m¹nh kh¸ch quan, chø kh«ng ph¶i c¸i t©m lÝ thÝch chØ trÝch, Phª vµ Ph¸n. . Ph¶i ng¹c nhiªn, ngêi ta m¬Ý phª ph¸n . NÕu kh«ng, ®ãlµ chØ trÝch. Ng¹c nhiªn lµ ph¶n øng khi ta thÊy 1 ®iÒul¹ : 1 ®iÒuta cha biÕt ®Õn,cã ®ÆctÝnh vît khái trÝ tëng tîng, hay 1 ®iÒu, mµ ta h×nh dung Nã theo 1 c¸ch, mµ Nã l¹i biÓu hiÖn ra 1 c¸ch hoµn toµn kh¸c, hay 1 møc ®é kh¸c! Cã thÓ ®ãlµ kh¶ n¨ng vît tréi (hoÆc qu¸ yÕu kÐm) cña 1 ®èi tîng (ngêi hay sù vËt) trªn møc thÓ hiÖn b×nh thêng. Nhng nhiÒu khi nh÷ng ®iÒu ®¸ng ng¹c nhiªn l¹i bÞ chóng ta bá sãt, kh«ng ghi nhËn, cø nh ®ãlµ chuyÖn thêng ch¼ng cã g×. . . ®¸ngng¹c nhiªn c¶ !! ThËt ®¸ngtiÕc ! Bá sãt thêng do 2 nguyªn nh©n : 1 lµ ThiÕu kiÕn thøc, hiÓu biÕt chuyªn vÒ lÜnh vùc nµy vµ, 2 lµ ThiÕu chó ý, quan s¸t hêi hît . Kh«ng ph¶i chuyªn gia hµng kh«ng hay khÝ ®énghäc, ta kh«ng biÕt vÒ khã kh¨n ghª gím cña viÖc vît qua Hµng rµo ©m thanh, vµ còng ch¨ng ng¹c nhiªn khi thÊy ngêi ta chÕ t¹o c¸c m¸y bay siªu ©m ®Çutiªn. Cha tõng gÆp c¸c khã kh¨n khi TSL qua 1 kªnh tho¹i, l¹i kh«ng biÕt g× vÒ giíi h¹n Naiqwist (TØ lÖ tèc ®é= 1 bÝt /1 Hz d¶i th«ng), ta sÏ ch¼ng ng¹c nhiªn g× khi dïng c¸c MODEMcao tèc 9600Bps vµ h¬n n÷a, 1 ®iÒumµ nh÷ng n¨m 70, th©m chÝ 80 cßn xem nh viÔn tëng.
Nhng b¹n sÏ hái : Ng¹c nhiªn ®Ólµm g×?Cøth¶n nhiªn cã khoÎ h¬n kh«ng? BiÕt Ng¹c nhiªn, Ta sÏ thÊy ®îc nh÷ng ®iÒu k× diÖu cña CS, HoÆc ngîc l¹i sÏ thÊy ®îc nh÷ng thiÕu sãt cña Nã. Tõ ®ãta sÏ cã hµnh ®éngthÝch ®¸ng.§ã còng chÝnh lµ kh¶ n¨ng nh×n thÊy c¸i bÊt thêng lÈn trong nh÷ng c¸i b×nh thêng, nh×n thÊy c¸c Kh¶ n¨ng vµ C¸c nguy c¬ tiÒm Èn . Ng¹c nhiªn v× quü ®¹okh¸c thêng cña cña c¸c hµnh tinh bªn r×a th¸i d¬ng hÖ, ngêi ta ®·t×m ra H¶i v¬ng tinh vµ sau ®ã,Diªm v¬ng tinh. Ng¹c nhiªn v× Sù thiÕu hôt n¨ng lîng rÊt nhá trong 1 sè ph©n r· c¸c h¹t c¬ b¶n khi va ch¹m, ngêi ta ®·t×m ra N¬trtin«. Ng¹c nhiªn v× Sù cè ®Þnh cña c¸c v©n giao thoa trong thÝ nghiÖm cña Mai ken s¬n, Anhstanh ®·®i®ÕnthuyÕt t¬ng ®èihÑp næi tiÕng. Vµ cßn bao nhiªu c¸i Ng¹c nhiªn ®·lµm thay ®æiLÞch sö Khoa häc.
70
Cßn chóng ta, h·y biÕt ng¹c nhiªn tr íc nh÷ng ®iÒu hÇu nh gi¶n dÞ, trong khi quan s¸t c«ng viÖc cña m×nh vµ cña ®ång nghiÖp, khi ®äc1 mÈu tin ng¾n vÒ 1 c¶i tiÕn KT, khi nghe ®Õn1 ®Òtµi cña ®¬nvÞ kh¸c v…v. Mçi lÇn thÊy ng¹c nhiªn, ta sÏ cã 1 c¸i g× th«i thóc t×m lêi gi¶i thÝch, vµ ch¾c ch¾n, ta sÏ thu ®îc 1 ®iÒuthó vÞ, 1 bµi häc thÊm thÝa. Kinh nghiÖm vµ KiÕn thøc ®îc tÝch luü 1 c¸ch rÊt tù nhiªn nh thÕ, sÏ kh«ng lµm mÖt chóng ta, mµ chØ t¨ng thªm hµo høng, lßng yªu nghÒ, h¨ng say t×m tßi S¸ng t¹o. 8/ Cã hÖ thèng gi¸ trÞ ®óng (§¸nh gi¸ Träng sè - Møc ®équan träng cña vÊn ®Ò)
C¸c ®èi tîng cña KHKT (vµ ngay c¶ trong CS) thêng lµ rÊt phøc t¹p, t¹o nªn bëi nhiÒu yÕu tè, bé phËn, chi tiÕt…nhiÒu khi ®ãlµ nh÷ng qu¸ tr×nh cã diÔn biÕn phøc t¹p theo thêi gian… Sù Chó ý cña nhµ nghiªn cøu (ng êi ph©n tÝch, quan s¸t…) cã thÓ nµo r¶i ®Òu cho tÊt c¶ c¸c kh©u, c¸c chi tiÕt, c¸c giai ®o¹n cña 1 qu¸ tr×nh. Muèn cã kÕt qu¶ tèt, ph¶i tËp trung søc lùc, sù chó ý vµo c¸c kh©u then chèt nhÊt. - Trong 1 qu¸ tr×nh cã nh÷ng giai ®o¹n chuyÓn biÕn then chèt. - Trong mét c¬ chÕ cã nh÷ng kh©u quan träng kh«ng thÓ thiÕu, chi phèi c¸c phÇn cßn l¹i. - Trong 1 cç m¸y cã nh÷ng chi tiÕt quyÕt ®ÞnhchÊt lîng ho¹t ®éng. - Trong 1 con ngêi cã nh÷ng tÝnh c¸ch quyÕt ®Þnh Gi¸ trÞ PhÈm chÊt, N¨ng lùc. - Trong 1 gi¶i ph¸p KT, cã nh÷ng yÕu tè mang tÝnh s¸ng t¹o, quyÕt ®Þnh sù thay ®æivÒ chÊt so víi gi¶i ph¸p cò (gi¶i ph¸p kh¸c). Ngêi xa tõng nãi: Mét thÕ trËn, nÕu tËp trung ë trong th× bªn ngoµi yÕu, NÕu tËp trung ë tr íc th× phÝa sau yÕu, NÕu tËp trung ë bªn t¶ th× bªn h÷u yÕu, NÕu tËp trung ë mäi phÝa th× mäi phÝa ®Òu yÕu,
71
Qua ®ãta thÊy râ tÇm quan träng cña viÖc tËp trung chó ý ®óng híng, kh«ng thÓ tr¶i ®Òu,v× søc ngêi cã h¹n. Khi b¾t tay vµo 1 c«ng viÖc (Dï lµ viÖc g×) ta ph¶i x¸c ®Þnh C¸i g× lµ quan träng nhÊt, c¸i g× lµ thø yÕu, chç nµo lµ then chèt.
C¸c vÊn ®Ò cßn l¹i sÏ cã nh÷ng møc ®é Quan träng gi¶m dÇn thÝch hîp, t¹o thµnh 1 B¶ng ph©n lo¹i , ®Æc tr ng cho ®èi tîng nµy. Nh vËy kh«ng chØ ®èivíi c¸c yÕu tè quan träng nhÊt, mµ c¶ víi c¸c YT kh¸c, ta còng cã møc ®échó ý thÝch ®¸ng. §Ólµm ®îc nh vËy cÇn cã Kinh nghiÖm, KiÕn Thøc vµ Trùc gi¸c. 9/ Híng ®Ýchm¹nh mÏ - tËp trung cao ®é-T duy kh«ng ngõng
Chóng ta ®·nghe chuyÖn Newton ph¸t minh ra ®Þnh luËt V¹n vËt hÊp dÉn trong khi ®ang ngåi 1 m×nh trong vên, díi 1 gèc t¸o, ®¾mch×m trong c¸c suy nghÜ. Mét qu¶ t¸o ®·r¬i xuèng ®Çu«ng, vµ §Þnh luËt ra ®êi! §¬n gi¶n vËy sao? §©y cã thÓ chØ lµ 1 giai tho¹i, nhng c¸i ®iÒu,r»ng Newton ®·suy nghÜ liªn tôc, nung nÊu vÒ vÊn ®Òquü ®¹o cña c¸c hµnh tinh vµ 1 lùc v« h×nh gi÷ chuyÓn ®éng trªn quü ®¹o cña chóng…cho ®Õnkhi qu¶ t¸o v« t×nh r¬i xuèng «ng, th× kh«ng cã g× ®¸ngnghi ngê. ë ®©ycßn ph¶i nãi ®Õnkh¶ n¨ng liªn tëng ®¸ngnÓ cña «ng khi nhËn thÊy sù t¬ng ®ång gi÷a M« h×nh: Qu¶ t¸o - Tr¸i ®Êtvµ MÆt tr¨ng - Tr¸i ®Êt(Liªn tëng m¹nh mÏ ). Vµ nhiÒu ph¸t minh, s¸ng chÕ ®·ra ®êi nh thÕ: Trong giÊc ngñ, khi ®ang d¹o ch¬i, ®ang¨n, hay quan s¸t 1 trß ch¬i cña lò trÎ trong s©n… TÊt c¶ nãi lªn 1 ®iÒu: C¸c nhµ KH, c¸c nhµ ph¸t minh ®·suy nghÜ liªn tôc (hÇu nh 24/24), tËp trung cao ®é(®Õnmøc nhiÒu khi bÞ coi lµ ®·ngtrÝ, dë h¬i), lu«n híng vÒ 1 c¸i ®Ých,tõ nhiÒu gãc ®é,quan ®iÓmkh¸c nhau…vµ nh thÕ hä ®·®¹t ®îc môc tiªu. Vµ ®iÒunµy kh«ng chØ lµ 1 ®Æc©n cña c¸c nhµ ph¸t minh lín, nã lµ ®Æc®iÓm chung cña t duy con ngêi, mçi chóng ta ®Òucã thÓ thÓ nghiÖm trªn chÝnh b¶n th©n m×nh. Cã 1 niÒm tin hÇu nh ch¾c ch¾n: "Kh«ng cã viÖc g× khã, chØ sî lßng kh«ng bÒn", h·y suy nghÜ, nung nÊu liªn tôc vÒ Nã, tõ mäi quan niÖm, gãc nh×n, thö c¸c c«ng cô kh¸c nhau, kh«ng bá sãt c¸c d÷ kiÖn nhá vÊn ®Òch¾c sÏ ®îc gi¶i quyÕt. 10/ BiÕt ThuËt to¸n ho¸ mét nhiÖm vô. Kh¶ n¨ng lËp kÕ ho¹ch Kh¶ n¨ng lËp kÕ ho¹ch (KNLKH) kh«ng cã g× lµ xa l¹, Nã cã ë mçi con ngêi, Nhng thêng th× ngêi ta kh«ng cã ý thøc vÒ kh¶ n¨ng nµy. Khi nhËn lµm bÊt cø 1 72
c«ng viÖc nµo, trong ãc chóng ta ( vµ ®«ikhi, ta nãi thµnh lêi) tho¸ng hiÖn ra c¸c bíc (tr×nh tù) ph¶i lµm ®Óhoµn thµnh c«ng viÖc. ThÝ dô : NÊu mét b÷ac¬m. . §Çu tiªn lµ 1 vµi c©u hái (víi ngêi giao nhiÖm vô):Thùc ®¬nthÕ nµo?cã kiªng g× kh«ng?MÊy ngêi ¨n, thêi gian?H¹n chÕ kinh phÝ!? Sau ®ãlµ tr×nh tù(thuËt to¸n)thùc hiÖn nhiÖm vô:
1/ §i chî mua rau, c¸, thÞt. . gia vÞ. . theo yªu cÇu. Mua Bia rîu nÒu cÇn. 2/ Xö lÝ thùc phÈm. (Th¸i gät, röa, tÈm íp. . ) 3/ Xem mãn g× lµm tr íc, mãn g× sau cho tiÖn. (Hîp lÝ ho¸)ThÝ dô ®Ætnåi c¬m tr íc 1 tiÕng. ®ilµm thøc ¨n. 4/ Tr×nh bµy (§¬n gi¶n hay lÞch sù, cÇu k×). Riªng giai ®oan1/2/3/ Cã s½n trong c¸c s¸ch d¹y nÊu ¨n (Tham kh¶o c¸c thuËt to¸n ®·cã). Nhng ngay c¶ nh÷ng ngêi thùc hiÖn xuÊt s¾c nhiÖm vô, nhiÒu khi còng kh«ng ý thøc râ thùc chÊt viÖc m×nh lµm chÝnh lµ thuËt to¸n ho¸ (lËp ch¬ng tr×nh) thùc hiÖn c«ng viÖc(nhiÖm vô), cµng kh«ng thÊy mèi t¬ng ®ång cã tÝnh quy luËt gi÷a nh÷ng viÖc thêng nhËt (nh nÊu mét b÷ac¬m)víi viÖc chÕ t¹o ra mét cç m¸y, hay lËp kÕ ho¹ch hµnh qu©n cho mét ®¬nvÞ BBCG.Khi thùc hiÖn mäi nhiÖm vô, dï ®¬n gi¶n NKSST cÇn hiÓu râ (b»ng ph©n tÝch cã ý thøc trong ãc hay trªn giÊy) thuËt to¸n cña nhiÖm vô nµy díi d¹ng 1 s¬ ®åthuËt ton¨ng suÊt hay dï chØ lµ 1 b¶n ghi chÐp. HiÓu râ thùc chÊt c¸c yªu cÇu vµ tr×nh tù cña nhiÖm vô, n¾m v÷ng c¸c yÕu tè cã trong tay, thªm 1 chót trÝ t ëng tîng, B¹n sÏ cã kh¶ n¨ng lËp kÕ ho¹ch hay thuËt to¸n ho¸ 1 nhiÖm vô. 11/ Nªn x©y dùng cho m×nh kh¶ n¨ng tr×nh bµy vÊn ®Ò ThËt lµ tuyÖt nÕu trong 1 nhãm nhµ KH, hay mét nhãm c«ng t¸c cã mét (vµi)ngêi cã kh¶ n¨ng tr×nh bµy khóc triÕt vµ b¶n chÊt, mét vÊn ®Ò. Khi ®·hiÓu thÊu nã, anh ta sÏ tr×nh bµy l¹i s¸ng sña vµ ®¬ngi¶n vÊn ®Òcã vÎ rÊt phøc t¹p, mµ tr íc ®ã,mäi ngêi ®·ph¶i tranh luËn rÊt nhiÒu. Anh ta cßn cã thÓ chØ ra con ®êng mßn dÉn ®Õngi¶i ph¸p (lêi gi¶i, quan niÖm) ®¬ngi¶n ®ã,®©u lµ chç mËp mê ®·g©y nªn hiÓu lÇm, tranh c·i, ®©u lµ ®iÓmthen chèt cuèi cïng ®·®¹t ®îc. Khi nµy mäi ngêi cã thÓ thÊy :Ch©n lÝ qu¶ thËt lµ gi¶n dÞ !§iÒu nµy cho phÐp ph¸t triÓn vÇn ®Ò®ixa h¬n n÷a. 73
Quan träng sè 1 lµ sù hiÓu thÊu. hiÓu râ b¶n chÊt 1 vÊn ®Ò,thÊy nh÷ng nÕt chñ ®¹o, cèt lâi trªn nÒn c¸c vÊn ®Òphô, h×nh thøc §Õn lóc nµy 1 c¸ch tr×nh bµy râ rµng, s¸ng sña hÇu nh ®·tù nã h×nh thµnh. ChØ cÇn mét chót kh¶ n¨ng ng«n ng÷ n÷a lµ hoµn tÊt. Kh¶ n¨ng nµy cã tõ ®©u?Ngêi ta cã d¹y b¹n ë trêng kh«ng ?GÇnnh kh«ng, nhng B¹n cã thÓ tù häc ®îc khi ®äc c¸c s¸ch khoa häc gi¶i trÝ , (thËt Ên tîng khi ®äc Anhstanh Landao, Infen *) gi¶i thÝch vÒ ThuyÕt t¬ng ®èi, vËt lÝ h¹t c¬ b¶n. . . cho c¸c häc sinh )khi quan s¸t 1 thÇy gi¸o gi¶ng gi¶i rÊt ng¾n vµ dÔ hiÓu c¸ch lµm mét bµi to¸n khã, hay mét b¹n häc kh¸c ngµnh gi¶i thÝch trong 1, 2 c©u, ®·lµm b¹n hiÓu ®îc thùc chÊt chuyªn ngµnh cña anh ta lµ g× v. v. . . vµ B¹n h·y tËp hiÓu thùc chÊt 1vÊn ®Ò råi tr×nh bµy l¹i 1c¸ch ng¾n gän cho ai ®ã. Råi B¹n sÏ ph¸t triÓn ®îc kh¶ n¨ng nµy. Cãnh÷ng ngêi dêng nh kh«ng thÓ tr×nh bµy nh÷ng ý nghÜ, c¸c suy luËn phøc t¹p trong ®Çuhä, dï hä thùc sù lµ nh÷ng nhµ KH, nhµ ph¸t minh giái. . . ThËt ®¸ng tiÕc !Kh«ng chØ v× hä lµm mÊt c¬ héi chia sÎ víi mäi ngêi nhøng ý tëng (râ rµng lµ rÊt hay)cña m×nh. Hä cßn lµm mÊt kh¶ n¨ng ®i xa h¬n, ph¸t triÓn phong phó h¬n, cña chÝnh nh÷ng ý t ëng Êy!Hä cßn lµm mÊt c¬ héi hîp t¸c víi mäi ngêi trong th¶o luËn, s¸ng t¹o tËp thÓ.
Nh÷ng nhµ KH “®ãng kÝn”nh vËy, dï lµ tµi ba, thêng rÊt ®Þnh kiÕn, b¶o thñ (hËu qu¶ tÊt yÕu cña viÖc kh«ng cã ®îc 1 ng«n ng÷ chung víi ®ångnghiÖp)vµ chóng ta biÕt 2 phÈm chÊt nµy sÏ dÉn ®Õnnh÷ng g×. . VÊn ®Òhäc ngo¹i ng÷ 1 c¸ch cã ý thøc (ý thøc ng«n ng÷ ). cã liªn quan trùc tiÕp kh¶ n¨ng tr×nh bµy 1 vÊn ®Ò.Khi nãi tiÕng mÑ ®Îngêi ta thêng kh«ng cã ý thøc ng«n ng÷ : nãi theo thãi quen tõ nhá, vµ kh«ng thÓ gi¶i thÝch t¹i sao nãi thÕ nµy mµ kh«ng ph¶i thÕ kia. . TÊt nhiªn ngo¹i trõ c¸c chuyªn gia ng«n ng÷ häc hay thÇy gi¸o d¹y ng÷ v¨n. Mét ngêi biÕt mét ngo¹i ng÷ do sèng nhiÒu n¨m ë níc ngoµi còng cã ®Æc®iÓm nh vËy. §ã lµ nh÷ng ngêi häc ngo¹i ng÷ 1 c¸ch v« thøc, hä nãi th¹o, giao tiÕp tèt nhng phiªn dÞch kh¸ dë, nhÊt lµ dÞch s¸ch b¸o. NhiÒu khi hiÓu râ mµ kh«ng biÕt diÔn ®¹t thÕ nµo. Häc ng÷ ph¸p, nhÊt lµ có ph¸p, ph©n tÝch c©u, tham kh¶o c¸c s¸ch song ng÷, thùc hµnh dÞch thuËt thËt s¸t nghÜa . . lµ nh÷ng c¸ch ®Ócã hiÓu biÕt ng«n ng÷ cã ý thøc. B¹n h·y thö vµ sÏ thÊy 1 kÕt qu¶ kÐp : Häc ngo¹i ng÷ tèt h¬n (cã ph¬ng ph¸p) vµ kh¶ n¨ng tr×nh bµy vÊn ®Òcòng hoµn thiÖn lªn.
74
TÊt nhiªn, ®õngcoi thêng ph¬ng ph¸p v« thøc trong häc NN (häc qua tiÕp xóc tù nhiªn), ®©ylµ 1 ph¬ng ph¸p rÊt tèt ®Ólµm chñ mét ng«n ng÷, nhng kh«ng ph¶i ®Ó ph¸t triÓn kh¶ n¨ng dÞch thuËt còng nh kh¶ n¨ng tr×nh bµy vÊn ®Ò. 12/ Cã trÝ t ëng t îng phong phó TrÝ tëng tîng, nãi theo ng«n ng÷ kÜ thuËt, chÝnh lµ kh¶ n¨ng m« pháng trong ®iÒu kiÖn gi¶ ®Þnh. §ã lµ kh¶ n¨ng h×nh dung ra ho¹t ®éngvµ ph¶n øng víi c¸c §K thùc tÕ cña mét cç m¸y, mét c¬ cÊu míi cã trªn b¶n thiÕt kÕ, h×nh dung ra diÔn biÕn vµ hËu qu¶ cña mét kÕ ho¹ch mét chÝnh s¸ch míi cã trªn giÊy, h×nh dung kh¶ n¨ng vµ h¹n chÕ cña mét c«ng cô mét ph¬ng ph¸p míi ®ang trong giai ®o¹n x©y dùng. . . Ta thiÕt kÕ ra mét bé m¸y (mét c¬ cÊu, mét kÕ ho¹ch. . . ), míi lµ trªn giÊy, thËm chÝ míi lµ c¸c ý tëng trong ãc, vµ h·y thö h×nh dung Nã ho¹t ®éng thÕ nµo trong c¸c ®iÒukiÖn thùc tÕ. Lµm ®îc ®iÒunµy lµ nhê trÝ tëng tîng . NÕu ta h×nh dung ®óng ho¹t ®éng cña bé m¸y Êy, ta sÏ thÊy tr íc c¸c khuyÕt tËt cña nã, vµ sÏ söa ch÷a ngay c¸c thiÕu sãt, ngay khi cç m¸y cha hÒ tån t¹i . §ã lµ trÝ tëng tîng tèt.
VËt lÝ h¹t c¬ b¶n, vËt lÝ vò trô, cæ sinh häc, khoa häc h×nh sù. . . lµ nh÷ng mÉu mùc vÒ kh¶ n¨ng vµ søc m¹nh cña trÝ tëng tîng con ngêi, n¬i mµ c¸c nhµ khoa häc kh«ng hÒ nh×n thÊy, nghe thÊy hay ch¹m vµo c¸c ®èi t îng cña m×nh (chóng ë xa hµng tØ n¨m ¸nh s¸ng hoÆc ®· diÖt vong hµng triÖu n¨m tr íc, hoÆc qu¸ nhanh vµ qu¸ nhá bÐ, hoÆc chØ tån t¹i trong vµi phÇn triÖu gi©y díi nh÷ng ®iÒu kiÖn ®Æc biÖt. . )nh ng chØ b»ng t duy m¹nh mÏ vµ trÝ t ëng tîng phong phó, hä ®· dùng l¹i tÊt c¶, m« t¶ chóng chÝnh x¸c nh 1 KS m« t¶ cç m¸y cña m×nh, x©y dùng nªn c¶ 1 hÖ thèng lÝ thuyÕt, t¹o ra nh÷ng thiÕt bÞ ®Ó c©n, ®o. ®Õm chóng, b¾t chóng phôc vô loµi ngêi. Ngµy nay c¸c m¸y tÝnh gióp ®ìc¸c nhµ KH rÊt nhiÒu b»ng c¸c ch¬ng tr×nh m« pháng (NhiÒu khi do chÝnh nhµ thiÕt kÕ t¹o ra), nhng trÝ tëng tîng vÉn cÇn cho s¸ng t¹o nh tríc. 75
13/ Sö dông to¸n häc m¹nh d¹n vµ linh ho¹t Cãai ®ã®·nãi rÊt chÝnh x¸c, r»ng Møc ®éøng dông to¸n suÊt häc (To¸n ho¸ häc) trong 1 ngµnh KH sÏ ®¸nhgi¸ tr×nh ®éph¸t triÓn cña ngµnh KH nµy. Cßn chóng ta nghÜ g× vÒ ®iÒu®ã? Khi Men®enlÇn ®Çutiªn tr×nh bµy trø¬c c¸c viÖn sü hµn l©m, vÒ c¸c ph¸t hiÖn cña «ng liªn quan tíi dÊu hiÖu di truyÒn, c¸c kh¸i niÖm thÕ hÖ F1 F2 F3…®îc ®a ra cïng c¸c s¬ ®åc©y, c¸c ViÖn sü ®·mØa mai hái: Tha ngµi, chóng t«i ®ang®îc nghe 1 b¸o c¸o vÒ Sinh häc hay Ton¨ng suÊt häc ®©y?!! Hä kh«ng hiÓu r»ng To¸n häc ®·®Õngâ cöa 1 m«n KH xa l¹ vµ b¸o hiÖu 1 cuéc CM. Ngµy nay, ®asè c¸c kÜ s, kÓ c¶ trong nh÷ng ngµnh KÜ thuËt kh¸ tiªn tiÕn, kÓ c¶ nhiÒu nhµ lËp tr×nh MT, l¹i kh¸ thê ¬ víi To¸n häc. Víi nh÷ng c«ng cô cã s½n, hä cø lµm viÖc vµ kh«ng ®Óý r»ng cµng ngµy c«ng viÖc cña hä cµng gièng c¸c thao t¸c h×nh thøc (tuy kh¸ hiÖu qu¶). To¸n häc kh«ng ph¶i lóc nµo còng lµ c¸c c«ng thøc phøc t¹p víi dÊu Ma trËn hay TÝch ph©n, trong KT ®ãlµ 1 d¶i rÊt réng c¸c c«ng cô tõ phøc t¹p ®Õn®¬ngi¶n, hay gÆp nhÊt l¹i lµ c¸c biÓu thøc §¹i sè, Lîng gi¸c, c¸c ®åthÞ, B¶ng sè liÖu, biÓu ®å,c¸c s¬ ®åc©y vv…Sù cã mÆt thÝch ®¸ng, ®óng lóc cña chóng sÏ lµm tµi liÖu KH trë nªn s¸ng sña h¬n, cã søc thuyÕt phôc h¬n. Trong nhiÒu tr êng hîp, To¸n häc chØ gióp cho viÖc tr×nh bµy gi¶i ph¸p 1 c¸ch s¸ng sña. Nhng cã nh÷ng nhiÖm vô to¸n häc ®ãngvai trß quyÕt ®Þnhtrong gi¶i ph¸p. CãthÓ dÉn ra vµi thÝ dô: - NÕu b¹n ®i vµo LÝ thuyÕt m· ho¸, muèn gi¶i vÊn ®Òt¹o d·y Gi¶ ngÉu nhiªn, hay khãa c«ng khai, kh«ng cã c¸ch nµo vßng tr¸nh khái c¸c kh¸i niÖm, c«ng thøc phøc t¹p cña lÝ thuyÕt sè, LÝ thuyÕt tr êng Galoa v..v.. - C¸c thiÕt bÞ nÐn tiÕng nãi dùa trªn nh÷ng nghiªn cøu To¸n häc s©u s¾cdùa trªn m« h×nh cña hÖ thèng ph¸t ©m con ngêi. NÕu kh«ng cã To¸n häc, kh«ng 2 CPU nµo, hÖ DSPnµo hay 1 phÇn mÒm nµo, cã thÓ gi¶i quyÕt ®îc vÊn ®Ò. H·y sö dông To¸n häc nh 1 c«ng cô ®¬ngi¶n trong mäi tr êng hîp, nhng ®õng quªn r»ng. Nã lµ ch×a kho¸ duy nhÊt ®Ó më c¸nh cöa TiÕn bé KH, trong nhiÒu tr êng hîp kh¸c. 14/ Tù tin. D¸m ®¬ng ®Çu kh«ng sî thÊt b¹i 76
§©y lµ 1 yÕu tè mang mÇu s¾c t©m lÝ - tÝnh c¸ch. Trong CS chóng ta thêng thÊy nh÷ng con ngêi Tù tin vµ nh÷ng con ngêi kÐm Tù tin. Nh÷ng con ngêi Tù tin d¸m ®¬ng ®Çuvíi c¸c nhiÖm vô khã kh¨n, míi mÎ, ®a d¹ng…Hä kh«ng ph¶i lóc nµo còng ®óng, còng th¾ng lîi, nhng thêng th× hä ph¸t huy hÕt kh¶ n¨ng cña m×nh . Lßng tù tin cña hä thêng cã c¬ së lµ KiÕn thøc vµ Kinh nghiÖm. §ã lµ Lßng tù tin cã c¬ së. Còng cã nh÷ng ngêi "rÊt tù tin", lßng tin cã ®îc nhê 1 c¸ch nµo ®ãnhng KiÕn thøc vµ Kinh nghiÖm th× thiÕu. Lo¹i ngoµi nµy thêng lµm háng viÖc, vµ cßn nguy h¹i h¬n, theo 1 ph¬ng diÖn nµo ®ã, nh÷ng ngêi kÐm tù tin ë ®©y chóng ta chØ ®ÒcËp Lßng tù tin cã c¬ së, vµ viÖc x©y dùng Nã. Mét dÉn chøng rÊt hay vÒ Lßng tù tin lµ ThÝ nghiÖm sau: Chóng ta ai còng dÔ dµng ®i xe m¸y trong 1 v¹ch réng 1m, trªn mÆt ®Êt, nhng B¹n cã thÓ ®i qua 1 c¸i cÇu réng 1m, b¾cgi÷a 2 nãc nhµ 5 tÇng? Ch¾clµ Ýt ngêi d¸m thö (dï cho bªn díi cã líi b¶o vÖ ®i n÷a). Khi nµy, thiÕu lßng tin, b¹n kh«ng thÓ ph¸t huy hÕt c¸c kh¶ n¨ng (rÊt b×nh thêng) cña m×nh. Sù rôt rÌ (thiÕu tù tin) k×m h·m rÊt nhiÒu kh¶ n¨ng cña con ngêi. Nh÷ng ngêi méng du, hay bÞ th«i miªn cã thÓ lµm nh÷ng viÖc phi thêng. Mét ngêi ®îc th«i miªn ¸m thÞ anh ta lµ Picatx«, ®·vÒ ®îc nh÷ng bøc ho¹ mµ b×nh thêng anh ta chØ cã thÓ m¬. Lßng tin tëng "nh©n t¹o" ®·®éngviªn ®îc mäi kh¶ n¨ng tiÒm Èn trong con ngêi b×nh thêng nµy. NhËn biÕt tÇm quan träng cña Lßng tù tin, chóng ta vun ®¾pnã tõ 2 híng: - Tõ mÆt rÌn luþªn t©m lÝ, Tinh thÇn, tÝnh c¸ch D¸m nghÜ d¸m lµm. - Trau dåi kiÕn thøc, tÝch luü kinh nghiÖm, thö søc trong c«ng viÖc, T¹o c¬ së v÷ng ch¾c,nÒn t¶ng thùc sù cña Lßng tù tin. T«i muèn kÕt thóc phÇn nµy b»ng 1 c©u ph¬ng ng«n ®¸ngsuy nghÜ: "Ngêi ta hoµn thµnh tèt nhÊt 1 c«ng viÖc khi t©m niÖm r»ng c«ng viÖc Êy nhÊt ®Þnh th¾ng lîi" H·y hµnh ®éng1 c¸ch tù tin, vµ c¶nh gi¸c víi lßng Tù tin mï qu¸ng. 15/ C¶m nhËn vµ Thóc ®Èy thêi k× s¸ng t¹o Con ngêi kh«ng ph¶i mét ROBOT.Mäi ho¹t ®éngvµ nhÊt lµ ho¹t ®éngS¸ng t¹o cña Nã phô thuéc m¹nh mÏ vµo c¸c chu k× bªn trong c¬ thÓ (Chu k× sinh häc) còng 77
nh c¸c chu k× vµ c¸c ®iÒukiÖn, hoµn c¶nh bªn ngoµi (mïa, c¸c giai ®o¹n cña cuéc ®êi, c¸c giai ®o¹n thùc hiÖn c«ng viÖc. . ). B¹n cÇn ph¶i c¶m nhËn ®îc tÝnh chu k× ®ã,cïng c¸c ®iÒukiÖn cÇn thiÕt (®iÒu nµy mang tÝnh c¸ thÓ) vµ thóc ®Èynã :T¹o ®iÒukiÖn cho chÝnh m×nh. Kh«ng bá lì c¶m høng S¸ng t¹o. KST 1974 - 75 KST 2001-2002
78

Content-Language: en