markdown:
# Tống Nhân Tông
|Tống Nhân Tông
|
宋仁宗
|
| ![ Renzong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Renzong.jpg/250px-Renzong.jpg)
![ Renzong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Renzong.jpg/250px-Renzong.jpg)
[Hoàng đế](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) [nhà Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng) [23 tháng 3](/wiki/23_th%C3%A1ng_3), [1022](/wiki/1022)– [30 tháng 4](/wiki/30_th%C3%A1ng_4), [1063](/wiki/1063) [Tống Chân Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Ch%C3%A2n_T%C3%B4ng) [Tống Anh Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Anh_T%C3%B4ng) [Nhân Tông Quách hoàng hậu](/wiki/Qu%C3%A1ch_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu_(T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng)) [Từ Thánh Quang Hiến Nhân Tông hoàng hậu](/w/index.php?title=T%E1%BB%AB_Th%C3%A1nh_Quang_Hi%E1%BA%BFn_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu&action=edit&redlink=1) [Ôn Thành Nhân Tông hoàng hậu](/w/index.php?title=%C3%94n_Th%C3%A0nh_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu&action=edit&redlink=1) [Tống Anh Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Anh_T%C3%B4ng)
Triệu Trinh (趙禎)
[[1]](#cite_note-1)
|Niên hiệu|
|Thiên Thánh (天圣; 1023 －11/1032)
|
Minh Đạo (明道; 12/1032 - 1033)
Cảnh Hựu (景祐; 1034-11/1038)
Bảo Nguyên (宝元; 11/1038 - 2/1040)
Khang Định (康定; 2/1040 - 11/1041)
Khánh Lịch (慶曆; 11/1041 - 1048)
Hoàng Hựu (皇祐; 1049 - 3/1054)
Chí Hòa (至和; 3/1054 - 9/1056)
Gia Hựu (嘉祐; 9/1056 - 1063).
體天法道極功全德神文聖武睿哲明孝皇帝
[[2]](#cite_note-2) [Nhân Tông](/wiki/Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng)(仁宗) [Nhà Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng) [Tống Chân Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Ch%C3%A2n_T%C3%B4ng) [Chương Ý hoàng hậu](/wiki/L%C3%BD_th%E1%BA%A7n_phi_(T%E1%BB%91ng_Ch%C3%A2n_T%C3%B4ng)) [12 tháng 5](/wiki/12_th%C3%A1ng_5), năm [1010](/wiki/1010) [30 tháng 4](/wiki/30_th%C3%A1ng_4), [1063](/wiki/1063)(52 tuổi) [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) [Vĩnh Chiêu Lăng](/w/index.php?title=V%C4%A9nh_Chi%C3%AAu_L%C4%83ng&action=edit&redlink=1)(永昭陵) [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) **Tống Nhân Tông** ( [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n): 宋仁宗, [12 tháng 5](/wiki/12_th%C3%A1ng_5), [1010](/wiki/1010) - [30 tháng 4](/wiki/30_th%C3%A1ng_4), [1063](/wiki/1063)), [thụy hiệu](/wiki/Th%E1%BB%A5y_hi%E1%BB%87u) đầy đủ **Thể Thiên Pháp Đạo Cực Công Toàn Đức Thần Văn Thánh Vũ Duệ Triết Minh Hiếu Hoàng Đế** (體天法道極功全德神文聖武睿哲明孝皇帝), tên thật là **Triệu Thụ Ích** (趙受益) hay **Triệu Trinh** (趙禎), là vị [hoàng đế](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) thứ tư của nhà [Bắc Tống](/wiki/B%E1%BA%AFc_T%E1%BB%91ng) trong [lịch sử Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c).
Tống Nhân Tông là con trai duy nhất còn sống đến tuổi trưởng thành của
[Tống Chân Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Ch%C3%A2n_T%C3%B4ng) Triệu Hằng, nên từ lúc chào đời ông đã là người đương nhiên sẽ nối ngôi và được phong làm Hoàng thái tử vào năm [1018](/wiki/1018). Sau khi phụ hoàng qua đời năm [1022](/wiki/1022), ông kế vị hoàng đế khi mới 13 tuổi. Trong hơn mười năm đầu thời Nhân Tông, thực quyền trong triều nằm trong tay mẹ nuôi của ông là [Lưu Thái hậu](/wiki/L%C6%B0u_Nga_(B%E1%BA%AFc_T%E1%BB%91ng)).
Sau khi Lưu Thái hậu qua đời (
[1033](/wiki/1033)), Nhân Tông đích thân cai quản triều đình và thay đổi nhiều chính sách của thái hậu do bất bình với bà ta từ lâu, nhưng do không phải là người mang hùng tâm tráng chí, không có khả năng quản lí triều chính nên ông lại bắt đầu trọng dụng lại các đại thần mà ông đã cách chức. Tống Nhân Tông cũng là vị vua đầu tiên của nhà Tống trong thời trị vì của mình đã hạ lệnh phế hậu ( [Quách hoàng hậu](/wiki/Qu%C3%A1ch_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu_(T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng))) và thay vào đó là [Tào hoàng hậu](/wiki/T%C3%A0o_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu_(T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng)). Trong vấn đề đối nội, ông chủ trương làm theo [Đường Thái Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng) mở rộng con đường thi cử làm quan, vì thế dẫn đến số lượng quan lại trong nước tăng lên nhanh chóng và trở thành gánh nặng của quốc gia. Trong khi đó tham nhũng lan tràn, binh lực suy kém, quốc khố cạn kiệt khiến cho tình hình triều Tống trở nên tồi tệ. Để cứu vãn, vào năm [1043](/wiki/1043), Nhân Tông theo kiến nghị của [Phạm Trọng Yêm](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Tr%E1%BB%8Dng_Y%C3%AAm), thi hành [Khánh Lịch tân chính](/w/index.php?title=Kh%C3%A1nh_L%E1%BB%8Bch_t%C3%A2n_ch%C3%ADnh&action=edit&redlink=1), Nhưng những chính sách mới này vấp phải sự phản đối của phe bảo thủ trong triều, cộng thêm binh biến, thiên tai liên tục, khiến Nhân Tông đổ lỗi cho "tân chính", ông quyết định bãi bỏ tân chính, dùng lại chính sách cũ, khiến quốc gia ngày càng suy yếu.
Về đối ngoại, ở phía tây bắc nước Tống, bộ lạc
[Đảng Hạng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_H%E1%BA%A1ng) ngày càng lớn mạnh; đến năm [1038](/wiki/1038), thủ lĩnh tộc này là [Lý Nguyên Hạ](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nguy%C3%AAn_H%E1%BA%A1&action=edit&redlink=1) tự xưng là hoàng đế Tây Hạ và phát động chiến tranh với Tống; cuối cùng buộc Tống phải giảng hòa và nộp tiền triều cống. Ở phía đông bắc vào năm [1042](/wiki/1042), triều Liêu dự định hưng binh nam hạ, buộc Tống phải cầu hòa và tăng tiền thuế lên 20 vạn, sử gọi là Trọng Hi tăng tệ. Ở phía nam, [nước Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t) thường quấy nhiễu vùng biên giới và hỗ trợ cho lực lượng phản quân [Nùng Trí Cao](/wiki/N%C3%B9ng_Tr%C3%AD_Cao), khiến [nhà Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng) phải chống đỡ rất vất vả.
Do sinh thời Nhân Tông không có con trai nên buộc lòng ông phải chọn một cậu bé trong tông thất nuôi trong cung và phong làm hoàng tử, đặt tên là Triệu Thự. Ngày
[30 tháng 4](/wiki/30_th%C3%A1ng_4) năm [1063](/wiki/1063), Nhân Tông mắc bệnh qua đời, Triệu Thự kế thừa đế vị, xưng là [Tống Anh Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Anh_T%C3%B4ng).
## Mục lục
[1 Thân thế và cuộc sống ban đầu](#Th.C3.A2n_th.E1.BA.BF_v.C3.A0_cu.E1.BB.99c_s.E1.BB.91ng_ban_.C4.91.E1.BA.A7u) [2 Làm hoàng đế](#L.C3.A0m_ho.C3.A0ng_.C4.91.E1.BA.BF) [3 Qua đời](#Qua_.C4.91.E1.BB.9Di) [4 Nhận định](#Nh.E1.BA.ADn_.C4.91.E1.BB.8Bnh) [5 Một số quan lại nổi tiếng](#M.E1.BB.99t_s.E1.BB.91_quan_l.E1.BA.A1i_n.E1.BB.95i_ti.E1.BA.BFng) [6 Gia đình](#Gia_.C4.91.C3.ACnh) [7 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [8 Tài liệu tham khảo](#T.C3.A0i_li.E1.BB.87u_tham_kh.E1.BA.A3o) [9 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch)
## Thân thế và cuộc sống ban đầu[
[sửa](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=1)]
Tên khai sinh của Tống Nhân Tông là Triệu Thụ Ích
. Ông chào đời vào ngày [3] [12 tháng 5](/wiki/12_th%C3%A1ng_5)năm [1010](/wiki/1010), là con trai thứ sáu của [Tống Chân Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Ch%C3%A2n_T%C3%B4ng)Triệu Hằng, mẫu thân là thần phi Lý thị. Khi ấy các phi tần trong cung đã nhiều năm qua không sinh được hoàng tử, hoặc sinh được nhưng không nuôi được. Chân Tông sủng ái Lưu Đức phi, có ý lập làm hoàng hậu, song không tìm ra được lí do gì. Lý thị khi đó là cung nữ, nằm mộng thấy có điềm báo rằng mình sẽ sanh con trai . Lưu Đức phi bèn dùng kế, sai Lý thị vào hầu Nhân Tông, đến khi bà có mang và sinh con liền cướp đứa bé làm con mình. Do có công sinh được hoàng tử, vào năm [[4]](#cite_note-TS242-4) [1013](/wiki/1013), Lưu thị được sắc phong làm Hoàng hậu . [[4]](#cite_note-TS242-4)
Hoàng tử Thụ Ích tính tình nhân hiếu, khoan hòa, vui buồn không có biểu lộ ra sắc mặt
. Vào năm [3] [1014](/wiki/1014), ông được tấn phong làm Khánh quốc công, đến năm [1015](/wiki/1015)lại thăng làm Thọ Xuân quận vương, đến học tại Tư Thiện đường. Năm [1017](/wiki/1017), được kiêm Trung thư lệnh. Năm sau ( [1018](/wiki/1018)), ông được tiến phong lên tước thân vương, tức là Thăng vương. Ngày [20 tháng 8](/wiki/20_th%C3%A1ng_8)năm [1018](/wiki/1018), ông được tấn phong làm Hoàng thái tử, lấy Tham chính [Lý Địch](/w/index.php?title=L%C3%BD_%C4%90%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1)làm tân khách của thái tử [[3]](#cite_note-TS009-3) . Ngày [[5]](#cite_note-5) [26 tháng 8](/wiki/26_th%C3%A1ng_8), thái tử vào yết thái miếu. Năm [1020](/wiki/1020), Chân Tông lâm bệnh, có chiếu năm khai mở Tư Thiện đường một lần, thái tử ra gặp phụ thần, tham gia quyết đoán các việc trong các ti. Ngày [23 tháng 3](/wiki/23_th%C3%A1ng_3)năm [1022](/wiki/1022), Chân Tông băng hà′, thái tử lên tức vị hoàng đế, tôn Lưu hoàng hậu làm Hoàng thái hậu . Trong 12 năm đầu tiên triều Nhân Tông, thực quyền cai quản đất nước nằm trong tay Lưu thái hậu. [[3]](#cite_note-TS009-3)
## Làm hoàng đế[
[sửa](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=2)]
### Lưu thái hậu chấp chính[
[sửa](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=3)]
Do thái hậu cai quản việc triều chính, nên Dương thục phi được giao nhiệm vụ nuôi dưỡng Nhân Tông. Bà được tôn làm Hoàng thái phi. Thái hậu xưng làm Quyền phân xử quân quốc đại sự, buông rèm nhiếp chính, năm ngày lên triều một lần
. [6]
Tháng 8 năm
[1022](/wiki/1022), gia phong [Phùng Chửng](/w/index.php?title=Ph%C3%B9ng_Ch%E1%BB%ADng&action=edit&redlink=1) làm Chiêu Văn điện học sĩ, [Vương Tằng](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BA%B1ng&action=edit&redlink=1) làm Trung thư thị lang, Đồng bình Chương sự; [Lã Di Giản](/w/index.php?title=L%C3%A3_Di_Gi%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1), [Lỗ Tông Đạo](/w/index.php?title=L%E1%BB%97_T%C3%B4ng_%C4%90%E1%BA%A1o&action=edit&redlink=1) Tham tri chính sự; [Tiền Duy Diễn](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%81n_Duy_Di%E1%BB%85n&action=edit&redlink=1) làm Xu mật sứ. Đến mùa đông năm đó, triều đình an táng cho Chân Tông hoàng đế. Nhân Tông biết rằng chuyện thiên thư dưới thời Chân Tông chỉ là bịa đặt, nên đem thiên thư chôn luôn vào mộ Chân Tông . Tháng 12 cùng năm, lại bãi chức của [6] [Tiền Duy Diễn](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%81n_Duy_Di%E1%BB%85n&action=edit&redlink=1). Nhân Tông cho đổi niên hiệu, lấy năm tiếp theo ( [1023](/wiki/1023)) là Thiên Thành năm thứ nhất . [[3]](#cite_note-TS009-3)
Ngày
[30 tháng 4](/wiki/30_th%C3%A1ng_4) năm [1023](/wiki/1023), thái hậu lệnh bãi Viện Lễ nghi. Ngày [22 tháng 9](/wiki/22_th%C3%A1ng_9), bãi chức của [Phùng Chửng](/w/index.php?title=Ph%C3%B9ng_Ch%E1%BB%ADng&action=edit&redlink=1), dùng [Vương Khâm Nhược](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_Kh%C3%A2m_Nh%C6%B0%E1%BB%A3c&action=edit&redlink=1) lên thay làm Môn hạ thị lang, Đồng bình chương sự [[3]](#cite_note-TS009-3) . Ngày [7] [29 tháng 9](/wiki/29_th%C3%A1ng_9)năm [1024](/wiki/1024), Nhân Tông đến thăm trường Quốc Tử giám, bái lễ [Khổng Tử](/wiki/Kh%E1%BB%95ng_T%E1%BB%AD), sau đó đến miếu của Vũ Thành vương. Ngày [16 tháng 2](/wiki/16_th%C3%A1ng_2), Nhân Tông hạ chiếu đại xá, các quan trong triều dâng tôn hiệu cho ông là **Thánh Văn Duệ Vũ Nhân Minh Hiếu Đức hoàng đế**, Hoàng thái hậu là **Ứng Thiên Sùng Đức Nhân Thọ hoàng thái hậu**.
Mùa đông năm
[1025](/wiki/1025), [Vương Khâm Nhược](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_Kh%C3%A2m_Nh%C6%B0%E1%BB%A3c&action=edit&redlink=1) qua đời [[3]](#cite_note-TS009-3) [[7]](#cite_note-TG36-7) . Triều đình dùng [8] [Vương Tằng](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BA%B1ng&action=edit&redlink=1), [Trương Tri Bạch](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_Tri_B%E1%BA%A1ch&action=edit&redlink=1)lên thay, đồng thời [Trương Mân](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_M%C3%A2n&action=edit&redlink=1), [Yến Thù](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFn_Th%C3%B9&action=edit&redlink=1)được phong làm Xu mật chánh, phó sứ. Cựu tể tướng [Đinh Vị](/w/index.php?title=%C4%90inh_V%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1)và [Lôi Doãn Cung](/w/index.php?title=L%C3%B4i_Do%C3%A3n_Cung&action=edit&redlink=1)năm trước trong lúc xây lăng, để bất cẩn mà suýt đưa đạo huyệt vào nơi tuyệt lộ, nên thái hậu dùng cớ đó ép Doãn Cung tự sát, giáng chức Đinh Vị. Đinh Vị trước kia tìm cách sai nữ đạo cô Lưu Đức Diệu giả thần giả quỷ để mê hoặc Thái hậu. Khi Đinh Vị bị tội, Thái hậu liền bắt Đức Diệu xuống thẩm vấn. Lại cho lục soát nhà Đức Diệu, thấy có thư của Đinh Vị, trên giấy đề bốn chữ Hồn Nguyên hoàng đế. Thái hậu bắt giam Đức Diệu, giáng Đinh Vị làm Nhai châu tư hộ tham quân.
Ngày
[9 tháng 2](/wiki/9_th%C3%A1ng_2) năm [1027](/wiki/1027), nhà vua dẫn các quan đến chúc thọ tại điện Hội Khánh. Lúc này thái hậu không vừa lòng với Yến Thù, bèn nhân lúc ông ta đánh gãy răng người hầu, mà cách chức đi, dùng [Hạ Tủng](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1_T%E1%BB%A7ng&action=edit&redlink=1) lên thay . Ngày [9] [4 tháng 4](/wiki/4_th%C3%A1ng_4)năm [1028](/wiki/1028), dùng [Trương Sĩ Tốn](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_S%C4%A9_T%E1%BB%91n&action=edit&redlink=1)làm Đồng bình chương sự; sau đó lấy [Khương Tuân](/w/index.php?title=Kh%C6%B0%C6%A1ng_Tu%C3%A2n&action=edit&redlink=1), [Phạm Ung](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_Ung&action=edit&redlink=1)là Xu mật chánh phó sứ. Đầu [1029](/wiki/1029), [Lỗ Tông Đạo](/w/index.php?title=L%E1%BB%97_T%C3%B4ng_%C4%90%E1%BA%A1o&action=edit&redlink=1)mất, còn [Tào Lợi Dụng](/w/index.php?title=T%C3%A0o_L%E1%BB%A3i_D%E1%BB%A5ng&action=edit&redlink=1)bị thái hậu làm tội, phải bị đày ra Phòng châu; liên lụy đến cả [Trương Sĩ Tốn](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_S%C4%A9_T%E1%BB%91n&action=edit&redlink=1)cũng bị bãi chức. Lợi Dụng về sau thắt cổ tự tử . Lấy [[10]](#cite_note-10) [Lã Di Giản](/w/index.php?title=L%C3%A3_Di_Gi%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1)làm Đồng bình chương sự, [Hạ Tủng](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1_T%E1%BB%A7ng&action=edit&redlink=1)và [Tiết Khuê](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFt_Khu%C3%AA&action=edit&redlink=1)làm Tham chính, [Trương Nghiêu Tá](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_Nghi%C3%AAu_T%C3%A1&action=edit&redlink=1)làm Xu mật phó sứ. [Vương Tằng](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BA%B1ng&action=edit&redlink=1) trước kia nhiều lần khuyên Thái hậu không nên lạm quyền quá, Thái hậu tuy nghe theo nhưng trong lòng rất bực tức. Mùa hạ năm đó, nhân trong cung Ngọc Thanh bị hỏa hoạn, cháy trụi hết, Thái hậu nói là do tể tướng không biết điều hòa âm dương, liền đày Vương Tăng ra Thanh Châu vào ngày [9 tháng 8](/wiki/9_th%C3%A1ng_8). Đại thần [Phạm Trọng Yêm](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Tr%E1%BB%8Dng_Y%C3%AAm) dâng sớ nói Nhân Tông đã lớn, xin Thái hậu hết buông rèm. Thái hậu tức lắm, liền đày Trọng Yêm ra Thông châu. Trong, ngoài đều cho rằng thái hậu có ý tiếm ngôi, xưng Đế. Tam tư sứ Trịnh Lâm muốn lấy lòng Thái hậu, vẽ bức tranh "Võ hậu lâm triều" mà dâng lên. Thái hậu tức giận ném bức tranh xuống đất và cấm không ai được làm những chuyện như vậy nữa. Mùa đông năm đó, triều đình ra lệnh cấm kinh doanh muối ở 28 châu, quân . [11]
### Nhận mẹ ruột và phế hậu[
[sửa](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=4)]
Ngày
[24 tháng 12](/wiki/24_th%C3%A1ng_12) năm [1024](/wiki/1024), theo xếp đặt của hoàng thái hậu, Nhân Tông lập Quách thị làm Hoàng hậu . Hoàng hậu là con gái của tiết độ sứ Bình Lư [7] [Quách Sùng](/w/index.php?title=Qu%C3%A1ch_S%C3%B9ng&action=edit&redlink=1) . Lúc đó Nhân Tông vốn thích Trương thị, nhưng do thái hậu ép buộc mà bất đắc dĩ phải lập Quách thị làm hậu, phong Trương thị làm Tài nhân. Quách hoàng hậu ỷ có Lưu thái hậu chống lưng, rất kiêu ngạo, cả Nhân Tông cũng không xem ra gì, giám sát hết hành động của ông, khiến ông rất bất bình. [[4]](#cite_note-TS242-4)
Lưu thái hậu phong cho mẹ ruột của Nhân Tông làm Thuận dung, ép phải ra trông nom lăng cho Nhân Tông. Ngày
[8 tháng 4](/wiki/8_th%C3%A1ng_4) năm [1032](/wiki/1032), Lý Thuận dung được phong làm Thần phi rồi qua đời, có lời đồn là do thái hậu hạ độc mà chết [[11]](#cite_note-TG38-11) . Thần phi từ khi hạ sinh long tử, đã phải mất con vào tay của thái hậu. Nhân Tông lên ngôi đã 10 năm, Thần phi vẫn phải ở trong đám phi tần, mà Nhân Tông cũng không biết gì về mẹ ruột của mình. Các quan trong triều sợ thái hậu, không ai dám nói ra [12] . Đến khi thần phi chết, trong cung không phát tang. Tể tướng [[11]](#cite_note-TG38-11) [Lã Di Giản](/w/index.php?title=L%C3%A3_Di_Gi%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1)vào hỏi việc có người trong hậu cung mới qua đời. Thái hậu sai vua đi khỏi, rồi quát mắng Di Giản rằng li gián hai cung. Di Giản lập luận với thái hậu rằng nếu muốn sau này họ Lưu còn tồn tại, thì phải đối xử trọng đãi với Lý thần phi. Thái hậu hiểu ra, bèn dùng nghi lễ hoàng hậu mà an táng cho Thần phi.
Đầu năm
[1033](/wiki/1033), Lưu thái hậu muốn mặc áo cổn, đội mũ miện là đồ dành cho thiên tử, mà vào yết Thái miếu . [11] [Tiết Khuê](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFt_Khu%C3%AA&action=edit&redlink=1)can là không nên, Thái hậu không theo, vẫn mặc cổn miện vào Thái miếu. Thái phi Dương thị, Hoàng hậu Quách thị theo giá. Tại Văn Đức điện, bà được quần thần tôn tôn hiệu. Ngày hôm đó, Thái hậu chính thức trao trả quyền hành về cho Nhân Tông.
Tháng 4 năm
[1033](/wiki/1033), Lưu thái hậu lâm bệnh rồi qua đời, thọ 65 tuổi, di chiếu để lại phong Dương thái phi làm Hoàng thái hậu . Thái hậu coi việc nước 11 năm. Khi làm lễ an táng, Nhân Tông sai bỏ đế phục thái hậu đang mặc, táng theo lễ hoàng hậu. Lúc này, Yên vương Triệu Nguyên Nghiễm tiết lộ sự thật về thân thế của Lý Thần phi, nói rằng Lưu Thái hậu đã cướp Nhân Tông về làm con mình, bỏ rơi Thần phi ở trong cung thất sủng. Yên vương còn nói rằng Lưu Thái hậu đã hạ độc chết Thần phi. Nhân Tông kinh hoàng, đích thân tới nơi ở của Thần phi, hạ lệnh tôn Thần phi làm Thái hậu, thụy là Chương Ý. Nhân Tông đến chỗ bài vị Chương Ý cùng bái, mở quan ra xem thì thấy di thể vẫn còn nguyên vì được táng bằng thủy ngân, theo lễ Hoàng hậu. Từ đó Nhân Tông đối với họ Lưu, ân điển vẫn như cũ [13] . Lưu hậu được tôn thụy là Trang Hiến Minh Túc, còn Lý Thần phi là Trang Ý hoàng hậu. [[13]](#cite_note-TG39-13)
Trước kia hoàng hậu Quách thị được lập không phải là ý của Nhân Tông. Từ sau khi Lưu thái hậu chết đi, ông cũng không còn ngó ngàng đến hoàng hậu mà chỉ sủng ái hai phu nhân Thượng, Dương. Hoàng hậu tánh đố kị, thường nói ra những lời oán giận. Nhân một hôm Nhân Tông đang vui đùa với hai phu nhân, hoàng hậu lén rình nghe thấy Thượng phu nhân nói xấu mình, bèn xông tới gây gổ, rồi đánh cả vào mặt Nhân Tông
. Nhân Tông rất giận và có ý phế hậu. Lại thêm Lã Di Giản trong lần trước bị bãi tướng vẫn oán thù hoàng hậu, cũng ra sức hùn vào; lấy lí do: Hoàng hậu lập lên đã chín năm mà chẳng có con. Trong lúc Nhân Tông còn chưa quyết định xong thì bên ngoài đã biết hết chuyện, [13] [Phạm Trọng Yêm](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Tr%E1%BB%8Dng_Y%C3%AAm)bèn đem chuyện này ra và khuyên sớm quyết định để tránh đàm tiếu.
Ngày
[16 tháng 1](/wiki/16_th%C3%A1ng_1) năm [1034](/wiki/1034), Nhân Tông giáng hoàng hậu làm Tịnh phi, Ngọc Kinh Trùng diệu tiên sư, ban tên là Thanh Ngộ; cũng tức là phải đi làm đạo sĩ, sau lại dời ra Diêu Hoa cung . Bọn các đại thần [4] [Phạm Trọng Yêm](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Tr%E1%BB%8Dng_Y%C3%AAm), [Khổng Đạo Phụ](/w/index.php?title=Kh%E1%BB%95ng_%C4%90%E1%BA%A1o_Ph%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1),... đến chất vấn [Lã Di Giản](/w/index.php?title=L%C3%A3_Di_Gi%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1)về việc phế hậu; đều bị đuổi khỏi triều đình. [Tiền Duy Diễn](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%81n_Duy_Di%E1%BB%85n&action=edit&redlink=1)vì có móc nối với Quách hậu cũng bị đuổi ra Sùng Tín quân. Sau khi Quách hậu bị phế, hai mĩ nhân Thượng, Dương độc sủng trong cung. Nhân Tông ngày đêm bên hai mĩ nhân đến nỗi cơ thể suy nhược gầy còm. Dương thái phi được tin đó, trách cứ hai phu nhân Thượng, Dương mê hoặc thánh thượng. Nhân Tông bất đắc dĩ cũng phải phế hai mĩ nhân này làm đạo sĩ . Sau chuyện đó, có phu nhân họ Trần nhập cung, Nhân Tông rất sủng ái và muốn lập làm tân hậu. Tham chính [[13]](#cite_note-TG39-13) [Tống Thụ](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Th%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1), Xu mật sứ [Vương Tăng](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_T%C4%83ng&action=edit&redlink=1)lại can ngăn. Cuối cùng ngôi hoàng hậu thuộc về cháu gái của danh tướng [Tào Bân](/w/index.php?title=T%C3%A0o_B%C3%A2n&action=edit&redlink=1)là mĩ nhân Tào thị.
Ngày
[10 tháng 12](/wiki/10_th%C3%A1ng_12) năm [1035](/wiki/1035), Quách hoàng hậu lâm bệnh. Nhân Tông lúc này có ý hối chuyện khi trước, nên thường sai người đến hỏi thăm. Đến đây sai [Diêm Văn Ứng](/w/index.php?title=Di%C3%AAm_V%C4%83n_%E1%BB%A8ng&action=edit&redlink=1) đến chữa trị, mà Diêm Văn Ứng trước kia từng gièm pha khiến Quách hậu bị phế nên Văn Ứng rất lo sợ. Ngay sau đó hoàng hậu qua đời. Nhân Tông cho khôi phục địa vị hoàng hậu của Quách thị.
### Chính trị, 1032 - 1043[
[sửa](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=5)]
Mùa thu năm
[1032](/wiki/1032), theo thỉnh cầu của gián quan [Trần Chấp Trung](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Ch%E1%BA%A5p_Trung&action=edit&redlink=1), triều đình bãi chức Tham chính [Vương Thự](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_Th%E1%BB%B1&action=edit&redlink=1) vì lí do bệnh tật; lấy Môn hạ tỉnh làm Gián viện, dời tỉnh cũ sang phía tây cửa Hữu Dịch. Dùng [Yến Thù](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFn_Th%C3%B9&action=edit&redlink=1) làm Xu mật phó sứ, Tham tri chính sự [[4]](#cite_note-TS242-4) [[11]](#cite_note-TG38-11) . Ngày [12] [8 tháng 1](/wiki/8_th%C3%A1ng_1)năm [1033](/wiki/1033), lấy [Dương Sùng Huân](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_S%C3%B9ng_Hu%C3%A2n&action=edit&redlink=1)làm Xu mật sứ; Sùng Huân vào tạ; thái hậu và Nhân Tông nói rằng tiên đế ngày trước có nói Sùng Huân là người uy tín, có thể đảm đương đại sự, nay thấy thật là đúng như vậy. Mấy hôm sau, [Vương Tùy](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%B9y&action=edit&redlink=1)đề nghị bãi bỏ luật muối. Vào lúc khi triều đình cấm việc bán muối, tiền ngân khố tăng 15 vạn so với năm trước; nhưng sang năm sau lại hao tổn đến 9 vạn; sau đó cũng không phát huy ích lợi gì nữa, nên mới có đề nghị này.
Sau khi Lưu Thái hậu qua đời, Nhân Tông mới có thể đích thân chấp chính. Vì bất hòa từ lâu với bà ta, Nhân Tông liền cho thay đổi một loạt nhân sự trong triều. Trước kia có Lâm Hiến Khả cầu xin thái hậu trao lại quyền cho Nhân Tông mà bị đày đến Lĩnh Nam, đến nay Nhân Tông cho người này được phục chức. Đồng thời các đại thần bị thái hậu đuổi đi là Tống Thụ, Phạm Trọng Yêm cũng được triệu về. Bọn
[hoạn quan](/wiki/Ho%E1%BA%A1n_quan) [Giang Đức Minh](/w/index.php?title=Giang_%C4%90%E1%BB%A9c_Minh&action=edit&redlink=1), [Tuế Sùng Huân](/w/index.php?title=Tu%E1%BA%BF_S%C3%B9ng_Hu%C3%A2n&action=edit&redlink=1), [Nhậm Thủ Trung](/w/index.php?title=Nh%E1%BA%ADm_Th%E1%BB%A7_Trung&action=edit&redlink=1) ỷ thế làm bậy; nên cũng bị đuổi ra ngoài, nhưng chưa làm thành tội. Đến việc dưới thời thái hậu, nhiều người dâng con gái vào cung, nên Nhân Tông bèn liên tục hạ lệnh phóng thích cung nhân. Ngày [25 tháng 5](/wiki/25_th%C3%A1ng_5) năm [1033](/wiki/1033), Đồng bình chương sự [Lã Di Giản](/w/index.php?title=L%C3%A3_Di_Gi%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1), Xu mật sứ [Trương Kì](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_K%C3%AC&action=edit&redlink=1), Xu mật phó sứ [Hạ Tủng](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1_T%E1%BB%A7ng&action=edit&redlink=1), [Phạm Ung](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_Ung&action=edit&redlink=1), [Triệu Chẩn](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%87u_Ch%E1%BA%A9n&action=edit&redlink=1); Tham chánh [Trần Nghiêu Tá](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Nghi%C3%AAu_T%C3%A1&action=edit&redlink=1), [Yến Thù](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFn_Th%C3%B9&action=edit&redlink=1)... đều bị bãi chức [[12]](#cite_note-TS10-12) . Lúc nhà vua thân chính, Lã Di Giản dâng lên tám điều cải cách. Nhân Tông bèn cùng với Di Giản lập kế loại hết những người mà Lưu thái hậu bổ dụng trước kia. Việc này đến tai Quách hoàng hậu. Quách hậu nói với Nhân Tông rằng [13] [Lã Di Giản](/w/index.php?title=L%C3%A3_Di_Gi%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1)thật giỏi ứng biến, nên Di Giản cũng bị bãi chức luôn. Lại dùng [Lý Địch](/w/index.php?title=L%C3%BD_%C4%90%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1)lên thay [Lã Di Giản](/w/index.php?title=L%C3%A3_Di_Gi%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1), [Vương Tùy](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%B9y&action=edit&redlink=1)Tham chính, [Lý Tư](/wiki/L%C3%BD_T%C6%B0)làm Xu mật phó sứ... Thầy của Nhân Tông là Tôn Thích qua đời, truy tặng Tả bộc xạ, thụy là Tuyên. Trước kia Hữu tư gián là [Phạm Trọng Yêm](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Tr%E1%BB%8Dng_Y%C3%AAm)xin sai sứ đi xem xét thiên tai, dịch bệnh ở miền đông nam; sau một thời gian triều đình mới chịu cử Trọng Yêm làm An phủ, đến mở kho khóc, cấm thơ văn bậy bạ... tình hình nơi đó mà dịu bớt đi.
Ngày
[20 tháng 11](/wiki/20_th%C3%A1ng_11) năm [1033](/wiki/1033), lại bãi [Trương Sĩ Tốn](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_S%C4%A9_T%E1%BB%91n&action=edit&redlink=1), [Dương Sùng Huân](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_S%C3%B9ng_Hu%C3%A2n&action=edit&redlink=1) vì lí do hai người uống rượu đến mức trễ cả buổi thiết triều [[12]](#cite_note-TS10-12) . Nguyên do sâu xa vì trong nước có nạn châu chấu nhưng Sĩ Tốn làm tướng mà không có kế sách gì, khiến Nhân Tông lại nhớ đến [13] [Lã Di Giản](/w/index.php?title=L%C3%A3_Di_Gi%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1). Bèn dùng Di Giản làm Môn hạ thị lang, Thượng thư bộ Lại, Đồng bình chương sự , [[14]](#cite_note-14) [Vương Thự](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_Th%E1%BB%B1&action=edit&redlink=1), [Vương Đức Dụng](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BB%A9c_D%E1%BB%A5ng&action=edit&redlink=1), [Thái Tề](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_T%E1%BB%81&action=edit&redlink=1)làm Xu mật chánh phó sứ, [Tống Thụ](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Th%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1)làm Tham tri chinh sự. Như vậy chỉ trong vòng có chưa tới nửa năm, Nhân Tông lại bổ dụng trở lại các đại thần bị ông cách chức trước kia. Mĩ nhân Trương thị mà trước đây Nhân Tông có ý lập hậu, nay đã mất thì được truy tặng là hoàng hậu.
Sau khi tự mình chấp chính, Nhân Tông làm theo cách của
[Đường Thái Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng) mở rộng con đường thi cử làm quan, mỗi khóa thi tuyển sinh tới mấy nghìn người, lại đặt ra những ưu đãi cho người đi thi. Người thi đỗ ngày càng nhiều, mà đại thần và người bên họ ngoại lại liên tục được đề bạt khiến cho hiện tượng quan lại vô dụng thùa mứa trong triều đình càng ngày càng nghiêm trọng. Thế nhưng Nhân Tông vẫn cho rằng đường làm quan vẫn chưa đủ rộng, vì nhiều người tuy tuổi đã cao mà vẫn chưa đỗ đạt. Mùa xuân năm [1034](/wiki/1034), nhà vua hạ lệnh trong mỗi khoa thi cứ 10 người lấy đỗ hai người. Mỗi khi đã vào tới thi Đình thì dù làm bài có sai sót thì cũng không đánh hỏng đó là luật bất thành văn . Đến mùa hạ, lại có lệnh rằng cử nhân đi thi mà không hợp quy cách thì không bị bắt tội. Năm Đại Trung Tường Phù thời [13] [Chân Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Ch%C3%A2n_T%C3%B4ng)tổng số quan lại là 9758 người, đến năm Hoàng Hựu thời Nhân Tông đã lên tới 17300 người, chưa tính số chưa được bổ nhiệm. Như vậy chỉ trong 40 năm số lượng quan lại của nhà Tống đã tăng gấp đôi.
Ngày
[28 tháng 9](/wiki/28_th%C3%A1ng_9) năm đó, dùng [Vương Tăng](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_T%C4%83ng&action=edit&redlink=1) làm Thượng thư Bộ lại, Đồng bình chương sự, Xu mật sứ. Ngày [25 tháng 3](/wiki/25_th%C3%A1ng_3) năm [1035](/wiki/1035), Thượng thư Bộ Công, Bình chương sự [Lý Địch](/w/index.php?title=L%C3%BD_%C4%90%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1) bị bãi đến Bạc châu. Lấy Xu mật sứ [Vương Tăng](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_T%C4%83ng&action=edit&redlink=1) làm Hữu Bộc xạ kiêm Mon hạ thị lang, Bình chương sự; [Vương Tùy](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%B9y&action=edit&redlink=1), [Lý Tư](/wiki/L%C3%BD_T%C6%B0), [Vương Đức Dụng](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BB%A9c_D%E1%BB%A5ng&action=edit&redlink=1), [Hàn Nhân Ý](/w/index.php?title=H%C3%A0n_Nh%C3%A2n_%C3%9D&action=edit&redlink=1) làm Tri Xu mật viện; Tham chính [Tống Thụ](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Th%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1) làm Xu mật phó sứ; Thái Tề, Trịnh Độ làm Tham tri chính sự . Ngày [15] [22 tháng 8](/wiki/22_th%C3%A1ng_8), Nhân Tông nhận tôn hiệu từ quần thần là Cảnh Hựu Thể Thiên Pháp Đạo Khâm Văn Thông Vũ Thánh Nhân Hiếu Đức.
Lúc bấy giờ tri phủ Khai Phong
[Phạm Trọng Yêm](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Tr%E1%BB%8Dng_Y%C3%AAm) là người chính trực, vì thế bị mất lòng khá nhiều đại thần trong triều, nhất là [Lã Di Giản](/w/index.php?title=L%C3%A3_Di_Gi%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1). Trọng Yêm có ý khuyên triều đình dời đô về phía tây, bị Di Giản phản đối. Ông lại đề xuất với Nhân Tông việc dùng người hiền năng, Di Giản bèn tố rằng Trọng Yêm tiến dẫn bằng đảng, li gián triều đình. Ngày [5 tháng 6](/wiki/5_th%C3%A1ng_6) năm [1036](/wiki/1036), có chiếu giáng Phạm Trọng Yêm làm tri Nhiêu châu [[15]](#cite_note-TG40-15) . Các đại thần như [16] [Dư Tĩnh](/w/index.php?title=D%C6%B0_T%C4%A9nh&action=edit&redlink=1), [Âu Dương Tu](/wiki/%C3%82u_D%C6%B0%C6%A1ng_Tu)không bằng lòng với việc này, cũng bị giáng chức. Đến ngày [9 tháng 5](/wiki/9_th%C3%A1ng_5)năm [1037](/wiki/1037), bọn tể thần [Lã Di Giản](/w/index.php?title=L%C3%A3_Di_Gi%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1), [Vương Tăng](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_T%C4%83ng&action=edit&redlink=1), Tham chính [Tống Thụ](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Th%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1)bất hòa và bài xích lẫn nhau, Nhân Tông đồng loạt cách chức của họ. Lấy [Vương Tùy](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%B9y&action=edit&redlink=1), [Trần Nghiêu Tá](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Nghi%C3%AAu_T%C3%A1&action=edit&redlink=1)làm Bình chương sự, [Trịnh Độ](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Bnh_%C4%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1)làm Tri Xu mật, [Hàn Ức](/w/index.php?title=H%C3%A0n_%E1%BB%A8c&action=edit&redlink=1), [Trình Lâm](/w/index.php?title=Tr%C3%ACnh_L%C3%A2m&action=edit&redlink=1), [Thạch Trung Lập](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A1ch_Trung_L%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1)Tham tri chính sự... Đó là do tiến cử của [Lã Di Giản](/w/index.php?title=L%C3%A3_Di_Gi%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1). Mùa thu năm này kinh sư gặp địa chấn, [Diệp Thanh Thần](/w/index.php?title=Di%E1%BB%87p_Thanh_Th%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1)dâng sớ nói rằng có lẽ do chuyện bọn [Phạm Trọng Yêm](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Tr%E1%BB%8Dng_Y%C3%AAm), [Âu Dương Tu](/wiki/%C3%82u_D%C6%B0%C6%A1ng_Tu)và [Dư Tĩnh](/w/index.php?title=D%C6%B0_T%C4%A9nh&action=edit&redlink=1)nói thẳng bị mất chức nên trời oán giận, vì thế Nhân Tông lại dời ba người này về làm việc ở các châu gần. [Phạm Trọng Yêm](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Tr%E1%BB%8Dng_Y%C3%AAm)được đến Nhuận châu , trong triều sợ ông ta được dùng trở lại, mới có lời gièm đến tai Nhân Tông. Nhân Tông nổi giận, có ý đày ông ta đến Lĩnh Nam, nhưng Tham chính [[16]](#cite_note-TS314-16) [Trình Lâm](/w/index.php?title=Tr%C3%ACnh_L%C3%A2m&action=edit&redlink=1)lại can gián, nên bỏ qua việc đó . [[17]](#cite_note-TG41-17)
Ngày
[8 tháng 4](/wiki/8_th%C3%A1ng_4) năm [1038](/wiki/1038), [tể tướng](/wiki/T%E1%BB%83_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) [Vương Tùy](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%B9y&action=edit&redlink=1), [Trần Nghiêu Tá](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Nghi%C3%AAu_T%C3%A1&action=edit&redlink=1), [Hàn Ức](/w/index.php?title=H%C3%A0n_%E1%BB%A8c&action=edit&redlink=1) bị bãi chức. Dùng [Trương Sĩ Tốn](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_S%C4%A9_T%E1%BB%91n&action=edit&redlink=1) lên thay làm tướng, [Chương Đắc Tượng](/w/index.php?title=Ch%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%AFc_T%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1), [Vương Tông](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) làm Tham chính, [Vương Bác Văn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_B%C3%A1c_V%C4%83n&action=edit&redlink=1) và [Trần Chấp Trung](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Ch%E1%BA%A5p_Trung&action=edit&redlink=1) làm Tri Xu mật. Mùa hạ năm đó [Vương Bác Văn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_B%C3%A1c_V%C4%83n&action=edit&redlink=1) qua đời . Lấy Ngự sử trung thừa [18] [Trương Quan](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_Quan&action=edit&redlink=1)lên thay chức. Lúc bấy giờ Nhân Tông lưu ý đến việc nông nghiệp, thấy trong nước mùa vụ không ổn định do bão lũ hạn hán, nên lo lắng, bèn hạ chiếu các châu cứ định kì phải dâng tấu trình bày tình hình thời tiết, nông vụ ở địa phương mình lên triều đình . Ngày [[17]](#cite_note-TG41-17) [24 tháng 8](/wiki/24_th%C3%A1ng_8), quần thần cùng nhau dâng tôn hiệu là Bảo Nguyên Thể Thiên Pháp Đạo Khâm Văn Thông Vũ Thánh Thần Anh Duệ Hiếu Đức, dâng lên năm lần, nhà vua không nhận. Sau cùng khi hỏi ý kiến của [Trương Sĩ Tốn](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_S%C4%A9_T%E1%BB%91n&action=edit&redlink=1), ông quyết định nhận tôn hiệu nhưng bỏ đi hai chữ Anh Duệ. Hữu tư gián [Hàn Kì](/w/index.php?title=H%C3%A0n_K%C3%AC&action=edit&redlink=1)dâng biểu xin dùng lễ nhạc cũ, vì lễ nhạc mới đây không hợp phép cũ, bọn [Tống Thụ](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Th%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1)cũng tán thành, nhà vua nghe theo.
Ngày
[24 tháng 12](/wiki/24_th%C3%A1ng_12) năm [1038](/wiki/1038), cựu tướng [Vương Tăng](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_T%C4%83ng&action=edit&redlink=1) qua đời. Nhân Tông xuống chiếu bỏ triều hai ngày, truy tặng làm Thị trung, thụy là Văn Chính [[17]](#cite_note-TG41-17) [[19]](#cite_note-19)
Quan lại vô dụng, binh lính bất tài làm cho quốc khố ngày càng cạn kiệt, không những thế đất đai lại bị ngoại bang thôn tính, thuế khóa tăng cao làm đời sống nhân dân cơ cực, dẫn tới khởi nghĩa. Các học sĩ trong triều như
[Phạm Trọng Yêm](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Tr%E1%BB%8Dng_Y%C3%AAm) lần lượt dâng sớ yêu cầu cắt giảm bớt những quan lại vô dụng, chủ trương tiết kiệm và cải cách chính trị. Năm 1043 để cứu triều chính khỏi cảnh lâm nguy, Phạm Trọng Yêm đã dâng tấu "Đáp thủ chiếu điều trần thập sự" đưa ra 10 chủ trương cải cách, như giảm thuế khóa và phu phen, củng cố quân đội, khuyến khích dân trồng dâu nuôi tằm phát triển thương nghiệp... Nhân Tông chấp nhận và cho thực hiện những chủ trương này, gọi đó là "tân chính", trong sử hay gọi là "Khánh Lịch tân chính".
Nhưng những chính sách mới này vấp phải sự phản đối của phe bảo thủ trong triều do nó trực tiếp động chạm đến lợi ích của một số quần thần. Các bè đảng không ngớt lời dèm pha dần dần làm cho Nhân Tông mất niềm tin vào "tân chính". Cộng thêm liên tiếp những cuộc khởi nghĩa nông dân và nạn châu chấu xảy ra ở nhiều nơi, khiến Nhân Tông xem xét lại mọi việc và đổ lỗi cho "tân chính", ông quyết định hi sinh phe cải cách và thỏa hiệp với phe bảo thủ. Những người chủ trương cải cách như
[Phạm Trọng Yêm](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Tr%E1%BB%8Dng_Y%C3%AAm) và [Âu Dương Tu](/wiki/%C3%82u_D%C6%B0%C6%A1ng_Tu) lần lượt bị cách chức, công cuộc cải cách chấm dứt, Nhân Tông cũng không còn tâm huyết xây dựng đất nước, cục diện đất nước nghèo túng yếu ớt đã hình thành.
### Chiến tranh với Tây Hạ[
[sửa](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=6)]
Từ thời
[Tống Thái Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng), bộ lạc [Đảng Hạng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_H%E1%BA%A1ng) ở miền tây bắc [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) ngày càng lớn mạnh, có ý đồ li khai, không thần phục triều Tống nữa. Đến năm [1032](/wiki/1032), [Lý Nguyên Hạo](/wiki/L%C3%BD_Nguy%C3%AAn_H%E1%BA%A1o) lên kế nhiệm cha là [Lý Đức Minh](/wiki/L%C3%BD_%C4%90%E1%BB%A9c_Minh), là tiết độ sứ Định Nan [[20]](#cite_note-20) , tước Tây Bình vương. Lý Nguyên Hạo là người tàn bạo, từ lâu đã có ý li khỏi tự lập. Lúc đó Nhân Tông dùng niên hiệu Minh Đạo, phạm vào tên cha của Nguyên Hạo (Đức Minh), nên trong nước ông ta tự ý đổi niên hiệu này thành Hiển Đạo. Tuy ban đầu vẫn nộp cống cho triều Tống nhưng cũng đã manh nha ý muốn chống đối. Đồng thời Nguyên Hạo cũng được [21] [nhà Liêu](/wiki/Nh%C3%A0_Li%C3%AAu)phong làm Hạ quốc vương.
Giữa năm
[1034](/wiki/1034), Hạ chủ [Lý Nguyên Hạo](/wiki/L%C3%BD_Nguy%C3%AAn_H%E1%BA%A1o) lấy cớ quân Tống ở Khánh công xâm nhập vào cảnh giới nước Hạ, bèn dẫn quân đến báo thù. Các tướng Tống [Dương Tuân](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_Tu%C3%A2n&action=edit&redlink=1), [Lư Tuấn](/w/index.php?title=L%C6%B0_Tu%E1%BA%A5n&action=edit&redlink=1) bị đánh bại ở trận Long Mã tỉnh; Hoàn Khánh đô giám [Tề Tông Củ](/w/index.php?title=T%E1%BB%81_T%C3%B4ng_C%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1) xuất quân chiến đấu và bị bắt sống. Trước kia tri Định châu [Lưu Bình](/w/index.php?title=L%C6%B0u_B%C3%ACnh&action=edit&redlink=1) thường cảnh báo nhà vua phải triệt để đề phòng [Lý Nguyên Hạo](/wiki/L%C3%BD_Nguy%C3%AAn_H%E1%BA%A1o), song triều đình không theo. Đến đây Nhân Tông khen là người biết nhìn xa, dùng [Lưu Bình](/w/index.php?title=L%C6%B0u_B%C3%ACnh&action=edit&redlink=1) làm Hoàn Khánh lộ phó đô bộ thự.
Chính trong lúc Nhân Tông sa đà vào cuộc sống phóng túng, chính trị triều Tống ngày càng hủ bại, thì dân tộc
[Đảng Hạng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_H%E1%BA%A1ng) ngày càng lớn mạnh. Ngày [10 tháng 11](/wiki/10_th%C3%A1ng_11) năm [1038](/wiki/1038), Nguyên Hạo tự xưng là hoàng đế nước [Tây Hạ](/wiki/T%C3%A2y_H%E1%BA%A1), sai sứ giả đến triều Bắc Tống yêu cầu thừa nhận chính quyền Tây Hạ, nhưng bị cự tuyệt . Bấy giờ ở phía nam cũng có giặc An Hóa cướp phá. Triều đình [17] [nhà Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng)cử quân giao chiến với người Man, nhưng thất bại, kiềm hạt [Trương Hoài Chi](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_Ho%C3%A0i_Chi&action=edit&redlink=1)và năm người khác đều chết. Vua sai [Phùng Thân Kỉ](/w/index.php?title=Ph%C3%B9ng_Th%C3%A2n_K%E1%BB%89&action=edit&redlink=1)là con của [Phùng Chửng](/w/index.php?title=Ph%C3%B9ng_Ch%E1%BB%ADng&action=edit&redlink=1)làm tri Quế châu, Quảng Tây kiềm hạt, nhanh chóng đi dẹp doạn. Thân Kỉ sau khi đến châu, huấn luyện quân đội và tuyển thêm lính, lấy thêm lương thực rồi chia quân làm ba lộ tiến đánh quân Man; người Man phải đầu hàng, tình hình Quảng Tây lại được yển ổn.
Để đối phó với
[Tây Hạ](/wiki/T%C3%A2y_H%E1%BA%A1), Nhân Tông dùng [Lưu Bình](/w/index.php?title=L%C6%B0u_B%C3%ACnh&action=edit&redlink=1) làm Phu Diên lộ đô bộ thự, [Hạ Lạt](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1_L%E1%BA%A1t&action=edit&redlink=1) làm Tiết độ sứ Phụng Ninh, tri Vĩnh Hưng; [Phạm Ung](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_Ung&action=edit&redlink=1) làm Tiết độ sứ Chấn Vũ, tri Diên châu.
Tháng 2 năm
[1039](/wiki/1039), Nguyên Hạo dẫn quân xâm chiếm Bảo An quân . Sau đó Tây Hạ lại liên tiếp tiến đánh các châu phủ biên giới như Vị Châu, Diên Châu, Lân Châu, Phong Châu. Nhân Tông phải cử [22] [Hàn Ỷ](/w/index.php?title=H%C3%A0n_%E1%BB%B6&action=edit&redlink=1)và [Phạm Trọng Yêm](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Tr%E1%BB%8Dng_Y%C3%AAm)dẫn quân đánh mới thu hồi lại được những đất đai đã mất.
Mới giành được chút thắng lợi, Nhân Tông đã trở nên chủ quan, phái người thâm nhập vào Tây Hạ bày kế khiến Tây Hạ tự tàn sát lẫn nhau để làm "ngư ông đắc lợi". Hành vi này khiến Nguyên Hạo vô cùng giận dữ. Năm 1042 Nguyên Hạo dẫn quân tấn công ồ ạt vào Tống, tiến thắng đến Vị Châu
, Nhân Tông phải xin cầu hòa. Năm 1044, do chịu áp lực từ [23] [Liêu](/wiki/Li%C3%AAu)nên Tây Hạ đồng ý xưng thần với Tống, nhưng yêu cầu Tống mỗi năm phải "ban thưởng" 13 vạn súc lụa, 5 vạn lượng bạc, 2 vạn cân trà.
Lúc này Liêu cũng nhân cơ hội để yêu sách đòi Tống phải trả lại mười huyện từ Ngõa Kiều quan trở xuống phía nam mà nhà
[Hậu Chu](/wiki/H%E1%BA%ADu_Chu) đã thu phục trước kia, đồng thời ép Nhân Tông tăng tiền cống nạp để cầu hòa. Với nhà Tống, đây chẳng nào một bản [Hòa ước Thiền Uyên](/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Thi%E1%BB%81n_Uy%C3%AAn) thứ hai.
### Trọng Hi tăng tệ[
[sửa](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=7)]
Bấy giờ ở miền bắc,
[Liêu Hưng Tông](/wiki/Li%C3%AAu_H%C6%B0ng_T%C3%B4ng) Da Luật Hồng Chân sau khi lên ngôi được hai năm, tiêu diệt được thế lực của Pháp Thiên thái hậu, nắm được toàn bộ đại quyền trong triều . Trong lúc này triều đình [24] [nhà Liêu](/wiki/Nh%C3%A0_Li%C3%AAu)phát sinh tranh chấp nội bộ, thế lực ngày càng suy yếu; khiến Hưng Tông buộc lòng phải đón Pháp Thiên thái hậu trở về, bắt đầu những tranh chấp mới trong cung đình.
Liêu chủ do đó tìm cách ra uy với nhà Tống để lập lại vị thế. Trong khi đó triều Tống tài chính suy sụp, tham nhũng lan tràn, đạo tặc nổi lên khắp nơi. Nhân lúc Tống bận giao tranh với Hạ, Liêu tìm cách phạt Tống để tăng thêm tiền thuế.
Tháng 2 năm
[1042](/wiki/1042), quân Liêu áp sát vùng biên giới, ý đồ nam hạ. Đồng thời vua Liêu cũng sai sứ đến ép buộc triều Tống phải trả lãi mười huyện phía nam Ngõa Kiều quan mà [Chu Thế Tông](/w/index.php?title=Chu_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) đã dâng cho Liêu khi xưa.
### Biến loạn ở phía nam[
[sửa](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=8)]
### Triều chính, 1044 - 1063[
[sửa](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=9)]
### Hậu cung và thái tử[
[sửa](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=10)]
Nhân Tông mắc bệnh hiếm muộn cũng như Chân Tông ngày xưa. Trong cung, các phi tần hạ sinh được ba hoàng tử là Phưởng, Hân, Hi nhưng đều chết non; chỉ có Chu Trần; Tần Lỗ; Cổn quốc; Yên quốc bốn vị công chúa còn sống đến tuổi trưởng thành. Vì thế vào năm
[1035](/wiki/1035), hoàng hậu Tào thị cho đón con trai của Bộc vương [Triệu Doãn Nhượng](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%87u_Do%C3%A3n_Nh%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1) tên là Tông Thực vào cung để nuôi dưỡng, dự phòng có người kế vị sau này . [15]
Cuối năm
[1036](/wiki/1036), Bảo Khánh thái hậu là Dương thị băng hà. Ngày trước khi Trang Hiến thái hậu mất, thái hậu cố từ khi Nhân Tông xưng thần với mình. Đến khi có chỉ mỗi năm cấp cho 20.000 làm phí tắm gội, hậu cũng cố từ nhưng không được. Do Nhân Tông không có con trai, thái hậu đề xuất đem các con của các thân vương vào cung nuôi nấng, mới lựa ra được trong số đó có Anh Tông hoàng đế về sau. Khi thái hậu mất đi, Nhân Tông theo chuyện [Đường Vũ Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_V%C5%A9_T%C3%B4ng) để tang Nghĩa An thái hậu, phục tang tiểu công, lấy ngày thay tháng, không lên triều tám ngày, trong thời gian để tang không vận đồ đẹp. Đặt tôn thụy cho bà Trang Huệ, bấy giờ có lời khen hoàng đế là con có hiếu . [15]
## Qua đời[
[sửa](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=11)]
Năm
[1063](/wiki/1063), ngày [30 tháng 4](/wiki/30_th%C3%A1ng_4), Nhân Tông mất tại [Biện Lương](/wiki/Bi%E1%BB%87n_L%C6%B0%C6%A1ng), hưởng thọ 54 tuổi. Ông tại vị tổng cộng 41 năm, được tôn [thụy hiệu](/wiki/Th%E1%BB%A5y_hi%E1%BB%87u) là **Thể Thiên Pháp Đạo Cực Công Toàn Đức Thần Văn Thánh Vũ Duệ Triết Minh Hiếu hoàng đế** (體天法道極功全德神文聖武睿哲明孝皇帝), [miếu hiệu](/wiki/Mi%E1%BA%BFu_hi%E1%BB%87u) là [Nhân Tông](/wiki/Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng) (仁宗), an táng tại [Vĩnh Chiêu Lăng](/w/index.php?title=V%C4%A9nh_Chi%C3%AAu_L%C4%83ng&action=edit&redlink=1) (永昭陵).
Do không có con trai, ông nhận con trai thứ ba của Bộc An Ý vương
[Triệu Duẫn Nhượng](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%87u_Du%E1%BA%ABn_Nh%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1) (趙允讓) tên là **Triệu Tông Thực** (趙宗實) vào cung làm con, giao cho [Từ Thánh Quang Hiến hoàng hậu](/wiki/T%E1%BB%AB_Th%C3%A1nh_Quang_Hi%E1%BA%BFn_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu) Tào thị nuôi dưỡng. Năm [1062](/wiki/1062), Hoàng tử được lập làm [Hoàng thái tử](/wiki/Ho%C3%A0ng_th%C3%A1i_t%E1%BB%AD) kế vị. Sau khi Nhân Tông băng hà, Thái tử kế vị, tức [Tống Anh Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Anh_T%C3%B4ng).
## Nhận định[
[sửa](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=12)]
Khi Nhân Tông nắm quyền, mặc dù ông đã có những cố gắng, như thực hiện
[Khánh Lịch tân chính](/w/index.php?title=Kh%C3%A1nh_L%E1%BB%8Bch_t%C3%A2n_ch%C3%ADnh&action=edit&redlink=1), nhằm củng cố quân đội và kinh tế nhưng vẫn phải chi những khoản cống nộp lớn (cho dù sử sách Trung Hoa viết khác đi, như là "ban thưởng") cho cả [nhà Liêu](/wiki/Nh%C3%A0_Li%C3%AAu) cũng như [Tây Hạ](/wiki/T%C3%A2y_H%E1%BA%A1), với hy vọng điều này sẽ đảm bảo sự an toàn cho triều đại của mình.
Tuy nhiên, chính sách này phải trả một giá đắt. Để có tiền cho những khoản chi tiêu lớn thì thuế má đã tăng lên khủng khiếp và những người dân của nhà nước này phải sống trong cảnh nghèo đói kinh niên. Điều này cuối cùng dẫn tới những cuộc nổi dậy có tổ chức trên khắp đất nước và càng làm cho chính quyền nhà Tống suy yếu thêm.
Tống Nhân Tông cũng là ông vua hết sức tiết kiệm và có đạo đức. Một đêm ông thèm ăn thịt dê nhưng ông cố nhịn, sáng mai tâm sự với viên thái giám thân tín rằng:
*đêm qua Trẫm thèm ăn thịt dê quá*. Viên Thái giám vội tâu: *ấy chết! bệ hạ thèm ăn thịt dê sao không bảo bọn ngự trù làm đêm hôm qua cho Hoàng Thượng dùng*. Triệu Trinh nói: *nếu đêm qua trẫm gọi sợ làm phiền bọn ngự trù phải thức dậy chuẩn bị thịt dê cho Trẫm, hơn nữa chiều bản thân mình quá cũng không phải là điều hay*.
## Một số quan lại nổi tiếng[
[sửa](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=13)] [Đinh Vị](/w/index.php?title=%C4%90inh_V%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1) [Phùng Chửng](/w/index.php?title=Ph%C3%B9ng_Ch%E1%BB%ADng&action=edit&redlink=1) [Vương Tằng](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BA%B1ng&action=edit&redlink=1) [Vương Khâm Nhược](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_Kh%C3%A2m_Nh%C6%B0%E1%BB%A3c&action=edit&redlink=1) [Trương Tri Bạch](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_Tri_B%E1%BA%A1ch&action=edit&redlink=1) [Trương Sĩ Tốn](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_S%C4%A9_T%E1%BB%91n&action=edit&redlink=1) [Lã Di Giản](/w/index.php?title=L%C3%A3_Di_Gi%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1) [Vương Tùy](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%B9y&action=edit&redlink=1) [Trần Nghiêu Tá](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Nghi%C3%AAu_T%C3%A1&action=edit&redlink=1) [Chương Đắc Tượng](/wiki/Asagodu,_Koppa) [Yến Thù](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFn_Th%C3%B9&action=edit&redlink=1) [Đỗ Diễn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%97_Di%E1%BB%85n&action=edit&redlink=1) [Phạm Trọng Yêm](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Tr%E1%BB%8Dng_Y%C3%AAm) [Trần Chấp Trung](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Ch%E1%BA%A5p_Trung&action=edit&redlink=1) [Văn Ngạn Bác](/w/index.php?title=V%C4%83n_Ng%E1%BA%A1n_B%C3%A1c&action=edit&redlink=1) [Tống Từ](/wiki/T%E1%BB%91ng_T%E1%BB%AB) [Bàng Tịch](/wiki/B%C3%A0ng_T%E1%BB%8Bch) [Lưu Hãng](/w/index.php?title=L%C6%B0u_H%C3%A3ng&action=edit&redlink=1) [Phú Bật](/w/index.php?title=Ph%C3%BA_B%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1) [Hàn Kỳ](/w/index.php?title=H%C3%A0n_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) [Tằng Công Lượng](/w/index.php?title=T%E1%BA%B1ng_C%C3%B4ng_L%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1) [Trương Văn Tiết](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Ti%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1) [Lỗ Tông Đạo](/w/index.php?title=L%E1%BB%97_T%C3%B4ng_%C4%90%E1%BA%A1o&action=edit&redlink=1) [Địch Thanh](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bch_Thanh) [Khấu Chuẩn](/wiki/Kh%E1%BA%A5u_Chu%E1%BA%A9n) [Dương Văn Quảng](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Qu%E1%BA%A3ng&action=edit&redlink=1) [Bao Chửng](/wiki/Bao_C%C3%B4ng) [Vương An Thạch](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_An_Th%E1%BA%A1ch) [Dương Tông Bảo](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%B4ng_B%E1%BA%A3o)
## Gia đình[
[sửa](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=14)]
- Cha:
[Tống Chân Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Ch%C3%A2n_T%C3%B4ng)Triệu Hằng.
- Mẹ:
[Chương Ý Hoàng hậu](/wiki/L%C3%BD_th%E1%BA%A7n_phi_(T%E1%BB%91ng_Ch%C3%A2n_T%C3%B4ng))Lý thị (章懿皇后李氏, 987 - 1032), còn gọi là *Lý Thần phi*(李宸妃), người [Hàng Châu](/wiki/H%C3%A0ng_Ch%C3%A2u), con gái của [Lý Nhân Đức](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1)(李延嗣).
- Mẹ nuôi:
[Chương Hiến Minh Túc Hoàng hậu](/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_Hi%E1%BA%BFn_Minh_T%C3%BAc_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)Lưu thị (章献明肃皇后刘氏, 968-1033), người [Ích Châu](/w/index.php?title=%C3%8Dch_Ch%C3%A2u&action=edit&redlink=1), con gái của [Lưu Thông](/wiki/L%C6%B0u_Th%C3%B4ng)(刘通). [Chương Huệ Hoàng hậu](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_th%E1%BB%A5c_phi_(T%E1%BB%91ng_Ch%C3%A2n_T%C3%B4ng))Dương thị (章惠皇后楊氏, 984 - 1036), còn gọi là *Dương Thục phi*(楊淑妃), con gái của [Dương Tri Nghiễm](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_Tri_Nghi%E1%BB%85m&action=edit&redlink=1)(杨知俨).
- Hậu phi:
[Phế Hoàng hậu](/wiki/Qu%C3%A1ch_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu_(T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng))Quách thị (废皇后郭氏, 1012 - 1035), sau phế truất làm *Tịnh phi*(净妃). [Từ Thánh Nhân Tông Hoàng hậu](/wiki/T%E1%BB%AB_Th%C3%A1nh_Quang_Hi%E1%BA%BFn_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)Tào thị (慈聖光獻皇后曹氏, 1016 - 1079), người [Kim Hà](/w/index.php?title=Kim_H%C3%A0&action=edit&redlink=1), cháu gái của danh tướng [Tào Bân](/w/index.php?title=T%C3%A0o_B%C3%A2n&action=edit&redlink=1)(曹彬). [Ôn Thành Nhân Tông hoàng hậu](/wiki/%C3%94n_Th%C3%A0nh_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)Trương thị (溫成皇后張氏, 1024 - 1054), còn gọi *Trương Quý phi*(張貴妃), người [Hà Nam](/wiki/H%C3%A0_Nam), con gái của Tiến sĩ [Trương Nghiêu Phong](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_Nghi%C3%AAu_Phong&action=edit&redlink=1)(張堯封). Trương thị năng ca thiện vũ, quốc sắc thiên tư, khuynh quốc khuynh thành, nhanh chóng thành [Quý phi](/wiki/Qu%C3%BD_phi). Sua khi qua đời, được đặt cách truy tặng [Hoàng hậu](/wiki/Ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu). Sinh ra [Tống Anh Tông Triệu Thự](/wiki/T%E1%BB%91ng_Anh_T%C3%B4ng) [Đặng quốc công chúa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%B7ng_qu%E1%BB%91c_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1), [Trấn quốc công chúa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A5n_qu%E1%BB%91c_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)và [Đường quốc công chúa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1). [Chiêu Tiết Quý phi](/w/index.php?title=Chi%C3%AAu_Ti%E1%BA%BFt_Qu%C3%BD_phi&action=edit&redlink=1)Miêu thị (昭節貴妃苗氏, 1017 - 1086), con gái của [Miêu Kế Tông](/w/index.php?title=Mi%C3%AAu_K%E1%BA%BF_T%C3%B4ng&action=edit&redlink=1)(苗繼宗) và Hứa thị (許氏) vốn là nhũ mẫu của Nhân Tông. Miêu thị tư sắc mỹ lệ, từ hạng *Tài nhân*(才人) phong dần lên bậc *Chiêu dung*(昭容) rồi *Đức phi*(德妃). Có công lao nuôi dưỡng [Tống Anh Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Anh_T%C3%B4ng), được phong tặng *Quý thái phi*(貴太妃). [Chiêu Thục Quý phi](/w/index.php?title=Chi%C3%AAu_Th%E1%BB%A5c_Qu%C3%BD_phi&action=edit&redlink=1)Chu thị (昭淑貴妃周姓, 1022 - 1114), xuất thân thị nữ của Ôn Thành Hoàng hậu, sau được Nhân Tông sủng hạnh, hạ sinh 2 Công chúa, sách phong *Mỹ nhân*(美人), *Tiệp dư*(婕妤) rồi *Chiêu dung*(婉容), sau khi mất truy tặng *Quý thái phi*(貴太妃).
- Chiêu Ý Quý phi Trương thị (昭懿贵妃 张氏, ? － 1104): không được ghi chép trong Tống sử. So với sủng phi Trương thị (sau được truy phong làm Ôn Thành hoàng hậu) của Tống Nhân Tông có thể cùng là một người.
[Đổng Thục phi](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%95ng_Th%E1%BB%A5c_phi&action=edit&redlink=1)(董淑妃, ? - 1062), xuất thân thị nữ của Nhân Tông, sau được sủng hạnh sách phong *Văn Hỉ Huyện quân*(闻喜县君), sinh hạ Công chúa tấn phong lên bậc *Tài nhân*(才人), *Mỹ nhân*(美人), *Sung viên*(充媛), *Uyển nghi*(婉仪), khi mất truy tặng *Thục thái phi*(淑太妃). [Dương Đức phi](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BB%A9c_phi&action=edit&redlink=1)(楊德妃, 1019 - 1072), tên là *Tông Diệu*(宗妙), người [Định Đào](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_%C4%90%C3%A0o), con gái của [Dương Trung Đích](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_Trung_%C4%90%C3%ADch&action=edit&redlink=1)(杨忠的). Dương thị nhập cung làm phi tần, sách phong *Nguyên Vũ Quận quân*(原武郡君) rồi *Mỹ nhân*(美人). Dương thị mỹ mạo lộng lẫy, thông hiểu âm luật lại khiêm nhường từ tốn, rất được Nhân Tông sủng hạnh. Cùng lúc đắc sủng với bà có [Thượng Mỹ nhân](/w/index.php?title=Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_M%E1%BB%B9_nh%C3%A2n&action=edit&redlink=1), khiến Quách hoàng hậu ghen tức, Nhân Tông nhân đó mà phế truất Quách thị, lại cho là Dương thị cùng Thượng thị nhiễu loạn hậu cung mà buộc phải xuất cung, xuất gia tu đạo. Năm [1034](/wiki/1034), Dương thị xuất cung, nhưng không lâu sau Nhân Tông nhớ thương mà triệu về, ban cho danh phận Mỹ nhân như trước. Sau sinh hạ [Thương Quốc Công chúa](/w/index.php?title=Th%C6%B0%C6%A1ng_Qu%E1%BB%91c_C%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1), lại tấn phong *Tiệp dư*(婕妤) rồi *Tu nghi*(修仪), khi mất truy tặng *Đức thái phi*(德妃). [Du Đức phi](/w/index.php?title=Du_%C4%90%E1%BB%A9c_phi&action=edit&redlink=1)(兪德妃), nguyên là cơ thiếp của Nhân Tông khi còn là Hoàng tử với danh hiệu *Diên An Quận quân*(延安郡君). Năm [1037](/wiki/1037), hạ sinh Hoàng trưởng tử [Triệu Phưởng](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%87u_Ph%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit&redlink=1), thăng lên bậc *Mỹ nhân*(美人) rồi *Chiêu nghi*(昭仪), khi mất truy tặng *Đức thái phi*(德太妃). [Phùng Hiền phi](/w/index.php?title=Ph%C3%B9ng_Hi%E1%BB%81n_phi&action=edit&redlink=1)(馮賢妃), người [Đông Bình](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_B%C3%ACnh), cháu gái của Binh bộ Thị lang [Phùng Khởi](/w/index.php?title=Ph%C3%B9ng_Kh%E1%BB%9Fi&action=edit&redlink=1)(冯起), sinh hạ [Lỗ Quốc Công chúa](/w/index.php?title=L%E1%BB%97_Qu%E1%BB%91c_C%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)và [Sở Quốc Công chúa](/w/index.php?title=S%E1%BB%9F_Qu%E1%BB%91c_C%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1). [Trương Hiền phi](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_Hi%E1%BB%81n_phi&action=edit&redlink=1)(張賢妃). [Chiêu dung Trương thị](/w/index.php?title=Chi%C3%AAu_dung_Tr%C6%B0%C6%A1ng_th%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1)(昭容張氏). [Phế Sung nghi Thượng thị](/w/index.php?title=Sung_nghi_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1)(充儀尚氏, ? - 1050), nhập cung làm phi tần, sách phong *Mỹ nhân*(美人), đắc sủng kiêu ngạo. Dưới thời [Tống Anh Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Anh_T%C3%B4ng)bị phế rồi ban chết.
- Sung nghi Chu thị (充儀 朱氏, ? - 1095): nguyên phong là Phái Quốc quận quân, rồi thăng Tài nhân. Tháng 7 năm Thiệu Thánh thứ hai thăng làm Sung nghi.
- Tiệp dư Liên thị (婕妤 連氏)
- Bành Thành huyện quân Lưu thị (彭城县君 刘氏): tên là Lưu Đạo Nhất, từ dân gian nhập cung làm cung nữ, sau được thăng làm Huyện quân.
- An Phúc huyện quân Trương thị (安福县君 张氏): cung nữ của Đổng Thục phi.
- Nhân Hòa huyện quân Lý thị (仁和县君 李氏): cung nữ của Đổng Thục phi.
- Con trai:
- Dương vương Triệu Phưởng (楊王 趙昉, 24/6/1037 - 24/6/1037), chết non, mẹ là Du Đức phi.
- Ung vương Triệu Hân (雍王 趙昕, 6/9/1039 - 24/3/1041), chết non. Mẹ là
[Chiêu Tiết quý phi](/w/index.php?title=Chi%C3%AAu_Ti%E1%BA%BFt_qu%C3%BD_phi&action=edit&redlink=1).
- Kinh vương Triệu Hi (荊王 趙曦, 23/8/1041 - 14/2/1043), chết non. Mẹ là
[Chu tài nhân](/w/index.php?title=Chu_t%C3%A0i_nh%C3%A2n&action=edit&redlink=1).
- Con gái:
[Chu quốc Trần quốc đại trưởng công chúa](/w/index.php?title=Chu_qu%E1%BB%91c_Tr%E1%BA%A7n_qu%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BA%A1i_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)[周國陳國大長公主, 1038 - 1071], mẹ là [Chiêu Tiết quý phi](/w/index.php?title=Chi%C3%AAu_Ti%E1%BA%BFt_qu%C3%BD_phi&action=edit&redlink=1). Hạ giá [Lý Vĩ](/w/index.php?title=L%C3%BD_V%C4%A9&action=edit&redlink=1)(李瑋). Sau truy tặng **Trang Hiếu Minh Ý đại trưởng đế cơ**(庄孝明懿大長帝姬). [Từ quốc công chúa](/w/index.php?title=T%E1%BB%AB_qu%E1%BB%91c_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)[徐國公主], chết non, mẹ là [Du Đức phi](/w/index.php?title=Du_%C4%90%E1%BB%A9c_phi&action=edit&redlink=1). [Đặng quốc công chúa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%B7ng_qu%E1%BB%91c_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)[鄧國公主], chết non, mẹ là [Ôn Thành hoàng hậu](/wiki/%C3%94n_Th%C3%A0nh_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu). Sau truy phong làm **Trang Thuận đại trưởng đế cơ**(莊順大長帝姬). [Trấn quốc công chúa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A5n_qu%E1%BB%91c_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)[鎮國公主], chết non, mẹ là Ôn Thành hoàng hậu. Sau truy phong làm **Trang Định đại trưởng đế cơ**(莊定大長帝姬). [Sở quốc công chúa](/w/index.php?title=S%E1%BB%9F_qu%E1%BB%91c_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)[楚國公主], chết non, mẹ là [Phùng Hiền phi](/w/index.php?title=Ph%C3%B9ng_Hi%E1%BB%81n_phi&action=edit&redlink=1). [Thương quốc công chúa](/w/index.php?title=Th%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)[商國公主], chết non, mẹ là [Dương Đức phi](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BB%A9c_phi&action=edit&redlink=1). Sau truy phong làm **Trang Tuyên đại trưởng đế cơ**(莊宣大長帝姬). [Lỗ quốc công chúa](/w/index.php?title=L%E1%BB%97_qu%E1%BB%91c_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)[魯國公主], chết non. Mẹ là Phùng Hiền phi. [Đường quốc công chúa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)[唐國公主], chết non, mẹ là Ôn Thành hoàng hậu. Sau truy phong làm **Trang Thận đại trưởng đế cơ**(庄慎大长帝姬). [Trần quốc đại trưởng công chúa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_qu%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BA%A1i_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)[陳國大長公主; 1059 - 1067], chết non, mẹ là [Đổng Thục phi](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%95ng_Th%E1%BB%A5c_phi&action=edit&redlink=1). Sau truy phong là **Trang Tề đại trưởng đế cơ**(莊齊大長帝姬). [Tần quốc Lỗ quốc Hiền Mục Minh Ý đại trưởng công chúa](/w/index.php?title=T%E1%BA%A7n_qu%E1%BB%91c_L%E1%BB%97_qu%E1%BB%91c_Hi%E1%BB%81n_M%E1%BB%A5c_Minh_%C3%9D_%C4%91%E1%BA%A1i_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)[秦國魯國賢穆明懿大長公主, 1057 - 1142], mẹ là [Chiêu Thục quý phi](/w/index.php?title=Chi%C3%AAu_Th%E1%BB%A5c_qu%C3%BD_phi&action=edit&redlink=1). Hạ giá [Tiền Cảnh Trăn](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%81n_C%E1%BA%A3nh_Tr%C4%83n&action=edit&redlink=1)(錢景臻). Sau truy phong thành **Lệnh Đức Cải Hành đại trưởng đế cơ**(令德景行大長帝姬). [Cổn quốc đại trưởng công chúa](/w/index.php?title=C%E1%BB%95n_qu%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BA%A1i_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)[袞國大長公主, 1059 - 1083], mẹ là Đổng Thục phi. Hạ giá [Tào Thi](/w/index.php?title=T%C3%A0o_Thi&action=edit&redlink=1)(曹詩). Sau truy phong thành **Hiền Ý Cung Mục đại trưởng đế cơ**(賢懿恭穆大長帝姬). [Yên quốc Thư quốc đại trưởng công chúa](/w/index.php?title=Y%C3%AAn_qu%E1%BB%91c_Th%C6%B0_qu%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BA%A1i_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)[燕國舒国大长公主, ? - 1112], mẹ là Chiêu Thục quý phi. Hạ giá lấy [Quách Hiến Khanh](/w/index.php?title=Qu%C3%A1ch_Hi%E1%BA%BFn_Khanh&action=edit&redlink=1)(郭獻卿). Sau truy phong thành **Ý Mục đại trưởng đế cơ**(懿穆大長帝姬). [Dự quốc công chúa](/w/index.php?title=D%E1%BB%B1_qu%E1%BB%91c_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)[豫国公主], chết non, mẹ là Đổng Thục phi. Sau truy phong thành **Trang Nghiễm đại trưởng đế cơ**(莊儼大長帝姬).
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=15)]
## Tài liệu tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=16)]
- Thương Thánh, Chính sử Trung Quốc qua các triều đại, 350 vị hoàng đế nổi tiếng, Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin
[Tống sử](/wiki/T%E1%BB%91ng_s%E1%BB%AD) [Tục tư trị thông giám](/wiki/T%E1%BB%A5c_t%C6%B0_tr%E1%BB%8B_th%C3%B4ng_gi%C3%A1m) [Liêu sử](/wiki/Li%C3%AAu_s%E1%BB%AD) [Đại Việt sử kí toàn thư](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_k%C3%AD_to%C3%A0n_th%C6%B0) [Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục](/wiki/Kh%C3%A2m_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_Th%C3%B4ng_gi%C3%A1m_C%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c) [Tống cung mười tám triều](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_cung_m%C6%B0%E1%BB%9Di_t%C3%A1m_tri%E1%BB%81u&action=edit&redlink=1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=17)] **Tên của ông được đổi thành Trinh năm 1018 khi ông được phong Thái tử. Tên này thành kỵ húy khi ông lên ngôi năm 1022.** [^](#cite_ref-1) **Đây là thụy hiệu cuối cùng đặt năm 1083.** [^](#cite_ref-2)
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** *,* [Tống sử](/wiki/T%E1%BB%91ng_s%E1%BB%AD) [quyển 009](https://zh.wikipedia.org/wiki/s:%E5%AE%8B%E5%8F%B2/%E5%8D%B7009)
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** *,* [Tống sử](/wiki/T%E1%BB%91ng_s%E1%BB%AD) [quyển 242](https://zh.wikipedia.org/wiki/s:%E5%AE%8B%E5%8F%B2/%E5%8D%B7242) [^](#cite_ref-5) *,* [Tục tư trị thông giám](/wiki/T%E1%BB%A5c_t%C6%B0_tr%E1%BB%8B_th%C3%B4ng_gi%C3%A1m) [quyển 034](https://zh.wikipedia.org/wiki/s:%E7%BA%8C%E8%B3%87%E6%B2%BB%E9%80%9A%E9%91%91/%E5%8D%B7034)
- ^
**a** **ă** *,* [Tục tư trị thông giám](/wiki/T%E1%BB%A5c_t%C6%B0_tr%E1%BB%8B_th%C3%B4ng_gi%C3%A1m) [quyển 35](https://zh.wikipedia.org/wiki/s:%E7%BA%8C%E8%B3%87%E6%B2%BB%E9%80%9A%E9%91%91/%E5%8D%B7035)
- ^
**a** **ă** **â** *,* [Tục tư trị thông giám](/wiki/T%E1%BB%A5c_t%C6%B0_tr%E1%BB%8B_th%C3%B4ng_gi%C3%A1m) [quyển 36](https://zh.wikipedia.org/wiki/s:%E7%BA%8C%E8%B3%87%E6%B2%BB%E9%80%9A%E9%91%91/%E5%8D%B7036) [^](#cite_ref-8) *,* [Tống sử](/wiki/T%E1%BB%91ng_s%E1%BB%AD) [quyển 283](https://zh.wikipedia.org/wiki/s:%E5%AE%8B%E5%8F%B2/%E5%8D%B7283) [^](#cite_ref-TG37_9-0) *,* [Tục tư trị thông giám](/wiki/T%E1%BB%A5c_t%C6%B0_tr%E1%BB%8B_th%C3%B4ng_gi%C3%A1m) [quyển 37](https://zh.wikipedia.org/wiki/s:%E7%BA%8C%E8%B3%87%E6%B2%BB%E9%80%9A%E9%91%91/%E5%8D%B7037) [^](#cite_ref-10) *,* [Tống sử](/wiki/T%E1%BB%91ng_s%E1%BB%AD) [quyển 290](https://zh.wikipedia.org/wiki/s:%E5%AE%8B%E5%8F%B2/%E5%8D%B7290)
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** *,* [Tục tư trị thông giám](/wiki/T%E1%BB%A5c_t%C6%B0_tr%E1%BB%8B_th%C3%B4ng_gi%C3%A1m) [quyển 38](https://zh.wikipedia.org/wiki/s:%E7%BA%8C%E8%B3%87%E6%B2%BB%E9%80%9A%E9%91%91/%E5%8D%B7038)
- ^
**a** **ă** **â** **b** *,* [Tống sử](/wiki/T%E1%BB%91ng_s%E1%BB%AD) [quyển 010](https://zh.wikipedia.org/wiki/s:s:%E5%AE%8B%E5%8F%B2/%E5%8D%B7010)
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** *,* [Tục tư trị thông giám](/wiki/T%E1%BB%A5c_t%C6%B0_tr%E1%BB%8B_th%C3%B4ng_gi%C3%A1m) [quyển 39](https://zh.wikipedia.org/wiki/s:%E7%BA%8C%E8%B3%87%E6%B2%BB%E9%80%9A%E9%91%91/%E5%8D%B7039) [^](#cite_ref-14) *,* [Tống sử](/wiki/T%E1%BB%91ng_s%E1%BB%AD) [quyển 311](https://zh.wikipedia.org/wiki/s:s:%E5%AE%8B%E5%8F%B2/%E5%8D%B7311)
- ^
**a** **ă** **â** **b** *,* [Tục tư trị thông giám](/wiki/T%E1%BB%A5c_t%C6%B0_tr%E1%BB%8B_th%C3%B4ng_gi%C3%A1m) [quyển 40](https://zh.wikipedia.org/wiki/s:%E7%BA%8C%E8%B3%87%E6%B2%BB%E9%80%9A%E9%91%91/%E5%8D%B7040)
- ^
**a** **ă** *,* [Tống sử](/wiki/T%E1%BB%91ng_s%E1%BB%AD) [quyển 314](https://zh.wikipedia.org/wiki/s:%E5%AE%8B%E5%8F%B2/%E5%8D%B7314)
- ^
**a** **ă** **â** **b** *,* [Tục tư trị thông giám](/wiki/T%E1%BB%A5c_t%C6%B0_tr%E1%BB%8B_th%C3%B4ng_gi%C3%A1m) [quyển 41](https://zh.wikipedia.org/wiki/s:%E7%BA%8C%E8%B3%87%E6%B2%BB%E9%80%9A%E9%91%91/%E5%8D%B7041) [^](#cite_ref-18) *,* [Tống sử](/wiki/T%E1%BB%91ng_s%E1%BB%AD) [quyển 291](https://zh.wikipedia.org/wiki/s:%E5%AE%8B%E5%8F%B2/%E5%8D%B7291) [^](#cite_ref-19) *,* [Tống sử](/wiki/T%E1%BB%91ng_s%E1%BB%AD) [quyển 310](https://zh.wikipedia.org/wiki/s:%E5%AE%8B%E5%8F%B2/%E5%8D%B7310) **Có trị sở nay thuộc phía bắc huyện** [^](#cite_ref-20) [Tĩnh Biên](/wiki/T%C4%A9nh_Bi%C3%AAn), [Thiểm Tây](/wiki/Thi%E1%BB%83m_T%C3%A2y), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) [^](#cite_ref-TS485_21-0) *,* [Tống sử](/wiki/T%E1%BB%91ng_s%E1%BB%AD) [quyển 485](https://zh.wikipedia.org/wiki/s:%E5%AE%8B%E5%8F%B2/%E5%8D%B7485) **nay là huyện** [^](#cite_ref-22) [Chí Đan](/wiki/Ch%C3%AD_%C4%90an), [Thiểm Tây](/wiki/Thi%E1%BB%83m_T%C3%A2y), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) **nay là** [^](#cite_ref-23) [Bình Lương](/wiki/B%C3%ACnh_L%C6%B0%C6%A1ng), [Cam Túc](/wiki/Cam_T%C3%BAc), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) [^](#cite_ref-24) *,* [Liêu sử](/wiki/Li%C3%AAu_s%E1%BB%AD) [quyển 18](https://zh.wikipedia.org/wiki/s:%E9%81%BC%E5%8F%B2/%E5%8D%B7018)
|
|
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

X-Cache-Status: hit

X-Cache: cp1065 hit/1, cp1055 miss


markdown:
# Thể loại:Sông România
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Thể loại con
Thể loại này gồm thể loại con sau.
### S
- ►
[Sông Danube](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C3%B4ng_Danube) (1 t.l., 7 tr.)
## Các trang trong thể loại “Sông România”
7 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 7 trang.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Cache-Status: miss

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1052 miss, cp1055 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


markdown:
depilate
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Tiếng Anh
[
sửa
]
Ngoại động từ
[
sửa
]
depilate
ngoại động từ
Làm
rụng
tóc
, làm
rụng
lông
;
nhổ
tóc
,
vặt
lông
.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
https://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=depilate&oldid=1568225
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Ngoại động từ
Động từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
Ελληνικά
English
Español
Eesti
Français
Ido
Italiano
ಕನ್ನಡ
한국어
Kurdî
Malagasy
മലയാളം
Polski
தமிழ்
中文
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 17:18 ngày 5 tháng 7 năm 2015.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Tuyên bố về cookie
Phiên bản di động

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wiktionary.org

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache: cp1055 miss, cp1052 miss


markdown:
lepidopteral
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Tiếng Anh
[
sửa
]
Tính từ
[
sửa
]
lepidopteral
(
Thuộc
)
Loài
bướm
.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
https://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=lepidopteral&oldid=1717475
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Tính từ
Tính từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
English
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 07:03 ngày 4 tháng 8 năm 2016.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Tuyên bố về cookie
Phiên bản di động

X-Cache: cp1066 miss, cp1052 miss


markdown:
Không Nói, Không Viết, Không Làm những gì có lợi cho cộng sản
Nhà dân chũ dối kháng Lê Thị Kim Thu
dang tuyệt thực trong nhà tù cũa VGCS
Date: Thursday, July 19, 2012, 7:40 PM
Dân Oan Lê Thị Kim Thu Tuyệt Thực Trong Tù.
Tin 7-19-2012.
Cách đây 2 tuần, vào lúc 9 giờ đêm, thứ Sáu ngày 6 tháng 7, năm 2012, công an vây nhà, lục soát, tịch thu, đọc lịnh bắt LTKT về tội "Phá Hoại Tài Sản Công Dân", tạm giam 60 ngày để điều tra (?)
Nhưng thực chất là trả thù, hành hạ, tiêu diệt tiếng nói bất khuất "bất đồng chính kiến"; "những cuộc tham gia biểu tình" lúc trước làm run sợ nhà cầm quyền; "hàng ngàn lá đơn đòi đất đai, công lý" mà chính quyền địa phương đã lạm quyềnlàm quá, quá, quá... sai để không thể giải quyết; và "công văn của những ông tai to mặt bự trung ương đã hoành tráng ký với những con dấu đỏ chót" mà về địa phương bị quăng vào sọt rác, kể cả công văn của thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng.
Làm sao xóa bỏ những bằng chứng "không thể chối cải" của con kiến, cộng thêm 24 năm là "biểu tượng của dân oan", là "cái gai" nằm quyền lực của đảng? Thế thì bắt cóc thủ tiêu là đúng chánh sách nhất.
LTKT hiện giờ coi như là "bị bắt cóc" với cái lịnh mà nhà cầm quyền có toàn quyền sinh sát không ai dám xía vào kể cả "bà Ngoại của người ta" vì là chuyện nội bộ.
Nhưng đó chỉ là cái cớ còn trong "công văn mật của chính quyền đỏ" lệnh xuống "xã hội đen" là tội làm chính trị. Thế thì LTKT, con kiến nhỏ, chỉ có từ chết đến bị thương mà thôi. Chiêu thức này họđã áp dụng cho nhiều người như Luật sư Cù Huy Hà Vũ, blogger Điếu Cày,... mà nay chưa có khắc tinh.
Từ ngày bị bắt đến nay không liên lạc được, chỉ có gởi được một lần đồ cá nhân và bây giờ đang tuyệt thực trong tù được 3 ngày.
Dĩ nhiên, con giun cái kiến khi bị xéo cũng oằn oại vùng vẫy, LTKT đang quyết liệt tranh đấu cho công lý như đã từng làm ngoài đời trong quá khứvà đang lẽ loi chống lại sự sống chết trùng điệp đang bao vây trong nhà tù mà vũ khí duy nhứt là sự hy sinh. Không khéo, rốt cuộc rồi thân phận con giun cái kiến cũng âm thầm bị đi vào số kiếp.
Nếu và chỉ nếu, chúng ta không làm gì thì... tội nghiệp và oan uổng cho con kiến đã đem hết tuổi xuân của mình xuôi ngược Bắc Nam đòi công lý; uổng cho tâm quyết phải làm một cái gì giúp đở những người cùng cảnh ngộ; uổng cho cái chết tức tưởi vì bị đánh, "bị treo cổ tự tử", bị chôn âm thầm sau nhà tù hoặc bị khật khờ với người đời. Nhà cầm quyền muốn như vậy và họ đã và đang làm. Nếu không phá được cái dã tâm tàn ác này thì sẽ có nhiều người... bịchết oan uổng.
Xin hãy cố gắng phổ biến tin này để khắp thiên hạ thấu hiểu. Hãy ráng làm cho dân oan LTKT là khắc tinh của những vụ vu án oan dân sựrồi kết tội làm chính trị để triệt tiêu những dân oan đấu tranh cho công lý, nhà bất đồng chính kiến... để cho dầu cuối cùng rồi "bị chết", LTKT cũng làm tròn tâm ước của mình như cô đãtừng tâm sự.
Lần trước, LTKT tuyệt thực đến khi còn là cái xác thìnhà cầm quyền dừng tay, lần này, họ không chắc gì nới tay khi màmọi người quên lãng LTKT.
Kính mong quý vị hãy phổ biến cho rộng đường dư luận và lên tiếng nói để oan ức không chồng chất thêm.
Kính,
danoan2012@yahoo.com
Aidez les enfants cancéreux de Saigon (Bênh Nhi Ung Buou)
http://www.youtube.com/watch?v=pxjGRX_t-ik&feature=youtu.be
Newsletter trimestrielle No 9 (Juin-Septembre2012):
http://compassionvietnam.org/infos.php
Dr.PHAN Minh Hien:
http://phanminhhien.monsite-orange.fr/page3/index.html
Président de COMPASSION-VIETNAM
http://compassion.vietnam.monsite-orange.fr/
RECEPTION A L'ELYSEE : TÊT 2012:
http://compassionvietnam.org/pdf/news_mar2012.pdf
Le 07/04/2012 09:36, phan a écrit :
--
Newsletter trimestrielle No 8 (Mars-Avril-Mai): SPECIAL ELECTIONS 2012
http://www.congdongnguoiviet.fr/SinhHoatCD2/1202TetALElyseeH.htm

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Server: GSE

Cache-Control: private, max-age=0


markdown:
### Tìm kiếm bài viết theo id
# 5giay - Mạng thương mại điện tử
###
[Tình hình diễn đàn](online/)
-
[heroking_no1](members/heroking_no1.100798441/),
-
[H trinh](members/h-trinh.101772601/),
-
[kumokudam](members/kumokudam.27875/),
-
[Fender](members/fender.10524/),
-
[thaivancuong](members/thaivancuong.101696282/),
-
[luckboy](members/luckboy.101571699/),
-
[hải huỳnh](members/hai-huynh.101667389/),
-
[Mr Sò](members/mr-so.101049741/),
-
[hoangnhimgia](members/hoangnhimgia.25935/),
-
[thanh219411](members/thanh219411.100949867/),
-
[pororo123](members/pororo123.100773779/),
-
[Chonsimgiare.com](members/chonsimgiare-com.101775067/),
-
[mobiado2014](members/mobiado2014.101472725/),
-
[Vân Trinh](members/van-trinh.101775708/),
-
[trần bảo ngọc](members/tran-bao-ngoc.100587150/),
-
[nhimcon12345](members/nhimcon12345.100192390/),
-
[phamvietsan1984](members/phamvietsan1984.100912546/),
-
[Giày Vans](members/giay-vans.100983972/),
-
[BiteSMS](members/bitesms.101153147/),
-
[dochoicaocap](members/dochoicaocap.100296454/),
-
[shinsen](members/shinsen.100067780/),
-
[yaiba1989](members/yaiba1989.100176981/),
-
[hoangnghia2009](members/hoangnghia2009.101626575/),
-
[quanghaihcm](members/quanghaihcm.5274/),
-
[@(^_^)@ka..ka...](members/_-ka-ka.101017915/),
-
[HuyKTC](members/huyktc.100006226/),
-
[New world678](members/new-world678.101542442/),
-
[Đạt 168](members/dat-168.101563182/),
-
[quanlybanhang](members/quanlybanhang.100703020/),
-
[lephuochiep](members/lephuochiep.101485113/),
-
[sakonsu](members/sakonsu.26417/),
-
[mrminh.com](members/mrminh-com.100817810/),
-
[longnguyenm](members/longnguyenm.100967848/),
-
[|Sammy House|](members/sammy-house.100595267/),
-
[-Mr Moon™](members/mr-moon.100549277/),
-
[daukimchi](members/daukimchi.101738509/),
-
[dragonice](members/dragonice.100724529/),
-
[dangluankts](members/dangluankts.100814189/),
-
[phieuducongtu4](members/phieuducongtu4.100701209/),
-
[entershop2015](members/entershop2015.101679447/),
-
[SIM SINH VIÊN 120](members/sim-sinh-vien-120.101738098/),
-
[nhl2246](members/nhl2246.100777602/),
-
[binbinq3](members/binbinq3.100482044/),
-
[dumln86](members/dumln86.100157330/),
-
[Vượt Qua con dốc](members/vuot-qua-con-doc.101374576/),
-
[skinny789](members/skinny789.101745141/),
-
[linhtuu](members/linhtuu.33975/),
-
[haidang274](members/haidang274.100023665/),
-
[Bakabôn](members/bakabon.100870710/),
-
[xuanhien_13](members/xuanhien_13.101508284/)
- ...
[and 552 more](online/)
Tổng: 3,668 (Thành viên: 644, Khách: 2,966, Robots: 58)

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Set-Cookie: 5s_session=20494a9b32c02930c8573455a918a7e3; path=/; domain=www.5giay.vn; secure; httponly

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Server: Nhat Nguyet Websphere 12.3 build 3.456.234.2600

X-Powered-By: nhatnguyet-