text:
Carl Friedrich Gauß
Carl Friedrich Gauß (được viết phổ biến hơn với tên Carl Friedrich Gauss; 30 tháng 4, 1777 – 23 tháng 2, 1855) là một nhà toán học và nhà khoa học người Đức tài năng, người đã có nhiều đóng góp lớn cho các lĩnh vực khoa học, như lý thuyết số, giải tích, hình học vi phân, khoa trắc địa, từ học, thiên văn học và quang học. Được mệnh danh là "hoàng tử của các nhà toán học", với ảnh hưởng sâu sắc cho sự phát triển của toán học và khoa học, Gauss được xếp ngang hàng cùng Leonhard Euler, Isaac Newton và Archimedes như là những nhà toán học vĩ đại nhất của lịch sử.
Từ lúc nhỏ tuổi, Gauss đã thể hiện mình là một thần đồng, để lại nhiều giai thoại, trong đó có nhắc đến những phát kiến đột phá về toán học ngay ở tuổi thiếu niên. Ông đã hoàn thành quyển Disquisitiones Arithmeticae, vào năm 24 tuổi. Công trình này đã tổng kết lý thuyết số và hình thành lĩnh vực nghiên cứu này như một ngành toán học mà ta thấy ngày nay.
Mục lục
Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]
Thời tuổi trẻ[sửa | sửa mã nguồn]
Gauss được sinh ra tại Braunschweig, thuộc Brunswick-Lüneburg (nay là Hạ Saxony, Đức), con trai duy nhất của một cặp vợ chồng thuộc tầng lớp thấp trong xã hội. Theo giai thoại kể lại, tài năng bẩm sinh của Gauss được phát hiện khi ông mới lên ba, qua việc ông sửa lại lỗi của cha trong tính toán tài chính. Một câu chuyện khác kể rằng khi ông học tiểu học, thầy giáo yêu cầu học sinh tính cộng các số nguyên từ 1 đến 100. Gauss đã trả lời đúng chỉ trong vài giây bằng một cách giải nhanh và độc đáo. Ông nhận thấy việc cộng hai số ở đầu và cuối dãy tạo ra kết quả trung gian giống nhau: 1 + 100 = 101, 2 + 99 = 101, 3 + 98 = 101, và kết quả tổng cộng là 50 × 101 = 5050. Câu chuyện này có nhiều khả năng là chuyện có thật, mặc dù bài toán mà thầy giáo của Gauss đã ra có thể khó hơn như vậy. [1]
Từ năm 1792 đến 1795, Gauss được nhận học bổng của Karl Wilhelm Ferdinand (công tước trong vùng) để vào trường trung học Collegium Carolinum. Từ năm 1795 đến 1798 ông học ở Đại học Göttingen. Trong trường trung học, Gauss khám phá ra một số định lý toán học quan trọng một cách độc lập; năm 1796, Gauss đã có đột phá toán học đầu tiên khi ông chứng minh rằng mọi đa giác đều với số cạnh bằng số nguyên tố Fermat (và, do đó, mọi đa giác đều với số cạnh bằng tích của các số nguyên tố Fermat khác nhau và lũy thừa của 2) đều có thể dựng được bằng compa và thước kẻ. Đây là một khám phá quan trọng trong ngành dựng hình, một bài toán đã làm đau đầu nhiều nhà toán học từ thời Hy Lạp cổ đại. Gauss đã thích thú với kết quả này đến nỗi ông đã yêu cầu khắc lên mộ mình sau này một hình thất thập giác đều. Tuy nhiên người xây mộ đã từ chối, nói rằng khó khăn kỹ thuật sẽ làm cho hình với số cạnh nhiều như vậy trông giống một hình tròn.
Năm 1796 có lẽ là năm chứng kiến nhiều phát kiến của Gauss nhất, chủ yếu cho ngành lý thuyết số. Vào 30 tháng 3 năm đó, ông tìm thấy cách dựng hình thất thập giác. Ông đã tìm ra số học modular, một khám phá giúp cho việc giải toán trong lý thuyết số được đơn giản hóa đi nhiều. Công thức nghịch đảo toàn phương của ông được tìm thấy ngày 8 tháng 4. Định luật khá tổng quát này cho phép các nhà toán học xác định khả năng giải được cho các phương trình bậc hai trong số học modula. Định lý số nguyên tố được Gauss phát biểu ngày 31 tháng 5, cho một cách hiểu thấu đáo về cách số nguyên tố được phân bố trong dãy số nguyên. Ngày 10 tháng 7, Gauss đã tìm thấy rằng bất cứ số nguyên nào cũng có thể được biểu diễn bằng tổng của tối đa là ba số tam giác; ông đã sung sướng viết trong sổ tay của mình "Heureka! num= ." Ngày 1 tháng 10, ông cho xuất bản một kết quả về các nghiệm của các đa thức với hệ số trong trường vô hạn, một kết quả đã dẫn đến phát biểu Weil 150 năm sau.
Thời trung niên[sửa | sửa mã nguồn]
Trong luận văn của ông năm 1799, Gauss đã trở thành người đầu tiên chứng minh định lý cơ bản của đại số. Định lý này nói rằng bất cứ một đa thức trên trường số phức nào cũng đều có ít nhất một nghiệm. Các nhà toán học trước Gauss mới chỉ giả thiết rằng định lý đó là đúng. Gauss đã chứng minh sự đúng đắn của định lý này một cách chặt chẽ. Trong cuộc đời của mình, ông đã viết ra tới bốn cách chứng minh hoàn toàn khác nhau cho định lý trên, làm sáng tỏ ý nghĩa của số phức.
Năm 1801, Gauss tiếp tục có nhiều cống hiến trong lý thuyết số, tổng kết lại trong quyển Disquisitiones Arithmeticae, một công trình chứa đựng miêu tả gọn gàng về số học modula và cách chứng minh thứ nhất của công thức nghịch đảo toàn phương. Cùng năm này, nhà thiên văn Ý Giuseppe Piazzi tìm thấy thiên thể Ceres, nhưng chỉ kịp thấy nó trong vài tháng. Gauss đã tiên đoán chính xác vị trí mà thiên thể này sẽ được tìm lại, và tiên đoán này được khẳng định bởi quan sát của Franz Xaver von Zach ở thị trấn Gotha vào ngày 31 tháng 12, 1801, và bởi Heinrich Wilhelm Matthäus Olbers ở Bremen một ngày sau đó. Zach đã ghi lại "nếu không có công trình trí tuệ và tính toán của tiến sĩ Gauss chúng ta đã có thể không tìm lại Ceres được nữa." Vào thời điểm này Gauss tuy vẫn nhận lương của Công tước, ông ngờ rằng sự dàn xếp này không được bảo đảm, mặt khác cho rằng công sức của ông đối với toán học thuần túy không xứng đáng được chu cấp như vậy. Vì thế, ông đã tìm việc trong ngành thiên văn học, và vào năm 1807 được giữ cương vị Giáo sư Thiên văn và Giám đốc đài thiên văn ở ĐH Göttingen. Ông đã làm việc với chức vị này trong suốt phần còn lại của cuộc đời.
Sự khám phá ra Ceres của Giuseppe Piazzi ngày 1 tháng 1 năm 1801 đã giúp Gauss chuyển hướng nghiên cứu sang lý thuyết về chuyển động của các tiểu hành tinh, bị nhiễu loạn bởi các hành tinh lớn hơn. Các công trình của ông trong lĩnh vực này đã được xuất bản năm 1809 dưới tên Theoria motus corporum coelestium in sectionibus conicis solem ambientum (lý thuyết về chuyển động của các thiên thể trong quỹ đạo mặt cắt hình nón quanh Mặt Trời). Piazzi chỉ quan sát được Ceres trong vài tháng, khi thiên thể này di chuyển khoảng vài độ trên bầu trời. Sau đó thiên thể này chói lòa bởi ánh sáng Mặt Trời. Vài tháng sau, khi Ceres đã ló ra khỏi vùng ảnh hưởng của ánh sáng Mặt Trời, Piazzi đã không tìm thấy nó: các công cụ toán học thời đó không đủ chính xác để giúp ông tiên đoán trước vị trí thiên thể này từ các dữ liệu ít ỏi đã quan sát được – 1% của toàn bộ quỹ đạo.
Gauss, lúc đó ở tuổi 23, đã được nghe về bài toán này và lập tức giải quyết nó. Sau ba tháng làm việc miệt mài, ông đã tiên đoán vị trí của Ceres vào tháng 12 năm 1801 – khoảng 1 năm sau khi thiên thể này được nhìn thấy lần đầu – và tính toán này đã được kiểm chứng lại cho thấy sai số nhỏ hơn nửa độ. Các công trình của ông đã trở thành công cụ tính toán quan trọng cho thiên văn học thời này. Ông đã giới thiệu hằng số hấp dẫn Gauss và hoàn chỉnh phương pháp bình phương tối thiểu, một phương pháp dùng cho hầu như một ngành khoa học ngày nay khi giảm thiểu sai số đo. Gauss đã chứng minh chặt chẽ giả định về sai số theo phân bố Gauss (xem định lý Gauss-Markov). Phương pháp này đã được Adrien-Marie Legendre dùng vào năm 1805, nhưng Gauss nói ông đã dùng nó từ năm 1795.
Cuối thập niên 1810, Gauss được mời thực hiện các nghiện cứu trắc địa cho bang Hannover để liên kết với mạng lưới Đan Mạch. Gauss vui lòng chấp nhận và tham gia, đo đạc vào ban ngày và xử lý kết quả vào ban đêm, sử dụng khả năng tính toán phi thường của ông. Ông thường viết cho Heinrich Christian Schumacher, Heinrich Wilhelm Matthäus Olbers và Friedrich Bessel, nói về tiến trình đo đạc và các vấn đề. Trong cuộc điều tra trắc địa này, Gauss đã phát minh máy heliotrope (?) sử dụng hệ thống gương để phản chiếu ánh sáng Mặt Trời vào kính viễn vọng phục vụ đo đạc chính xác.
Gauss cũng đã tuyên bố khám phá ra hình học phi Euclide nhưng ông chưa bao giờ xuất bản các công trình về vấn đề này. Khám phá này đã là một cuộc cách mạng trong tư duy toán học đương thời, giải phóng các nhà toán học khỏi giả thuyết rằng các tiên đề Euclide là cách duy nhất để xây dựng hình học không tự mâu thuẫn. Các nghiên cứu về hình học này, cùng với các ý tưởng khác, đã dẫn đến lý thuyết tương đối rộng của Albert Einstein, miêu tả vũ trụ trong hình học phi Euclide. Farkas Bolyai, một bạn của Gauss, người mà Gauss đã thề làm "anh em kết nghĩa" khi còn là sinh viên, đã thử chứng minh định đề song song từ các tiên đề Euclide mà không thành công. Con trai của Bolyai, Janos Bolyai, khám phá ra hình học phi Euclide năm 1829 và xuất bản công trình này năm 1832. Sau khi nhìn thấy xuất bản của Janos Bolyai, Gauss đã viết cho Farkas Bolyai: "Nếu khen công trình này thì tức là tự khen tôi. Toàn bộ nó... trùng hoàn toàn với những gì tôi nghĩ trong suốt ba mươi đến ba mươi nhăm năm qua." Câu nói khó kiểm chứng này đã gây căng thẳng trong quan hệ với János Bolyai (người đã nghĩ rằng Gauss đã "ăn cắp" ý tưởng của ông).
Cuộc thăm dò địa trắc ở Hannover đã dẫn Gauss đến khám phá ra phân bố Gaussian dùng trong miêu tả sai số phép đo. Nó cũng dẫn ông đến một lĩnh vực mới là hình học vi phân, một phân ngành toán học làm việc với các đường cong và bề mặt. Ông đã tìm thấy một định lý quan trọng cho ngành này, theorema egregrium xây dựng một tính chất quan trọng cho khái niệm về độ cong. Một cách nôm na, định lý nói rằng độ cong của một bề mặt có thể được đo hoàn toàn bởi góc và khoảng cách trên bề mặt đó; nghĩa là, độ cong hoàn toàn không phụ thuộc vào việc bề mặt trông như thế nào trong không gian (ba chiều) bao quanh.
Cuối đời và sau đó[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1831 Gauss đã có hợp tác hiệu quả với nhà vật lý học Wilhelm Weber; hai ông đã cho ra nhiều kết quả mới trong lĩnh vực từ học (trong đó có việc biểu diễn đơn vị từ học theo khối lượng, độ dài và thời gian) và sự khám phá ra định luật Kirchhoff trong điện học. Gauss và Weber đã lắp đặt được máy điện toán điện từ đầu tiên vào năm 1833, liên lạc thông tin từ đài thiên văn về viện vật lý ở Göttingen. Gauss đã cho xây một trạm quan sát từ học trong khu vườn của đài thiên văn và cùng Weber thành lập "câu lạc bộ từ học" (magnetischer Verein), phục vụ việc đo đạc từ trường Trái Đất tại nhiều nơi trên thế giới. Ông đã sáng chế ra một phương pháp đo thành phần nằm ngang của từ trường, một phương pháp được tiếp tục ứng dụng sau đó cho đến tận nửa đầu thế kỷ 20, và tìm ra một lý thuyết toán học cho việc định vị các nguồn từ trường trong lòng Trái Đất (tách biệt nguồn do lõi và vỏ Trái Đất với nguồn do từ quyển hành tinh này.
Gauss mất ở Göttingen, Hannover (nay thuộc Hạ Saxony, Đức) năm 1855 và được chôn cất tại nghĩa trang Albanifriedhof. Bộ não của ông được bảo quản và nghiên cứu bởi Robert Heinrich Wagner; nó nặng 1.492 gam và có diện tích vỏ não rộng 219.588 xentimét vuông. Trên vỏ não cũng tìm thấy nhiều nếp cuộn, một đặc điểm được nhiều người vào đầu thế kỷ 20 cho là lời giải thích cho trí tuệ đặc biệt của ông (Dunnington, 1927). Tuy nhiên, ngày nay môn não học này được cho là giả khoa học.
Gia đình[sửa | sửa mã nguồn]
Cuộc sống riêng tư của Gauss đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi cái chết của người vợ đầu tiên, Johanna Osthoff, vào năm 1809, và của một đứa con, Louis, ít lâu sau. Ông lập gia đình lần thứ hai với Friederica Wilhelmine Waldeck (thường gọi là Minna), một người bạn gái của vợ cũ, nhưng Minna lại mất vào năm 1831 sau một thời gian dài đau ốm. Từ đó người con gái Therese của ông phải chăm lo cho gia đình cho đến khi ông mất. Mẹ của Gauss cũng sống trong cùng mái nhà từ năm 1812 đến khi bà mất vào năm 1839.
Gauss có sáu người con. Với người vợ thứ nhất, Johanna (1780-1809), các con là Joseph (1806-1873), Wilhelmina (1808-1846) và Louis (1809-1810); trong số đó Wilhelmina được coi là có trí tuệ giống cha nhất nhưng cô lại mất sớm. Với người vợ thứ hai, Minna Waldeck, ông cũng có ba con: Eugen (1811-1896), Wilhelm (1813-1879) và Therese (1816-1864).
Cá tính[sửa | sửa mã nguồn]
Gauss là người cuồng nhiệt theo chủ nghĩa hoàn hảo và một người lao động cần cù. Có giai thoại kể rằng một lần, lúc Gauss đang giải một bài toán, có người đến báo với ông rằng vợ ông sắp mất. Ông đã nói "Bảo cô ấy đợi chút cho đến lúc tôi xong việc". Ông không phải là người xuất bản nhiều tác phẩm khoa học, từ chối việc đăng các công trình của ông khi chúng chưa được ông cho là hoàn hảo hay còn nằm trong tranh luận. Khẩu hiệu của ông là pauca sed matura (ít, nhưng chín chắn). Một nghiên cứu nhật lý của ông cho thấy ông đã khám phá ra nhiều khái niệm toán học quan trọng nhiều năm hoặc nhiều thập kỷ trước khi chúng được xuất bản bởi các đồng nghiệp đương thời. Một nhà viết lịch sử toán học, Eric Temple Bell, ước đoán rằng nếu Gauss xuất bản hết mọi công trình của ông, toán học đã có thể tiến nhanh hơn 50 năm. (Bell, 1937.)
Một phê bình khác về Gauss là ông không hỗ trợ các nhà toán học trẻ tiếp bước ông. Ông rất hiếm khi hợp tác với các nhà toán học khác và bị nhiều người cảm thấy tách biệt và khắt khe. Mặc dù ông có một số học trò, Gauss có vẻ không thích dạy học (có người nói ông chỉ dự duy nhất một hội thảo khoa học, ở Berlin năm 1828). Tuy nhiên, một số học trò của ông sau này cũng trở thành các nhà toán học lớn, như Richard Dedekind và Bernhard Riemann.
Gauss là người theo đạo và bảo thủ. Ông ủng hộ hoàng gia và chống lại Napoleon Bonaparte người mà ông cho rằng là sản phẩm của cách mạng.
Ghi công[sửa | sửa mã nguồn]
Từ 1989 đến 2001, hình của ông cùng với biểu đồ phân bố Gauss được in trên tờ tiền giấy 10 mark Đức. Đức cũng đã in 3 con tem kỷ niệm về Gauss. Con tem số 725, phát hành năm 1955 nhân kỷ niệm 100 năm ngày mất của Gauss; hai tem khác, số 1246 và 1811, được phát hành năm 1977, kỷ niệm 200 năm ngày sinh của ông.
G. Waldo Dunnington, một học trò lâu năm của Gauss, đã viết nhiều về Gauss trong: Carl Frederick Gauss: Titan of Science. (Carl Frederick Gauss: Người khổng lồ về Khoa học). Quyển này được tái bản năm 2003.
Hố Gauss trên bề mặt Mặt Trăng và tiểu hành tinh 1001 Gaussia đều được đặt tên để ghi công ông.
Cuộc thi toán hằng năm tổ chức bởi Đại học Waterloo cho các học sinh trung học tại Canada được đặt tên theo Gauss.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Bell, E. T. "The Prince of Mathematicians: Gauss." Ch. 14 của Men of Mathematics: The Lives and Achievements of the Great Mathematicians from Zeno to Poincaré. New York: Simon and Schuster, trang 218-269, 1986. ISBN 0-671-46400-0.
- “Carl Friedrich Gauss”. Tháng 6.
- Carl Friedrich Gauss trên PlanetMath.
- Dunnington, G. Waldo. "The Sesquicentennial of the Birth of Gauss". Scientific Monthly, tháng 5 năm 1927, quyển 24, 402-414. Bài tiểu sử đầy đủ. Truy nhập 29 tháng 6 năm 2005.
- Dunnington, G. Waldo. Carl Friedrich Gauss: Titan of Science. The Mathematical Association of America (tháng 6 năm 2003, ISBN 0-88385-547-X).
- Gauss, Carl Friedrich (Arthur A. Clarke dịch). Disquisitiones Aritmeticae. Yale University Press, 1965. ISBN 0-300-09473-6.
- Hall, T. "Carl Friedrich Gauss: A Biography". Cambridge, MA: MIT Press, 1970. ISBN 0-262-08040-0.
- “Gauss and His Children”. Tháng 6.
- Simmons, J. The Giant Book of Scientists: The 100 Greatest Minds of All Time. Sydney: The Book Company, 1996.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Gauss biography
- Carl Friedrich Gauss, covers topics in the history of Fermat's Last Theorem from Diophantus of Alexandria to Andrew Wiles.
- Gauss, general information, submit your site about Gauss.

markdown:
# Carl Friedrich Gauß
|Bài viết này cần thêm
|
|
|Carl Friedrich Gauss
|
|![]()
[30 tháng 4](/wiki/30_th%C3%A1ng_4), [1777](/wiki/1777) [Braunschweig](/wiki/Braunschweig), [Brunswick-Lüneburg](/w/index.php?title=Brunswick-L%C3%BCneburg&action=edit&redlink=1), [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) [23 tháng 2](/wiki/23_th%C3%A1ng_2)năm [1855](/wiki/1855) [Göttingen](/wiki/G%C3%B6ttingen), [Hannover](/wiki/Hannover), [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) [Toán học](/wiki/To%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc), [Thiên văn học](/wiki/Thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc) [Alma mater](/wiki/Alma_mater) [Đại học Göttingen](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_G%C3%B6ttingen) **Chữ ký** ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3f/Carl_Friedrich_Gau%C3%9F_signature.svg/128px-Carl_Friedrich_Gau%C3%9F_signature.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3f/Carl_Friedrich_Gau%C3%9F_signature.svg/128px-Carl_Friedrich_Gau%C3%9F_signature.svg.png)
**Carl Friedrich Gauß** (được viết phổ biến hơn với tên **Carl Friedrich Gauss**; [30 tháng 4](/wiki/30_th%C3%A1ng_4), [1777](/wiki/1777) – [23 tháng 2](/wiki/23_th%C3%A1ng_2), [1855](/wiki/1855)) là một [nhà toán học](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_nh%C3%A0_to%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc) và nhà khoa học người [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) tài năng, người đã có nhiều đóng góp lớn cho các lĩnh vực khoa học, như [lý thuyết số](/wiki/L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt_s%E1%BB%91), [giải tích](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_t%C3%ADch), [hình học vi phân](/wiki/H%C3%ACnh_h%E1%BB%8Dc_vi_ph%C3%A2n), [khoa trắc địa](/w/index.php?title=Khoa_tr%E1%BA%AFc_%C4%91%E1%BB%8Ba&action=edit&redlink=1), [từ học](/wiki/T%E1%BB%AB_h%E1%BB%8Dc), [thiên văn học](/wiki/Thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc) và [quang học](/wiki/Quang_h%E1%BB%8Dc). Được mệnh danh là "hoàng tử của các nhà toán học", với ảnh hưởng sâu sắc cho sự phát triển của [toán học](/wiki/To%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc) và [khoa học](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc), Gauss được xếp ngang hàng cùng [Leonhard Euler](/wiki/Leonhard_Euler), [Isaac Newton](/wiki/Isaac_Newton) và [Archimedes](/wiki/Archimedes) như là những nhà toán học vĩ đại nhất của lịch sử.
Từ lúc nhỏ tuổi, Gauss đã thể hiện mình là một
[thần đồng](/wiki/Th%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BB%93ng), để lại nhiều giai thoại, trong đó có nhắc đến những phát kiến đột phá về toán học ngay ở tuổi thiếu niên. Ông đã hoàn thành quyển *, vào năm 24 tuổi. Công trình này đã tổng kết lý thuyết số và hình thành lĩnh vực nghiên cứu này như một ngành toán học mà ta thấy ngày nay. Disquisitiones Arithmeticae*
## Mục lục
## Tiểu sử[
[sửa](/w/index.php?title=Carl_Friedrich_Gau%C3%9F&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Carl_Friedrich_Gau%C3%9F&action=edit§ion=1)]
### Thời tuổi trẻ[
[sửa](/w/index.php?title=Carl_Friedrich_Gau%C3%9F&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Carl_Friedrich_Gau%C3%9F&action=edit§ion=2)]
Gauss được sinh ra tại
[Braunschweig](/wiki/Braunschweig), thuộc [Brunswick-Lüneburg](/w/index.php?title=Brunswick-L%C3%BCneburg&action=edit&redlink=1) (nay là [Hạ Saxony](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1_Saxony&action=edit&redlink=1), [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)), con trai duy nhất của một cặp vợ chồng thuộc tầng lớp thấp trong xã hội. Theo giai thoại kể lại, tài năng bẩm sinh của Gauss được phát hiện khi ông mới lên ba, qua việc ông sửa lại lỗi của cha trong tính toán tài chính. Một câu chuyện khác kể rằng khi ông học [tiểu học](/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%E1%BB%8Dc), thầy giáo yêu cầu học sinh tính cộng các [số nguyên](/wiki/S%E1%BB%91_nguy%C3%AAn) từ 1 đến 100. Gauss đã trả lời đúng chỉ trong vài giây bằng một cách giải nhanh và độc đáo. Ông nhận thấy việc cộng hai số ở đầu và cuối dãy tạo ra kết quả trung gian giống nhau: 1 + 100 = 101, 2 + 99 = 101, 3 + 98 = 101, và kết quả tổng cộng là 50 × 101 = 5050. Câu chuyện này có nhiều khả năng là chuyện có thật, mặc dù bài toán mà thầy giáo của Gauss đã ra có thể khó hơn như vậy. [[1]](http://mathforum.org/social/articles/ross.html)
Từ năm
[1792](/wiki/1792) đến [1795](/wiki/1795), Gauss được nhận học bổng của [Karl Wilhelm Ferdinand](/w/index.php?title=Karl_Wilhelm_Ferdinand&action=edit&redlink=1) ( [công tước](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_hi%E1%BB%87u_qu%C3%BD_t%E1%BB%99c_%C3%82u_ch%C3%A2u) trong vùng) để vào trường trung học Collegium Carolinum. Từ năm [1795](/wiki/1795) đến [1798](/wiki/1798) ông học ở [Đại học Göttingen](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_G%C3%B6ttingen). Trong trường trung học, Gauss khám phá ra một số [định lý toán học](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_l%C3%BD_to%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc) quan trọng một cách độc lập; năm [1796](/wiki/1796), Gauss đã có đột phá toán học đầu tiên khi ông chứng minh rằng mọi [đa giác đều](/wiki/%C4%90a_gi%C3%A1c_%C4%91%E1%BB%81u) với số cạnh bằng [số nguyên tố Fermat](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_Fermat&action=edit&redlink=1) (và, do đó, mọi đa giác đều với số cạnh bằng tích của các số nguyên tố Fermat khác nhau và [lũy thừa](/wiki/L%C5%A9y_th%E1%BB%ABa) của [2](/wiki/2_(s%E1%BB%91))) đều có thể dựng được bằng [compa](/wiki/Com-pa) và [thước kẻ](/w/index.php?title=Th%C6%B0%E1%BB%9Bc_k%E1%BA%BB&action=edit&redlink=1). Đây là một khám phá quan trọng trong ngành dựng hình, một bài toán đã làm đau đầu nhiều nhà toán học từ thời [Hy Lạp cổ đại](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i). Gauss đã thích thú với kết quả này đến nỗi ông đã yêu cầu khắc lên [mộ](/wiki/M%E1%BB%99) mình sau này một hình [thất thập giác](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A5t_th%E1%BA%ADp_gi%C3%A1c&action=edit&redlink=1) đều. Tuy nhiên người xây mộ đã từ chối, nói rằng khó khăn kỹ thuật sẽ làm cho hình với số cạnh nhiều như vậy trông giống một [hình tròn](/wiki/H%C3%ACnh_tr%C3%B2n).
Năm 1796 có lẽ là năm chứng kiến nhiều phát kiến của Gauss nhất, chủ yếu cho ngành lý thuyết số. Vào
[30 tháng 3](/wiki/30_th%C3%A1ng_3) năm đó, ông tìm thấy cách dựng hình thất thập giác. Ông đã tìm ra [số học modular](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_h%E1%BB%8Dc_modular&action=edit&redlink=1), một khám phá giúp cho việc giải toán trong [lý thuyết số](/wiki/L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt_s%E1%BB%91) được đơn giản hóa đi nhiều. Công thức [nghịch đảo toàn phương](/w/index.php?title=Ngh%E1%BB%8Bch_%C4%91%E1%BA%A3o_to%C3%A0n_ph%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) của ông được tìm thấy ngày [8 tháng 4](/wiki/8_th%C3%A1ng_4). Định luật khá tổng quát này cho phép các nhà toán học xác định khả năng giải được cho các phương trình bậc hai trong số học modula. [Định lý số nguyên tố](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Bnh_l%C3%BD_s%E1%BB%91_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91&action=edit&redlink=1) được Gauss phát biểu ngày [31 tháng 5](/wiki/31_th%C3%A1ng_5), cho một cách hiểu thấu đáo về cách [số nguyên tố](/wiki/S%E1%BB%91_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91) được phân bố trong dãy số nguyên. Ngày [10 tháng 7](/wiki/10_th%C3%A1ng_7), Gauss đã tìm thấy rằng bất cứ số nguyên nào cũng có thể được biểu diễn bằng tổng của tối đa là ba [số tam giác](/wiki/S%E1%BB%91_tam_gi%C3%A1c); ông đã sung sướng viết trong sổ tay của mình " [Heureka](/w/index.php?title=%C6%A0-r%C3%AA-ka&action=edit&redlink=1)! num=
." Ngày
[1 tháng 10](/wiki/1_th%C3%A1ng_10), ông cho xuất bản một kết quả về các [nghiệm](/wiki/Nghi%E1%BB%87m_s%E1%BB%91) của các [đa thức](/wiki/%C4%90a_th%E1%BB%A9c) với [hệ số](/wiki/H%E1%BB%87_s%E1%BB%91) trong [trường](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_(%C4%91%E1%BA%A1i_s%E1%BB%91)) [vô hạn](/wiki/V%C3%B4_t%E1%BA%ADn), một kết quả đã dẫn đến [phát biểu Weil](/w/index.php?title=Ph%C3%A1t_bi%E1%BB%83u_Weil&action=edit&redlink=1) 150 năm sau.
### Thời trung niên[
[sửa](/w/index.php?title=Carl_Friedrich_Gau%C3%9F&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Carl_Friedrich_Gau%C3%9F&action=edit§ion=3)]
Trong luận văn của ông năm
[1799](/wiki/1799), Gauss đã trở thành người đầu tiên chứng minh [định lý cơ bản của đại số](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_l%C3%BD_c%C6%A1_b%E1%BA%A3n_c%E1%BB%A7a_%C4%91%E1%BA%A1i_s%E1%BB%91). Định lý này nói rằng bất cứ một [đa thức](/wiki/%C4%90a_th%E1%BB%A9c) trên trường [số phức](/wiki/S%E1%BB%91_ph%E1%BB%A9c) nào cũng đều có ít nhất một [nghiệm](/wiki/Nghi%E1%BB%87m_s%E1%BB%91). Các nhà toán học trước Gauss mới chỉ giả thiết rằng định lý đó là đúng. Gauss đã chứng minh sự đúng đắn của định lý này một cách chặt chẽ. Trong cuộc đời của mình, ông đã viết ra tới bốn cách chứng minh hoàn toàn khác nhau cho định lý trên, làm sáng tỏ ý nghĩa của [số phức](/wiki/S%E1%BB%91_ph%E1%BB%A9c).
Năm
[1801](/wiki/1801), Gauss tiếp tục có nhiều cống hiến trong [lý thuyết số](/wiki/L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt_s%E1%BB%91), tổng kết lại trong quyển *, một công trình chứa đựng miêu tả gọn gàng về Disquisitiones Arithmeticae* [số học modula](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_h%E1%BB%8Dc_modula&action=edit&redlink=1)và cách chứng minh thứ nhất của công thức [nghịch đảo toàn phương](/w/index.php?title=Ngh%E1%BB%8Bch_%C4%91%E1%BA%A3o_to%C3%A0n_ph%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1). Cùng năm này, nhà thiên văn [Ý](/wiki/%C3%9D) [Giuseppe Piazzi](/w/index.php?title=Giuseppe_Piazzi&action=edit&redlink=1)tìm thấy [thiên thể](/wiki/Thi%C3%AAn_th%E1%BB%83) [Ceres](/wiki/Ceres_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)), nhưng chỉ kịp thấy nó trong vài tháng. Gauss đã tiên đoán chính xác vị trí mà thiên thể này sẽ được tìm lại, và tiên đoán này được khẳng định bởi quan sát của [Franz Xaver von Zach](/w/index.php?title=Franz_Xaver_von_Zach&action=edit&redlink=1)ở [thị trấn Gotha](/w/index.php?title=Th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n_Gotha&action=edit&redlink=1)vào ngày [31 tháng 12](/wiki/31_th%C3%A1ng_12), [1801](/wiki/1801), và bởi [Heinrich Wilhelm Matthäus Olbers](/wiki/Heinrich_Wilhelm_Matth%C3%A4us_Olbers)ở [Bremen](/wiki/Bremen)một ngày sau đó. Zach đã ghi lại "nếu không có công trình trí tuệ và tính toán của tiến sĩ Gauss chúng ta đã có thể không tìm lại Ceres được nữa." Vào thời điểm này Gauss tuy vẫn nhận lương của Công tước, ông ngờ rằng sự dàn xếp này không được bảo đảm, mặt khác cho rằng công sức của ông đối với [toán học](/wiki/To%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc)thuần túy không xứng đáng được chu cấp như vậy. Vì thế, ông đã tìm việc trong ngành [thiên văn học](/wiki/Thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc), và vào năm [1807](/wiki/1807)được giữ cương vị Giáo sư Thiên văn và Giám đốc đài thiên văn ở [ĐH Göttingen](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_G%C3%B6ttingen). Ông đã làm việc với chức vị này trong suốt phần còn lại của cuộc đời.
Sự khám phá ra
[Ceres](/wiki/Ceres_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)) của [Giuseppe Piazzi](/w/index.php?title=Giuseppe_Piazzi&action=edit&redlink=1) ngày 1 tháng 1 năm 1801 đã giúp Gauss chuyển hướng nghiên cứu sang lý thuyết về chuyển động của các [tiểu hành tinh](/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh), bị nhiễu loạn bởi các hành tinh lớn hơn. Các công trình của ông trong lĩnh vực này đã được xuất bản năm [1809](/wiki/1809) dưới tên *Theoria motus corporum coelestium in sectionibus conicis solem ambientum* (lý thuyết về [chuyển động](/wiki/Chuy%E1%BB%83n_%C4%91%E1%BB%99ng) của các thiên thể trong quỹ đạo [mặt cắt hình nón](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_c%E1%BA%AFt_h%C3%ACnh_n%C3%B3n&action=edit&redlink=1) quanh [Mặt Trời](/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di)). Piazzi chỉ quan sát được Ceres trong vài tháng, khi thiên thể này di chuyển khoảng vài [độ](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_(g%C3%B3c)) trên bầu trời. Sau đó thiên thể này chói lòa bởi ánh sáng Mặt Trời. Vài tháng sau, khi Ceres đã ló ra khỏi vùng ảnh hưởng của ánh sáng Mặt Trời, Piazzi đã không tìm thấy nó: các công cụ toán học thời đó không đủ chính xác để giúp ông tiên đoán trước vị trí thiên thể này từ các dữ liệu ít ỏi đã quan sát được – 1% của toàn bộ quỹ đạo.
Gauss, lúc đó ở tuổi 23, đã được nghe về bài toán này và lập tức giải quyết nó. Sau ba tháng làm việc miệt mài, ông đã tiên đoán vị trí của Ceres vào tháng 12 năm 1801 – khoảng 1 năm sau khi thiên thể này được nhìn thấy lần đầu – và tính toán này đã được kiểm chứng lại cho thấy sai số nhỏ hơn nửa
[độ](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_(g%C3%B3c)). Các công trình của ông đã trở thành công cụ tính toán quan trọng cho thiên văn học thời này. Ông đã giới thiệu [hằng số hấp dẫn Gauss](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn_Gauss&action=edit&redlink=1) và hoàn chỉnh [phương pháp bình phương tối thiểu](/wiki/B%C3%ACnh_ph%C6%B0%C6%A1ng_t%E1%BB%91i_thi%E1%BB%83u), một phương pháp dùng cho hầu như một ngành khoa học ngày nay khi giảm thiểu [sai số đo](/w/index.php?title=Sai_s%E1%BB%91_%C4%91o&action=edit&redlink=1). Gauss đã chứng minh chặt chẽ giả định về sai số theo [phân bố Gauss](/wiki/Ph%C3%A2n_ph%E1%BB%91i_chu%E1%BA%A9n) (xem [định lý Gauss-Markov](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Bnh_l%C3%BD_Gauss-Markov&action=edit&redlink=1)). Phương pháp này đã được [Adrien-Marie Legendre](/wiki/Adrien-Marie_Legendre) dùng vào năm [1805](/wiki/1805), nhưng Gauss nói ông đã dùng nó từ năm [1795](/wiki/1795).
Cuối
[thập niên 1810](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1810), Gauss được mời thực hiện các nghiện cứu [trắc địa](/wiki/Tr%E1%BA%AFc_%C4%91%E1%BB%8Ba) cho bang [Hannover](/wiki/Hannover) để liên kết với mạng lưới [Đan Mạch](/wiki/%C4%90an_M%E1%BA%A1ch). Gauss vui lòng chấp nhận và tham gia, đo đạc vào ban ngày và xử lý kết quả vào ban đêm, sử dụng khả năng tính toán phi thường của ông. Ông thường viết cho [Heinrich Christian Schumacher](/w/index.php?title=Heinrich_Christian_Schumacher&action=edit&redlink=1), [Heinrich Wilhelm Matthäus Olbers](/wiki/Heinrich_Wilhelm_Matth%C3%A4us_Olbers) và [Friedrich Bessel](/wiki/Friedrich_Bessel), nói về tiến trình đo đạc và các vấn đề. Trong cuộc điều tra trắc địa này, Gauss đã phát minh [máy heliotrope](/w/index.php?title=M%C3%A1y_heliotrope&action=edit&redlink=1) (?) sử dụng hệ thống [gương](/wiki/G%C6%B0%C6%A1ng) để phản chiếu [ánh sáng](/wiki/%C3%81nh_s%C3%A1ng) [Mặt Trời](/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di) vào [kính viễn vọng](/wiki/K%C3%ADnh_vi%E1%BB%85n_v%E1%BB%8Dng) phục vụ đo đạc chính xác.
Gauss cũng đã tuyên bố khám phá ra
[hình học phi Euclide](/wiki/H%C3%ACnh_h%E1%BB%8Dc_phi_Euclid) nhưng ông chưa bao giờ xuất bản các công trình về vấn đề này. Khám phá này đã là một cuộc cách mạng trong tư duy toán học đương thời, giải phóng các nhà toán học khỏi giả thuyết rằng các [tiên đề](/wiki/Ti%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%81) [Euclide](/wiki/Euclid) là cách duy nhất để xây dựng hình học không tự mâu thuẫn. Các nghiên cứu về hình học này, cùng với các ý tưởng khác, đã dẫn đến [lý thuyết tương đối rộng](/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i_r%E1%BB%99ng) của [Albert Einstein](/wiki/Albert_Einstein), miêu tả [vũ trụ](/wiki/V%C5%A9_tr%E1%BB%A5) trong hình học phi Euclide. [Farkas Bolyai](/w/index.php?title=Farkas_Bolyai&action=edit&redlink=1), một bạn của Gauss, người mà Gauss đã thề làm "anh em kết nghĩa" khi còn là sinh viên, đã thử chứng minh [định đề song song](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Bnh_%C4%91%E1%BB%81_song_song&action=edit&redlink=1) từ các tiên đề Euclide mà không thành công. Con trai của Bolyai, [Janos Bolyai](/wiki/Janos_Bolyai), khám phá ra hình học phi Euclide năm [1829](/wiki/1829) và xuất bản công trình này năm [1832](/wiki/1832). Sau khi nhìn thấy xuất bản của Janos Bolyai, Gauss đã viết cho Farkas Bolyai: *"Nếu khen công trình này thì tức là tự khen tôi. Toàn bộ nó... trùng hoàn toàn với những gì tôi nghĩ trong suốt ba mươi đến ba mươi nhăm năm qua."* Câu nói khó kiểm chứng này đã gây căng thẳng trong quan hệ với János Bolyai (người đã nghĩ rằng Gauss đã "ăn cắp" ý tưởng của ông).
Cuộc thăm dò địa trắc ở Hannover đã dẫn Gauss đến khám phá ra
[phân bố Gaussian](/wiki/Ph%C3%A2n_ph%E1%BB%91i_chu%E1%BA%A9n) dùng trong miêu tả [sai số](/wiki/Sai_s%E1%BB%91) phép đo. Nó cũng dẫn ông đến một lĩnh vực mới là [hình học vi phân](/wiki/H%C3%ACnh_h%E1%BB%8Dc_vi_ph%C3%A2n), một phân ngành toán học làm việc với các [đường cong](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_cong&action=edit&redlink=1) và [bề mặt](/w/index.php?title=B%E1%BB%81_m%E1%BA%B7t&action=edit&redlink=1). Ông đã tìm thấy một định lý quan trọng cho ngành này, [theorema egregrium](/w/index.php?title=Theorema_egregrium&action=edit&redlink=1) xây dựng một tính chất quan trọng cho khái niệm về [độ cong](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_cong). Một cách nôm na, định lý nói rằng độ cong của một bề mặt có thể được đo hoàn toàn bởi [góc](/wiki/G%C3%B3c) và [khoảng cách](/wiki/Kho%E1%BA%A3ng_c%C3%A1ch) trên bề mặt đó; nghĩa là, độ cong hoàn toàn không phụ thuộc vào việc bề mặt trông như thế nào trong không gian (ba chiều) bao quanh.
### Cuối đời và sau đó[
[sửa](/w/index.php?title=Carl_Friedrich_Gau%C3%9F&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Carl_Friedrich_Gau%C3%9F&action=edit§ion=4)]
Năm
[1831](/wiki/1831) Gauss đã có hợp tác hiệu quả với [nhà vật lý học](/wiki/Nh%C3%A0_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD) [Wilhelm Weber](/w/index.php?title=Wilhelm_Weber&action=edit&redlink=1); hai ông đã cho ra nhiều kết quả mới trong lĩnh vực [từ học](/wiki/T%E1%BB%AB_h%E1%BB%8Dc) (trong đó có việc biểu diễn đơn vị từ học theo [khối lượng](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng), [độ dài](/wiki/Chi%E1%BB%81u_d%C3%A0i) và [thời gian](/wiki/Th%E1%BB%9Di_gian)) và sự khám phá ra [định luật Kirchhoff](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_lu%E1%BA%ADt_Kirchhoff) trong điện học. Gauss và Weber đã lắp đặt được máy điện toán điện từ đầu tiên vào năm [1833](/wiki/1833), liên lạc thông tin từ đài thiên văn về viện vật lý ở Göttingen. Gauss đã cho xây một trạm quan sát từ học trong khu vườn của đài thiên văn và cùng Weber thành lập "câu lạc bộ từ học" ( *magnetischer Verein*), phục vụ việc đo đạc [từ trường](/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) tại nhiều nơi trên thế giới. Ông đã sáng chế ra một phương pháp đo thành phần nằm ngang của từ trường, một phương pháp được tiếp tục ứng dụng sau đó cho đến tận nửa đầu thế kỷ 20, và tìm ra một lý thuyết toán học cho việc định vị các nguồn từ trường trong lòng Trái Đất (tách biệt nguồn do [lõi](/w/index.php?title=L%C3%B5i_h%C3%A0nh_tinh&action=edit&redlink=1) và [vỏ](/w/index.php?title=V%E1%BB%8F_h%C3%A0nh_tinh&action=edit&redlink=1) Trái Đất với nguồn do [từ quyển](/wiki/T%E1%BB%AB_quy%E1%BB%83n) [hành tinh](/wiki/H%C3%A0nh_tinh) này.
Gauss mất ở
[Göttingen](/wiki/G%C3%B6ttingen), [Hannover](/wiki/Hannover) (nay thuộc [Hạ Saxony](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1_Saxony&action=edit&redlink=1), [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)) năm [1855](/wiki/1855) và được chôn cất tại nghĩa trang *. Bộ não của ông được bảo quản và nghiên cứu bởi Albanifriedhof* [Robert Heinrich Wagner](/w/index.php?title=Robert_Heinrich_Wagner&action=edit&redlink=1); nó nặng 1.492 [gam](/wiki/Gam)và có diện tích vỏ não rộng 219.588 [xentimét](/wiki/Xentim%C3%A9t)vuông. Trên vỏ não cũng tìm thấy nhiều nếp cuộn, một đặc điểm được nhiều người vào đầu [thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20)cho là lời giải thích cho trí tuệ đặc biệt của ông (Dunnington, 1927). Tuy nhiên, ngày nay môn [não học](/w/index.php?title=N%C3%A3o_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1)này được cho là [giả khoa học](/wiki/Gi%E1%BA%A3_khoa_h%E1%BB%8Dc).
### Gia đình[
[sửa](/w/index.php?title=Carl_Friedrich_Gau%C3%9F&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Carl_Friedrich_Gau%C3%9F&action=edit§ion=5)]
Cuộc sống riêng tư của Gauss đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi cái chết của người vợ đầu tiên, Johanna Osthoff, vào năm
[1809](/wiki/1809), và của một đứa con, Louis, ít lâu sau. Ông lập gia đình lần thứ hai với Friederica Wilhelmine Waldeck (thường gọi là Minna), một người bạn gái của vợ cũ, nhưng Minna lại mất vào năm [1831](/wiki/1831) sau một thời gian dài đau ốm. Từ đó người con gái Therese của ông phải chăm lo cho gia đình cho đến khi ông mất. Mẹ của Gauss cũng sống trong cùng mái nhà từ năm [1812](/wiki/1812) đến khi bà mất vào năm [1839](/wiki/1839).
Gauss có sáu người con. Với người vợ thứ nhất, Johanna (
[1780](/wiki/1780)- [1809](/wiki/1809)), các con là Joseph ( [1806](/wiki/1806)- [1873](/wiki/1873)), Wilhelmina ( [1808](/wiki/1808)- [1846](/wiki/1846)) và Louis ( [1809](/wiki/1809)- [1810](/wiki/1810)); trong số đó Wilhelmina được coi là có trí tuệ giống cha nhất nhưng cô lại mất sớm. Với người vợ thứ hai, Minna Waldeck, ông cũng có ba con: Eugen ( [1811](/wiki/1811)- [1896](/wiki/1896)), Wilhelm ( [1813](/wiki/1813)- [1879](/wiki/1879)) và Therese ( [1816](/wiki/1816)- [1864](/wiki/1864)).
### Cá tính[
[sửa](/w/index.php?title=Carl_Friedrich_Gau%C3%9F&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Carl_Friedrich_Gau%C3%9F&action=edit§ion=6)]
Gauss là người cuồng nhiệt theo
[chủ nghĩa hoàn hảo](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_ho%C3%A0n_h%E1%BA%A3o&action=edit&redlink=1) và một người lao động cần cù. Có giai thoại kể rằng một lần, lúc Gauss đang giải một bài toán, có người đến báo với ông rằng vợ ông sắp mất. Ông đã nói "Bảo cô ấy đợi chút cho đến lúc tôi xong việc". Ông không phải là người xuất bản nhiều tác phẩm khoa học, từ chối việc đăng các công trình của ông khi chúng chưa được ông cho là hoàn hảo hay còn nằm trong tranh luận. Khẩu hiệu của ông là *pauca sed matura* (ít, nhưng chín chắn). Một nghiên cứu nhật lý của ông cho thấy ông đã khám phá ra nhiều khái niệm toán học quan trọng nhiều năm hoặc nhiều thập kỷ trước khi chúng được xuất bản bởi các đồng nghiệp đương thời. Một nhà viết lịch sử toán học, [Eric Temple Bell](/w/index.php?title=Eric_Temple_Bell&action=edit&redlink=1), ước đoán rằng nếu Gauss xuất bản hết mọi công trình của ông, toán học đã có thể tiến nhanh hơn 50 năm. (Bell, 1937.)
Một phê bình khác về Gauss là ông không hỗ trợ các nhà toán học trẻ tiếp bước ông. Ông rất hiếm khi hợp tác với các nhà toán học khác và bị nhiều người cảm thấy tách biệt và khắt khe. Mặc dù ông có một số học trò, Gauss có vẻ không thích dạy học (có người nói ông chỉ dự duy nhất một hội thảo khoa học, ở
[Berlin](/wiki/Berlin) năm [1828](/wiki/1828)). Tuy nhiên, một số học trò của ông sau này cũng trở thành các nhà toán học lớn, như [Richard Dedekind](/wiki/Richard_Dedekind) và [Bernhard Riemann](/wiki/Bernhard_Riemann).
Gauss là người theo đạo và bảo thủ. Ông ủng hộ hoàng gia và chống lại
[Napoleon Bonaparte](/wiki/Napol%C3%A9on_Bonaparte) người mà ông cho rằng là sản phẩm của [cách mạng](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng).
## Ghi công[
[sửa](/w/index.php?title=Carl_Friedrich_Gau%C3%9F&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Carl_Friedrich_Gau%C3%9F&action=edit§ion=7)]
Từ
[1989](/wiki/1989) đến [2001](/wiki/2001), hình của ông cùng với biểu đồ phân bố Gauss được in trên tờ [tiền giấy](/wiki/Ti%E1%BB%81n_gi%E1%BA%A5y) 10 mark Đức. Đức cũng đã in 3 con [tem](/wiki/Tem) kỷ niệm về Gauss. Con tem số 725, phát hành năm [1955](/wiki/1955) nhân kỷ niệm 100 năm ngày mất của Gauss; hai tem khác, số 1246 và 1811, được phát hành năm [1977](/wiki/1977), kỷ niệm 200 năm ngày sinh của ông. [G. Waldo Dunnington](/w/index.php?title=G._Waldo_Dunnington&action=edit&redlink=1), một học trò lâu năm của Gauss, đã viết nhiều về Gauss trong: *Carl Frederick Gauss: Titan of Science.* (Carl Frederick Gauss: Người khổng lồ về Khoa học). Quyển này được tái bản năm [2003](/wiki/2003). [Hố Gauss](/w/index.php?title=Gauss_(h%E1%BB%91)&action=edit&redlink=1) trên bề mặt [Mặt Trăng](/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%C4%83ng) và [tiểu hành tinh](/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh) [1001 Gaussia](/wiki/1001_Gaussia) đều được đặt tên để ghi công ông.
Cuộc thi toán hằng năm tổ chức bởi
[Đại học Waterloo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Waterloo) cho các học sinh trung học tại [Canada](/wiki/Canada) được đặt tên theo Gauss.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Carl_Friedrich_Gau%C3%9F&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Carl_Friedrich_Gau%C3%9F&action=edit§ion=8)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Carl_Friedrich_Gau%C3%9F&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Carl_Friedrich_Gau%C3%9F&action=edit§ion=9)]
- Bell, E. T. "The Prince of Mathematicians: Gauss." Ch. 14 của
*Men of Mathematics: The Lives and Achievements of the Great Mathematicians from Zeno to Poincaré*. New York: Simon and Schuster, trang 218-269, 1986. [ISBN 0-671-46400-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0671464000). [“Carl Friedrich Gauss”](http://www.geocities.com/RainForest/Vines/2977/gauss/english.html). Tháng 6. [Carl Friedrich Gauss](http://planetmath.org/?op=getobj&from=objects&id=5594)trên [PlanetMath](/wiki/PlanetMath).
- Dunnington, G. Waldo.
["The Sesquicentennial of the Birth of Gauss](http://www.mathsong.com/cfgauss/Dunnington/1927/)". *Scientific Monthly*, tháng 5 năm 1927, quyển 24, 402-414. Bài tiểu sử đầy đủ. Truy nhập [29 tháng 6](/wiki/29_th%C3%A1ng_6)năm [2005](/wiki/2005).
- Dunnington, G. Waldo.
*Carl Friedrich Gauss: Titan of Science*. The Mathematical Association of America (tháng 6 năm 2003, [ISBN 0-88385-547-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/088385547X)).
- Gauss, Carl Friedrich (Arthur A. Clarke dịch).
*Disquisitiones Aritmeticae*. Yale University Press, 1965. [ISBN 0-300-09473-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0300094736).
- Hall, T. "Carl Friedrich Gauss: A Biography". Cambridge, MA: MIT Press, 1970.
[ISBN 0-262-08040-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0262080400). [“Gauss and His Children”](http://www.gausschildren.org/). Tháng 6.
- Simmons, J.
*The Giant Book of Scientists: The 100 Greatest Minds of All Time*. Sydney: The Book Company, 1996.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Carl_Friedrich_Gau%C3%9F&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Carl_Friedrich_Gau%C3%9F&action=edit§ion=10)]
|
|![]()
[Carl Friedrich Gauß](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Carl_Friedrich_Gau%C3%9F?uselang=vi) [Gauss biography](http://www.corrosion-doctors.org/Biographies/GaussBio.htm) [Carl Friedrich Gauss](http://fermatslasttheorem.blogspot.com/2005/06/carl-friedrich-gauss.html), covers topics in the history of Fermat's Last Theorem from Diophantus of Alexandria to Andrew Wiles. [Gauss](http://www.gauss.info), general information, submit your site about Gauss.

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1053 frontend miss (0)


text:
Menfi
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Menfi là một đô thị của tỉnh Agrigento ở vùng Sicilia, có vị trí cách khoảng 70 km về phía tây nam của Palermo và khoảng 60 km về phía tây bắc của Agrigento. Vào thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 12.934 người và diện tích là 113,2 km².[1]
Thị xã nằm giữa các sông Belice và Carboj
Menfi giáp các đô thị sau: Castelvetrano, Montevago, Sambuca di Sicilia, Santa Margherita di Belice, Sciacca.
Lịch sử thay đổi dân số[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Số liệu dân cư và các số liệu khác căn cứ theo Viện thống kê quốc gia Italia.

markdown:
# Menfi
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|
Thị trưởng Độ cao |109 m
|Diện tích |113,2 km²
|Dân số | - Tổng số (Tháng 12 năm 2004)
||12934
|| - Mật độ
||114/km²
|Múi giờ Tọa độ |menfitani
||0925
|Mã bưu điện |92013
|Website: **Menfi** là một đô thị của [tỉnh Agrigento](/wiki/Agrigento_(t%E1%BB%89nh)) ở vùng [Sicilia](/wiki/Sicilia), có vị trí cách khoảng 70 km về phía tây nam của [Palermo](/wiki/Palermo) và khoảng 60 km về phía tây bắc của [Agrigento](/wiki/Agrigento). Vào thời điểm ngày [31 tháng 12](/wiki/31_th%C3%A1ng_12) năm [2004](/wiki/2004), đô thị này có dân số 12.934 người và diện tích là 113,2 km². [[1]](#cite_note-istat-1)
Thị xã nằm giữa các sông
[Belice](/w/index.php?title=Belice&action=edit&redlink=1) và [Carboj](/w/index.php?title=Carboj&action=edit&redlink=1)
Menfi giáp các đô thị sau:
[Castelvetrano](/wiki/Castelvetrano), [Montevago](/wiki/Montevago), [Sambuca di Sicilia](/wiki/Sambuca_di_Sicilia), [Santa Margherita di Belice](/wiki/Santa_Margherita_di_Belice), [Sciacca](/w/index.php?title=Sciacca&action=edit&redlink=1).
## Lịch sử thay đổi dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Menfi&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Menfi&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Menfi&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Menfi&action=edit§ion=2)] **Số liệu dân cư và các số liệu khác căn cứ theo Viện thống kê quốc gia Italia.** [^](#cite_ref-istat_1-0)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1053 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=30-Jul-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Mon, 31 Aug 2015 00:00:00 GMT


text:
The Blade (báo)
The Blade, thường được gọi là Toledo Blade, là một nhật báo ở Toledo, Ohio, Mỹ, xuất bản lần đầu vào ngày 19 tháng 12 năm 1835.
Tổng quan[sửa | sửa mã nguồn]
David Ross Locke đã giành được danh tiếng quốc gia về viết lách dưới bút danh Petroleum V. Nasby. Viết bài dưới bút danh này, Locke đã viết các bài châm biếm từ các chủ đề nô lệ đến Nội chiến và những bài chừng mực. Tổng thống Abraham Lincoln thích các bài châm biếm của Nasby và đôi khi trích dẫn chúng. Năm 1867, Locke đã mua The Blade.
Năm 2004, The Blade đoạt Giải Pulitzer cho phóng sự điều tra (Pulitzer Prize for Investigative Reporting) với một loạt bài có tựa "Buried Secrets, Brutal Truths". Câu chuyện này đã mang ra ánh sáng vụ Lực lượng Mãnh Hổ thực hiện thực hiện hàng loạt vụ thảm sát tại Quảng Nam và Quảng Ngãi. Năm 2006, The Blade vào chung kết Giải Pulitzer, và giành giải National Headliner Award, vì đã đưa ra công luận vụ scandal ở Ohio gọi là "Coingate".
Tổng biên tập hiện là John Robinson Block, gia đình của ông mua tờ báo này năm 1926 và cũng là chủ của tập đoàn truyền thông Block Communications, một tập đoàn làm chủ cả các hệ thống cáp, đài truyền hình, hệ thống dịch vụ mạng Internet Buckeye Express.
Theo World Almanac năm 2005, The Blade có số lượng báo lưu hành nhiều thứ 81 ở Hoa Kỳ.
Cái tên Toledo Blade (Thanh kiếm của Toledo) là được đặt theo tên của thành phố Toledo tại Tây Ban Nha, nơi mà kỹ nghệ chế tạo kiếm rất nổi tiếng.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “2007 Top 100 Daily Newspapers in the U.S. by Circulation” (PDF). BurrellesLuce. 31 tháng 3 năm 2007. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2007.

markdown:
*The Blade* (báo)
|Loại hình||nhật
|[giấy khổ rộng](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A5y_kh%E1%BB%95_r%E1%BB%99ng&action=edit&redlink=1) [Block Communications](/w/index.php?title=Block_Communications&action=edit&redlink=1) [1835](/wiki/1835) [Toledo](/wiki/Toledo,_Ohio), [Ohio](/wiki/Ohio)43660 ![Cờ Hoa Kỳ Cờ Hoa Kỳ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/22px-Flag_of_the_United_States.svg.png)
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)
154.566 bản Chủ nhật
[[1]](#cite_note-1) [toledoblade.com](http://toledoblade.com/) *, thường được gọi là The Blade* *Toledo Blade*, là một nhật báo ở [Toledo](/wiki/Toledo,_Ohio), [Ohio](/wiki/Ohio), [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), xuất bản lần đầu vào ngày [19 tháng 12](/wiki/19_th%C3%A1ng_12)năm [1835](/wiki/1835).
## Tổng quan[
[sửa](/w/index.php?title=The_Blade_(b%C3%A1o)&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=The_Blade_(b%C3%A1o)&action=edit§ion=1)] [David Ross Locke](/w/index.php?title=David_Ross_Locke&action=edit&redlink=1) đã giành được danh tiếng quốc gia về viết lách dưới bút danh Petroleum V. Nasby. Viết bài dưới bút danh này, Locke đã viết các bài châm biếm từ các chủ đề [nô lệ](/wiki/N%C3%B4_l%E1%BB%87) đến [Nội chiến](/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Hoa_K%E1%BB%B3) và những bài chừng mực. Tổng thống [Abraham Lincoln](/wiki/Abraham_Lincoln) thích các bài châm biếm của Nasby và đôi khi trích dẫn chúng. Năm 1867, Locke đã mua *The Blade*.
Năm 2004,
*The Blade* đoạt [Giải Pulitzer cho phóng sự điều tra](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_Pulitzer_cho_ph%C3%B3ng_s%E1%BB%B1_%C4%91i%E1%BB%81u_tra&action=edit&redlink=1) ( *Pulitzer Prize for Investigative Reporting*) với một loạt bài có tựa "Buried Secrets, Brutal Truths". Câu chuyện này đã mang ra ánh sáng vụ [Lực lượng Mãnh Hổ](/wiki/L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_M%C3%A3nh_H%E1%BB%95) thực hiện [thực hiện hàng loạt vụ thảm sát](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A3m_s%C3%A1t_c%E1%BB%A7a_%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B_L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_M%C3%A3nh_H%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) tại [Quảng Nam](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Nam) và [Quảng Ngãi](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ng%C3%A3i). Năm 2006, *The Blade* vào chung kết [Giải Pulitzer](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Pulitzer), và giành giải [National Headliner Award](/w/index.php?title=National_Headliner_Award&action=edit&redlink=1), vì đã đưa ra công luận vụ [scandal](/wiki/V%E1%BB%A5_b%C3%AA_b%E1%BB%91i) ở Ohio gọi là " [Coingate](/w/index.php?title=Coingate&action=edit&redlink=1)".
Tổng biên tập hiện là John Robinson Block, gia đình của ông mua tờ báo này năm
[1926](/wiki/1926) và cũng là chủ của tập đoàn truyền thông [Block Communications](/w/index.php?title=Block_Communications&action=edit&redlink=1), một tập đoàn làm chủ cả các hệ thống cáp, đài truyền hình, hệ thống dịch vụ mạng [Internet](/wiki/Internet) Buckeye Express.
Theo
[World Almanac](/w/index.php?title=World_Almanac&action=edit&redlink=1) năm 2005, *The Blade* có số lượng báo lưu hành nhiều thứ 81 ở Hoa Kỳ.
Cái tên
*Toledo Blade* (Thanh kiếm của Toledo) là được đặt theo tên của thành phố [Toledo](/wiki/Toledo,_T%C3%A2y_Ban_Nha) tại [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha), nơi mà kỹ nghệ chế tạo [kiếm](/wiki/Ki%E1%BA%BFm) rất nổi tiếng.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=The_Blade_(b%C3%A1o)&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=The_Blade_(b%C3%A1o)&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [“2007 Top 100 Daily Newspapers in the U.S. by Circulation”](http://www.burrellesluce.com/top100/2007_Top_100List.pdf)(PDF). Burrelles *Luce*. 31 tháng 3 năm 2007. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2007.

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1053 frontend miss (0)


text:
faces
Từ điển mở Wiktionary
Tiếng Anh[sửa]
Động từ[sửa]
faces
- Động từ face chia ở ngôi thứ ba số ít.
Chia động từ[sửa]
face
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói will; chỉ nói shall để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói shall và chỉ nói will để nhấn mạnh.

markdown:
# faces
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-verb-&action=edit§ion=T-1)] **faces** [Động từ](/wiki/%C4%91%E1%BB%99ng_t%E1%BB%AB) *chia ở* [face](/wiki/face) [ngôi thứ ba](/wiki/ng%C3%B4i_th%E1%BB%A9_ba) [số ít](/wiki/s%E1%BB%91_%C3%ADt).
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
face
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|[face](/wiki/face) [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) [facing](/wiki/facing) [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) [faced](/wiki/faced) [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) [face](/wiki/face) [face](/wiki/face)hoặc [facest](/w/index.php?title=facest&action=edit&redlink=1)¹ **faces**hoặc [faceth](/w/index.php?title=faceth&action=edit&redlink=1)¹ [face](/wiki/face) [face](/wiki/face) [face](/wiki/face) [faced](/wiki/faced) [faced](/wiki/faced)hoặc [facedst](/w/index.php?title=facedst&action=edit&redlink=1)¹ [faced](/wiki/faced) [faced](/wiki/faced) [faced](/wiki/faced) [faced](/wiki/faced) [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² [face](/wiki/face) [face](/wiki/face)hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ [face](/wiki/face) [face](/wiki/face) [face](/wiki/face) [face](/wiki/face) [face](/wiki/face) [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) [face](/wiki/face) [face](/wiki/face)hoặc [facest](/w/index.php?title=facest&action=edit&redlink=1)¹ [face](/wiki/face) [face](/wiki/face) [face](/wiki/face) [face](/wiki/face) [faced](/wiki/faced) [faced](/wiki/faced) [faced](/wiki/faced) [faced](/wiki/faced) [faced](/wiki/faced) [faced](/wiki/faced) [were](/wiki/were)to [face](/wiki/face)hoặc [should](/wiki/should) [face](/wiki/face) [face](/wiki/face)hoặc should [face](/wiki/face) [face](/wiki/face)hoặc should [face](/wiki/face) [face](/wiki/face)hoặc should [face](/wiki/face) [face](/wiki/face)hoặc should [face](/wiki/face) [face](/wiki/face)hoặc should [face](/wiki/face) [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) [face](/wiki/face) [face](/wiki/face) [face](/wiki/face)
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1053 frontend miss (0)


text:
foxy
Từ điển mở Wiktionary
Tiếng Anh[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Tính từ[sửa]
foxy /ˈfɑːk.si/
- Như cáo; xảo quyệt, láu cá.
- Có màu nâu đậm.
- Có vết ố nâu (trang sách).
- Bị nấm đốm nâu (cây).
- Bị chua vì lên men (rượu... ).
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)

markdown:
# foxy
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adj-&action=edit§ion=T-1)] **foxy** [/ˈfɑːk.si/](/wiki/Wiktionary:IPA) [Như](/wiki/nh%C6%B0) [cáo](/wiki/c%C3%A1o); [xảo quyệt](/wiki/x%E1%BA%A3o_quy%E1%BB%87t), [láu cá](/wiki/l%C3%A1u_c%C3%A1). [Có](/wiki/c%C3%B3) [màu](/wiki/m%C3%A0u) [nâu](/wiki/n%C3%A2u) [đậm](/wiki/%C4%91%E1%BA%ADm). [Có](/wiki/c%C3%B3) [vết](/wiki/v%E1%BA%BFt)ố [nâu](/wiki/n%C3%A2u)(trang sách). [Bị](/wiki/b%E1%BB%8B) [nấm](/wiki/n%E1%BA%A5m) [đốm](/wiki/%C4%91%E1%BB%91m) [nâu](/wiki/n%C3%A2u)(cây). [Bị](/wiki/b%E1%BB%8B) [chua](/wiki/chua) [vì](/wiki/v%C3%AC) [lên men](/wiki/l%C3%AAn_men)(rượu... ).
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1055 hit (1), cp1053 frontend miss (0)


text:
shied
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Tiếng Anh
[
sửa
]
Động từ
[
sửa
]
shied
Quá khứ
và
phân từ
quá khứ của
shy
.
Chia động từ
[
sửa
]
shy
Dạng không chỉ ngôi
Động từ
nguyên mẫu
to
shy
Phân từ
hiện tại
shying
Phân từ
quá khứ
shied
Dạng chỉ ngôi
số
ít
nhiều
ngôi
thứ nhất
thứ hai
thứ ba
thứ nhất
thứ hai
thứ ba
Lối trình bày
I
you/thou¹
he/she/it/one
we
you/ye¹
they
Hiện tại
shy
shy
hoặc
shiest
¹
shies
hoặc
shieth
¹
shy
shy
shy
Quá khứ
shied
shied
hoặc
shiedst
¹
shied
shied
shied
shied
Tương lai
will
/
shall
²
shy
will/shall
shy
hoặc
wilt
/
shalt
¹
shy
will/shall
shy
will/shall
shy
will/shall
shy
will/shall
shy
Lối cầu khẩn
I
you/thou¹
he/she/it/one
we
you/ye¹
they
Hiện tại
shy
shy
hoặc
shiest
¹
shy
shy
shy
shy
Quá khứ
shied
shied
shied
shied
shied
shied
Tương lai
were
to
shy
hoặc
should
shy
were to
shy
hoặc should
shy
were to
shy
hoặc should
shy
were to
shy
hoặc should
shy
were to
shy
hoặc should
shy
were to
shy
hoặc should
shy
Lối mệnh lệnh
—
you/thou¹
—
we
you/ye¹
—
Hiện tại
—
shy
—
let’s
shy
shy
—
Cách chia động từ cổ.
Thường nói
will
; chỉ nói
shall
để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói
shall
và chỉ nói
will
để nhấn mạnh.
Lấy từ “
https://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=shied&oldid=1574549
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Động từ
Hình thức quá khứ
Phân từ quá khứ
Chia động từ
Động từ tiếng Anh
Chia động từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
Deutsch
English
Français
日本語
Malagasy
မြန်မာဘာသာ
Svenska
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 12:01 ngày 9 tháng 7 năm 2015.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

markdown:
# shied
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-verb-&action=edit§ion=T-1)] **shied**
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
shy
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|[shy](/wiki/shy) [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) [shying](/wiki/shying) [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) **shied** [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) [shy](/wiki/shy) [shy](/wiki/shy)hoặc [shiest](/w/index.php?title=shiest&action=edit&redlink=1)¹ [shies](/wiki/shies)hoặc [shieth](/w/index.php?title=shieth&action=edit&redlink=1)¹ [shy](/wiki/shy) [shy](/wiki/shy) [shy](/wiki/shy) **shied** **shied**hoặc [shiedst](/w/index.php?title=shiedst&action=edit&redlink=1)¹ **shied** **shied** **shied** **shied** [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² [shy](/wiki/shy) [shy](/wiki/shy)hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ [shy](/wiki/shy) [shy](/wiki/shy) [shy](/wiki/shy) [shy](/wiki/shy) [shy](/wiki/shy) [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) [shy](/wiki/shy) [shy](/wiki/shy)hoặc [shiest](/w/index.php?title=shiest&action=edit&redlink=1)¹ [shy](/wiki/shy) [shy](/wiki/shy) [shy](/wiki/shy) [shy](/wiki/shy) **shied** **shied** **shied** **shied** **shied** **shied** [were](/wiki/were)to [shy](/wiki/shy)hoặc [should](/wiki/should) [shy](/wiki/shy) [shy](/wiki/shy)hoặc should [shy](/wiki/shy) [shy](/wiki/shy)hoặc should [shy](/wiki/shy) [shy](/wiki/shy)hoặc should [shy](/wiki/shy) [shy](/wiki/shy)hoặc should [shy](/wiki/shy) [shy](/wiki/shy)hoặc should [shy](/wiki/shy) [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) [shy](/wiki/shy) [shy](/wiki/shy) [shy](/wiki/shy)
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.


text:
Tin Ngày
Bình Luận
Cộng Đồng
Hoa Kỳ
Hình Trong Ngày
Kinh Tế - Tài Chánh
Sức Khỏe
Thế Giới
Thư Sài Gòn
Tin Trong Ngày
Trước Thời Cuộc
Việt Nam
Tin Công Nghệ
Blogger
Tin Tuần
Đây đó
Địa Ốc
Gia Đình
Thông Báo Đặc Biệt
Nguời Việt Đất Mỹ
Thẩm Mỹ
Thiếu Nhi
Bé Viết Văn Việt
Chùm Ảnh Dự Thi 2007
Góc Ảnh Của Bé
Tranh Dự Thi 2007
Thơ Bé
Thông Tin - Đời Sống
Văn Học Nghệ Thuật
Xe Hơi
Cuối Tuần
Viết Về Nước Mỹ
VVNM 2015
VVNM 2014
VVNM 2013
VVNM 2012
VVNM 2011
VVNM 2010
VVNM 2009
VVNM 2008
VVNM 2007
VVNM 2006
VVNM 2005
VVNM 2004
VVNM 2003
VVNM 2002
VVNM 2001
VVNM 2000
Thông Báo VVNM
Danh Sách Tác Giả
Thế Giới Phone
WebLinks
Á Châu
Âm Nhạc - Giải Trí
Cá Nhân - Gia Đình
Chính Trị
Cơ sở thương mại
Cộng Đồng
Du Lịch
Hội Đoàn
Truyền thông
Tôn giáo
Tổng Hợp
Văn Học & Nghệ Thuật
Xã Hội - Đời Sống
Youtube Channel
Phim - Ảnh
Video Sinh Hoạt Cộng Đồng
Chuyên Mục
Ảnh Sinh Hoạt
Báo Xuân
Báo Xuân 2013
Chúc Mừng - Nhắn Tin
Chức Năng Web VB
Di Trú
Hội Nhập
Luật Pháp
Lưu Bút
Phân Ưu - Cáo Phó
Sách - Báo - Truyện
Tác Giả - Bạn Đọc
Lưu Trữ
30-4-1975
Ảnh Của Bạn
Bóng Đá Thế Giới 2010
Chuyện Việt Nam
Cờ Vàng
Bạn & Thuế
Bầu Cử
Gia Chánh
Hí Họa
Hội Đoàn
Kinh Doanh
Lược Sử
Nhà Trần Khởi Nghiệp
Nhạc cổ điển
Phong Thủy
Sổ Tay
Sự Thật Tết Mậu Thân 68
Tiểu thuyết
Tâm Linh
Cố Đại Lão Hòa Thượng Thích Mãn Giác
Tham Khảo
Thể thao
Trang Thơ
Trang Văn
Tử Vi 2007
Úc Châu
Văn Hóa
Việt Báo Trẻ
Võ Thuật
Xã Hội
Thời Sự Nóng Bỏng
Thương Mại
Truyện Đọc
UB Xây Dựng
Video Test
Hôm nay,
Trang nhất
WebLinks
Diễn Đàn
Rao Vặt
Liên Lạc
Kênh RSS
Tin Ngày
Bình Luận
Cộng Đồng
Hoa Kỳ
Hình Trong Ngày
Kinh Tế - Tài Chánh
Sức Khỏe
Thế Giới
Thư Sài Gòn
Tin Trong Ngày
Trước Thời Cuộc
Việt Nam
Tin Công Nghệ
Blogger
Tin Tuần
Đây đó
Địa Ốc
Gia Đình
Thông Báo Đặc Biệt
Nguời Việt Đất Mỹ
Thẩm Mỹ
Thiếu Nhi
Bé Viết Văn Việt
Chùm Ảnh Dự Thi 2007
Góc Ảnh Của Bé
Tranh Dự Thi 2007
Thơ Bé
Thông Tin - Đời Sống
Văn Học Nghệ Thuật
Xe Hơi
Cuối Tuần
Viết Về Nước Mỹ
VVNM 2015
VVNM 2014
VVNM 2013
VVNM 2012
VVNM 2011
VVNM 2010
VVNM 2009
VVNM 2008
VVNM 2007
VVNM 2006
VVNM 2005
VVNM 2004
VVNM 2003
VVNM 2002
VVNM 2001
VVNM 2000
Thông Báo VVNM
Danh Sách Tác Giả
Thế Giới Phone
WebLinks
Á Châu
Âm Nhạc - Giải Trí
Cá Nhân - Gia Đình
Chính Trị
Cơ sở thương mại
Cộng Đồng
Du Lịch
Hội Đoàn
Truyền thông
Tôn giáo
Tổng Hợp
Văn Học & Nghệ Thuật
Xã Hội - Đời Sống
Youtube Channel
Phim - Ảnh
Video Sinh Hoạt Cộng Đồng
Chuyên Mục
Ảnh Sinh Hoạt
Báo Xuân
Báo Xuân 2013
Chúc Mừng - Nhắn Tin
Chức Năng Web VB
Di Trú
Hội Nhập
Luật Pháp
Lưu Bút
Phân Ưu - Cáo Phó
Sách - Báo - Truyện
Tác Giả - Bạn Đọc
Lưu Trữ
30-4-1975
Ảnh Của Bạn
Bóng Đá Thế Giới 2010
Chuyện Việt Nam
Cờ Vàng
Bạn & Thuế
Bầu Cử
Gia Chánh
Hí Họa
Hội Đoàn
Kinh Doanh
Lược Sử
Nhà Trần Khởi Nghiệp
Nhạc cổ điển
Phong Thủy
Sổ Tay
Sự Thật Tết Mậu Thân 68
Tiểu thuyết
Tâm Linh
Cố Đại Lão Hòa Thượng Thích Mãn Giác
Tham Khảo
Thể thao
Trang Thơ
Trang Văn
Tử Vi 2007
Úc Châu
Văn Hóa
Việt Báo Trẻ
Võ Thuật
Xã Hội
Thời Sự Nóng Bỏng
Thương Mại
Truyện Đọc
UB Xây Dựng
Video Test
Biển Đông: Vụ Philippines kiện Trung Quốc
Những lời chia sẻ của Đức Giám Mục Giáo phận Kontum tại Chicago ngày 28 và 29/07/2015
Phim Ra Rạp: Lễ Là Tảo Mộ Hội Là Đạp Thanh
Biển Đông Dậy Sóng, Cửu Long Cạn Dòng
Nắng Chiều
Trung Quốc Vùng Lên
Trùng Tu Hay Hủy Hoại?
Tuần Báo “The Economist” số ngày 25-31/7/2015: Về Cuộc Tranh Chấp Hiện Nay Trên Biển Đông Và Biển Nhật Bản
Đại Sứ Phạm Duy Khiêm Với Chuyện Thảm Sát Tết Mậu Thân Ở Huế
Hội Nhập
|
Ghi Danh
Tên thành viên
Mật mã
Quên mật mã ?
|
Ghi danh
Trang nhà
›
Tin Ngày
›
Thế Giới
Tạo bài viết
1
2
3
4
5
6
7
Trang sau
Trang cuối
TQ Cấm Phi Cơ Lào Bay Qua Vùng Nhận Dạng Phòng Không Ở Biển Hoa Đông
29/07/2015
(Xem: 389)
Bản tin RFI viết rằng, “Một máy bay của Lao Airlines trên đường từ Hàn Quốc về Vientiane, khi đi qua vùng biển Hoa Đông,
Cần Sa Làm Xương Mau Lành
29/07/2015
(Xem: 293)
Một cuộc nghiên cứu thực hiện bởi các nhà khoa học Israel cho thấy rằng một hợp chất trong cây cần sa giúp lành các chỗ xương nứt.
Đài Loan: Nhân Sự Vẫn Thiếu
29/07/2015
(Xem: 136)
TAIPEI, Đài Loan – Hơn 50% công ty tại Đài Loan đã kinh nghiệm tình hình thiếu nhân viên tài năng, và trong các thành phần,
TQ: Giá Cổ Phiếu Tiếp Tục Mất Nhiều Nhất 8 Năm
29/07/2015
(Xem: 335)
Chỉ số Shanghai Composite mất thêm 1.7% sau khi giảm 8.5% hôm Thứ Hai, là nhiều nhất 8 năm.
Mã Lai: Bộ Trưởng Tư Pháp Abdul Ghani Patail Bị Cách Chức
29/07/2015
(Xem: 76)
Tài liệu mật thẩm lậu cho thấy hàng trăm triệu MK từ Quỹ đầu tư nhà nước (IMDB đuợc chuyên vào trương mục cá nhân của ông Razak.
Afghan: Taleban Chiếm 1 Quận Tại Miền Bắc
29/07/2015
(Xem: 57)
Bạo động leo thang khắp nước từ đầu năm, sau khi liên quân bình định triệt thoái, chỉ để lại khoảng 12,000 binh sĩ làm việc huấn luyện và cố vấn.
Syria: 4 Năm Nội Chiến Thiệt Hại 200,000 Quân; Assad: Binh Lực Thấm Mệt, Cần Tái Phối Trí
29/07/2015
(Xem: 90)
DAMASCUS - Trong 1 phát biểu thẳng thắn trực tiếp truyền hình lần đầu tiên, lãnh đạo của Damascus công nhận tái phối trí chiến luợc mọi mặt là cần thiết tại bất cứ khu vực nào cần,
Jordan: Kết Án Tù 16 Người Tuyển Mộ Giúp Cho Hamas
29/07/2015
(Xem: 32)
AMMAN - 16 công dân Jordan bị dưa ta toà án về tội tuyển mộ giúp tổ chức vũ trang Hamas.
Libya: Con Trai Gadhafy Bị Án Tử Hình Vì Tội Ác Chiến Tranh
29/07/2015
(Xem: 77)
Trên 30 thuộc hạ thân tín của Gadhafy bị xét xử về hành động đàn áp biểu tình trong thời gian nổi dậy.
Các Hãng Quân Sự Tư Nhân Nga Đưa Lính Vào Ukraine
29/07/2015
(Xem: 173)
MOSCOW - Từ ngày xung đột bắt đầu tại miền đông Ukraine gây ra do can thiệp quân sự từ Nga, Kiev và phuơng tây tố cáo Moscow công khai xâm lấn
1
2
3
4
5
6
7
Trang sau
Trang cuối
Tin Ngày
Bình Luận
Cộng Đồng
Hoa Kỳ
Hình Trong Ngày
Kinh Tế - Tài Chánh
Sức Khỏe
Thế Giới
Thư Sài Gòn
Tin Trong Ngày
Trước Thời Cuộc
Việt Nam
Tin Công Nghệ
Blogger
Chọn ngày
Bình luận
Biển Đông: Vụ Philippines kiện Trung Quốc
Trung Quốc Vùng Lên
Trùng Tu Hay Hủy Hoại?
Tin công nghệ
Samsung Công Bố Cảm Biến Ảnh Siêu Mỏng Mới Dành Cho Smartphone
Trong bối cảnh các sản phẩm smartphone mới ngày càng mỏng và nhẹ, các thành phần bên trong thiết bị cũng sẽ phải được phát triển để có thể tương thích.
Qualcomm Tuyên Bố Đã Phát Triển Được Công Nghệ Sạc Không Dây Cho Thiết Bị Vỏ Kim Loại
Các điện thoại tốt nhất ngày nay thường được trang bị thân và khung viền kim loại. Điều này đặt ra một vấn đề khó khăn cho công nghệ sạc pin không dây.
Facebook Đang Thử Nghiệm Các Thẻ Từ Khóa Mới Trong Tiểu Sử Giống Như Linkedln
Việc cho phép bạn bè thêm các thẻ vào tiểu sử người dùng sẽ cần được sự chấp thuận của họ, trước khi các thẻ mới được công khai.
10 Sản Phẩm Mới Của Apple Được Kỳ Vọng Ra Mắt Trong Năm 2015
Hiện tại là khoảng thời gian nữa năm 2015, có nghĩa là vẫn còn nhiều thời gian cho Apple ra mắt nhiều sản phẩm mới trên thị trường trong suốt mùa lễ.
Motorola Ra Mắt Bộ 3 Smartphone Mới: Moto G, Moto X Play, Và Moto X Style
Tại sự kiện trong tháng 07/2015, Motorola đã lần lượt ra mắt 3 chiếc smartphone thế hệ mới, thuộc cả dòng cao cấp, phân khúc tầm trung và giá rẻ.
LG G Flex 3 Có Thể Sẽ Xuất Hiện Trong Năm 2015?
Tháng 07/2015, trang GSMArena đã đưa tin, trong năm 2015, LG sẽ tiếp tục ra mắt phiên bản kế nhiệm của G Flex 2, là chiếc G Flex 3 với bộ khung kim loại cứng cáp hơn.
Doanh Số Bán Máy Ảnh Sụt Giảm, Canon Phải Cắt Giảm Triển Vọng Lợi Nhuận
Công ty Nhật Bản – Canon Inc đã cắt giảm triển vọng lợi nhuận của năm 2015 và cho biết giảm 16% lợi nhuận hàng quý, vì người tiêu dùng ngày càng có thói quen chụp ảnh bằng smartphone,
Cảnh Báo: Lỗi Nghiêm Trọng Khiến 95% Thiết Bị Android Có Nguy Cơ Bị Tấn Công Bằng Một Tin Nhắn
Các chuyên gia nghiên cứu bảo mật đã phát hiện ra một lỗi bảo mật trên Android, khiến đến 95% các thiết bị Android có nguy cơ bị tấn công.
Copyright © 2015
vietbao.com
All rights reserved

Cache-Control: no-cache

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Content-Encoding: deflate

Vary: Accept-Encoding, User-Agent

Set-Cookie: fn.gzip=2; expires=Wed, 30-Jul-2025 06:07:50 GMT; path=/


text:
F. Engels
Nguồn gốc của gia đình
IX
DÃ MAN VÀ VĂN MINHTa đã nghiên cứu sự tan rã của tổ chức thị tộc trong ba ví dụ lớn riêng biệt: người Hi Lạp, người La Mã, và người Germania. Để kết thúc, ta sẽ xem xét các điều kiện kinh tế chung đã phá hoại tổ chức thị tộc ngay từ giai đoạn cao của thời dã man, và đã hoàn toàn thủ tiêu nó ở buổi đầu của thời văn minh. Ở đây, ta sẽ cần bộ Tư bản của Marx không kém gì cuốn sách của Morgan.
Từ khi thời văn minh đến, sự tăng thêm của cải đã diễn ra rất mạnh mẽ, các hình thức của chúng thì quá là đa dạng, việc sử dụng chúng thì hết sức rộng rãi, và việc quản lí chúng, vì lợi ích của những kẻ hữu sản, thì cực kì khéo léo; nên đối với nhân dân, chúng đã trở thành một lực lượng không thể khống chế nổi. Trí tuệ của con người đang đứng hoang mang, bỡ ngỡ; trước những cái do chính mình tạo ra. Nhưng, cũng sẽ có một ngày, mà lí trí của con người đủ mạnh để chi phối của cải, và chi phối quan hệ của Nhà nước với cái tài sản mà nó đang bảo hộ; cũng như qui định những giới hạn về quyền lợi, và cả những nghĩa vụ của người hữu sản. Lợi ích của xã hội là tối cao so với lợi ích của cá nhân, và phải tạo ra những mối quan hệ công bằng và hòa hợp giữa chúng. Nếu như sự tiến bộ vẫn là qui luật của tương lai, cũng như nó từng là qui luật của quá khứ; thì việc đơn thuần tìm kiếm của cải sẽ không phải là mục đích cuối cùng của loài người. Quãng thời gian đã qua, kể từ khi thời văn minh bắt đầu, chỉ là một mẩu nhỏ trong khoảng thời gian tồn tại đã qua, và cũng chỉ là một mẩu nhỏ trong khoảng thời gian tồn tại sắp tới của nhân loại. Sự tan biến của cái hình thái hoạt động lịch sử, với mục đích cuối cùng duy nhất là làm giàu ấy, đang đe dọa tiêu diệt cả xã hội; vì bản thân hoạt động đó đã chứa đựng những yếu tố khiến nó phải tự hủy diệt mình. Dân chủ trong việc quản lí, hữu ái trong xã hội, bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ, phổ biến giáo dục; chúng báo hiệu cái giai đoạn cao hơn sắp tới của xã hội, mà kinh nghiệm, lí trí và khoa học đang không ngừng vươn tới. Đó sẽ là sự phục sinh dưới hình thức cao hơn, của tự do - bình đẳng - bác ái có ở các thị tộc cổ đại (Xã hội Cổ đại, tr. 552)
1* Đặc biệt ở vùng bờ biển Tây Bắc châu Mĩ (xem Bancroft*). Ở người Haida sống trên quần đảo Hoàng hậu Charlotte, có những hộ gồm 700 người sống vào cùng một nhà. Ở người Nootka, nhiều bộ lạc sống hết thảy vào một nhà.
2* Số nô lệ ở Athens, xin xem ở cuối phần Sự hình thành Nhà nước Athens*. Ở Corinth vào thời kì cực thịnh, có tất cả 460.000 nô lệ; ở Aegina có 470.000 nô lệ. Với cả hai trường hợp, số nô lệ đều gấp 10 lần số công dân tự do.
3* Sử gia đầu tiên đã có một quan niệm - ít ra là gần đúng - về thị tộc chính là Niebuhr, ấy là vì ông có biết tới các thị tộc ở Dithmarschen; nhưng các sai lầm của ông cũng trực tiếp từ đó mà ra.
4* Quyển Hệ thống những quyền đã có được của Lassalle, ở phần hai, chủ yếu xoay quanh luận điểm rằng chế độ di chúc ở La Mã cũng cổ xưa như bản thân La Mã, rằng trong lịch sử La Mã, không bao giờ có một thời kì nào mà lại không có chế độ di chúc; rằng đúng ra thì chế độ di chúc đã có từ thời trước La Mã, bắt nguồn từ sự thờ cúng người chết. Lassalle, với tư cách một người trung thành với phái Hegel cũ, cho là các qui chuẩn pháp lí của La Mã không bắt nguồn từ các điều kiện xã hội của người La Mã, mà là từ khái niệm tư biện của ý chí; điều đó dẫn tới cái nhận định hoàn toàn phi lịch sử nói trên. Điều này không có gì lạ, khi mà trong cuốn sách đó, do cũng dựa trên khái niệm tư biện ấy, tác giả đã đi tới kết luận rằng: trong chế độ thừa kế của người La Mã, việc chuyển giao tài sản hoàn toàn là thứ yếu mà thôi. Lassalle không những tin vào những ảo tưởng của các nhà luật học La Mã, nhất là những người thuộc thời kì đầu; mà ông ta còn vượt qua họ nữa.
5* Lúc đầu, tôi định đặt sự phê phán xuất sắc về thời văn minh - nằm rải rác trong các tác phẩm - của Charles Fourier bên cạnh sự phê phán của Morgan và của chính tôi. Không may, tôi không có thời gian. Tôi sẽ chỉ nhận định rằng: Fourier đã coi hôn nhân cá thể và tư hữu ruộng đất là những đặc trưng chính của thời văn minh, và ông gọi thời văn minh là cuộc chiến của người giàu chống lại người nghèo. Ta cũng thấy trong tác phẩm của ông có một nhận xét sâu sắc rằng: trong tất cả các xã hội không hoàn thiện, và bị xâu xé bởi các mâu thuẫn; thì gia đình riêng rẽ (les familles incohérentes) đều là các đơn vị kinh tế.
1 Ở bản in năm 1884, đoạn "sở hữu riêng rẽ" được ghi là "sở hữu tư nhân".
2 Tiếng Pháp theo đúng nguyên bản, nghĩa là Chính anh đã muốn thế, George Dandin! (Molière, George Dandin; hồi I, cảnh 9).
3 Ở bản in năm 1884, đoạn "sức người" được ghi là "sức lao động của con người".

markdown:
[F. Engels](../../index.htm)
[Nguồn gốc của gia đình](index.htm)
**IX**
Ta đã nghiên cứu sự tan rã của tổ chức thị tộc trong
ba ví dụ lớn riêng biệt: người Hi Lạp, người La Mã, và người Germania. Để kết
thúc, ta sẽ xem xét các điều kiện kinh tế chung đã phá hoại tổ chức thị tộc
ngay từ giai đoạn cao của thời dã man, và đã hoàn toàn thủ tiêu nó ở buổi đầu
của thời văn minh. Ở đây, ta sẽ cần bộ Tư bản của Marx không kém gì cuốn sách
của Morgan.
**DÃ MAN VÀ VĂN MINH**
Từ khi thời văn minh đến, sự tăng thêm của cải đã
diễn ra rất mạnh mẽ, các hình thức của chúng thì quá là đa dạng, việc sử dụng
chúng thì hết sức rộng rãi, và việc quản lí chúng, vì lợi ích của những kẻ hữu
sản, thì cực kì khéo léo; nên đối với nhân dân, chúng đã
*trở thành một lực
lượng không thể khống chế nổi. Trí tuệ của con người đang đứng hoang mang, bỡ
ngỡ; trước những cái do chính mình tạo ra.* Nhưng, cũng sẽ có một ngày, mà lí
trí của con người đủ mạnh để chi phối của cải, và chi phối quan hệ của Nhà nước
với cái tài sản mà nó đang bảo hộ; cũng như qui định những giới hạn về quyền
lợi, và cả những nghĩa vụ của người hữu sản. Lợi ích của xã hội là tối cao so
với lợi ích của cá nhân, và phải tạo ra những mối quan hệ công bằng và hòa hợp
giữa chúng. Nếu như sự tiến bộ vẫn là qui luật của tương lai, cũng như nó từng
là qui luật của quá khứ; thì việc đơn thuần tìm kiếm của cải sẽ không phải là
mục đích cuối cùng của loài người. Quãng thời gian đã qua, kể từ khi thời văn minh
bắt đầu, chỉ là một mẩu nhỏ trong khoảng thời gian tồn tại đã qua, và cũng chỉ
là một mẩu nhỏ trong khoảng thời gian tồn tại sắp tới của nhân loại. Sự tan
biến của cái hình thái hoạt động lịch sử, với mục đích cuối cùng duy nhất là
làm giàu ấy, đang đe dọa tiêu diệt cả xã hội; vì bản thân hoạt động đó đã chứa đựng những yếu tố khiến nó phải tự hủy diệt
mình. Dân chủ trong việc quản lí, hữu ái trong xã hội, bình đẳng về quyền lợi
và nghĩa vụ, phổ biến giáo dục; chúng báo hiệu cái giai đoạn cao hơn sắp tới
của xã hội, mà kinh nghiệm, lí trí và khoa học đang không ngừng vươn tới. *Đó sẽ
là sự phục sinh dưới hình thức cao hơn, của tự do - bình đẳng - bác ái có ở các
thị tộc cổ đại* (Xã hội Cổ đại, tr. 552) [1*](#_ftnref1) Đặc biệt ở vùng bờ biển Tây Bắc châu Mĩ (xem
Bancroft [). Ở người Haida sống trên quần đảo Hoàng hậu Charlotte, có những hộ
gồm 700 người sống vào cùng một nhà. Ở người Nootka, nhiều bộ lạc sống hết thảy
vào một nhà. *](phan_3.htm#6z) [2*](#_ftnref2) Số nô lệ ở Athens, xin xem ở cuối phần Sự hình
thành Nhà nước Athens [. Ở Corinth vào thời kì cực thịnh, có tất cả 460.000 nô
lệ; ở Aegina có 470.000 nô lệ. Với cả
hai trường hợp, số nô lệ đều gấp 10 lần số công
dân tự do. *](phan_6.htm) [3*](#_ftnref3) Sử gia đầu tiên đã có một quan niệm - ít ra là
gần đúng - về thị tộc chính là Niebuhr, ấy là vì ông có biết tới các thị tộc ở
Dithmarschen; nhưng các sai lầm của ông cũng trực tiếp từ đó mà ra. [4*](#_ftnref4) Quyển Hệ thống những quyền đã có được của
Lassalle, ở phần hai, chủ yếu xoay quanh luận điểm rằng chế độ di chúc ở La Mã
cũng cổ xưa như bản thân La Mã, rằng trong lịch sử La Mã, không bao giờ có một
thời kì nào mà lại không có chế độ di chúc; rằng đúng ra thì chế độ di chúc đã
có từ thời trước La Mã, bắt nguồn từ sự thờ cúng người chết. Lassalle, với tư
cách một người trung thành với phái Hegel cũ, cho là các qui chuẩn pháp lí của
La Mã không bắt nguồn từ các điều kiện xã hội của người La Mã, mà là từ khái
niệm tư biện của ý chí; điều đó dẫn tới cái nhận định hoàn toàn phi lịch sử
nói trên. Điều này không có gì lạ, khi mà trong cuốn sách đó, do cũng dựa trên
khái niệm tư biện ấy, tác giả đã đi tới kết luận rằng: trong chế độ thừa kế của
người La Mã, việc chuyển giao tài sản hoàn toàn là thứ yếu mà thôi. Lassalle không những tin vào những ảo tưởng của
các nhà luật học La Mã, nhất là những người thuộc thời kì đầu; mà ông ta còn
vượt qua họ nữa. [5*](#_ftnref5) Lúc đầu, tôi định đặt sự phê phán xuất sắc về
thời văn minh - nằm rải rác trong các tác phẩm - của Charles Fourier bên cạnh
sự phê phán của Morgan và của chính tôi. Không may, tôi không có thời gian. Tôi
sẽ chỉ nhận định rằng: Fourier đã coi hôn nhân cá thể và tư hữu ruộng đất là
những đặc trưng chính của thời văn minh, và ông gọi thời văn minh là cuộc chiến
của người giàu chống lại người nghèo. Ta cũng thấy trong tác phẩm của ông có
một nhận xét sâu sắc rằng: trong tất cả các xã hội không hoàn thiện, và bị xâu
xé bởi các mâu thuẫn; thì gia đình riêng rẽ (les familles incohérentes) đều là
các đơn vị kinh tế. [1](#1y) Ở bản in năm 1884, đoạn "sở hữu riêng rẽ" được ghi là "sở hữu tư nhân". [2](#2y) Tiếng Pháp theo đúng nguyên bản, nghĩa là Chính anh
đã muốn thế, George Dandin! (Molière, George Dandin; hồi I, cảnh 9). [3](#3y) Ở bản in năm 1884, đoạn "sức người" được ghi là "sức lao động của con người".

Server: Apache

X-Frame-Options: sameorigin

Content-Type: text/html


text:
- Hoạt động lần cuối:
- 30/7/15 at 12:31
- Tham gia:
- 11/11/09
- Bài viết:
- 1,638
- Được thích:
- 207
- Điểm thưởng:
- 63
- Giới tính:
- Nam
- Sinh nhật:
- Tháng 11 29
- Trang chủ:
- http://facebook.com/tbonsvn
- Địa điểm:
- TP HCM
- Nghề nghiệp:
- Làm Đĩa, Làm đĩa , scan bìa
maimaibenbo
Thành viên, Nam, from TP HCM
- maimaibenbo lần cuối xem:
- [On Tapatalk]Viewing thread BẢNG PHONG THẦN CYDIA 8.0 > 8.1.2 > 8.1.3 > 8.3, 8.4 ( Update: 14/7/2015), 30/7/15 at 12:31
-
- Đang tải...
- Đang tải...
-
Giới thiệu
- Giới tính:
- Nam
- Sinh nhật:
- Tháng 11 29
- Trang chủ:
- http://facebook.com/tbonsvn
- Địa điểm:
- TP HCM
- Nghề nghiệp:
- Làm Đĩa, Làm đĩa , scan bìa
Tương tác
- Yahoo! Messenger:
- anhbo_yesterdaynow
Chữ kýMy facebook FacBook.Com/TBoNsVn
Anh Bo is No.1

markdown:
![ maimaibenbo](https://photo.tinhte.vn/store/avatars/l/373/373607.jpg?1423052659)
- Hoạt động lần cuối:
- 30/7/15 at 12:31
- Tham gia:
- 11/11/09
- Bài viết:
- 1,638
- Được thích:
- 207
- Điểm thưởng:
[63](members/maimaibenbo.373607/trophies)
- Giới tính:
- Nam
- Sinh nhật:
- Tháng 11 29
- Trang chủ:
[http://facebook.com/tbonsvn](http://facebook.com/tbonsvn)
- Địa điểm:
[TP HCM](misc/location-info?location=TP+HCM)
- Nghề nghiệp:
- Làm Đĩa, Làm đĩa , scan bìa
# maimaibenbo
Thành viên, Nam, from
[TP HCM](misc/location-info?location=TP+HCM)
- maimaibenbo lần cuối xem:
-
[On Tapatalk]Viewing thread
*, 30/7/15 at 12:31* [BẢNG PHONG THẦN CYDIA 8.0 > 8.1.2 > 8.1.3 > 8.3, 8.4 ( Update: 14/7/2015)](threads/bang-phong-than-cydia-8-0-8-1-2-8-1-3-8-3-8-4-update-14-7-2015.2231474/)
-
- Đang tải...
- Đang tải...
-
### Giới thiệu
- Giới tính:
- Nam
- Sinh nhật:
- Tháng 11 29
- Trang chủ:
[http://facebook.com/tbonsvn](http://facebook.com/tbonsvn)
- Địa điểm:
[TP HCM](misc/location-info?location=TP+HCM)
- Nghề nghiệp:
- Làm Đĩa, Làm đĩa , scan bìa
### Tương tác
- Yahoo! Messenger:
- anhbo_yesterdaynow
### Chữ kýMy facebook FacBook.Com/TBoNsVn
Anh Bo is No.1

WARC-Truncated: length

Server: cloudflare-nginx

Set-Cookie: xf_session=4371e2505f059bfaf8c3085617fc5420; path=/; secure; httponly

Cache-Control: private, max-age=0

Vary: User-Agent

X-Frame-Options: SAMEORIGIN


text:
Multitasking Gesture không được kích hoạt sẵn trong iOS 4.3
Thảo luận trong '[iOS] Phần mềm' bắt đầu bởi vuhai6, 20/1/11. Trả lời: 42, Xem: 12433.
Trang 1 / 3
Trang 1 / 3
Thảo luận trong '[iOS] Phần mềm' bắt đầu bởi vuhai6, 20/1/11. Trả lời: 42, Xem: 12433.

markdown:
# Multitasking Gesture không được kích hoạt sẵn trong iOS 4.3
Thảo luận trong '
[[iOS] Phần mềm](forums/ios-phan-mem.165/)' bắt đầu bởi [vuhai6](members/vuhai6.46/), [20/1/11](threads/multitasking-gesture-khong-duoc-kich-hoat-san-trong-ios-4-3.576970/).
Trả lời: 42, Xem: 12433.
Trang 1 / 3
Trang 1 / 3
Thảo luận trong '
[[iOS] Phần mềm](forums/ios-phan-mem.165/)' bắt đầu bởi [vuhai6](members/vuhai6.46/), [20/1/11](threads/multitasking-gesture-khong-duoc-kich-hoat-san-trong-ios-4-3.576970/).
Trả lời: 42, Xem: 12433.

Set-Cookie: xf_session=0961c9fd3a6038b6d41e746463059c51; path=/; secure; httponly