text:
Bạc
Bạc là tên một nguyên tố hóa học trong bảng tuần hoàn nguyên tố có ký hiệu Ag và số hiệu nguyên tử bằng 47. Là một kinh loại chuyển tiếp máu trắng, mềm, nó có tính dẫn điện cao nhất trong bất kỳ nguyên tố nào và có độ dẫn nhiệt cao nhất trong tất cả kim loại. Kim loại bạc xuất hiện trong tự nhiên ở dạng nguyên chất, như bạc tự sinh, và ở dạng hợp lim với vàng và các kim loại khác, và ở trong các khoáng vật như argentit và chlorargyrit. Hầu hết bạc được sản xuất là một sản phẩm phụ của điều chế đồng, vàng, chì, và kẽm.
Bạc là kim loại quý có giá trị lâu dài, được sử dụng làm đồng tiền xu, đồ trang sức, chén đũa và các đồ dùng trong gia đình và như một khoản đầu tư ở dạng tiền xu và nén. Kim loại bạc được dùng trong công nghiệp làm chất dẫn va tiếp xúc, trong gương và trong điện phân của các phản ứng hóa học. Các hợp chất của nó được dùng trong phim ảnh và bạc nitrat pha loãng được dùng làm chất tẩy khuẩn. Trong khi nhiều ứng dụng kháng sinh y hoc của bạc đã được thay thế bởi kháng sinh sinh học, nghiên cứu lâm sàng sâu hơn vẫn đang tiếp tục thực hiện.
Mục lục
Thuộc tính[sửa | sửa mã nguồn]
Bạc được tạo ra từ các nguyên tố nhẹ hơn trong Vũ trụ qua quá trình r, một dạng của phản ứng phân hạch hạt nhân được cho là đã diễn ra trong những thời điểm nhất định của các vụ nổ siêu tân tinh. Quá trình này tạo ra nhiều nguyên tố nặng hơn sắt trong đó có bạc.[1]
Bạc là kim loại mềm, dẻo, dễ uốn (cứng hơn vàng một chút), có hóa trị một, để đúc tiền, có màu trắng bóng ánh kim nếu bề mặt có độ đánh bóng cao. Bạc có độ dẫn điện tốt nhất trong các kim loại, cao hơn cả đồng, nhưng do giá thành cao nên nó không được sử dụng rộng rãi để làm dây dẫn điện như đồng. Một ngoại lệ là trong kỹ thuật tần số radio, đặc biệt ở dải VHF và cao hơn, bạc mạ được sử dụng để tăng tính dẫn điện của một số bộ phận như dây dẫn. Trong chiến tranh thế giới thứ hai ở Hoa Kỳ, 13.540 tấn bạc được sử dụng trong điện từ dùng để làm giàu urani, chủ yếu là do thời chiến khan hiếm đồng.[2][3][4]
Bạc nguyên chất có độ dẫn nhiệt cao nhất, màu trắng nhất, độ phản quang cao nhất (mặc dù nó là chất phản xạ tia cực tím rất kém),[5] và điện trở thấp nhất trong các kim loại. Các muối halogen của bạc nhạy sáng và có hiệu ứng rõ nét khi bị chiếu sáng. Kim loại này ổn định trong không khí sạch và nước, nhưng bị mờ xỉn đi trong ôzôn, axít clohydrit, hay không khí có chứa lưu huỳnh. Trạng thái ôxi hóa ổn định nhất của bạc là +1 (chẳng hạn như nitrat bạc: AgNO3); ít gặp hơn là một số hợp chất trong đó nó có hóa trị +2 (chẳng hạn như florua bạc (II): AgF2) và +3 (chẳng hạn như tetrafluoroargentat kali: K[AgF4]).[6]
Phổ biến[sửa | sửa mã nguồn]
Bạc được tìm thấy ở dạng tự nhiên, liên kết với lưu huỳnh, asen, antimon, hay clo trong các loại khoáng chất như argentit (Ag2S) và silver horn (AgCl). Các nguồn cơ bản của bạc là các khoáng chất chứa đồng, đồng-niken, vàng, chì và chì-kẽm có ở Canada, Mexico, Peru, Úc và Mỹ. Peru, Bolivia và Mexico đã và đang khai thác bạc từ năm 1546, và vẫn là các nước sản xuất bạc lớn trên thế giới. Các mỏ bạc lớn như Cannington (Úc), Fresnillo (Mexico), San Cristobal (Bolivia), Antamina (Peru), Rudna (Ba Lan), và Penasquito (Mexico).[7] Các dự án phát triển mỏ ngắn hạn đến năm 2015 là Pascua Lama (Chile), Navidad (Argentina), Jaunicipio (Mexico), Malku Khota (Bolivia),[8] và Hackett River (Canada).[7] Ở Trung Á, mỏ Tajikistan ]] được biết là một trong những nơi có lượng bạc lớn nhất trên thế giới.[9]
Bạc cũng được sản xuất trong quá trình làm tinh khiết đồng bằng điện phân. Các loại bạc trong thương mại có độ tinh khiết ít nhất 99,9% và cũng có khi cao hơn 99,999%. Mexico là nước sản xuất nhiều bạc nhất. Theo số liệu của Bộ Kinh tế Mexico, năm 2000 nước này sản xuất 2.747 tấn, khoảng 15% của sản lượng thế giới hàng năm. Năm 2011, Mexico là nước sản xuất bạc lớn nhất (4.500 tấn chiếm 19% sản lượng thế giớil), theo sau là Peru (4.000 t) và Trung Quốc (4.000 t)[10]
Đồng vị[sửa | sửa mã nguồn]
Bạc trong tự nhiên là hỗn hợp của hai đồng vị ổn định Ag107 và Ag109 với Ag107 là phổ biến nhất (51,839%). Các đồng vị của bạc hầu hết có sự phong phú như nhau, là một điều rất hiếm đối với các nguyên tố trong bảng tuần hoàn. Khối lượng nguyên tử của bạc là 107,8682(2) g/mol.[11][12] 28 đồng vị phóng xạ đã được tìm thấy với đồng vị ổn định nhất là Ag109 với chu kỳ bán rã 41,29 ngày, Ag111 với chu kỳ bán rã 7,45 ngày, và Ag112 với chu kỳ bán rã 3,13 giờ. Mọi đồng vị phóng xạ còn lại có chu kỳ bán rã không quá 1 giờ và thông thường là dưới 3 phút. Nguyên tố này cũng có một loạt các trạng thái đồng phân của nguyên tử với ổn định nhất là Agm-128 (t* 418 năm), Agm-110 (t* 249,79 ngày) và Agm-107 (t* 8,28 ngày).
Các đồng vị của bạc nằm trong khoảng khối lượng nguyên tử từ 93,943 amu Ag94 tới 126,936 amu Ag124.[13] Chế độ phân rã cơ bản trước khi có đồng vị ổn định nhất, Ag107, là chiếm giữ điện tử và chế độ cơ bản sau đó là bức xạ beta. Các sản phẩm cơ bản của phân rã trước Ag107 là các đồng vị của palađi (số 46) và sản phẩm cơ bản của phân rã sau là các đồng vị của cadmi (số 48).
Đồng vị palađi Pd109 phân rã bằng bức xạ beta thành Ag107 với chu kỳ bán rã 6,5 triệu năm. Các thiên thạch chứa sắt là các vật thể duy nhất với tỷ lệ Pd/Ag đủ cao để tính toán các tham số có thể đo được trong tính sự phổ biến của Ag107. Ag107 do phóng xạ sinh ra lần đầu tiên được phát hiện ở thiên thạch ở Santa Clara năm 1978.[14] Những người phát hiện cho rằng sự hợp nhất và phân biệt của lõi sắt của các tiểu hành tinh có thể diễn ra 10 triệu năm sau các kết quả tổng hợp hạt nhân. Các tương quan Pd107 trên Ag được quan sát trong các thiên thể, mà nó đã bị nung chảy rõ ràng kể từ sự lớn dần lên của hệ Mặt Trời, phải phản ánh sự hiện diện của các hạt nhân có chu kỳ sống ngắn trong thời kỳ đầu của hệ Mặt Trời.[15]
Hợp chất[sửa | sửa mã nguồn]
Kim loại bạc dễ dàng hòa tan trong axít nitric (HNO3) tạo ra bạc nitrat (AgNO3), một chất rắn kết tinh trong suốt nhạy sáng và dễ hòa tan trong nước. Bạc nitrat được dùng làm chất khởi đầu trong việc tổng hợp các hợp chất bạc khác như khử trùng, và tạo màu vàng cho thủy tinh của kính màu. Kim loại bạc không phản ứng với axít sulfuric, nên axit này được dùng trong làm đồ trang sức để làm sạch và loại bỏ đồng ôxit từ các vòng bằng bạc sau khi hàn bạc hoặc ủ. Bạc dễ dàng phản ứng với lưu huỳnh hoặc hydro sulfua H2S tạo ra bạc sulfua, một hợp chất màu tối tương tự như xỉn của các đồng xu bạc và các vật liệu bằng bạc khác. Bạc sulfua Ag2S cũng tạo ra râu bạc khi công-tắc điện bằng bạc được sử dụng trong không khí giàu hydro sulfua.
- 4Ag + O2 + 2H2S → 2Ag2S + 2H2O
Bạc clorua (AgCl) được kết tủa từ các dung dịch bạc nitrat với sự có mặt của các ion clorua, và các muối bạc halua khác được dùng trong sản xuất nhũ tương phim cũng làm bằng cách tương tự, dùng các muối bromua hoặc iodua. Bạc clorua được dùng làm điện cực thủy tinh trong thử nghiệm pH và đo potentiometric, và làm xi-măng không màu cho thủy tinh. Bạc iodua từng được dùng trong việc gây mưa nhân tạo. Các bạc halua không có tính hòa tan trong các dung dịch gốc nước và được dùng trong các phương pháp phân tích trọng lực.
Bạc oxít (Ag2O) được tạo ra khi các dung dịch bạc nitrat cho phản ứng với bazơ, nó được dùng làm điện cực dương (anốt) trong pin đồng hồ. Bạc cacbonat (Ag2CO3) được kết tủa khi cho bạc nitrat phản ứng với natri cacbonat (Na2CO3).[16]
- 2 AgNO3 + 2 OH− → Ag2O + H2O + 2 NO3−
- 2 AgNO3 + Na2CO3 → Ag2CO3 + 2 NaNO3
Bạc fulminat (AgONC), một chất nổ rất mạnh khi chạm vào được dùng trong kíp nổ được tạo ra bằng phản ứng giữa bạc kim loại với axít nitric với xúc tác etanol (C2H5OH). Các hợp chất nổ bằng bạc nguy hiểm khác như bạc azua (AgN3), được tạo ra bằng phản ứng giữa bạc nitrat với natri azua (NaN3),[17] và bạc acetylua, được tạo ra khi bạc phản ứng với khí acetylen.
Latent image được tạo ra khi các tinh thể bạc halua được phát triển bằng các cho phản ứng với các dung dịch kiềm làm tác nhân ôxy hóa như hydroquinone, metol (4-(methylamino)phenol sulfat) hoặc ascorbat, làm ôxy hóa halua thành kim loại bạc. Các dung dịch kiềm của bạc nitrat có thể bị khử thành bạc kim loại bằng các loại đường khử như glucose, và phản ứng này được dùng trong tráng gương bạc và kính trang trí giáng sinh. Các loại bạc halua hòa tan trong các dung dịch natri thiosulfat (Na2S2O3) loại này được dùng làm tác nhân cố định ảnh, để loại bỏ lượng bạc halua thừa trong nhũ tương ảnh sau khi rửa phim.[16]
Kim loại bạc bị ôxy hóa mạnh bởi các chất ôxy hóa như kali permanganat (KMnO4) và kali dichromat (K2Cr2O7), và có mặt của kali bromua (KBr); các hợp chất này được sử dụng trong nhiếp ảnh để tẩu các hình ảnh gây ra bởi bạc, chuyển chúng thành bạc halua mà có thể được cố định bằng thiosulfat hoặc tái phát triển để tăng cường ảnh gốc. Bạc hình thành các dạng phức cyanua (bạc cyanua) là dạng hòa tan trong nước với sự có mặt của các ion cyanua dư. Các dung dịch bạc cyanua được dùng trong mạ điện bạc.[16]
Mặc dù bạc thường có trạng thái ôxy hóa +1 trong các hợp chất, các trạng thái ôxy hóa khác cũng được biết đến như +3 trong AgF3, được tạo ra bằng phản ứng của bạc nguyên tố hoặc bạc fluorua với krypton difluorua.[18]
Ứng dụng[sửa | sửa mã nguồn]
Ứng dụng cơ bản nhất của bạc là như một kim loại quý và các muối halôgen. Đặc biệt bạc nitrat được sử dụng rộng rãi trong phim ảnh (đây là ứng dụng nhiều nhất của bạc). Các ứng dụng khác còn có:
- Các sản phẩm điện và điện tử, trong đó cần có tính dẫn điện cao của bạc, thậm chí ngay cả khi bị xỉn. Ví dụ, các bảng mạch in được làm từ sơn bạc, bàn phím máy tính sử dụng các tiếp điểm bằng bạc. Bạc cũng được sử dụng trong các tiếp điểm điện cao áp vì nó là kim loại duy nhất không đánh hồ quang ngang qua các tiếp điểm, vì thế nó rất an toàn.
- Các loại gương cần tính phản xạ cao của bạc đối với ánh sáng được làm từ bạc như là vật liệu phản xạ ánh sáng. Các loại gương phổ biến có mặt sau được mạ nhôm.
- Bạc được sử dụng để đúc tiền từ năm 700 TCN bởi người Lydia, trong dạng hợp kim của vàng và bạc. Muộn hơn, bạc được làm tinh khiết và đúc tiền trong dạng nguyên chất. Các từ "bạc" và "tiền" là có cùng ý nghĩa trong ít nhất 14 ngôn ngữ.
- Kim loại này được chọn vì vẻ đẹp của nó trong sản xuất đồ trang sức và đồ bạc, thông thường làm từ hợp kim của bạc được xem như là bạc đủ tuổi, chứa 92,5% bạc.
- Tính dễ uốn, không độc và vẻ đẹp của bạc làm cho nó có lợi trong nha khoa để làm răng giả.
- Thuộc tính xúc tác của bạc làm cho nó thành lý tưởng để sử dụng như một chất xúc tác trong các phản ứng ôxi hóa - khử; ví dụ, việc sản xuất fomanđêhít từ mêtanol và không khí bằng các tấm lọc bằng bạc hay các chất kết tinh chứa tối thiểu 99,95% bạc theo trọng lượng.
- Bạc được sử dụng để làm que hàn, công tắc điện và các loại pin dung tích lớn như pin bạc-kẽm hay bạc-cadmi.
- Sulfua bạc, còn được biết đến như bạc Whiskers, được tạo thành khi các tiếp điểm điện bằng bạc được sử dụng trong khí quyển giàu sulfua hiđrô.
- Fulminat bạc là một chất nổ mạnh.
- Clorua bạc có tính trong suốt và được sử dụng như chất kết dính cho các loại kính.
- Iốtđua bạc được sử dụng nhằm tụ mây để tạo mưa nhân tạo.
- Trong truyền thuyết, bạc thông thường được coi là có hại cho các loài vật siêu nhiên như người sói và ma cà rồng. Việc sử dụng bạc trong các viên đạn cho súng là các ứng dụng phổ biến.
- Ôxít bạc được sử dụng làm cực dương (anos) trong các pin đồng hồ.
- Bạc được dùng làm chất khử trùng nước. Chỉ cần 10 ppb thì đủ để khử trùng. Ứng dụng này đã được biết từ thời cổ đại, và có thể giải thích tại sao người ta thường thấy nhiều đồng bạc ở dưới các giếng nước.[19]
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Ký hiệu của bạc là Ag có nguồn gốc từ chữ Argentum trong tiếng Latinh. Bạc đã được biết đến từ thời tiền sử, nó được nhắc tới trong cuốn Chúa sáng tạo ra thế giới (quyển đầu của Cựu Ước), các đống xỉ chứa bạc đã được tìm thấy ở Tiểu Á và trên các đảo thuộc biển Aegean chứng minh rằng bạc đã được tách ra khỏi chì từ thiên niên kỷ thứ 4 TCN.[20][21] Bạc được sử dụng trong hàng nghìn năm để trang trí và như đồ dùng gia đình, để buôn bán và làm cơ sở cho nhiều hệ thống tiền tệ. Trong một thời gian dài nó được coi là kim loại quý thứ hai sau vàng.
Sự ổn định của tiền La Mã dựa vào một mức độ cao của việc cung cấp các thỏi bạc, mà các thợ mỏ La Mã sản xuất ra trên quy mô chưa từng có trước khi phát hiện ra Tân Thế giới. Lúc đỉnh đạt 200 tấn/năm, ước tính khoảng 10.000 t được xoay vòng trong nền kinh tế La Mã vào giữa thế kỷ 2, lớn hơn 5 đến 10 lần tổng lượng bạc có được vào thời Trung cổ châu Âu và Caliphate vào khoảng năm 800.[22][23]
Các mỏ được khai thác từ thời Laureion năm 483 TCN.[24]
Trong mối liên quan với Mặt Trăng cũng như với đại dương và các nữ thần Mặt Trăng, kim loại này đã được các nhà giả kim thuật nhắc đến với tên Luna. Một trong những ký hiệu của giả kim thuật để chỉ bạc là trăng lưỡi liềm với phần lưỡi về phía bên trái. Thủy ngân đã từng được cho là một loại hình của bạc, mặc dù hai nguyên tố này là không có liên quan gì xét theo phương diện hóa học; tên gọi của nó hydrargyrum ("bạc lỏng") và từ tiếng Anh quicksilver chứng thực điều đó. Trong phù hiệu học, màu bạc (argent hay silver), cũng có thể là màu trắng. Rio de la Plata đã được đặt tên theo bạc (trong tiếng Tây Ban Nha là plata), và nó đã được vay mượn ý nghĩa để chỉ tên của Argentina. Khác với nhiều nguyên tố khác được đặt tên theo một địa danh (nơi được khám phá hay là quê hương của người khám phá), bạc là nguyên tố duy nhất có một quốc gia được đặt theo tên nó.[25]
Người châu Âu đã tìm thấy rất nhiều bạc ở Tân Thế giới ở Zacatecas và Potosí, nó đã tạo ra một thời kỳ lạm phát ở châu Âu. Ở châu Mỹ, công nghệ bạc-chì nhiệt độ cao đã được phát triển trong các nền văn minh tiền Inca vào khoảng năm 60–120.[26]
Giá[sửa | sửa mã nguồn]
Đến 26 tháng 8 năm 2013, giá bạc là 773 USD/kg (24,04 USD/ounce[27]. tương đương khoảng 1/58 giá vàng. Giá các thỏi bạc cao hơn bạc lá, với số tiền đổi tăng khai nhu cầu cao và thị trường địa phương khan hiếm.[28]
Năm 1980, giá bạc tăng đến đỉnh trong thời kỳ hiện đại là 49,45USD per ounce (ozt) do lũng đoạn thị trường của Nelson Bunker Hunt và Herbert Hunt. Điều chỉnh lạm phát theo năm 2012, giá này tương đương 138 USD/ounce. Đôi lúc sau ngày thứ bảy Bạc, giá giảm xuống còn 10USD/ozt.[29] Từ 2001 đến 2010, giá tăng từ 4,37 pound lên 20,19 pound (trung bình London US$/oz).[30] Theo Viện nghiên cứu bạc, sự gia tăng gần đây do bắt nguồn rất nhiều từ sự gia tăng lợi ích nhà đầu tư và sự gia tăng nhu cầu chế tạo.[30] Vào cuối tháng 4, 2011, bạc tăng lên mức $49.76/ozt.
Thời kỳ trước đây, bạc có giá cao hơn nhiều. Vào đầu thế kỷ 15, giá bạc ước khoảng hơn $1.200 một ounce, theo giá đô la năm 2011.[31] Việc phát hiện ra nhiều mỏ bạc trong Tân Thế giới trong các thế kỷ sau đó đã làm cho giá bạc giảm xuống nhiều.
Giá bạc quan trọng trong luật Do thái. Giá này được cố định ở ,025 gam (0,00088 oz)[Chuyển đổi: Số không hợp lệ] đối với bạc nguyên chất, không tinh chế ở giá thị trường. Trong truyền thống Do Thái, vẫn tiếp tục ngày hôm nay, vào ngày sinh nhật đầu tiên của con trai đầu lòng, cha mẹ phải trả năm đồng tiền bạc ròng cho Kohen (linh mục). Ngày nay cơ quan đúc tiền Israel cố định các đồng tiền ở mức 117 gam (4,1 oz) bạc. Kohen sẽ trả lại lượng tiền bạc này như một món quà cho đứa bé.[32]
Ảnh hưởng sức khỏe và phòng ngừa[sửa | sửa mã nguồn]
Bạc tự bản thân nó không độc nhưng phần lớn các muối của nó là độc và có thể gây ung thư.
Các hợp chất chứa bạc có thể hấp thụ vào trong hệ tuần hoàn và trở thành các chất lắng đọng trong các mô khác nhau, dẫn tới tình trạng gọi là argyria, kết quả là xuất hiện các vết màu xám tạm thời trên da và màng nhầy. Mặc dù điều này không làm ảnh hưởng tới sức khỏe con người song nó làm xấu xí mặt mày.
Kim loại này không đóng vai trò sinh học tự nhiên gì đối với con người.
Ảnh hưởng của bạc đối với sức khỏe con người là vấn đề gây tranh cãi. Bạc có hiệu ứng và khả năng giết chết nhiều loại vi khuẩn, vi trùng mà không để lại ảnh hưởng rõ ràng tới sức khỏe và sự sống của các động vật bậc cao. Hippocrates, cha đẻ của y học hiện đại, đã viết rằng bạc có các thuộc tính có lợi cho sức khỏe và phòng chống bệnh tật. Nhiều dân tộc thiểu số Việt Nam đã biết áp dụng hiệu ứng này khi đeo bạc để "kỵ gió", "phòng bệnh". Nhiều đồ dùng bằng bạc tương truyền có thể giải độc cho một số loại thức ăn. Theo những nghiên cứu gần đây, sữa mẹ để trong bình sữa tráng bạc lâu hỏng hơn là đựng trong đồ dùng thông thường. Nhiều nhà sản xuất thiết bị điện lạnh như Toshiba, Panasonic, Samsung ứng dụng công nghệ nano bạc trong tủ lạnh, điều hòa nhiệt độ, máy giặt với mục đích sát khuẩn. Một số loại hợp chất của bạc được bán như là thuốc điều trị một số bệnh. Tuy nhiên, chưa có một nghiên cứu y tế đáng tin cậy nào chứng minh rằng liệu pháp bạc là có ích trong chống vi khuẩn và vi trùng. Việc ăn các loại hợp chất của bạc, như đã nói trên, có thể dẫn đến tình trạng argyria.
Bạc được sử dụng cùng với đồng để loại bỏ các loại tảo trong bể bơi ở Mỹ bằng cách sử dụng các chất điện giải.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ doi:10.1017/S1743921310000207
Hoàn thành chú thích này
- ^ Nichols, Kenneth D. (1987). The Road to Trinity. Morrow, New York: Morrow. tr. 42. ISBN 0-688-06910-X.
- ^ “Eastman at Oak Ridge – Dr. Howard Young”. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2009.
- ^ Oman, H. (1992). “Not invented here? Check your history”. Aerospace and Electronic Systems Magazine 7 (1): 51–53. doi:10.1109/62.127132.
- ^ Edwards, H.W.; Petersen, R.P.; Petersen (1936). “Reflectivity of evaporated silver films”. Phys. Rev. 9 (9): 871. Bibcode:1936PhRv...50..871E. doi:10.1103/PhysRev.50.871.
- ^ Riedel, Sebastian; Kaupp, Martin (2009). “The highest oxidation states of the transition metal elements”. Coordination Chemistry Reviews 253 (5–6): 606–624. doi:10.1016/j.ccr.2008.07.014.
- ^ a ă CPM Group (2011). CPM Silver Yearbook. New York, NY: Euromoney Books. tr. 68. ISBN 978-0-9826741-4-7.
- ^ “Preliminary Economic Assessment Technical Report 43-101”. South American Silver Corp. Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 1 năm 2012.
- ^ “Why Are Kyrgyzstan and Tajikistan So Split on Foreign Mining?”. EurasiaNet.org. 7 tháng 8 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2013.
- ^ Silver Statistics and Information, USGS
- ^ “Atomic Weights of the Elements 2007 (IUPAC)”. Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2009.
- ^ “Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements (NIST)”. Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2009.
- ^ “Atomic Weights and Isotopic Compositions for Silver (NIST)”. Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2009.
- ^ Kelly, William R.; Wasserburg, G. J. (1978). “Evidence for the existence of 107Pd in the early solar system”. Geophysical Research Letters 5 (12): 1079. Bibcode:1978GeoRL...5.1079K. doi:10.1029/GL005i012p01079.
- ^ Russell, Sara S.; Gounelle, Matthieu; Hutchison, Robert (2001). “Origin of Short-Lived Radionuclides”. Philosophical Transactions of the Royal Society A 359 (1787): 1991–2004. Bibcode:2001RSPTA.359.1991R. doi:10.1098/rsta.2001.0893. JSTOR 3066270.
- ^ a ă â Bjelkhagen, Hans I. (1995). Silver-halide recording materials: for holography and their processing. Springer. tr. 156–166. ISBN 3-540-58619-9.
- ^ Meyer, Rudolf; Köhler, Josef and Homburg, Axel (2007). Explosives. Wiley–VCH. tr. 284. ISBN 3-527-31656-6.
- ^ A. Earnshaw; Norman Greenwood (1997). Chemistry of the Elements (ấn bản 2). Elsevier. tr. 903. ISBN 9780080501093.
- ^ John Elmsley (2001). Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements. Nhà xuất bản Đại học Oxford. tr. 396.
- ^ Hammond, C. R. (2000). The Elements, in Handbook of Chemistry and Physics 81st edition. CRC press. ISBN 0-8493-0481-4.
- ^ Nikitin, Pavel V.; Lam, Sander and Rao, K. V. S. (2005). “Low Cost Silver Ink RFID Tag Antennas”. 2005 IEEE Antennas and Propagation Society International Symposium 2B. tr. 353. doi:10.1109/APS.2005.1552015. ISBN 0-7803-8883-6.
- ^ Patterson, C. C. (1972). “Silver Stocks and Losses in Ancient and Medieval Times”. The Economic History Review 25 (2): 205–235 (216, table 2; 228, table 6). doi:10.1111/j.1468-0289.1972.tb02173.x.
- ^ de Callataÿ, François (2005). “The Greco-Roman Economy in the Super Long-Run: Lead, Copper, and Shipwrecks”. Journal of Roman Archaeology 18: 361–372 (365f.).
- ^ Amemiya, T. (2007) Economy and Economics of Ancient Greece, Taylor & Francis, p. 7, ISBN 0203799313.
- ^ John Emsley (2001). Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements. Nhà xuất bản Đại học Oxford. tr. 392.
- ^ “Direct evidence of 1,900 years of indigenous silver production in the Lake Titicaca Basin of Southern Peru”. Pnas.org. Truy cập ngày 22 tháng 5 năm 2013.
- ^ Latest Silver News). kitcosilver.com
- ^ Will Precious Metal Premiums One Day Trump the Spot Price? – International Business Times. Ibtimes.com (18 May 2012). Retrieved on 2012-05-28.
- ^ Abolafia, Mitchel Y; Kilduff, Martin (1988). “Enacting Market Crisis: The Social Construction of a Speculative Bubble”. Administrative Science Quarterly 33 (2): 177–193. doi:10.2307/2393054. JSTOR 2393054.
- ^ a ă World Silver Survey 2011. London: The Silver Institute and GFMS Limited. 2011. tr. 8. ISSN 1059-6992.
- ^ Live Silver Prices, Silver Bullion Prices & 650 Years of Silver Prices. Goldinfo.net. Retrieved on 2 May 2011.
- ^ Living Judaism: the complete guide to Jewish belief, tradition, Wayne D. Dosick – 1995 "The price was set at five shekalim (the plural of shekel, the monetary unit of the time) for each of the 273 extra firstborn (Numbers 3:47). The money was given to Aaron, the High Priest, the head of the tribe of Levi."
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- WebElements.com – Silver
- EnvironmentalChemistry.com – Silver
- Los Alamos National Laboratory – Silver

markdown:
# Bạc
[Bạc (định hướng)](/wiki/B%E1%BA%A1c_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)).
|Bạc|
|
|
![]()
|↑
|Ag |↓
|
|Hình dạng|
|Tính chất chung|
|
|[Phiên âm](/w/index.php?title=Phi%C3%AAn_%C3%A2m&action=edit&redlink=1) [/](//en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English) [ˈ](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [s](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ɪ](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [l](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [v](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ər](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [/](//en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English) [Phân loại](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_(h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc)&action=edit&redlink=1) [Kim loại chuyển tiếp](/wiki/Kim_lo%E1%BA%A1i_chuy%E1%BB%83n_ti%E1%BA%BFp) [Nhóm](/wiki/Nh%C3%B3m_tu%E1%BA%A7n_ho%C3%A0n), [Chu kỳ](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_tu%E1%BA%A7n_ho%C3%A0n), [Phân lớp](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_l%E1%BB%9Bp_(v%E1%BB%8F_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD)&action=edit&redlink=1) [11](/w/index.php?title=Nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_nh%C3%B3m_11&action=edit&redlink=1), [5](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_5), [d](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_l%E1%BB%9Bp_d&action=edit&redlink=1) [Khối lượng nguyên tử](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD) [Cấu hình electron](/wiki/C%E1%BA%A5u_h%C3%ACnh_electron) [Kr](/wiki/Krypton)] 4d 105s 1 [electron](/wiki/Electron)trên [vỏ điện tử](/wiki/C%E1%BA%A5u_h%C3%ACnh_electron) ![ Electron shell 047 Silver.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Electron_shell_047_Silver.svg/100px-Electron_shell_047_Silver.svg.png)
![ Electron shell 047 Silver.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Electron_shell_047_Silver.svg/100px-Electron_shell_047_Silver.svg.png)
[Màu](/wiki/M%C3%A0u_s%E1%BA%AFc) [Trạng thái vật chất](/wiki/Tr%E1%BA%A1ng_th%C3%A1i_v%E1%BA%ADt_ch%E1%BA%A5t) [Chất rắn](/wiki/Ch%E1%BA%A5t_r%E1%BA%AFn) [Mật độ](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ri%C3%AAng)gần [nhiệt độ phòng](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99_ph%C3%B2ng) [g·cm](/w/index.php?title=Gam_tr%C3%AAn_xentim%C3%A9t_kh%E1%BB%91i&action=edit&redlink=1) −3 [Mật độ](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ri%C3%AAng)ở thể lỏng khi đạt [nhiệt độ nóng chảy](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99_n%C3%B3ng_ch%E1%BA%A3y) −3 [Nhiệt độ nóng chảy](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99_n%C3%B3ng_ch%E1%BA%A3y) [K](/wiki/Kelvin), 961,78 °C, 1763,2 [°F](/wiki/Fahrenheit) [Nhiệt độ sôi](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99_s%C3%B4i) [Nhiệt lượng nóng chảy](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_n%C3%B3ng_ch%E1%BA%A3y) [kJ·mol](/w/index.php?title=Kil%C3%B4jun_tr%C3%AAn_mol&action=edit&redlink=1) −1 [Nhiệt lượng bay hơi](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_bay_h%C6%A1i) −1 [Nhiệt dung](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_dung) −1·K −1 [Áp suất hơi](/w/index.php?title=%C3%81p_su%E1%BA%A5t_h%C6%A1i&action=edit&redlink=1)
|P (Pa)||1||10||100||1 k||10 k||100 k|
|ở T (K)||1283||1413||1575||1782||2055||2433|[Trạng thái ôxi hóa](/wiki/Tr%E1%BA%A1ng_th%C3%A1i_%C3%B4xi_h%C3%B3a) **1**, 2, 3
(
[Lưỡng tính](/wiki/L%C6%B0%E1%BB%A1ng_t%C3%ADnh)) [Độ âm điện](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_%C3%A2m_%C4%91i%E1%BB%87n) [Năng lượng ion hóa](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ion_h%C3%B3a) −1
Thứ hai: 2070 kJ·mol
−1
Thứ ba: 3361 kJ·mol
−1 [Bán kính cộng hoá trị](/w/index.php?title=B%C3%A1n_k%C3%ADnh_c%E1%BB%99ng_ho%C3%A1_tr%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1) [pm](/wiki/Pic%C3%B4m%C3%A9t) [Độ dài liên kết cộng hóa trị](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99_d%C3%A0i_li%C3%AAn_k%E1%BA%BFt_c%E1%BB%99ng_h%C3%B3a_tr%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1) [Bán kính van der Waals](/wiki/B%C3%A1n_k%C3%ADnh_van_der_Waals) [Cấu trúc tinh thể](/wiki/C%E1%BA%A5u_tr%C3%BAc_tinh_th%E1%BB%83) [Trạng thái trật tự từ](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A1ng_th%C3%A1i_tr%E1%BA%ADt_t%E1%BB%B1_t%E1%BB%AB&action=edit&redlink=1) [Nghịch từ](/wiki/Ngh%E1%BB%8Bch_t%E1%BB%AB) [Điện trở suất](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_tr%E1%BB%9F_su%E1%BA%A5t)(20 °C) [Độ dẫn nhiệt](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_d%E1%BA%ABn_nhi%E1%BB%87t) −1·K −1 [Độ tản nhiệt](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99_t%E1%BA%A3n_nhi%E1%BB%87t&action=edit&redlink=1)(300 K) [Độ giãn nở nhiệt](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A3n_n%E1%BB%9F_nhi%E1%BB%87t&action=edit&redlink=1)(25 °C) −1·K −1 [Mô đun Young](/w/index.php?title=M%C3%B4_%C4%91un_Young&action=edit&redlink=1) [Mô đun cắt](/w/index.php?title=M%C3%B4_%C4%91un_c%E1%BA%AFt&action=edit&redlink=1) [Mô đun nén](/w/index.php?title=M%C3%B4_%C4%91un_n%C3%A9n&action=edit&redlink=1) [Hệ số Poisson](/wiki/H%E1%BB%87_s%E1%BB%91_Poisson) [Độ cứng theo thang Mohs](/wiki/Thang_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%A9ng_Mohs) [Độ cứng theo thang Vickers](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99_c%E1%BB%A9ng_theo_thang_Vickers&action=edit&redlink=1) [Độ cứng theo thang Brinell](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99_c%E1%BB%A9ng_theo_thang_Brinell&action=edit&redlink=1) [Số đăng ký CAS](/wiki/S%E1%BB%91_%C4%91%C4%83ng_k%C3%BD_CAS) [Đồng vị của Bạc](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_v%E1%BB%8B_c%E1%BB%A7a_B%E1%BA%A1c&action=edit&redlink=1)
|
|[NA](/w/index.php?title=Ngu%E1%BB%93n_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn&action=edit&redlink=1) [Chu kỳ bán rã](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_b%C3%A1n_r%C3%A3) [DM](/w/index.php?title=Ki%E1%BB%83u_ph%C3%A2n_r%C3%A3&action=edit&redlink=1) [DE](/w/index.php?title=N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ph%C3%A2n_r%C3%A3&action=edit&redlink=1)( [MeV](/wiki/Electronvolt)) [DP](/w/index.php?title=S%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_ph%C3%A2n_r%C3%A3&action=edit&redlink=1) 105Ag [Tổng hợp](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_h%E1%BB%A3p&action=edit&redlink=1) [ε](/w/index.php?title=Electron_capture&action=edit&redlink=1) 105 [Pd](/wiki/Paladi) [γ](/wiki/Gamma_ray)
0.644, 0.443
106Ag [m](/w/index.php?title=Nuclear_isomer&action=edit&redlink=1) [Tổng hợp](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_h%E1%BB%A3p&action=edit&redlink=1) [ε](/w/index.php?title=Electron_capture&action=edit&redlink=1) 106 [Pd](/wiki/Paladi) [γ](/wiki/Gamma_ray)
1.045, 0.450
107Ag 107Ag ổn định với 60 [nơtron](/wiki/N%C6%A1tron) 108Ag [m](/w/index.php?title=Nuclear_isomer&action=edit&redlink=1) [Tổng hợp](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_h%E1%BB%A3p&action=edit&redlink=1) [ε](/w/index.php?title=Electron_capture&action=edit&redlink=1) 108 [Pd](/wiki/Paladi) [IT](/w/index.php?title=Isomeric_transition&action=edit&redlink=1) 108Ag [γ](/wiki/Gamma_ray)
0.722
109Ag 109Ag ổn định với 62 [nơtron](/wiki/N%C6%A1tron) 111Ag [Tổng hợp](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_h%E1%BB%A3p&action=edit&redlink=1) [β](/w/index.php?title=Beta_decay&action=edit&redlink=1) − 111 [Cd](/wiki/Cadmi) [γ](/wiki/Gamma_ray) **Bạc** là tên một [nguyên tố](/wiki/Nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91) hóa học trong [bảng tuần hoàn nguyên tố](/wiki/B%E1%BA%A3ng_tu%E1%BA%A7n_ho%C3%A0n) có ký hiệu **Ag** và số hiệu nguyên tử bằng 47. Là một kinh loại chuyển tiếp máu trắng, mềm, nó có tính dẫn điện cao nhất trong bất kỳ nguyên tố nào và có độ dẫn nhiệt cao nhất trong tất cả kim loại. Kim loại bạc xuất hiện trong tự nhiên ở dạng nguyên chất, như bạc tự sinh, và ở dạng hợp lim với vàng và các kim loại khác, và ở trong các khoáng vật như [argentit](/wiki/Argentit) và [chlorargyrit](/w/index.php?title=Chlorargyrit&action=edit&redlink=1). Hầu hết bạc được sản xuất là một sản phẩm phụ của điều chế [đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng), vàng, [chì](/wiki/Ch%C3%AC), và [kẽm](/wiki/K%E1%BA%BDm).
Bạc là kim loại quý có giá trị lâu dài, được sử dụng làm
[đồng tiền xu](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_ti%E1%BB%81n_xu&action=edit&redlink=1), đồ trang sức, chén đũa và các đồ dùng trong gia đình và như một khoản đầu tư ở dạng tiền xu và nén. Kim loại bạc được dùng trong công nghiệp làm chất dẫn va tiếp xúc, trong gương và trong điện phân của các phản ứng hóa học. Các hợp chất của nó được dùng trong phim ảnh và bạc nitrat pha loãng được dùng làm chất tẩy khuẩn. Trong khi nhiều ứng dụng [kháng sinh](/wiki/Kh%C3%A1ng_sinh) y hoc của bạc đã được thay thế bởi kháng sinh sinh học, nghiên cứu lâm sàng sâu hơn vẫn đang tiếp tục thực hiện.
## Mục lục
## Thuộc tính[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&action=edit§ion=1)]
Bạc được tạo ra từ các nguyên tố nhẹ hơn trong Vũ trụ qua
[quá trình r](/w/index.php?title=Qu%C3%A1_tr%C3%ACnh_r&action=edit&redlink=1), một dạng của phản ứng phân hạch hạt nhân được cho là đã diễn ra trong những thời điểm nhất định của các vụ nổ siêu tân tinh. Quá trình này tạo ra nhiều nguyên tố nặng hơn sắt trong đó có bạc. [[1]](#cite_note-1)
Bạc là kim loại mềm, dẻo, dễ uốn (cứng hơn
[vàng](/wiki/V%C3%A0ng) một chút), có hóa trị một, để đúc tiền, có màu trắng bóng ánh kim nếu bề mặt có độ đánh bóng cao. Bạc có độ dẫn điện tốt nhất trong các kim loại, cao hơn cả [đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng), nhưng do giá thành cao nên nó không được sử dụng rộng rãi để làm dây dẫn điện như đồng. Một ngoại lệ là trong kỹ thuật tần số radio, đặc biệt ở dải [VHF](/wiki/VHF) và cao hơn, bạc mạ được sử dụng để tăng tính dẫn điện của một số bộ phận như dây dẫn. Trong chiến tranh thế giới thứ hai ở Hoa Kỳ, 13.540 tấn bạc được sử dụng trong [điện từ](/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB&action=edit&redlink=1) dùng để làm giàu [urani](/wiki/Urani), chủ yếu là do thời chiến khan hiếm đồng. [[2]](#cite_note-2) [[3]](#cite_note-3) [[4]](#cite_note-4)
Bạc nguyên chất có độ dẫn nhiệt cao nhất, màu trắng nhất, độ phản quang cao nhất (mặc dù nó là chất phản xạ
[tia cực tím](/wiki/T%E1%BB%AD_ngo%E1%BA%A1i) rất kém), và điện trở thấp nhất trong các kim loại. Các muối halogen của bạc nhạy sáng và có hiệu ứng rõ nét khi bị chiếu sáng. Kim loại này ổn định trong không khí sạch và [5] [nước](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc), nhưng bị mờ xỉn đi trong [ôzôn](/wiki/%C3%94z%C3%B4n), [axít clohydrit](/w/index.php?title=Ax%C3%ADt_clohydrit&action=edit&redlink=1), hay không khí có chứa [lưu huỳnh](/wiki/L%C6%B0u_hu%E1%BB%B3nh). Trạng thái ôxi hóa ổn định nhất của bạc là +1 (chẳng hạn như [nitrat bạc](/w/index.php?title=Nitrat_b%E1%BA%A1c&action=edit&redlink=1): AgNO 3); ít gặp hơn là một số hợp chất trong đó nó có hóa trị +2 (chẳng hạn như [florua bạc (II)](/w/index.php?title=Florua_b%E1%BA%A1c_(II)&action=edit&redlink=1): AgF 2) và +3 (chẳng hạn như tetrafluoroargentat kali: K[AgF 4]). [[6]](#cite_note-6)
## Phổ biến[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&action=edit§ion=2)]
Bạc được tìm thấy ở dạng tự nhiên, liên kết với
[lưu huỳnh](/wiki/L%C6%B0u_hu%E1%BB%B3nh), [asen](/wiki/Asen), [antimon](/wiki/Antimon), hay [clo](/wiki/Clo) trong các loại khoáng chất như [argentit](/wiki/Argentit) (Ag 2S) và [silver horn](/w/index.php?title=Silver_horn&action=edit&redlink=1) (AgCl). Các nguồn cơ bản của bạc là các khoáng chất chứa đồng, đồng- [niken](/wiki/Niken), vàng, chì và chì-kẽm có ở [Canada](/wiki/Canada), [Mexico](/wiki/M%C3%A9xico), [Peru](/wiki/Peru), [Úc](/wiki/%C3%9Ac) và [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Peru, Bolivia và Mexico đã và đang khai thác bạc từ năm 1546, và vẫn là các nước sản xuất bạc lớn trên thế giới. Các mỏ bạc lớn như [Cannington](/w/index.php?title=M%E1%BB%8F_Cannington&action=edit&redlink=1) (Úc), Fresnillo (Mexico), San Cristobal (Bolivia), Antamina (Peru), [Rudna](/w/index.php?title=M%E1%BB%8F_Rudna&action=edit&redlink=1) (Ba Lan), và [Penasquito](/w/index.php?title=M%E1%BB%8F_%C4%91a_kim_Pe%C3%B1asquito&action=edit&redlink=1) (Mexico). Các dự án phát triển mỏ ngắn hạn đến năm 2015 là Pascua Lama (Chile), Navidad (Argentina), Jaunicipio (Mexico), Malku Khota (Bolivia), [7] và Hackett River (Canada). [[8]](#cite_note-8) Ở [[7]](#cite_note-CPM_Group-7) [Trung Á](/wiki/Trung_%C3%81), mỏ [Tajikistan](/wiki/Tajikistan)]] được biết là một trong những nơi có lượng bạc lớn nhất trên thế giới. [[9]](#cite_note-9)
Bạc cũng được sản xuất trong quá trình làm tinh khiết đồng bằng
[điện phân](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_ph%C3%A2n). Các loại bạc trong thương mại có độ tinh khiết ít nhất 99,9% và cũng có khi cao hơn 99,999%. Mexico là nước sản xuất nhiều bạc nhất. Theo số liệu của Bộ Kinh tế Mexico, năm [2000](/wiki/2000) nước này sản xuất 2.747 tấn, khoảng 15% của sản lượng thế giới hàng năm. Năm 2011, Mexico là nước sản xuất bạc lớn nhất (4.500 tấn chiếm 19% sản lượng thế giớil), theo sau là Peru (4.000 t) và Trung Quốc (4.000 t) [[10]](#cite_note-10)
## Đồng vị[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&action=edit§ion=3)]
Bạc trong tự nhiên là hỗn hợp của hai đồng vị ổn định Ag
107 và Ag 109 với Ag 107 là phổ biến nhất (51,839%). Các đồng vị của bạc hầu hết có sự phong phú như nhau, là một điều rất hiếm đối với các nguyên tố trong bảng tuần hoàn. Khối lượng nguyên tử của bạc là 107,8682(2) g/ [mol](/w/index.php?title=Mole_(%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B)&action=edit&redlink=1). [[11]](#cite_note-11) 28 đồng vị phóng xạ đã được tìm thấy với đồng vị ổn định nhất là Ag [12] 109với chu kỳ bán rã 41,29 ngày, Ag 111với chu kỳ bán rã 7,45 ngày, và Ag 112với chu kỳ bán rã 3,13 giờ. Mọi đồng vị phóng xạ còn lại có chu kỳ bán rã không quá 1 giờ và thông thường là dưới 3 phút. Nguyên tố này cũng có một loạt các trạng thái đồng phân của nguyên tử với ổn định nhất là Ag m-128(t* 418 năm), Ag m-110(t* 249,79 ngày) và Ag m-107(t* 8,28 ngày).
Các đồng vị của bạc nằm trong khoảng khối lượng nguyên tử từ 93,943 amu Ag
94 tới 126,936 amu Ag 124. Chế độ phân rã cơ bản trước khi có đồng vị ổn định nhất, Ag [13] 107, là chiếm giữ điện tử và chế độ cơ bản sau đó là [bức xạ beta](/w/index.php?title=B%E1%BB%A9c_x%E1%BA%A1_beta&action=edit&redlink=1). Các sản phẩm cơ bản của phân rã trước Ag 107là các đồng vị của [palađi](/w/index.php?title=Pala%C4%91i&action=edit&redlink=1)(số 46) và sản phẩm cơ bản của phân rã sau là các đồng vị của [cadmi](/wiki/Cadmi)(số 48).
Đồng vị palađi Pd
109 phân rã bằng bức xạ beta thành Ag 107 với chu kỳ bán rã 6,5 triệu năm. Các [thiên thạch](/wiki/Thi%C3%AAn_th%E1%BA%A1ch) chứa sắt là các vật thể duy nhất với tỷ lệ Pd/Ag đủ cao để tính toán các tham số có thể đo được trong tính sự phổ biến của Ag 107. Ag 107 do phóng xạ sinh ra lần đầu tiên được phát hiện ở thiên thạch ở [Santa Clara](/wiki/Santa_Clara) năm [1978](/wiki/1978). Những người phát hiện cho rằng sự hợp nhất và phân biệt của lõi sắt của các tiểu hành tinh có thể diễn ra 10 triệu năm sau các kết quả tổng hợp hạt nhân. Các tương quan Pd [14] 107trên Ag được quan sát trong các thiên thể, mà nó đã bị nung chảy rõ ràng kể từ sự lớn dần lên của [hệ Mặt Trời](/wiki/H%E1%BB%87_M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di), phải phản ánh sự hiện diện của các hạt nhân có chu kỳ sống ngắn trong thời kỳ đầu của hệ Mặt Trời. [[15]](#cite_note-15)
## Hợp chất[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&action=edit§ion=4)]
Kim loại bạc dễ dàng hòa tan trong
[axít nitric](/wiki/Ax%C3%ADt_nitric) (HNO 3) tạo ra [bạc nitrat](/wiki/B%E1%BA%A1c_nitrat) (AgNO 3), một chất rắn kết tinh trong suốt nhạy sáng và dễ hòa tan trong nước. Bạc nitrat được dùng làm chất khởi đầu trong việc tổng hợp các hợp chất bạc khác như [khử trùng](/wiki/Kh%E1%BB%AD_tr%C3%B9ng), và tạo màu vàng cho thủy tinh của [kính màu](/w/index.php?title=K%C3%ADnh_m%C3%A0u&action=edit&redlink=1). Kim loại bạc không phản ứng với axít sulfuric, nên axit này được dùng trong làm đồ trang sức để làm sạch và loại bỏ đồng ôxit từ các vòng bằng bạc sau khi hàn bạc hoặc ủ. Bạc dễ dàng phản ứng với lưu huỳnh hoặc [hydro sulfua](/wiki/Hydro_sulfua) H 2S tạo ra [bạc sulfua](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c_sulfua&action=edit&redlink=1), một hợp chất màu tối tương tự như xỉn của các đồng xu bạc và các vật liệu bằng bạc khác. Bạc sulfua Ag 2S cũng tạo ra [râu bạc](/w/index.php?title=R%C3%A2u_b%E1%BA%A1c&action=edit&redlink=1) khi công-tắc điện bằng bạc được sử dụng trong không khí giàu [hydro sulfua](/wiki/Hydro_sulfua).
- 4Ag + O
2+ 2H 2S → 2Ag 2S + 2H 2O [Bạc clorua](/wiki/B%E1%BA%A1c_clorua) (AgCl) được kết tủa từ các dung dịch bạc nitrat với sự có mặt của các ion clorua, và các muối bạc halua khác được dùng trong sản xuất [nhũ tương phim](/w/index.php?title=Nh%C5%A9_t%C6%B0%C6%A1ng_phim&action=edit&redlink=1) cũng làm bằng cách tương tự, dùng các muối [bromua](/w/index.php?title=Bromua&action=edit&redlink=1) hoặc [iodua](/w/index.php?title=Iodua&action=edit&redlink=1). Bạc clorua được dùng làm điện cực thủy tinh trong thử nghiệm [pH](/wiki/PH) và đo [potentiometric](/w/index.php?title=Potentiometric&action=edit&redlink=1), và làm xi-măng không màu cho thủy tinh. [Bạc iodua](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c_iodua&action=edit&redlink=1) từng được dùng trong việc gây mưa nhân tạo. Các bạc halua không có tính hòa tan trong các dung dịch gốc nước và được dùng trong các phương pháp phân tích trọng lực. [Bạc oxít](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c_ox%C3%ADt&action=edit&redlink=1) (Ag 2O) được tạo ra khi các dung dịch bạc nitrat cho phản ứng với bazơ, nó được dùng làm điện cực dương ( [anốt](/w/index.php?title=An%E1%BB%91t&action=edit&redlink=1)) trong pin đồng hồ. [Bạc cacbonat](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c_cacbonat&action=edit&redlink=1) (Ag 2CO 3) được kết tủa khi cho bạc nitrat phản ứng với natri cacbonat (Na 2CO 3). [[16]](#cite_note-photo-16)
- 2 AgNO
3+ 2 OH −→ Ag 2O + H 2O + 2 NO 3 −
- 2 AgNO
3+ Na 2CO 3→ Ag 2CO 3+ 2 NaNO 3 [Bạc fulminat](/wiki/B%E1%BA%A1c_fulminat) (AgONC), một chất nổ rất mạnh khi chạm vào được dùng trong [kíp nổ](/w/index.php?title=K%C3%ADp_n%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) được tạo ra bằng phản ứng giữa bạc kim loại với axít nitric với xúc tác [etanol](/wiki/Etanol) (C 2H 5OH). Các hợp chất nổ bằng bạc nguy hiểm khác như [bạc azua](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c_azua&action=edit&redlink=1) (AgN 3), được tạo ra bằng phản ứng giữa [bạc nitrat](/wiki/B%E1%BA%A1c_nitrat) với [natri azua](/wiki/Natri_azua) (NaN 3), và [17] [bạc acetylua](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c_acetylua&action=edit&redlink=1), được tạo ra khi bạc phản ứng với khí acetylen. [Latent image](/w/index.php?title=Latent_image&action=edit&redlink=1) được tạo ra khi các tinh thể bạc halua được phát triển bằng các cho phản ứng với các dung dịch kiềm làm tác nhân ôxy hóa như [hydroquinone](/w/index.php?title=Hydroquinone&action=edit&redlink=1), [metol](/w/index.php?title=Metol&action=edit&redlink=1) (4-(methylamino)phenol sulfat) hoặc [ascorbat](/w/index.php?title=Ascorbat&action=edit&redlink=1), làm ôxy hóa halua thành kim loại bạc. Các dung dịch kiềm của bạc nitrat có thể bị khử thành bạc kim loại bằng các loại đường khử như [glucose](/wiki/Glucose), và phản ứng này được dùng trong tráng gương bạc và kính trang trí giáng sinh. Các loại bạc halua hòa tan trong các dung dịch [natri thiosulfat](/wiki/Natri_thiosulfat) (Na 2S 2O 3) loại này được dùng làm tác nhân cố định ảnh, để loại bỏ lượng bạc halua thừa trong nhũ tương ảnh sau khi rửa phim. [[16]](#cite_note-photo-16)
Kim loại bạc bị ôxy hóa mạnh bởi các chất ôxy hóa như
[kali permanganat](/w/index.php?title=Kali_permanganat&action=edit&redlink=1) (KMnO 4) và [kali dichromat](/w/index.php?title=Kali_dichromat&action=edit&redlink=1) (K 2Cr 2O 7), và có mặt của [kali bromua](/w/index.php?title=Kali_bromua&action=edit&redlink=1) (KBr); các hợp chất này được sử dụng trong nhiếp ảnh để tẩu các hình ảnh gây ra bởi bạc, chuyển chúng thành bạc halua mà có thể được cố định bằng [thiosulfat](/w/index.php?title=Thiosulfat&action=edit&redlink=1) hoặc tái phát triển để tăng cường ảnh gốc. Bạc hình thành các dạng phức [cyanua](/w/index.php?title=Cyanua&action=edit&redlink=1) ( [bạc cyanua](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c_cyanua&action=edit&redlink=1)) là dạng hòa tan trong nước với sự có mặt của các ion cyanua dư. Các dung dịch bạc cyanua được dùng trong mạ điện bạc. [[16]](#cite_note-photo-16)
Mặc dù bạc thường có trạng thái ôxy hóa +1 trong các hợp chất, các trạng thái ôxy hóa khác cũng được biết đến như +3 trong Ag
F3, được tạo ra bằng phản ứng của bạc nguyên tố hoặc [bạc fluorua](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c_fluorua&action=edit&redlink=1) với [krypton difluorua](/w/index.php?title=Krypton_difluorua&action=edit&redlink=1). [[18]](#cite_note-18)
## Ứng dụng[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&action=edit§ion=5)]
Ứng dụng cơ bản nhất của bạc là như một
[kim loại quý](/wiki/Kim_lo%E1%BA%A1i_qu%C3%BD) và các muối [halôgen](/wiki/Halogen). Đặc biệt [bạc nitrat](/wiki/B%E1%BA%A1c_nitrat) được sử dụng rộng rãi trong [phim ảnh](/wiki/Phim_%C4%91i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh) (đây là ứng dụng nhiều nhất của bạc). Các ứng dụng khác còn có:
- Các sản phẩm điện và điện tử, trong đó cần có tính dẫn điện cao của bạc, thậm chí ngay cả khi bị xỉn. Ví dụ, các bảng mạch in được làm từ sơn bạc, bàn phím
[máy tính](/wiki/M%C3%A1y_t%C3%ADnh)sử dụng các tiếp điểm bằng bạc. Bạc cũng được sử dụng trong các tiếp điểm điện cao áp vì nó là kim loại duy nhất không đánh [hồ quang](/wiki/H%E1%BB%93_quang_%C4%91i%E1%BB%87n)ngang qua các tiếp điểm, vì thế nó rất an toàn.
- Các loại
[gương](/wiki/G%C6%B0%C6%A1ng)cần tính phản xạ cao của bạc đối với ánh sáng được làm từ bạc như là vật liệu phản xạ ánh sáng. Các loại gương phổ biến có mặt sau được mạ [nhôm](/wiki/Nh%C3%B4m).
- Bạc được sử dụng để đúc tiền từ năm
[700 TCN](/w/index.php?title=700_TCN&action=edit&redlink=1)bởi [người Lydia](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Lydia&action=edit&redlink=1), trong dạng hợp kim của vàng và bạc. Muộn hơn, bạc được làm tinh khiết và đúc tiền trong dạng nguyên chất. Các từ "bạc" và "tiền" là có cùng ý nghĩa trong ít nhất 14 [ngôn ngữ](/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF).
- Kim loại này được chọn vì vẻ đẹp của nó trong sản xuất
[đồ trang sức](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_trang_s%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1)và đồ bạc, thông thường làm từ hợp kim của bạc được xem như là [bạc đủ tuổi](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c_%C4%91%E1%BB%A7_tu%E1%BB%95i&action=edit&redlink=1), chứa 92,5% bạc.
- Tính dễ uốn, không độc và vẻ đẹp của bạc làm cho nó có lợi trong
[nha khoa](/wiki/Nha_khoa)để làm răng giả.
- Thuộc tính xúc tác của bạc làm cho nó thành lý tưởng để sử dụng như một chất
[xúc tác](/w/index.php?title=X%C3%BAc_t%C3%A1c&action=edit&redlink=1)trong các phản ứng ôxi hóa - khử; ví dụ, việc sản xuất [fomanđêhít](/wiki/Formaldehyd)từ [mêtanol](/w/index.php?title=M%C3%AAtanol&action=edit&redlink=1)và không khí bằng các tấm lọc bằng bạc hay các chất [kết tinh](/w/index.php?title=K%E1%BA%BFt_tinh&action=edit&redlink=1)chứa tối thiểu 99,95% bạc theo trọng lượng.
- Bạc được sử dụng để làm que hàn,
[công tắc điện](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_t%E1%BA%AFc_%C4%91i%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1)và các loại [pin](/wiki/Pin_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng))dung tích lớn như pin bạc- [kẽm](/wiki/K%E1%BA%BDm)hay bạc- [cadmi](/wiki/Cadmi). [Sulfua bạc](/w/index.php?title=Sulfua_b%E1%BA%A1c&action=edit&redlink=1), còn được biết đến như [bạc Whiskers](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c_Whiskers&action=edit&redlink=1), được tạo thành khi các tiếp điểm điện bằng bạc được sử dụng trong khí quyển giàu [sulfua hiđrô](/wiki/Hydro_sulfua). [Fulminat bạc](/w/index.php?title=Fulminat_b%E1%BA%A1c&action=edit&redlink=1)là một chất nổ mạnh. [Clorua bạc](/wiki/B%E1%BA%A1c_clorua)có tính trong suốt và được sử dụng như chất kết dính cho các loại kính. [Iốtđua bạc](/w/index.php?title=I%E1%BB%91t%C4%91ua_b%E1%BA%A1c&action=edit&redlink=1)được sử dụng nhằm tụ mây để tạo mưa nhân tạo.
- Trong
[truyền thuyết](/wiki/Truy%E1%BB%81n_thuy%E1%BA%BFt), bạc thông thường được coi là có hại cho các loài vật [siêu nhiên](/wiki/Si%C3%AAu_nhi%C3%AAn)như [người sói](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_s%C3%B3i)và [ma cà rồng](/wiki/Ma_c%C3%A0_r%E1%BB%93ng). Việc sử dụng bạc trong các [viên đạn](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1n)cho [súng](/wiki/S%C3%BAng)là các ứng dụng phổ biến. [Ôxít bạc](/w/index.php?title=%C3%94x%C3%ADt_b%E1%BA%A1c&action=edit&redlink=1)được sử dụng làm cực dương ( [anos](/wiki/Anos)) trong các pin đồng hồ.
- Bạc được dùng làm chất khử trùng
[nước](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc). Chỉ cần 10 ppb thì đủ để khử trùng. Ứng dụng này đã được biết từ thời cổ đại, và có thể giải thích tại sao người ta thường thấy nhiều đồng bạc ở dưới các giếng nước. [[19]](#cite_note-19)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&action=edit§ion=6)]
Ký hiệu của bạc là
**Ag** có nguồn gốc từ chữ *Argentum* trong [tiếng Latinh](/wiki/Latinh). Bạc đã được biết đến từ thời tiền sử, nó được nhắc tới trong cuốn *Chúa sáng tạo ra thế giới* (quyển đầu của [Cựu Ước](/wiki/C%E1%BB%B1u_%C6%AF%E1%BB%9Bc)), các đống xỉ chứa bạc đã được tìm thấy ở [Tiểu Á](/wiki/Ti%E1%BB%83u_%C3%81) và trên các đảo thuộc [biển Aegean](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Aegean) chứng minh rằng bạc đã được tách ra khỏi [chì](/wiki/Ch%C3%AC) từ thiên niên kỷ thứ 4 TCN. [[20]](#cite_note-CRC-20) Bạc được sử dụng trong hàng nghìn năm để trang trí và như đồ dùng gia đình, để buôn bán và làm cơ sở cho nhiều hệ thống tiền tệ. Trong một thời gian dài nó được coi là kim loại quý thứ hai sau vàng. [21]
Sự ổn định của tiền La Mã dựa vào một mức độ cao của việc cung cấp các thỏi bạc, mà các thợ mỏ La Mã sản xuất ra trên quy mô chưa từng có trước khi phát hiện ra Tân Thế giới. Lúc đỉnh đạt 200 tấn/năm, ước tính khoảng 10.000 t được xoay vòng trong nền kinh tế La Mã vào giữa thế kỷ 2, lớn hơn 5 đến 10 lần tổng lượng bạc có được vào thời Trung cổ châu Âu và
[Caliphate](/w/index.php?title=Abbasid_Caliphate&action=edit&redlink=1) vào khoảng năm 800. [[22]](#cite_note-22) [[23]](#cite_note-23)
Các mỏ được khai thác từ thời Laureion năm 483 TCN.
[[24]](#cite_note-24)
Trong mối liên quan với
[Mặt Trăng](/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%C4%83ng) cũng như với đại dương và các nữ thần Mặt Trăng, kim loại này đã được các nhà giả kim thuật nhắc đến với tên *Luna*. Một trong những ký hiệu của giả kim thuật để chỉ bạc là trăng lưỡi liềm với phần lưỡi về phía bên trái. [Thủy ngân](/wiki/Th%E1%BB%A7y_ng%C3%A2n) đã từng được cho là một loại hình của bạc, mặc dù hai nguyên tố này là không có liên quan gì xét theo phương diện hóa học; tên gọi của nó *hydrargyrum* ("bạc lỏng") và từ [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) *quicksilver* chứng thực điều đó. Trong phù hiệu học, màu bạc ( *argent* hay *silver*), cũng có thể là màu trắng. [Rio de la Plata](/w/index.php?title=Rio_de_la_Plata&action=edit&redlink=1) đã được đặt tên theo bạc (trong [tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha) là *plata*), và nó đã được vay mượn ý nghĩa để chỉ tên của [Argentina](/wiki/Argentina). Khác với nhiều nguyên tố khác được đặt tên theo một địa danh (nơi được khám phá hay là quê hương của người khám phá), bạc là nguyên tố duy nhất có một quốc gia được đặt theo tên nó. [[25]](#cite_note-25)
Người châu Âu đã tìm thấy rất nhiều bạc ở
[Tân Thế giới](/wiki/T%C3%A2n_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) ở [Zacatecas](/wiki/Zacatecas) và [Potosí](/wiki/Potos%C3%AD), nó đã tạo ra một thời kỳ lạm phát ở châu Âu. Ở châu Mỹ, công nghệ bạc-chì nhiệt độ cao đã được phát triển trong các nền văn minh tiền Inca vào khoảng năm 60–120. [[26]](#cite_note-26)
## Giá[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&action=edit§ion=7)]
Đến 26 tháng 8 năm 2013, giá bạc là 773 USD/kg (24,04 USD/ounce
. tương đương khoảng 1/58 giá vàng. Giá các thỏi bạc cao hơn bạc lá, với số tiền đổi tăng khai nhu cầu cao và thị trường địa phương khan hiếm. [27] [[28]](#cite_note-28)
Năm 1980, giá bạc tăng đến đỉnh trong thời kỳ hiện đại là 49,45USD per ounce (ozt) do
[lũng đoạn thị trường](/wiki/L%C5%A9ng_%C4%91o%E1%BA%A1n_th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) của [Nelson Bunker Hunt](/w/index.php?title=Nelson_Bunker_Hunt&action=edit&redlink=1) và Herbert Hunt. Điều chỉnh lạm phát theo năm 2012, giá này tương đương 138 USD/ounce. Đôi lúc sau ngày thứ bảy Bạc, giá giảm xuống còn 10USD/ozt. Từ 2001 đến 2010, giá tăng từ 4,37 pound lên 20,19 pound (trung bình London US$/oz). [29] Theo Viện nghiên cứu bạc, sự gia tăng gần đây do bắt nguồn rất nhiều từ sự gia tăng lợi ích nhà đầu tư và sự gia tăng nhu cầu chế tạo. [[30]](#cite_note-Silver_Institute-30) Vào cuối tháng 4, 2011, bạc tăng lên mức $49.76/ozt. [[30]](#cite_note-Silver_Institute-30)
Thời kỳ trước đây, bạc có giá cao hơn nhiều. Vào đầu thế kỷ 15, giá bạc ước khoảng hơn $1.200 một ounce, theo giá đô la năm 2011.
Việc phát hiện ra nhiều mỏ bạc trong Tân Thế giới trong các thế kỷ sau đó đã làm cho giá bạc giảm xuống nhiều. [31]
Giá bạc quan trọng trong luật Do thái. Giá này được cố định ở ,025 gam (0,00088 oz)
* (linh mục). Ngày nay cơ quan đúc tiền Israel cố định các đồng tiền ở mức 117 gam (4,1 oz) bạc. Kohen* *Kohen*sẽ trả lại lượng tiền bạc này như một món quà cho đứa bé. [[32]](#cite_note-32)
## Ảnh hưởng sức khỏe và phòng ngừa[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&action=edit§ion=8)]
Bạc tự bản thân nó không độc nhưng phần lớn các muối của nó là độc và có thể gây
[ung thư](/wiki/Ung_th%C6%B0).
Các hợp chất chứa bạc có thể hấp thụ vào trong hệ tuần hoàn và trở thành các chất lắng đọng trong các mô khác nhau, dẫn tới tình trạng gọi là
*argyria*, kết quả là xuất hiện các vết màu xám tạm thời trên da và màng nhầy. Mặc dù điều này không làm ảnh hưởng tới sức khỏe con người song nó làm xấu xí mặt mày.
Kim loại này không đóng vai trò sinh học tự nhiên gì đối với con người.
Ảnh hưởng của bạc đối với sức khỏe con người là vấn đề gây tranh cãi. Bạc có hiệu ứng và khả năng giết chết nhiều loại
[vi khuẩn](/wiki/Vi_khu%E1%BA%A9n), [vi trùng](/wiki/Vi_tr%C3%B9ng) mà không để lại ảnh hưởng rõ ràng tới sức khỏe và sự sống của các động vật bậc cao. [Hippocrates](/wiki/Hippocrates), cha đẻ của y học hiện đại, đã viết rằng bạc có các thuộc tính có lợi cho sức khỏe và phòng chống bệnh tật. Nhiều [dân tộc](/wiki/D%C3%A2n_t%E1%BB%99c) thiểu số [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) đã biết áp dụng hiệu ứng này khi đeo bạc để "kỵ gió", "phòng bệnh". Nhiều đồ dùng bằng bạc tương truyền có thể giải độc cho một số loại thức ăn. Theo những nghiên cứu gần đây, [sữa mẹ](/wiki/S%E1%BB%AFa_m%E1%BA%B9) để trong bình sữa tráng bạc lâu hỏng hơn là đựng trong đồ dùng thông thường. Nhiều nhà sản xuất thiết bị [điện lạnh](/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%87n_l%E1%BA%A1nh&action=edit&redlink=1) như [Toshiba](/wiki/Toshiba), [Panasonic](/wiki/Panasonic), [Samsung](/wiki/T%E1%BA%ADp_%C4%91o%C3%A0n_Samsung) ứng dụng công nghệ nano bạc trong [tủ lạnh](/wiki/T%E1%BB%A7_l%E1%BA%A1nh), [điều hòa nhiệt độ](/wiki/%C4%90i%E1%BB%81u_h%C3%B2a_kh%C3%B4ng_kh%C3%AD), [máy giặt](/wiki/M%C3%A1y_gi%E1%BA%B7t) với mục đích sát khuẩn. Một số loại hợp chất của bạc được bán như là thuốc điều trị một số bệnh. Tuy nhiên, chưa có một nghiên cứu y tế đáng tin cậy nào chứng minh rằng liệu pháp bạc là có ích trong chống vi khuẩn và vi trùng. Việc ăn các loại hợp chất của bạc, như đã nói trên, có thể dẫn đến tình trạng *argyria*.
Bạc được sử dụng cùng với đồng để loại bỏ các loại tảo trong bể bơi ở Mỹ bằng cách sử dụng các chất điện giải.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&action=edit§ion=9)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&action=edit§ion=10)] [^](#cite_ref-1) [doi](/wiki/DOI): [10.1017/S1743921310000207](http://dx.doi.org/10.1017%2FS1743921310000207)
[Hoàn thành chú thích này](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_DOI/10.1017.2FS1743921310000207&preload=Bản_mẫu:Chú_thích_DOI/preload&editintro=Bản_mẫu:Chú_thích_DOI/editintro&action=edit) **Nichols, Kenneth D. (1987).** [^](#cite_ref-2) *The Road to Trinity*. Morrow, New York: Morrow. tr. 42. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-688-06910-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-688-06910-X). [^](#cite_ref-3) [“Eastman at Oak Ridge – Dr. Howard Young”](http://www.tnengineering.net/AICHE/eastman-oakridge-young.htm). Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2009. **Oman, H. (1992). “Not invented here? Check your history”.** [^](#cite_ref-4) *Aerospace and Electronic Systems Magazine* **7**(1): 51–53. [doi](/wiki/DOI): [10.1109/62.127132](http://dx.doi.org/10.1109%2F62.127132). **Edwards, H.W.; Petersen, R.P.; Petersen (1936). “Reflectivity of evaporated silver films”.** [^](#cite_ref-edwards_5-0) *Phys. Rev.* **9**(9): 871. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [1936PhRv...50..871E](http://adsabs.harvard.edu/abs/1936PhRv...50..871E). [doi](/wiki/DOI): [10.1103/PhysRev.50.871](http://dx.doi.org/10.1103%2FPhysRev.50.871). **Riedel, Sebastian; Kaupp, Martin (2009). “The highest oxidation states of the transition metal elements”.** [^](#cite_ref-6) *Coordination Chemistry Reviews* **253**(5–6): 606–624. [doi](/wiki/DOI): [10.1016/j.ccr.2008.07.014](http://dx.doi.org/10.1016%2Fj.ccr.2008.07.014).
- ^
**a** [CPM Group (2011).](#cite_ref-CPM_Group_7-1) **ă** *CPM Silver Yearbook*. New York, NY: Euromoney Books. tr. 68. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-9826741-4-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-9826741-4-7). [^](#cite_ref-8) [“Preliminary Economic Assessment Technical Report 43-101”](http://web.archive.org/web/20120119090432/http://www.soamsilver.com/upload/Technical_Reports/Malku_Khota_PEA_Update_11_May_2011.pdf.pdf). South American Silver Corp. [Bản gốc](http://www.soamsilver.com/upload/Technical_Reports/Malku_Khota_PEA_Update_11_May_2011.pdf.pdf)lưu trữ ngày 19 tháng 1 năm 2012. [^](#cite_ref-9) [“Why Are Kyrgyzstan and Tajikistan So Split on Foreign Mining?”](http://www.eurasianet.org/node/67365). EurasiaNet.org. 7 tháng 8 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2013. [^](#cite_ref-10) [Silver Statistics and Information](http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/silver/), [USGS](/wiki/United_States_Geological_Survey) [^](#cite_ref-11) [“Atomic Weights of the Elements 2007 (IUPAC)”](http://www.chem.qmul.ac.uk/iupac/AtWt/index.html). Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2009. [^](#cite_ref-12) [“Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements (NIST)”](http://physics.nist.gov/cgi-bin/Compositions/stand_alone.pl?ele=&ascii=html&isotype=some). Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2009. [^](#cite_ref-13) [“Atomic Weights and Isotopic Compositions for Silver (NIST)”](http://physics.nist.gov/cgi-bin/Compositions/stand_alone.pl?ele=Ag&ascii=html&isotype=all). Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2009. **Kelly, William R.; Wasserburg, G. J. (1978). “Evidence for the existence of** [^](#cite_ref-14) 107Pd in the early solar system”. *Geophysical Research Letters* **5**(12): 1079. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [1978GeoRL...5.1079K](http://adsabs.harvard.edu/abs/1978GeoRL...5.1079K). [doi](/wiki/DOI): [10.1029/GL005i012p01079](http://dx.doi.org/10.1029%2FGL005i012p01079). **Russell, Sara S.; Gounelle, Matthieu; Hutchison, Robert (2001). “Origin of Short-Lived Radionuclides”.** [^](#cite_ref-15) [Philosophical Transactions of the Royal Society A](/w/index.php?title=Philosophical_Transactions_of_the_Royal_Society_A&action=edit&redlink=1) **359**(1787): 1991–2004. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [2001RSPTA.359.1991R](http://adsabs.harvard.edu/abs/2001RSPTA.359.1991R). [doi](/wiki/DOI): [10.1098/rsta.2001.0893](http://dx.doi.org/10.1098%2Frsta.2001.0893). [JSTOR](/wiki/JSTOR) [3066270](http://www.jstor.org/stable/3066270).
- ^
**a** **ă** [Bjelkhagen, Hans I. (1995).](#cite_ref-photo_16-2) **â** *Silver-halide recording materials: for holography and their processing*. Springer. tr. 156–166. [ISBN](/wiki/ISBN) [3-540-58619-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3-540-58619-9). **Meyer, Rudolf; Köhler, Josef and Homburg, Axel (2007).** [^](#cite_ref-17) [. Wiley–VCH. tr. 284.](http://books.google.com/?id=ATiYCfo1VcEC&pg=PA284) *Explosives* [ISBN](/wiki/ISBN) [3-527-31656-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3-527-31656-6). **A. Earnshaw; Norman Greenwood (1997).** [^](#cite_ref-18) *Chemistry of the Elements*(ấn bản 2). Elsevier. tr. 903. [ISBN](/wiki/ISBN) [9780080501093](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780080501093). **John Elmsley (2001).** [^](#cite_ref-19) *Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements*. Nhà xuất bản Đại học Oxford. tr. 396. **Hammond, C. R. (2000).** [^](#cite_ref-CRC_20-0) *The Elements, in Handbook of Chemistry and Physics 81st edition*. CRC press. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-8493-0481-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-8493-0481-4). **Nikitin, Pavel V.; Lam, Sander and Rao, K. V. S. (2005).** [^](#cite_ref-21) [“Low Cost Silver Ink RFID Tag Antennas”](http://www.ee.washington.edu/faculty/nikitin_pavel/papers/APS_2005.pdf). *2005 IEEE Antennas and Propagation Society International Symposium* **2B**. tr. 353. [doi](/wiki/DOI): [10.1109/APS.2005.1552015](http://dx.doi.org/10.1109%2FAPS.2005.1552015). [ISBN](/wiki/ISBN) [0-7803-8883-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-7803-8883-6). [^](#cite_ref-22) [Patterson, C. C.](/w/index.php?title=Clair_Cameron_Patterson&action=edit&redlink=1)(1972). “Silver Stocks and Losses in Ancient and Medieval Times”. *The Economic History Review* **25**(2): 205–235 (216, table 2; 228, table 6). [doi](/wiki/DOI): [10.1111/j.1468-0289.1972.tb02173.x](http://dx.doi.org/10.1111%2Fj.1468-0289.1972.tb02173.x). **de Callataÿ, François (2005). “The Greco-Roman Economy in the Super Long-Run: Lead, Copper, and Shipwrecks”.** [^](#cite_ref-23) *Journal of Roman Archaeology* **18**: 361–372 (365f.). **Amemiya, T. (2007)** [^](#cite_ref-24) [Economy and Economics of Ancient Greece](http://books.google.com/books?id=DcTj4AUFemAC&printsec=frontcover), Taylor & Francis, p. 7, [ISBN 0203799313](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0203799313). **John Emsley (2001).** [^](#cite_ref-25) *Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements*. Nhà xuất bản Đại học Oxford. tr. 392. [^](#cite_ref-26) [“Direct evidence of 1,900 years of indigenous silver production in the Lake Titicaca Basin of Southern Peru”](http://www.pnas.org/content/106/41/17280.full). Pnas.org. Truy cập ngày 22 tháng 5 năm 2013. [^](#cite_ref-27) [Latest Silver News](http://www.kitcosilver.com/)). kitcosilver.com [^](#cite_ref-28) [Will Precious Metal Premiums One Day Trump the Spot Price? – International Business Times](http://www.ibtimes.com/articles/342907/20120518/will-precious-metal-premiums-one-day-trump.htm). Ibtimes.com (18 May 2012). Retrieved on 2012-05-28. **Abolafia, Mitchel Y; Kilduff, Martin (1988). “Enacting Market Crisis: The Social Construction of a Speculative Bubble”.** [^](#cite_ref-29) *Administrative Science Quarterly* **33**(2): 177–193. [doi](/wiki/DOI): [10.2307/2393054](http://dx.doi.org/10.2307%2F2393054). [JSTOR](/wiki/JSTOR) [2393054](http://www.jstor.org/stable/2393054).
- ^
**a** **ă** [. London: The Silver Institute and GFMS Limited. 2011. tr. 8.](http://www.silverinstitute.org/site/publications/) *World Silver Survey 2011* [ISSN](/wiki/ISSN) [1059-6992](//www.worldcat.org/issn/1059-6992). [^](#cite_ref-31) [Live Silver Prices, Silver Bullion Prices & 650 Years of Silver Prices](http://web.archive.org/web/20100310133331/http://goldinfo.net/silver600.html). Goldinfo.net. Retrieved on 2 May 2011. **Living Judaism: the complete guide to Jewish belief, tradition, Wayne D. Dosick – 1995 "The price was set at five shekalim (the plural of shekel, the monetary unit of the time) for each of the 273 extra firstborn (Numbers 3:47). The money was given to Aaron, the High Priest, the head of the tribe of Levi."** [^](#cite_ref-32)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c&action=edit§ion=11)]
|
|![]()
[Bạc](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Silver?uselang=vi) [WebElements.com – Silver](http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ag/index.html) [EnvironmentalChemistry.com – Silver](http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Ag.html) [Los Alamos National Laboratory – Silver](http://periodic.lanl.gov/elements/47.html)
|
|[He](/wiki/Heli) [Li](/wiki/Liti) [Be](/wiki/Berili) [B](/wiki/Bo) [C](/wiki/Cacbon) [N](/wiki/Nit%C6%A1) [O](/wiki/%C3%94xy) [F](/wiki/Flo) [Ne](/wiki/Neon) [Na](/wiki/Natri) [Mg](/wiki/Magi%C3%AA) [Al](/wiki/Nh%C3%B4m) [Si](/wiki/Silic) [P](/wiki/Ph%E1%BB%91tpho) [S](/wiki/L%C6%B0u_hu%E1%BB%B3nh) [Cl](/wiki/Clo) [Ar](/wiki/Argon) [K](/wiki/Kali) [Ca](/wiki/Canxi) [Sc](/wiki/Scandi) [Ti](/wiki/Titan) [V](/wiki/Vanadi) [Cr](/wiki/Crom) [Mn](/wiki/Mangan) [Fe](/wiki/S%E1%BA%AFt) [Co](/wiki/Coban) [Ni](/wiki/Niken) [Cu](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng) [Zn](/wiki/K%E1%BA%BDm) [Ga](/wiki/Gali) [Ge](/wiki/Gecmani) [As](/wiki/Asen) [Se](/wiki/Selen) [Br](/wiki/Br%C3%B4m) [Kr](/wiki/Krypton) [Rb](/wiki/Rubi%C4%91i) [Sr](/wiki/Stronti) [Y](/wiki/Yttri) [Zr](/wiki/Zirconi) [Nb](/wiki/Niobi) [Mo](/wiki/Molypden) [Tc](/wiki/Tecneti) [Ru](/wiki/Rutheni) [Rh](/wiki/Rhodi) [Pd](/wiki/Paladi) **Ag** [Cd](/wiki/Cadmi) [In](/wiki/Indi) [Sn](/wiki/Thi%E1%BA%BFc) [Sb](/wiki/Antimon) [Te](/wiki/Telua) [I](/wiki/I%E1%BB%91t) [Xe](/wiki/Xenon) [Cs](/wiki/X%C3%AAzi) [Ba](/wiki/Bari) [La](/wiki/Lantan) [Ce](/wiki/Xeri) [Pr](/wiki/Praseodymi) [Nd](/wiki/Neodymi) [Pm](/wiki/Promethi) [Sm](/wiki/Samari) [Eu](/wiki/Europi) [Gd](/wiki/Gadolini) [Tb](/wiki/Terbi) [Dy](/wiki/Dysprosi) [Ho](/wiki/Holmi) [Er](/wiki/Erbi) [Tm](/wiki/Thuli) [Yb](/wiki/Ytterbi) [Lu](/wiki/Luteti) [Hf](/wiki/Hafni) [Ta](/wiki/Tantali) [W](/wiki/Volfram) [Re](/wiki/Rheni) [Os](/wiki/Osmi) [Ir](/wiki/Iridi) [Pt](/wiki/Platin) [Au](/wiki/V%C3%A0ng) [Hg](/wiki/Th%E1%BB%A7y_ng%C3%A2n) [Tl](/wiki/Tali) [Pb](/wiki/Ch%C3%AC) [Bi](/wiki/Bitmut) [Po](/wiki/Poloni) [At](/wiki/Astatin) [Rn](/wiki/Radon) [Fr](/wiki/Franxi) [Ra](/wiki/Radi) [Ac](/wiki/Actini) [Th](/wiki/Thori) [Pa](/wiki/Protactini) [U](/wiki/Urani) [Np](/wiki/Neptuni) [Pu](/wiki/Plutoni) [Am](/wiki/Americi) [Cm](/wiki/Curi) [Bk](/wiki/Berkeli) [Cf](/wiki/Californi) [Es](/wiki/Einsteini) [Fm](/wiki/Fermi) [Md](/wiki/Mendelevi) [No](/wiki/Nobeli) [Lr](/wiki/Lawrenci) [Rf](/wiki/Rutherfordi) [Db](/wiki/Dubni) [Sg](/wiki/Seaborgi) [Bh](/wiki/Bohri) [Hs](/wiki/Hassi) [Mt](/wiki/Meitneri) [Ds](/wiki/Darmstadti) [Rg](/wiki/Roentgeni) [Cn](/wiki/Copernixi) [Uut](/wiki/Ununtri) [Fl](/wiki/Flerovi) [Uup](/wiki/Ununpenti) [Lv](/wiki/Livermori) [Uus](/wiki/Ununsepti) [Uuo](/wiki/Ununocti)
|
|[Kim loại kiềm thổ](/wiki/Kim_lo%E1%BA%A1i_ki%E1%BB%81m_th%E1%BB%95) [Nhóm lantan](/wiki/Nh%C3%B3m_Lantan) [Nhóm actini](/wiki/Nh%C3%B3m_actini) [Kim loại chuyển tiếp](/wiki/Kim_lo%E1%BA%A1i_chuy%E1%BB%83n_ti%E1%BA%BFp) [Kim loại](/wiki/Kim_lo%E1%BA%A1i)khác [Á kim](/wiki/%C3%81_kim) [Phi kim](/wiki/Phi_kim)khác [Halogen](/wiki/Halogen) [Khí trơ](/wiki/Kh%C3%AD_hi%E1%BA%BFm)

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Content-language: vi

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1054 hit (2), cp1066 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


text:
Ngôn ngữ hình thức
Trong toán học và khoa học máy tính, một ngôn ngữ hình thức (formal language) được định nghĩa là một tập các chuỗi (string) được xây dựng dựa trên một bảng chữ cái (alphabet), và chúng được ràng buộc bởi các luật (rule) hoặc văn phạm (grammar) đã được định nghĩa trước. Alphabet có thể là tập các kí tự trong ngôn ngữ tự nhiên (natural language) hoặc tập tự định nghĩa các kí tự.
Giả sử có một alphabet ∑ = {a, b} và kí hiệu L là ngôn ngữ. Như vậy, ta có thể định nghĩa một số ngôn ngữ trên alphabet ∑ như sau:
-
- L1 = {aa, aaa}
- L2 = {aba, aab}
- L3 = {ab, ba, aabb,..., aaabbb,...}
Lĩnh vực mà lý thuyết ngôn ngữ hình thức nghiên cứu là những mẫu hình (pattern) có cấu trúc bên trong những ngôn ngữ hình thức, và đó là những khía cạnh hoàn toàn mang tính chất có cú pháp. Ngôn ngữ hình thức không còn đơn giản chỉ là để định nghĩa ngôn ngữ tự nhiên, mà nó đã vượt ra ngoài khỏi phạm vi đó, và nó cũng là một cách để hiểu được những quy tắc có cú pháp của ngôn ngữ tự nhiên.
Lý thuyết ngôn ngữ hình thức còn được ứng dụng trong lĩnh vực khoa học máy tính, cụ thể là các ngôn ngữ lập trình khi mà mỗi từ của ngôn ngữ đó đều mang một ý nghĩa đặc biệt. Còn trong lĩnh vực lý thuyết độ phức tạp tính toán (Computational complexity theory), các vấn đề quyết định (decision problems) được định nghĩa như là các ngôn ngữ hình thức, và các lớp độ phức tạp (complexity classes) được xác định là tập của những ngôn ngữ hình thức. Còn trong toán học, cú pháp của các hệ thống tiên đề được biểu diễn bằng ngôn ngữ hình thức.
Mục lục
Các định nghĩa[sửa | sửa mã nguồn]
Một alphabet, trong ngữ cảnh ngôn ngữ hình thức thì có thể bất kì tập hợp nào, mặc dù thông thường là tập các chữ cái, hoặc kí tự trong bảng ASCII được sử dụng. Hơn nữa, một alphabet có thể là vô hạn (infinite); ví dụ, một tập alphabet ngoài các kí tự ∧, ¬, ∀, (,),... ra còn có vô số x1, x2,... thể hiện các biến. Các thành phần riêng lẻ trong một alphabet được gọi là chữ cái (letter).
Chuỗi (string) hoặc từ (word): là một chuỗi các chữ cái trên alphabet nào đó.
Câu (sentence): một chuỗi được gọi là câu nếu nó thuộc về một ngôn ngữ nào đó.
Ngôn ngữ rỗng (empty language): một ngôn ngữ không chứa bất kì câu nào được gọi là ngôn ngữ rỗng (kí hiệu: ∅). Cần phân biệt ngôn ngữ rỗng và chuỗi rỗng (không chứa kí tự nào trong alphabet).
Phân loại ngôn ngữ theo mô hình Chomsky[sửa | sửa mã nguồn]
Noam Chomsky (1928), một nhà triết học người Mỹ về ngôn ngữ và là giáo sư ngôn ngữ học tại MIT đã xây dựng lên một ý tưởng rằng "Loài người học ngôn ngữ không phải bắt đầu từ những hành vi (behavior) (là những phản ứng sự kích thích một cách có định hướng), mà nó dựa trên nhận thức và sự bẩm sinh"[1]. Bằng những nỗ lực để chứng minh học thuyết này, ông đã đưa ra một mô hình gọi là Mô hình phân cấp Chomsky.
Mô hình này gồm 4 loại ngôn ngữ và các gắn kết về ngữ pháp (grammar) và máy (machine):
- Loại 0: Recursively Enumerable Languages (ngôn ngữ đếm được theo cách đệ quy)
- Loại 1: Context-Sensitive Languages (ngôn ngữ phụ thuộc ngữ cảnh)
- Loại 2: Context-Free Languages (ngôn ngữ không phụ thuộc ngữ cảnh)
- Loại 3: Regular Languages (ngôn ngữ chính quy)
Các phép toán trên ngôn ngữ[sửa | sửa mã nguồn]
Giả sử tồn tại L1 và L2 là 2 ngôn ngữ trên một hoặc nhiều bộ alphabet nào đó. Ta có thể thực hiện một số phép tính giữa L1 và L2 như sau:
- Phép nối (concatenation): L1L2 bao gồm tất cả các chuỗi (string) được kết hợp từ 2 ngôn ngữ.
- Phép giao (intersection): L1∩L2 gồm các chuỗi xuất hiện trong cả 2 ngôn ngữ.
- Phép bù (complement): ¬L1 hoặc ¬L2 gồm các chuỗi không nằm trong (hoặc thuộc) 2 ngôn ngữ trên.
- Luật Kleene star
- Phép đảo ngược (Reversal):
- Homomorphism trên chuỗi
Ứng dụng[sửa | sửa mã nguồn]
Ngôn ngữ lập trình[sửa | sửa mã nguồn]
Ứng dụng thường thấy trong lĩnh vực khoa học máy tính của ngôn ngữ hình thức là Trình biên dịch hay trong các giải thuật về chuỗi (tìm kiếm, hoán vị...).
Một trình biên dịch về cơ bản gồm 2 thành phần riêng biệt. Một là trình phân tích từ vựng (lexical analyser), nó có nhiệm vụ xác định các token của của nguồn một chương trình máy tính, ví dụ như các định danh (identifier) (tên của hàm, biến...), các từ khóa (keyword), các kí hiệu... Thành phần thứ 2 là trình phân tích cú pháp (parser) với nhiệm vụ quyết định xem mã nguồn chương trình đó có được viết đúng cú pháp của ngôn ngữ lập trình mà trình biên dịch đó hỗ trợ không. Kết quả của một parser là cây cú pháp trừu tượng (abstract syntax tree) và nó được sử dụng cho các giai đoạn sau của quá trình biên dịch. Hai thành phần đó đều hoạt động dựa trên ngôn ngữ hình thức.
Lý thuyết và hệ thống và dẫn xuất về hình thức[sửa | sửa mã nguồn]
Trong toán logic, một lý thuyết hình thức (formal theory) là một tập các câu (sentence) được biểu diễn trên một ngôn ngữ hình thức.
Một hệ thống hình thức (hay còn gọi là giải tích logic (logical calculus) hay hệ thống logic (logical system) là sự kết hợp của một ngôn ngữ hình thức và một bộ máy suy diễn (deductive apparatus).
Một dẫn xuất (derivation) là một chuỗi hữu hạn các công thức đúng cú pháp.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Định nghĩa Ngôn ngữ hình thức, WolframAlpha.
- Bài giảng Ngôn ngữ hình thức và automat, Trường ĐH Hàng Hải.

markdown:
# Ngôn ngữ hình thức
Trong
[toán học](/wiki/To%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc) và [khoa học máy tính](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc_m%C3%A1y_t%C3%ADnh), một **ngôn ngữ hình thức** ( *formal language*) được định nghĩa là một tập các chuỗi ( *string*) được xây dựng dựa trên một [bảng chữ cái](/wiki/B%E1%BA%A3ng_ch%E1%BB%AF_c%C3%A1i) ( *alphabet*), và chúng được ràng buộc bởi các [luật](/wiki/Lu%E1%BA%ADt) ( *rule*) hoặc [văn phạm](/w/index.php?title=V%C4%83n_ph%E1%BA%A1m&action=edit&redlink=1) ( *grammar*) đã được định nghĩa trước. *Alphabet* có thể là tập các kí tự trong [ngôn ngữ tự nhiên](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn&action=edit&redlink=1) ( *natural language*) hoặc tập tự định nghĩa các kí tự.
Giả sử có một alphabet ∑ = {a, b} và kí hiệu L là ngôn ngữ. Như vậy, ta có thể định nghĩa một số ngôn ngữ trên alphabet ∑ như sau:
-
- L
1= {aa, aaa}
- L
2= {aba, aab}
- L
3= {ab, ba, aabb,..., aaabbb,...}
- L
Lĩnh vực mà
*lý thuyết ngôn ngữ hình thức* nghiên cứu là những mẫu hình ( *pattern*) có cấu trúc bên trong những ngôn ngữ hình thức, và đó là những khía cạnh hoàn toàn mang tính chất có cú pháp. Ngôn ngữ hình thức không còn đơn giản chỉ là để định nghĩa ngôn ngữ tự nhiên, mà nó đã vượt ra ngoài khỏi phạm vi đó, và nó cũng là một cách để hiểu được những quy tắc có cú pháp của ngôn ngữ tự nhiên.
Lý thuyết ngôn ngữ hình thức còn được ứng dụng trong lĩnh vực khoa học máy tính, cụ thể là các
[ngôn ngữ lập trình](/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_l%E1%BA%ADp_tr%C3%ACnh) khi mà mỗi từ của ngôn ngữ đó đều mang một ý nghĩa đặc biệt. Còn trong lĩnh vực [lý thuyết độ phức tạp tính toán](/wiki/L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt_%C4%91%E1%BB%99_ph%E1%BB%A9c_t%E1%BA%A1p_t%C3%ADnh_to%C3%A1n) ( *Computational complexity theory*), các vấn đề quyết định ( *decision problems*) được định nghĩa như là các ngôn ngữ hình thức, và các lớp độ phức tạp ( *complexity classes*) được xác định là tập của những ngôn ngữ hình thức. Còn trong toán học, cú pháp của các hệ thống tiên đề được biểu diễn bằng ngôn ngữ hình thức.
## Mục lục
## Các định nghĩa[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%C3%ACnh_th%E1%BB%A9c&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%C3%ACnh_th%E1%BB%A9c&action=edit§ion=1)]
Một
**alphabet**, trong ngữ cảnh ngôn ngữ hình thức thì có thể bất kì tập hợp nào, mặc dù thông thường là tập các chữ cái, hoặc kí tự trong bảng [ASCII](/wiki/ASCII) được sử dụng. Hơn nữa, một alphabet có thể là vô hạn ( *infinite*); ví dụ, một tập alphabet ngoài các kí tự ∧, ¬, ∀, (,),... ra còn có vô số x 1, x 2,... thể hiện các biến. Các thành phần riêng lẻ trong một alphabet được gọi là **chữ cái** ( *letter*). **Chuỗi** ( *string*) hoặc **từ** ( *word*): là một chuỗi các chữ cái trên alphabet nào đó. **Câu** ( *sentence*): một chuỗi được gọi là *câu* nếu nó thuộc về một ngôn ngữ nào đó. **Ngôn ngữ rỗng** ( *empty language*): một ngôn ngữ không chứa bất kì câu nào được gọi là *ngôn ngữ rỗng* (kí hiệu: ∅). Cần phân biệt *ngôn ngữ rỗng* và *chuỗi rỗng* (không chứa kí tự nào trong alphabet).
## Phân loại ngôn ngữ theo mô hình Chomsky[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%C3%ACnh_th%E1%BB%A9c&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%C3%ACnh_th%E1%BB%A9c&action=edit§ion=2)] [Noam Chomsky](/wiki/Noam_Chomsky) (1928), một nhà triết học người Mỹ về ngôn ngữ và là giáo sư ngôn ngữ học tại [MIT](/wiki/H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_Massachusetts) đã xây dựng lên một ý tưởng rằng *"Loài người học ngôn ngữ không phải bắt đầu từ những hành vi (behavior) (là những phản ứng sự kích thích một cách có định hướng), mà nó dựa trên nhận thức và sự bẩm sinh"* . Bằng những nỗ lực để chứng minh học thuyết này, ông đã đưa ra một mô hình gọi là [1] [Mô hình phân cấp Chomsky](/w/index.php?title=M%C3%B4_h%C3%ACnh_ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_Chomsky&action=edit&redlink=1).
Mô hình này gồm 4 loại ngôn ngữ và các gắn kết về ngữ pháp (
*grammar*) và máy ( *machine*):
- Loại 0: Recursively Enumerable Languages (
*ngôn ngữ đếm được theo cách đệ quy*)
- Loại 1: Context-Sensitive Languages (
*ngôn ngữ phụ thuộc ngữ cảnh*)
- Loại 2: Context-Free Languages (
*ngôn ngữ không phụ thuộc ngữ cảnh*)
- Loại 3: Regular Languages (
*ngôn ngữ chính quy*)
## Các phép toán trên ngôn ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%C3%ACnh_th%E1%BB%A9c&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%C3%ACnh_th%E1%BB%A9c&action=edit§ion=3)]
Giả sử tồn tại L
1 và L 2 là 2 ngôn ngữ trên một hoặc nhiều bộ alphabet nào đó. Ta có thể thực hiện một số phép tính giữa L 1 và L 2 như sau:
- Phép nối (
*concatenation*): L 1L 2bao gồm tất cả các chuỗi ( *string*) được kết hợp từ 2 ngôn ngữ.
- Phép giao (
*intersection*): L 1∩L 2gồm các chuỗi xuất hiện trong cả 2 ngôn ngữ.
- Phép bù (
*complement*): ¬L 1hoặc ¬L 2gồm các chuỗi không nằm trong (hoặc thuộc) 2 ngôn ngữ trên.
- Luật
[Kleene star](/w/index.php?title=Kleene_star&action=edit&redlink=1)
- Phép đảo ngược (
*Reversal*):
- Homomorphism trên chuỗi
## Ứng dụng[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%C3%ACnh_th%E1%BB%A9c&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%C3%ACnh_th%E1%BB%A9c&action=edit§ion=4)]
### Ngôn ngữ lập trình[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%C3%ACnh_th%E1%BB%A9c&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%C3%ACnh_th%E1%BB%A9c&action=edit§ion=5)]
Ứng dụng thường thấy trong lĩnh vực khoa học máy tính của ngôn ngữ hình thức là
[Trình biên dịch](/wiki/Tr%C3%ACnh_bi%C3%AAn_d%E1%BB%8Bch) hay trong các giải thuật về chuỗi (tìm kiếm, hoán vị...).
Một trình biên dịch về cơ bản gồm 2 thành phần riêng biệt. Một là
[trình phân tích từ vựng](/w/index.php?title=Tr%C3%ACnh_ph%C3%A2n_t%C3%ADch_t%E1%BB%AB_v%E1%BB%B1ng&action=edit&redlink=1) ( *lexical analyser*), nó có nhiệm vụ xác định các [token](/w/index.php?title=Token&action=edit&redlink=1) của của nguồn một chương trình máy tính, ví dụ như các [định danh](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh&action=edit&redlink=1) ( *identifier*) (tên của hàm, biến...), các [từ khóa](/wiki/T%E1%BB%AB_kh%C3%B3a) ( *keyword*), các kí hiệu... Thành phần thứ 2 là [trình phân tích cú pháp](/w/index.php?title=Tr%C3%ACnh_ph%C3%A2n_t%C3%ADch_c%C3%BA_ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) ( *parser*) với nhiệm vụ quyết định xem mã nguồn chương trình đó có được viết đúng cú pháp của ngôn ngữ lập trình mà trình biên dịch đó hỗ trợ không. Kết quả của một parser là [cây cú pháp trừu tượng](/wiki/C%C3%A2y_c%C3%BA_ph%C3%A1p_tr%E1%BB%ABu_t%C6%B0%E1%BB%A3ng) ( *abstract syntax tree*) và nó được sử dụng cho các giai đoạn sau của quá trình biên dịch. Hai thành phần đó đều hoạt động dựa trên *ngôn ngữ hình thức*.
### Lý thuyết và hệ thống và dẫn xuất về hình thức[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%C3%ACnh_th%E1%BB%A9c&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%C3%ACnh_th%E1%BB%A9c&action=edit§ion=6)]
Trong toán logic, một
[lý thuyết hình thức](/w/index.php?title=L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt_h%C3%ACnh_th%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) ( *formal theory*) là một tập các câu ( *sentence*) được biểu diễn trên một ngôn ngữ hình thức.
Một
[hệ thống hình thức](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_h%C3%ACnh_th%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) (hay còn gọi là [giải tích logic](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_t%C3%ADch_logic&action=edit&redlink=1) ( *logical calculus*) hay [hệ thống logic](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_logic&action=edit&redlink=1) ( *logical system*) là sự kết hợp của một ngôn ngữ hình thức và một [bộ máy suy diễn](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_m%C3%A1y_suy_di%E1%BB%85n&action=edit&redlink=1) ( [). deductive apparatus](//en.wikipedia.org/wiki/deductive_apparatus)
Một
[dẫn xuất](/w/index.php?title=D%E1%BA%ABn_xu%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1) ( *derivation*) là một chuỗi hữu hạn các công thức đúng cú pháp.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%C3%ACnh_th%E1%BB%A9c&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%C3%ACnh_th%E1%BB%A9c&action=edit§ion=7)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%C3%ACnh_th%E1%BB%A9c&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%C3%ACnh_th%E1%BB%A9c&action=edit§ion=8)] [Định nghĩa](http://mathworld.wolfram.com/FormalLanguage.html), WolframAlpha. *Ngôn ngữ hình thức* [Bài giảng](http://elib.dtu.edu.vn/file/Ebook/3310.pdf), Trường ĐH Hàng Hải. *Ngôn ngữ hình thức và automat*
|Các chủ đề chính trong
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-Encoding: gzip

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1068 frontend miss (0)


text:
Bóng đá thế giới:
>> Những sự thật ngạc nhiên về sex năm 2012
>> Những sự thật ngạc nhiên về sex năm 2012
>> Apple rò rỉ thông tin về iPhone 6
TTO - Năm thứ 4 liên tiếp Quả bóng vàng thế giới nằm lại tại đất Tây Ban Nha. Nhưng người Tây Ban Nha vẫn có nỗi đau riêng của họ. Dù đã vô địch Euro 2008, 2012 và World Cup 2012, không cá nhân nào của họ đoạt được Quả bóng vàng thế giới.
Torres, Xavi và Iniesta - 3 cầu thủ đạo diễn chính cho chức vô địch Euro 2008, 2012 và World Cup 2012 của Tây Ban Nha. Cả 3 đều đã lọt vào danh sách rút gọn nhưng chưa một lần chạm tay vào Quả bóng vàng - Ảnh: Getty Images
Đội hình hiện tại của Tây Ban Nha được xem là đội bóng xuất sắc nhất mọi thời đại và thành tích của họ cũng vô tiền khoáng hậu với liên tiếp 2 chức vô địch Euro và 1 lần đăng quang World Cup. Tuy nhiên trong đội hình xuất sắc nhất mọi thời đại đó, không cầu thủ nào của Tây Ban Nha có được Quả bóng vàng.
Trong lịch sử, hầu hết các đội tuyển khi vô địch Euro hay World Cup đều có cầu thủ đoạt Quả bóng vàng châu Âu hoặc Cầu thủ xuất sắc nhất thế giới của FIFA. Nhưng cho tới nay, tuyển Tây Ban Nha lại hoàn toàn trắng tay.
Khi Anh vô địch World Cup 1966, Bobby Charlton nhận Quả bóng vàng châu Âu của France Football (giải thưởng kéo dài từ năm 1956-2009, trong đó từ năm 1956-1994 chỉ trao cho cầu thủ quốc tịch châu Âu đang chơi tại châu Âu, sau đó mở rộng ra cho cầu thủ mọi quốc tịch đang chơi ở châu Âu).
Đội hình tuyển Đức vô địch Euro 1972, World Cup 1976 và Euro 1980 nhận đến 5 quả bóng vàng, thuộc về Gerd Mueller (1980), Franz Beckenbauer (1972, 1976) và Karl-Heinz Rummenigger (1980, 1981). Đức vô địch World Cup 1990 có Quả bóng vàng mang tên Lothar Matheus. Năm 1996 khi Đức đăng quang Euro, Mathias Sammer đoạt Quả bóng vàng.
Gianni Rivera trong đội hình tuyển Ý đăng quang Euro 1968 đoạt Quả bóng vàng năm 1969. Khi Ý vô địch World Cup 1982, tiền đạo Paolo Rossi vinh dự nhận giải thưởng này. Đến năm 2006 khi Ý một lần nữa vô địch World Cup, hậu vệ Fabio Cannavaro đoạt cả Quả bóng vàng của France Football lẫn danh hiệu Cầu thủ xuất sắc nhất thế giới của FIFA (giải thưởng ra đời từ năm 1991).
Đội Pháp vô địch World Cup 1998 và Euro 2000 có Zinedine Zidane đoạt Quả bóng vàng France Football và Cầu thủ xuất sắc nhất thế giới năm 1998. Trước đó năm 1984, Michel Platini đoạt Quả bóng vàng khi Pháp lên ngôi bá chủ châu Âu.
Đội hình Hà Lan vô địch Euro 1988 có đến 2 Quả bóng vàng là Marco Van Basten (1988, 1989, 1992) và Ruud Gullit (1987).
Romario được bình chọn Cầu thủ xuất sắc nhất thế giới 1994 khi Brazil đăng quang World Cup năm đó. Tương tự Ronaldo có danh hiệu này khi Brazil lại đăng quang World Cup năm 2002.
Thành tích tốt nhất của các cầu thủ Tây Ban Nha chỉ là Quả bóng bạc hoặc đồng. Năm 2008 lúc Tây Ban Nha đoạt Euro 2008, Fernando Torres chỉ có Quả bóng đồng France Football và xếp thứ ba trong danh sách Cầu thủ xuất sắc nhất năm của FIFA.
Năm 2010 khi Tây Ban Nha vô địch World Cup 2010 (cũng trong năm này, Quả bóng vàng France Football và Cầu thủ xuất sắc nhất thế giới hợp nhất thành Quả bóng vàng FIFA), Iniesta chỉ đoạt được Quả bóng bạc. Trong khi đó Xavi đoạt liên tiếp 3 Quả bóng đồng 2009, 2010 và 2011.
Năm nay, Iniesta có mặt trong danh sách rút gọn cùng với Messi và Ronaldo. Nhưng khả năng thắng giải của Iniesta là rất thấp. Gần như mọi tiên đoán đều cho rằng Messi sẽ lần thứ tư liên tiếp có danh hiệu này - lễ trao thưởng diễn ra vào rạng sáng 8-1.
Với việc Messi chỉ mới 25 tuổi, Ronaldo mới 27 tuổi cho thấy họ vẫn còn rất sung sức và chưa có cầu thủ trẻ nào của Tây Ban Nha thật sự kiệt suất, khả năng cầu thủ nào vô địch Euro 2008, 2012 và World Cup 2010 nhưng không có Quả bóng vàng là rất cao.
Năm nay, Iniesta đã thắng giải an ủi là Quả bóng vàng của UEFA - giải thưởng non trẻ mới chỉ 2 tuổi đời và chưa có uy tín do Michel Platini nghĩ ra để cạnh tranh với Quả bóng vàng của FIFA.
Đ.K.L.

markdown:
Bóng đá thế giới:
[>> Những sự thật ngạc nhiên về sex năm 2012](https://vn.news.yahoo.com/nh%E1%BB%AFng-s%E1%BB%B1-th%E1%BA%ADt-ng%E1%BA%A1c-nhi%C3%AAn-v%E1%BB%81-sex-n%C4%83m-170000425.html)
[>> Những sự thật ngạc nhiên về sex năm 2012](https://vn.news.yahoo.com/nh%E1%BB%AFng-s%E1%BB%B1-th%E1%BA%ADt-ng%E1%BA%A1c-nhi%C3%AAn-v%E1%BB%81-sex-n%C4%83m-170000425.html) [>> Apple rò rỉ thông tin về iPhone 6](https://vn.news.yahoo.com/apple-r%C3%B2-r%E1%BB%89-th%C3%B4ng-tin-v%E1%BB%81-iphone-6-062053524.html)
TTO - Năm thứ 4 liên tiếp Quả bóng vàng thế giới nằm lại tại đất Tây Ban Nha. Nhưng người Tây Ban Nha vẫn có nỗi đau riêng của họ. Dù đã vô địch Euro 2008, 2012 và World Cup 2012, không cá nhân nào của họ đoạt được Quả bóng vàng thế giới.
Torres, Xavi và Iniesta - 3 cầu thủ đạo diễn chính cho chức vô địch Euro 2008, 2012 và World Cup 2012 của Tây Ban Nha. Cả 3 đều đã lọt vào danh sách rút gọn nhưng chưa một lần chạm tay vào Quả bóng vàng - Ảnh: Getty Images
Đội hình hiện tại của Tây Ban Nha được xem là đội bóng xuất sắc nhất mọi thời đại và thành tích của họ cũng vô tiền khoáng hậu với liên tiếp 2 chức vô địch Euro và 1 lần đăng quang World Cup. Tuy nhiên trong đội hình xuất sắc nhất mọi thời đại đó, không cầu thủ nào của Tây Ban Nha có được Quả bóng vàng.
Trong lịch sử, hầu hết các đội tuyển khi vô địch Euro hay World Cup đều có cầu thủ đoạt Quả bóng vàng châu Âu hoặc Cầu thủ xuất sắc nhất thế giới của FIFA. Nhưng cho tới nay, tuyển Tây Ban Nha lại hoàn toàn trắng tay.
Khi Anh vô địch World Cup 1966, Bobby Charlton nhận Quả bóng vàng châu Âu của
| |
Gianni Rivera trong đội hình tuyển Ý đăng quang Euro 1968 đoạt Quả bóng vàng năm 1969. Khi Ý vô địch World Cup 1982, tiền đạo Paolo Rossi vinh dự nhận giải thưởng này. Đến năm 2006 khi Ý một lần nữa vô địch World Cup, hậu vệ Fabio Cannavaro đoạt cả Quả bóng vàng của France Football lẫn danh hiệu Cầu thủ xuất sắc nhất thế giới của FIFA (giải thưởng ra đời từ năm 1991).
Đội Pháp vô địch World Cup 1998 và Euro 2000 có Zinedine Zidane đoạt Quả bóng vàng France Football và Cầu thủ xuất sắc nhất thế giới năm 1998. Trước đó năm 1984, Michel Platini đoạt Quả bóng vàng khi Pháp lên ngôi bá chủ châu Âu.
Đội hình Hà Lan vô địch Euro 1988 có đến 2 Quả bóng vàng là Marco Van Basten (1988, 1989, 1992) và Ruud Gullit (1987).
Romario được bình chọn Cầu thủ xuất sắc nhất thế giới 1994 khi Brazil đăng quang World Cup năm đó. Tương tự Ronaldo có danh hiệu này khi Brazil lại đăng quang World Cup năm 2002.
Thành tích tốt nhất của các cầu thủ Tây Ban Nha chỉ là Quả bóng bạc hoặc đồng. Năm 2008 lúc Tây Ban Nha đoạt Euro 2008, Fernando Torres chỉ có Quả bóng đồng France Football và xếp thứ ba trong danh sách Cầu thủ xuất sắc nhất năm của FIFA.
Năm 2010 khi Tây Ban Nha vô địch World Cup 2010 (cũng trong năm này, Quả bóng vàng France Football và Cầu thủ xuất sắc nhất thế giới hợp nhất thành Quả bóng vàng FIFA), Iniesta chỉ đoạt được Quả bóng bạc. Trong khi đó Xavi đoạt liên tiếp 3 Quả bóng đồng 2009, 2010 và 2011.
Năm nay, Iniesta có mặt trong danh sách rút gọn cùng với Messi và Ronaldo. Nhưng khả năng thắng giải của Iniesta là rất thấp. Gần như mọi tiên đoán đều cho rằng Messi sẽ lần thứ tư liên tiếp có danh hiệu này - lễ trao thưởng diễn ra vào rạng sáng 8-1.
Với việc Messi chỉ mới 25 tuổi, Ronaldo mới 27 tuổi cho thấy họ vẫn còn rất sung sức và chưa có cầu thủ trẻ nào của Tây Ban Nha thật sự kiệt suất, khả năng cầu thủ nào vô địch Euro 2008, 2012 và World Cup 2010 nhưng không có Quả bóng vàng là rất cao.
Năm nay, Iniesta đã thắng giải an ủi là Quả bóng vàng của UEFA - giải thưởng non trẻ mới chỉ 2 tuổi đời và chưa có uy tín do Michel Platini nghĩ ra để cạnh tranh với Quả bóng vàng của FIFA.
Đ.K.L.

WARC-Truncated: length

P3P: policyref="http://info.yahoo.com/w3c/p3p.xml", CP="CAO DSP COR CUR ADM DEV TAI PSA PSD IVAi IVDi CONi TELo OTPi OUR DELi SAMi OTRi UNRi PUBi IND PHY ONL UNI PUR FIN COM NAV INT DEM CNT STA POL HEA PRE LOC GOV"

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Via: HTTP/1.1 ncache8.global.media.bf1.yahoo.com (MediaFEValidator/1.0), 1.1 ncache8.global.media.bf1.yahoo.com-2:3128 (squid/2.7.STABLE9), 1.1 ncache13.global.media.bf1.yahoo.com:4080 (squid/2.7.STABLE9), http/1.1 media-border61.global.media.bf1.yahoo.com (ApacheTrafficServer/4.0.2 [cMsSfW]), http/1.1 r13.ycpi.bf1.yahoo.net (ApacheTrafficServer/4.0.2 [cMsSf ])

X-Media-Gzip: true

Server: ATS

Cache-Control: max-age=0, private