text:
(2Sao) - Cô nàng HyunAh đang bị cư dân mạng "ném đá" kịch liệt vì những hình ảnh quá nóng bỏng trong album mới.
(2Sao)- Sau khi bị tung ảnh nhạy cảm, Linda Phạm - nữ thổ dân xinh đẹp phải sống trong nỗi lo lắng, sợ hãi và dư luận xã hội.
(2Sao)- Cô gái thổ dân xinh đẹp, nóng bỏng tình cảm tạo dáng cùng ca sĩ Cao Thái Sơn.
(2Sao) - Xuất hiện trên Maxim tháng 4, thiên thần của Victoria’s Secret - Lily Aldridge cởi áo khoe đường cong vô cùng nóng bỏng.
(2Sao)- Trong loạt ảnh mới, Alessandra Ambrosio tự tin khoe đường cong trước ống kính.
(2Sao) - Những hình ảnh của nữ MC cá tính xuất hiện trên tờ tạp chí thời trang danh tiếng khiến nhiều người phải trầm trồ.
(2Sao) - "Chim công làng múa" Linh Nga vừa thực hiện một bộ ảnh trắng đen táo bạo và vô cùng gợi cảm.
Ngày 13/11, một phụ nữ tại thành phố Chicago của Mỹ đã kiện chính quyền địa phương về việc đã xử phạt cô vì để ngực trần trên đường phố.
- Với hành động dùng nón lá che ngực trần, cô gái đã nhận được vô số "gạch đá" từ cộng đồng mạng.
Nàng thỏ xinh đẹp của tạo chí Playboy - Sara Jean vừa lên tiếng thách đố Wayne Rooney thi đấu tay đôi trên sân nhỏ với cô sau khi số 10 của M.U vừa bị các chân dài từng qua đêm bêu xấu năng lực đàn ông.
Siêu mẫu nức tiếng Colombia, Andrea Giraldo vừa công khai tình cảm với đại diện thành London – Arsenal và đặc biệt là tiền đạo điển trai Olivier Giroud.
- Trong chuyến đi nghỉ tại Ilbiza, cô bồ xinh đẹp Valentina Baldini của tiền vệ tài hoa đang khoác áo Juventus đã không ngần ngại thả rông vòng một ngay trên du thuyền sang trọng.
- Siêu mẫu 22 tuổi Toni Garrn khoe đường cong đáng kinh ngạc và để ngực trần tắm biển.
- Nữ ca sĩ Ashley Roberts để ngực trần nằm phơi nắng trong kì nhỉ tại Ibiza.
Trong không khí hân hoan ăn mừng ngày nước Mỹ giành độc lập từ tay đế chế Anh (4.7), người mẫu nội y Manhattanite Miranda Kerr đã làm nhiều người “bỏng mắt” và bất ngờ khi gửi lời chúc mừng tới các fan ở Mỹ.
Để có được những bức ảnh nóng bỏng, cô bạn gái của Ashley Cole không ngại khỏa thân hay phơi ngực trần đẫy đà của mình.
Trong chuyến sang Anh tham dự London Fashion Week, người mẫu đã cộng tác với một số tạp chí cùng nhà thiết kế để học hỏi kinh nghiệm.
Siêu mẫu Nga trở thành trung tâm chỉ trích với bức ảnh hở hang dù tham gia vào một chiến dịch nhân đạo.
Dù bạn trai Ronaldo đang gặp khó khăn với chấn thương ở giai đoạn cuối mùa giải nhưng cô nàng Irina Shayk vẫn chẳng đoái hoài gì. Thậm chí, chân dài xứ Bạch Dương còn khiến những người yêu mến CR7 “nóng mặt” với hình ảnh lả lơi bên trai lạ.
Trong giây phút nghỉ ngơi hiếm hoi tại Trung Quốc, Beckham khiến fan thích thú với tấm hình "tự sướng" tại hồ bơi.
Hương Giang Idol bộc bạch về quyết định để ngực trần trên bìa hồi ký chuyển giới: "Những thứ mà người khác sinh ra đã có, thì 20 năm sau tôi mới có, khoe một chút cũng chả sao".
Được thực hiện gần 10 năm trước, song hình ảnh một Hồ Ngọc Hà mặc một chiếc váy với phần ngực trong suốt vẫn khiến khán giả tò mò và thích thú.
- Rihanna rất tự nhiên và tươi tắn để ngực trần khi chụp hình cho tạp chí thời trang nổi tiếng Vogur phiên bản Brazil.
Khoảng 10 phụ nữ đã “thả rông” vòng 1 tại bãi biển Ipanema, bang Rio de Janeiro - Brazil ngày 21-12 để phản đối lệnh cấm ngực trần trên khắp các bãi biển ở Brazil.
Cô gái đang thay đồ trong một cửa hàng bách hóa thì phát hiện một gã đàn ông quay phim trộm, nên vội vã để nguyên ngực trần đuổi theo hắn giữa phố.
Một đoạn clip ghi lại cảnh một cô gái cởi áo ngực trần quỳ gối giữa đường để xin ăn.
- Hai siêu mẫu xinh đẹp Anais Zanotti và Ana Braga rất vui vẻ thả ngực trần khi đi tắm biển Miami.
- Kate Moss tự tin thả ngực trần đi tắm biển.
- Những hoạt động mới nhất được cập nhật của các nghệ sĩ.
Bức ảnh thực hiện từ hậu trường buổi làm việc của siêu mẫu với ê kíp của nhiếp ảnh gia Herb Ritts năm 1994.
- Thêm một trường hợp ngôi vương của các cuộc thi sắc đẹp vướng vào những lùm xùm vì những bức ảnh nóng trong quá khứ.
- Cựu người mẫu 46 tuổi Pamela Anderson vô cùng táo bạo và nóng bỏng khi thả rông ngực trần tắm biển cùng bạn trai.
Thi thoảng các fan nữ lại được 'đã mắt' ngắm thần tượng khi các ngôi sao đăng ảnh sexy trên mạng xã hội.
Hình ảnh Hoa hậu Việt Nam 2006 lấp ló khoe vòng 1 trên Facebook bị phát giác là 1 sản phẩm cắt ghép.
Một nữ phóng viên truyền hình ở Canada đang trò chuyện với một thị trưởng về các quyền lợi của phụ nữ đã bất ngờ cởi bỏ áo ngực và để lộ vòng 1, khiến ông này không khỏi bất ngờ.
Người mẫu đình đám Nereida Gallardo chấp nhận làm bà mẹ đơn thân khi chia tay với cầu thủ Gonzalo Quinaz trước khi làm mẹ.
Địa chỉ: Tòa nhà C' land, số 156 ngõ Xã Đàn 2, Đống đa, Hà Nội
Hà Nội. Tel: 04 3772 7988 - Hotline: 0919 405 885
Email: vietnamnetjsc.hn@vietnamnet.vn
Tp.HCM. Tel: 08 3930 9885 - Hotline: 0919 435 885
Email: vietnamnetjsc.hcm@vietnamnet.vn
Giấy phép hoạt động số 119/GP-TTĐT, Ngày 09/01/2013
do SỞ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG THÀNH PHỐ HÀ NỘI CẤP

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: SERVERID=5; path=/

Connection: close

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Như vậy có đúng không, có cần công chứng không, nếu không công chứng có vi phạm gì không?
- Trả lời:
Vấn đề này xin trao đổi với chị như sau:
Khoản 1, 6 Điều 53 Nghị định 23/2009/NĐ-CP ngày 27/2/2009 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính đối với tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm quy định về giao dịch nhà ở như sau:
Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với tổ chức, cá nhân có một trong các hành vi sau đây:
- Cho mượn, ủy quyền quản lý nhà ở hoặc cho thuê nhà ở mà không lập hợp đồng theo quy định.
- Cho thuê nhà từ sáu tháng trở lên hoặc ủy quyền quản lý nhà ở mà không thực hiện công chứng hợp đồng theo quy định.
Ngoài hình thức xử phạt theo quy định tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm còn bị buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu, buộc thực hiện đúng các quy định về quản lý, giao dịch nhà ở.
Như vậy trường hợp của chị bắt buộc phải ra công chứng hợp đồng theo đúng quy định của pháp luật, trường hợp không công chứng sẻ bị phạt theo quy định.

Cache-Control: no-cache

Pragma: no-cache

Set-Cookie: SERVERID=D; path=/


text:
Võ sĩ giác đấu
Đấu trường La Mã - nơi hội tụ những trận đấu tay đôi giữa các Võ sĩ giác đấu xa xưa. Tham gia trò chơi là cách để bạn tái hiện lại những trận đấu nổi tiếng đó, hãy chứng tỏ bạn là một võ sĩ mạnh nhất trên đấu trường.Cách chơi: Sử dụng chuột kích vào các đối tượng trang bị sức mạnh, vũ khí và các thế tấn công đối phương. Sau khi thắng mỗi trận, bạn sẽ có thêm vàng để mua thêm vũ khí.
116215 đã chơi game
action, hanh dong, game

markdown:
[Võ sĩ giác đấu](http://cuoi.net/game/Vo-si-giac-dau-3241.html)
Đấu trường La Mã - nơi hội tụ những trận đấu tay đôi giữa các Võ sĩ giác đấu xa xưa. Tham gia trò chơi là cách để bạn tái hiện lại những trận đấu nổi tiếng đó, hãy chứng tỏ bạn là một võ sĩ mạnh nhất trên đấu trường.Cách chơi: Sử dụng chuột kích vào các đối tượng trang bị sức mạnh, vũ khí và các thế tấn công đối phương. Sau khi thắng mỗi trận, bạn sẽ có thêm vàng để mua thêm vũ khí.
116215 đã chơi game
[action](http://cuoi.net/game/action.html), [hanh dong](http://cuoi.net/game/hanh-dong.html), [game](http://cuoi.net/game/)

Server: Apache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
-
TẬP HỢP CÁC FILE LÀM KẾ TOÁN BẰNG EXCEL RẤT HỮU ÍCH
TRỌN BÔ TÀI LIỆU VỀ LẬP BÁO CÁO TÀI CHÍNH THEO QUY ĐỊNH CỦA THÔNG TƯ 200/2014/TT-BTC
NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT KHI PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH
CÁC KIẾN THỨC CẦN CÓ KHI LÀM KẾ TOÁN XÂY DỰNG
NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT KHI CHUẨN BỊ QUYẾT TOÁN THUẾ
PHƯƠNG PHÁP TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM VÀ VÍ DỤ MINH HỌA

markdown:
-
**TẬP HỢP CÁC FILE LÀM KẾ TOÁN BẰNG EXCEL RẤT HỮU ÍCH**
**TRỌN BÔ TÀI LIỆU VỀ LẬP BÁO CÁO TÀI CHÍNH THEO QUY ĐỊNH CỦA THÔNG TƯ 200/2014/TT-BTC**
**NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT KHI PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH**
**CÁC KIẾN THỨC CẦN CÓ KHI LÀM KẾ TOÁN XÂY DỰNG**
**NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT KHI CHUẨN BỊ QUYẾT TOÁN THUẾ**
**PHƯƠNG PHÁP TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM VÀ VÍ DỤ MINH HỌA**

Cache-control: private, max-age=0

X-Frame-Options: SAMEORIGIN


text:
Phan Châu Thành (Danlambao) - Tây Nguyên là vùng đất lớn còn lại duy nhất của Việt Nam mà tôi chưa tới cho đến Tết Quí Tỵ này, không tính những chuyến lên Đà Lạt trước đó mà tôi không coi là lên Tây Nguyên. Vì lý do đó, tôi luôn cảm thấy mình có lỗi với Tây Nguyên, nhất là khi tôi nghĩ mình yêu Tây Nguyên, như yêu một phần của đất nước mình vậy.
Cảm nhận đầu tiên của tôi là Tây Nguyên là vùng đất trù phú, một cao nguyên bằng phẳng hơn tôi nghĩ rất nhiều, xanh rì giữa mùa khô dù dưới màu xanh đó là đất đỏ và lớp bụi đỏ phủ ít nhiều khắp nơi chỉ thấy được khi bạn tới gần...
Sự trù phú đó ở thành phố Buôn Mê Thuột, thị xã Buôn Hồ hay thị trấn huyện lỵ Krông Năng và các xã nới tôi đến, còn được thể hiện hoành tráng qua các công trình xây dựng công cộng của chính quyền, đường xá ở trung tâm, và nhà ở... Tôi muốn nghĩ và viết đó là “nhà dân” nhưng còn không chắc lắm nên đã khảo sát lại. Đa số là... nhà quan, và nhà giàu các kiểu liên quan mật thiết với các quan, còn nhà dân với nghĩa đại đa số thì khác, vẫn đói nghèo...
Trong dịp Tết này, sự trù phú còn được thể hiện qua... trang trí. Vâng, nghe nói chính quyền duyệt chi cho mỗi huyện lỵ, thị xã, thành phố trong cả nước từ 5-10 tỷ đến hàng trăm tỷ đồng chỉ để... bắn pháo hoa Tàu, trang trí đường phố cho “dân ăn Tết”! Tây Nguyên cũng không ngoại lệ. Một thị trấn cao nguyên cũng có rất nhiều đèn sáng nhấp nháy muôn màu (của Tàu) sáng trưng, cây cối “ăn tết” được quấn lụa, quét sơn như ở đường Nguyễn Huệ Sài Gòn, có thị trấn chơi đài phun nước với nhạc màu như Sentosa của Singapore, chỉ khác là không có bóng người... Dù không phải trả tiền điện nhưng tôi cứ xót xa... cho dân (phải trả nó).
Đúng là trù phú kiểu cộng sản, vì nhất thiết các trang trí đón tết đó, “cho dân ăn Tết” đó phải làm nổi các “trọng tâm” là các khẩu hiệu đỏ kiểu “Mừng Đảng, mừng Xuân”. Vâng, trên Tây Nguyên hôm nay vẫn Đảng đang đè Xuân. Xuân cao nguyên tươi tắn lâu nên Đảng còn đè Xuân chán.
Nhưng bất ngờ lớn nhất của tôi là về con người “Tây Nguyên”. Ở Tây Nguyên mấy ngày, đi qua nhiều nơi, vào thăm nhiều chỗ, tôi không thấy bóng dáng và không gặp người Tây Nguyên đích thực nào! Ý tôi là tôi không gặp, không thấy bóng dáng dấu vết, không nghe được giọng nói của một người dân tộc nào - những người chủ Tây Nguyên đích thực từ hàng nghìn năm qua, những dân tộc Việt trên đất Việt này mấy trăm năm rồi.
Tôi chỉ thấy, nhận ra và gặp những người có gương mặt và giọng nói từ miền Bắc, miền Trung Duyên hải và Nam bộ, còn người dân tộc trên Tây Nguyên đã biến mất không dấu vết trong mắt tôi – người lên Tây Nguyên lần đầu. Tôi không tin được là mình đang ở trên Tây Nguyên! Những công trình đồ sộ giả nhà Rông bằng bê tông ở Buôn Mê Thuột không cho tôi cảm nhận Tây Nguyên chút nào, dù Tây Nguyên trong ký ức tôi chỉ là qua sách vở, bắt đầu từ “Đất nước đứng lên” và anh hùng Núp của Nguyên Ngọc đến mọi thứ khác mà người khắp vùng nói viết kể về Tây Nguyên... đều đã biến mất! Phải chăng con cháu anh hùng Núp đã ra quốc lộ làm những “anh hùng Núp” hết cả rồi?! Thật chua chát.
Mục đích chính của chuyến lên Tây Nguyên của tôi đã hoàn thành, thậm chí có thể nói là thành công, nhưng mục đich thứ hai: lên Tây Nguyên để cảm nhận Tây Nguyên yêu quí lần đầu, thì không thành. Và tôi có cảm giác mình đã mất Tây Nguyên, không bao giờ được cảm nhận Tây Nguyên như nó vốn là nữa. Tây Nguyên có người Tây Nguyên làm chủ đã biến mất rồi. Cái tôi thấy và cảm nhận là Buôn Mê Thuột, Buôn Hồ, Krông Năng,... giống hệt như các địa phương khác của Việt Nam hôm nay ở khắp Bắc Trung Nam, từ trong ra ngoài, từ con người đến quang cảnh, đến văn hóa...
Sau chuyến đi tôi cứ nghĩ miên man mãi về điều đó. Tôi có cảm nhận phiến diện không? Sao thế nhỉ, tại sao Tây Nguyên lại biến mất hoàn toàn thế được nhỉ? Đã có việc diệt chủng và đồng hóa các dân tộc Tây Nguyên thành dân tộc Kinh chăng? Không thể, người Kinh không thể đồng hóa (hòa đồng văn hóa) các dân tộc khác nhanh thế được, phải mất vài trăm năm, hàng nghìn năm! Chỉ có thể làm một dân tộc biến mất nhanh như thế qua tiêu diệt và/hoặc cướp đoạt đồng loạt như cha ông ta đã làm trong hàng nghín năm mở cõi về phía Nam với nhiều dân tộc văn minh lớn như Chàm, Chăm... nay đã thành các dân tộc Việt?
Nhưng các dân tộc Tây Nguyên đã là các dân tộc Việt mấy trăm năm nay rồi? Thế mà, thực tế sau vẻn vẹn mấy chục năm “giải phóng”, trên Tây Nguyên tôi chỉ thấy người Kinh, và màu cờ đỏ. Vẫn biết là tôi đi chưa đủ, nhìn chưa hết, nhưng cảm nhận không biết đánh lừa.
Chả lẽ cuộc hành trình Nam tiến nhiều thế kỷ của dân tộc đã kết thúc từ lâu ở mũi Cà Mau, nay Đông tiến ra Biển Đông thì không dám vì đã ai đó/bọn nào đó dâng tặng Bắc Kinh để được làm vua nước Nam “mãi mãi”, giờ “ai đó” đã quay sang làm Tây tiến đến... Tây Nguyên, và quét sạch... các dân tộc Tây Nguyên?
Hơn bốn mươi, năm mươi năm trước, khi người Pháp thống kê để lại và tôi được học, dân tộc Việt có/gồm 64 sắc/chủng tộc cùng chung sống. Hôm nay, các con tôi được dậy dân tộc Việt chỉ gồm 53 dân tộc anh em. Tôi cứ thắc mắc chuyện gì đã xảy ra với 11 dân tộc nhỏ bé đã biến mất trong khi họ được chính quyền này “ưu tiên bảo vệ và giúp phát triển”? Tôi luôn cảm thấy mình hèn kém và có lỗi vì không trả lời được câu hỏi này cho mình và cho thế hệ sau.
Với cái đà “bảo vệ và phát triển các dân tộc thiểu số” vô song này của chính quyền hiện nay, các cháu tôi sẽ chỉ còn được nghe đến bao nhiêu dân tộc Việt thiểu số nữa trong vài năm tới? Chắc chắn không phải 53. Và tại sao? Tôi thấy mình có tội vì không dám trả lời câu hỏi này.
Người Việt mình đâu có văn hóa đổi con để ăn thịt con mình khi nghèo đói như người Tàu, mà nay sao lại làm biến mất các dân tộc Tây Nguyên như thế, có khác nào học theo người phương Bắc ăn thịt con mình – những dân tộc thiểu số quí giá của mình? Và nhất là điều đó đã diễn ra không phải vì lý do nghèo đói, khó khăn, chiến tranh.
Vậy lý do thực sự của thực trạng người Tây Nguyên đã hầu như biến mất trên Tây Nguyên hôm nay là gì? Phải là một nỗi sợ khủng khiếp mới dẫn đến việc cha mẹ ăn thịt con mình như người Tàu đang làm với các dân tộc chống lại họ trên cao nguyên Nội Mông, Tây Tạng hay với chính con em họ trên quảng trường Thiên An môn.
Nhưng đây là người Việt trên Tây Nguyên và các dân tộc Tây Nguyên, các dân tộc Việt...
Với tôi, hình ảnh Tây Nguyên đã không còn. Tây Nguyên của tôi đã biến mất rồi! Tôi đã lên Tây Nguyên muộn quá mất rồi!
Nhưng ngay cả bác Nguyên Ngọc hôm nay lên Tây Nguyên liệu có tìm thấy Tây Nguyên?
Từ tây Nguyên về, tôi xin và mang theo một loại hoa lạ đẹp, hỏi người cho cũng không biết hoa gì. Tôi nâng niu ươm nó để trồng trong vườn nhà. Không biết nó có chịu được khí hậu nóng của Sài Gòn và ra hoa Tây Nguyên cho tôi không? Bất kể thế nào tôi cũng đã rất yêu quí nó rồi, kể cả nó sẽ “nỡ lòng” không ra hoa được, vì nó là cây lá Tây Nguyên.
Với tôi nó là Tây Nguyên thật, nó là hiện thân của trời đất Cao Nguyên, cái phần không thể bị mất đi, hay đánh tráo.

markdown:
**- Tây Nguyên là vùng đất lớn còn lại duy nhất của Việt Nam mà tôi chưa tới cho đến Tết Quí Tỵ này, không tính những chuyến lên Đà Lạt trước đó mà tôi không coi là lên Tây Nguyên. Vì lý do đó, tôi luôn cảm thấy mình có lỗi với Tây Nguyên, nhất là khi tôi nghĩ mình yêu Tây Nguyên, như yêu một phần của đất nước mình vậy.** [Phan Châu Thành (Danlambao)](http://danlambaovn.blogspot.com/)
Cảm nhận đầu tiên của tôi là Tây Nguyên là vùng đất trù phú, một cao nguyên bằng phẳng hơn tôi nghĩ rất nhiều, xanh rì giữa mùa khô dù dưới màu xanh đó là đất đỏ và lớp bụi đỏ phủ ít nhiều khắp nơi chỉ thấy được khi bạn tới gần...
Sự trù phú đó ở thành phố Buôn Mê Thuột, thị xã Buôn Hồ hay thị trấn huyện lỵ Krông Năng và các xã nới tôi đến, còn được thể hiện hoành tráng qua các công trình xây dựng công cộng của chính quyền, đường xá ở trung tâm, và nhà ở... Tôi muốn nghĩ và viết đó là “nhà dân” nhưng còn không chắc lắm nên đã khảo sát lại. Đa số là... nhà quan, và nhà giàu các kiểu liên quan mật thiết với các quan, còn nhà dân với nghĩa đại đa số thì khác, vẫn đói nghèo...
Trong dịp Tết này, sự trù phú còn được thể hiện qua... trang trí. Vâng, nghe nói chính quyền duyệt chi cho mỗi huyện lỵ, thị xã, thành phố trong cả nước từ 5-10 tỷ đến hàng trăm tỷ đồng chỉ để... bắn pháo hoa Tàu, trang trí đường phố cho “dân ăn Tết”! Tây Nguyên cũng không ngoại lệ. Một thị trấn cao nguyên cũng có rất nhiều đèn sáng nhấp nháy muôn màu (của Tàu) sáng trưng, cây cối “ăn tết” được quấn lụa, quét sơn như ở đường Nguyễn Huệ Sài Gòn, có thị trấn chơi đài phun nước với nhạc màu như Sentosa của Singapore, chỉ khác là không có bóng người... Dù không phải trả tiền điện nhưng tôi cứ xót xa... cho dân (phải trả nó).
Đúng là trù phú kiểu cộng sản, vì nhất thiết các trang trí đón tết đó, “cho dân ăn Tết” đó phải làm nổi các “trọng tâm” là các khẩu hiệu đỏ kiểu
*“Mừng Đảng, mừng Xuân”.*Vâng, trên Tây Nguyên hôm nay vẫn Đảng đang đè Xuân. Xuân cao nguyên tươi tắn lâu nên Đảng còn đè Xuân chán.
Nhưng bất ngờ lớn nhất của tôi là về con người “Tây Nguyên”. Ở Tây Nguyên mấy ngày, đi qua nhiều nơi, vào thăm nhiều chỗ, tôi không thấy bóng dáng và không gặp người Tây Nguyên đích thực nào! Ý tôi là tôi không gặp, không thấy bóng dáng dấu vết, không nghe được giọng nói của một người dân tộc nào - những người chủ Tây Nguyên đích thực từ hàng nghìn năm qua, những dân tộc Việt trên đất Việt này mấy trăm năm rồi.
Tôi chỉ thấy, nhận ra và gặp những người có gương mặt và giọng nói từ miền Bắc, miền Trung Duyên hải và Nam bộ, còn người dân tộc trên Tây Nguyên đã biến mất không dấu vết trong mắt tôi – người lên Tây Nguyên lần đầu. Tôi không tin được là mình đang ở trên Tây Nguyên! Những công trình đồ sộ giả nhà Rông bằng bê tông ở Buôn Mê Thuột không cho tôi cảm nhận Tây Nguyên chút nào, dù Tây Nguyên trong ký ức tôi chỉ là qua sách vở, bắt đầu từ “Đất nước đứng lên” và anh hùng Núp của Nguyên Ngọc đến mọi thứ khác mà người khắp vùng nói viết kể về Tây Nguyên... đều đã biến mất! Phải chăng con cháu anh hùng Núp đã ra quốc lộ làm những “anh hùng Núp” hết cả rồi?! Thật chua chát.
Mục đích chính của chuyến lên Tây Nguyên của tôi đã hoàn thành, thậm chí có thể nói là thành công, nhưng mục đich thứ hai: lên Tây Nguyên để cảm nhận Tây Nguyên yêu quí lần đầu, thì không thành. Và tôi có cảm giác mình đã mất Tây Nguyên, không bao giờ được cảm nhận Tây Nguyên như nó vốn là nữa. Tây Nguyên có người Tây Nguyên làm chủ đã biến mất rồi. Cái tôi thấy và cảm nhận là Buôn Mê Thuột, Buôn Hồ, Krông Năng,... giống hệt như các địa phương khác của Việt Nam hôm nay ở khắp Bắc Trung Nam, từ trong ra ngoài, từ con người đến quang cảnh, đến văn hóa...
Sau chuyến đi tôi cứ nghĩ miên man mãi về điều đó. Tôi có cảm nhận phiến diện không? Sao thế nhỉ, tại sao Tây Nguyên lại biến mất hoàn toàn thế được nhỉ? Đã có việc diệt chủng và đồng hóa các dân tộc Tây Nguyên thành dân tộc Kinh chăng? Không thể, người Kinh không thể đồng hóa (hòa đồng văn hóa) các dân tộc khác nhanh thế được, phải mất vài trăm năm, hàng nghìn năm! Chỉ có thể làm một dân tộc biến mất nhanh như thế qua tiêu diệt và/hoặc cướp đoạt đồng loạt như cha ông ta đã làm trong hàng nghín năm mở cõi về phía Nam với nhiều dân tộc văn minh lớn như Chàm, Chăm... nay đã thành các dân tộc Việt?
Nhưng các dân tộc Tây Nguyên đã là các dân tộc Việt mấy trăm năm nay rồi? Thế mà, thực tế sau vẻn vẹn mấy chục năm “giải phóng”, trên Tây Nguyên tôi chỉ thấy người Kinh, và màu cờ đỏ. Vẫn biết là tôi đi chưa đủ, nhìn chưa hết, nhưng cảm nhận không biết đánh lừa.
Chả lẽ cuộc hành trình Nam tiến nhiều thế kỷ của dân tộc đã kết thúc từ lâu ở mũi Cà Mau, nay Đông tiến ra Biển Đông thì không dám vì đã ai đó/bọn nào đó dâng tặng Bắc Kinh để được làm vua nước Nam “mãi mãi”, giờ “ai đó” đã quay sang làm Tây tiến đến... Tây Nguyên, và quét sạch... các dân tộc Tây Nguyên?
Hơn bốn mươi, năm mươi năm trước, khi người Pháp thống kê để lại và tôi được học, dân tộc Việt có/gồm 64 sắc/chủng tộc cùng chung sống. Hôm nay, các con tôi được dậy dân tộc Việt chỉ gồm 53 dân tộc anh em. Tôi cứ thắc mắc chuyện gì đã xảy ra với 11 dân tộc nhỏ bé đã biến mất trong khi họ được chính quyền này “ưu tiên bảo vệ và giúp phát triển”? Tôi luôn cảm thấy mình hèn kém và có lỗi vì không trả lời được câu hỏi này cho mình và cho thế hệ sau.
Với cái đà “bảo vệ và phát triển các dân tộc thiểu số” vô song này của chính quyền hiện nay, các cháu tôi sẽ chỉ còn được nghe đến bao nhiêu dân tộc Việt thiểu số nữa trong vài năm tới? Chắc chắn không phải 53. Và tại sao? Tôi thấy mình có tội vì không dám trả lời câu hỏi này.
Người Việt mình đâu có văn hóa đổi con để ăn thịt con mình khi nghèo đói như người Tàu, mà nay sao lại làm biến mất các dân tộc Tây Nguyên như thế, có khác nào học theo người phương Bắc ăn thịt con mình – những dân tộc thiểu số quí giá của mình? Và nhất là điều đó đã diễn ra không phải vì lý do nghèo đói, khó khăn, chiến tranh.
Vậy lý do thực sự của thực trạng người Tây Nguyên đã hầu như biến mất trên Tây Nguyên hôm nay là gì? Phải là một nỗi sợ khủng khiếp mới dẫn đến việc cha mẹ ăn thịt con mình như người Tàu đang làm với các dân tộc chống lại họ trên cao nguyên Nội Mông, Tây Tạng hay với chính con em họ trên quảng trường Thiên An môn.
Nhưng đây là người Việt trên Tây Nguyên và các dân tộc Tây Nguyên, các dân tộc Việt...
Với tôi, hình ảnh Tây Nguyên đã không còn. Tây Nguyên của tôi đã biến mất rồi! Tôi đã lên Tây Nguyên muộn quá mất rồi!
Nhưng ngay cả bác Nguyên Ngọc hôm nay lên Tây Nguyên liệu có tìm thấy Tây Nguyên?
Từ tây Nguyên về, tôi xin và mang theo một loại hoa lạ đẹp, hỏi người cho cũng không biết hoa gì. Tôi nâng niu ươm nó để trồng trong vườn nhà. Không biết nó có chịu được khí hậu nóng của Sài Gòn và ra hoa Tây Nguyên cho tôi không? Bất kể thế nào tôi cũng đã rất yêu quí nó rồi, kể cả nó sẽ “nỡ lòng” không ra hoa được, vì nó là cây lá Tây Nguyên.
Với tôi nó là Tây Nguyên thật, nó là hiện thân của trời đất Cao Nguyên, cái phần không thể bị mất đi, hay đánh tráo.

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Server: GSE

X-Content-Type-Options: nosniff


text:
Chia sẻ
Các bước sáng tác phim tài liệu ( Bài 6)
VTVTC: Website daotao.vtv.vn đi vào hoạt động từ 12/4/2013. Điều làm chúng tôi rất vui mừng là những thông tin phản hồi tích cực từ các đồng nghiệp trong cả nước. Hơn thế, nhiều đồng nghiệp còn sẵn sàng chia sẻ với daotao.vtv.vn những kiến thức, kinh nghiệm được tích lũy trong quá trình làm nghề và giảng dạy. Xin trân trọng giới thiệu bài viết thứ sáu trong loạt bài về phim tài liệu của nhà biên kịch Nguyễn Hậu ” Các bước sáng tác phim tài liệu: Viết kịch bản”.
Để có thể làm ra được một bộ phim tài liệu, người ta thường phải trải qua các công đoạn khác nhau, gồm viết kịch bản, tổ chức làm phim, ghi hình (còn gọi là tiền kì); hậu kì, duyệt tác phẩm rồi cuối cùng mới là trình chiếu hay phát sóng.
Viết kịch bản là công việc đầu tiên, vô cùng quan trọng, vì bộ phim nào cũng đều bắt đầu từ kịch bản. Nói cách khác, chưa có kịch bản thì không ai có thể bắt tay vào làm phim, cho dù kịch bản ấy được viết thế nào đi chăng nữa. Nhưng cũng dễ nhận thấy, một kịch bản hay thường góp phần cho sự ra đời của bộ phim hay và ngược lại. Khó có ai lại tin rằng kịch bản dở sẽ đẻ ra một bộ phim xuất sắc, trừ một vài ngoại lệ hiếm hoi, đặc biệt trong trường hợp người ta muốn đề cao tài năng của người đạo diễn.
Kịch bản quan trọng là vậy, nhưng tác giả của nó lại dường như không dính dáng gì đến quá trình ghi hình và thực hiện bộ phim. Bởi lẽ, ngay sau khi kịch bản được thông qua để đưa vào sản xuất, người viết đã mặc nhiên chấm dứt vai trò của họ, trừ phi anh ta (hay chị ta) được mời viết lời bình sau khi phim đã dựng xong. Tất nhiên, ai cũng có thể viết được kịch bản phim tài liệu: nhà văn, nhà báo, nhà giáo, sinh viên…, miễn sao từ văn bản ấy, người ta thấy có thể làm phim được. Nhưng trong thực tế thì phần lớn kịch bản phim tài liệu đều do các đạo diễn điện ảnh hoặc truyền hình tự viết lấy. Lí do? Họ là những người từng trải, lăn lộn trong cuộc sống, mỗi khi phát hiện một vấn đề nào đó đáng để làm phim là ngay lập tức xắn tay áo lên, sẵn sàng xung trận. Mời người khác viết, e là nó “nguội” đi mất, mà chắc gì đã đúng ý mình! Chính vì thế mà phim tài liệu xứng đáng được gọi là phim tác giả.
Vậy thì viết kịch bản phim tài liệu có khó không? Câu trả lời: khó dễ tùy người. Dù sao, cũng có thể chia quá trình này thành ba bước khác nhau, là làm đề cương sơ lược, đề cương chi tiết và kịch bản hoàn chỉnh, cho dù chẳng ai bị bắt buộc phải qua đủ ba phần việc ấy. Trái lại, rất nhiều người không cần đếm xỉa gì đến cái gọi là đề cương nói chung, mà cứ thế “phang” kịch bản luôn, còn các biên tập viên thì sẵn sàng đọc ngay kịch bản.
Đề cương sơ lược, xét cho cùng, là một bản “đăng kí đề tài”, trong đó chỉ cần đưa ra ý tưởng, đề tài và cách thức làm phim. Nó giúp cho các cơ quan quản lí, điều hành và biên tập viên có những nhận xét cần thiết và sàng lọc bước đầu, dựa trên cơ sở những yêu cầu về nhiệm vụ chính trị, công tác thông tin tuyên truyền, tính khả thi của bộ phim. Dung lượng của đề cương sơ lược thường chỉ cần từ 1 đến 2 trang A4, cỡ chữ 14.
Đề cương chi tiết là bước cụ thể hóa đề cương sơ lược (hoặc không, nếu người ta bỏ qua bước ấy). Với độ dài khoảng 3-4 trang đánh máy vi tính hoặc dài hơn một chút, đây là bước triển khai câu chuyện, cốt truyện với các nhân vật chính, sự kiện và những vấn đề có liên quan; địa điểm ghi hình, phương pháp thực hiện cũng như nội dung chủ yếu của từng đoạn và trường đoạn. Cùng với đó là phong cách, thể loại và tư tưởng chủ đề của bộ phim.
Kịch bản phim tài liệu là một văn bản hoàn chỉnh, khoảng từ 10 đến 12 trang, hiếm khi dài hơn, nhưng như vậy cũng đủ để làm thành một bộ phim có thời lượng từ 25 đến 30 phút. Không phải là một tác phẩm văn chương hay “bộ phim trên giấy” nhưng kịch bản chí ít cũng giúp cho người đọc hình dung được những gì sẽ diễn ra trong phim, bao gồm cả hình ảnh và lời bình dự kiến, các thủ pháp kĩ thuật và nghệ thuật; việc sử dụng tư liệu và tài liệu; các cuộc phỏng vấn và phát biểu, v.v. Tuy nhiên, đây mới chỉ là dự kiến, vì chắc chắn đến khi thực hiện, vì cả lí do khách quan và chủ quan mà mọi thứ đều có thể thay đổi rất nhiều. Giả dụ, trong kịch bản ghi cảnh nông dân đang gặt lúa trên cánh đồng. Nhưng lỡ chẳng may, khi đoàn làm phim về đến nơi thì việc thu hoạch đã xong. Lại nữa, định quay cảnh trời nắng, nhưng cả tuần lễ liền bị mưa thì biết làm thế nào? Chắc chắn người ta sẽ phải tìm cách khác, thực hiện những cảnh quay khác nhưng vẫn thể hiện được những ý tứ cần thiết trong kịch bản.
Tuy nhiên, do những đặc thù của nó, nên ngay cả khi kịch bản đã được thông qua, thì cũng không ai cầm nó mà đi làm phim được. Còn phải qua một công đoạn nữa, mở đầu giai đoạn tiền kì, là làm kịch bản phân cảnh, trong đó cụ thể hóa đến từng cỡ cảnh, khuôn hình, động tác máy quay, thời lượng, v.v. Đây cũng được coi là bước sáng tạo và khả năng ứng biến của anh ta. Dựa trên cơ sở kịch bản này, người ta mới có thể đưa ra được tổng dự toán của bộ phim, những yêu cầu về máy móc, phương tiện và cả “diễn viên quần chúng” nếu cần. Điều này không hề mâu thuẫn khi đạo diễn tự viết lấy kịch bản phim, vì như vậy, tức là anh ta đã đảm nhiệm vai trò của nhà biên kịch. Còn “diễn viên quần chúng” xin hãy hiểu là đám đông có mặt trong một số cảnh quay nào đó. Một ví dụ đơn giản: luyện tập ngoài thao trường là công việc thường xuyên của những người lính. Nhưng muốn có được một cảnh quay đạt yêu cầu, dứt khoát phải có sự chuẩn bị trước về mọi mặt, từ huy động nhân sự, vũ khí, khí tài… đến hoạt động của cả một đơn vị.
Sự vất vả của đạo diễn trong lúc làm kịch bản phân cảnh thật chẳng thấm vào đâu so với cả quá trình thực hiện cảnh quay ở hiện trường, tổ chức các cuộc phỏng vấn, tìm kiếm tư liệu, tài liệu và cả việc quay bổ sung ở một vài trường hợp. Nhưng đây cũng lại là một thứ “lửa thử vàng”, qua đó bộc lộ khả năng tổ chức, lãnh đạo điều hành, tư duy khoa học và năng lực sáng tạo của người nghệ sĩ. Sẽ không phải quá lời, nếu ai đó cho rằng chỉ thiếu một trong những yếu tố trên, bộ phim cũng khó mà thành công được. Và tất cả những công việc này, đạo diễn đều phải tự mình làm lấy, không thể giao phó cho ai. Bởi vì, ở các đoàn làm phim tài liệu, không bao giờ có “thư kí trường quay” hay “phó đạo diễn”, ngay cả với phim nhiều tập. Mặt khác, chỉ có chính đạo diễn của bộ phim mới biết rõ mình cần cái gì và làm như thế nào để đạt được hiệu quả đến mức tối đa cho tác phẩm.
Tất nhiên, nguyên tắc là thế, nhưng không phải ai cũng làm kịch bản phân cảnh trước khi bấm máy một bộ phim tài liệu. Ngại mất thì giờ cũng có. Đổ tại lí do khách quan cũng có. Vì vậy, nhiều người chỉ làm quấy quá cho xong hoặc trình ra vài trang dự kiến cảnh quay, công việc… là được.
Khâu cuối cùng trong quy trình sáng tạo một bộ phim, giai đoạn hậu kì bao gồm những việc rất quan trọng còn lại, như sơ dựng, viết và đọc lời bình, chọn nhạc, hòa âm, bắn chữ và… trình duyệt. Lúc nào đạo diễn (may mắn lắm mới có thêm biên tập viên ngồi cạnh) phải xem lại tất cả những hình ảnh đã ghi được; chọn lựa, sắp xếp lại theo trình tự đã ghi trong kịch bản phân cảnh hoặc kịch bản dựng, sao cho phù hợp với nội dung cần thể hiện; kiểm tra thời lượng xem đã ổn chưa. Nếu dài, phải cắt bớt. Ngược lại, sẽ thêm vào. Nhưng đến khi ngồi vào bàn dựng, rất có thể mười phần chỉ giữ lại chưa được một, dù rất tiếc. Đơn giản là, theo quy định, nếu một bộ phim có thời lượng ba mươi phút, đạo diễn sẽ chẳng thế nào kéo nó dài đến ba mươi lăm hay bốn mươi!
Qua bước sơ dựng, nếu là phim nhựa, người ta sẽ có bản đầu, để từ đó in ra các bản khác, như “đúp nê” và “đúp pô”. Còn với băng từ vidéo và kĩ thuật số, việc “nhân bản” dễ dàng và thuận lợi hơn nhiều. Dù sao, chỉ sau khi đã dựng xong, tức là ráp nối mọi cảnh quay thành một bộ phim hoàn chỉnh, người ta mới viết lời bình và tìm một giọng đọc nào đó cho phù hợp. Vừa phải bám sát nội dung hình ảnh, lại vừa phải làm rõ hoặc bổ sung ý tứ và số liệu, dữ liệu, lại luôn luôn bị cắt ngang bởi đủ các lời lẽ của nhân vật chen vào hoặc cảnh quay quá ngắn… Viết lời bình quả là không dễ, nhất là khi thời gian quá gấp.
Với sự trợ giúp của biên tập viên âm nhạc, đạo diễn sẽ chọn và đưa ca khúc cũng như nhạc không lời vào phim cùng với những tiếng động khác nhau, âm lượng to nhỏ khác nhau. Công việc này được gọi là hòa âm, và không có nó là không được. Cuối cùng, mới là phần chữ. Từ tên phim, phụ đề, lời bạt, đến cảm ơn… Tuy vậy, không phải ai cũng làm như thế. Mười ông (và bà) đạo diễn chắc chắn là sẽ có mười cách làm khác nhau. Cá biệt, có người còn viết và đọc lời bình trước khi dựng nữa kia. Nhưng thôi, đó lại là một chuyện khác mất rồi…
Nguyễn Hậu

markdown:
![ category](http://daotao.vtv.vn/wp-content/themes/vtvtc/images/cate-img.jpg)
[Chia sẻ](http://daotao.vtv.vn/category/trao-doi-nghiep-vu/3-chia-se/)
### Các bước sáng tác phim tài liệu ( Bài 6)
**VTVTC: Website daotao.vtv.vn đi vào hoạt động từ 12/4/2013. Điều làm chúng tôi rất vui mừng là những thông tin phản hồi tích cực từ các đồng nghiệp trong cả nước. Hơn thế, nhiều đồng nghiệp còn sẵn sàng chia sẻ với daotao.vtv.vn những kiến thức, kinh nghiệm được tích lũy trong quá trình làm nghề và giảng dạy. Xin trân trọng giới thiệu bài viết thứ sáu trong loạt bài về phim tài liệu của nhà biên kịch Nguyễn Hậu ” Các bước sáng tác phim tài liệu: Viết kịch bản”.**
Để có thể làm ra được một bộ phim tài liệu, người ta thường phải trải qua các công đoạn khác nhau, gồm viết kịch bản, tổ chức làm phim, ghi hình (còn gọi là tiền kì); hậu kì, duyệt tác phẩm rồi cuối cùng mới là trình chiếu hay phát sóng.
*Viết kịch bản* là công việc đầu tiên, vô cùng quan trọng, vì bộ phim nào cũng đều bắt đầu từ kịch bản. Nói cách khác, chưa có kịch bản thì không ai có thể bắt tay vào làm phim, cho dù kịch bản ấy được viết thế nào đi chăng nữa. Nhưng cũng dễ nhận thấy, một kịch bản hay thường góp phần cho sự ra đời của bộ phim hay và ngược lại. Khó có ai lại tin rằng kịch bản dở sẽ đẻ ra một bộ phim xuất sắc, trừ một vài ngoại lệ hiếm hoi, đặc biệt trong trường hợp người ta muốn đề cao tài năng của người đạo diễn.
Kịch bản quan trọng là vậy, nhưng tác giả của nó lại dường như không dính dáng gì đến quá trình ghi hình và thực hiện bộ phim. Bởi lẽ, ngay sau khi kịch bản được thông qua để đưa vào sản xuất, người viết đã mặc nhiên chấm dứt vai trò của họ, trừ phi anh ta (hay chị ta) được mời viết lời bình sau khi phim đã dựng xong. Tất nhiên, ai cũng có thể viết được kịch bản phim tài liệu: nhà văn, nhà báo, nhà giáo, sinh viên…, miễn sao từ văn bản ấy, người ta thấy có thể làm phim được. Nhưng trong thực tế thì phần lớn kịch bản phim tài liệu đều do các đạo diễn điện ảnh hoặc truyền hình tự viết lấy. Lí do? Họ là những người từng trải, lăn lộn trong cuộc sống, mỗi khi phát hiện một vấn đề nào đó đáng để làm phim là ngay lập tức xắn tay áo lên, sẵn sàng xung trận. Mời người khác viết, e là nó “nguội” đi mất, mà chắc gì đã đúng ý mình! Chính vì thế mà phim tài liệu xứng đáng được gọi là
*phim tác giả*.
Vậy thì viết kịch bản phim tài liệu có khó không? Câu trả lời: khó dễ tùy người. Dù sao, cũng có thể chia quá trình này thành ba bước khác nhau, là làm đề cương sơ lược, đề cương chi tiết và kịch bản hoàn chỉnh, cho dù chẳng ai bị bắt buộc phải qua đủ ba phần việc ấy. Trái lại, rất nhiều người không cần đếm xỉa gì đến cái gọi là đề cương nói chung, mà cứ thế “phang” kịch bản luôn, còn các biên tập viên thì sẵn sàng đọc ngay kịch bản.
*Đề cương sơ lược*, xét cho cùng, là một bản “đăng kí đề tài”, trong đó chỉ cần đưa ra ý tưởng, đề tài và cách thức làm phim. Nó giúp cho các cơ quan quản lí, điều hành và biên tập viên có những nhận xét cần thiết và sàng lọc bước đầu, dựa trên cơ sở những yêu cầu về nhiệm vụ chính trị, công tác thông tin tuyên truyền, tính khả thi của bộ phim. Dung lượng của đề cương sơ lược thường chỉ cần từ 1 đến 2 trang A4, cỡ chữ 14. *Đề cương chi tiết* là bước cụ thể hóa đề cương sơ lược (hoặc không, nếu người ta bỏ qua bước ấy). Với độ dài khoảng 3-4 trang đánh máy vi tính hoặc dài hơn một chút, đây là bước triển khai câu chuyện, cốt truyện với các nhân vật chính, sự kiện và những vấn đề có liên quan; địa điểm ghi hình, phương pháp thực hiện cũng như nội dung chủ yếu của từng đoạn và trường đoạn. Cùng với đó là phong cách, thể loại và tư tưởng chủ đề của bộ phim. *Kịch bản phim tài liệu* là một văn bản hoàn chỉnh, khoảng từ 10 đến 12 trang, hiếm khi dài hơn, nhưng như vậy cũng đủ để làm thành một bộ phim có thời lượng từ 25 đến 30 phút. Không phải là một tác phẩm văn chương hay “bộ phim trên giấy” nhưng kịch bản chí ít cũng giúp cho người đọc hình dung được những gì sẽ diễn ra trong phim, bao gồm cả hình ảnh và lời bình dự kiến, các thủ pháp kĩ thuật và nghệ thuật; việc sử dụng tư liệu và tài liệu; các cuộc phỏng vấn và phát biểu, v.v. Tuy nhiên, đây mới chỉ là dự kiến, vì chắc chắn đến khi thực hiện, vì cả lí do khách quan và chủ quan mà mọi thứ đều có thể thay đổi rất nhiều. Giả dụ, trong kịch bản ghi cảnh nông dân đang gặt lúa trên cánh đồng. Nhưng lỡ chẳng may, khi đoàn làm phim về đến nơi thì việc thu hoạch đã xong. Lại nữa, định quay cảnh trời nắng, nhưng cả tuần lễ liền bị mưa thì biết làm thế nào? Chắc chắn người ta sẽ phải tìm cách khác, thực hiện những cảnh quay khác nhưng vẫn thể hiện được những ý tứ cần thiết trong kịch bản.
Tuy nhiên, do những đặc thù của nó, nên ngay cả khi kịch bản đã được thông qua, thì cũng không ai cầm nó mà đi làm phim được. Còn phải qua một công đoạn nữa, mở đầu giai đoạn tiền kì, là làm
*kịch bản phân cảnh*, trong đó cụ thể hóa đến từng cỡ cảnh, khuôn hình, động tác máy quay, thời lượng, v.v. Đây cũng được coi là bước sáng tạo và khả năng ứng biến của anh ta. Dựa trên cơ sở kịch bản này, người ta mới có thể đưa ra được tổng dự toán của bộ phim, những yêu cầu về máy móc, phương tiện và cả “diễn viên quần chúng” nếu cần. Điều này không hề mâu thuẫn khi đạo diễn tự viết lấy kịch bản phim, vì như vậy, tức là anh ta đã đảm nhiệm vai trò của nhà biên kịch. Còn “diễn viên quần chúng” xin hãy hiểu là đám đông có mặt trong một số cảnh quay nào đó. Một ví dụ đơn giản: luyện tập ngoài thao trường là công việc thường xuyên của những người lính. Nhưng muốn có được một cảnh quay đạt yêu cầu, dứt khoát phải có sự chuẩn bị trước về mọi mặt, từ huy động nhân sự, vũ khí, khí tài… đến hoạt động của cả một đơn vị.
Sự vất vả của đạo diễn trong lúc làm kịch bản phân cảnh thật chẳng thấm vào đâu so với cả quá trình thực hiện cảnh quay ở hiện trường, tổ chức các cuộc phỏng vấn, tìm kiếm tư liệu, tài liệu và cả việc quay bổ sung ở một vài trường hợp. Nhưng đây cũng lại là một thứ “lửa thử vàng”, qua đó bộc lộ khả năng tổ chức, lãnh đạo điều hành, tư duy khoa học và năng lực sáng tạo của người nghệ sĩ. Sẽ không phải quá lời, nếu ai đó cho rằng chỉ thiếu một trong những yếu tố trên, bộ phim cũng khó mà thành công được. Và tất cả những công việc này, đạo diễn đều phải tự mình làm lấy, không thể giao phó cho ai. Bởi vì, ở các đoàn làm phim tài liệu, không bao giờ có “thư kí trường quay” hay “phó đạo diễn”, ngay cả với phim nhiều tập. Mặt khác, chỉ có chính đạo diễn của bộ phim mới biết rõ mình cần cái gì và làm như thế nào để đạt được hiệu quả đến mức tối đa cho tác phẩm.
Tất nhiên, nguyên tắc là thế, nhưng không phải ai cũng làm kịch bản phân cảnh trước khi bấm máy một bộ phim tài liệu. Ngại mất thì giờ cũng có. Đổ tại lí do khách quan cũng có. Vì vậy, nhiều người chỉ làm quấy quá cho xong hoặc trình ra vài trang dự kiến cảnh quay, công việc… là được.
Khâu cuối cùng trong quy trình sáng tạo một bộ phim,
*giai đoạn hậu kì* bao gồm những việc rất quan trọng còn lại, như sơ dựng, viết và đọc lời bình, chọn nhạc, hòa âm, bắn chữ và… trình duyệt. Lúc nào đạo diễn (may mắn lắm mới có thêm biên tập viên ngồi cạnh) phải xem lại tất cả những hình ảnh đã ghi được; chọn lựa, sắp xếp lại theo trình tự đã ghi trong kịch bản phân cảnh hoặc kịch bản dựng, sao cho phù hợp với nội dung cần thể hiện; kiểm tra thời lượng xem đã ổn chưa. Nếu dài, phải cắt bớt. Ngược lại, sẽ thêm vào. Nhưng đến khi ngồi vào bàn dựng, rất có thể mười phần chỉ giữ lại chưa được một, dù rất tiếc. Đơn giản là, theo quy định, nếu một bộ phim có thời lượng ba mươi phút, đạo diễn sẽ chẳng thế nào kéo nó dài đến ba mươi lăm hay bốn mươi!
Qua bước sơ dựng, nếu là phim nhựa, người ta sẽ có
*bản đầu*, để từ đó in ra các bản khác, như “đúp nê” và “đúp pô”. Còn với băng từ vidéo và kĩ thuật số, việc “nhân bản” dễ dàng và thuận lợi hơn nhiều. Dù sao, chỉ sau khi đã dựng xong, tức là ráp nối mọi cảnh quay thành một bộ phim hoàn chỉnh, người ta mới viết lời bình và tìm một giọng đọc nào đó cho phù hợp. Vừa phải bám sát nội dung hình ảnh, lại vừa phải làm rõ hoặc bổ sung ý tứ và số liệu, dữ liệu, lại luôn luôn bị cắt ngang bởi đủ các lời lẽ của nhân vật chen vào hoặc cảnh quay quá ngắn… Viết lời bình quả là không dễ, nhất là khi thời gian quá gấp.
Với sự trợ giúp của biên tập viên âm nhạc, đạo diễn sẽ chọn và đưa ca khúc cũng như nhạc không lời vào phim cùng với những tiếng động khác nhau, âm lượng to nhỏ khác nhau. Công việc này được gọi là
*hòa âm*, và không có nó là không được. Cuối cùng, mới là phần chữ. Từ tên phim, phụ đề, lời bạt, đến cảm ơn… Tuy vậy, không phải ai cũng làm như thế. Mười ông (và bà) đạo diễn chắc chắn là sẽ có mười cách làm khác nhau. Cá biệt, có người còn viết và đọc lời bình trước khi dựng nữa kia. Nhưng thôi, đó lại là một chuyện khác mất rồi…
*Nguyễn Hậu*

WARC-Truncated: length