text:
CNM365. Chào ngày mới 23 tháng 9. Wikipedia Ngày này năm xưa. Ngày thu phân. Năm 1945 – Quân Pháp khai hỏa nhằm chiếm quyền kiểm soát Sài Gòn với sự giúp đỡ của quân Anh, Nam Bộ kháng chiến bùng nổ (Hình một góc công viên 23 tháng 9 ở TP. Hồ Chí Minh). Năm 1846 – Sao Hải Vương là hành tinh thứ tám và xa nhất tính từ Mặt Trời trong Hệ Mặt Trời được nhà thiên văn học Johann Gottfried Galle phát hiện, dùng các dự đoán của nhà toán học Urbain Le Verrier. Sao Hải Vương có khối lượng gấp 17 lần khối lượng của Trái Đất. Nó quay trên quỹ đạo quanh Mặt Trời ở khoảng cách bằng khoảng 30 lần khoảng cách Trái Đất – Mặt Trời.
23 tháng 9
Ngày 23 tháng 9 là ngày thứ 266 (267 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Tính đến hôm nay, còn 99 ngày trong năm.
23 tháng 9 là ngày Thu phân ở Bắc Bán cầu: ngày giữa mùa thu ở các nước nhiệt đới, ngày bắt đầu mùa thu ở các nước ôn đới. Còn ở Nam Bán cầu, đây là ngày Xuân phân.
Mục lục
Sự kiện
- 1846 – Dùng các dự đoán của nhà toán học Urbain Le Verrier, nhà thiên văn học Johann Gottfried Galle phát hiện ra sao Hải Vương.
- 1875 – Billy the Kid bị cảnh sát bắt lần đầu tiên với tội ăn cắp, bắt đầu sự nghiệp tay súng ngoài vòng pháp luật nổi tiếng ở vùng biên cương Hoa Kỳ.
- 1889 – Yamauchi Fusajirō sáng lập Nintendo ở Kyoto, Nhật Bản, để sản xuất và bán lá bài hanafuda.
- 1945 – Quân Pháp khai hỏa nhằm chiếm quyền kiểm soát Sài Gòn với sự giúp đỡ của quân Anh, Nam Bộ kháng chiến bùng nổ.
- 2002 – Phiên bản công cộng đầu tiên của trình duyệt web Mozilla Firefox (“Phoenix 0.1”) được phát hành.
Sinh
- 1451 – Francesco Di Giorgio di Martino, kiến trúc sư và nhà điêu khắc người Italia (s. 1439)
Mất
- 1996 – Fujiko F. Fujio (Hiroshi Fujimoto) một tác giả tranh truyện Nhật Bản, cũng là người sáng tác các tập truyện Doraemon.
Những ngày lễ và kỉ niệm
Tham khảo
Lich Vạn Niên ngày 23 tháng 9 năm 2015
Muốn uốn cây cong cho thẳng lại, ta uốn cong nó theo chiều ngược lại.Montaigne
Thu phân
Tiết Thu phân, theo lịch Trung Quốc cổ đại, là tiết khí có khởi đầu bằng điểm giữa của mùa thu, nó là một trong hai mươi tư tiết khí trong nông lịch. Theo định nghĩa này, thời điểm bắt đầu của nó trùng với điểm thu phân (tiếng Anh: Autumnal equinox) tại Bắc bán cầu của khoa học phương Tây. Tuy nhiên, theo quan điểm của khoa học phương Tây thì nó là điểm bắt đầu của mùa thu tại Bắc bán cầu, thời điểm mà Mặt Trời xuất hiện trên “thiên xích đạo” (Mặt Trời ở gần xích đạo nhất) và bắt đầu đi xuống hướng nam. Về mặt thời gian, thu phân bắt đầu vào khoảng 22 tháng 9 đến 24 tháng 9.
Theo quy ước, tiết thu phân là khoảng thời gian bắt đầu từ khoảng ngày 23 hay 24 tháng 9 khi kết thúc tiết bạch lộ và kết thúc vào khoảng ngày 8 hay 9 tháng 10 trong lịch Gregory theo các múi giờ Đông Á khi tiết hàn lộ bắt đầu.
Theo thuật ngữ thiên văn học phương Tây, đó là thời điểm có liên quan đến vị trí của hành tinh trên quỹ đạo quanh Mặt Trời. Nó là lúc kinh độ Mặt Trời bằng 180 độ.
Ở Nam bán cầu thì thời điểm đó lại là điểm diễn ra điểm xuân phân (Vernal equinox) tại bán cầu này.
Mục lục
Chuyển động của Mặt Trời
Tại điểm Thu phân, người quan sát sẽ thấy Mặt Trời khi đó mọc “chính xác” ở phía Đông và lặn “chính xác” ở phía Tây.
Có thể nói nôm na là thu phân là thời điểm mà trước và sau đó khoảng ba tháng Mặt Trời có xu hướng mỗi ngày mọc và lặn nhích dần về phía nam.
Lễ hội
Đối với Việt Nam thì ngày này không có gì đặc biệt lắm. Tuy nhiên đối với một số quốc gia trên thế giới thì đây là một ngày hội.
Lễ hội Mabon của đạo Wicca được tổ chức vào ngày này, đây là một trong tám lễ hội Sabbat của những người theo đạo đa thần giáo kiểu mới (neopagan) này.
Tại Nhật Bản ngày Thu phân (秋分の日) là ngày lễ chính thức của quốc gia này để mọi người đi tảo mộ và đoàn tụ gia đình.
Xem thêm
- Điểm chí (bao gồm điểm đông chí và điểm hạ chí)
- Điểm phân (bao gồm điểm xuân phân và điểm thu phân)
- Các mùa trong năm
- Lịch Trung Quốc
- Tiết khí
Tham khảo
Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh
Thành phố Hồ Chí Minh là tên gọi chính thức từ tháng 7 năm 1976 khi được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đổi tên từ Sài Gòn. Hiện nay tên gọi Sài Gòn vẫn được nhắc đến như tên bán chính thức của thành phố này.
Mục lục
- 1 Những ghi chép đầu tiên về tên gọi Sài Gòn
- 2 Các giả thuyết về nguồn gốc tên gọi Sài Gòn
- 3 Lịch sử thiết lập hành chính
- 4 Dân cư
- 5 Một số sự kiện lịch sử của thành phố Hồ Chí Minh
- 6 Hình ảnh Sài Gòn cổ xưa
- 7 Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh trong văn hóa
- 8 Xem thêm
- 9 Chú thích
- 10 Liên kết ngoài
Những ghi chép đầu tiên về tên gọi Sài Gòn
Địa danh Sài Gòn trên 300 năm và từng được dùng để chỉ một khu vực với diện tích khoảng 1 km² (Chợ Sài Gòn) có đông người Hoa sinh sống trong thế kỷ thứ 18. Địa bàn đó gần tương ứng với khu Chợ Lớn ngày nay.
Năm 1747, theo danh mục các họ đạo trong Launay, Histoire de la Mission Cochinchine, có ghi chép “Rai Gon Thong” (Sài Gòn Thượng) và “Rai Gon Hạ” (Sài Gòn Hạ).
Theo Phủ Biên Tạp Lục của Lê Quý Đôn viết năm 1776, năm 1674 Thống suất Nguyễn Dương Lâm vâng lệnh chúa Nguyễn đánh Cao Miên và phá vỡ “Lũy Sài Gòn” (theo Hán Nho viết là “Sài Côn”). Đây là lần đầu tiên chữ “Sài Gòn” xuất hiện trong tài liệu Việt Nam. Vì thiếu chữ viết nên chữ Hán “Côn” được dùng thế cho “Gòn”. Nếu đọc theo Nôm là “Gòn”, còn không biết đó là Nôm mà đọc theo chữ Hán thì là “Côn”.
Sau đó danh xưng Sài Gòn được dùng để chỉ các khu vực nằm trong lũy Lão Cầm (năm 1700), lũy Hoa Phong (năm 1731) và lũy Bán Bích (năm 1772), chỉ với diện tích 5 km².
Ngày 11 tháng 4 năm 1861, sau khi chiếm được thành Gia Định, Phó Đô đốc Léonard Charner ra nghị định xác định địa giới thành phố Sài Gòn (tiếng Pháp: Ville de Saigon) bao gồm cả vùng Sài Gòn và Bến Nghé. Đến ngày 3 tháng 10 năm 1865, quyền thống đốc Nam Kỳ, chuẩn đô đốc Pierre Roze đã ký nghị định quy định lại diện tích của thành phố Sài Gòn chỉ còn 3km2 tại khu Bến Nghé cũ, đồng thời cũng quy định thành phố Chợ Lớn (tiếng Pháp: Ville de Cholon) tại khu vực Sài Gòn cũ. Từ đó tên gọi Sài Gòn chính thức dùng để chỉ vùng đất Bến Nghé, và tên Chợ Lớn để chỉ vùng Sài Gòn cũ. Sau năm 1956, tên gọi Sài Gòn được dùng chung để chỉ cả 2 vùng đất này.[1]
Các giả thuyết về nguồn gốc tên gọi Sài Gòn
Đề Ngạn – Tây Cống
Đây là thuyết được đưa ra bởi 2 người Pháp là Aubaret và Francis Garnier. Theo Aubaret, Histoire et description de la Basse-Cochinchine, và Garnier, Cholen, thì năm 1778 người Hoa ở Cù lao Phố (Biên Hòa) vì giúp đỡ nhà Nguyễn nên bị quân nhà Tây Sơn tàn sát phải rút lui theo con sông Tân Bình (Bến Nghé), chọn vùng đất ở giữa đường Mỹ Tho đi Cù lao Phố mà xây dựng tân sở, ngày sau thành phố Chợ Lớn. Năm 1782 họ lại bị quân nhà Tây Sơn tàn sát một lần nữa. Ít lâu sau họ xây dựng lại, đắp đê cao nên đặt tên chỗ mới là “Tai-Ngon”, hoặc “Tin-Gan”, phát âm theo giọng Quảng Đông là “Thầy Ngồn” hay “Thì Ngòn”, đọc theo âm Hán-Việt là “Đề Ngạn” (堤岸). Hiện tại, Đề Ngạn (堤岸) vẫn được dùng trong tiếng Hoa để chỉ khu vực Chợ Lớn.
Họ dùng danh từ “Tây Cống” (西貢) hoặc “Xây-cóon”, “Xi-cóon” để ám chỉ vùng người Việt ở tức chợ Bến Thành ngày nay. “Xi-cóon” hay “Tây Cống” (西貢) là xóm Việt, Sài Gòn của người Nam, không phải xóm người Hoa trong Chợ Lớn, tức Thầy- Ngồnn, chữ viết đọc là Đề Ngạn (堤岸).
Thuyết này được hai học giả là Vương Hồng Sển và Thái Văn Kiểm đồng ý. Quả thật, trên phương diện ngữ âm, thì “Thầy Ngòn”, “Xi Coón” rất giống “Sài Gòn”. Tuy nhiên, giả thuyết này về sau bị chứng minh tính bất hợp lý khi phát hiện tài liệu ghi lại tên gọi Sài Gòn đã được sử dụng từ trước 1778.
Củi và Bông gòn
Có thuyết nói rằng “Sài Gòn” bắt nguồn từ chữ “Sài” theo chữ Hán là củi và “Gòn” là chữ Nôm chỉ cây bông gòn.
- “Sài là mượn tiếng viết theo chữ Hán có nghĩa là củi gỗ, Gòn là tiếng Nam chỉ bông gòn. Người ta nói rằng tên đó phát sinh bởi sự kiện nhiều cây bông gòn do người Cao Miên đã trồng chung quanh đồn đất xưa của họ, mà dấu vết nay vẫn còn ở chùa Cây Mai và các vùng lân cận…. Theo ý tôi, hình như tên đó là của người Cao Miên đặt cho xứ này, rồi sau đem làm tên gọi thành phố. Tôi chưa tìm ra được nguồn gốc đích thực của tên đó.”
- (Trương Vĩnh Ký, Souvenirs historiques sur Saigon et ses environs, trong Excursions et Reconnaissance X. Saigon, Imprimerie Coloniale 1885)
Tương tự có nhiều thuyết cho rằng “Sài Gòn” từ chữ “Prey Kor” (Rừng Gòn) hay “Kai Gon” (Cây Gòn) mà ra. Nói chung, các thuyết này đều dựa trên một đặc điểm chính: cây bông gòn.
Nhưng thuyết này phần lớn đã bị bác bỏ vì lý do đơn giản là không ai tìm được dấu tích của một thứ “rừng gòn” ở vùng Sài Gòn, hay sự đắc dụng của củi gòn ở miền Nam, kể cả Trương Vĩnh Ký. Ngay vào thời của Trương Vĩnh Ký (1885) tức khoảng hơn 100 năm sau mà đã không còn dấu tích rõ ràng của thứ rừng này, mặc dù lúc đó không có phát triển gì lắm. Ngay cả khi Louis Malleret khảo nghiệm lại, hình như cũng không có dấu vết gì của một rừng gòn ở Sài Gòn.
Thêm nữa là cây gòn thời đó dùng làm hàng rào chứ không làm củi. Và theo Lê Trung Hoa trong Địa Danh thì “sài” chỉ xuất hiện trong các từ ghép Hán-Việt, như “sài Tân” chứ chưa bao giờ được dùng như một từ đơn, nên không thể nói “củi” được, là “sài” được, hay là “củi gòn” là “Sài Gòn” được.
Vậy, thuyết Sài Gòn là “củi gòn” đã bị bác bỏ bởi thực tế địa lý và ngữ học.
Bến Củi
Dọc theo con đường Nam tiến của dân tộc Việt Nam có nhiều bến bên các dòng sông: Bến Vân đồn, Bến Thủy, Bến Hải, Bến Quan, Bến Ván, Bến Thóc, Bến Đình, Bến Tranh, Bến Tre, Bến Súc, Bến Tắm Ngựa, Bến Thành, Bến Thành… Một số địa danh bị biến đổi như Bến Ván đã được đổi ra Bản Tân, Bến Thóc đã đổi ra Mễ Tân. Rất có thể địa danh Bến Củi đã được đổi ra Sài Tân hoặc Sài Ngạn (do người Quảng Đông sống ở khu vực này gọi bến (bờ) bằng chữ Ngạn, củi gỗ là Sài. “Sài Ngạn” (được phát âm như là “Xây-cóon” hay “Xi-cóon”) có lẽ do phát âm trại thành “Sài Gòn”.
Tuy nhiên giả thuyết này bị phát bỏ vì mơ hồ và thiếu thuyết phục, vì tên gọi Sài Gòn được ghi chép từ ngay trước khi người Hoa bỏ Cù Lao Phố về Sài Gòn.
Prei Nokor
Dựa theo lịch sử và phát âm có thuyết cho là “Sài Gòn” là được phiên âm từ “Prei Nokor” hay từ “Thầy Ngồn” mà ra. Prei Nokor nguyên là dinh của phó vương Chân Lạp thuộc vùng Chợ Lớn tới chùa Cây Mai, là dấu vết của một “thành phố” có từ thời Tiền Angkor (theo nhà sử học Pháp Louis Malleret). Tuy nhiên không có tài liệu nào khẳng định rằng nơi đây từng tồn tại khu dân cư trước thế kỷ 16.
Ông Petrus Trương Vĩnh Ký là người đưa ra thuyết này. Trong tiểu giáo trình Địa lý Nam Kỳ, ông đã công bố một danh sách đối chiếu 187 địa danh Việt Miên ở Nam Kỳ, như Cần Giờ là Kanco, Gò Vấp là Kompăp, Cần Giuộc là Kantuọc và Sài Gòn là Prei Nokor.
Hai ông Nguyễn Đình Đầu và Lê Trung Hoa đều đồng ý với thuyết này, dựa theo lịch sử và ngữ âm.
Theo sử Cao Miên được dịch lại bởi Louis Malleret, vào năm 1623, một sứ thần của chúa Nguyễn đem quốc thư tới vua Cao Miên và ngỏ ý muốn mượn xứ Prei Nokor và Kras Krabei của Cao Miên để đặt phòng thu thuế. Tới năm 1674, Cao Miên có biến, chúa Nguyễn sai Nguyễn Dương Lâm đánh và phá luỹ Sài Gòn. Vậy, từ 1623 tới 1674, vùng Prei Nokor, hay Sài Gòn, đã phát triển lắm.
Đó là theo sử sách, còn theo tiếng nói thì Prei Nokor (hay Brai Nagara theo tiếng Phạn mà người Miên mượn), có nghĩa là “thị trấn ở trong rừng”, “Prei” hay “Brai” là “rừng”, “Nokor” hay “Nagara” là “thị trấn”. Đây là vùng mà chúa Nguyễn đã mượn làm nơi thu thuế.
Theo tiến trình của ngôn ngữ, Prei hay Brai biến thành Rai, thành “Sài”, Nokor bị bỏ “no” thành “kor”, và từ “kor” thành “gòn”.
Những tên gọi khác dùng để chỉ vùng đất Sài Gòn
Trước đó Sài Gòn có nhiều tên khác nữa, đầu tiên là Thù Nại bao gồm hầu hết vùng phía Đông Nam Bộ ngày nay (rộng khoảng 20,000-25,000 km²). Đến năm 1698, Sài Gòn có tên là Huyện Tân Bình, lúc này chỉ khoảng 5,000 km² và có đường biên giới phía Tây là sông Sài Gòn.
Lịch sử thiết lập hành chính
Thời cổ đại
Vào thời kỳ cổ đại, khu vực nay là Thành phố Hồ Chí Minh thuộc đế quốc Phù Nam. Đầu thế kỷ 17 trên một khu vực rộng lớn, dân cư thưa thớt, nằm trong khu vực tranh chấp ảnh hưởng giữa Chân Lạp và Chiêm Thành chỉ ghi nhận 2 ngôi làng nhỏ của người Chân Lạp. Một tên Prei Nokor (nay là vùng Chợ Lớn), một mang tên Kas Krobei (nay là khu vực quận 2)[2].
Thời chúa Nguyễn và nhà Nguyễn
Năm 1623, Chúa Nguyễn sai một phái bộ tới yêu cầu vua Chey Chettha II cho lập đồn thu thuế tại Prei Nokor (Sài Gòn) và Kas Krobei (Bến Nghé). Đây là vùng rừng rậm hoang vắng nhưng cũng là địa điểm qua lại và nghỉ ngơi của thương nhân Việt Nam đi Cao Miên và Xiêm La. Cùng khi đó, người Việt bắt đầu tập trung sinh sống tại xung quanh hai đồn này. Chẳng bao lâu, hai đồn thu thuế trở thành trung tâm của khu thị tứ trên bến dưới quyền, công nghiệp và thương nghiệp sầm uất.
Vào khoảng năm 1658, Đế chế Chân Lạp đứng trên bờ vực khủng hoảng đã cầu viện chúa Nguyễn nhằm chống lại người Thái. Năm 1679, chúa Nguyễn cho phép một nhóm người Hoa phản Thanh phục Minh, gồm hơn 3.000 người tị nạn tại nơi nay là Biên Hòa (Đồng Nai).
Năm 1698, chúa Nguyễn cử Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh vào Nam, thiết lập chính quyền, các đơn vị hành chính, chia đặt tỉnh lỵ v.v., chính thức xác lập chủ quyền của Đại Việt trên vùng đất mới. Nguyễn Hữu Cảnh lấy xứ Đồng Nai làm huyện Phước Long và xứ Sài Gòn làm huyện Tân Bình (nghĩa là Quảng Bình mới), đặt ra hai dinh Trấn Biên (Biên Hoà) và Phiên Trấn (Gia Định)[3], cho quan vào cai trị. Từ đó, xứ Sài Gòn trở thành huyện Tân Bình và huyện sở đặt ở làng Tân Khai, là trụ sở của dinh Phiên Trấn. Những xóm làng đầu tiên của Sài Gòn là xóm Hòa Mỹ (tức xóm Thủy Trại, gần đường Cường Để), xóm Tân Khai (đường mé sông khoảng cầu Mống), xóm Long Điền, xóm Than, xóm Bàu Sen (cây Mai), xóm Phú Giáo, xóm Lò Bún, xóm Cây Củi, xóm Rẫy Cải, xóm Ụ Ghe. Sài Gòn trở thành một thị trấn đông đúc với hơn một vạn dân và là thủ phủ của dinh Phiên Trấn. Thanh Hà là xã đầu tiên của người Hoa ở, vùng Đồng Nai và Minh Hương là xã đầu tiên của người Hoa tại Tân Bình.
Năm 1790, chúa Nguyễn Phúc Ánh cho đắp thành Gia Định [4] ở làng Tân Khai, lập Gia Định Kinh, làm nơi đóng đô của Nguyễn Ánh chống quân Tây Sơn. Sau khi thống nhất đất nước, năm 1802, vua Gia Long cho lập kinh đô ở Huế, đổi Gia Định Kinh lại thành Gia Định Trấn. Đây là một đơn vị hành chính quản trị cả 5 trấn Phiên An, Biên Hòa, Định Tường, Vĩnh Thanh và Hà Tiên. Do dễ gây ra sự nhầm lẫn về danh xưng Trấn, nên năm 1808, Gia Long cho thành lập Gia Định Thành, một cơ quan hành chính cấp cao, thay mặt hoàng đế quản trị 5 trấn. Tại Bắc Hà, Gia Long cũng cho thành lập một đơn vị hành chính tương đương là Bắc Thành.
Năm 1832, Minh Mạng giải tán Gia Định Thành, chia lại 5 trấn do Gia Định Thành quản lý lại thành 6 tỉnh, gọi chung là Nam Kỳ Lục tỉnh. Phiên An trấn trở thành tỉnh Phiên An.
Sau cuộc khởi nghĩa của Lê Văn Khôi, thành Quy bị phá hủy. Một thành mới nhỏ hơn gọi là thành Phụng được xây dựng. Thành này không chống nổi cuộc vây hãm của quân Pháp vài năm sau đó.
Thời Pháp xâm chiếm Nam Kỳ
Sau khi chiếm được Sài Gòn vào năm 1859, người Pháp đã gấp rút quy hoạch xây dựng Sài Gòn thành một đô thị lớn nhiều chức năng (hành chính, quân sự, kinh tế, cảng, v.v.). Ngày 11 tháng 4 năm 1861, Phó Đô đốc Léonard Charner ra nghị định xác định địa giới thành phố Sài Gòn (tiếng Pháp: Ville de Saigon) lúc đó: phía đông là sông Sài Gòn, phía bắc là rạch Thị Nghè, phía nam là rạch Bến Nghé, phía tây từ chùa Cây Mai đến đồn Kỳ Hòa, diện tích 25 km². Theo đó, ngày 30 tháng 4 năm 1862, trung tá công binh Coffyn đã cho soạn dự án mở rộng thành phố Sài Gòn[5], và được thống đốc đầu tiên của Nam Kỳ, Chuẩn đô đốc Louis Bonard. Tuy nhiên, dự án này chỉ được triển khai một thời gian ngắn thì bị bỏ dở. Ngày 14 tháng 8 năm 1862, Bonard lại ký Quyết định số 145 về quy định tổ chức hành chính tỉnh Gia Định, theo đó tỉnh Gia Định (tiếng Pháp: Province de Gia-dinh) gồm 3 phủ (tiếng Pháp: département), mỗi phủ có ba huyện (tiếng Pháp: arrondissement), dưới huyện có tổng, dưới tổng có xã, thôn, lý, ấp. Về cơ bản vẫn giữ cách phân chia hành chính của triều Nguyễn. Địa bàn thành phố Sài Gòn theo quy hoạch của Coffyn nằm trải rộng trên cả 2 huyện Bình Dương và Tân Long, đều cùng phủ Tân Bình.
Để điều chỉnh lại, ngày 3 tháng 10 năm 1865, quyền thống đốc Nam Kỳ, chuẩn đô đốc Pierre Roze đã ký nghị định quy định lại diện tích của thành phố Sài Gòn chỉ còn 3km2 (nằm gọn trong khu vực quận 1 ngày nay), đồng thời cũng quy định thành phố Chợ Lớn (tiếng Pháp: Ville de Cholon) trong một nghị định khác, với diện tích 1km2 (nằm gọn trong quận 5 hiện nay). Giữa 2 thành phố là các thôn xã như Phú Thạnh, Thái Bình, Tân Hòa, Phước Hưng, Nhơn Giang, Tân Kiểng, An Bình, An Đông, Hòa Bình… vẫn thuộc 2 huyện Bình Dương và Tân Long như cũ.
Sau khi chiếm được thêm 3 tỉnh Tây Nam Kỳ, Phó Đô đốc de La Grandière xóa bỏ cách phân chia địa giới hành chính cũ của triều Nguyễn, hủy bỏ cấp tỉnh và phủ, chia toàn cõi Nam Kỳ thành 25 arrondissement, lúc này được gọi là địa hạt hay quận thay cho các huyện trước đây. Địa bàn của thành phố Sài Gòn và thành phố Chợ Lớn, cùng các xã thôn ở giữa đều thuộc địa hạt (hay Quận) Sài Gòn. Trước đó, de La Grandière cũng đã ban hành nghị định số 53 ngày 4 tháng 4 năm 1867, quy định về việc “Tổ chức một ủy ban thành phố Sài Gòn”[cần dẫn nguồn]. Sau đó, ngày 8 tháng 7 năm 1869, Chuẩn đô đốc Gustave Ohier đã ban hành nghị định số 131, cải danh Ủy hội thành phố (tiếng Pháp: Commission municipale) thành Hội đồng thành phố (tiếng Pháp: Conseil municipal), do một viên Thị trưởng (Maire) đứng đầu Hội đồng và một số sửa đổi chi tiết về thành phần nhân sự của Hội đồng.
Năm 1876, Chuẩn đô đốc Victor Auguste Duperré, Tổng chỉ huy quân Pháp tại Nam Kỳ[6], ra nghị định phân chia toàn bộ Nam Kỳ thành 4 khu vực hành chính lớn, gọi là circonscription administrative, mỗi khu vực ấy lại gồm nhiều tiểu khu hay hạt tham biện (arrondissement administratif). Sài Gòn là một trong 4 khu vực hành chính lớn và gồm 5 hạt Sài Gòn (đến năm 1885 mới đổi thành hạt Gia Định), Tây Ninh, Thủ Dầu Một, Biên Hòa và Bà Rịa.
Ngày 8 tháng 1 năm 1877, Tổng thống Pháp Mac Mahon ra “Sắc lệnh về tổ chức cấp thành phố của Thành phố Sài Gòn” (nguyên văn: Dercet concernant l’organissation municipale de la Ville de Saigon), ban hành ngày 16 tháng 5 năm 1877. Theo đó, thành phố Sài Gòn được nâng cấp thành công xã (nguyên văn La Ville de Saigon est éigée en commune). Thời kỳ này, địa giới của thành phố Sài Gòn đã được mở rộng hơn: phía tây nam đến khu vực Cầu Ông Lãnh, phía đông bắc đến khu công viên Lê Văn Tám hiện nay.
Ngày 20 tháng 10 năm 1879, thống đốc dân sự đầu tiên của Nam Kỳ, Le Myre de Vilers đã ký nghị định “thành lập một Hội đồng thành phố Chợ Lớn” (nguyên văn: Institution d’un cóseil municipal à Cholon).
Ngày 17 tháng 12 năm 1894, một nghị định đã mở rộng địa giới thành phố Sài Gòn về phía Bắc đến khu vực Hòa Hưng ngày nay. Diện tích thành phố được mở rộng hơn 4km2, thuộc địa giới của quận 1 và quận 3 ngày nay.
Năm 1899, Toàn quyền Joseph Athanase Paul Doume ra nghị định đổi tên gọi “hạt” thành “tỉnh” (province) và chia Nam Kỳ thành 3 miền, với 20 tỉnh và 3 thành phố Sài Gòn, Chợ Lớn, thành phố tự trị Cap Saint Jacques và Côn Đảo không thuộc tỉnh nào [7]. Thành phố Sài Gòn nằm giữa địa giới của tỉnh Gia Định, còn thành phố Chợ Lớn nằm giữa địa giới của tỉnh Chợ Lớn.
Đến năm 1910, hai thành phố Sài Gòn và Chợ Lớn đã được mở rộng thêm diện tích, sát nhập các xã thôn ở giữa thuộc 2 tỉnh Gia Định và Chợ Lớn, bắt đầu tiếp giáp nhau tại vị trí nay là đường Nguyễn Văn Cừ và Nguyễn Thiện Thuận. Sài Gòn cũng được mở rộng về phía Nam, bao gồm cả địa bàn quận 4 và một phần quận 7 ngày nay.[8]
Ngày 27 tháng 4 năm 1931, khu Sài Gòn-Chợ Lớn (tiếng Pháp: Région de Saigon – Cholon) được thành lập lại theo sắc lệnh của Tổng thống Pháp. Đứng đầu khu Sài Gòn-Chợ Lớn là một Khu trưởng, do Toàn quyền Đông Dương bổ nhiệm. Khu trưởng là Chủ tịch Hội đồng Quản trị khu Sài Gòn-Chợ Lớn, quản trị chung cả 2 thành phố. Thành phố Chợ Lớn được mở rộng hơn sát nhập thêm 1 số vùng của tỉnh Chợ Lớn, nhưng thành phố Sài Gòn thu hẹp, cắt trả khu vực từ kinh Bàu Đồn đến Kinh Tẻ (nay thuộc quận 7) về cho quận Nhà Bè. Tổng diện tích của cả khu tăng lên 51 km2. Trong thời gian chuyển tiếp chức Thị trưởng của mỗi thành phố tạm thời vẫn giữ, nhưng nhiều quyền hạn của chức vụ này chuyển sang cho Khu trưởng. Đến năm 1934 bãi bỏ chức Thị trưởng của hai thành phố, nhưng còn duy trì hoạt động của hai Tòa Thị chính (còn gọi là Dinh Xã Tây) Sài Gòn và Chợ Lớn để xử lý công việc hành chính.
Ngày 19 tháng 12 năm 1941, các Tòa Thị chính của hai thành phố cũ: Sài Gòn và Chợ Lớn bị giải thể. Toàn Khu Sài Gòn-Chợ Lớn được chia thành 5 quận, bao gồm:
- Quận I (nay thuộc một phần quận 1)
- Quận II (nay thuộc một phần quận 1)
- Quận III
- Quận IV (nay là địa bàn quận 5 và quận 8)
- Quận V (nay là địa bàn thuộc quận 6)
Thời kỳ 1945-1954
Khi Việt Nam độc lập (1945), nơi đây được gọi là thành phố Sài Gòn-Chợ Lớn. Vào ngày 23 tháng 9 năm 1945, ở đây xảy ra trận Sài Gòn-Chợ Lớn giữa quân đội của Chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa với quân đội Pháp được hỗ trợ bởi Anh-Ấn. Sau khi tái chiếm được Đông Dương, năm 1948 chính quyền Pháp tại Đông Dương đã chia thành phố thành 6 quận hành chính, đến năm 1952, tăng thành 7. Quận VI được thành lập từ một phần của quận Nhà Bè thuộc tỉnh Gia Định (nay là quận 4).
Thời kỳ 1954-1975
Giữa những năm 1954 và 1975, sau Hiệp định Genève, Sài Gòn được chính quyền Việt Nam Cộng hòa xây dựng làm thủ đô.
Năm 1955, Thủ tướng Ngô Đình Diệm đã đổi tên Khu Sài Gòn-Chợ Lớn thành Đô thành Sài Gòn – Chợ Lớn. Sau khi trở thành Tổng thống, ngày 22 tháng 10 năm 1956, Ngô Đình Diệm ký sắc lệnh số 143-NV đổi “Đô thành Sài Gòn-Chợ Lớn” thành “Đô thành Sài Gòn”. Sau đó, lại ra sắc lệnh số 74-TTP ngày 23 tháng 3 năm 1959 ấn định quy chế quản trị Sài Gòn: Tổng thống trực tiếp bổ nhiệm Đô trưởng và các quận trưởng trong đô thành. Bốn ngày sau, lại có thêm nghị định số 110-NV chia lại các quận, theo đó Đô thành Sài Gòn được chia lại thành 8 quận, được đánh số từ 1 đến 8:
- Quận 1: địa giới quận I cũ
- Quận 2: địa giới quận II cũ
- Quận 3: địa giới quận III cũ
- Quận 4: địa giới thuộc quận VI cũ
- Quận 5: phần địa giới thuộc quận IV cũ, phía bắc Kênh Tàu hủ[9]
- Quận 6: một phần địa giới của quận V cũ
- Quận 7: một phần địa giới của quận V cũ
- Quận 8: phần địa giới thuộc quận IV cũ, phía nam Kênh Tàu hủ
Dưới quận là phường, dưới phường là khóm.
Tháng 12 năm 1966, quận 1 sát nhập thêm hai phường mới lập: An Khánh và Thủ Thiêm, từ xã An Khánh thuộc quận Thủ Đức, tỉnh Gia Định kế cận tách ra. Tháng 1 năm 1967, hai phường mới của quận I lại tách ra, lập thành Quận 9 của Đô thành Sài Gòn có 2 phường.
Tháng 7 năm 1969 thành lập Quận 10, Quận 11 trên cơ sở tách một phần Quận 3, Quận 5 và Quận 6. Lúc này thành phố có diện tích 67,53 km² với dân số khoảng 2 triệu người, gốm 11 quận và 60 phường.
Vào thập niên 1950-60, thời Tổng thống Ngô Đình Diệm, với viện trợ của Mỹ, Sài Gòn được đầu tư xây dựng hạ tầng, cùng với chiến dịch tuyên truyền “Hòn ngọc Viễn Đông” (The Pearl of the Far East)[10] hay “Paris Viễn Đông” (Paris de l’Extrême-Orient), kết quả là một hạ tầng cơ sở được xây dựng khá hoàn chỉnh. Tuy nhiên, do chiến cuộc leo thang từ giữa cuối thập niên 1960, chính quyền Sài gòn cùng người Mỹ đã cho xây dựng ồ ạt các công trình phục vụ chiến tranh. Rồi sau đó là phong trào “thương phế binh cắm dùi” của cựu chiến binh quốc gia vào đầu thập niên 1970, khiến cho kiến trúc Sài Gòn không còn như ban đầu.
Thống nhất và mở rộng địa giới
Ngày 30 tháng 4 năm 1975, Quân Giải Phóng Miền Nam tấn công và Sài Gòn thất thủ. Chính quyền Việt Nam Cộng hòa bị giải thể và Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng Hòa miền Nam Việt Nam – nằm dưới sự chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam – quản lý miền Nam. Ngày 10 tháng 5 năm 1975, Hội nghị Ban Thường vụ Thành ủy Sài Gòn – Gia Định xác định Thành phố Sài Gòn – Gia Định là một cơ cấu hành chính thống nhất, bao gồm toàn bộ Đô thành Sài Gòn, toàn bộ tỉnh Gia Định, quận Phú Hòa của tỉnh Bình Dương và quận Củ Chi của tỉnh Hậu Nghĩa cũ. Toàn thành phố bao gồm 21 quận, trong đó 14 quận nội thành: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, Phú Nhuận (nguyên là xã Phú Nhuận, thuộc quận Tân Bình cũ, được tách ra và nâng cấp thành quận), Bình Hoà (nguyên là xã Bình Hòa, quận Gò Vấp cũ), Thạnh Mỹ Tây (nguyên là xã Thạnh Mỹ Tây, quận Gò Vấp cũ); 7 quận ngoại thành: Thủ Đức, Nhà Bè, Bình Chính, Tân Bình (trừ xã Phú Nhuận, Gò Vấp (trừ Bình Hòa và Thạnh Mỹ Tây), Hóc Môn, Củ Chi (gồm quận Phú Hòa của tỉnh Bình Dương và quận Củ Chi của tỉnh Hậu Nghĩa cũ).
Từ năm 1976
Ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam thống nhất đổi tên nước thành Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đồng thời đặt lại tên cho thành phố theo tên của chủ tịch đầu tiên của nước, Hồ Chí Minh. Cho đến nay, tên cũ Sài Gòn vẫn được sử dụng rất phổ biến, đặc biệt trong các ngữ cảnh không chính thức. Đối với người dân có gốc ở Sài gòn lâu đời, và đặc biệt là cộng đồng người Việt hải ngoại, cái tên Sài gòn vẫn là cái tên mà họ yêu chuộn và dùng hàng ngày. Để kỷ niệm cái tên Sài gòn và nhắc nhủ cộng đồng người Việt về quê hương của họ, nhiều nơi có người Việt hải ngoại sinh sống, đường phố, cơ sở kinh doanh, và khu chợ được đặc tên là khu Sài-gòn-bé (Saigon, Little-Saigon, New Saigon).
Địa bàn thành phố về cơ bản giống như nghị quyết ngày 10 tháng 5 năm 1975 của Thành ủy Sài Gòn – Gia Định và có một số điều chỉnh. Các quận ngoại thành Thủ Đức, Nhà Bè, Bình Chính, Hóc Môn, Củ Chi đổi thành các huyện. Sát nhập một phần nhỏ thuộc tỉnh Long An vào Huyện Hóc Môn, sát nhập quận Giải thể Quận Gò Vấp cũ và thành lập quận Gò Vấp mới trên cơ sở 3 xã Hạnh Thông, An Nhơn và Thông Tây Hội. Quận Tân Bình cũ cũng bị giải thể và thành lập Quận Tân Bình mới trên cơ sở xã Tân Sơn Hòa và Tân Sơn Nhì của quận Tân Bình cũ. Hai quận Bình Hòa và Thạnh Mỹ Tây hợp lại thành quận Bình Thạnh. Quận 9 giải thể, trả 2 phường (đổi thành 2 xã) về huyện Thủ Đức, Quận 1 và Quận 2 nhập thành Quận 1 mới, Quận 8 và Quận 7 nhập thành Quận 8 mới. Diện tích 11 quận nội thành và ven đô là 142,7 km2 chia ra 267 phường. Khu vực ngoại thành có 5 huyện diện tích tự nhiên 1.152,8 km2 chia ra 77 xã.
Ngày 29 tháng 12 năm 1977, thành phố sáp nhập thêm huyện Duyên Hải của tỉnh Đồng Nai. Ngày 18 tháng 12 năm 1991, huyện đổi tên thành Cần Giờ.
Nghị định 03/CP ngày 6 tháng 1 năm 1997 quyết định giải thể huyện Thủ Đức để thành lập các quận Thủ Đức (trên cơ sở các xã Linh Đông, Linh Trung, Tam Bình, Tam Phú, Hiệp Bình Phước, Hiệp Bình Chính, thị trấn Thủ Đức, một phần các xã Hiệp Phú, Tân Phú, Phước Long), Quận 2 (trên cơ sở các xã An Phú, An Khánh, Thủ Thiêm, Bình Trưng, Thạnh Mỹ Lợi) và Quận 9 (trên cơ sở các xã Long Bình, Long Thạnh Mỹ, Tăng Nhơn Phú, Long Phước, Long Trường, Phú Hữu, Phước Bình, phần còn lại của các xã Tân Phú, Phước Long, Hiệp Phú. và Bình Trưng). Huyện Nhà Bè bị giải thể và thành lập Quận 7 (trên cơ sở các xã Tân Quy Đông, Tân Quy Tây, Tân Thuận Đông, Tân Thuận Tây, Phú Mỹ và một phần thị trấn Nhà Bè) và huyện Nhà Bè mới (phần còn lại). Huyện Hóc Môn cũng bị giải thể để thành lập Quận 12 (trên cơ sở các xã Thạnh Lộc, An Phú Đông, Tân Thới Hiệp, Đông Hưng Thuận, Tân Thới Nhất, một phần các xã Tân Chính Hiệp và Trung Mỹ Tây). Toàn thành phố lúc bấy giờ có 17 quận, 5 huyện với 303 phường, xã, thị trấn.
Ngày 5 tháng 11 năm 2003, với nghị định 130/2003/NĐ-CP, quận Tân Bình bị giải thể để thành lập thêm Quận Tân Phú (trên cơ sở các phường 16, 17, 18, 19, 20 và một phần các phường 14, 15) và Quận Tân Bình mới (phần còn lại). Huyện Bình Chính cũng bị giải thể để thành lập Quận Bình Tân (trên cơ sở các xã Bình Hưng Hòa, Bình Trị Đông, Tân Tạo và thị trấn An Lạc) và huyện Bình Chính mới (phần còn lại). Sau đợt điều chỉnh này, tính đến 2007, toàn thành phố có 19 quận và 5 huyện, 259 phường, 58 xã và 5 thị trấn, với tổng diện tích 2.095,01 km², dân số 6.650.942 người. Theo kết quả điều tra dân số ngày 01/04/2009, dân số thành phố là 7.162.864 người.
Dân cư
- Vào tháng 05/1975 dân số thành phố Sài Gòn – Gia Định (đến tháng 07/1976 đổi tên thành Thành phố Hồ Chí Minh) là 3.498.120 người (thống kê của chính quyền thành phố).
- Dân số Thành phố Hồ Chí Minh theo các kết quả điều tra dân số chính thức như sau:
- Ngày 1/10/1979 (Điều tra toàn quốc): 3.419.977 người.[11]
- Ngày 1/4/1989 (Điều tra toàn quốc): 3.988.124 người.
- Ngày 1/4/1999 (Điều tra toàn quốc): 5.037.155 người.
- Ngày 1/10/2004 (Điều tra thành phố): 6.117.251 người.
- Ngày 1/4/2009 (Điều tra toàn quốc): 7.162.864 người.
- Theo số liệu điều tra của Tổng cục Thống kê ngày 1/4/2010, dân số thành phố là 7.382.287 người.[12]
- Theo số liệu của Cục Thống kê Thành phố Hồ Chí Minh, dân số thành phố vào giữa năm 2010 là 7.396.446 người, mật độ 3.531 người/km2[13]
- Theo số liệu điều tra của Tổng cục Thống kê ngày 1/4/2011, dân số thành phố là 7.549.341 người[14].
- Theo số liệu của Cục Thống kê Thành phố Hồ Chí Minh, dân số thành phố vào giữa năm 2011 là 7.521.138 người, mật độ 3.590 người/km2[15].
- Theo kết quả điều tra dân số ngày 01/04/2009 Thành phố Hồ Chí Minh có dân số 7.162.864 người, gồm 1.824.822 hộ dân trong đó: 1.509.930 hộ tại thành thị và 314.892 hộ tại nông thôn, bình quân 3,93 người/hộ. Phân theo giới tính: Nam có 3.435.734 người chiếm 47,97%, nữ có 3.727.130 người chiếm 52,03%. Những năm gần đây dân số thành phố tăng nhanh; trong 10 năm từ 1999-2009 dân số thành phố tăng thêm 2.125.709 người, bính quân tăng hơn 212.000 người/năm, tốc độ tăng 3,54%/năm, chiếm 22,32% số dân tăng thêm của cả nước trong vòng 10 năm. Với 572.132 người, tương đương với dân số một số tỉnh như: Quảng Trị, Ninh Thuận, quận Bình Tân có dân số lớn nhất trong số các quận cả nước. Tương tự, huyện Bình Chính với 420.109 dân là huyện có dân số lớn nhất trong số các huyện cả nước. Trong khi đó huyện Cần Giờ với 68.846 người, có dân số thấp nhất trong số các quận, huyện của thành phố [16]. Không chỉ là thành phố đông dân nhất Việt Nam, quy mô dân số của Thành phố Hồ Chí Minh còn hơn phần lớn các thủ đô ở châu Âu ngoại trừ Moscow và London. Theo số liệu thống kê năm 2009, 83,32% dân cư sống trong khu vực thành thị. Thành phố Hồ Chí Minh có gần một phần ba là dân nhập cư từ các tỉnh khác.
- Phân tích theo cơ cấu dân tộc: Người Việt (người Kinh) 6.699.124 người chiếm 93,52% dân số thành phố, tiếp theo tới người Hoa với 414.045 người chiếm 5,78%, còn lại là các dân tộc: Khmer 24.268 người, Chăm 7.819 người… Tổng cộng có đến 52/54 dân tộc được công nhận tại Việt Nam có người cư trú tại thành phố (chỉ thiếu dân tộc Bố Y và Cống), ít nhất là người La Hủ chỉ có 01 người. Ngoài ra còn 1.128 người được phân loại là người nước ngoài, có nguồn gốc từ các quốc gia khác (India, Pakistan, Indonesia, France…). Cộng đồng người Hoa ở Thành phố Hồ Chí Minh là cộng đồng người Hoa lớn nhất Việt Nam (bằng 50,3% tổng số người Hoa cả nước), cư trú khắp các quận, huyện, nhưng tập trung nhiều nhất tại Quận 5, 6, 8, 10, 11 và có những đóng góp đáng kể cho nền kinh tế thành phố[17].
- Phân tích dân số theo tôn giáo: Căn cứ theo số liệu điều tra dân số năm 2009, 1.983.048 người (27,68% tổng số dân thành phố) kê khai có tôn giáo. Trong đó những tôn giáo có nhiều tín đồ là: Phật giáo 1.164.930 người chiếm 16,26%, Công giáo 745.283 người chiếm 10,4%, Cao đài 31.633 người chiếm 0,44%, Tin lành 27.016 người chiếm 0,37%, Hồi giáo 6.580 người chiếm 0,09%.
Sự phân bố dân cư ở Thành phố Hồ Chí Minh không đồng đều. Trong khi một số quận như: 3, 4, 10 và 11 có mật độ lên tới trên 40.000 người/km², thì huyện ngoại thành Cần Giờ có mật độ tương đối thấp 98 người/km²[18]. Về mức độ gia tăng dân số, trong khi tỷ lệ tăng tự nhiên khoảng 1,07% thì tỷ lệ tăng cơ học lên tới 2,5%[19]. Những năm gần đây dân số các quận trung tâm có xu hướng giảm; trong khi dân số các quận mới lập vùng ven tăng nhanh, do đón nhận dân từ trung tâm chuyển ra và người nhập cư từ các tỉnh đến sinh sống. Theo ước tính năm 2005, trung bình mỗi ngày có khoảng 1 triệu khách vãng lai tại Thành phố Hồ Chí Minh. Đến năm 2010, con số này còn có thể tăng lên tới 2 triệu[20][21].
Một số sự kiện lịch sử của thành phố Hồ Chí Minh
- Ngày 17 tháng 2 năm 1859, quân Pháp mở cuộc tấn công thành Sài Gòn (tức thành Gia Định) và một ngày sau thì chiếm được thành. Án sát Lê Tứ, Hộ đốc Vũ Duy Ninh tự vẫn, Đề đốc Trần Trí, Bố chính Vũ Thực và Lãnh binh Tôn Thất Năng đem quân rút về Tây Thái, huyện Bình Long.
- Ngày 8 tháng 3 năm 1859, quân Pháp đốt cháy kho tàng, phá hủy thành Sài Gòn và rút ra để tránh quân triều đình nhà Nguyễn tấn công đánh chiếm lại thành. Tháng 12 cùng năm quân Pháp mở rộng sự chiếm đóng ra khu vực Chợ Lớn.
- Tháng 8 năm 1859, Nguyễn Tri Phương được cử giữ chức Tổng thống quân vụ, vào chỉ huy quân thứ Gia Định chống Pháp. Tháng 12 cùng năm, theo đề nghị của ông, Phạm Thế Hiển được cử làm Tham tán quân thứ Gia Định.
- Ngày 25 tháng 2 năm 1861, Đại đồn Chí Hòa thất thủ, Nguyễn Tri Phương bị trọng thương.
- Ngày 13 tháng 1 năm 1863, Pháp khánh thành Sở Bưu điện Sài Gòn.
- Ngày 1 tháng 1 năm 1864, tờ Le Courrier de Sài Gòn (Tin Sài Gòn) ra số đầu tiên[22].
- Từ ngày 23 tháng 2 năm 1868 đến 25 tháng 9 năm 1869, xây dựng Tòa Soái phủ Nam Kỳ (sau là Phủ Thống đốc, rồi Phủ Toàn quyền Đông Dương, thường được gọi là Dinh Gia Long).
- Ngày 1 tháng 7 năm 1882, tuyến đường xe điện đầu tiên ở Việt Nam dài 5 km, rộng 1 m, nối Sài Gòn và Chợ Lớn bắt đầu hoạt động.
- Năm 1882, thành lập Thư viện Sài Gòn.
- 1901: Tờ báo chữ Việt Nông cổ mín đàm ra đời.
- 1902: Xây cầu Bình Lợi trên sông Sài Gòn.
- 1903: Đường tàu điện nội hạt của Sài Gòn được xây dựng.
- 1908: Dinh Xã Tây, nay là trụ sở Ủy ban Nhân dân thành phố (được khởi công xây dựng từ tháng 3 năm 1898), hoàn thành và được đưa vào sử dụng.
- 1910: Chiếc máy bay xuất hiện đầu tiên trên bầu trời Việt Nam hạ cánh xuống Sài Gòn.
- 1914: Xây cất xong chợ Bến Thành.
Hình ảnh Sài Gòn cổ xưa
Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh trong văn hóa
Nhạc
- Trước 1975:
-
- Miền Nam: các bài hát về Sài Gòn và mang hình ảnh Sài Gòn như Sài Gòn, Đêm đô thị (Y Vân), Trả lại em yêu (Phạm Duy), Ghé bến Sài Gòn (Văn Phụng), Huế-Sài Gòn-Hà Nội (Trịnh Công Sơn), Mưa Sài Gòn mưa Hà Nội (Phạm Đình Chương), Sài Gòn thứ bảy (Anh Bằng), Làng báo Sài Gòn (Lê Thương), Giã biệt Sài Gòn, Sài Gòn em và tôi (Nguyễn Ánh 9)…
- Miền Bắc: Tiến về Sài Gòn (Lưu Hữu Phước), Cô gái Sài Gòn đi tải đạn, Sài Gòn quật khởi……
- Sau 1975:
-
- Nhạc sĩ trong nước: Em còn nhớ hay em đã quên (Trịnh Công Sơn), Mùa xuân trên thành phố Hồ Chí Minh (Xuân Hồng), “Sàì Gòn cô tiên năm 2000” (Phương Uyên), Sài Gòn quê hương tôi (Đức Trí), Mùa đông Sài Gòn (Nguyễn Ngọc Thiện), Sài Gòn, màu nắng cho em (Vũ Quốc Việt), Thành phố mười mùa hoa (Phạm Tuyên)…
- Nhạc sĩ đã ra hải ngoại: Sài Gòn niềm nhớ không tên (Nguyễn Đình Toàn), Đêm nhớ trăng Sài Gòn (Phạm Đình Chương), Sài Gòn vĩnh biệt (Nam Lộc), Sài Gòn vĩnh biệt tình ta (Nhật Ngân ?), Đêm nhớ về Sài Gòn (Trầm Tử Thiêng), Thương nhớ Sài Gòn (Phạm Duy), Chiều trên đường Hồng Thập Tự và Sài Gòn trên đường Nguyễn Du(Nguyễn Tất Nhiên), Bà mẹ Sài Gòn (Xuân Điềm), Khi xa Sài Gòn (Lê Uyên Phương), Nhớ Sài Gòn (Anh Bằng), Hẹn em Sài Gòn (Hà Thúc Sinh), Nhớ em một ngày nắng Sài Gòn (Thanh Trang), Sài Gòn vẫn mãi trong tôi (Trúc Hồ & Anh Bằng), Sài Gòn một thoáng 30 năm (Trần Chí Phúc), Sài Gòn ơi, tôi còn em đó (Trường Sa (nhạc sĩ))…
- Vở nhạc kịch Miss Saigon
- Ban nhạc rock “Saigon kick” (Cú đá Sài Gòn)
- Ca sĩ nhạc rap Saigon
Phim
- Người tình (L’Amant – 1991, đạo diễn: Jean-Jacques Annaud, dựa theo tiểu thuyết cùng tên của Marguerite Duras)
- Indochine (1992, đạo diễn: Régis Wargnier, diễn viên: Catherine Deneuve, đoạt giải Oscar cho phim ngoại quốc hay nhất)
- Người Mỹ trầm lặng (The Quiet American – 1958 (đạo diễn Joseph L.Mankiewicz) và 2002 (đạo diễn: Philip Noyce), dựa theo tiểu thuyết cùng tên của Graham Greene)
Truyện
- Một người Nga ở Sài Gòn của Duyên Anh
- L’Amant và L’amant de la Chine du Nord của Marguerite Duras
- L’adieu à Saïgon của Jean Lartéguy
- Les civilisés của Claude Farrère
- Soleil au ventre, Mort en fraude và Les asiates của Jean Hougron
- Jade của Michel Tauriac
- La ligne de force của Pierre Herbart
- Le roi lepreux của Pierre Benoit
- The Quiet American của Graham Greene
Xem thêm
- Nguyễn Hữu Cảnh
- Nguyễn Ánh
- Thành phố Hồ Chí Minh
- Tổ chức hành chính tại Thành phố Hồ Chí Minh
- Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh
- Nam Kỳ
Chú thích
- ^ http://bacbaphi.com.vn/entertainment/archive/index.php/t-198098.html?s=31c65aceb6f2adc6cbe07d4542d39828
- ^ http://lichsuvietnam.info/index.php?option=com_content&task=view&id=208&Itemid=12
- ^ Trấn là khu vực quân sự, chưa ổn định việc cai trị
- ^ Lúc bấy giờ còn có tên gọi là thành Bát Quái, hay thành Quy
- ^ còn gọi là Dự án “Sài Gòn thành phố 500.000 dân” (tiếng Pháp: Saigon ville de 500.000 âmes)
- ^ Nhiều tài liệu nhầm lẫn là Chuẩn đô đốc Marie Jules Dupré. Thật ra, Dupré (1813-1881) làm Thống đốc Nam Kỳ từ tháng 4 năm 1871 đến tháng 3 năm 1874, còn Duperré (1825-1900) làm thống đốc Nam Kỳ từ tháng 11 năm 1874 đến tháng 10 năm 1877
- ^ Đến năm 1905, thì thành phố Cap Saint Jacques bị giải thể, chuyển thành đại lý hành chính thuộc tỉnh Bà Rịa.
- ^ “Bảo tàng Lịch sử quốc gia/Tin tức”. Truy cập 8 tháng 2 năm 2015.
- ^ “Lịch sử Kinh Rạch xưa và nay ở Sàigòn-Chợ Lớn”. Mai Tran. Truy cập 18 tháng 2 năm 2015.
- ^ “Saigon la perle de l’extreme orient”. Truy cập 8 tháng 2 năm 2015.
- ^ http://www.pso.hochiminhcity.gov.vn/an_pham/sltkcytphcm/30_so_lieu_thong_ke_chu_yeu
- ^ http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&idmid=5&ItemID=11010
- ^ http://www.pso.hochiminhcity.gov.vn/c/document_library/get_file?uuid=5fdc62bc-0523-453a-b596-57ad36af9831&groupId=18
- ^ http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&idmid=5&ItemID=12386
- ^ “Năm 2011”. Mạng Thông Tin tích hợp trên Internet của TP HCM. Truy cập 8 tháng 2 năm 2015.
- ^ Dang Bo Thanh Pho Ho Chi Minh
- ^ Kết quả điều tra dân số 1999 – 2004, trang của Cục thống kê Thành phố Hồ Chí Minh.
- ^ Kết quả toàn bộ Tổng điều tra Dân số và Nhà ở Việt Nam năm 2009, Tổng cục Thống kê Việt Nam
- ^ Dân số lao động[liên kết hỏng] trên trang của Thành phố.
- ^ Dự báo số khách vãng lai có mặt trung bình mỗi ngày trên trang Viện Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.
- ^ http://sgtt.vn/Loi-song/177102/Thanh-pho-“khong-giong-ai”.html
- ^ http://namkyluctinh.org/a-hinhanh/NhungCaiNhatCuaSaigonXua.pdf
Liên kết ngoài
Nam Bộ kháng chiến
Nam Bộ kháng chiến là xung đột quân sự giữa Việt Nam và liên quân Anh, Pháp, Nhật bắt đầu xảy ra trước khi chiến tranh Đông Dương bùng nổ, được lấy mốc là ngày 23/9/1945, khi các lực lượng quân sự Việt Nam chống lại việc Pháp tái chiếm Nam Bộ. Chiến sự ban đầu diễn ra trên chiến trường Nam Bộ, sau đó phát triển ra Tây Nguyên và Nam Trung Bộ.
Mục lục
Bối cảnh
Sau khi giành chính quyền trên toàn quốc, Việt Minh thành lập Chính phủ Cách mạng Lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tại miền Nam, sau khi đảo Pháp, ngày 14/8/1945, Nhật cho phép Bảo Đại cử một Khâm sai đại thần nắm quyền cai trị tại Nam Kỳ đồng thời bổ nhiệm những người Việt thuộc Mặt trận Quốc gia Thống nhất vào các vị trí trong bộ máy chính quyền do các viên chức dân sự Pháp đã bị Nhật tống giam. Ngày 16/8/1945, người Việt tiếp quản Sài Gòn. Điều này được chào đón như một cuộc cách mạng ở Sài Gòn. Ngày 17/8/1945, Khâm sai Nguyễn Văn Sâm đến Sài Gòn. Nhật chuyển giao vũ khí cho chính quyền Việt Nam và các đảng phái thuộc Mặt trận Quốc gia Thống nhất. Trong cuộc họp ngày 22/8/1945 của Mặt trận Quốc gia Thống nhất, Trần Văn Giàu thuyết phục các đảng phái trong Mặt trận chuyển giao quyền lực cho Việt Minh vì Mặt trận có thể bị Đồng Minh xem là một tổ chức thân Nhật còn Việt Minh lại đang hợp tác với Đồng Minh (tình báo quân sự Mỹ OSS) chống Nhật. Ngày 23/8/1945, Mặt trận Quốc gia Thống nhất quyết định rút lui, nhường quyền lãnh đạo cho Việt Minh thành lập Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ do Trần Văn Giàu làm Chủ tịch. Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ ra tuyên bố họ là bộ phận phía Nam của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.[1]
Đêm 22/8/1945, Ủy viên Cộng hòa Pháp tại Nam Kỳ (thuộc chính phủ De Gaulle) Jean Cédile nhảy dù xuống gần Biên Hòa và bị nông dân bắt giữ giao cho quân đội Nhật. Sau đó ông được thả ra.[2] Ngày 27/8/1945, Cédile gặp Trần Văn Giàu để bàn về tương lai của Việt Nam. Cédile đề nghị tương lai chính trị của Việt Nam chỉ được bàn sau khi người Pháp đã khôi phục quyền hành và phải được đặt trong khuôn khổ Tuyên bố ngày 24/3/1945 của Pháp còn Giàu giữ quan điểm Pháp trước hết phải công nhận nền độc lập của Việt Nam rồi mới bàn tới quan hệ giữa Việt Nam và Pháp. Hai bên không đi đến thống nhất về vấn đề này. Khi biết được điều này, những người Trotskyist tố cáo Việt Minh là bán mình cho Pháp và phản cách mạng.[3]
Jean Cédile đến Việt Nam theo mệnh lệnh lập lại trật tự và khôi phục chủ quyền của Pháp[4]. Cédile có cảm tình với nguyện vọng độc lập của người Việt nhưng ông chủ trương trao trả độc lập từng bước cho Việt Nam. Ngay sau khi đến Việt Nam, Cédile đã tiếp xúc với các lãnh đạo Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ và cố gắng để đi đến một sự thông cảm nhưng quan điểm của ông là chỉ bàn đến độc lập của Việt Nam sau khi người Pháp đã khôi phục quyền hành và phải được đặt trong khuôn khổ Tuyên bố ngày 24/3/1945[3]. Cédile đồng ý thương lượng với Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ nhằm tránh xung đột vũ trang Pháp Việt nhưng khá nhiều chủ nhà băng, chủ đồn điền, chủ mỏ, quan chức, chính trị gia Nam Kỳ người Pháp, Việt, Hoa phản đối ông với lý do Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ do những đảng viên Đảng cộng sản Đông Dương lãnh đạo.[5] Giữa tháng 9-1945 và tháng 10-1946 khi rời Nam Kỳ, Cédile ủng hộ chính sách của D’Argenlieu-Pignon với ý đồ thành lập “Nam Kỳ tự trị” và hậu thuẫn những đảng phái thân Pháp như Đảng Nam Kỳ của Béziat. Jean Cédile cho lập Hội đồng tư vấn Nam Kỳ (Conseil consultatif de Cochinchine) với 12 ủy viên. Thành phần Hội đồng gồm 4 người Pháp và 8 người Việt nhưng tất cả đều có quốc tịch Pháp.[6] Kết quả quan trọng là cú đảo chính nổi tiếng ngày 22-23/9/1945 ở Sài Gòn và việc ông ký Hiệp định ngày 3-6-1946 thành lập Cộng hòa Tự trị Nam Kỳ với bác sĩ Nguyễn Văn Thinh thân Pháp làm Thủ tướng. Mục đích của Pháp là tách Nam Kì ra khỏi Việt Nam thống nhất.[7]
Người Việt cũng bị chia rẽ. Việt Minh sẵn sàng đối thoại và thỏa thuận với phía Pháp để Pháp công nhận Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, lấy đó làm điểm xuất phát cho quá trình Pháp dần trao trả độc lập cho Việt Nam. Ngược lại, phe đối lập muốn hủy bỏ thương lượng với Jean Cédile và phát động cuộc chiến chống Pháp.[8]
Trong tháng 8/1945, những người Trotskyist đưa ra một chương trình cách mạng xã hội. Họ cùng với các giáo phái Cao Đài, Hòa Hảo, Bình Xuyên khuyến khích nông dân tước đoạt tài sản địa chủ, chia nhau ruộng đất của địa chủ. Nhiều địa chủ bị nông dân giết. Việt Minh phản đối việc xúi giục nông dân chiếm ruộng đất của địa chủ và tuyên bố: “chúng tôi chưa làm cách mạng cộng sản chủ nghĩa nhằm giải quyết vấn đề ruộng đất. Chính phủ hiện nay chỉ là chính phủ dân chủ vì thế không có nhiệm vụ nói trên. Tất cả những người nào xúi giục nông dân chiếm tài sản của địa chủ sẽ bị trừng trị nghiêm khắc“.[9]
Ngày 2/9/1945, tại Sài Gòn, những người lãnh đạo Việt Minh ở Sài Gòn, hoặc các chỉ thị của Hà Nội hoặc muốn biểu thị một sự đoàn kết với Hà Nội, đã tổ chức một cuộc biểu tình khổng lồ nhân Ngày Độc lập. Nhưng các lãnh tụ Việt Minh đã kinh ngạc khi thấy trong đám quần chúng khoảng 20 vạn người đi diễu hành dọc phố Catinat, các đảng phái chính trị hợp thành liên minh miền Nam, đã trương lên những biểu ngữ, bích trương đầy tính chất tranh giành chia rẽ đảng phái. Khi người biểu tình đến trước cửa Nhà thờ chính tòa Đức Bà Sài Gòn thì có tiếng súng nổ từ phía Câu lạc bộ Pháp. Cuộc biểu tình biến thành một sự hỗn loạn. Không điều tra thủ phạm vụ nổ súng, cảnh sát Việt Nam đã bắt ngay hàng trăm người Pháp và thân Pháp. Bọn lưu manh thừa cơ hội cướp bóc một số nhà hàng người Hoa và Pháp. Các đảng phái nghi ngờ nhau đem đến một tương lai chính trị u ám cho đất nước.[10] Vụ nổ súng làm thiệt mạng 4 người Pháp và 14 người Việt. Cảnh sát không tìm ra được thủ phạm vụ nổ súng.[11]
Ngày 7/9/1945, tờ Đấu Tranh, cơ quan ngôn luận của những người Trotskyist đăng một bài xã luận chỉ trích Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ không có những biện pháp bảo đảm an toàn cho cuộc biểu tình vào ngày 2/9/1945 tại Sài Gòn khiến một số người chết. Sau đó, ngày 8/9/1945, Trần Văn Giàu thay mặt Ủy ban Hành chính Lâm thời ra thông cáo tố cáo những kẻ khiêu khích (ám chỉ những người Trotskyist và các giáo phái) đã phá hoại trật tự và gây đổ máu vào ngày 2/9/1945 đồng thời họ đã tổ chức một cuộc biểu tình đòi vũ trang cho quần chúng. Bản thông cáo nhắc nhở rằng quân đội Nhật mặc dù đã bại trận nhưng theo thỏa thuận với Đồng Minh vẫn có trách nhiệm duy trì trật tự cho đến khi Đồng Minh tới. Tổng hành dinh Nhật có thể tước vũ khí bộ đội quốc gia, cấm các phong trào chính trị gây rối loạn trị an, cấm các cuộc biểu tình không được phép trước Tổng Hành dinh Nhật, tước vũ khí dân chúng. Thông cáo kêu gọi người dân vì lợi ích quốc gia hãy tin cậy Ủy ban Hành chính Lâm thời, đừng để bọn phản bội tổ quốc lôi kéo. Chỉ như vậy việc đàm phán giữa phong trào độc lập của Việt Nam với Đồng Minh mới thuận lợi.[12]
Ngay sau đó, những người Trotskyist và các giáo phái Hòa Hảo, Cao Đài công khai thách thức Ủy ban Hành chính Lâm thời. Họ tổ chức biểu tình yêu cầu cấp vũ khí cho dân chúng và kêu gọi mọi người chống lại quân đội Anh. Các Ủy ban Nhân dân địa phương ủng hộ yêu sách của các tổ chức này. Tại các tỉnh xảy ra xung đột vũ trang giữa bộ đội Việt Minh và các đơn vị quân sự của Cao Đài và Hòa Hảo. Phe đối lập kết tội Việt Minh phản bội, từ chối không giao nộp vũ khí và đòi Giàu từ chức.[13]
Ngày 9/9/1945, Việt Minh cải tổ Ủy ban Hành chính Lâm thời. Trần Văn Giàu từ chức nhường chỗ cho Phạm Văn Bạch. Số thành viên thuộc Đảng Cộng sản Đông Dương rút từ 6 (trong số 9 người) xuống còn 4 (trong số 13 người). Trong Ủy ban Hành chính Lâm thời mới có 1 thuộc Cao Đài, 1 người Trotskyist, 2 thuộc Hòa Hảo, 3 người không đảng phái, 2 người thuộc các đảng phái quốc gia khác. Tuy nhiên sự cải tổ này không đem lại ổn định cho miền Nam. Ủy ban mới nhanh chóng sụp đổ chưa đầy 2 tuần lễ sau do các cuộc đấu tranh đảng phái, tinh thần chống Pháp, tâm lý phân biệt chủng tộc và nỗi lo sợ các đội ám sát của Việt Minh.[14]
Đến ngày 16/9/1945, cuộc đàm phán Jean Cédile – Phạm Văn Bạch không đạt kết quả cụ thể. Theo phía Việt Nam, người Pháp tham gia đối thoại chỉ nhằm có thêm thời gian để củng cố vị trí và chờ quân đội của tướng Leclerc đổ bộ vào Việt Nam. Phạm Văn Bạch do chịu áp lực của phe đối lập đã công khai lên án Anh không chịu công nhận Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ là chính phủ hợp pháp duy nhất ở Nam Kỳ và gạt bỏ đề nghị hợp tác của Ủy ban. Sau khi không nhận được hồi đáp, Ủy ban tổ chức một cuộc tổng bãi công vào ngày 17/9/1945 để phản đối điều mà họ gọi là âm mưu Pháp – Anh nhằm lật đổ Chính phủ Việt Nam.[15]
Ngay sau khi tướng Douglas D. Gracey, chỉ huy quân đội Anh, đến Sài Gòn ông ra lệnh cho quân đội Nhật tước vũ khí của người Việt Nam, đuổi Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ ra khỏi Dinh Toàn Quyền ở Sài Gòn. Chỉ huy quân đội Nhật, Thống chế Terauchi, điều 7 tiểu đoàn vào Sài Gòn để tước vũ khí người Việt. Nhật đòi Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ phải tước vũ khí và giải tán lực lượng vũ trang của Việt Nam. Trên thực tế, chỉ có Cao Đài, Hòa Hảo và Bình Xuyên có lực lượng vũ trang có tổ chức còn Việt Minh và những người Trotskyist chỉ có lực lượng tượng trưng do đó lệnh tước vũ khí áp dụng chủ yếu cho các giáo phái này. Người Pháp ngay lập tức treo cờ Pháp lên tất cả các công sở và xe quân sự. Phạm Văn Bạch gửi phái đoàn OSS một bức điện thông báo tình hình và yêu cầu phái đoàn thay mặt Đồng Minh chứng minh quyền được độc lập của nhân dân Việt Nam và tuyên bố Việt Nam đã hoàn toàn độc lập, người Việt có quyền tự quyết định số phận của mình.[16]
Tình hình Sài Gòn ngày càng hỗn loạn. Quân đội Nhật bắt được nhiều nhóm khiêu khích thuộc lực lượng Bình Xuyên đã đánh bị thương một số quân nhân Pháp và đốt hai nhà của người Pháp. Đến đêm các cuộc tấn công vào người Pháp và người Việt tăng lên. Người Pháp bắt đầu lo sợ còn người Việt chuẩn bị sơ tán về nông thôn. Cédile gặp chỉ huy quân đội Anh, Douglas D. Gracey, để yêu cầu ông này cấp vũ khí cho tù bình Pháp nhằm bảo vệ tài sản và tính mạng của người Pháp.[4]
Thiếu tướng Douglas D. Gracey, chỉ huy quân đội Anh không được lệnh cung cấp vũ khí cho người Pháp. Ông cũng muốn tránh một cuộc xung đột giữa quân đội của ông và người Việt. Ông đã được tướng Mounbatten nhắc nhở về việc quân đội Anh chỉ có trách nhiệm giải giáp quân đội Nhật chứ không được tham gia vào việc duy trì trị an vốn là trách nhiệm của quân đội Nhật cũng như tránh xa các diễn biến chính trị Pháp Việt. Tuy nhiên quân đội Nhật tỏ ra không muốn cộng tác với người Anh trong việc tước vũ khí người Việt.[17] Gracey triệu tập chỉ huy quân đội Nhật đến và chỉ thị cho ông này phải có những biện pháp cấp bách và hiệu quả để khôi phục trật tự công cộng, thậm chí có thể dùng vũ lực. Nhật phải thực hiện mệnh lệnh ngày 6/9/1945 của phía Anh thực hiện việc tước vũ khí của bộ đội, dân quân, công an và dân thường Việt Nam.[18]
Trước tình hình mâu thuẫn Pháp Việt ngày càng leo thang, Cédile nhờ Thiếu tá A. Peter Dewey, chỉ huy OSS tại Sài Gòn, gặp các lãnh đạo Việt Minh để thuyết phục họ khôi phục lại trật tự. Đêm 18/9/1945, A. Peter Dewey bí mật gặp Trần Văn Giàu, Phạm Văn Bạch, Dương Bạch Mai, Phạm Ngọc Thạch và Nguyễn Văn Tạo. Tất cả đều cho rằng quá muộn để thương lượng và hợp tác. Dân chúng bị xúc phạm và kích động vì thái độ kiêu căng của Pháp đã ở tư thế sẵn sàng làm mọi việc để giữ vững nền độc lập. Trần Văn Giàu phát biểu: “Hiện nay, việc cực kỳ khó khăn là kiểm soát được các bè phái chính trị khác nhau vì không phải tất cả thân Việt Minh mà tất cả đều chống Pháp“.[19]
Sáng ngày 19/9/1945, Cédile tổ chức họp báo và tuyên bố Việt Minh không đại diện cho nguyện vọng của người Đông Dương và không đủ khả năng duy trì trật tự công cộng. Các cuộc thương lượng với người Việt sẽ dừng lại cho đến khi trật tự được lập lại và sẽ chỉ được tiếp tục dựa trên cơ sở Bản Tuyên bố ngày 24/3/1945 của Pháp.[19]
Ngày 21/9/1945, Thiếu tướng Anh Gracey ra bản Tuyên cáo số 1 tuyên bố sẽ duy trì pháp luật và trật tự ở Đông Dương phía Nam vĩ tuyến 16. Ông cấm tất cả các loại báo vì họ đưa tin sắp xảy ra nổi loạn và nội chiến trừ đài Sài Gòn và các báo của người Pháp. Trong 24 giờ sau, tình hình trở nên cực kỳ tồi tệ. Các vụ phá hoại, cướp bóc, hành hung, bắt cóc,… do cả hai phía Pháp Việt gây ra bùng nổ đáng sợ. Để đối phó với tình hình, ngày 21/9/1945, tướng Gracey ra lệnh thiết quân luật. Quân đội Anh sẽ thực hiện giới nghiêm; cấm tụ tập, hội họp, biểu tình công khai; hạn chế đi lại ở một số khu vực; cấm mang vũ khí; thiết lập toà án binh để xử các vụ vi phạm trật tự, xử tử hình đối với tội cướp bóc và phá hoại. Gracey cũng cho sáp nhập cảnh sát Việt Nam vào quân đội Anh coi như một đơn vị dưới quyền chỉ huy của ông.[20]
Đêm 21/9/1945, tình báo Pháp SLFEO báo cho Cédile biết người Việt đang củng cố lực lượng vũ trang của họ dưới sự chỉ đạo của Việt Minh. Cédile lại gặp Gracey để yêu cầu ông này trang bị vũ trí cho 14.000 tù binh Pháp (thuộc Chính phủ Vichy) để hỗ trợ quân Anh giữ trật tự. Gracey đồng ý. Ngay sau khi được thả ra, để chứng tỏ lòng trung thành với chính phủ De Gaulle, số lính này ra đường bắt bất cứ người Việt nào họ gặp được. Cédile muốn tái lập trật tự sau đó nối lại các cuộc thương lượng với người Việt. Ngày 22/9/1945, Cédile cho lính Pháp thay thế người Nhật chiếm giữ các đồn cảnh sát ở Sài Gòn, Kho bạc, Sở Mật thám, Bưu điện. Việt Minh phản ứng bằng cách thông báo với phái đoàn OSS rằng họ sẽ tổ chức một cuộc biểu tình vì nền độc lập của Việt Nam dù lệnh thiết quân luật của Anh cấm biểu tình. Phạm Ngọc Thạch nói rằng Việt Minh muốn khích cho Anh Pháp tiến hành đàn áp, gây nhiều thương vong để thế giới chú ý đến tình cảnh của Việt Nam.[21]
Rạng sáng ngày 23/9/1945, quân Pháp tấn công Toà Thị chính Sài Gòn, nơi làm việc của Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ, bắt toàn bộ ban lãnh đạo của cơ quan này. Pháp đã chiếm lại Sài Gòn. Dân thường Pháp xem đây là dịp để trả thù. Từng toán đàn ông và đàn bà Pháp xông ra đường bắt và đánh đập bất cứ người Việt nào họ gặp được. Số nạn nhân có thể lên tới hàng ngàn người. Lính Pháp và Anh chỉ đứng nhìn chứ không can thiệp. Chỉ huy OSS, A. Peter Dewey, xin gặp Gracey để phản đối Anh, Pháp để tình trạng này xảy ra. Ngày hôm sau, Dewey bị Gracey trục xuất khỏi Sài Gòn.[22]
Cédile muốn chấm dứt tình trạng này. Ông ra lệnh ngừng việc bắt bớ nhưng không ai tuân thủ. Ông giải thích hành động của mình để tái lập trật tự chứ không phải để trả thù và muốn nhanh chóng nối lại điều đình trong khuôn khổ Bản Tuyên bố ngày 24/3/1945 của Pháp. Ông cho thả tất cả người Việt Nam vừa bị bắt. Báo chí quốc tế phản ứng mạnh trước tình hình. Người Anh bị chỉ trích gay gắt. Gracey ra lệnh cho Cédile tước vũ khí tù binh Pháp, đưa họ trở về trại và giao cho người Nhật trách nhiệm khôi phục lại trật tự.[23]
Sau khi được thả khỏi nhà giam, người Việt tập hợp lại dưới sự lãnh đạo của Việt Minh để tiến hành chiến tranh. Ngày 24/9/1945, một số người Pháp bị giết, nhà máy và kho tàng bị đập phá, điện nước bị cắt hoàn toàn. Các đơn vị dân quân Việt Nam và các đội công nhân vũ trang tấn công phi trường Tân Sơn Nhất, đốt một tàu Pháp ở cảng, phá nhà giam, thả hàng ngàn người Việt vừa bị bắt. Đến trưa chợ Bến Thành bị đốt cháy. Chướng ngại vật được dựng lên khắp đường phố. Sài Gòn chìm trong tình trạng vô chính phủ. Người Pháp trốn vào khách sạn Continental, nơi ở của các sĩ quan Đồng Minh được bảo vệ cẩn thận. Cả người Anh và người Nhật đều không muốn can thiệp vào tình hình. Khi bị Anh khiển trách vì không thể duy trì trật tự, người Nhật giải thích rằng lính Nhật sợ bị người Việt trả thù nếu họ can thiệp. Đêm 24/9/1945, lực lượng Bình Xuyên tấn công khu Hérault tại Tân Định, Sài Gòn bắt cóc 300 dân thường Pháp. Khoảng một nửa bị giết, số còn lại được trả về sau khi đã bị đánh đập. Để đối phó, Gracey một lần nữa chấp nhận yêu cầu của Cédile cấp vũ khí cho tù binh Pháp nhưng tình hình đã quá muộn.[24]
Lực lượng
Tại miền Nam, nhiều tổ chức vũ trang của các tổ chức, đảng phái, tôn giáo được thành lập (bao gồm cả các lực lượng do Việt Minh lãnh đạo, hay các lực lượng trong biên chế Vệ quốc đoàn của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nhưng do các đảng phái, tôn giáo khác lãnh đạo). Lâm ủy hành chính thiết lập Quốc gia Tự Vệ Cuộc và lực lượng Quốc vệ đội – công an vũ trang. Tại các tỉnh, cấp ủy và chính quyền đều tổ chức các đội tự vệ và du kích chiến đấu.
Theo Hoàng Quốc Việt, riêng Sài Gòn, đến tháng 10-1945 đã có 800 đội tự vệ với 15.000 chiến sĩ[25].
- Việt Minh nắm lực lượng vũ trang của Tổng công đoàn Nam Bộ, một phần lực lượng Bình Xuyên (hai lực lượng của Ba Dương, Tám Mạnh).
- Đệ nhất sư đoàn (Cộng hòa vệ binh) thành lập trên cơ sở cải tổ các đơn vị Bảo an binh trước đây là lữ đoàn cơ động Chí Hoà (brigare mobile Chí Hoà), lữ đoàn cơ động Gia Định (brigare mobile Gia Định) và lữ đoàn trợ giúp (brigade auxiliaire) được bổ sung thêm nhiều công nhân, thanh niên cốt cán, tất cả khoảng một vạn người do các chỉ huy cũ của Pháp và Nhật (Trương Văn Giàu và Nguyễn Văn Quạn) chỉ huy.
- Đệ nhị sư đoàn của Dương Văn Giáo, tất cả khoảng 1.000 người.
- Đệ tam sư đoàn của Lý Huê Vinh quân số lên 500 người[25] (sau tan rã).
- Đệ tứ sư đoàn của Nguyễn Hòa Hiệp bao gồm những người Trotskyist, các giáo phái tổng cộng khoảng 1.000 người.
- Quân đội Hòa Hảo, Cao Đài, Bình Xuyên do các giáo phái này tổ chức.
- Các cấp chính quyền sau Cách mạng nhiều nơi tổ chức các lực lượng dân quân.
Diễn biến
Chiến sự tại Sài Gòn
Ngày 23 tháng 9 năm 1945, quân đội Pháp bất ngờ đánh úp quân đội Việt Nam tại Sài Gòn-Chợ Lớn. Họ gặp phải sự kháng cự quyết liệt của các lực lượng Việt Minh ở đây, đặc biệt là Liên khu Bình Xuyên do Dương Văn Dương (sau là Thiếu tướng) chỉ huy. Quân Pháp bị bao vây trong thành phố.
Phản ứng của Chính quyền Việt Nam
Ngay sáng 23 tháng 9, chính quyền Nam Bộ đã họp tại phố Cây Mai, Chợ Lớn. Tham dự có các nhân vật quan trọng như Ung Văn Khiêm, Trần Văn Giàu, Nguyễn Văn Nguyễn, Phạm Ngọc Thạch, Huỳnh Văn Tiểng… Hội nghị nhất trí điện ra Chính phủ Trung ương xin phép được kháng chiến. Hội nghị cũng thành lập Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ do Trần Văn Giàu làm Chủ tịch và Ủy ban Kháng chiến Sài Gòn-Chợ Lớn do Nguyễn Văn Tư làm Chủ tịch.
Đến chiều, Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ ra tuyên cáo: “Sáng hôm 23 tháng 9, quân Pháp công nhiêm chiếm trụ sở Ủy ban hành chính Nam Bộ và quốc gia tự vệ cuộc. Chúng đã gây đổ máu ở đường phố Sài Gòn… Không lẽ chịu nhục hoài; vì danh dự của dân tộc, chúng ta coi trọng quyền lợi của quốc gia, nên chúng tôi phải đánh điện ra Trung ương xin phép cho kháng chiến…”
Ngày 24 tháng 9, Chính phủ Việt Nam ra Huấn lệnh gửi quân dân Nam Bộ.
Ngày 26 tháng 9, Chủ tịch Chính phủ Việt Nam Hồ Chí Minh gửi thư biểu dương “lòng kiên quyết ái quốc của đồng bào Nam Bộ”. Cùng ngày, Chính phủ lại ra lời hiệu triệu kêu gọi nhân dân “Hãy ủng hộ phong trào đấu tranh oanh liệt của đồng bào Nam Bộ”. Cùng với đó, chính phủ Việt Nam thành lập các đoàn quân Nam tiến, quỹ Nam Bộ Kháng chiến… và nhiều lần quyên góp ủng hộ, chi viện cho Nam Bộ. Các tướng lĩnh quan trọng được cấp tốc cử vào như Nguyễn Bình, Nguyễn Sơn…
Việt Nam phong tỏa Sài Gòn
Trần Văn Giàu ra lệnh tổng bãi công; sơ tán người Việt khỏi Sài Gòn; cấm bán lương thực, thực phẩm cho Pháp; đặt Sài Gòn trong tình trạng cô lập. Giàu đe dọa sẽ phá hủy Sài Gòn nếu Pháp không bỏ vũ khí, rút lui và công nhận độc lập của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Các đơn vị Việt Nam dựng các chướng ngại trên đường vào Sài Gòn, ngăn chặn mọi người ra vào trừ người Anh và Mỹ. Họ bắn bất cứ quân nhân Pháp nào xuất hiện. Những rối loạn tại Sài Gòn lan rộng ra toàn miền Nam. Ngoài phạm vi Sài Gòn, trong vùng do Nhật kiểm soát, tình hình hoàn toàn hỗn loạn.[26]
Ngày 26/9/1945, Thiếu tá chỉ huy OSS A. Peter Dewey bị lực lượng Việt Nam bắn chết vì tưởng ông là người Pháp. Tin này lan khắp thế giới làm xấu đi hình ảnh Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Thiếu tá OSS Archimedes L.A Patti đang công tác tại miền Bắc Việt Nam nhận xét: “Họ đã giết hại người bạn độc nhất của họ ở Nam Kỳ và chắc chắn những tin này sẽ chẳng đề cao được lý tưởng của họ trước nhân dân Mỹ.“.[27] Sau đó Gracey ra lệnh bắt chỉ huy quân đội Nhật Thống chế Bá tước Térauchi vì ông này bất lực trong việc giữ trật tự[28].
Ngày 28/9/1945, tướng Mounbatten triệu tập Gracey và Cédile đến Singapore để nhắc nhở hai người về việc quân đội Anh không được can thiệp vào tình hình chính trị Đông Dương và nhất là không được giao chiến với người Việt. Mounbatten đề nghị nên nối lại thương lượng với các lãnh đạo Việt Nam[29].
Ngày 1/10/1945, Gracey nối lại đàm phán với Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ. Hai bên tạm thời ngừng bắn. Phía Anh nhấn mạnh chính sách trung lập của mình nhưng theo sự thỏa thuận giữa các nước Đồng Minh, Anh sẽ không công nhận bất kỳ sự thay đổi chủ quyền trên bất kỳ lãnh thổ nào đã phải chiếm lại bằng vũ lực trong thời kỳ chiến tranh. Người Pháp yêu cầu trả lại các con tin bị bắt và xác của Thiếu tá Dewey trước khi tiếp tục thương lượng. Phía Việt Nam yêu cầu trước hết Pháp phải công nhận Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là nước tự do và độc lập. Người Việt chỉ ngừng bắn với điều kiện Pháp trao trả quyền hành chính tại Sài Gòn cho Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ, lực lượng cảnh sát phải được trao lại cho Việt Nam, quân đội Pháp phải giải giáp và không được đưa quân mới vào, người Pháp phải tập trung vào những khu vực nhất định.[30]
Trong khi thương lượng, Việt Nam đã triển khai quân đội xung quanh Sài Gòn tại các vị trí chiến lược phía Bắc và phía Nam thành phố. Hoàng Quốc Việt vẫn liên lạc chặt chẽ với Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương tại Hà Nội và chỉ thị cho Giàu và Bạch phải chống lại mọi mưu đồ của Đồng Minh nhằm giúp Pháp nắm quyền kiểm soát Sài Gòn. Nếu cần, chỉ sau 24 tiếng Hà Nội sẽ gửi quân tăng viện cho miền Nam. Do lo ngại bị Việt Nam tấn công, phía Pháp yêu cầu Anh can thiệp. Tướng Mounbatten gặp Thạch và Bạch để yêu cầu kéo dài cuộc ngừng bắn thêm 48 giờ. Phạm Ngọc Thạch cho rằng Việt Nam đã độc lập và tất cả những gì còn phải bàn cãi chỉ là quy chế cho nước Việt Nam tương lai. Người Anh trả lời vẫn tiếp tục chấp nhận đối thoại cho đến khi nào có thể đạt được thỏa thuận. Người Việt đồng ý kéo dài cuộc ngưng bắn.[31]
Ngày 3/10/1945, 10.000 quân Pháp (1 trung đoàn bộ binh, 1 tiểu đoàn cơ giới, 1 đội thủy quân) do Leclerc chủ huy đổ bộ xuống Sài Gòn. Ngày 9/10/1945, Pháp Anh ký thỏa hiệp tại Luân Đôn xác định Anh hoàn toàn ủng hộ Pháp trong việc cai trị toàn Đông Dương dưới vĩ tuyến 16. Đêm ngày 10/10/1945, bộ đội Việt Nam tấn công sân bay Tân Sơn Nhất. Lực lượng Việt Nam giao chiến với quân Anh, Pháp tại tất cả các cửa ngõ vào Sài Gòn. Người Anh yêu cầu Nhật hỗ trợ. Nhật đồng ý tham chiến. Lực lượng Anh, Pháp, Nhật đã phá vỡ cuộc phong tỏa Sài Gòn của Việt Nam sau hai tuần chiến đấu liên tục. Ngày 16/10/1945, phía Việt Nam ngừng bao vây Sài Gòn và rút quân về vùng nông thôn do lực lượng Anh, Pháp, Nhật quá mạnh. Không quân Hoàng gia Anh và không quân Nhật tiếp tục ném bom vào các địa điểm đóng quân của Việt Nam.[32]
Phản ứng trước việc Anh dùng quân đội Nhật tấn công lực lượng Việt Nam, tướng Mac Arthur phát biểu: “Nếu có gì đó làm máu tôi sôi lên thì đó là việc tôi thấy các nước Đồng Minh của chúng ta ở Đông Dương và Java sử dụng quân Nhật để đàn áp các dân tộc nhỏ bé này mà chúng ta đã hứa giải phóng. Đó là một sự phản bội kinh tởm nhất.“.[32]
Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ kêu gọi dân chúng sơ tán về nông thôn và thi hành chiến lược dùng nông thôn bao vây thành thị bằng cách cắt đứt mọi hoạt động thương mại giữa nông thôn và thành thị. Dân chúng trong đó có nhiều nhân sĩ yêu nước theo lời kêu gọi của Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ rời bỏ Sài Gòn và các thành phố, thị trấn, thị xã khác về nông thôn. Lực lượng kháng chiến và cơ quan Quốc gia Tự vệ Cuộc bắt giam và thủ tiêu nhiều nhân sĩ, trí thức và lãnh tụ các đảng phái bị kết tội làm Việt gian hợp tác với Pháp hoặc bị tình nghi là Việt gian. Thậm chí những nhân viên thừa hành của Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ hoặc một số nhóm kháng chiến còn lợi dụng công vụ để cướp bóc, trấn lột; nếu ai chống đối sẽ bị kết tội là Việt gian rồi thủ tiêu. Tháng 12/1945, Nguyễn Bình được cử vào Nam lãnh đạo phong trào kháng chiến tại Nam Bộ. Ông lập lại trật tự bằng cách lập tòa án quân sự xét xử tất cả các chỉ huy quân sự lợi dụng danh nghĩa kháng chiến để cướp bóc, quấy nhiễu dân chúng, tổ chức lại lực lượng kháng chiến thành các chi đội Vệ quốc đoàn.[33]
Chiến sự lan rộng
Quân Pháp nhanh chóng mở rộng vùng chiếm đóng xuống vùng đồng bằng châu thổ sông Cứu Long: Ngày 25 tháng 10, chiếm Mỹ Tho, Gò Công; ngày 29 tháng 10 chiếm Vĩnh Long; nhày 30 tháng 10 chiếm Cần Thơ. Trước đó, quân đội Anh chiếm Biên Hoà, Thủ Dầu Một và giao lại cho Pháp.
Việt Nam mất Hà Tiên, Rạch Giá, Sóc Trăng, Bạc Liêu vào tháng 1 năm 1946. Tháng 3 năm 1946, quân Anh rút khỏi đây để lại cho Pháp. Ngày 5 tháng 2 năm 1946, Anh-Pháp tiến vào đất mũi Cà Mau.
Tháng 9 năm 1945, quân Anh tiến lên miền duyên hải Nam Trung Bộ đổ bộ lên Nha Trang, tước vũ khí Nhật trang bị cho 2.000 tù binh Pháp và Pháp kiều ở đây. Anh cho quân Nhật chiếm các thị xã Phan Rang, Phan Thiết, Đà Lạt, nhưng đều thất bại.
Ngày 23 tháng 10 năm 1945, Pháp đổ bộ lên Nha Trang, ngay sau đó bị các đội quân dân Việt Nam bao vây trong thành phố. Quân Pháp bị cầm chân gần hai tháng.
Trước sự lan rộng của cuộc chiến, ngày 15 tháng l0 năm 1945, tại Hội nghị cán bộ Đoàn xứ Nam Kỳ họp ở ngoại ô Mỹ Tho, Tôn Đức Thắng được Xứ ủy phân công phụ trách Uỷ ban kháng chiến chỉ huy các lực lượng vũ trang Nam Bộ và ngày 25 tháng 10 năm 1945, Xứ ủy Nam Bộ do Hoàng Quốc Việt thay mặt Ban Thường vụ Trung ương Đảng chủ trì đã họp Hội nghị Thiên Hộ, bầu ra một Xứ ủy lâm thời thống nhất có 11 vị, gồm tất cả các vị Tiền phong, Giải phóng, Côn Đảo về do Tôn Đức Thắng làm Bí thư. Hội nghị cũng quyết định giải thể để tổ chức lại cơ quan lãnh đạo thống nhất ở những tỉnh, quận có hai Tỉnh ủy, hai Quận ủy và hai hệ thống Việt Minh cũ, Việt Minh mới… đề ra những biện pháp hạn chế quân Pháp.
Đến ngày 4 tháng 12 năm 1945, Pháp chiếm Buôn Ma Thuột; ngày 27 tháng 1 chiếm Đà Lạt; ngày 28 tháng 1 chiếm Phan Rang và cuối cùng là Quy Nhơn, Kon Tum (tháng 7 năm 1946), kiểm soát phía Nam Quốc lộ 1.
Chiến sự tại Tây Nguyên và Nam Trung Bộ cũng khốc liệt như Nam Bộ. Sự kháng cự của quân đội Việt Nam khiến quân Pháp phải bỏ nhiều buôn làng, vị trí mới chiếm được ở Tây Nguyên. Quân đội Việt Nam giành lại thị xã Buôn Ma Thuột vào trung tuần tháng 12.
Cuối tháng 12 năm 1945, để củng cố các tỉnh miền tây, chính quyền Việt Nam tại Nam Bộ đã tước vũ khí quân Nhật ở Hà Tiên, Rạch Giá, Sóc Trăng, Bạc Liêu, đây là nguồn vũ khí đáng kể đầu tiên của quân đội Việt Nam tại Nam Bộ.
Kết quả
Sau này, tướng Nguyễn Bình tổ chức thống nhất các lực lượng năm 1948, thành lập lực lượng Vệ quốc đoàn (lực lượng quân sự của Việt Minh). Việt Minh rút về những căn cứ đầm lầy và rừng núi, xây dựng chiến khu. Một số lực lượng do mâu thuẫn với Việt Minh chuyển sang hợp tác với Cộng hòa Tự trị Nam Kỳ, sau đó là Quốc gia Việt Nam.
Tưởng niệm
Trong văn hóa – nghệ thuật
Nhạc sĩ nghiệp dư Tạ Thanh Sơn đã cảm hứng sáng tác bài Nam Bộ Kháng Chiến.
- “Mùa thu rồi ngày hăm ba
- Ta đi theo tiếng kêu sơn hà nguy biến.
- Rền khắp trời lời hoan hô
- Dân phương Nam nhịp chân tiến ra trận tiền.
- Thuốc súng kém, chân đi không
- Mà đoàn người giàu lòng vì nước.
- Nóp với giáo mang ngang vai
- Nhưng thân trai nào kém oai hùng.
- Cờ thắm tung bay ngang trời
- Sao vàng xao xuyến khắp nơi bưng biền
- Một lòng nguyện với tổ tiên.
- Thề quyết chống quân ngoại xâm!
- Ta đem thân ta liều cho nước
- Ta đem thân ta đền ơn trước
- Muôn thu sau lưu tiếng anh hào
- Người dân Việt lắm chí cao.
- Thề quyết chống quân gian tham!
- Ta đem thân ta liều cho nước
- Ta đem thân ta đền ơn trước
- Xây giang san hạnh phúc muôn đời
- Nền độc lập khắp nước Nam.“
Tham khảo
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 330 – 334
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 434 – 435
- ^ a ă Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 458
- ^ a ă Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 510
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 507 – 508
- ^ Goodman, Allan E, Politics in War: The Bases of Political Community in South Vietnam, page 20, Harvard University Press, 1973
- ^ Lê Mậu Hãn chủ biên, Đại cương Lịch sử Việt Nam, tập III, trang 47
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 508
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 459
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 424 – 425
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 426
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 459 – 460
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 460, 461, 490
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 490
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 508 – 509
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 489, 509, 510
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 511 – 512
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 511-512
- ^ a ă Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 513
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 514 – 515
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 515 – 516
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 517 – 518
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 518 – 519
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 519 – 521
- ^ a ă Đường Bác Hồ chúng ta đi (Hoàng Quốc Việt, Nxb Thanh niên – 2008) Chương IV – Chuyến đi vào Nam theo chỉ thị của Bác
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 521 – 522
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 522 – 524
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 525
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 527
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 527 – 528
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 528 – 530
- ^ a ă Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 530 – 531
- ^ Hồi ký 1925 – 1964, tập 2, trang 294- 302, Nguyễn Kỳ Nam, Nhật báo Dân Chủ Mới, 1964
Liên kết ngoài
- Lịch sử Việt Nam thời kỳ 1945-1975
- Trận đánh và chiến dịch trong Chiến tranh Đông Dương
- Chiến tranh Việt Nam
- Chiến tranh liên quan tới Việt Nam
- Lịch sử quân sự Việt Nam
- Việt Nam 1945
- Xung đột năm 1945
Sao Hải Vương
Sao Hải Vương là hành tinh thứ tám và xa nhất tính từ Mặt Trời trong Hệ Mặt Trời. Nó là hành tinh lớn thứ tư về đường kính và lớn thứ ba về khối lượng. Sao Hải Vương có khối lượng riêng lớn nhất trong số các hành tinh khí trong hệ Mặt trời. Sao Hải Vương có khối lượng gấp 17 lần khối lượng của Trái Đất và hơi lớn hơn khối lượng của Sao Thiên Vương (xấp xỉ bằng 15 lần của Trái Đất).[11] Sao Hải Vương quay trên quỹ đạo quanh Mặt Trời ở khoảng cách trung bình 30,1 AU, bằng khoảng 30 lần khoảng cách Trái Đất – Mặt Trời. Sao Hải Vương được đặt tên theo vị thần biển cả của người La Mã (Neptune). Nó có ký hiệu thiên văn là ♆, là biểu tượng cách điệu cây đinh ba của thần Neptune.
Sao Hải Vương là hành tinh đầu tiên được tìm thấy bằng tính toán lý thuyết. Dựa vào sự nhiễu loạn bất thường của quỹ đạo Sao Thiên Vương, nhà thiên văn Alexis Bouvard đã kết luận rằng quỹ đạo của nó bị nhiễu loạn do tương tác hấp dẫn với một hành tinh nào đó. Vào ngày 23 tháng 9 năm 1846,[1] nhà thiên văn Johann Galle đã phát hiện ra Sao Hải Vương ở vị trí lệch 1 độ so với tiên đoán của Urbain Le Verrier. Sau đó ít lâu, người ta cũng khám phá ra Triton, vệ tinh lớn nhất của sao Hải Vương, trong khi 13 vệ tinh còn lại của nó chỉ được phát hiện trong thế kỷ 20. Cho tới nay, tàu không gian Voyager 2 là tàu duy nhất bay qua Sao Hải Vương vào ngày 25 tháng 8 năm 1989.
Sao Hải Vương có cấu tạo tương tự như Sao Thiên Vương, nhưng lại khác biệt với những hành tinh khí khổng lồ như Sao Mộc và Sao Thổ. Khí quyển của sao Hải Vương chứa thành phần cơ bản là hiđrô và heli, cùng một số ít các hiđrôcacbon và có lẽ cả nitơ, tương tự như của Sao Mộc hay Sao Thổ. Tuy nhiên khí quyển của nó chứa tỷ lệ lớn hơn các phân tử “băng” như nước, amoniac, và mêtan. Do đó các nhà thiên văn thỉnh thoảng phân loại Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương thành các hành tinh băng đá khổng lồ để nhấn mạnh sự khác biệt này.[12] Bên trong Sao Hải Vương chứa chủ yếu băng và đá, giống như Sao Thiên Vương.[13] Lõi hành tinh có thể có bề mặt tuy rắn nhưng nhiệt độ của nó có thể cao tới hàng nghìn độ và áp suất rất lớn.[14] Khí mêtan trong tầng ngoài khí quyển là nguyên nhân Sao Hải Vương hiện lên với màu xanh lam.[15]
Trái ngược với bầu khí quyển mờ đặc và gần như đồng màu của Sao Thiên Vương, khí quyển của Sao Hải Vương có những vùng hoạt động mạnh và dễ nhận thấy. Năm 1989, tàu Voyager 2 khi bay qua Sao Hải Vương đã chụp được hình ảnh của Vết Tối Lớn trên bán cầu nam có kích thước tương đương với Vết Đỏ Lớn của Sao Mộc. Những vùng hoạt động thời tiết này được duy trì bởi những cơn gió với tốc độ lên tới 2.100 kilômét trên giờ, mạnh nhất trên khí quyển trong các hành tinh thuộc Hệ Mặt Trời.[16] Do cách rất xa Mặt Trời nên lớp khí quyển ngoài cùng của Sao Hải Vương là một trong những nơi lạnh nhất trong Hệ Mặt Trời. Nhiệt độ của những đám mây trên cao khoảng 55 K (-218 °C) trong khi nhiệt độ tại lõi hành tinh xấp xỉ 5.400 K (5.000 °C).[17][18] Sao Hải Vương có một hệ thống vành đai mờ và rời rạc (hay những cung), được phát hiện trong thập niên 1960 nhưng chỉ được xác nhận vào năm 1989 bởi Voyager 2.[19]
Mục lục
- 1 Lịch sử
- 2 Cấu trúc và thành phần
- 3 Khí hậu
- 4 Quỹ đạo và sự tự quay
- 5 Sự hình thành và di trú
- 6 Vệ tinh
- 7 Quan sát
- 8 Thăm dò
- 9 Xem thêm
- 10 Tham khảo
- 11 Đọc thêm
- 12 Liên kết ngoài
Lịch sử
Phát hiện
Các bản vẽ của Galileo Galilei cho thấy ông là người đầu tiên quan sát Sao Hải Vương qua kính viễn vọng vào ngày 28 tháng 12 năm 1612, và một lần nữa vào ngày 27 tháng 1 năm 1613. Trong cả hai lần, Galileo đã nhầm Sao Hải Vương là một ngôi sao cố định khi nó xuất hiện ở vị trí giao hội rất gần với Sao Mộc trên bầu trời.[20] Vì vậy mà Galileo không được công nhận là người phát hiện ra Sao Hải Vương. Trong lúc quan sát đầu tiên của ông tháng 12 năm 1612, Sao Hải Vương gần như đứng yên trên nền trời bởi vì nó vừa mới di chuyển nghịch hành biểu kiến vào ngày đó. Chuyển động ngược biểu kiến xuất hiện khi Trái Đất vượt lên trước hành tinh vòng ngoài trên quỹ đạo quay quanh Mặt Trời. Do Sao Hải Vương vừa mới bắt đầu chuyển động nghịch hành, chuyển động này quá nhỏ để có thể nhận ra qua kính thiên văn nhỏ của Galileo.[21] Tháng 7 năm 2009, nhà vật lý David Jamieson ở Đại học Melbourne nêu ra bằng chứng mới cho thấy Galileo có lẽ đã nhận ra “ngôi sao” mà ông quan sát có vẻ đã dịch chuyển so với những ngôi sao cố định.[22]
Năm 1821, nhà thiên văn Alexis Bouvard công bố tham số quỹ đạo của Sao Thiên Vương.[23] Tuy nhiên, những quan sát ngay sau đó lại sai lệch so với dữ liệu công bố của ông. Bouvard giả thuyết rằng có một vật thể nào đó đã làm nhiễu loạn quỹ đạo Sao Thiên Vương bằng tương tác hấp dẫn.[24]
Năm 1843, nhà thiên văn John Couch Adams bắt đầu nghiên cứu quỹ đạo của Thiên Vương Tinh dựa trên những dữ liệu hiện có. Adams đã nhờ giám đốc Đài quan sát Cambridge James Challis yêu cầu Sir George Airy, một nhà thiên văn Hoàng gia Anh, gửi thêm cho ông số liệu. Adams tiếp tục công trình của mình trong 1845–46 và đưa ra một vài kết quả về ước lượng vị trí hành tinh mới này.[25][26]
Cũng trong năm 1845–46, Urbain Le Verrier cũng tiến hành tính toán tham số quỹ đạo độc lập với Adams. Ông cũng gặp phải khó khăn trong việc thu hút sự quan tâm từ những người cùng ngành trong nước. Tháng 6 năm 1846, dựa trên công trình khoa học của Le Verrier và Adams về ước lượng vị trí của hành tinh mới, Airy đã đề nghị Challis sử dụng kính thiên văn tìm kiếm hành tinh này. Challis đã quan sát các vị trí trên bầu trời trong toàn bộ tháng 8 và tháng 9 nhưng không có kết quả.[24][27]
Trong thời gian này, Le Verrier đã gửi thư đến Johann Galle, giám đốc Đài quan sát Berlin, để thuyết phục tìm kiếm hành tinh mới bằng kính thiên văn phản xạ. Heinrich d’Arrest, một sinh viên thực tập tại đài thiên văn, đã đề xuất với Galle rằng họ nên so sánh bản đồ bầu trời vẽ gần đây trong vùng của vị trí mà Le Verrier tiên đoán với vùng bầu trời quan sát qua kính thiên văn, và tìm xem có vật thể nào di chuyển so với những ngôi sao cố định không. Vào đêm của ngày nhận được lá thư của Le Verrier, ngày 23 tháng 9 năm 1846, Galle và d’Arrest đã phát hiện ra Sao Hải Vương ở vị trí lệch 1° so với tính toán của Le Verrier, và lệch khoảng 12° so với tính toán của Adams. Challis sau đó nói rằng ông đã hai lần quan sát thấy Sao Hải Vương vào ngày 8 và 12 tháng 8 năm đó, nhưng do Challis không có bản đồ sao mới nhất nên đã không nhận ra đó là một hành tinh.[24][28]
Ngay sau khi công bố phát hiện ra hành tinh mới, đã có tranh cãi giữa Anh và Pháp về việc ai nên được công nhận là người phát hiện. Cộng đồng khoa học lúc đó cho rằng cả hai nhà thiên văn Le Verrier và Adams đều xứng đáng được công nhận. Từ 1966 Dennis Rawlins nêu ra vấn đề về sự công nhận cho Adams là người đồng khám phá hành tinh, và vấn đề này đã được đánh giá lại bởi các nhà lịch sử khoa học trong hội nghị về “Lịch sử khám phá Sao Hải Vương” năm 1998 tổ chức tại Đài quan sát Hoàng gia, Greenwich.[29] Sau khi đánh giá lại các ghi chép và bài báo trong lịch sử, họ cho rằng “Adams không xứng đáng khi được công nhận bình đẳng với Le Verrier về tính toán khám phá Sao Hải Vương. Sự công nhận chỉ thuộc về người không những tiên đoán đúng vị trí hành tinh mà còn thành công trong thuyết phục các nhà thiên văn thực hiện quan sát nhằm tìm kiếm nó.” (Adams không hề thuyết phục nhà thiên văn nào tìm kiếm mà là do Airy khuyến nghị, xem ở trên)[30]
Đặt tên
Ngay sau khi phát hiện ra, người ta gọi Sao Hải Vương một cách đơn giản là “hành tinh bên ngoài Sao Thiên Vương” hoặc là “hành tinh Le Verrier”. Galle là người đầu tiên đề xuất một tên gọi, mà ông gọi hành tinh là Janus. Ở Anh, Challis đề xuất tên Oceanus.[31]
Cho rằng mình có quyền được đặt tên cho phát hiện của mình, Le Verrier ngay lập tức đề xuất tên gọi Neptune, và tuyên bố không đúng sự thực rằng tên gọi này đã được chính thức công nhận bởi cơ quan địa lý và thiên văn “Bureau des Longitudes” của Pháp.[32] Trong tháng 10 năm 1846, ông lại đề nghị sử dụng tên của chính ông là Le Verrier, và giám đốc đài quan sát François Arago cũng ủng hộ tên gọi này. Tuy nhiên, đề nghị này gặp phải sự chống đối mạnh mẽ bên ngoài nước Pháp.[33] Cơ quan thiên văn và bản đồ Pháp cũng nhanh chóng sử dụng lại tên gọi Herschel cho hành tinh Uranus, mang tên người khám phá Sir William Herschel, và Leverrier cho tên của hành tinh mới phát hiện.[34]
Nhà thiên văn người Đức Struve ủng hộ tên gọi Neptune vào ngày 29 tháng 12 năm 1846 tại một hội nghị của Viện hàn lâm khoa học Saint Petersburg.[35] Và Neptune sớm được cộng đồng quốc tế chấp nhận. Trong thần thoại La Mã, Neptune là vị thần biển cả, có vai trò như thần Poseidon trong thần thoại Hy Lạp. Sự đòi hỏi đặt tên theo thần thoại là để tuân thủ cách đặt tên cho những hành tinh khác, ngoại trừ Trái Đất, đều theo tên các vị thần trong thần thoại Hy Lạp và La Mã.[36]
Các ngôn ngữ khác, kể cả ở những nước không có ảnh hưởng bởi văn hóa Hy Lạp và La Mã, thường địa phương hóa từ tên chính thức Neptune cho Sao Hải Vương. Trong tiếng Trung, tiếng Nhật, tiếng Hàn Quốc và tiếng Việt, tên hành tinh được dịch thành “Hải Vương Tinh” (chữ Nho, 海王星), vì Neptune là vị thần biển cả.[37] Trong tiếng Hy Lạp hiện đại, tên gọi của hành tinh này là Poseidon (Ποσειδώνας: Poseidonas), vị thần biển cả tương ứng với tên gọi Neptune của thần thoại La Mã.[38]
Tình trạng
Từ khi được phát hiện ra năm 1846 cho đến khi Pluto được phát hiện năm 1930, Sao Hải Vương được coi là hành tinh xa nhất. Khi Pluto trở thành hành tinh thứ 9, Sao Hải Vương trở thành hành tinh xa Mặt Trời thứ hai ngoại trừ 20 năm từ 1979 đến 1999 khi quỹ đạo elip dẹt của Sao Diêm Vương đưa thiên thể này đến gần Mặt Trời hơn so với Sao Hải Vương.[39] Năm 1992, vành đai Kuiper được phát hiện dẫn đến cuộc tranh luận giữa các nhà thiên văn học là Sao Diêm Vương nên được coi là một hành tinh hay là một thiên thể nằm trong vành đai.[40][41] Năm 2006, Hiệp hội Thiên văn Quốc tế lần đầu tiên đưa ra định nghĩa chính thức thế nào là một hành tinh, xếp Sao Diêm Vương thuộc loại “hành tinh lùn” và Sao Hải Vương trở thành hành tinh xa nhất trong Hệ Mặt Trời.[42]
Cấu trúc và thành phần
Sao Hải Vương có khối lượng 1,0243×1026 kg,[4] nằm trung gian giữa Trái Đất và các hành tinh khí khổng lồ: khối lượng của nó bằng 17 lần khối lượng Trái Đất nhưng chỉ bằng 1/19 so với của Sao Mộc.[11] Lực hấp dẫn trên bề mặt của nó chỉ nhỏ hơn của Sao Mộc.[43] Bán kính xích đạo của Sao Hải Vương bằng 24.764 km[8] hay gấp bốn lần của Trái Đất. Sao Hải Vương và Sao Thiên Vương được xếp thành một phân nhóm của hành tinh khí khổng lồ được gọi là “các hành tinh băng đá khổng lồ“, do chúng có kích thước nhỏ hơn và mật độ các chất dễ bay hơi cao hơn so với Sao Mộc và Sao Thổ.[44] Trong những dự án tìm kiếm hành tinh ngoài Hệ Mặt Trời, thuật ngữ “hành tinh kiểu Sao Hải Vương” được sử dụng để chỉ những hành tinh có khối lượng tương tự như của Sao Hải Vương,[45] giống như các nhà thiên văn cũng thường gọi các hành tinh ngoài Hệ Mặt Trời là “hành tinh kiểu Mộc Tinh”.
Cấu trúc bên trong
Cấu trúc bên trong của Sao Hải Vương tương tự như của Sao Thiên Vương. Khí quyển của nó chiếm khoảng 5% đến 10% khối lượng hành tinh và chiều dày khoảng 10% đến 20% bán kính hành tinh, xuống sâu tới mức áp suất 10 GPa gấp 100.000 lần áp suất khí quyển trên Trái Đất. Ở tầng khí quyển thấp hơn, mật độ của mêtan, amoniac và nước cũng cao hơn.[17]
Lớp phủ có nhiệt độ từ 2.000 K đến 5.000 K có khối lượng khoảng 10 tới 15 lần khối lượng Trái Đất và chứa chủ yếu nước, amoniac và mêtan.[1] Hỗn hợp này thường được gọi là “băng” mặc dù chúng là chất lỏng nóng và đậm đặc. Hỗn hợp lỏng này có tính dẫn điện tốt và đôi khi được gọi là đại dương nước-amoniac.[46] Lớp phủ cũng có thể chứa một tầng nước ion nơi các phân tử nước bị phân ly thành các ion hiđrô và ôxy. Ở những tầng sâu hơn, có thể hình thành trạng thái “nước siêu ion” (superionic water). Các ion ôxy bị tinh thể hóa trong khi các ion hiđrô di chuyển tự do trong mạng tinh thể ôxy.[47] Tại độ sâu 7.000 km có thể hình thành các điều kiện làm cho mêtan biến thành tinh thể kim cướng và rơi như mưa đá xuống vùng lõi hành tinh.[48] Phòng thí nghiệm quốc gia Lawrence Livermore đã tiến hành các thí nghiệm với áp suất cực cao cho thấy nền của lớp phủ có thể bao gồm một đại dương kim cương lỏng (liquid diamond) với các hạt ‘diamond-bergs’ trôi nổi.
Lõi của Sao Hải Vương có thành phần bao gồm sắt, nikel và silicat, và có khối lượng theo mô hình hóa bằng 1,2 lần khối lượng Trái Đất.[49] Áp suất tại trung tâm lõi cao tới 7 Mbar (700 GPa), gấp hai lần áp suất tại tâm củaTrái Đất, và nhiệt độ đạt 5.400 K.[17][18]
Khí quyển
Ở cao độ lớn, khí quyển Sao Hải Vương chứa 80% hiđrô và 19% heli.[17] Cũng có một lượng nhỏ phân tử mêtan. Dấu vết của khí mêtan cũng được phát hiện khi các nhà khoa học quan sát thấy vạch quang phổ hấp thụ điển hình của mêtan ở bước sóng trên 600 nm, trong miền bước sóng đỏ và hồng ngoại. Mêtan trong khí quyển hấp thụ ánh sáng đỏ làm cho Sao Hải Vương hiện lên có màu xanh giống như Sao Thiên Vương.[50] Tuy nhiên, màu xanh da trời sáng của Sao Hải Vương khác hẳn so với màu xanh lơ lạnh của Sao Thiên Vương. Do mật độ mêtan trong khí quyển của hai hành tương tương tự nhau nên người ta chưa biết thành phần nào trong khí quyển là nguyên nhân làm cho hai hành tinh có màu sắc khác nhau.[15]
Khí quyển Sao Hải Vương chia ra thành hai vùng chính; tầng đối lưu phía dưới với nhiệt độ trong tầng này giảm theo cao độ, và tầng bình lưu phía trên với nhiệt độ tăng theo cao độ. Biên giới giữa hai vùng này được gọi là khoảng lặng đối lưu có áp suất là 0,1 bar (10 kPa).[12] Tầng bình lưu chuyển dần thành tầng nhiệt ở áp suất từ 10−5 đến 10−4 microbar (1 đến 10 Pa).[12] Tầng nhiệt chuyển dần sang tầng ngoài nơi tiếp giáp với không gian vũ trụ.
Các mô hình khí quyển cho rằng tầng đối lưu của Sao Hải Vương có những dải mây với nhiều thành phần thay đổi phụ thuộc vào cao độ của chúng. Những đám mây cao nhất hình thành ở áp suất dưới 1 bar, nơi nhiệt độ phù hợp cho khí mêtan ngưng tụ. Những vùng có mức áp suất từ 1 đến 5 bar (100 – 500 kPa) có thể hình thành các đám mây amoniac và hiđrô sunfit. Với áp suất trên 5 bar, các đám mây có thể chứa amoniac, amonium sulfide, hiđrô sunfit và nước. Các đám mây băng nước hình thành ở độ sâu với mức áp suất 50 bar (5 MPa), nhiệt độ đạt 0 °C. Bên dưới mức này, cũng có thể có đám mây amoniac và and hiđrô sunfit.[51]
Tàu Voyager 2 đã chụp được ảnh các đám mây ở trên cao khí quyển Sao Hải Vương phủ bóng lên tầng mây mờ bên dưới. Có những dải mây ở độ cao lớn bao xung quanh hành tại một vĩ độ nhất định. Chúng có bề rộng khoảng 50–150 km và cách các tầng mây thấp mờ khoảng 50–110 km.[52]
Quang phổ của Sao Hải Vương cho thấy phía thấp của tầng bình lưu là đám sương mù chứa những phân tử ngưng tụ của quá trình quang ly mêtan, như các sản phẩm êtan và axetylen.[12][17] Trong tầng bình lưu cũng có dấu vết của phân tử cacbon mônôxít và hidro xyanit.[12][53] Nhiệt độ của tầng bình lưu trên Sao Hải Vương cao hơn nhiệt độ tầng bình lưu trên Sao Thiên Vương do có nhiều phân tử hiđrôcacbon tập trung hơn.[12]
Tầng nhiệt có nhiệt độ cao bất thường lên tới 750 K do một nguyên nhân chưa rõ.[54][55] Sao Hải Vương nằm quá xa Mặt Trời để bức xạ tử ngoại từ nó có thể làm nóng tầng này. Một giả thuyết cho cơ chế làm nóng là sự tương tác của các ion trong khí quyển với từ trường của hành tinh. Giả thuyết khác cho rằng sóng trọng lực (gravity wave, chú ý khác với sóng hấp dẫn-gravitational wave) xuất phát từ bên trong hành tinh tiêu tán nhiệt ra khí quyển của nó. Tầng nhiệt chứa lượng nhỏ cacbon điôxít và nước, có nguồn gốc từ bên ngoài như bụi vũ trụ hoặc mảnh vỡ của các thiên thạch.[51][53]
Từ quyển
Từ quyển của Sao Hải Vương giống với Sao Thiên Vương. Từ trường của nó nghiêng một góc lớn 47° so với trục tự quay và lệch ra khỏi tâm hành tinh 13.500 km (khoảng 0,55 lần bán kính). Trước khi Voyager 2′ bay qua Sao Hải Vương, người ta cho rằng trục từ quyển của Sao Thiên Vương bị nghiêng lớn là do trục tự quay của hành tinh nghiêng với góc lớn. Nhưng khi so sánh từ trường của hai hành tinh với nhau, các nhà khoa học nhận ra rằng hướng của trục từ trường được đặc trưng bởi các dòng chất lỏng bên trong các hành tinh. Từ trường có thể được sinh ra bởi sự đối lưu của các chất lỏng dẫn điện bên trong một lớp vỏ mỏng hình cầu (chất lỏng này có lẽ chứa amoniac, mêtan và nước)[51] tương tự như hoạt động của các dynamo phát điện.[56]
Thành phần của mômen lưỡng cực từ của Sao Hải Vương tại xích đạo từ bằng 14 microtesla (0,14 G).[57] Mô men lưỡng cực từ của Sao Hải Vương bằng 2,2 × 1017 T•m3 (14 μT•RN3, với RN là bán kính của Sao Hải Vương). Từ trường của hành tinh này có dạng hình học phức tạp bao gồm sự phân bố tương đối lớn của thành phần phi lưỡng cực, trong đó có mô men tứ cực mà có thể vượt giá trị mô men từ lưỡng cực về độ lớn. Ngược lại Trái Đất, Sao Mộc và Sao Thổ có thành phần mô men tứ cực tương đối nhỏ, và trục từ trường của chúng hiện tại không lệch quá lớn so với trục tự quay hành tinh. Giá trị mô men tứ cực lớn của từ trường Sao Hải Vương có thể là do sự lệch khỏi tâm hành tinh của trục từ trường và sự giới hạn về mặt hình học của lớp vỏ dynamo hành tinh.[58][59]
Vùng sốc hình cung (bow shock) của Sao Hải Vương, nơi từ quyển bắt đầu làm chậm gió Mặt Trời, xuất hiện ở khoảng cách 34,9 lần bán kính hành tinh. Vùng áp suất của gió Mặt Trời cân bằng với áp suất do từ trường(magnetopause), nằm ở khoảng cách 23–26,5 bán kính Sao Hải Vương. Đuôi của từ quyển mở rộng ít nhất tới 72 lần bán kính hành tinh, và thậm chí có thể xa hơn.[58]
Vành đai hành tinh
Sao Hải Vương cũng có một hệ thống vành đai hành tinh, mặc dù chúng mờ hơn nhiều so với vành đai Sao Thổ. Các vành đai chứa những hạt băng phủ với silicat hoặc vật liệu gốc cacbon, và là nguyên nhân chủ yếu khiến các vành đai có màu sắc đỏ.[60] Ba vành đai chính là những vành hẹp gồm Vành Adams, cách tâm Sao Hải Vương 63.000 km, Vành Le Verrier cách 53.000 km, và một vành rộng hơn nhưng mờ hơn là Vành Galle, cách tâm hành tinh 42.000 km. Phía bên ngoài Vành Le Verrier có một vành mờ là Vành Lassell; và một vành bên ngoài nó ở khoảng cách 57.000 km là Vành Arago.[61]
Vành đai đầu tiên được phát hiện vào năm 1968 bởi một nhóm nghiên cứu do Edward Guinan đứng đầu.[19][62] Nhưng lúc đó họ chỉ quan sát thấy một vành mờ, và không nhận ra một hệ thống vành đai đầy đủ.[63] Năm 1984, xuất hiện những chứng cứ rõ ràng hơn cho thấy phải có những khoảng trống giữa các vành đai. Các nhà khoa học vẫn quan sát thấy ánh sáng của một ngôi sao ở xa trong khi đáng lẽ nó phải bị che khuất bởi các vành đai.[64] Năm 1989, vấn đề được sảng tỏ khi tàu Voyager 2 năm 1989 chụp được ảnh các vành đai mờ bao quanh Sao Hải Vương. Những vành đai này có cấu trúc kết tụ các hạt vật chất lại thành một khối,[65] mà người ta vẫn chưa hiểu là do nguyên nhân gì nhưng có thể là do tương tác hấp dẫn với những vệ tinh nhỏ gần các vành đai này.[66]
Vành Adams ngoài cùng chứa năm cung sáng nổi bật đặt tên là Courage, Liberté, Egalité 1, Egalité 2 và Fraternité (Can đảm, Tự do, Công bằng và Bác ái).[67] Sự tồn tại của những cung này rất khó giải thích bởi vì theo những định luật chuyển động của cơ học thiên thể tiên đoán chúng sẽ tản ra để trở thành một vành đai với mật độ đồng nhất trong một khoảng thời gian ngắn. Các nhà thiên văn học tin rằng những cung này duy trì được hình dạng hiện nay là do ảnh hưởng hấp dẫn của vệ tinh Galatea nằm ngay phía trong những cung vành đai này.[68][69]
Những quan sát từ mặt đất năm 2005 cho thấy hệ thống vành đai Sao Hải Vương bất ổn định hơn so với suy nghĩ trước đó. Ảnh chụp từ Đài quan sát W. M. Keck trong các năm 2002 và 2003 cho thấy sự tan rã đáng kể trong các vành đai khi so sánh ảnh chụp của chúng từ tàu Voyager 2 năm 1989. Đặc biệt, dường như cung Liberté đã biến mất trong thời gian ngắn khoảng 1 thế kỷ.[70]
Khí hậu
Một trong những sự khác nhau giữa Sao Hải Vương và Sao Thiên Vương đó là mức độ của các hiện tượng khí hậu trên hai hành tinh. Khi tàu Voyager 2 bay qua Sao Thiên Vương năm 1986, qua bước sóng khả kiến hành tinh này hiện lên hầu như đồng màu và tĩnh lặng. Ngược lại Sao Hải Vương lại có những hoạt động mạnh trong tầng khí quyển khi Voyager 2 bay qua từ năm 1989.[71]
Thời tiết trên Sao Hải Vương được đặc trưng bởi hệ thống những cơn bão cực mạnh, với tốc độ gió có khi lên tới gần 600 m/s— gần đạt tới tốc độ siêu thanh đối với dòng khí.[16] Khi theo dõi chuyển động của những đám mây vĩnh cửu, tốc độ gió thay đổi từ 20 m/s theo hướng đông sang 325 m/s theo hướng tây.[73] Ở những đám mây trên cao, tốc độ gió biến đổi từ 400 m/s dọc xích đạo và còn 250 m/s tại hai cực.[51] Hầu hết gió trên Sao Hải Vương thổi theo hướng ngược với chiều quay của hành tinh.[74] Và miền gió thổi theo hướng cùng chiều với chiều tự quay hành tinh ở những vĩ độ cao, ngược lại gió thổi theo hướng nghịch chiều quay tại vĩ độ thấp và xích đạo. Sự khác nhau trong hướng gió thổi được cho là do hiệu ứng hiệu ứng bề mặt và không phải do cơ chế hoạt động khí quyển ở phía dưới sâu.[12] Tại vĩ độ 70° Nam, tồn tại một luồng gió thổi với tốc độ 300 m/s.[12]
Năm 2007, phía trên tầng đối lưu của cực Nam Sao Hải Vương được phát hiện có nhiệt độ cao hơn 10 °C so với phần còn lại của Sao Hải Vương, với nhiệt độ trung bình xấp xỉ −200 °C (70 K).[75] Sự chênh lệch nhiệt độ là đủ để khí mêtan nằm ở vùng nhiệt độ lạnh trong thượng quyển Sao Hải Vương, có khả năng rò ra ngoài không gian vũ trụ thông qua cực nam. “Điểm nóng tương đối” này là do ảnh hưởng độ nghiêng trục quay của Sao Hải Vương, làm cho vùng cực nam hành tinh phơi dưới ánh sáng Mặt Trời trong một phần tư “năm Sao Hải Vương”, hay gần 40 năm Trái Đất. Khi Sao Hải Vương di chuyển chậm dần về phía đối diện, vùng cực nam của nó sẽ bị tối đi và vùng cực bắc được chiếu sáng, và dần dần làm cho mêtan thoát ra khỏi hành tinh thông qua vùng cực bắc.[76]
Do sự thay đổi theo mùa, nên những dải mây ở bán cầu nam hành tinh này tăng dần theo kích cỡ và suất phản chiếu. Hiện tượng này lần đầu tiên được ghi nhận lần đầu tiên vào năm 1980 và được dự báo sẽ kéo dài đến năm 2020. Chu kỳ quỹ đạo lớn của Sao Hải Vương cũng làm cho các mùa trên hành tinh này diễn ra trong bốn mươi năm.[77]
Bão trên Sao Hải Vương
Năm 1989, Vết Tối Lớn, một cơn bão xoáy nghịch với diện tích 13000×6600 km[71] được tàu Voyager 2 phát hiện. Cơn bão này có dạng giống với Vết Đỏ Lớn của Sao Mộc. 5 năm sau, ngày 2 tháng 11 năm 1994, kính thiên văn không gian Hubble không nhìn thấy Vết Tối Lớn trên khí quyển hành tinh. Thay vào đó, một cơn bão tương tự như Vết Tối Lớn xuất hiện ở bán cầu bắc hành tinh.[78]
“Scooter”, tên gọi của một cơn bão khác, là một nhóm các đám mây trắng ở phía nam của Vết Tối Lớn. Nó được đặt tên như vậy là do khi lần đầu tiên được phát hiện ra vài tháng trước khi Voyager 2 bay quan hành tinh năm 1989, người ta nhận thấy nó di chuyển nhanh hơn Vết Tối Lớn.[74] Những bức ảnh chụp sau đó cho thấy còn có những đám mây di chuyển nhanh hơn nữa. Vết Tối Nhỏ là một cơn bão xoáy thuận ở bán cầu nam, cơn bão mạnh thứ hai được quan sát trong lần bay qua năm 1989. Ban đầu cơn bão này hoàn toàn tối màu, nhưng khi Voyager 2 tiếp cận hành tinh, nó đã phát hiện ra cơn bão hình thành một trung tâm sáng và có thể nhìn thấy trong đa số những bức ảnh có độ phân giải cao.[79]
Những vết tối xuất hiện trong tầng đối lưu ở cao độ thấp hơn so với các đám mây sáng trong khí quyển Sao Hải Vương,[80] do vậy chúng hiện lên như là những lỗ tối của tầng mây cao hơn. Chúng là những đặc điểm ổn định có thể tồn tại trong vài tháng, và có cấu trúc xoáy cuộn khí.[52] Thường đi kèm với những vết tối là những đám mây mêtan vĩnh cửu, sáng hơn hình thành xung quanh tầng đối lưu.[81] Sự luôn xuất hiện những đám mây đồng hành chỉ ra rằng những vết tối trước đó có thể tiếp tục tồn tại như là một xoáy thuận khí quyển ngay cả khi chúng không còn hiện lên là một đặc điểm tối nữa. Những vết tối có thể tiêu tan khi chúng tiến quá gần đến vùng xích đạo hoặc thông qua một cơ chế bí ẩn chưa được khám phá.[82]
Nội nhiệt
Sao Hải Vương có sự hoạt động trong khí quyển mạnh hơn so với trên Sao Thiên Vương. Nguyên nhân được cho là nội nhiệt trong hành tinh cao hơn so với Sao Thiên Vương. Mặc dù Sao Hải Vương nằm xa Mặt Trời hơn so với Sao Thiên Vương, nó chỉ hấp thụ được 40% lượng ánh sáng Mặt Trời,[12] nhưng nhiệt độ bề mặt trên hai hành tinh lại xấp xỉ bằng nhau.[84] Vùng bên trên tầng đối lưu của Sao Hải Vương có nhiệt độ thấp −221,4 °C (51,7 K). Ở độ sâu nơi áp suất khí quyển bằng 1 ba (100 kPa), nhiệt độ tại đây bằng −201,15 °C (72,00 K).[85] Sâu dưới bên trong tầng khí, nhiệt độ tăng dần theo độ sâu. Cũng giống như Sao Thiên Vương, nguồn gốc sinh ra nhiệt này chưa được làm rõ. Tuy nhiên giữa hai hành tinh có sự khác biệt lớn: Sao Thiên Vương chỉ phát ra 1,1 lần năng lượng nó nhận được từ bức xạ của Mặt Trời;[86] trong khi Sao Hải Vương phát ra năng lượng cao gấp 2,61 lần lượng năng lượng nó nhận từ Mặt Trời.[87] Nó là hành tinh xa Mặt Trời nhất, do vậy năng lượng tạo ra những cơn gió mạnh nhất trong Hệ Mặt Trời trên khí quyển hành tinh phải đến từ bên trong hành tinh này. Có một số cơ chế giải thích được đề xuất, bao gồm quá trình tiêu tán nhiệt từ lõi hành tinh,[84] sự chuyển đổi của mêtan dưới áp suất cao thành hiđrô, kim cương và những hiđrôcacbon mạch dài hơn (hiđrô nhẹ nhất có thể bay lên, trong khi kim cương thì chìm xuống, giải phóng thế năng hấp dẫn thành nhiệt thông qua định luật bảo toàn năng lượng),[84][88], và quá trình đối lưu trong tầng thấp khí quyển làm cho sóng trọng lực phá vỡ tầng đối lưu.[89][90]
Quỹ đạo và sự tự quay
Khoảng cách trung bình giữa Sao Hải Vương và Mặt Trời là 4,5 tỷ km (khoảng 30,1 AU), và chu kỳ quỹ đạo bằng 164,79 năm Trái Đất thay đổi trong khoảng ±0,1 năm.
Ngày 11 tháng 7 năm 2011, Sao Hải Vương đã hoàn thành hết một vòng quỹ đạo quanh khối tâm với Mặt Trời kể từ khi phát hiện ra hành tinh năm 1846.[91][92] Nó không xuất hiện tại đúng vị trí trên bầu trời lúc nó được phát hiện bởi vì Trái Đất đã ở vị trí khác trong quỹ đạo 365,25 ngày. Do Mặt Trời cũng chuyển động so với khối tâm của toàn Hệ Mặt Trời nên ngày 11 tháng 7 Sao Hải Vương cũng không ở vị trí chính xác tương đối so với Mặt Trời ở thời điểm phát hiện ra nó. Nếu chúng ta sử dụng hệ tọa độ có Mặt Trời tại tâm, thì ngày hoàn thành một chu kỳ quỹ đạo của Sao Hải Vương là 12 tháng 7 năm 2011.[2][93][94]
Mặt phẳng quỹ đạo elip của Sao Hải Vương nghiêng 1,77° so với mặt phẳng quỹ đạo của Trái Đất. Do độ lệch tâm quỹ đạo của nó bằng 0,011 nên khoảng cách tới Mặt Trời thay đổi trong phạm vi 101 triệu km giữa cận điểm và viễn điểm quỹ đạo.[6]
Trục tự quay của Sao Hải Vương nghiêng 28,32°,[95] xấp xỉ gần bằng so với của Trái Đất (23°) và Sao Hỏa (25°). Vì thế nó là hành tinh có sự thay đổi thời tiết giữa các mùa. Do chu kỳ quỹ đạo lớn, cho nên mỗi mùa của hành tinh diễn ra trong vòng 40 năm Trái Đất.[77] Chu kỳ sao (ngày) của hành tinh gần bằng 16,11 giờ.[2] Do trục quay hành tinh nghiêng tương tự như của Trái Đất, sự biến đổi trong thời gian của một “ngày” Sao Hải Vương không thay đổi đáng kể trong một “năm” của hành tinh.
Bởi vì Sao Hải Vương không phải là một quả cầu rắn, bầu khí quyển của nó thể hiện sự quay vi sai. Vùng xích đạo của khí quyển có chu kỳ quay 18 giờ, chậm hơn chu kỳ quay 16,1 giờ của từ trường hành tinh. Ngược lại, chu kỳ quay của hai vùng cực bằng 12 giờ. Sự khác nhau trong chu kỳ quay của khí quyển giữa các vùng là nổi bật nhất trong khí quyển của các hành tinh trong Hệ Mặt Trời,[96] và kết quả của sự khác biệt này đó là áp lực cắt của gió dọc theo vĩ độ là rất lớn.[52]
Cộng hưởng quỹ đạo
Quỹ đạo của Sao Hải Vương có ảnh hưởng lớn đến những vùng bên ngoài quỹ đạo hành tinh này, như vành đai Kuiper. Vành đai Kuiper là một khu vực bao gồm những thiên thạch băng nhỏ, tiểu hành tinh tương tự như vành đai tiểu hành tinh nhưng ở xa hơn, nằm ở phạm vi từ quỹ đạo Sao Hải Vương 30 AU cho đến bán kính 55 AU tính từ Mặt Trời.[97] Tương tụ như ảnh hưởng hấp dẫn của Sao Mộc lên cấu trúc của vành đai tiểu hành tinh, lực hấp dẫn của Sao Hải Vương cũng thống trị vành đai Kuiper. Theo thời gian, những vùng trong vành đai Kuiper trở lên mất ổn định bởi lực hút từ Sao Hải Vương, dần dần tạo ra những khoảng trống trong cấu trúc vành đai Kuiper. Ví dụ như vùng có phạm vi 40 và 42 AU.[98]
Cũng tồn tại những quỹ đạo bên trong những vùng trống này nơi các vật thể có thể tồn tại lâu theo thời gian của Hệ Mặt Trời. Những quỹ đạo cộng hưởng xuất hiện khi chu kỳ quỹ đạo của Sao Hải Vương bằng tỷ lệ chính xác với chu kỳ quỹ đạo của vật thể đó, như 1:2 hoặc 3:4. Hay, nếu một vật thể quay quanh được một vòng quanh Mặt Trời thì Sao Hải Vương đã quay được 2 vòng, và như vậy vật thể đó chỉ hoàn thành được một nửa quỹ đạo khi Sao Hải Vương hoàn thành 1 chu kỳ quỹ đạo của nó. Tỷ số cộng hưởng mà nhiều vật thể trong vành đai Kuiper có quỹ đạo cộng hưởng với Hải Vương Tinh, với trên 200 vật thể đã biết trong vành đai,[99] là cộng hưởng 2:3. Những vật theo cộng hưởng này sẽ hoàn thành 2 vòng quỹ đạo khi Sao Hải Vương hoàn thành 3 vòng quỹ đạo, và các nhà khoa học phân loại những vật thể này vào nhóm plutino bởi vì thiên thể lớn nhất trong nhóm này của vành đai Kuiper là Pluto.[100] Mặc dù quỹ đạo của Pluto cắt qua quỹ đạo của Sao Hải Vương, cộng hưởng 2:3 đảm bảo rằng chúng không bao giờ va chạm vào nhau.[101] Cũng tồn tại những quỹ đạo cộng hưởng 3:4, 3:5, 4:7 và 2:5 nhưng có ít vật thể có quỹ đạo với tỷ số cộng hưởng này.[102]
Sao Hải Vương có một số vật thể trojan nằm ở điểm Lagrange L4 trong hệ Sao Hải Vương—Mặt Trời, vùng ổn định hấp dẫn đi trước hành tinh trên cùng quỹ đạo của nó.[103] Trojan của Sao Hải Vương có thể coi là những thiên thể có cộng hưởng quỹ đạo 1:1 với Sao Hải Vương. Một số trojan tồn tại rất ổn định trong quỹ đạo của chúng, và dường như là đã hình thành cùng với Sao Hải Vương hơn là bị hành tinh này bắt giữ. Vật thể đầu tiên và duy nhất cho tới nay tồn tại ở điểm Lagrange L5 đi theo sau Sao Hải Vương là 2008 LC18.[104] Sao Hải Vương cũng có những vệ tinh giả tạm thời như, (309239) 2007 RW10.[105] Vật thể này trở thành vệ tinh giả của Sao Hải Vương trong 12.500 năm trước và có lẽ sẽ tồn tại trong trạng thái như vậy trong 12.500 năm nữa. Nó có thể là một vật thể bị bắt giữ.[105]
Sự hình thành và di trú
Sự hình thành các hành tinh băng đá khổng lồ, Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương, mà các nhà khoa học rất khó có thể mô hình hóa một cách chính xác. Những mô hình hiện tại chỉ ra mật độ vật chất ở vùng bên ngoài Hệ Mặt Trời là quá thấp để hình thành lên những vật thể lớn từ phương pháp truyền thống chấp nhận bởi đa số đó là lõi bồi tụ, và người ta đã đưa ra nhiều giả thuyết nhằm giải thích sự hình thành của các hành tinh băng đá. Một giả thuyết đó là các hành tinh này không tạo ra từ sự bồi tụ lõi mà từ quá trình bất ổn định bên trong đĩa tiền hành tinh nguyên thủy, và sau đó bầu khí quyển của chúng bị bức xạ mạnh của những ngôi sao OB thổi bay đi (khi Hệ Mặt Trời hình thành, nó ở trong một đám mây phân tử mà xung quanh có rất nhiều ngôi sao mới đã và đang hình thành, theo thời gian Mặt Trời quay quanh Ngân Hà và dần rời xa đám mây nguyên thủy này.).[106]
Một giả thuyết khác đó là các hành tinh băng đá hình thành gần Mặt Trời hơn, nơi có mật độ vật chất cao hơn, và sau đó hành tinh di trú ra quỹ đạo bên ngoài như hiện tại sau khi đã lấy đi khí trong đĩa tiền hành tinh nguyên thủy.[107] Các nhà thiên văn cũng rất quan tâm tới giả thuyết di trú hành tinh, bởi vì khả năng của mô hình giải thích tốt hơn sự có mặt của nhiều vật thể nhỏ trong vùng ngoài quỹ đạo Sao Hải Vương.[108] Mô hình hiện tại được chấp nhận nhiều nhất[109][110][111] trong giải thích chi tiết sự hình thành các hành tinh băng đá đó là mô hình Nice, nó giải thích sự di trú của Sao Hải Vương và những hành tinh khí khổng lồ khác cũng như cấu trúc của vành đai Kuiper.
Vệ tinh
Sao Hải Vương có 14 vệ tinh đã biết.[4][112] Vệ tinh lớn nhất của nó, Triton chiếm hơn 99,5% khối lượng của toàn bộ các vật thể quay quanh Sao Hải Vương[113] và là vệ tinh duy nhất có hình cầu. Triton do nhà thiên văn học William Lassell phát hiện ra chỉ 17 ngày sau khi Galle và d’Arrest phát hiện Sao Hải Vương. Không giống như những vệ tinh lớn trên các hành tinh khác trong Hệ Mặt Trời, Triton chuyển động trên quỹ đạo có hướng ngược với chiều tự quay của Sao Hải Vương (quỹ đạo nghịch hành), và có khả năng nó bị hành tinh bắt giữ hơn là hình thành cùng với Sao Hải Vương; vệ tinh này có thể từng là một hành tinh lùn trong vành đai Kuiper.[114] Quỹ đạo Triton rất gần với Sao Hải Vương khiến nó bị khóa quay đồng bộ (tự quay quanh trục), và đang rơi xoắn ốc chậm dần về phía hành tinh do gia tốc thủy triều. Cuối cùng vệ tinh này sẽ bị vỡ nát trong khoảng 3,6 tỷ năm nữa, khi quỹ đạo của nó đến giới hạn Roche nơi lực thủy triều của hành tinh xé nát Triton ra.[115] Năm 1989, Triton là vệ tinh lạnh nhất trong Hệ Mặt Trời từng được đo,[116] với nhiệt độ bề mặt của nó bằng −235 °C (38 K).[117]
Vệ tinh thứ hai của Sao Hải Vương (theo thứ tự phát hiện), là vệ tinh dị hình Nereid, với quỹ đạo là một trong những quỹ đạo lệch tâm nhất trong các vệ tinh của các hành tinh thuộc Hệ Mặt Trời. Độ lệch tâm quỹ đạo 0,7512 khiến viễn điểm quỹ đạo bằng 7 lần cận điểm quỹ đạo tính tới Sao Hải Vương.[118]
Từ tháng 7 đến tháng 9 năm 1989, Voyager 2 phát hiện ra sáu vệ tinh mới của Sao Hải Vương.[58] Trong số chúng, nổi bật là vệ tinh dị hình Proteus với khối lượng không đủ để nó có dạng hình cầu.[119] Tuy nó là vệ tinh có khối lượng lớn thứ hai của Sao Hải Vương, nhưng khối lượng chỉ bằng 0,25% khối lượng Triton. Bốn vệ tinh trong cùng của hành tinh—Naiad, Thalassa, Despina và Galatea— có quỹ đạo nằm trong các vành đai của Sao Hải Vương. Vệ tinh nằm xa nhất, Larissa, khám phá từ năm 1981 khi nó che khuất một ngôi sao. Sự che khuất này cũng khiến các nhà thiên văn cho rằng họ đã phát hiện ra thêm một cung vành đai, nhưng khi Voyager 2 bay qua Sao Hải Vương năm 1989, thì cung vành đai này là do vệ tinh Larissa gây ra. 5 vệ tinh dị hình mới phát hiện trong các năm 2002 và 2003 được công bố vào năm 2004.[120][121] Do hành tinh mang tên vị thần biển cả của người La Mã, tên gọi các vệ tinh của nó cũng mang tên các vị thần biển khác.[36]
Vệ tinh mới nhất và nhỏ nhất, S/2004 N 1, được kính thiên văn Hubble phát hiện vào năm 2013 có đường kính nhỏ hơn 20 km.[112]
Quan sát
Sao Hải Vương không thể quan sát bằng mắt thường được, với cấp biểu kiến +7,7 đến +8.0,[4][10] và hành tinh sáng hơn các vệ tinh Galileo của Sao Mộc, hành tinh lùn Ceres và các tiểu hành tinh 4 Vesta, 2 Pallas, 7 Iris, 3 Juno và 6 Hebe.[122] Một kính thiên văn hoặc một ống nhòm mạnh có thể phân giải Sao Hải Vương thành một đĩa xanh nhỏ, nhìn giống như Sao Thiên Vương.[123]
Bởi vì khoảng cách từ Trái Đất đến hành tinh rất xa, đường kính góc của hành tinh có giá trị trong phạm vi 2,2 đến 2,4 giây cung,[4][10] giá trị nhỏ nhất đối với các hành tinh trong Hệ Mặt Trời. Kích cỡ biểu kiến nhỏ của hành tinh là một thử thách lớn cho những nghiên cứu từ mặt đất. Hầu hết các kính thiên văn bị giới hạn trong khả năng quan sát cho đến khi các nhà thiên văn có kính thiên văn không gian Hubble và những kính thiên văn mặt đất cỡ lớn khác với công nghệ quang học thích nghi.[124][125]
Từ Trái Đất, Sao Hải Vương hiện lên trên bầu trời với chuyền động ngược sau mỗi 367 ngày, kết quả của một vòng chuyển động của Trái Đất, và khi nhìn từ mặt đất chúng ta thấy hành tinh chuyển động ngược lại so với các sao cố định sau mỗi lần xung đối với Trái Đất. Sao Hải Vương ở rất gần những vòng này vào năm khám phá 1846 cũng như vào tháng 10 và tháng 11 năm 2011.[94]
Quan trắc Sao Hải Vương qua bước sóng vô tuyến cho thấy hành tinh là một nguồn phát ra những bức xạ vô tuyến và cả những chớp vô tuyến dị thường. Nguyên nhân phát ra những bức xạ vô tuyến này là từ trường quay của hành tinh.[51] Trong dải phổ hồng ngoại, những cơn bão trên khí quyển Sao Hải Vương sáng hơn hẳn những tầng mây lạnh xung quanh, và cho phép các nhà thiên văn đo được hình dạng và kích thước của những cơn bão.[126]
Thăm dò
Voyager 2 tiếp cận Sao Hải Vương gần nhất vào ngày 25 tháng 8 năm 1989. Do đây là hành tinh lớn cuối cùng mà con tàu viếng thăm, các nhà quản lý chương trình quyết định cho con tàu bay qua vệ tinh Triton, vì họ không cần phải tính đến quỹ đạo tàu sau đó như thế nào, tương tự như tàu Voyager 1 bay qua Sao Thổ và thực hiện chuyến bay qua vệ tinh Titan. Những bức ảnh Voyager 2 gửi về Trái Đất trở thành nội dung chính cho một chương trình của đài PBS, Neptune All Night.[127]
Trong giai đoạn bay qua, tín hiệu từ Voyager 2 cần 246 phút để tới được Trái Đất. Do vậy, đa số tiến trình thực hiện của tàu là đã được lập trình sẵn trước đó từ mặt đất và gửi lên qua mạng lưới truyền tin không gian trước khi con tàu bay qua Sao Hải Vương. Voyager 2 cũng bay gần vệ tinh Nereid trước khi cách tầng trên khí quyển hành tinh ở khoảng cách 4.400 km vào ngày 25 tháng 8, và sau đó nó bay qua vệ tinh lớn nhất Triton trong cùng ngày.[128]
Voyager 2 cũng đo được từ trường bao quanh hành tinh và phát hiện ra trục từ trường lệch khỏi tâm Sao Hải Vương và nghiêng tương tự như trục từ trường của Sao Thiên Vương. Vấn đề chu kỳ tự quay của hành tinh cũng được xác định bằng cách đo chu kỳ phát ra bức xạ vô tuyến từ Sao Hải Vương. Voyager 2 cũng cho thấy hành tinh có bầu khí quyển hoạt động rất mạnh mẽ. Con tàu phát hiện ra thêm 6 vệ tinh mới, và thêm một vành đai mới.[58][128]
Năm 2003, có một đề xuất trong Kế hoạch các phi vụ trong tương lai của NASA nhằm phóng một tàu quỹ đạo Sao Hải Vương mang theo một thiết bị thăm dò khí quyển giống như phi vụ Cassini. Chương trình do Phòng thí nghiệm sức đẩy phản lực JPL và Học viện công nghệ California hợp tác thực hiện, nhưng dự án đã không được phê chuẩn.[129]
Xem thêm
- Hành tinh khí khổng lồ
- Neptune Orbiter — dự án đề xuất thăm dò Sao Hải Vương (không sớm hơn 2035— có thể phải tạm hoãn do NASA’s Strategic Exploration Plan chưa đưa vào dự án tiềm năng.)
- Trojan Sao Hải Vương — các tiểu hành tinh ở các điểm Lagrange trên quỹ đạo hành tinh
- Neptunium
Tham khảo
- ^ a ă â Hamilton, Calvin J. (ngày 4 tháng 8 năm 2001). “Neptune”. Views of the Solar System. Truy cập ngày 13 tháng 8 năm 2007.
- ^ a ă â b Munsell, K.; Smith, H.; Harvey, S. (ngày 13 tháng 11 năm 2007). “Neptune: Facts & Figures”. NASA. Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2007.
- ^ Seligman, Courtney. “Rotation Period and Day Length”. Truy cập ngày 13 tháng 8 năm 2009.
- ^ a ă â b c d đ e ê g h i k l m n o ô ơ Williams, David R. (ngày 1 tháng 9 năm 2004). “Neptune Fact Sheet”. NASA. Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2007.
- ^ “The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter”. Ngày 3 tháng 4 năm 2009. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2009. (produced with Solex 10 written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)
- ^ a ă Yeomans, Donald K. “HORIZONS Web-Interface for Neptune Barycenter (Major Body=8)”. JPL Horizons On-Line Ephemeris System. Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2007. At the site, go to the “web interface” then select “Ephemeris Type: Elements”, “Target Body: Neptune Barycenter” and “Center: Sun”.
- ^ Tham số quỹ đạo tính theo khối tâm của hệ Sao Hải Vương, và những giá trị của quỹ đạo mật tiếp theo kỷ nguyên J2000. Các đại lượng tính theo khối tâm, bởi vì ngược lại với trung tâm của hành tinh, chúng không trải qua sự thay đổi cơ sở ngày qua ngày từ chuyển động của các vệ tinh.
- ^ a ă â b c P. Kenneth Seidelmann, B. A. Archinal, M. F. A’hearn, A. Conrad, G. J. Consolmagno, D. Hestroffer, J. L. Hilton, G. A. Krasinsky, G. Neumann, J. Oberst, P. Stooke, E. F. Tedesco, D. J. Tholen, P. C. Thomas, I. P. Williams (2007). “Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006” (pdf). Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy (Springer) 98 (3): 155–180,. doi:10.1007.2Fs10569-007-9072-y Kiểm tra giá trị
|doi=(trợ giúp). Truy cập 24 tháng 4 năm 2013.
- ^ a ă â b c d đ Tính theo mức áp suất khí quyển 1 ba (100 kPa)
- ^ a ă â b Espenak, Fred (20 tháng 7 năm 2005). “Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006”. NASA. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2008.
- ^ a ă Khối lượng Trái Đất bằng 5,9736×1024 kg, hay tỷ số khối lượng:
Khối lượng của Sao Thiên Vương bằng 8,6810×1025 kg, hay tỷ số khối lượng:
Khối lượng Sao Mộc bằng 1,8986×1027 kg, hay tỷ số khối lượng:
See: Williams, David R. (ngày 29 tháng 11 năm 2007). “Planetary Fact Sheet – Metric”. NASA. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2008.
- ^ a ă â b c d đ e ê Lunine, Jonathan I. (tháng 9 năm 1993). “The Atmospheres of Uranus and Neptune”. Annual Review of Astronomy and Astrophysics 31: 217–263. Bibcode:1993ARA&A..31..217L. doi:10.1146/annurev.aa.31.090193.001245.
- ^ Podolak, M.; Weizman, A.; Marley, M. (tháng 12 năm 1995). “Comparative models of Uranus and Neptune”. Planetary and Space Science 43 (12): 1517–1522. Bibcode:1995P&SS…43.1517P. doi:10.1016/0032-0633(95)00061-5.
- ^ Upper Surface of Neptune
- ^ a ă Munsell, Kirk; Smith, Harman; Harvey, Samantha (ngày 13 tháng 11 năm 2007). “Neptune overview”. Solar System Exploration. NASA. Truy cập ngày 20 tháng 2 năm 2008.
- ^ a ă Suomi, V. E.; Limaye, S. S.; Johnson, D. R. (1991). “High Winds of Neptune: A possible mechanism”. Science 251 (4996): 929–932. Bibcode:1991Sci…251..929S. doi:10.1126/science.251.4996.929. PMID 17847386.
- ^ a ă â b c Hubbard, W. B. (1997). “Neptune’s Deep Chemistry”. Science 275 (5304): 1279–1280. doi:10.1126/science.275.5304.1279. PMID 9064785.
- ^ a ă Nettelmann, N.; French, M.; Holst, B.; Redmer, R. “Interior Models of Jupiter, Saturn and Neptune” (PDF). University of Rostock. Truy cập ngày 25 tháng 2 năm 2008.
- ^ a ă Wilford, John N. (ngày 10 tháng 6 năm 1982). “Data Shows 2 Rings Circling Neptune”. The New York Times. Truy cập ngày 29 tháng 2 năm 2008.
- ^ Hirschfeld, Alan (2001). Parallax: The Race to Measure the Cosmos. New York, New York: Henry Holt. ISBN 978-0-8050-7133-7.
- ^ Littmann, Mark; Standish, E. M. (2004). Planets Beyond: Discovering the Outer Solar System. Courier Dover Publications. ISBN 978-0-486-43602-9.
- ^ Britt, Robert Roy (2009). “Galileo discovered Neptune, new theory claims”. MSNBC News. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2009.
- ^ Bouvard, A. (1821). Tables astronomiques publiées par le Bureau des Longitudes de France. Paris: Bachelier.
- ^ a ă â Airy, G. B. (ngày 13 tháng 11 năm 1846). “Account of some circumstances historically connected with the discovery of the planet exterior to Uranus”. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 7: 121–144. Bibcode:1846MNRAS…7..121A.
- ^ O’Connor, John J.; Robertson, Edmund F. (2006). “John Couch Adams’ account of the discovery of Neptune”. University of St Andrews. Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2008.
- ^ Adams, J. C. (ngày 13 tháng 11 năm 1846). “Explanation of the observed irregularities in the motion of Uranus, on the hypothesis of disturbance by a more distant planet”. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 7: 149. Bibcode:1846MNRAS…7..149A.
- ^ Challis, Rev. J. (ngày 13 tháng 11 năm 1846). “Account of observations at the Cambridge observatory for detecting the planet exterior to Uranus”. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 7: 145–149. Bibcode:1846MNRAS…7..145C.
- ^ Galle, J. G. (ngày 13 tháng 11 năm 1846). “Account of the discovery of the planet of Le Verrier at Berlin”. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 7: 153. Bibcode:1846MNRAS…7..153G.
- ^ Kollerstrom, Nick (2001). “Neptune’s Discovery. The British Case for Co-Prediction.”. University College London. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 11 năm 2005. Truy cập ngày 19 tháng 3 năm 2007.
- ^ William Sheehan, Nicholas Kollerstrom, Craig B. Waff. “The Case of the Pilfered Planet – Did the British steal Neptune?”. Scientific American. Truy cập ngày 20 tháng 1 năm 2011.
- ^ Moore (2000):206
- ^ Littmann (2004):50
- ^ Baum & Sheehan (2003):109–110
- ^ Gingerich, Owen (1958). “The Naming of Uranus and Neptune”. Astronomical Society of the Pacific Leaflets 8: 9–15. Bibcode:1958ASPL….8….9G.
- ^ Hind, J. R. (1847). “Second report of proceedings in the Cambridge Observatory relating to the new Planet (Neptune)”. Astronomische Nachrichten 25 (21): 309. doi:10.1002/asna.18470252102.
- ^ a ă Blue, Jennifer (ngày 17 tháng 12 năm 2008). “Planet and Satellite Names and Discoverers”. USGS. Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2008.
- ^ “Planetary linguistics”. nineplanets.org. Truy cập ngày 8 tháng 4 năm 2010.
- ^ “Greek Names of the Planets”. Truy cập ngày 14 tháng 7 năm 2012.
Neptune hay Poseidon như tên gọi Hy Lạp, là Vị thần Biển cả. Nó là hành tinh thứ tám…xem bài viết tiếng Hy Lạp về hành tinh này.
- ^ Tony Long (ngày 21 tháng 1 năm 2008). “Jan. 21, 1979: Neptune Moves Outside Pluto’s Wacky Orbit”. Wired. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2008.
- ^ Weissman, Paul R. “The Kuiper Belt”. Annual Review of Astronomy and Astrophysics. Bibcode:1995ARA&A..33..327W. doi:10.1146/annurev.aa.33.090195.001551.
- ^ “The Status of Pluto:A clarification”. International Astronomical Union, Press release. 1999. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 6 năm 2006. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2006.
- ^ “IAU 2006 General Assembly: Resolutions 5 and 6” (PDF). IAU. Ngày 24 tháng 8 năm 2006.
- ^ Unsöld, Albrecht; Baschek, Bodo (2001). The New Cosmos: An Introduction to Astronomy and Astrophysics (ấn bản 5). Springer. tr. 47. ISBN 978-3-540-67877-9. See Table 3.1.
- ^ See for example: Boss, Alan P. (2002). “Formation of gas and ice giant planets”. Earth and Planetary Science Letters 202 (3–4): 513–523. Bibcode:2002E&PSL.202..513B. doi:10.1016/S0012-821X(02)00808-7.
- ^ Lovis, C.; Mayor, M.; Alibert Y.; Benz W. (ngày 18 tháng 5 năm 2006). “Trio of Neptunes and their Belt”. ESO. Truy cập ngày 25 tháng 2 năm 2008.
- ^ Atreya, S.; Egeler, P.; Baines, K. (2006). “Water-ammonia ionic ocean on Uranus and Neptune?” (pdf). Geophysical Research Abstracts 8: 05179.
- ^ “Weird water lurking inside giant planets”. New Scientist. Ngày 1 tháng 9 năm 2010. Truy cập ngày 15 tháng 4 năm 2012.
- ^ Kerr, Richard A. (1999). “Neptune May Crush Methane Into Diamonds”. Science 286 (5437): 25. doi:10.1126/science.286.5437.25a. PMID 10532884.
- ^ Podolak, M.; Weizman, A.; Marley, M. (1995). “Comparative models of Uranus and Neptune”. Planetary and Space Science 43 (12): 1517–1522. Bibcode:1995P&SS…43.1517P. doi:10.1016/0032-0633(95)00061-5.
- ^ Crisp, D.; Hammel, H. B. (ngày 14 tháng 6 năm 1995). “Hubble Space Telescope Observations of Neptune”. Hubble News Center. Truy cập ngày 22 tháng 4 năm 2007.
- ^ a ă â b c Elkins-Tanton (2006):79–83.
- ^ a ă â Max, C. E.; Macintosh, B. A.; Gibbard, S. G.; Gavel, D. T.; Roe, H. G.; de Pater, I.; Ghez, A. M.; Acton, D. S.; Lai, O.; Stomski, P.; Wizinowich, P. L. (2003). “Cloud Structures on Neptune Observed with Keck Telescope Adaptive Optics”. The Astronomical Journal, 125 (1): 364–375. Bibcode:2003AJ….125..364M. doi:10.1086/344943.
- ^ a ă Encrenaz, Thérèse (tháng 2 năm 2003). “ISO observations of the giant planets and Titan: what have we learnt?”. Planetary and Space Science 51 (2): 89–103. Bibcode:2003P&SS…51…89E. doi:10.1016/S0032-0633(02)00145-9.
- ^ Broadfoot, A.L.; Atreya, S.K.; Bertaux, J.L. et al. (1999). “Ultraviolet Spectrometer Observations of Neptune and Triton” (pdf). Science 246 (4936): 1459–1456. Bibcode:1989Sci…246.1459B. doi:10.1126/science.246.4936.1459. PMID 17756000.
- ^ Herbert, Floyd; Sandel, Bill R. (August–September 1999). “Ultraviolet observations of Uranus and Neptune”. Planetary and Space Science 47 (8–9): 1,119–1,139. Bibcode:1999P&SS…47.1119H. doi:10.1016/S0032-0633(98)00142-1.
- ^ Stanley, Sabine; Bloxham, Jeremy (ngày 11 tháng 3 năm 2004). “Convective-region geometry as the cause of Uranus’ and Neptune’s unusual magnetic fields”. Nature 428 (6979): 151–153. Bibcode:2004Natur.428..151S. doi:10.1038/nature02376. PMID 15014493.
- ^ Connerney, J.E.P.; Acuna, Mario H.; Ness, Norman F. (1991). “The magnetic field of Neptune”. Journal of Geophysics Research 96: 19,023–42. Bibcode:1991JGR….9619023C.
- ^ a ă â b Ness, N. F.; Acuña, M. H.; Burlaga, L. F.; Connerney, J. E. P.; Lepping, R. P.; Neubauer, F. M. (1989). “Magnetic Fields at Neptune”. Science 246 (4936): 1473–1478. Bibcode:1989Sci…246.1473N. doi:10.1126/science.246.4936.1473. PMID 17756002.
- ^ Russell, C. T.; Luhmann, J. G. (1997). “Neptune: Magnetic Field and Magnetosphere”. University of California, Los Angeles. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2006.
- ^ Cruikshank (1996):703–804
- ^ Blue, Jennifer (ngày 8 tháng 12 năm 2004). “Nomenclature Ring and Ring Gap Nomenclature”. Gazetteer of Planetary. USGS. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2008.
- ^ Guinan, E. F.; Harris, C. C.; Maloney, F. P. (1982). “Evidence for a Ring System of Neptune”. Bulletin of the American Astronomical Society 14: 658. Bibcode:1982BAAS…14..658G.
- ^ Goldreich, P.; Tremaine, S.; Borderies, N. E. F. (1986). “Towards a theory for Neptune’s arc rings”. Astronomical Journal 92: 490–494. Bibcode:1986AJ…..92..490G. doi:10.1086/114178.
- ^ Nicholson, P. D. và đồng nghiệp (1990). “Five Stellar Occultations by Neptune: Further Observations of Ring Arcs”. Icarus 87 (1): 1. Bibcode:1990Icar…87….1N. doi:10.1016/0019-1035(90)90020-A.
- ^ “Missions to Neptune”. The Planetary Society. 2007. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 2 năm 2006. Truy cập ngày 11 tháng 10 năm 2007.
- ^ Wilford, John Noble (ngày 15 tháng 12 năm 1989). “Scientists Puzzled by Unusual Neptune Rings”. Hubble News Desk. Truy cập ngày 29 tháng 2 năm 2008.
- ^ Cox, Arthur N. (2001). Allen’s Astrophysical Quantities. Springer. ISBN 0-387-98746-0.
- ^ Munsell, Kirk; Smith, Harman; Harvey, Samantha (ngày 13 tháng 11 năm 2007). “Planets: Neptune: Rings”. Solar System Exploration. NASA. Truy cập ngày 29 tháng 2 năm 2008.
- ^ Salo, Heikki; Hänninen, Jyrki (1998). “Neptune’s Partial Rings: Action of Galatea on Self-Gravitating Arc Particles”. Science 282 (5391): 1102–1104. Bibcode:1998Sci…282.1102S. doi:10.1126/science.282.5391.1102. PMID 9804544.
- ^ Staff (ngày 26 tháng 3 năm 2005). “Neptune’s rings are fading away”. New Scientist. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2007.
- ^ a ă Lavoie, Sue (ngày 16 tháng 2 năm 2000). “PIA02245: Neptune’s blue-green atmosphere”. NASA JPL. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2008.
- ^ Lavoie, Sue (ngày 8 tháng 1 năm 1998). “PIA01142: Neptune Scooter”. NASA. Truy cập ngày 26 tháng 3 năm 2006.
- ^ Hammel, H. B.; Beebe, R. F.; De Jong, E. M.; Hansen, C. J.; Howell, C. D.; Ingersoll, A. P.; Johnson, T. V.; Limaye, S. S.; Magalhaes, J. A.; Pollack, J. B.; Sromovsky, L. A.; Suomi, V. E.; Swift, C. E. (1989). “Neptune’s wind speeds obtained by tracking clouds in Voyager 2 images”. Science 245 (4924): 1367–1369. Bibcode:1989Sci…245.1367H. doi:10.1126/science.245.4924.1367. PMID 17798743.
- ^ a ă Burgess (1991):64–70.
- ^ Orton, G. S., Encrenaz T., Leyrat C., Puetter, R. and Friedson, A. J. (2007). “Evidence for methane escape and strong seasonal and dynamical perturbations of Neptune’s atmospheric temperatures”. Astronomy and Astrophysics 473: L5–L8. Bibcode:2007A&A…473L…5O. doi:10.1051/0004-6361:20078277.
- ^ Orton, Glenn; Encrenaz, Thérèse (ngày 18 tháng 9 năm 2007). “A Warm South Pole? Yes, On Neptune!”. ESO. Truy cập ngày 20 tháng 9 năm 2007.
- ^ a ă Villard, Ray; Devitt, Terry (ngày 15 tháng 5 năm 2003). “Brighter Neptune Suggests A Planetary Change Of Seasons”. Hubble News Center. Truy cập ngày 26 tháng 2 năm 2008.
- ^ Hammel, H. B.; Lockwood, G. W.; Mills, J. R.; Barnet, C. D. (1995). “Hubble Space Telescope Imaging of Neptune’s Cloud Structure in 1994”. Science 268 (5218): 1740–1742. Bibcode:1995Sci…268.1740H. doi:10.1126/science.268.5218.1740. PMID 17834994.
- ^ Lavoie, Sue (ngày 29 tháng 1 năm 1996). “PIA00064: Neptune’s Dark Spot (D2) at High Resolution”. NASA JPL. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2008.
- ^ S. G., Gibbard; de Pater, I.; Roe, H. G.; Martin, S.; Macintosh, B. A.; Max, C. E. (2003). “The altitude of Neptune cloud features from high-spatial-resolution near-infrared spectra” (PDF). Icarus 166 (2): 359–374. Bibcode:2003Icar..166..359G. doi:10.1016/j.icarus.2003.07.006. Truy cập ngày 26 tháng 2 năm 2008.
- ^ Stratman, P. W.; Showman, A. P.; Dowling, T. E.; Sromovsky, L. A. (2001). “EPIC Simulations of Bright Companions to Neptune’s Great Dark Spots” (PDF). Icarus 151 (2): 275–285. Bibcode:1998Icar..132..239L. doi:10.1006/icar.1998.5918. Truy cập ngày 26 tháng 2 năm 2008.
- ^ Sromovsky, L. A.; Fry, P. M.; Dowling, T. E.; Baines, K. H. (2000). “The unusual dynamics of new dark spots on Neptune”. Bulletin of the American Astronomical Society 32: 1005. Bibcode:2000DPS….32.0903S.
- ^ “Happy birthday Neptune”. ESA/Hubble. Truy cập ngày 13 tháng 7 năm 2011.
- ^ a ă â Williams, Sam (ngày 24 tháng 11 năm 2004). “Heat Sources Within the Giant Planets” (DOC). UC Berkeley. Truy cập ngày 20 tháng 2 năm 2008.
- ^ Lindal, Gunnar F. (1992). “The atmosphere of Neptune – an analysis of radio occultation data acquired with Voyager 2”. Astronomical Journal 103: 967–982. Bibcode:1992AJ….103..967L. doi:10.1086/116119.
- ^ “Class 12 – Giant Planets – Heat and Formation”. 3750 – Planets, Moons & Rings. Colorado University, Boulder. 2004. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2008.
- ^ Pearl, J. C.; Conrath, B. J. (1991). “The albedo, effective temperature, and energy balance of Neptune, as determined from Voyager data”. Journal of Geophysical Research Supplement 96: 18,921–18,930. Bibcode:1991JGR….9618921P.
- ^ Scandolo, Sandro; Jeanloz, Raymond (2003). “The Centers of Planets”. American Scientist 91 (6): 516. doi:10.1511/2003.6.516.
- ^ McHugh, J. P. (1999). “Computation of Gravity Waves near the Tropopause”. American Astronomical Society, DPS meeting No. 31, #53.07 31. Bibcode:1999DPS….31.5307M.
- ^ McHugh, J. P.; Friedson, A. J. (1996). “Neptune’s Energy Crisis: Gravity Wave Heating of the Stratosphere of Neptune”. Bulletin of the American Astronomical Society: 1078. Bibcode:1996DPS….28.0507L.
- ^ McKie, Robin (ngày 9 tháng 7 năm 2011). “Neptune’s first orbit: a turning point in astronomy”. The Guardian.
- ^ “Neptune Completes First Orbit Since Discovery: 11th July 2011 (at 21:48 U.T.±15min)”. Ngày 1 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2011.
- ^ Nancy Atkinson (ngày 26 tháng 8 năm 2010). “Clearing the Confusion on Neptune’s Orbit”. Universe Today. Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2011. (Bill Folkner at JPL)
- ^ a ă Anonymous (ngày 16 tháng 11 năm 2007). “Horizons Output for Neptune 2010–2011”. Truy cập ngày 25 tháng 2 năm 2008.—Numbers generated using the Solar System Dynamics Group, Horizons On-Line Ephemeris System.
- ^ Williams, David R. (ngày 6 tháng 1 năm 2005). “Planetary Fact Sheets”. NASA. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2008.
- ^ Hubbard, W. B.; Nellis, W. J.; Mitchell, A. C.; Holmes, N. C.; McCandless, P. C.; Limaye, S. S. (1991). “Interior Structure of Neptune: Comparison with Uranus”. Science 253 (5020): 648–651. Bibcode:1991Sci…253..648H. doi:10.1126/science.253.5020.648. PMID 17772369.
- ^ Stern, S. Alan; Colwell, Joshua E. (1997). “Collisional Erosion in the Primordial Edgeworth-Kuiper Belt and the Generation of the 30–50 AU Kuiper Gap”. The Astrophysical Journal (Geophysical, Astrophysical, and Planetary Sciences, Space Science Department, Southwest Research Institute) 490 (2): 879–882. Bibcode:1997ApJ…490..879S. doi:10.1086/304912.
- ^ Petit, Jean-Marc; Morbidelli, Alessandro; Valsecchi, Giovanni B. (1998). “Large Scattered Planetesimals and the Excitation of the Small Body Belts” (PDF). Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2007.
- ^ “List Of Transneptunian Objects”. Minor Planet Center. Truy cập ngày 25 tháng 10 năm 2010.
- ^ Jewitt, David (2004). “The Plutinos”. UCLA. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2008.
- ^ Varadi, F. (1999). “Periodic Orbits in the 3:2 Orbital Resonance and Their Stability”. The Astronomical Journal 118 (5): 2526–2531. Bibcode:1999AJ….118.2526V. doi:10.1086/301088.
- ^ John Davies (2001). Beyond Pluto: Exploring the outer limits of the solar system. Cambridge University Press. tr. 104. ISBN 0-521-80019-6.
- ^ Chiang, E. I.; Jordan, A. B.; Millis, R. L.; M. W. Buie; Wasserman, L. H.; Elliot, J. L.; Kern, S. D.; Trilling, D. E.; Meech, K. J.; Wagner, R. M. (2003). “Resonance Occupation in the Kuiper Belt: Case Examples of the 5: 2 and Trojan Resonances”. The Astronomical Journal 126: 430–443. arXiv:astro-ph/0301458. Bibcode:2003AJ….126..430C. doi:10.1086/375207.
- ^ Sheppard, Scott S.; Trujillo, Chadwick A. (ngày 10 tháng 9 năm 2010). “Detection of a Trailing (L5) Neptune Trojan”. Science 329 (5997): 1304. Bibcode:2010Sci…329.1304S. doi:10.1126/science.1189666. PMID 20705814.
- ^ a ă de la Fuente Marcos & de la Fuente Marcos (2012). “(309239) 2007 RW10: a large temporary quasi-satellite of Neptune”. Astronomy and Astrophysics Letters 545: L9. arXiv:1209.1577. Bibcode:2012A%26A…545L…9D.
- ^ Boss, Alan P. (ngày 30 tháng 9 năm 2002). “Formation of gas and ice giant planets”. Earth and Planetary Science Letters.
- ^ Thommes, Edward W.; Duncan, Martin J.; Levison, Harold F. (2001). “The formation of Uranus and Neptune among Jupiter and Saturn”. The Astronomical Journal 123 (5): 2862–2883. arXiv:astro-ph/0111290. Bibcode:2002AJ….123.2862T. doi:10.1086/339975.
- ^ Hansen, Kathryn (ngày 7 tháng 6 năm 2005). “Orbital shuffle for early solar system”. Geotimes. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2007.
- ^ Crida, A. (2009). “Solar System formation”. Reviews in Modern Astronomy 21. arXiv:0903.3008. Bibcode:2009arXiv0903.3008C.
- ^ Desch, S. J. (2007). “Mass Distribution and Planet Formation in the Solar Nebula”. The Astrophysical Journal 671 (1): 878–893. Bibcode:2007ApJ…671..878D. doi:10.1086/522825.
- ^ Smith, R.; L. J. Churcher; M. C. Wyatt; M. M. Moerchen; C. M. Telesco (2009). “Resolved debris disc emission around η Telescopii: a young solar system or ongoing planet formation?”. Astronomy and Astrophysics 493 (1): 299–308. arXiv:0810.5087. Bibcode:2009A&A…493..299S. doi:10.1051/0004-6361:200810706.
- ^ a ă “NASA Hubble Finds New Neptune Moon”. NASA. 15 tháng 7, 2013. Truy cập 16 tháng 7, 2013.
- ^ Khối lượng của Triton: 2,14×1022 kg. Tổng khối lượng của 13 vệ tinh khác: 7,53×1019 kg, hay 0.35%. Khối lượng của vành đai là nhỏ không đáng kể.
- ^ Agnor, Craig B.; Hamilton, Douglas P. (2006). “Neptune’s capture of its moon Triton in a binary–planet gravitational encounter”. Nature (Nature Publishing Group) 441 (7090): 192–194. Bibcode:2006Natur.441..192A. doi:10.1038/nature04792. PMID 16688170.
- ^ Chyba, Christopher F.; Jankowski, D. G.; Nicholson, P. D. (1989). “Tidal evolution in the Neptune-Triton system”. Astronomy and Astrophysics (EDP Sciences) 219 (1–2): L23–L26. Bibcode:1989A&A…219L..23C.
- ^ Wilford, John N. (ngày 29 tháng 8 năm 1989). “Triton May Be Coldest Spot in Solar System”. The New York Times. Truy cập ngày 29 tháng 2 năm 2008.
- ^ R. M., Nelson; Smythe, W. D.; Wallis, B. D.; Horn, L. J.; Lane, A. L.; Mayo, M. J. (1990). “Temperature and Thermal Emissivity of the Surface of Neptune’s Satellite Triton”. Science 250 (4979): 429–431. Bibcode:1990Sci…250..429N. doi:10.1126/science.250.4979.429. PMID 17793020.
- ^
- ^ Brown, Michael E.. “The Dwarf Planets”. California Institute of Technology, Department of Geological Sciences. Truy cập ngày 9 tháng 2 năm 2008.
- ^ Holman, M. J.; Kavelaars, J. J.; Grav, T. và đồng nghiệp (2004). “Discovery of five irregular moons of Neptune” (PDF). Nature 430 (7002): 865–867. Bibcode:2004Natur.430..865H. doi:10.1038/nature02832. PMID 15318214. Truy cập ngày 24 tháng 10 năm 2011.
- ^ Staff (ngày 18 tháng 8 năm 2004). “Five new moons for planet Neptune”. BBC News. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2007.
- ^ Xem bài viết tương ứng để so sánh độ sáng biểu kiến của chúng với Sao Hải Vương.
- ^ Moore (2000):207.
- ^ Ví dụ, cho tới năm 1977, chu kỳ tự quay của Sao Hải Vương vẫn còn chưa được xác định chính xác. Xem: Cruikshank, D. P. (ngày 1 tháng 3 năm 1978). “On the rotation period of Neptune”. Astrophysical Journal, Part 2 – Letters to the Editor (University of Chicago Press) 220: L57–L59. Bibcode:1978ApJ…220L..57C. doi:10.1086/182636.
- ^ Max, C. (1999). “Adaptive Optics Imaging of Neptune and Titan with the W.M. Keck Telescope”. Bulletin of the American Astronomical Society 31: 1512. Bibcode:1999BAAS…31.1512M.
- ^ Gibbard, S. G.; Roe, H.; de Pater, I.; Macintosh, B.; Gavel, D.; Max, C. E.; Baines, K. H.; Ghez, A. (1999). “High-Resolution Infrared Imaging of Neptune from the Keck Telescope”. Icarus 156 (1): 1–15. Bibcode:2002Icar..156….1G. doi:10.1006/icar.2001.6766.
- ^ Phillips, Cynthia (ngày 5 tháng 8 năm 2003). “Fascination with Distant Worlds”. SETI Institute. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 11 năm 2007. Truy cập ngày 3 tháng 10 năm 2007.
- ^ a ă Burgess (1991):46–55.
- ^ Spilker, T. R.; Ingersoll, A. P. (2004). “Outstanding Science in the Neptune System From an Aerocaptured Vision Mission”. Bulletin of the American Astronomical Society 36: 1094. Bibcode:2004DPS….36.1412S.
Đọc thêm
- Baum, Richard; Sheehan, William (2003). In Search of Planet Vulcan: The Ghost in Newton’s Clockwork Universe. Basic Books. ISBN 978-0-7382-0889-3.
- Burgess, Eric (1991). Far Encounter: The Neptune System. Columbia University Press. ISBN 978-0-231-07412-4.
- Cruikshank, Dale P. (1996). Neptune and Triton. University of Arizona Press. ISBN 978-0-8165-1525-7.
- Elkins-Tanton, Linda T. (2006). Uranus, Neptune, Pluto, and the Outer Solar System. New York: Chelsea House. ISBN 978-0-8160-5197-7.
- Littmann, Mark (2004). Planets Beyond, Exploring the Outer Solar System. Courier Dover Publications. ISBN 978-0-486-43602-9.
- Miner, Ellis D.; Wessen, Randii R. (2002). Neptune: The Planet, Rings, and Satellites. Springer-Verlag. ISBN 978-1-85233-216-7.
- Moore, Patrick (2000). The Data Book of Astronomy. CRC Press. ISBN 978-0-7503-0620-1.
- Standage, Tom (2001). The Neptune File. Penguin. ISBN 978-0-8027-1363-6.
Liên kết ngoài
(tiếng Anh)
- Sao Hải Vương tại Encyclopædia Britannica (tiếng Anh)
- NASA’s Neptune fact sheet
- Neptune from Bill Arnett’s nineplanets.org
- Neptune Astronomy Cast episode No. 63, includes full transcript.
- Neptune Profile at NASA’s Solar System Exploration site
- Planets – Neptune A children’s guide to Neptune.
- MPC’s List Of Neptune Trojans
(tiếng Việt)
Bài viết mới trên TÌNH YÊU CUỘC SỐNG
- Chào ngày mới 22 tháng 9
- Bàn cờ thế sự
- Di sản Walter Scott
- Chào ngày mới 21 tháng 9
- Chào ngày mới 20 tháng 9
- Tâm sáng Ức Trai trong tựa ngọc
- Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi
- Chào ngày mới 19 tháng 9
- Đọc “nỗi ám ảnh của quá khứ”
- Chào ngày mới 18 tháng 9
- Chào ngày mới 17 tháng 9
- Nguyễn Du 250 năm nhìn lại
- Chào ngày mới 16 tháng 9
- Chào ngày mới 15 tháng 9
- Bàn cờ thế sự
- Chào ngày mới 14 tháng 9
- Chào ngày mới 13 tháng 9
- Cây Lương thực 9.2015
- Chào ngày mới 12 tháng 9
- Tháp Tự Do giấc mơ Mỹ
- Chào ngày mới 11 tháng 9
- Lương tri tỉnh thức
- Chào ngày mới 10 tháng 9
- Chiến tranh và hòa bình
- Chào ngày mới 9 tháng 9
- Những người Việt lỗi lạc ở FAO
- Chuyện vỉa hè
- Chào ngày mới 8 tháng 9
- Chuyện vỉa hè
- Chào ngày mới 7 tháng 9
- Đến Neva nhớ Pie Đại Đế
- Chào ngày mới 6 tháng 9
- Sấm ký đồng dao huyền thoại
- Chào ngày mới 5 tháng 9
- Cây Lương thực 8.2015
- Khoang trời thung dung
- Văn pháp Truyện Kiều
- Chào ngày mới 4 tháng 9
- Chào ngày mới 3 tháng 9
- Việt Nam Hồ Chí Minh
- Chào ngày mới 2 tháng 9
- Chào ngày mới 1 tháng 9
- Tám người thực sự có siêu năng lực
- Chào ngày mới 31 tháng 8
- Ta về hát Bắc Kim Thang
- Chào ngày mới 30 tháng 8
- Sông Thương
- Chào ngày mới 29 tháng 8
- Anh cùng em đến bên tượng Goethe
- Trí tuệ bậc Thầy
- Tôi có một giấc mơ
- Chào ngày mới 28 tháng 8
- Thơ Hoa Mai của Thiệu Ung
- Chào ngày mới 27 tháng 8
- Chào ngày mới 26 tháng 8
- Chào ngày mới 25 tháng 8
- Chào ngày mới 24 tháng 8
- Chào ngày mới 23 tháng 8
- Chào ngày mới 22 tháng 8
- Chào ngày mới 21 tháng 8
- Bài thơ không thể nào quên
- Tháng bảy mưa Ngâu
- Chào ngày mới 20 tháng 8
- Chào ngày mới 19 tháng 8
- Chào ngày mới 18 tháng 8
- Suối nguồn hạnh phúc
- Chào ngày mới 17 tháng 8
- Thơ tình Hồ Núi Cốc
- Chào ngày mới 16 tháng 8
- Quản lý sắn bền vững ở châu Á
- Học để làm ở Ấn Độ
- Chào ngày mới 15 tháng 8
- Hoa xương rồng
- Đi khắp quê người để hiểu đất quê hương
- Chào ngày mới 13 tháng 8
- Những kiệt tác thơ văn Nguyễn Trãi
- Chào ngày mới 12 tháng 8
- Từ Mao Trạch Đông đến Tập Cận Bình
- Thơ hay về biển
- Chào ngày mới 11 tháng 8
- Chào ngày mới 10 tháng 8
- Chào ngày mới 9 tháng 8
- Đến với những bài thơ hay
- Ta về trời đất Hồng Lam
- Ong và Hoa
- Chào ngày mới 8 tháng 8
- Bài ca thời gian
- Chào ngày mới 7 tháng 8
- Chào ngày mới 6 tháng 8
Video yêu thích
KimYouTube
Trở về trang chính
Hoàng Kim Ngọc Phương Nam Thung dung Dạy và học CNM365 Tình yêu cuộc sống Cây Lương thực Dạy và Học Kim on LinkedIn KimYouTube Kim on Facebook
Pingback: Bàn cờ thế sự | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chỉ còn anh và em cùng tình yêu ở lại | Tình yêu cuộc sống
Pingback: CNM365 Tình yêu cuộc sống | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bí mật vườn thiêng | Khát khao xanh
Pingback: Không tìm thấy trang này | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bàn cờ thế sự | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tiệp Khắc kỷ niệm một thời | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bàn cờ thế sự 5 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Praha Goethe và lâu đài cổ | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Sông Mekong tài liệu tổng hợp | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Anh và em dạo chơi cùng Goethe | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Cây Lương thực 10.2015 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chuyện vỉa hè 3 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Vị tướng của lòng dân | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Quả táo Apple Steven Jobs | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bàn cờ thế sự 6 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Phan Khôi nắng được thì cứ nắng | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bước ngoặt lịch sử chiến tranh Đông Dương | Khát khao xanh
Pingback: Bước ngoặt lịch sử chiến tranh Đông Dương | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Vua Phổ Friedrich II Đại Đế | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bàn cờ thế sự 7 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bài ca Trường Quảng Trạch | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Thắp đèn lên đi em ! | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Em ơi em can đảm bước chân lên | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Yên Phụ và Yên Tử | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Quang Dũng những bài thơ hay | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Nghị lực | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Biển Đông vạn dặm | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Dạo chơi non nước Việt | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Minh Không huyền thoại Bái Đính | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Lời Thầy dặn | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chào ngày mới 18 tháng 10 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Ngủ ngon và tỉnh thức | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Suối nhạc tình yêu cuộc sống | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Viếng mộ cha mẹ | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bảy ngày đêm tỉnh lặng | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Borlaug và Hemingway | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tỉnh lặng với Osho | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Năng lượng tích tụ và giải phóng | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tình Mẹ và đức Nhẫn | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chào ngày mới 24 tháng 10 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Nghiên cứu Kinh Dược Sư | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Đến chốn thung dung | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Minh triết sống thung dung phúc hậu | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Đọc lại và suy ngẫm | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Đêm thu | Khát khao xanh
Pingback: Giống khoai lang ở Việt Nam | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh | Tình yêu cuộc sống
Pingback: CNM365 Chào ngày mới 365 | Tình yêu cuộc sống

markdown:
**CNM365. Chào ngày mới 23 tháng 9**. Wikipedia Ngày này năm xưa. Ngày [thu phân.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thu_ph%C3%A2n) Năm 1945 – Quân Pháp khai hỏa nhằm chiếm quyền kiểm soát [Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) với sự giúp đỡ của quân Anh, [Nam Bộ kháng chiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn) bùng nổ (Hình một góc công viên 23 tháng 9 ở [TP. Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)). Năm [1846](https://vi.wikipedia.org/wiki/1846) – **Sao Hải Vương** là [hành tinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0nh_tinh) thứ tám và xa nhất tính từ [Mặt Trời](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di) trong [Hệ Mặt Trời](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di) được nhà thiên văn học [Johann Gottfried Galle](https://vi.wikipedia.org/wiki/Johann_Gottfried_Galle) phát hiện, dùng các dự đoán của nhà toán học [Urbain Le Verrier](https://vi.wikipedia.org/wiki/Urbain_Le_Verrier). Sao Hải Vương có khối lượng gấp 17 lần khối lượng của [Trái Đất.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) Nó quay trên quỹ đạo quanh Mặt Trời ở khoảng cách bằng khoảng 30 lần khoảng cách Trái Đất – Mặt Trời.
# 23 tháng 9
Ngày
**23 tháng 9** là ngày thứ 266 (267 trong [năm nhuận](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn)) trong [lịch Gregory](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory). Tính đến hôm nay, còn 99 ngày trong năm.
23 tháng 9 là ngày Thu phân ở Bắc Bán cầu: ngày giữa mùa thu ở các nước nhiệt đới, ngày bắt đầu mùa thu ở các nước ôn đới. Còn ở Nam Bán cầu, đây là ngày Xuân phân.
|
|[1](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_9) [2](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9) [3](https://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_9) [4](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_9) [5](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_9) [6](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_9) [7](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_9) [8](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_9) [9](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_9) [10](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_9) [11](https://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_9) [12](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_9) [13](https://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_9) [14](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_9) [15](https://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_9) [16](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_9) [17](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_9) [18](https://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_9) [19](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_9) [20](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_9) [21](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_9) [22](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_9) **23** [24](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_9) [25](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_9) [26](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_9) [27](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_9) [28](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_9) [29](https://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_9) [30](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_9)
## Mục lục
## Sự kiện
[1846](https://vi.wikipedia.org/wiki/1846)– Dùng các dự đoán của nhà toán học [Urbain Le Verrier](https://vi.wikipedia.org/wiki/Urbain_Le_Verrier), nhà thiên văn học [Johann Gottfried Galle](https://vi.wikipedia.org/wiki/Johann_Gottfried_Galle)phát hiện ra [sao Hải Vương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng). [1875](https://vi.wikipedia.org/wiki/1875)– [Billy the Kid](https://vi.wikipedia.org/wiki/Billy_the_Kid)bị cảnh sát bắt lần đầu tiên với tội ăn cắp, bắt đầu sự nghiệp tay súng ngoài vòng pháp luật nổi tiếng ở vùng biên cương Hoa Kỳ. [1889](https://vi.wikipedia.org/wiki/1889)– Yamauchi Fusajirō sáng lập [Nintendo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nintendo)ở [Kyoto](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kyoto), Nhật Bản, để sản xuất và bán lá bài [hanafuda](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hanafuda). [1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– Quân Pháp khai hỏa nhằm chiếm quyền kiểm soát [Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)với sự giúp đỡ của quân Anh, [Nam Bộ kháng chiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn)bùng nổ. [2002](https://vi.wikipedia.org/wiki/2002)– Phiên bản công cộng đầu tiên của trình duyệt web [Mozilla Firefox](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mozilla_Firefox)(“Phoenix 0.1”) được phát hành.
## Sinh
[1451](https://vi.wikipedia.org/wiki/1451)– [Francesco Di Giorgio](https://vi.wikipedia.org/wiki/Francesco_Di_Giorgio_Martini)di Martino, [kiến trúc sư](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_s%C6%B0)và nhà [điêu khắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%C3%AAu_kh%E1%BA%AFc)người [Italia](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D)(s. [1439](https://vi.wikipedia.org/wiki/1439))
## Mất
- 1996 –
[Fujiko F. Fujio](https://vi.wikipedia.org/wiki/Fujiko_F._Fujio)(Hiroshi Fujimoto) một tác giả tranh truyện Nhật Bản, cũng là người sáng tác các tập truyện Doraemon.
## Những ngày lễ và kỉ niệm
|
|
## Tham khảo
|
|![]()
[23 tháng 9](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:23_September?uselang=vi)
# Lich Vạn Niên ngày 23 tháng 9 năm 2015
Muốn uốn cây cong cho thẳng lại, ta uốn cong nó theo chiều ngược lại.Montaigne
|
|
# Thu phân
|
|
|
|[Tiết khí](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFt_kh%C3%AD) [Dương lịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_l%E1%BB%8Bch)
(thông thường)
[Xuân](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_xu%C3%A2n) [Lập xuân](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BA%ADp_xu%C3%A2n) [4](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_2)– [5/2](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_2) [Vũ thủy](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_th%E1%BB%A7y) [18](https://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_2)– [19/2](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_2) [Kinh trập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_tr%E1%BA%ADp) [5](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_3)– [6/3](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_3) [Xuân phân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xu%C3%A2n_ph%C3%A2n) [20](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_3)– [21/3](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_3) [Thanh minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_minh) [4](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_4)– [5/4](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_4) [Cốc vũ](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%91c_v%C5%A9) [20](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_4)– [21/4](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_4) [Hạ](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_h%E1%BA%A1) [Lập hạ](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BA%ADp_h%E1%BA%A1) [5](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_5)– [6/5](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_5) [Tiểu mãn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_m%C3%A3n) [21](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_5)– [22/5](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_5) [Mang chủng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mang_ch%E1%BB%A7ng) [5](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_6)– [6/6](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_6) [Hạ chí](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A1_ch%C3%AD) [21](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_6)– [22/6](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_6) [Tiểu thử](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_th%E1%BB%AD) [7](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_7)– [8/7](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_7) [Đại thử](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BB%AD) [22](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_7)– [23/7](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_7) [Thu](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_thu) [Lập thu](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BA%ADp_thu) [7](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_8)– [8/8](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_8) [Xử thử](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%E1%BB%AD_th%E1%BB%AD) [23](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_8)– [24/8](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_8) [Bạch lộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A1ch_l%E1%BB%99) [7](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_9)– [8/9](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_9) **Thu phân** [23](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_9)– [24/9](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_9) [Hàn lộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0n_l%E1%BB%99) [8](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_10)– [9/10](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_10) [Sương giáng](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%B0%C6%A1ng_gi%C3%A1ng) [23](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_10)– [24/10](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_10) [Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng) [Lập đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BA%ADp_%C4%91%C3%B4ng) [7](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_11)– [8/11](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_11) [Tiểu tuyết](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_tuy%E1%BA%BFt) [22](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_11)– [23/11](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_11) [Đại tuyết](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_tuy%E1%BA%BFt) [7](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_12)– [8/12](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_12) [Đông chí](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_ch%C3%AD) [21](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_12)– [22/12](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_12) [Tiểu hàn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%C3%A0n) [5](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_1)– [6/1](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_1) [Đại hàn](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%C3%A0n) [20](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_1)– [21/1](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_1)
Tiết
**Thu phân**, theo [lịch Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c) cổ đại, là tiết khí có khởi đầu bằng điểm giữa của [mùa thu](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_thu), nó là một trong hai mươi tư [tiết khí](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFt_kh%C3%AD) trong [nông lịch](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C3%B4ng_l%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1). Theo định nghĩa này, thời điểm bắt đầu của nó trùng với [điểm thu phân](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%83m_thu_ph%C3%A2n&action=edit&redlink=1) ( [tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *Autumnal equinox*) tại [Bắc bán cầu](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_b%C3%A1n_c%E1%BA%A7u) của khoa học phương Tây. Tuy nhiên, theo quan điểm của khoa học phương Tây thì nó là điểm bắt đầu của mùa thu tại [Bắc bán cầu](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_b%C3%A1n_c%E1%BA%A7u), thời điểm mà Mặt Trời xuất hiện trên “ [thiên xích đạo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_x%C3%ADch_%C4%91%E1%BA%A1o&action=edit&redlink=1)” (Mặt Trời ở gần [xích đạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%ADch_%C4%91%E1%BA%A1o) nhất) và bắt đầu đi xuống hướng nam. Về mặt thời gian, thu phân bắt đầu vào khoảng [22 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_9) đến [24 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_9).
Theo quy ước, tiết thu phân là khoảng thời gian bắt đầu từ khoảng ngày 23 hay 24 tháng 9 khi kết thúc tiết
[bạch lộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A1ch_l%E1%BB%99) và kết thúc vào khoảng ngày 8 hay 9 tháng 10 trong lịch Gregory theo các múi giờ Đông Á khi tiết [hàn lộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0n_l%E1%BB%99) bắt đầu.
Theo thuật ngữ
[thiên văn học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc) phương Tây, đó là thời điểm có liên quan đến vị trí của [hành tinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0nh_tinh) trên [quỹ đạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) quanh [Mặt Trời](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di). Nó là lúc [kinh độ Mặt Trời](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_%C4%91%E1%BB%99_M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di) bằng 180 [độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99_%28g%C3%B3c%29).
Ở
[Nam bán cầu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_b%C3%A1n_c%E1%BA%A7u) thì thời điểm đó lại là điểm diễn ra [điểm xuân phân](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%83m_xu%C3%A2n_ph%C3%A2n&action=edit&redlink=1) ( *Vernal equinox*) tại bán cầu này.
## Mục lục
## Chuyển động của Mặt Trời
Tại điểm Thu phân, người quan sát sẽ thấy
[Mặt Trời](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di) khi đó mọc “chính xác” ở phía Đông và lặn “chính xác” ở phía Tây.
Có thể nói nôm na là thu phân là thời điểm mà trước và sau đó khoảng
**ba tháng** Mặt Trời có xu hướng mỗi ngày mọc và lặn nhích dần về phía nam.
## Lễ hội
Đối với
[Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) thì ngày này không có gì đặc biệt lắm. Tuy nhiên đối với một số [quốc gia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) trên thế giới thì đây là một ngày hội. [Lễ hội Mabon](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_Mabon&action=edit&redlink=1) của [đạo Wicca](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_Wicca&action=edit&redlink=1) được tổ chức vào ngày này, đây là một trong tám [lễ hội Sabbat](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_Sabbat&action=edit&redlink=1) của những người theo đạo [đa thần giáo kiểu mới](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90a_th%E1%BA%A7n_gi%C3%A1o_ki%E1%BB%83u_m%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1) ( *neopagan*) này.
Tại
[Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) ngày Thu phân (秋分の日) là ngày lễ chính thức của quốc gia này để mọi người đi [tảo mộ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BA%A3o_m%E1%BB%99&action=edit&redlink=1) và đoàn tụ gia đình.
## Xem thêm
**180°** [Điểm chí](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%E1%BB%83m_ch%C3%AD)(bao gồm [điểm đông chí](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%83m_%C4%91%C3%B4ng_ch%C3%AD&action=edit&redlink=1)và [điểm hạ chí](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%83m_h%E1%BA%A1_ch%C3%AD&action=edit&redlink=1)) [Điểm phân](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%E1%BB%83m_ph%C3%A2n)(bao gồm [điểm xuân phân](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%83m_xu%C3%A2n_ph%C3%A2n&action=edit&redlink=1)và [điểm thu phân](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%83m_thu_ph%C3%A2n&action=edit&redlink=1)) [Các mùa trong năm](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a) [Lịch Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c) [Tiết khí](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFt_kh%C3%AD)
## Tham khảo
# Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh
**Thành phố Hồ Chí Minh** là tên gọi chính thức từ tháng 7 năm 1976 khi được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đổi tên từ **Sài Gòn**. Hiện nay tên gọi Sài Gòn vẫn được nhắc đến như tên bán chính thức của thành phố này.
## Mục lục
[1 Những ghi chép đầu tiên về tên gọi Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Nh.E1.BB.AFng_ghi_ch.C3.A9p_.C4.91.E1.BA.A7u_ti.C3.AAn_v.E1.BB.81_t.C3.AAn_g.E1.BB.8Di_S.C3.A0i_G.C3.B2n) [2 Các giả thuyết về nguồn gốc tên gọi Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#C.C3.A1c_gi.E1.BA.A3_thuy.E1.BA.BFt_v.E1.BB.81_ngu.E1.BB.93n_g.E1.BB.91c_t.C3.AAn_g.E1.BB.8Di_S.C3.A0i_G.C3.B2n) [3 Lịch sử thiết lập hành chính](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD_thi.E1.BA.BFt_l.E1.BA.ADp_h.C3.A0nh_ch.C3.ADnh) [4 Dân cư](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#D.C3.A2n_c.C6.B0) [5 Một số sự kiện lịch sử của thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#M.E1.BB.99t_s.E1.BB.91_s.E1.BB.B1_ki.E1.BB.87n_l.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD_c.E1.BB.A7a_th.C3.A0nh_ph.E1.BB.91_H.E1.BB.93_Ch.C3.AD_Minh) [6 Hình ảnh Sài Gòn cổ xưa](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#H.C3.ACnh_.E1.BA.A3nh_S.C3.A0i_G.C3.B2n_c.E1.BB.95_x.C6.B0a) [7 Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh trong văn hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#S.C3.A0i_G.C3.B2n_-_Th.C3.A0nh_ph.E1.BB.91_H.E1.BB.93_Ch.C3.AD_Minh_trong_v.C4.83n_h.C3.B3a) [8 Xem thêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Xem_th.C3.AAm) [9 Chú thích](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [10 Liên kết ngoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Những ghi chép đầu tiên về tên gọi Sài Gòn
Địa danh
**Sài Gòn** trên 300 năm và từng được dùng để chỉ một khu vực với diện tích khoảng 1 km² ( *Chợ Sài Gòn*) có đông [người Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa) sinh sống trong thế kỷ thứ 18. Địa bàn đó gần tương ứng với khu [Chợ Lớn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A3_L%E1%BB%9Bn) ngày nay.
Năm 1747, theo danh mục các họ đạo trong Launay,
*Histoire de la Mission Cochinchine*, có ghi chép “Rai Gon Thong” (Sài Gòn Thượng) và “Rai Gon Hạ” (Sài Gòn Hạ).
Theo
*Phủ Biên Tạp Lục* của [Lê Quý Đôn](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Qu%C3%BD_%C4%90%C3%B4n) viết năm 1776, năm 1674 Thống suất Nguyễn Dương Lâm vâng lệnh chúa Nguyễn đánh [Cao Miên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia) và phá vỡ “Lũy Sài Gòn” (theo Hán Nho viết là “Sài Côn”). Đây là lần đầu tiên chữ “Sài Gòn” xuất hiện trong tài liệu Việt Nam. Vì thiếu chữ viết nên [chữ Hán](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n) “Côn” được dùng thế cho “Gòn”. Nếu đọc theo [Nôm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m) là “Gòn”, còn không biết đó là Nôm mà đọc theo chữ Hán thì là “Côn”.
Sau đó danh xưng Sài Gòn được dùng để chỉ các khu vực nằm trong
**lũy Lão Cầm** (năm [1700](https://vi.wikipedia.org/wiki/1700)), **lũy Hoa Phong** (năm [1731](https://vi.wikipedia.org/wiki/1731)) và **lũy Bán Bích** (năm [1772](https://vi.wikipedia.org/wiki/1772)), chỉ với diện tích 5 km².
Ngày 11 tháng 4 năm 1861, sau khi chiếm được thành Gia Định, Phó Đô đốc
[Léonard Charner](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%A9onard_Charner&action=edit&redlink=1) ra nghị định xác định địa giới thành phố Sài Gòn (tiếng Pháp: *Ville de Saigon*) bao gồm cả vùng Sài Gòn và Bến Nghé. Đến ngày 3 tháng 10 năm 1865, quyền thống đốc Nam Kỳ, chuẩn đô đốc [Pierre Roze](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pierre_Roze&action=edit&redlink=1) đã ký nghị định quy định lại diện tích của thành phố Sài Gòn chỉ còn 3km2 tại khu Bến Nghé cũ, đồng thời cũng quy định [thành phố Chợ Lớn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A3_L%E1%BB%9Bn) (tiếng Pháp: *Ville de Cholon*) tại khu vực Sài Gòn cũ. Từ đó tên gọi Sài Gòn chính thức dùng để chỉ vùng đất [Bến Nghé](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%BFn_Ngh%C3%A9), và tên [Chợ Lớn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A3_L%E1%BB%9Bn) để chỉ vùng Sài Gòn cũ. Sau năm 1956, tên gọi Sài Gòn được dùng chung để chỉ cả 2 vùng đất này. [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-1)
## Các giả thuyết về nguồn gốc tên gọi Sài Gòn
### Đề Ngạn – Tây Cống
Đây là thuyết được đưa ra bởi 2 người Pháp là Aubaret và Francis Garnier. Theo Aubaret,
*Histoire et description de la Basse-Cochinchine*, và Garnier, *Cholen*, thì năm [1778](https://vi.wikipedia.org/wiki/1778) người Hoa ở [Cù lao Phố](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B9_lao_Ph%E1%BB%91) ( [Biên Hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%C3%AAn_H%C3%B2a)) vì giúp đỡ [nhà Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) nên bị quân [nhà Tây Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%A2y_S%C6%A1n) tàn sát phải rút lui theo con sông Tân Bình ( [Bến Nghé](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%BFn_Ngh%C3%A9)), chọn vùng đất ở giữa đường [Mỹ Tho](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_Tho) đi Cù lao Phố mà xây dựng tân sở, ngày sau thành phố [Chợ Lớn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A3_L%E1%BB%9Bn). Năm [1782](https://vi.wikipedia.org/wiki/1782) họ lại bị quân nhà Tây Sơn tàn sát một lần nữa. Ít lâu sau họ xây dựng lại, đắp đê cao nên đặt tên chỗ mới là “Tai-Ngon”, hoặc “Tin-Gan”, phát âm theo giọng [Quảng Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng) là “Thầy Ngồn” hay “Thì Ngòn”, đọc theo âm [Hán-Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t) là “Đề Ngạn” (堤岸). Hiện tại, Đề Ngạn (堤岸) vẫn được dùng trong tiếng Hoa để chỉ khu vực Chợ Lớn.
Họ dùng danh từ “Tây Cống” (西貢) hoặc “Xây-cóon”, “Xi-cóon” để ám chỉ vùng
[người Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) ở tức [chợ Bến Thành](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A3_B%E1%BA%BFn_Th%C3%A0nh) ngày nay. “Xi-cóon” hay “Tây Cống” (西貢) là xóm Việt, Sài Gòn của người Nam, không phải xóm người Hoa trong Chợ Lớn, tức Thầy- Ngồnn, chữ viết đọc là Đề Ngạn (堤岸).
Thuyết này được hai học giả là Vương Hồng Sển và Thái Văn Kiểm đồng ý. Quả thật, trên phương diện ngữ âm, thì “Thầy Ngòn”, “Xi Coón” rất giống “Sài Gòn”. Tuy nhiên, giả thuyết này về sau bị chứng minh tính bất hợp lý khi phát hiện tài liệu ghi lại tên gọi Sài Gòn đã được sử dụng từ trước 1778.
### Củi và Bông gòn
Có thuyết nói rằng “Sài Gòn” bắt nguồn từ chữ “Sài” theo
[chữ Hán](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n) là củi và “Gòn” là [chữ Nôm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m) chỉ [cây bông gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B4ng_g%C3%B2n).
- “Sài là mượn tiếng viết theo chữ Hán có nghĩa là củi gỗ, Gòn là tiếng Nam chỉ bông gòn. Người ta nói rằng tên đó phát sinh bởi sự kiện nhiều cây bông gòn do người Cao Miên đã trồng chung quanh đồn đất xưa của họ, mà dấu vết nay vẫn còn ở
[chùa Cây Mai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_C%C3%A2y_Mai)và các vùng lân cận…. Theo ý tôi, hình như tên đó là của người [Cao Miên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia)đặt cho xứ này, rồi sau đem làm tên gọi thành phố. Tôi chưa tìm ra được nguồn gốc đích thực của tên đó.”
- (
[Trương Vĩnh Ký](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD), *Souvenirs historiques sur Saigon et ses environs*, trong *Excursions et Reconnaissance X. Saigon, Imprimerie Coloniale 1885*)
- (
Tương tự có nhiều thuyết cho rằng “Sài Gòn” từ chữ “Prey Kor” (Rừng Gòn) hay “Kai Gon” (Cây Gòn) mà ra. Nói chung, các thuyết này đều dựa trên một đặc điểm chính: cây bông gòn.
Nhưng thuyết này phần lớn đã bị bác bỏ vì lý do đơn giản là không ai tìm được dấu tích của một thứ “rừng gòn” ở vùng Sài Gòn, hay sự đắc dụng của củi gòn ở miền Nam, kể cả Trương Vĩnh Ký. Ngay vào thời của Trương Vĩnh Ký (1885) tức khoảng hơn 100 năm sau mà đã không còn dấu tích rõ ràng của thứ rừng này, mặc dù lúc đó không có phát triển gì lắm. Ngay cả khi Louis Malleret khảo nghiệm lại, hình như cũng không có dấu vết gì của một rừng gòn ở Sài Gòn.
Thêm nữa là cây gòn thời đó dùng làm hàng rào chứ không làm củi. Và theo Lê Trung Hoa trong
*Địa Danh* thì “sài” chỉ xuất hiện trong các từ ghép [Hán-Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t), như “sài Tân” chứ chưa bao giờ được dùng như một từ đơn, nên không thể nói “củi” được, là “sài” được, hay là “củi gòn” là “Sài Gòn” được.
Vậy, thuyết Sài Gòn là “củi gòn” đã bị bác bỏ bởi thực tế địa lý và ngữ học.
### Bến Củi
Dọc theo con đường
[Nam tiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_ti%E1%BA%BFn) của dân tộc Việt Nam có nhiều bến bên các dòng sông: Bến Vân đồn, Bến Thủy, Bến Hải, Bến Quan, Bến Ván, Bến Thóc, Bến Đình, Bến Tranh, Bến Tre, Bến Súc, Bến Tắm Ngựa, Bến Thành, [Bến Thành](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A3_B%E1%BA%BFn_Th%C3%A0nh)… Một số địa danh bị biến đổi như Bến Ván đã được đổi ra Bản Tân, Bến Thóc đã đổi ra Mễ Tân. Rất có thể địa danh Bến Củi đã được đổi ra Sài Tân hoặc Sài Ngạn (do người Quảng Đông sống ở khu vực này gọi bến (bờ) bằng chữ **Ngạn**, củi gỗ là **Sài**. “Sài Ngạn” (được phát âm như là “Xây-cóon” hay “Xi-cóon”) có lẽ do phát âm trại thành “Sài Gòn”.
Tuy nhiên giả thuyết này bị phát bỏ vì mơ hồ và thiếu thuyết phục, vì tên gọi Sài Gòn được ghi chép từ ngay trước khi người Hoa bỏ Cù Lao Phố về Sài Gòn.
### Prei Nokor
Dựa theo lịch sử và phát âm có thuyết cho là “Sài Gòn” là được phiên âm từ “Prei Nokor” hay từ “Thầy Ngồn” mà ra. Prei Nokor nguyên là dinh của phó vương
[Chân Lạp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2n_L%E1%BA%A1p) thuộc vùng [Chợ Lớn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A3_L%E1%BB%9Bn) tới [chùa Cây Mai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_C%C3%A2y_Mai), là dấu vết của một “thành phố” có từ thời Tiền Angkor (theo nhà sử học Pháp Louis Malleret). Tuy nhiên không có tài liệu nào khẳng định rằng nơi đây từng tồn tại khu dân cư trước [thế kỷ 16](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16).
Ông Petrus Trương Vĩnh Ký là người đưa ra thuyết này. Trong tiểu giáo trình
*Địa lý Nam Kỳ*, ông đã công bố một danh sách đối chiếu 187 địa danh Việt Miên ở Nam Kỳ, như Cần Giờ là Kanco, Gò Vấp là Kompăp, Cần Giuộc là Kantuọc và Sài Gòn là Prei Nokor.
Hai ông Nguyễn Đình Đầu và Lê Trung Hoa đều đồng ý với thuyết này, dựa theo lịch sử và ngữ âm.
Theo sử Cao Miên được dịch lại bởi Louis Malleret, vào năm 1623, một sứ thần của chúa Nguyễn đem quốc thư tới vua Cao Miên và ngỏ ý muốn mượn xứ Prei Nokor và Kras Krabei của Cao Miên để đặt phòng thu thuế. Tới năm 1674, Cao Miên có biến, chúa Nguyễn sai Nguyễn Dương Lâm đánh và phá luỹ Sài Gòn. Vậy, từ 1623 tới 1674, vùng Prei Nokor, hay Sài Gòn, đã phát triển lắm.
Đó là theo sử sách, còn theo tiếng nói thì Prei Nokor (hay Brai Nagara theo
[tiếng Phạn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n) mà người Miên mượn), có nghĩa là “thị trấn ở trong rừng”, “Prei” hay “Brai” là “rừng”, “Nokor” hay “Nagara” là “thị trấn”. Đây là vùng mà chúa Nguyễn đã mượn làm nơi thu thuế.
Theo tiến trình của ngôn ngữ, Prei hay Brai biến thành Rai, thành “Sài”, Nokor bị bỏ “no” thành “kor”, và từ “kor” thành “gòn”.
### Những tên gọi khác dùng để chỉ vùng đất Sài Gòn
Trước đó Sài Gòn có nhiều tên khác nữa, đầu tiên là
**Thù Nại** bao gồm hầu hết vùng phía Đông Nam Bộ ngày nay (rộng khoảng 20,000-25,000 km²). Đến năm 1698, Sài Gòn có tên là **Huyện Tân Bình**, lúc này chỉ khoảng 5,000 km² và có đường biên giới phía Tây là [sông Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_S%C3%A0i_G%C3%B2n).
## Lịch sử thiết lập hành chính
### Thời cổ đại
Vào thời kỳ cổ đại, khu vực nay là Thành phố Hồ Chí Minh thuộc
[đế quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c) *. Đầu Phù Nam* [thế kỷ 17](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_17)trên một khu vực rộng lớn, dân cư thưa thớt, nằm trong khu vực tranh chấp ảnh hưởng giữa [Chân Lạp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2n_L%E1%BA%A1p)và [Chiêm Thành](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh)chỉ ghi nhận 2 ngôi làng nhỏ của người Chân Lạp. Một tên [Prei Nokor](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Prei_Nokor&action=edit&redlink=1)(nay là vùng Chợ Lớn), một mang tên Kas Krobei (nay là khu vực quận 2) . [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-2)
### Thời chúa Nguyễn và nhà Nguyễn
Năm
[1623](https://vi.wikipedia.org/wiki/1623), [Chúa Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%BAa_Nguy%E1%BB%85n) sai một phái bộ tới yêu cầu vua [Chey Chettha II](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chey_Chettha_II) cho lập đồn thu thuế tại Prei Nokor (Sài Gòn) và Kas Krobei ( [Bến Nghé](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%BFn_Ngh%C3%A9)). Đây là vùng rừng rậm hoang vắng nhưng cũng là địa điểm qua lại và nghỉ ngơi của thương nhân Việt Nam đi [Cao Miên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia) và [Xiêm La](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xi%C3%AAm). Cùng khi đó, người Việt bắt đầu tập trung sinh sống tại xung quanh hai đồn này. Chẳng bao lâu, hai đồn thu thuế trở thành trung tâm của khu thị tứ trên bến dưới quyền, công nghiệp và thương nghiệp sầm uất.
Vào khoảng năm
[1658](https://vi.wikipedia.org/wiki/1658), [Đế chế Chân Lạp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_Ch%C3%A2n_L%E1%BA%A1p&action=edit&redlink=1) đứng trên bờ vực khủng hoảng đã cầu viện chúa Nguyễn nhằm chống lại [người Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i). Năm [1679](https://vi.wikipedia.org/wiki/1679), chúa Nguyễn cho phép một nhóm [người Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa) [phản Thanh phục Minh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A3n_Thanh_ph%E1%BB%A5c_Minh&action=edit&redlink=1), gồm hơn 3.000 người tị nạn tại nơi nay là [Biên Hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%C3%AAn_H%C3%B2a) (Đồng Nai).
Năm
[1698](https://vi.wikipedia.org/wiki/1698), chúa Nguyễn cử Lễ Thành Hầu [Nguyễn Hữu Cảnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_C%E1%BA%A3nh) vào Nam, thiết lập chính quyền, các đơn vị hành chính, chia đặt tỉnh lỵ v.v., chính thức xác lập chủ quyền của Đại Việt trên vùng đất mới. Nguyễn Hữu Cảnh lấy xứ Đồng Nai làm huyện Phước Long và xứ Sài Gòn làm huyện Tân Bình (nghĩa là Quảng Bình mới), đặt ra hai dinh Trấn Biên (Biên Hoà) và Phiên Trấn (Gia Định) , cho quan vào cai trị. Từ đó, xứ Sài Gòn trở thành huyện Tân Bình và huyện sở đặt ở làng Tân Khai, là trụ sở của dinh Phiên Trấn. Những xóm làng đầu tiên của Sài Gòn là xóm Hòa Mỹ (tức xóm Thủy Trại, gần đường Cường Để), xóm Tân Khai (đường mé sông khoảng cầu Mống), xóm Long Điền, xóm Than, xóm Bàu Sen (cây Mai), xóm Phú Giáo, xóm Lò Bún, xóm Cây Củi, xóm Rẫy Cải, xóm Ụ Ghe. Sài Gòn trở thành một thị trấn đông đúc với hơn một vạn dân và là thủ phủ của dinh Phiên Trấn. Thanh Hà là xã đầu tiên của người Hoa ở, vùng Đồng Nai và [3] [Minh Hương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_H%C6%B0%C6%A1ng)là xã đầu tiên của người Hoa tại Tân Bình.
Năm
[1790](https://vi.wikipedia.org/wiki/1790), chúa Nguyễn Phúc Ánh cho đắp thành Gia Định ở làng Tân Khai, lập Gia Định Kinh, làm nơi đóng đô của [4] [Nguyễn Ánh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_Long)chống quân Tây Sơn. Sau khi thống nhất đất nước, năm [1802](https://vi.wikipedia.org/wiki/1802), vua [Gia Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_Long)cho lập kinh đô ở Huế, đổi Gia Định Kinh lại thành Gia Định Trấn. Đây là một đơn vị hành chính quản trị cả 5 trấn Phiên An, Biên Hòa, Định Tường, Vĩnh Thanh và Hà Tiên. Do dễ gây ra sự nhầm lẫn về danh xưng **Trấn**, nên năm 1808, Gia Long cho thành lập [Gia Định Thành](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_%C4%90%E1%BB%8Bnh_Th%C3%A0nh), một cơ quan hành chính cấp cao, thay mặt hoàng đế quản trị 5 trấn. Tại Bắc Hà, Gia Long cũng cho thành lập một đơn vị hành chính tương đương là **Bắc Thành**.
Năm 1832,
[Minh Mạng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_M%E1%BA%A1ng) giải tán Gia Định Thành, chia lại 5 trấn do Gia Định Thành quản lý lại thành 6 tỉnh, gọi chung là Nam Kỳ Lục tỉnh. Phiên An trấn trở thành tỉnh Phiên An.
Sau cuộc khởi nghĩa của
[Lê Văn Khôi](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_V%C4%83n_Kh%C3%B4i), thành Quy bị phá hủy. Một thành mới nhỏ hơn gọi là [thành Phụng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_Gia_%C4%90%E1%BB%8Bnh_%281836-1859%29) được xây dựng. Thành này không chống nổi cuộc vây hãm của quân Pháp vài năm sau đó.
### Thời Pháp xâm chiếm Nam Kỳ
Sau khi chiếm được Sài Gòn vào năm
[1859](https://vi.wikipedia.org/wiki/1859), [người Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ph%C3%A1p) đã gấp rút quy hoạch xây dựng Sài Gòn thành một đô thị lớn nhiều chức năng (hành chính, quân sự, kinh tế, cảng, v.v.). Ngày 11 tháng 4 năm 1861, Phó Đô đốc [Léonard Charner](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%A9onard_Charner&action=edit&redlink=1) ra nghị định xác định địa giới thành phố Sài Gòn (tiếng Pháp: *Ville de Saigon*) lúc đó: phía đông là [sông Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_S%C3%A0i_G%C3%B2n), phía bắc là [rạch Thị Nghè](https://vi.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAnh_Nhi%C3%AAu_L%E1%BB%99c_-_Th%E1%BB%8B_Ngh%C3%A8), phía nam là [rạch Bến Nghé](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=R%E1%BA%A1ch_B%E1%BA%BFn_Ngh%C3%A9&action=edit&redlink=1), phía tây từ chùa Cây Mai đến đồn Kỳ Hòa, diện tích 25 km². Theo đó, ngày 30 tháng 4 năm 1862, trung tá công binh [Coffyn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Coffyn&action=edit&redlink=1) đã cho soạn dự án mở rộng thành phố Sài Gòn , và được thống đốc đầu tiên của Nam Kỳ, Chuẩn đô đốc [5] [Louis Bonard](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Louis_Bonard&action=edit&redlink=1). Tuy nhiên, dự án này chỉ được triển khai một thời gian ngắn thì bị bỏ dở. Ngày 14 tháng 8 năm 1862, Bonard lại ký Quyết định số 145 về quy định tổ chức hành chính tỉnh Gia Định, theo đó tỉnh Gia Định (tiếng Pháp: *Province de Gia-dinh*) gồm 3 phủ (tiếng Pháp: *département*), mỗi phủ có ba huyện (tiếng Pháp: *arrondissement*), dưới huyện có tổng, dưới tổng có xã, thôn, lý, ấp. Về cơ bản vẫn giữ cách phân chia hành chính của triều Nguyễn. Địa bàn thành phố Sài Gòn theo quy hoạch của Coffyn nằm trải rộng trên cả 2 huyện Bình Dương và Tân Long, đều cùng phủ Tân Bình.
Để điều chỉnh lại, ngày 3 tháng 10 năm 1865, quyền thống đốc Nam Kỳ, chuẩn đô đốc
[Pierre Roze](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pierre_Roze&action=edit&redlink=1) đã ký nghị định quy định lại diện tích của thành phố Sài Gòn chỉ còn 3km2 (nằm gọn trong khu vực [quận 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_1) ngày nay), đồng thời cũng quy định [thành phố Chợ Lớn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A3_L%E1%BB%9Bn) (tiếng Pháp: *Ville de Cholon*) trong một nghị định khác, với diện tích 1km2 (nằm gọn trong [quận 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_5) hiện nay). Giữa 2 thành phố là các thôn xã như Phú Thạnh, Thái Bình, Tân Hòa, Phước Hưng, Nhơn Giang, Tân Kiểng, An Bình, An Đông, Hòa Bình… vẫn thuộc 2 huyện Bình Dương và Tân Long như cũ.
Sau khi chiếm được thêm 3 tỉnh Tây Nam Kỳ, Phó Đô đốc
[de La Grandière](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=De_La_Grandi%C3%A8re&action=edit&redlink=1) xóa bỏ cách phân chia địa giới hành chính cũ của triều Nguyễn, hủy bỏ cấp tỉnh và phủ, chia toàn cõi Nam Kỳ thành 25 *arrondissement*, lúc này được gọi là *địa hạt* hay *quận* thay cho các *huyện* trước đây. Địa bàn của thành phố Sài Gòn và thành phố [Chợ Lớn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A3_L%E1%BB%9Bn), cùng các xã thôn ở giữa đều thuộc [. Trước đó, de La Grandière cũng đã ban hành nghị định số 53 ngày 4 tháng 4 năm 1867, quy định về việc “Tổ chức một ủy ban thành phố Sài Gòn” địa hạt (hay Quận) Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_%C4%90%E1%BB%8Bnh_%28t%E1%BB%89nh%29) [. Sau đó, ngày 8 tháng 7 năm 1869, Chuẩn đô đốc *]* [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [Gustave Ohier](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gustave_Ohier&action=edit&redlink=1)đã ban hành nghị định số 131, cải danh Ủy hội thành phố (tiếng Pháp: *Commission municipale*) thành Hội đồng thành phố (tiếng Pháp: *Conseil municipal*), do một viên Thị trưởng ( *Maire*) đứng đầu Hội đồng và một số sửa đổi chi tiết về thành phần nhân sự của Hội đồng.
Năm 1876, Chuẩn đô đốc
[Victor Auguste Duperré](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Victor_Auguste_Duperr%C3%A9&action=edit&redlink=1), Tổng chỉ huy quân Pháp tại [Nam Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_K%E1%BB%B3) , ra nghị định phân chia toàn bộ Nam Kỳ thành 4 khu vực hành chính lớn, gọi là [6] *circonscription administrative*, mỗi khu vực ấy lại gồm nhiều tiểu khu hay hạt tham biện ( *arrondissement administratif*). Sài Gòn là một trong 4 khu vực hành chính lớn và gồm 5 [hạt Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_%C4%90%E1%BB%8Bnh_%28t%E1%BB%89nh%29)(đến năm 1885 mới đổi thành [hạt Gia Định](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_%C4%90%E1%BB%8Bnh_%28t%E1%BB%89nh%29)), Tây Ninh, Thủ Dầu Một, Biên Hòa và Bà Rịa.
Ngày 8 tháng 1 năm 1877,
[Tổng thống Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Ph%C3%A1p) [Mac Mahon](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mac_Mahon&action=edit&redlink=1) ra “Sắc lệnh về tổ chức cấp thành phố của Thành phố Sài Gòn” (nguyên văn: *Dercet concernant l’organissation municipale de la Ville de Saigon*), ban hành ngày 16 tháng 5 năm 1877. Theo đó, thành phố Sài Gòn được nâng cấp thành công xã (nguyên văn *La Ville de Saigon est éigée en commune*). Thời kỳ này, địa giới của thành phố Sài Gòn đã được mở rộng hơn: phía tây nam đến khu vực Cầu Ông Lãnh, phía đông bắc đến khu công viên Lê Văn Tám hiện nay.
Ngày 20 tháng 10 năm 1879, thống đốc dân sự đầu tiên của Nam Kỳ,
[Le Myre de Vilers](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Le_Myre_de_Vilers&action=edit&redlink=1) đã ký nghị định “thành lập một Hội đồng thành phố Chợ Lớn” (nguyên văn: *Institution d’un cóseil municipal à Cholon*).
Ngày 17 tháng 12 năm 1894, một nghị định đã mở rộng địa giới thành phố Sài Gòn về phía Bắc đến khu vực Hòa Hưng ngày nay. Diện tích thành phố được mở rộng hơn 4km2, thuộc địa giới của quận 1 và
[quận 3](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_3) ngày nay.
Năm 1899, Toàn quyền Joseph Athanase
[Paul Doume](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Paul_Doume&action=edit&redlink=1) ra nghị định đổi tên gọi “hạt” thành “tỉnh” ( *province*) và chia Nam Kỳ thành 3 miền, với 20 tỉnh và 3 thành phố Sài Gòn, Chợ Lớn, thành phố tự trị Cap Saint Jacques và Côn Đảo không thuộc tỉnh nào . Thành phố Sài Gòn nằm giữa địa giới của tỉnh [7] [Gia Định](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_%C4%90%E1%BB%8Bnh_%28t%E1%BB%89nh%29), còn thành phố Chợ Lớn nằm giữa địa giới của tỉnh [Chợ Lớn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A3_L%E1%BB%9Bn_%28t%E1%BB%89nh%29).
Đến năm 1910, hai thành phố Sài Gòn và Chợ Lớn đã được mở rộng thêm diện tích, sát nhập các xã thôn ở giữa thuộc 2 tỉnh Gia Định và Chợ Lớn, bắt đầu tiếp giáp nhau tại vị trí nay là đường Nguyễn Văn Cừ và Nguyễn Thiện Thuận. Sài Gòn cũng được mở rộng về phía Nam, bao gồm cả địa bàn
[quận 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_4) và một phần [quận 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_7) ngày nay. [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-8)
Ngày 27 tháng 4 năm 1931, khu Sài Gòn-Chợ Lớn (tiếng Pháp:
*Région de Saigon – Cholon*) được thành lập lại theo sắc lệnh của Tổng thống Pháp. Đứng đầu khu Sài Gòn-Chợ Lớn là một Khu trưởng, do [Toàn quyền Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/To%C3%A0n_quy%E1%BB%81n_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) bổ nhiệm. Khu trưởng là Chủ tịch Hội đồng Quản trị khu Sài Gòn-Chợ Lớn, quản trị chung cả 2 thành phố. Thành phố Chợ Lớn được mở rộng hơn sát nhập thêm 1 số vùng của tỉnh Chợ Lớn, nhưng thành phố Sài Gòn thu hẹp, cắt trả khu vực từ kinh Bàu Đồn đến Kinh Tẻ (nay thuộc quận 7) về cho quận Nhà Bè. Tổng diện tích của cả khu tăng lên 51 km2. Trong thời gian chuyển tiếp chức Thị trưởng của mỗi thành phố tạm thời vẫn giữ, nhưng nhiều quyền hạn của chức vụ này chuyển sang cho Khu trưởng. Đến năm 1934 bãi bỏ chức Thị trưởng của hai thành phố, nhưng còn duy trì hoạt động của hai Tòa Thị chính (còn gọi là Dinh Xã Tây) Sài Gòn và Chợ Lớn để xử lý công việc hành chính.
Ngày 19 tháng 12 năm 1941, các Tòa Thị chính của hai thành phố cũ: Sài Gòn và Chợ Lớn bị giải thể. Toàn Khu Sài Gòn-Chợ Lớn được chia thành 5 quận, bao gồm:
- Quận I (nay thuộc một phần quận 1)
- Quận II (nay thuộc một phần quận 1)
- Quận III
- Quận IV (nay là địa bàn
[quận 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_5)và [quận 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_8))
- Quận V (nay là địa bàn thuộc
[quận 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_6))
### Thời kỳ 1945-1954
Khi Việt Nam độc lập (1945), nơi đây được gọi là thành phố Sài Gòn-Chợ Lớn. Vào ngày
[23 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_9) năm 1945, ở đây xảy ra [trận Sài Gòn-Chợ Lớn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_S%C3%A0i_G%C3%B2n-Ch%E1%BB%A3_L%E1%BB%9Bn&action=edit&redlink=1) giữa quân đội của Chính quyền [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) với quân đội Pháp được hỗ trợ bởi Anh-Ấn. Sau khi tái chiếm được Đông Dương, năm 1948 chính quyền Pháp tại Đông Dương đã chia thành phố thành 6 quận hành chính, đến năm 1952, tăng thành 7. Quận VI được thành lập từ một phần của quận Nhà Bè thuộc tỉnh Gia Định (nay là [quận 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_4)).
### Thời kỳ 1954-1975
Giữa những năm
[1954](https://vi.wikipedia.org/wiki/1954) và [1975](https://vi.wikipedia.org/wiki/1975), sau [Hiệp định Genève](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Gen%C3%A8ve,_1954), Sài Gòn được chính quyền [Việt Nam Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) xây dựng làm thủ đô.
Năm 1955, Thủ tướng
[Ngô Đình Diệm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m) đã đổi tên Khu Sài Gòn-Chợ Lớn thành Đô thành Sài Gòn – Chợ Lớn. Sau khi trở thành Tổng thống, ngày 22 tháng 10 năm 1956, [Ngô Đình Diệm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m) ký sắc lệnh số 143-NV đổi “Đô thành Sài Gòn-Chợ Lớn” thành “Đô thành Sài Gòn”. Sau đó, lại ra sắc lệnh số 74-TTP ngày 23 tháng 3 năm 1959 ấn định quy chế quản trị Sài Gòn: Tổng thống trực tiếp bổ nhiệm Đô trưởng và các quận trưởng trong đô thành. Bốn ngày sau, lại có thêm nghị định số 110-NV chia lại các quận, theo đó Đô thành Sài Gòn được chia lại thành 8 quận, được đánh số từ 1 đến 8:
- Quận 1: địa giới quận I cũ
- Quận 2: địa giới quận II cũ
- Quận 3: địa giới quận III cũ
- Quận 4: địa giới thuộc quận VI cũ
- Quận 5: phần địa giới thuộc quận IV cũ, phía bắc Kênh Tàu hủ
[[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-9)
- Quận 6: một phần địa giới của quận V cũ
- Quận 7: một phần địa giới của quận V cũ
- Quận 8: phần địa giới thuộc quận IV cũ, phía nam Kênh Tàu hủ
Dưới quận là phường, dưới phường là khóm.
Tháng 12 năm 1966, quận 1 sát nhập thêm hai phường mới lập: An Khánh và Thủ Thiêm, từ xã An Khánh thuộc quận Thủ Đức, tỉnh Gia Định kế cận tách ra. Tháng 1 năm 1967, hai phường mới của quận I lại tách ra, lập thành Quận 9 của Đô thành Sài Gòn có 2 phường.
Tháng 7 năm 1969 thành lập Quận 10, Quận 11 trên cơ sở tách một phần Quận 3, Quận 5 và Quận 6. Lúc này thành phố có diện tích 67,53 km² với dân số khoảng 2 triệu người, gốm 11 quận và 60 phường.
Vào thập niên 1950-60, thời Tổng thống Ngô Đình Diệm, với viện trợ của Mỹ, Sài Gòn được đầu tư xây dựng hạ tầng, cùng với chiến dịch tuyên truyền “Hòn ngọc Viễn Đông” (
*The Pearl of the Far East*) hay “Paris Viễn Đông” ( [10] *Paris de l’Extrême-Orient*), kết quả là một hạ tầng cơ sở được xây dựng khá hoàn chỉnh. Tuy nhiên, do chiến cuộc leo thang từ giữa cuối thập niên 1960, chính quyền Sài gòn cùng người Mỹ đã cho xây dựng ồ ạt các công trình phục vụ chiến tranh. Rồi sau đó là phong trào “thương phế binh cắm dùi” của cựu chiến binh quốc gia vào đầu thập niên 1970, khiến cho kiến trúc Sài Gòn không còn như ban đầu.
### Thống nhất và mở rộng địa giới
Ngày
[30 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_4) năm [1975](https://vi.wikipedia.org/wiki/1975), [Quân Giải Phóng Miền Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) tấn công và Sài Gòn thất thủ. Chính quyền [Việt Nam Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) bị giải thể và [Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng Hòa miền Nam Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) – nằm dưới sự chỉ đạo của [Đảng Cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) – quản lý miền Nam. Ngày 10 tháng 5 năm 1975, Hội nghị Ban Thường vụ Thành ủy Sài Gòn – Gia Định xác định Thành phố Sài Gòn – Gia Định là một cơ cấu hành chính thống nhất, bao gồm toàn bộ Đô thành Sài Gòn, toàn bộ tỉnh [Gia Định](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_%C4%90%E1%BB%8Bnh), quận Phú Hòa của tỉnh Bình Dương và quận [Củ Chi](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%A7_Chi) của tỉnh [Hậu Nghĩa](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%ADu_Ngh%C4%A9a) cũ. Toàn thành phố bao gồm 21 quận, trong đó 14 quận nội thành: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, [Phú Nhuận](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BA_Nhu%E1%BA%ADn) (nguyên là xã Phú Nhuận, thuộc quận Tân Bình cũ, được tách ra và nâng cấp thành quận), Bình Hoà (nguyên là xã Bình Hòa, quận Gò Vấp cũ), Thạnh Mỹ Tây (nguyên là xã Thạnh Mỹ Tây, quận Gò Vấp cũ); 7 quận ngoại thành: Thủ Đức, Nhà Bè, Bình Chính, Tân Bình (trừ xã Phú Nhuận, Gò Vấp (trừ Bình Hòa và Thạnh Mỹ Tây), Hóc Môn, Củ Chi (gồm quận Phú Hòa của tỉnh Bình Dương và quận Củ Chi của tỉnh Hậu Nghĩa cũ).
### Từ năm 1976
Ngày
[2 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_7) năm [1976](https://vi.wikipedia.org/wiki/1976), [Quốc hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam) đầu tiên của nước Việt Nam thống nhất đổi tên nước thành [Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) đồng thời đặt lại tên cho thành phố theo tên của chủ tịch đầu tiên của nước, [Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). Cho đến nay, tên cũ Sài Gòn vẫn được sử dụng rất phổ biến, đặc biệt trong các ngữ cảnh không chính thức. Đối với người dân có gốc ở Sài gòn lâu đời, và đặc biệt là cộng đồng người Việt hải ngoại, cái tên Sài gòn vẫn là cái tên mà họ yêu chuộn và dùng hàng ngày. Để kỷ niệm cái tên Sài gòn và nhắc nhủ cộng đồng người Việt về quê hương của họ, nhiều nơi có người Việt hải ngoại sinh sống, đường phố, cơ sở kinh doanh, và khu chợ được đặc tên là khu Sài-gòn-bé (Saigon, Little-Saigon, New Saigon).
Địa bàn thành phố về cơ bản giống như nghị quyết ngày 10 tháng 5 năm 1975 của Thành ủy Sài Gòn – Gia Định và có một số điều chỉnh. Các quận ngoại thành Thủ Đức, Nhà Bè, Bình Chính, Hóc Môn, Củ Chi đổi thành các huyện. Sát nhập một phần nhỏ thuộc tỉnh Long An vào Huyện Hóc Môn, sát nhập quận Giải thể Quận Gò Vấp cũ và thành lập quận Gò Vấp mới trên cơ sở 3 xã Hạnh Thông, An Nhơn và Thông Tây Hội. Quận Tân Bình cũ cũng bị giải thể và thành lập Quận Tân Bình mới trên cơ sở xã Tân Sơn Hòa và Tân Sơn Nhì của quận Tân Bình cũ. Hai quận Bình Hòa và Thạnh Mỹ Tây hợp lại thành quận Bình Thạnh. Quận 9 giải thể, trả 2 phường (đổi thành 2 xã) về huyện Thủ Đức, Quận 1 và Quận 2 nhập thành Quận 1 mới, Quận 8 và Quận 7 nhập thành Quận 8 mới. Diện tích 11 quận nội thành và ven đô là 142,7 km2 chia ra 267 phường. Khu vực ngoại thành có 5 huyện diện tích tự nhiên 1.152,8 km2 chia ra 77 xã.
Ngày 29 tháng 12 năm 1977, thành phố sáp nhập thêm
[huyện Duyên Hải](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A7n_Gi%E1%BB%9D) của tỉnh [Đồng Nai](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_Nai). Ngày 18 tháng 12 năm 1991, huyện đổi tên thành [Cần Giờ](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A7n_Gi%E1%BB%9D).
Nghị định 03/CP ngày 6 tháng 1 năm 1997 quyết định giải thể huyện Thủ Đức để thành lập các quận Thủ Đức (trên cơ sở các xã Linh Đông, Linh Trung, Tam Bình, Tam Phú, Hiệp Bình Phước, Hiệp Bình Chính, thị trấn Thủ Đức, một phần các xã Hiệp Phú, Tân Phú, Phước Long), Quận 2 (trên cơ sở các xã An Phú, An Khánh, Thủ Thiêm, Bình Trưng, Thạnh Mỹ Lợi) và Quận 9 (trên cơ sở các xã Long Bình, Long Thạnh Mỹ, Tăng Nhơn Phú, Long Phước, Long Trường, Phú Hữu, Phước Bình, phần còn lại của các xã Tân Phú, Phước Long, Hiệp Phú. và Bình Trưng). Huyện Nhà Bè bị giải thể và thành lập Quận 7 (trên cơ sở các xã Tân Quy Đông, Tân Quy Tây, Tân Thuận Đông, Tân Thuận Tây, Phú Mỹ và một phần thị trấn Nhà Bè) và huyện Nhà Bè mới (phần còn lại). Huyện Hóc Môn cũng bị giải thể để thành lập Quận 12 (trên cơ sở các xã Thạnh Lộc, An Phú Đông, Tân Thới Hiệp, Đông Hưng Thuận, Tân Thới Nhất, một phần các xã Tân Chính Hiệp và Trung Mỹ Tây). Toàn thành phố lúc bấy giờ có 17 quận, 5 huyện với 303 phường, xã, thị trấn.
Ngày 5 tháng 11 năm 2003, với nghị định 130/2003/NĐ-CP, quận Tân Bình bị giải thể để thành lập thêm
[Quận Tân Phú](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2n_Ph%C3%BA,_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) (trên cơ sở các phường 16, 17, 18, 19, 20 và một phần các phường 14, 15) và Quận Tân Bình mới (phần còn lại). Huyện Bình Chính cũng bị giải thể để thành lập [Quận Bình Tân](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ACnh_T%C3%A2n,_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) (trên cơ sở các xã Bình Hưng Hòa, Bình Trị Đông, Tân Tạo và thị trấn An Lạc) và huyện Bình Chính mới (phần còn lại). Sau đợt điều chỉnh này, tính đến 2007, toàn thành phố có 19 quận và 5 huyện, 259 phường, 58 xã và 5 thị trấn, với tổng diện tích 2.095,01 km², dân số 6.650.942 người. Theo kết quả điều tra dân số ngày 01/04/2009, dân số thành phố là 7.162.864 người.
## Dân cư
- Vào tháng 05/1975 dân số thành phố Sài Gòn – Gia Định (đến tháng 07/1976 đổi tên thành Thành phố Hồ Chí Minh) là 3.498.120 người (thống kê của chính quyền thành phố).
- Dân số Thành phố Hồ Chí Minh theo các kết quả điều tra dân số chính thức như sau:
- Ngày 1/10/1979 (Điều tra toàn quốc): 3.419.977 người.
[[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-11)
- Ngày 1/4/1989 (Điều tra toàn quốc): 3.988.124 người.
- Ngày 1/4/1999 (Điều tra toàn quốc): 5.037.155 người.
- Ngày 1/10/2004 (Điều tra thành phố): 6.117.251 người.
- Ngày 1/4/2009 (Điều tra toàn quốc): 7.162.864 người.
- Ngày 1/10/1979 (Điều tra toàn quốc): 3.419.977 người.
- Theo số liệu điều tra của Tổng cục Thống kê ngày 1/4/2010, dân số thành phố là 7.382.287 người.
[[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-12)
- Theo số liệu của Cục Thống kê Thành phố Hồ Chí Minh, dân số thành phố vào giữa năm 2010 là 7.396.446 người, mật độ 3.531 người/km
2 [[13]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-13)
- Theo số liệu điều tra của Tổng cục Thống kê ngày 1/4/2011, dân số thành phố là 7.549.341 người
. [[14]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-14)
- Theo số liệu của Cục Thống kê Thành phố Hồ Chí Minh, dân số thành phố vào giữa năm 2011 là 7.521.138 người, mật độ 3.590 người/km
2 . [[15]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-15)
- Theo kết quả điều tra dân số ngày 01/04/2009 Thành phố Hồ Chí Minh có dân số 7.162.864 người, gồm 1.824.822 hộ dân trong đó: 1.509.930 hộ tại thành thị và 314.892 hộ tại nông thôn, bình quân 3,93 người/hộ. Phân theo giới tính: Nam có 3.435.734 người chiếm 47,97%, nữ có 3.727.130 người chiếm 52,03%. Những năm gần đây dân số thành phố tăng nhanh; trong 10 năm từ 1999-2009 dân số thành phố tăng thêm 2.125.709 người, bính quân tăng hơn 212.000 người/năm, tốc độ tăng 3,54%/năm, chiếm 22,32% số dân tăng thêm của cả nước trong vòng 10 năm. Với 572.132 người, tương đương với dân số một số tỉnh như: Quảng Trị, Ninh Thuận, quận Bình Tân có dân số lớn nhất trong số các quận cả nước. Tương tự, huyện Bình Chính với 420.109 dân là huyện có dân số lớn nhất trong số các huyện cả nước. Trong khi đó huyện Cần Giờ với 68.846 người, có dân số thấp nhất trong số các quận, huyện của thành phố
. Không chỉ là thành phố đông dân nhất Việt Nam, quy mô dân số của Thành phố Hồ Chí Minh còn hơn phần lớn các thủ đô ở [[16]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-16) [châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u)ngoại trừ Moscow và London. Theo số liệu thống kê năm 2009, 83,32% dân cư sống trong khu vực thành thị. Thành phố Hồ Chí Minh có gần một phần ba là dân nhập cư từ các tỉnh khác.
- Phân tích theo cơ cấu dân tộc: Người Việt (người Kinh) 6.699.124 người chiếm 93,52% dân số thành phố, tiếp theo tới
[người Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa)với 414.045 người chiếm 5,78%, còn lại là các dân tộc: [Khmer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer)24.268 người, [Chăm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m)7.819 người… Tổng cộng có đến 52/54 dân tộc được công nhận tại Việt Nam có người cư trú tại thành phố (chỉ thiếu dân tộc Bố Y và Cống), ít nhất là người La Hủ chỉ có 01 người. Ngoài ra còn 1.128 người được phân loại là người nước ngoài, có nguồn gốc từ các quốc gia khác (India, Pakistan, Indonesia, France…). [Cộng đồng người Hoa ở Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa_%E1%BB%9F_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)là cộng đồng người Hoa lớn nhất Việt Nam (bằng 50,3% tổng số người Hoa cả nước), cư trú khắp các quận, huyện, nhưng tập trung nhiều nhất tại [Quận 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_5,_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), [6](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_6,_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), [8](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_8,_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), [10](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_10,_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), [11](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_11,_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)và có những đóng góp đáng kể cho nền kinh tế thành phố . [[17]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-17)
- Phân tích dân số theo tôn giáo: Căn cứ theo số liệu điều tra dân số năm 2009, 1.983.048 người (27,68% tổng số dân thành phố) kê khai có tôn giáo. Trong đó những tôn giáo có nhiều tín đồ là: Phật giáo 1.164.930 người chiếm 16,26%, Công giáo 745.283 người chiếm 10,4%, Cao đài 31.633 người chiếm 0,44%, Tin lành 27.016 người chiếm 0,37%, Hồi giáo 6.580 người chiếm 0,09%.
Sự phân bố dân cư ở Thành phố Hồ Chí Minh không đồng đều. Trong khi một số quận như:
[3](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_3,_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), [4](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_4,_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), [10](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_10,_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) và [11](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_11,_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) có mật độ lên tới trên 40.000 người/km², thì huyện ngoại thành [Cần Giờ](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A7n_Gi%E1%BB%9D) có mật độ tương đối thấp 98 người/km² . Về mức độ gia tăng dân số, trong khi tỷ lệ tăng tự nhiên khoảng 1,07% thì tỷ lệ tăng cơ học lên tới 2,5% [18] . Những năm gần đây dân số các quận trung tâm có xu hướng giảm; trong khi dân số các quận mới lập vùng ven tăng nhanh, do đón nhận dân từ trung tâm chuyển ra và người nhập cư từ các tỉnh đến sinh sống. Theo ước tính năm [[19]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-19) [2005](https://vi.wikipedia.org/wiki/2005), trung bình mỗi ngày có khoảng 1 triệu khách vãng lai tại Thành phố Hồ Chí Minh. Đến năm [2010](https://vi.wikipedia.org/wiki/2010), con số này còn có thể tăng lên tới 2 triệu [[20]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-20) . [[21]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-21)
## Một số sự kiện lịch sử của thành phố Hồ Chí Minh
- Ngày 17 tháng 2 năm 1859, quân Pháp mở cuộc tấn công thành Sài Gòn (tức thành Gia Định) và một ngày sau thì chiếm được thành. Án sát Lê Tứ, Hộ đốc Vũ Duy Ninh tự vẫn, Đề đốc Trần Trí, Bố chính Vũ Thực và Lãnh binh Tôn Thất Năng đem quân rút về Tây Thái, huyện Bình Long.
- Ngày 8 tháng 3 năm 1859, quân Pháp đốt cháy kho tàng, phá hủy thành Sài Gòn và rút ra để tránh quân triều đình nhà Nguyễn tấn công đánh chiếm lại thành. Tháng 12 cùng năm quân Pháp mở rộng sự chiếm đóng ra khu vực Chợ Lớn.
- Tháng 8 năm 1859,
[Nguyễn Tri Phương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Tri_Ph%C6%B0%C6%A1ng)được cử giữ chức Tổng thống quân vụ, vào chỉ huy quân thứ Gia Định chống Pháp. Tháng 12 cùng năm, theo đề nghị của ông, Phạm Thế Hiển được cử làm Tham tán quân thứ Gia Định.
- Ngày 25 tháng 2 năm 1861, Đại đồn Chí Hòa thất thủ, Nguyễn Tri Phương bị trọng thương.
- Ngày 13 tháng 1 năm 1863, Pháp khánh thành Sở Bưu điện Sài Gòn.
- Ngày 1 tháng 1 năm 1864, tờ
*Le Courrier de Sài Gòn*(Tin Sài Gòn) ra số đầu tiên . [[22]](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-22)
- Từ ngày 23 tháng 2 năm 1868 đến 25 tháng 9 năm 1869, xây dựng Tòa Soái phủ Nam Kỳ (sau là Phủ Thống đốc, rồi Phủ Toàn quyền Đông Dương, thường được gọi là
[Dinh Gia Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)).
- Ngày 1 tháng 7 năm 1882, tuyến đường xe điện đầu tiên ở Việt Nam dài 5 km, rộng 1 m, nối Sài Gòn và Chợ Lớn bắt đầu hoạt động.
- Năm 1882, thành lập Thư viện Sài Gòn.
- 1901: Tờ báo chữ Việt
*Nông cổ mín đàm*ra đời.
- 1902: Xây cầu Bình Lợi trên
[sông Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_S%C3%A0i_G%C3%B2n).
- 1903: Đường tàu điện nội hạt của Sài Gòn được xây dựng.
- 1908: Dinh Xã Tây, nay là trụ sở Ủy ban Nhân dân thành phố (được khởi công xây dựng từ tháng 3 năm 1898), hoàn thành và được đưa vào sử dụng.
- 1910: Chiếc máy bay xuất hiện đầu tiên trên bầu trời Việt Nam hạ cánh xuống Sài Gòn.
- 1914: Xây cất xong chợ Bến Thành.
## Hình ảnh Sài Gòn cổ xưa
## Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh trong văn hóa
### Nhạc
- Trước 1975:
-
- Miền Nam: các bài hát về Sài Gòn và mang hình ảnh Sài Gòn như
*Sài Gòn*, *Đêm đô thị*( [Y Vân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Y_V%C3%A2n)), *Trả lại em yêu*( [Phạm Duy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Duy)), *Ghé bến Sài Gòn*( [Văn Phụng](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_Ph%E1%BB%A5ng)), *Huế-Sài Gòn-Hà Nội*( [Trịnh Công Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_C%C3%B4ng_S%C6%A1n)), *Mưa Sài Gòn mưa Hà Nội*( [Phạm Đình Chương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_%C4%90%C3%ACnh_Ch%C6%B0%C6%A1ng)), *Sài Gòn thứ bảy*( [Anh Bằng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh_B%E1%BA%B1ng)), *Làng báo Sài Gòn*( [Lê Thương](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Th%C6%B0%C6%A1ng)), *Giã biệt Sài Gòn*, *Sài Gòn em và tôi*( [Nguyễn Ánh 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C3%81nh_9))…
- Miền Bắc:
*Tiến về Sài Gòn*( [Lưu Hữu Phước](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0u_H%E1%BB%AFu_Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc)), *Cô gái Sài Gòn đi tải đạn*, *Sài Gòn quật khởi*……
- Miền Nam: các bài hát về Sài Gòn và mang hình ảnh Sài Gòn như
- Sau 1975:
-
- Nhạc sĩ trong nước:
*Em còn nhớ hay em đã quên*( [Trịnh Công Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_C%C3%B4ng_S%C6%A1n)), *Mùa xuân trên thành phố Hồ Chí Minh*( [Xuân Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xu%C3%A2n_H%E1%BB%93ng)), *“Sàì Gòn cô tiên năm 2000”*( [Phương Uyên](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C6%B0%C6%A1ng_Uy%C3%AAn&action=edit&redlink=1)), *Sài Gòn quê hương tôi*( [Đức Trí](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Tr%C3%AD)), *Mùa đông Sài Gòn*( [Nguyễn Ngọc Thiện](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ng%E1%BB%8Dc_Thi%E1%BB%87n)), *Sài Gòn, màu nắng cho em*( [Vũ Quốc Việt](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C5%A9_Qu%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t&action=edit&redlink=1)), *Thành phố mười mùa hoa*( [Phạm Tuyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Tuy%C3%AAn))…
- Nhạc sĩ đã ra hải ngoại:
*Sài Gòn niềm nhớ không tên*( [Nguyễn Đình Toàn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%C3%ACnh_To%C3%A0n)), *Đêm nhớ trăng Sài Gòn*( [Phạm Đình Chương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_%C4%90%C3%ACnh_Ch%C6%B0%C6%A1ng)), *Sài Gòn vĩnh biệt*( [Nam Lộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_L%E1%BB%99c)), *Sài Gòn vĩnh biệt tình ta*( [Nhật Ngân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_Ng%C3%A2n)?), *Đêm nhớ về Sài Gòn*( [Trầm Tử Thiêng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7m_T%E1%BB%AD_Thi%C3%AAng)), *Thương nhớ Sài Gòn*( [Phạm Duy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Duy)), *Chiều trên đường Hồng Thập Tự*và *Sài Gòn trên đường Nguyễn Du*( [Nguyễn Tất Nhiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_T%E1%BA%A5t_Nhi%C3%AAn)), *Bà mẹ Sài Gòn*(Xuân Điềm), *Khi xa Sài Gòn*( [Lê Uyên Phương](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Uy%C3%AAn_Ph%C6%B0%C6%A1ng)), *Nhớ Sài Gòn*( [Anh Bằng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh_B%E1%BA%B1ng)), *Hẹn em Sài Gòn*( [Hà Thúc Sinh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0_Th%C3%BAc_Sinh&action=edit&redlink=1)), *Nhớ em một ngày nắng Sài Gòn*( [Thanh Trang](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thanh_Trang&action=edit&redlink=1)), *Sài Gòn vẫn mãi trong tôi*( [Trúc Hồ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%BAc_H%E1%BB%93)& Anh Bằng), *Sài Gòn một thoáng 30 năm*( [Trần Chí Phúc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Ch%C3%AD_Ph%C3%BAc&action=edit&redlink=1)), *Sài Gòn ơi, tôi còn em đó*( [Trường Sa (nhạc sĩ)](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_%28nh%E1%BA%A1c_s%C4%A9%29))…
- Nhạc sĩ trong nước:
- Vở nhạc kịch
[Miss Saigon](https://vi.wikipedia.org/wiki/Miss_Saigon)
- Ban nhạc rock “
[Saigon kick](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Saigon_kick&action=edit&redlink=1)” (Cú đá Sài Gòn)
- Ca sĩ nhạc rap
[Saigon](https://vi.wikipedia.org/wiki/Saigon_%28ca_s%C4%A9%29)
### Phim
*Người tình*( *L’Amant*– 1991, đạo diễn: [Jean-Jacques Annaud](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jean-Jacques_Annaud&action=edit&redlink=1), dựa theo tiểu thuyết cùng tên của [Marguerite Duras](https://vi.wikipedia.org/wiki/Marguerite_Duras)) *Indochine*(1992, đạo diễn: [Régis Wargnier](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=R%C3%A9gis_Wargnier&action=edit&redlink=1), diễn viên: [Catherine Deneuve](https://vi.wikipedia.org/wiki/Catherine_Deneuve), đoạt [giải Oscar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Oscar)cho phim ngoại quốc hay nhất) *(* [Người Mỹ trầm lặng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_tr%E1%BA%A7m_l%E1%BA%B7ng) *The Quiet American*– 1958 (đạo diễn Joseph L.Mankiewicz) và 2002 (đạo diễn: [Philip Noyce](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Philip_Noyce&action=edit&redlink=1)), dựa theo tiểu thuyết cùng tên của [Graham Greene](https://vi.wikipedia.org/wiki/Graham_Greene))
### Truyện
*Một người Nga ở Sài Gòn*của [Duyên Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Duy%C3%AAn_Anh) *L’Amant*và *L’amant de la Chine du Nord*của [Marguerite Duras](https://vi.wikipedia.org/wiki/Marguerite_Duras) *L’adieu à Saïgon*của Jean Lartéguy *Les civilisés*của [Claude Farrère](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Claude_Farr%C3%A8re&action=edit&redlink=1) *Soleil au ventre*, *Mort en fraude*và *Les asiates*của Jean Hougron *Jade*của Michel Tauriac *La ligne de force*của [Pierre Herbart](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pierre_Herbart&action=edit&redlink=1) *Le roi lepreux*của Pierre Benoit *The Quiet American*của [Graham Greene](https://vi.wikipedia.org/wiki/Graham_Greene)
## Xem thêm
[Nguyễn Hữu Cảnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_C%E1%BA%A3nh) [Nguyễn Ánh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_Long) [Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Tổ chức hành chính tại Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_t%E1%BA%A1i_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_%E1%BB%A6y_ban_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Nam Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_K%E1%BB%B3)
## Chú thích
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-1) [http://bacbaphi.com.vn/entertainment/archive/index.php/t-198098.html?s=31c65aceb6f2adc6cbe07d4542d39828](http://bacbaphi.com.vn/entertainment/archive/index.php/t-198098.html?s=31c65aceb6f2adc6cbe07d4542d39828) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-2) [http://lichsuvietnam.info/index.php?option=com_content&task=view&id=208&Itemid=12](http://lichsuvietnam.info/index.php?option=com_content&task=view&id=208&Itemid=12) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-3) **Trấn**là khu vực quân sự, chưa ổn định việc cai trị **Lúc bấy giờ còn có tên gọi là thành Bát Quái, hay thành Quy** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-4) **còn gọi là Dự án “Sài Gòn thành phố 500.000 dân” (tiếng Pháp:** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-5) *Saigon ville de 500.000 âmes*) **Nhiều tài liệu nhầm lẫn là Chuẩn đô đốc Marie Jules Dupré. Thật ra, Dupré (1813-1881) làm Thống đốc Nam Kỳ từ tháng 4 năm 1871 đến tháng 3 năm 1874, còn Duperré (1825-1900) làm thống đốc Nam Kỳ từ tháng 11 năm 1874 đến tháng 10 năm 1877** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-6) **Đến năm 1905, thì thành phố Cap Saint Jacques bị giải thể, chuyển thành đại lý hành chính thuộc tỉnh Bà Rịa.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-7) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-8) [“Bảo tàng Lịch sử quốc gia/Tin tức”](http://www.baotanglichsu.vn/portal/vi/Tin-tuc/Kien-thuc-lich-su---van-hoa/2011/02/3A921E21/). Truy cập 8 tháng 2 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-9) [“Lịch sử Kinh Rạch xưa và nay ở Sàigòn-Chợ Lớn”](http://maivantran.com/2012/11/29/lich-su-kinh-rach-xua-va-nay-o-saigon-cho-lon/). Mai Tran. Truy cập 18 tháng 2 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-10) [“Saigon la perle de l’extreme orient”](http://saigon-vietnam.fr/saigon_en12.php). Truy cập 8 tháng 2 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-11) [http://www.pso.hochiminhcity.gov.vn/an_pham/sltkcytphcm/30_so_lieu_thong_ke_chu_yeu](http://www.pso.hochiminhcity.gov.vn/an_pham/sltkcytphcm/30_so_lieu_thong_ke_chu_yeu) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-12) [http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&idmid=5&ItemID=11010](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&idmid=5&ItemID=11010) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-13) [http://www.pso.hochiminhcity.gov.vn/c/document_library/get_file?uuid=5fdc62bc-0523-453a-b596-57ad36af9831&groupId=18](http://www.pso.hochiminhcity.gov.vn/c/document_library/get_file?uuid=5fdc62bc-0523-453a-b596-57ad36af9831&groupId=18) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-14) [http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&idmid=5&ItemID=12386](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&idmid=5&ItemID=12386) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-15) [“Năm 2011”](http://www.pso.hochiminhcity.gov.vn/web/guest/niengiamthongke-nam2011). Mạng Thông Tin tích hợp trên Internet của TP HCM. Truy cập 8 tháng 2 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-16) [Dang Bo Thanh Pho Ho Chi Minh](http://www.hcmcpv.org.vn/app.cgi) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-17) [Kết quả điều tra dân số 1999 – 2004](http://www.pso.hochiminhcity.gov.vn/an_pham/dansotphcmqua2cuocdieutra1999_2004/ttkqdtds), trang của Cục thống kê Thành phố Hồ Chí Minh. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-danso_18-0) [Kết quả toàn bộ Tổng điều tra Dân số và Nhà ở Việt Nam năm 2009, Tổng cục Thống kê Việt Nam](http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=12724) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-19) [Dân số lao động](http://www.hochiminhcity.gov.vn/left/gioi_thieu/thong_ke/giai_doan_01_06/slcy1?left_menu=1)trên trang của Thành phố. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-20) [Dự báo số khách vãng lai có mặt trung bình mỗi ngày](http://www.vienkinhte.hochiminhcity.gov.vn/xemtin.asp?cap=3&idcha=683&id=740)trên trang Viện Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-21) [http://sgtt.vn/Loi-song/177102/Thanh-pho-](http://sgtt.vn/Loi-song/177102/Thanh-pho-)“khong-giong-ai”.html [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-22) [http://namkyluctinh.org/a-hinhanh/NhungCaiNhatCuaSaigonXua.pdf](http://namkyluctinh.org/a-hinhanh/NhungCaiNhatCuaSaigonXua.pdf)
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ho_Chi_Minh_City?uselang=vi)
# Nam Bộ kháng chiến
|
|
![]()
|
|![]()
[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) ![ Flag of France.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/20px-Flag_of_France.svg.png)
![ Flag of France.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/20px-Flag_of_France.svg.png)
[Philippe Leclerc de Hauteclocque](https://vi.wikipedia.org/wiki/Philippe_Leclerc_de_Hauteclocque) ![ Flag of the United Kingdom.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Flag_of_the_United_Kingdom.svg/20px-Flag_of_the_United_Kingdom.svg.png)
![ Flag of the United Kingdom.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Flag_of_the_United_Kingdom.svg/20px-Flag_of_the_United_Kingdom.svg.png)
[Douglas Gracey](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Douglas_Gracey&action=edit&redlink=1) ![ Flag of North Vietnam (1945-1955).svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg/20px-Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg.png)
![ Flag of North Vietnam (1945-1955).svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg/20px-Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg.png)
[Phạm Ngọc Thạch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Ng%E1%BB%8Dc_Th%E1%BA%A1ch) ![ Flag of North Vietnam (1945-1955).svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg/20px-Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg.png)
![ Flag of North Vietnam (1945-1955).svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg/20px-Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg.png)
[Nguyễn Văn Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Nguy%E1%BB%85n) ![ Flag of North Vietnam (1945-1955).svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg/20px-Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg.png)
![ Flag of North Vietnam (1945-1955).svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg/20px-Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg.png)
[Dương Văn Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_D%C6%B0%C6%A1ng) ![ Flag of North Vietnam (1945-1955).svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg/20px-Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg.png)
![ Flag of North Vietnam (1945-1955).svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg/20px-Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg.png)
[Nguyễn Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_B%C3%ACnh) ![ Flag of North Vietnam (1945-1955).svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg/20px-Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg.png)
![ Flag of North Vietnam (1945-1955).svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg/20px-Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg.png)
[Nguyễn Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_S%C6%A1n) ![ Flag of North Vietnam (1945-1955).svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg/20px-Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg.png)
![ Flag of North Vietnam (1945-1955).svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg/20px-Flag_of_North_Vietnam_%281945-1955%29.svg.png)
[Lê Duẩn](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Du%E1%BA%A9n) [35.000](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Flag_of_France.svg) ![ Flag of France.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/20px-Flag_of_France.svg.png)
![ Flag of France.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/20px-Flag_of_France.svg.png)
![ Flag of the United Kingdom.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Flag_of_the_United_Kingdom.svg/20px-Flag_of_the_United_Kingdom.svg.png)
![ Flag of the United Kingdom.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Flag_of_the_United_Kingdom.svg/20px-Flag_of_the_United_Kingdom.svg.png)
[1.0000](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) ![ Ấn Độ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/British_Raj_Red_Ensign.svg/23px-British_Raj_Red_Ensign.svg.png)
![ Ấn Độ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/British_Raj_Red_Ensign.svg/23px-British_Raj_Red_Ensign.svg.png)
[4.000](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) ![ Nhật Bản](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Flag_of_Japan.svg/23px-Flag_of_Japan.svg.png)
![ Nhật Bản](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Flag_of_Japan.svg/23px-Flag_of_Japan.svg.png)
|
|**Nam Bộ kháng chiến** là xung đột quân sự giữa Việt Nam và liên quân Anh, Pháp, Nhật bắt đầu xảy ra trước khi chiến tranh Đông Dương bùng nổ, được lấy mốc là ngày 23/9/1945, khi các lực lượng quân sự Việt Nam chống lại việc [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) tái chiếm Nam Bộ. Chiến sự ban đầu diễn ra trên chiến trường [Nam Bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam), sau đó phát triển ra [Tây Nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn) và [Nam Trung Bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Trung_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam).
## Mục lục
## Bối cảnh
Sau khi giành chính quyền trên toàn quốc, Việt Minh thành lập Chính phủ Cách mạng Lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tại miền Nam, sau khi đảo Pháp, ngày 14/8/1945, Nhật cho phép Bảo Đại cử một
[Khâm sai đại thần](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%C3%A2m_sai_%C4%91%E1%BA%A1i_th%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1) nắm quyền cai trị tại Nam Kỳ đồng thời bổ nhiệm những người Việt thuộc [Mặt trận Quốc gia Thống nhất](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_Qu%E1%BB%91c_gia_Th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t) vào các vị trí trong bộ máy chính quyền do các viên chức dân sự Pháp đã bị Nhật tống giam. Ngày 16/8/1945, người Việt tiếp quản Sài Gòn. Điều này được chào đón như một cuộc cách mạng ở Sài Gòn. Ngày 17/8/1945, Khâm sai [Nguyễn Văn Sâm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_S%C3%A2m) đến Sài Gòn. Nhật chuyển giao vũ khí cho chính quyền Việt Nam và các đảng phái thuộc Mặt trận Quốc gia Thống nhất. Trong cuộc họp ngày 22/8/1945 của Mặt trận Quốc gia Thống nhất, [Trần Văn Giàu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Gi%C3%A0u) thuyết phục các đảng phái trong Mặt trận chuyển giao quyền lực cho Việt Minh vì Mặt trận có thể bị Đồng Minh xem là một tổ chức thân Nhật còn Việt Minh lại đang hợp tác với Đồng Minh (tình báo quân sự Mỹ OSS) chống Nhật. Ngày 23/8/1945, Mặt trận Quốc gia Thống nhất quyết định rút lui, nhường quyền lãnh đạo cho Việt Minh thành lập [Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BB%A6y_ban_H%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_L%C3%A2m_th%E1%BB%9Di_Nam_B%E1%BB%99) do [Trần Văn Giàu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Gi%C3%A0u) làm Chủ tịch. Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ ra tuyên bố họ là bộ phận phía Nam của [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a). [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-1)
Đêm 22/8/1945, Ủy viên Cộng hòa Pháp tại Nam Kỳ (thuộc chính phủ De Gaulle)
[Jean Cédile](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jean_C%C3%A9dile&action=edit&redlink=1) nhảy dù xuống gần Biên Hòa và bị nông dân bắt giữ giao cho quân đội Nhật. Sau đó ông được thả ra. Ngày 27/8/1945, Cédile gặp [2] [Trần Văn Giàu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Gi%C3%A0u)để bàn về tương lai của Việt Nam. Cédile đề nghị tương lai chính trị của Việt Nam chỉ được bàn sau khi người Pháp đã khôi phục quyền hành và phải được đặt trong khuôn khổ Tuyên bố ngày 24/3/1945 của Pháp còn Giàu giữ quan điểm Pháp trước hết phải công nhận nền độc lập của Việt Nam rồi mới bàn tới quan hệ giữa Việt Nam và Pháp. Hai bên không đi đến thống nhất về vấn đề này. Khi biết được điều này, những người Trotskyist tố cáo Việt Minh là bán mình cho Pháp và phản cách mạng. [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-Why_Vietnam_2008-3)
Jean Cédile đến Việt Nam theo mệnh lệnh lập lại trật tự và khôi phục chủ quyền của Pháp
. Cédile có cảm tình với nguyện vọng độc lập của người Việt nhưng ông chủ trương trao trả độc lập từng bước cho Việt Nam. Ngay sau khi đến Việt Nam, Cédile đã tiếp xúc với các lãnh đạo Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ và cố gắng để đi đến một sự thông cảm nhưng quan điểm của ông là chỉ bàn đến độc lập của Việt Nam sau khi người Pháp đã khôi phục quyền hành và phải được đặt trong khuôn khổ Tuyên bố ngày 24/3/1945 [4] . Cédile đồng ý thương lượng với Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ nhằm tránh xung đột vũ trang Pháp Việt nhưng khá nhiều chủ nhà băng, chủ đồn điền, chủ mỏ, quan chức, chính trị gia Nam Kỳ người Pháp, Việt, Hoa phản đối ông với lý do Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ do những đảng viên Đảng cộng sản Đông Dương lãnh đạo. [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-Why_Vietnam_2008-3) Giữa tháng 9-1945 và tháng 10-1946 khi rời Nam Kỳ, Cédile ủng hộ chính sách của D’Argenlieu-Pignon với ý đồ thành lập “Nam Kỳ tự trị” và hậu thuẫn những đảng phái thân Pháp như [[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-5) [Đảng Nam Kỳ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_Nam_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1)của Béziat. [Jean Cédile](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jean_C%C3%A9dile&action=edit&redlink=1)cho lập Hội đồng tư vấn Nam Kỳ ( *Conseil consultatif de Cochinchine*) với 12 ủy viên. Thành phần Hội đồng gồm 4 [người Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ph%C3%A1p)và 8 [người Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t)nhưng tất cả đều có [quốc tịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%8Bch)Pháp. Kết quả quan trọng là cú đảo chính nổi tiếng ngày 22-23/9/1945 ở Sài Gòn và việc ông ký Hiệp định ngày 3-6-1946 thành lập [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-6) [Cộng hòa Tự trị Nam Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_T%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Nam_K%E1%BB%B3)với bác sĩ [Nguyễn Văn Thinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Thinh)thân Pháp làm Thủ tướng. Mục đích của Pháp là tách Nam Kì ra khỏi Việt Nam thống nhất. [[7]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-7)
Người Việt cũng bị chia rẽ. Việt Minh sẵn sàng đối thoại và thỏa thuận với phía Pháp để Pháp công nhận Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, lấy đó làm điểm xuất phát cho quá trình Pháp dần trao trả độc lập cho Việt Nam. Ngược lại, phe đối lập muốn hủy bỏ thương lượng với Jean Cédile và phát động cuộc chiến chống Pháp.
[[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-8)
Trong tháng 8/1945, những người Trotskyist đưa ra một chương trình cách mạng xã hội. Họ cùng với các giáo phái Cao Đài, Hòa Hảo, Bình Xuyên khuyến khích nông dân tước đoạt tài sản địa chủ, chia nhau ruộng đất của địa chủ. Nhiều địa chủ bị nông dân giết. Việt Minh phản đối việc xúi giục nông dân chiếm ruộng đất của địa chủ và tuyên bố: “
*chúng tôi chưa làm cách mạng cộng sản chủ nghĩa nhằm giải quyết vấn đề ruộng đất. Chính phủ hiện nay chỉ là chính phủ dân chủ vì thế không có nhiệm vụ nói trên. Tất cả những người nào xúi giục nông dân chiếm tài sản của địa chủ sẽ bị trừng trị nghiêm khắc*“. [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-9)
Ngày 2/9/1945, tại Sài Gòn, những người lãnh đạo Việt Minh ở Sài Gòn, hoặc các chỉ thị của Hà Nội hoặc muốn biểu thị một sự đoàn kết với Hà Nội, đã tổ chức một cuộc biểu tình khổng lồ nhân Ngày Độc lập. Nhưng các lãnh tụ Việt Minh đã kinh ngạc khi thấy trong đám quần chúng khoảng 20 vạn người đi diễu hành dọc phố Catinat, các đảng phái chính trị hợp thành liên minh miền Nam, đã trương lên những biểu ngữ, bích trương đầy tính chất tranh giành chia rẽ đảng phái. Khi người biểu tình đến trước cửa
[Nhà thờ chính tòa Đức Bà Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_th%E1%BB%9D_ch%C3%ADnh_t%C3%B2a_%C4%90%E1%BB%A9c_B%C3%A0_S%C3%A0i_G%C3%B2n) thì có tiếng súng nổ từ phía Câu lạc bộ Pháp. Cuộc biểu tình biến thành một sự hỗn loạn. Không điều tra thủ phạm vụ nổ súng, cảnh sát Việt Nam đã bắt ngay hàng trăm người Pháp và thân Pháp. Bọn lưu manh thừa cơ hội cướp bóc một số nhà hàng người Hoa và Pháp. Các đảng phái nghi ngờ nhau đem đến một tương lai chính trị u ám cho đất nước. Vụ nổ súng làm thiệt mạng 4 người Pháp và 14 người Việt. Cảnh sát không tìm ra được thủ phạm vụ nổ súng. [10] [[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-11)
Ngày 7/9/1945, tờ Đấu Tranh, cơ quan ngôn luận của những người Trotskyist đăng một bài xã luận chỉ trích Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ không có những biện pháp bảo đảm an toàn cho cuộc biểu tình vào ngày 2/9/1945 tại Sài Gòn khiến một số người chết. Sau đó, ngày 8/9/1945,
[Trần Văn Giàu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Gi%C3%A0u) thay mặt Ủy ban Hành chính Lâm thời ra thông cáo tố cáo những kẻ khiêu khích (ám chỉ những người Trotskyist và các giáo phái) đã phá hoại trật tự và gây đổ máu vào ngày 2/9/1945 đồng thời họ đã tổ chức một cuộc biểu tình đòi vũ trang cho quần chúng. Bản thông cáo nhắc nhở rằng quân đội Nhật mặc dù đã bại trận nhưng theo thỏa thuận với Đồng Minh vẫn có trách nhiệm duy trì trật tự cho đến khi Đồng Minh tới. Tổng hành dinh Nhật có thể tước vũ khí bộ đội quốc gia, cấm các phong trào chính trị gây rối loạn trị an, cấm các cuộc biểu tình không được phép trước Tổng Hành dinh Nhật, tước vũ khí dân chúng. Thông cáo kêu gọi người dân vì lợi ích quốc gia hãy tin cậy Ủy ban Hành chính Lâm thời, đừng để bọn phản bội tổ quốc lôi kéo. Chỉ như vậy việc đàm phán giữa phong trào độc lập của Việt Nam với Đồng Minh mới thuận lợi. [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-12)
Ngay sau đó, những người Trotskyist và các giáo phái Hòa Hảo, Cao Đài công khai thách thức Ủy ban Hành chính Lâm thời. Họ tổ chức biểu tình yêu cầu cấp vũ khí cho dân chúng và kêu gọi mọi người chống lại quân đội Anh. Các Ủy ban Nhân dân địa phương ủng hộ yêu sách của các tổ chức này. Tại các tỉnh xảy ra xung đột vũ trang giữa bộ đội Việt Minh và các đơn vị quân sự của Cao Đài và Hòa Hảo. Phe đối lập kết tội Việt Minh phản bội, từ chối không giao nộp vũ khí và đòi Giàu từ chức.
[[13]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-13)
Ngày 9/9/1945, Việt Minh cải tổ Ủy ban Hành chính Lâm thời.
[Trần Văn Giàu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Gi%C3%A0u) từ chức nhường chỗ cho [Phạm Văn Bạch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_B%E1%BA%A1ch). Số thành viên thuộc Đảng Cộng sản Đông Dương rút từ 6 (trong số 9 người) xuống còn 4 (trong số 13 người). Trong Ủy ban Hành chính Lâm thời mới có 1 thuộc Cao Đài, 1 người Trotskyist, 2 thuộc Hòa Hảo, 3 người không đảng phái, 2 người thuộc các đảng phái quốc gia khác. Tuy nhiên sự cải tổ này không đem lại ổn định cho miền Nam. Ủy ban mới nhanh chóng sụp đổ chưa đầy 2 tuần lễ sau do các cuộc đấu tranh đảng phái, tinh thần chống Pháp, tâm lý phân biệt chủng tộc và nỗi lo sợ các đội ám sát của Việt Minh. [[14]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-14)
Đến ngày 16/9/1945, cuộc đàm phán Jean Cédile – Phạm Văn Bạch không đạt kết quả cụ thể. Theo phía Việt Nam, người Pháp tham gia đối thoại chỉ nhằm có thêm thời gian để củng cố vị trí và chờ quân đội của tướng
[Leclerc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Philippe_Leclerc_de_Hauteclocque) đổ bộ vào Việt Nam. Phạm Văn Bạch do chịu áp lực của phe đối lập đã công khai lên án Anh không chịu công nhận Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ là chính phủ hợp pháp duy nhất ở Nam Kỳ và gạt bỏ đề nghị hợp tác của Ủy ban. Sau khi không nhận được hồi đáp, Ủy ban tổ chức một cuộc tổng bãi công vào ngày 17/9/1945 để phản đối điều mà họ gọi là âm mưu Pháp – Anh nhằm lật đổ Chính phủ Việt Nam. [[15]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-15)
Ngay sau khi tướng Douglas D. Gracey, chỉ huy quân đội Anh, đến Sài Gòn ông ra lệnh cho quân đội Nhật tước vũ khí của người Việt Nam, đuổi Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ ra khỏi Dinh Toàn Quyền ở Sài Gòn. Chỉ huy quân đội Nhật, Thống chế Terauchi, điều 7 tiểu đoàn vào Sài Gòn để tước vũ khí người Việt. Nhật đòi Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ phải tước vũ khí và giải tán lực lượng vũ trang của Việt Nam. Trên thực tế, chỉ có Cao Đài, Hòa Hảo và Bình Xuyên có lực lượng vũ trang có tổ chức còn Việt Minh và những người Trotskyist chỉ có lực lượng tượng trưng do đó lệnh tước vũ khí áp dụng chủ yếu cho các giáo phái này. Người Pháp ngay lập tức treo cờ Pháp lên tất cả các công sở và xe quân sự. Phạm Văn Bạch gửi phái đoàn OSS một bức điện thông báo tình hình và yêu cầu phái đoàn thay mặt Đồng Minh chứng minh quyền được độc lập của nhân dân Việt Nam và tuyên bố Việt Nam đã hoàn toàn độc lập, người Việt có quyền tự quyết định số phận của mình.
[[16]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-16)
Tình hình Sài Gòn ngày càng hỗn loạn. Quân đội Nhật bắt được nhiều nhóm khiêu khích thuộc lực lượng Bình Xuyên đã đánh bị thương một số quân nhân Pháp và đốt hai nhà của người Pháp. Đến đêm các cuộc tấn công vào người Pháp và người Việt tăng lên. Người Pháp bắt đầu lo sợ còn người Việt chuẩn bị sơ tán về nông thôn. Cédile gặp chỉ huy quân đội Anh, Douglas D. Gracey, để yêu cầu ông này cấp vũ khí cho tù bình Pháp nhằm bảo vệ tài sản và tính mạng của người Pháp.
[[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-ReferenceA-4)
Thiếu tướng Douglas D. Gracey, chỉ huy quân đội Anh không được lệnh cung cấp vũ khí cho người Pháp. Ông cũng muốn tránh một cuộc xung đột giữa quân đội của ông và người Việt. Ông đã được tướng Mounbatten nhắc nhở về việc quân đội Anh chỉ có trách nhiệm giải giáp quân đội Nhật chứ không được tham gia vào việc duy trì trị an vốn là trách nhiệm của quân đội Nhật cũng như tránh xa các diễn biến chính trị Pháp Việt. Tuy nhiên quân đội Nhật tỏ ra không muốn cộng tác với người Anh trong việc tước vũ khí người Việt.
Gracey triệu tập chỉ huy quân đội Nhật đến và chỉ thị cho ông này phải có những biện pháp cấp bách và hiệu quả để khôi phục trật tự công cộng, thậm chí có thể dùng vũ lực. Nhật phải thực hiện mệnh lệnh ngày 6/9/1945 của phía Anh thực hiện việc tước vũ khí của bộ đội, dân quân, công an và dân thường Việt Nam. [17] [[18]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-18)
Trước tình hình mâu thuẫn Pháp Việt ngày càng leo thang, Cédile nhờ Thiếu tá
[A. Peter Dewey](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=A._Peter_Dewey&action=edit&redlink=1), chỉ huy OSS tại Sài Gòn, gặp các lãnh đạo Việt Minh để thuyết phục họ khôi phục lại trật tự. Đêm 18/9/1945, A. Peter Dewey bí mật gặp [Trần Văn Giàu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Gi%C3%A0u), [Phạm Văn Bạch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_B%E1%BA%A1ch), [Dương Bạch Mai](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_B%E1%BA%A1ch_Mai), [Phạm Ngọc Thạch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Ng%E1%BB%8Dc_Th%E1%BA%A1ch) và [Nguyễn Văn Tạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_T%E1%BA%A1o). Tất cả đều cho rằng quá muộn để thương lượng và hợp tác. Dân chúng bị xúc phạm và kích động vì thái độ kiêu căng của Pháp đã ở tư thế sẵn sàng làm mọi việc để giữ vững nền độc lập. [Trần Văn Giàu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Gi%C3%A0u) phát biểu: “ *Hiện nay, việc cực kỳ khó khăn là kiểm soát được các bè phái chính trị khác nhau vì không phải tất cả thân Việt Minh mà tất cả đều chống Pháp*“. [[19]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-patti513-19)
Sáng ngày 19/9/1945, Cédile tổ chức họp báo và tuyên bố Việt Minh không đại diện cho nguyện vọng của người Đông Dương và không đủ khả năng duy trì trật tự công cộng. Các cuộc thương lượng với người Việt sẽ dừng lại cho đến khi trật tự được lập lại và sẽ chỉ được tiếp tục dựa trên cơ sở Bản Tuyên bố ngày 24/3/1945 của Pháp.
[[19]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-patti513-19)
Ngày 21/9/1945, Thiếu tướng Anh Gracey ra bản Tuyên cáo số 1 tuyên bố sẽ duy trì pháp luật và trật tự ở Đông Dương phía Nam vĩ tuyến 16. Ông cấm tất cả các loại báo vì họ đưa tin sắp xảy ra nổi loạn và nội chiến trừ đài Sài Gòn và các báo của người Pháp. Trong 24 giờ sau, tình hình trở nên cực kỳ tồi tệ. Các vụ phá hoại, cướp bóc, hành hung, bắt cóc,… do cả hai phía Pháp Việt gây ra bùng nổ đáng sợ. Để đối phó với tình hình, ngày 21/9/1945, tướng Gracey ra lệnh thiết quân luật. Quân đội Anh sẽ thực hiện giới nghiêm; cấm tụ tập, hội họp, biểu tình công khai; hạn chế đi lại ở một số khu vực; cấm mang vũ khí; thiết lập toà án binh để xử các vụ vi phạm trật tự, xử tử hình đối với tội cướp bóc và phá hoại. Gracey cũng cho sáp nhập cảnh sát Việt Nam vào quân đội Anh coi như một đơn vị dưới quyền chỉ huy của ông.
[[20]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-20)
Đêm 21/9/1945, tình báo Pháp SLFEO báo cho Cédile biết người Việt đang củng cố lực lượng vũ trang của họ dưới sự chỉ đạo của Việt Minh. Cédile lại gặp Gracey để yêu cầu ông này trang bị vũ trí cho 14.000 tù binh Pháp (thuộc
[Chính phủ Vichy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vichy)) để hỗ trợ quân Anh giữ trật tự. Gracey đồng ý. Ngay sau khi được thả ra, để chứng tỏ lòng trung thành với chính phủ De Gaulle, số lính này ra đường bắt bất cứ người Việt nào họ gặp được. Cédile muốn tái lập trật tự sau đó nối lại các cuộc thương lượng với người Việt. Ngày 22/9/1945, Cédile cho lính Pháp thay thế người Nhật chiếm giữ các đồn cảnh sát ở Sài Gòn, Kho bạc, Sở Mật thám, Bưu điện. Việt Minh phản ứng bằng cách thông báo với phái đoàn OSS rằng họ sẽ tổ chức một cuộc biểu tình vì nền độc lập của Việt Nam dù lệnh thiết quân luật của Anh cấm biểu tình. Phạm Ngọc Thạch nói rằng Việt Minh muốn khích cho Anh Pháp tiến hành đàn áp, gây nhiều thương vong để thế giới chú ý đến tình cảnh của Việt Nam. [[21]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-21)
Rạng sáng ngày 23/9/1945, quân Pháp tấn công Toà Thị chính Sài Gòn, nơi làm việc của Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ, bắt toàn bộ ban lãnh đạo của cơ quan này. Pháp đã chiếm lại Sài Gòn. Dân thường Pháp xem đây là dịp để trả thù. Từng toán đàn ông và đàn bà Pháp xông ra đường bắt và đánh đập bất cứ người Việt nào họ gặp được. Số nạn nhân có thể lên tới hàng ngàn người. Lính Pháp và Anh chỉ đứng nhìn chứ không can thiệp. Chỉ huy OSS, A. Peter Dewey, xin gặp Gracey để phản đối Anh, Pháp để tình trạng này xảy ra. Ngày hôm sau, Dewey bị Gracey trục xuất khỏi Sài Gòn.
[[22]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-22)
Cédile muốn chấm dứt tình trạng này. Ông ra lệnh ngừng việc bắt bớ nhưng không ai tuân thủ. Ông giải thích hành động của mình để tái lập trật tự chứ không phải để trả thù và muốn nhanh chóng nối lại điều đình trong khuôn khổ Bản Tuyên bố ngày 24/3/1945 của Pháp. Ông cho thả tất cả người Việt Nam vừa bị bắt. Báo chí quốc tế phản ứng mạnh trước tình hình. Người Anh bị chỉ trích gay gắt. Gracey ra lệnh cho Cédile tước vũ khí tù binh Pháp, đưa họ trở về trại và giao cho người Nhật trách nhiệm khôi phục lại trật tự.
[[23]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-23)
Sau khi được thả khỏi nhà giam, người Việt tập hợp lại dưới sự lãnh đạo của Việt Minh để tiến hành chiến tranh. Ngày 24/9/1945, một số người Pháp bị giết, nhà máy và kho tàng bị đập phá, điện nước bị cắt hoàn toàn. Các đơn vị dân quân Việt Nam và các đội công nhân vũ trang tấn công phi trường Tân Sơn Nhất, đốt một tàu Pháp ở cảng, phá nhà giam, thả hàng ngàn người Việt vừa bị bắt. Đến trưa chợ Bến Thành bị đốt cháy. Chướng ngại vật được dựng lên khắp đường phố. Sài Gòn chìm trong tình trạng vô chính phủ. Người Pháp trốn vào khách sạn Continental, nơi ở của các sĩ quan Đồng Minh được bảo vệ cẩn thận. Cả người Anh và người Nhật đều không muốn can thiệp vào tình hình. Khi bị Anh khiển trách vì không thể duy trì trật tự, người Nhật giải thích rằng lính Nhật sợ bị người Việt trả thù nếu họ can thiệp. Đêm 24/9/1945, lực lượng Bình Xuyên tấn công khu Hérault tại Tân Định, Sài Gòn bắt cóc 300 dân thường Pháp. Khoảng một nửa bị giết, số còn lại được trả về sau khi đã bị đánh đập. Để đối phó, Gracey một lần nữa chấp nhận yêu cầu của Cédile cấp vũ khí cho tù binh Pháp nhưng tình hình đã quá muộn.
[[24]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-24)
## Lực lượng
Tại miền Nam, nhiều tổ chức vũ trang của các tổ chức, đảng phái, tôn giáo được thành lập (bao gồm cả các lực lượng do Việt Minh lãnh đạo, hay các lực lượng trong biên chế Vệ quốc đoàn của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nhưng do các đảng phái, tôn giáo khác lãnh đạo). Lâm ủy hành chính thiết lập Quốc gia Tự Vệ Cuộc và lực lượng Quốc vệ đội – công an vũ trang. Tại các tỉnh, cấp ủy và chính quyền đều tổ chức các đội tự vệ và du kích chiến đấu.
Theo
[Hoàng Quốc Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Qu%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t), riêng Sài Gòn, đến tháng 10-1945 đã có 800 đội tự vệ với 15.000 chiến sĩ . [25]
- Việt Minh nắm lực lượng vũ trang của Tổng công đoàn Nam Bộ, một phần lực lượng Bình Xuyên (hai lực lượng của Ba Dương, Tám Mạnh).
- Đệ nhất sư đoàn (Cộng hòa vệ binh) thành lập trên cơ sở cải tổ các đơn vị Bảo an binh trước đây là lữ đoàn cơ động Chí Hoà (brigare mobile Chí Hoà), lữ đoàn cơ động Gia Định (brigare mobile Gia Định) và lữ đoàn trợ giúp (brigade auxiliaire) được bổ sung thêm nhiều công nhân, thanh niên cốt cán, tất cả khoảng một vạn người do các chỉ huy cũ của Pháp và Nhật (
[Trương Văn Giàu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Gi%C3%A0u&action=edit&redlink=1)và [Nguyễn Văn Quạn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Qu%E1%BA%A1n&action=edit&redlink=1)) chỉ huy.
- Đệ nhị sư đoàn của
[Dương Văn Giáo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1), tất cả khoảng 1.000 người.
- Đệ tam sư đoàn của
[Lý Huê Vinh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%BD_Hu%C3%AA_Vinh&action=edit&redlink=1)quân số lên 500 người (sau tan rã). [[25]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-123.30.190.43-25)
- Đệ tứ sư đoàn của
[Nguyễn Hòa Hiệp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_H%C3%B2a_Hi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1)bao gồm những người [Trotskyist](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%87_t%E1%BB%A9_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_t%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_Nam), các giáo phái tổng cộng khoảng 1.000 người.
- Quân đội Hòa Hảo, Cao Đài, Bình Xuyên do các giáo phái này tổ chức.
- Các cấp chính quyền sau Cách mạng nhiều nơi tổ chức các lực lượng dân quân.
## Diễn biến
### Chiến sự tại Sài Gòn
Ngày 23 tháng 9 năm 1945, quân đội Pháp bất ngờ đánh úp quân đội Việt Nam tại Sài Gòn-Chợ Lớn. Họ gặp phải sự kháng cự quyết liệt của các lực lượng
[Việt Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh) ở đây, đặc biệt là Liên khu [Bình Xuyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ACnh_Xuy%C3%AAn) do [Dương Văn Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_D%C6%B0%C6%A1ng) (sau là Thiếu tướng) chỉ huy. Quân Pháp bị bao vây trong thành phố.
#### Phản ứng của Chính quyền Việt Nam
Ngay sáng 23 tháng 9, chính quyền Nam Bộ đã họp tại phố Cây Mai, Chợ Lớn. Tham dự có các nhân vật quan trọng như
[Ung Văn Khiêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_V%C4%83n_Khi%C3%AAm), [Trần Văn Giàu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Gi%C3%A0u), [Nguyễn Văn Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Nguy%E1%BB%85n), [Phạm Ngọc Thạch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Ng%E1%BB%8Dc_Th%E1%BA%A1ch), [Huỳnh Văn Tiểng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BB%B3nh_V%C4%83n_Ti%E1%BB%83ng)… Hội nghị nhất trí điện ra Chính phủ Trung ương xin phép được kháng chiến. Hội nghị cũng thành lập [Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%BB%A6y_ban_Kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn_Nam_B%E1%BB%99&action=edit&redlink=1) do [Trần Văn Giàu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Gi%C3%A0u) làm Chủ tịch và [Ủy ban Kháng chiến Sài Gòn-Chợ Lớn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%BB%A6y_ban_Kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn_S%C3%A0i_G%C3%B2n-Ch%E1%BB%A3_L%E1%BB%9Bn&action=edit&redlink=1) do Nguyễn Văn Tư làm Chủ tịch.
Đến chiều, Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ ra tuyên cáo:
*“Sáng hôm 23 tháng 9, quân Pháp công nhiêm chiếm trụ sở Ủy ban hành chính Nam Bộ và quốc gia tự vệ cuộc. Chúng đã gây đổ máu ở đường phố Sài Gòn… Không lẽ chịu nhục hoài; vì danh dự của dân tộc, chúng ta coi trọng quyền lợi của quốc gia, nên chúng tôi phải đánh điện ra Trung ương xin phép cho kháng chiến…”*
Ngày 24 tháng 9, Chính phủ Việt Nam ra Huấn lệnh gửi quân dân Nam Bộ.
Ngày 26 tháng 9, Chủ tịch Chính phủ Việt Nam Hồ Chí Minh gửi thư biểu dương
*“lòng kiên quyết ái quốc của đồng bào Nam Bộ”*. Cùng ngày, Chính phủ lại ra lời hiệu triệu kêu gọi nhân dân *“Hãy ủng hộ phong trào đấu tranh oanh liệt của đồng bào Nam Bộ”*. Cùng với đó, chính phủ Việt Nam thành lập các đoàn quân Nam tiến, quỹ Nam Bộ Kháng chiến… và nhiều lần quyên góp ủng hộ, chi viện cho Nam Bộ. Các tướng lĩnh quan trọng được cấp tốc cử vào như [Nguyễn Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_B%C3%ACnh), [Nguyễn Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_S%C6%A1n)…
#### Việt Nam phong tỏa Sài Gòn
[Trần Văn Giàu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Gi%C3%A0u) ra lệnh tổng bãi công; sơ tán người Việt khỏi Sài Gòn; cấm bán lương thực, thực phẩm cho Pháp; đặt Sài Gòn trong tình trạng cô lập. Giàu đe dọa sẽ phá hủy Sài Gòn nếu Pháp không bỏ vũ khí, rút lui và công nhận độc lập của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Các đơn vị Việt Nam dựng các chướng ngại trên đường vào Sài Gòn, ngăn chặn mọi người ra vào trừ người Anh và Mỹ. Họ bắn bất cứ quân nhân Pháp nào xuất hiện. Những rối loạn tại Sài Gòn lan rộng ra toàn miền Nam. Ngoài phạm vi Sài Gòn, trong vùng do Nhật kiểm soát, tình hình hoàn toàn hỗn loạn. [[26]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-26)
Ngày 26/9/1945, Thiếu tá chỉ huy OSS A. Peter Dewey bị lực lượng Việt Nam bắn chết vì tưởng ông là người Pháp. Tin này lan khắp thế giới làm xấu đi hình ảnh Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Thiếu tá OSS Archimedes L.A Patti đang công tác tại miền Bắc Việt Nam nhận xét: “
*Họ đã giết hại người bạn độc nhất của họ ở Nam Kỳ và chắc chắn những tin này sẽ chẳng đề cao được lý tưởng của họ trước nhân dân Mỹ.*“. Sau đó Gracey ra lệnh bắt chỉ huy quân đội Nhật Thống chế Bá tước Térauchi vì ông này bất lực trong việc giữ trật tự [27] . [[28]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-28)
Ngày 28/9/1945, tướng Mounbatten triệu tập Gracey và Cédile đến Singapore để nhắc nhở hai người về việc quân đội Anh không được can thiệp vào tình hình chính trị Đông Dương và nhất là không được giao chiến với người Việt. Mounbatten đề nghị nên nối lại thương lượng với các lãnh đạo Việt Nam
. [29]
Ngày 1/10/1945, Gracey nối lại đàm phán với Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ. Hai bên tạm thời ngừng bắn. Phía Anh nhấn mạnh chính sách trung lập của mình nhưng theo sự thỏa thuận giữa các nước Đồng Minh, Anh sẽ không công nhận bất kỳ sự thay đổi chủ quyền trên bất kỳ lãnh thổ nào đã phải chiếm lại bằng vũ lực trong thời kỳ chiến tranh. Người Pháp yêu cầu trả lại các con tin bị bắt và xác của Thiếu tá Dewey trước khi tiếp tục thương lượng. Phía Việt Nam yêu cầu trước hết Pháp phải công nhận Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là nước tự do và độc lập. Người Việt chỉ ngừng bắn với điều kiện Pháp trao trả quyền hành chính tại Sài Gòn cho Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ, lực lượng cảnh sát phải được trao lại cho Việt Nam, quân đội Pháp phải giải giáp và không được đưa quân mới vào, người Pháp phải tập trung vào những khu vực nhất định.
[[30]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-30)
Trong khi thương lượng, Việt Nam đã triển khai quân đội xung quanh Sài Gòn tại các vị trí chiến lược phía Bắc và phía Nam thành phố.
[Hoàng Quốc Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Qu%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t) vẫn liên lạc chặt chẽ với Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương tại Hà Nội và chỉ thị cho Giàu và Bạch phải chống lại mọi mưu đồ của Đồng Minh nhằm giúp Pháp nắm quyền kiểm soát Sài Gòn. Nếu cần, chỉ sau 24 tiếng Hà Nội sẽ gửi quân tăng viện cho miền Nam. Do lo ngại bị Việt Nam tấn công, phía Pháp yêu cầu Anh can thiệp. Tướng Mounbatten gặp Thạch và Bạch để yêu cầu kéo dài cuộc ngừng bắn thêm 48 giờ. Phạm Ngọc Thạch cho rằng Việt Nam đã độc lập và tất cả những gì còn phải bàn cãi chỉ là quy chế cho nước Việt Nam tương lai. Người Anh trả lời vẫn tiếp tục chấp nhận đối thoại cho đến khi nào có thể đạt được thỏa thuận. Người Việt đồng ý kéo dài cuộc ngưng bắn. [[31]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-31)
Ngày 3/10/1945, 10.000 quân Pháp (1 trung đoàn bộ binh, 1 tiểu đoàn cơ giới, 1 đội thủy quân) do Leclerc chủ huy đổ bộ xuống Sài Gòn. Ngày 9/10/1945, Pháp Anh ký thỏa hiệp tại Luân Đôn xác định Anh hoàn toàn ủng hộ Pháp trong việc cai trị toàn Đông Dương dưới vĩ tuyến 16. Đêm ngày 10/10/1945, bộ đội Việt Nam tấn công sân bay Tân Sơn Nhất. Lực lượng Việt Nam giao chiến với quân Anh, Pháp tại tất cả các cửa ngõ vào Sài Gòn. Người Anh yêu cầu Nhật hỗ trợ. Nhật đồng ý tham chiến. Lực lượng Anh, Pháp, Nhật đã phá vỡ cuộc phong tỏa Sài Gòn của Việt Nam sau hai tuần chiến đấu liên tục. Ngày 16/10/1945, phía Việt Nam ngừng bao vây Sài Gòn và rút quân về vùng nông thôn do lực lượng Anh, Pháp, Nhật quá mạnh. Không quân Hoàng gia Anh và không quân Nhật tiếp tục ném bom vào các địa điểm đóng quân của Việt Nam.
[[32]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-ReferenceB-32)
Phản ứng trước việc Anh dùng quân đội Nhật tấn công lực lượng Việt Nam, tướng Mac Arthur phát biểu: “
*Nếu có gì đó làm máu tôi sôi lên thì đó là việc tôi thấy các nước Đồng Minh của chúng ta ở Đông Dương và Java sử dụng quân Nhật để đàn áp các dân tộc nhỏ bé này mà chúng ta đã hứa giải phóng. Đó là một sự phản bội kinh tởm nhất.*“. [[32]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-ReferenceB-32)
Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ kêu gọi dân chúng sơ tán về nông thôn và thi hành chiến lược dùng nông thôn bao vây thành thị bằng cách cắt đứt mọi hoạt động thương mại giữa nông thôn và thành thị. Dân chúng trong đó có nhiều nhân sĩ yêu nước theo lời kêu gọi của Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ rời bỏ Sài Gòn và các thành phố, thị trấn, thị xã khác về nông thôn. Lực lượng kháng chiến và cơ quan
[Quốc gia Tự vệ Cuộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia_T%E1%BB%B1_v%E1%BB%87_Cu%E1%BB%99c) bắt giam và thủ tiêu nhiều nhân sĩ, trí thức và lãnh tụ các đảng phái bị kết tội làm [Việt gian](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_gian) hợp tác với Pháp hoặc bị tình nghi là Việt gian. Thậm chí những nhân viên thừa hành của Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ hoặc một số nhóm kháng chiến còn lợi dụng công vụ để cướp bóc, trấn lột; nếu ai chống đối sẽ bị kết tội là Việt gian rồi thủ tiêu. Tháng 12/1945, Nguyễn Bình được cử vào Nam lãnh đạo phong trào kháng chiến tại Nam Bộ. Ông lập lại trật tự bằng cách lập tòa án quân sự xét xử tất cả các chỉ huy quân sự lợi dụng danh nghĩa kháng chiến để cướp bóc, quấy nhiễu dân chúng, tổ chức lại lực lượng kháng chiến thành các chi đội [Vệ quốc đoàn](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%87_qu%E1%BB%91c_%C4%91o%C3%A0n). [[33]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_note-33)
### Chiến sự lan rộng
Quân Pháp nhanh chóng mở rộng vùng chiếm đóng xuống vùng đồng bằng châu thổ sông Cứu Long: Ngày 25 tháng 10, chiếm
[Mỹ Tho](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_Tho), [Gò Công](https://vi.wikipedia.org/wiki/G%C3%B2_C%C3%B4ng); ngày 29 tháng 10 chiếm [Vĩnh Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9nh_Long); nhày 30 tháng 10 chiếm [Cần Thơ](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A7n_Th%C6%A1). Trước đó, quân đội Anh chiếm [Biên Hoà](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%C3%AAn_H%C3%B2a), [Thủ Dầu Một](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_D%E1%BA%A7u_M%E1%BB%99t) và giao lại cho Pháp.
Việt Nam mất
[Hà Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Ti%C3%AAn), [Rạch Giá](https://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BA%A1ch_Gi%C3%A1), [Sóc Trăng](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B3c_Tr%C4%83ng), [Bạc Liêu](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A1c_Li%C3%AAu) vào tháng 1 năm 1946. Tháng 3 năm 1946, quân Anh rút khỏi đây để lại cho Pháp. Ngày 5 tháng 2 năm 1946, Anh-Pháp tiến vào đất mũi [Cà Mau](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A0_Mau).
Tháng 9 năm 1945, quân Anh tiến lên miền duyên hải Nam Trung Bộ đổ bộ lên
[Nha Trang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nha_Trang), tước vũ khí Nhật trang bị cho 2.000 tù binh Pháp và Pháp kiều ở đây. Anh cho quân Nhật chiếm các thị xã [Phan Rang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Rang_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29), [Phan Thiết](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Thi%E1%BA%BFt), [Đà Lạt](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0_L%E1%BA%A1t), nhưng đều thất bại.
Ngày 23 tháng 10 năm 1945, Pháp đổ bộ lên Nha Trang, ngay sau đó bị các đội quân dân Việt Nam bao vây trong thành phố. Quân Pháp bị cầm chân gần hai tháng.
Trước sự lan rộng của cuộc chiến, ngày 15 tháng l0 năm 1945, tại Hội nghị cán bộ Đoàn xứ Nam Kỳ họp ở ngoại ô Mỹ Tho,
[Tôn Đức Thắng](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_%C4%90%E1%BB%A9c_Th%E1%BA%AFng) được Xứ ủy phân công phụ trách Uỷ ban kháng chiến chỉ huy các lực lượng vũ trang Nam Bộ và ngày 25 tháng 10 năm 1945, Xứ ủy Nam Bộ do Hoàng Quốc Việt thay mặt Ban Thường vụ Trung ương Đảng chủ trì đã họp [Hội nghị Thiên Hộ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_Thi%C3%AAn_H%E1%BB%99&action=edit&redlink=1), bầu ra một Xứ ủy lâm thời thống nhất có 11 vị, gồm tất cả các vị Tiền phong, Giải phóng, Côn Đảo về do Tôn Đức Thắng làm Bí thư. Hội nghị cũng quyết định giải thể để tổ chức lại cơ quan lãnh đạo thống nhất ở những tỉnh, quận có hai Tỉnh ủy, hai Quận ủy và hai hệ thống Việt Minh cũ, Việt Minh mới… đề ra những biện pháp hạn chế quân [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p).
Đến ngày 4 tháng 12 năm 1945, Pháp chiếm
[Buôn Ma Thuột](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bu%C3%B4n_Ma_Thu%E1%BB%99t); ngày 27 tháng 1 chiếm [Đà Lạt](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0_L%E1%BA%A1t); ngày 28 tháng 1 chiếm [Phan Rang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Rang_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29) và cuối cùng là [Quy Nhơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Quy_Nh%C6%A1n), [Kon Tum](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kon_Tum) (tháng 7 năm 1946), kiểm soát phía Nam Quốc lộ 1.
Chiến sự tại
[Tây Nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn) và [Nam Trung Bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Trung_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam) cũng khốc liệt như [Nam Bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam). Sự kháng cự của quân đội Việt Nam khiến quân Pháp phải bỏ nhiều buôn làng, vị trí mới chiếm được ở Tây Nguyên. Quân đội Việt Nam giành lại thị xã [Buôn Ma Thuột](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bu%C3%B4n_Ma_Thu%E1%BB%99t) vào trung tuần tháng 12.
Cuối tháng 12 năm 1945, để củng cố các tỉnh miền tây, chính quyền Việt Nam tại
[Nam Bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam) đã tước [vũ khí](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD) quân [Nhật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) ở [Hà Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Ti%C3%AAn), [Rạch Giá](https://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BA%A1ch_Gi%C3%A1), [Sóc Trăng](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B3c_Tr%C4%83ng), [Bạc Liêu](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A1c_Li%C3%AAu), đây là nguồn [vũ khí](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD) đáng kể đầu tiên của quân đội [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) tại Nam Bộ.
## Kết quả
Sau này, tướng
[Nguyễn Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_B%C3%ACnh) tổ chức thống nhất các lực lượng năm 1948, thành lập lực lượng [Vệ quốc đoàn](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%87_binh_qu%E1%BB%91c_gia) (lực lượng quân sự của [Việt Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh)). [Việt Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh) rút về những căn cứ đầm lầy và rừng núi, xây dựng chiến khu. Một số lực lượng do mâu thuẫn với [Việt Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh) chuyển sang hợp tác với [Cộng hòa Tự trị Nam Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_T%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Nam_K%E1%BB%B3), sau đó là [Quốc gia Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam).
## Tưởng niệm
### Trong văn hóa – nghệ thuật
Nhạc sĩ nghiệp dư Tạ Thanh Sơn đã cảm hứng sáng tác bài
[Nam Bộ Kháng Chiến](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nam_B%E1%BB%99_Kh%C3%A1ng_Chi%E1%BA%BFn_%28b%C3%A0i_h%C3%A1t%29&action=edit&redlink=1).
- “
*Mùa thu rồi ngày hăm ba* *Ta đi theo tiếng kêu sơn hà nguy biến.* *Rền khắp trời lời hoan hô* *Dân phương Nam nhịp chân tiến ra trận tiền.* *Thuốc súng kém, chân đi không* *Mà đoàn người giàu lòng vì nước.* *Nóp với giáo mang ngang vai* *Nhưng thân trai nào kém oai hùng.* *Cờ thắm tung bay ngang trời* *Sao vàng xao xuyến khắp nơi bưng biền* *Một lòng nguyện với tổ tiên.* *Thề quyết chống quân ngoại xâm!* *Ta đem thân ta liều cho nước* *Ta đem thân ta đền ơn trước* *Muôn thu sau lưu tiếng anh hào* *Người dân Việt lắm chí cao.* *Thề quyết chống quân gian tham!* *Ta đem thân ta liều cho nước* *Ta đem thân ta đền ơn trước* *Xây giang san hạnh phúc muôn đời* *Nền độc lập khắp nước Nam.*“
## Tham khảo
**Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 330 – 334** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-1) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 434 – 435** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-2)
- ^
**a** [Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 458](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-Why_Vietnam_2008_3-1) **ă**
- ^
**a** [Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 510](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-ReferenceA_4-1) **ă** **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 507 – 508** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-5) **Goodman, Allan E, Politics in War: The Bases of Political Community in South Vietnam, page 20, Harvard University Press, 1973** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-6) **Lê Mậu Hãn chủ biên, Đại cương Lịch sử Việt Nam, tập III, trang 47** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-7) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 508** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-8) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 459** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-9) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 424 – 425** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-10) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 426** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-11) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 459 – 460** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-12) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 460, 461, 490** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-13) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 490** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-14) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 508 – 509** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-15) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 489, 509, 510** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-16) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 511 – 512** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-17) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 511-512** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-18)
- ^
**a** [Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 513](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-patti513_19-1) **ă** **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 514 – 515** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-20) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 515 – 516** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-21) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 517 – 518** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-22) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 518 – 519** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-23) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 519 – 521** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-24)
- ^
**a** **ă** [Đường Bác Hồ chúng ta đi (Hoàng Quốc Việt, Nxb Thanh niên – 2008) Chương IV – Chuyến đi vào Nam theo chỉ thị của Bác](http://123.30.190.43:8080/tiengviet/tulieuvankien/tulieuvedang/details.asp?topic=168&subtopic=463&leader_topic=981&id=BT18120954179) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 521 – 522** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-26) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 522 – 524** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-27) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 525** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-28) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 527** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-29) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 527 – 528** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-30) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 528 – 530** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-31)
- ^
**a** [Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 530 – 531](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-ReferenceB_32-1) **ă** **Hồi ký 1925 – 1964, tập 2, trang 294- 302, Nguyễn Kỳ Nam, Nhật báo Dân Chủ Mới, 1964** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn#cite_ref-33)
## Liên kết ngoài
[Lịch sử Việt Nam thời kỳ 1945-1975](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_1945-1975) [Trận đánh và chiến dịch trong Chiến tranh Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%E1%BA%ADn_%C4%91%C3%A1nh_v%C3%A0_chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_trong_Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) [Chiến tranh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Chiến tranh liên quan tới Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Chi%E1%BA%BFn_tranh_li%C3%AAn_quan_t%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Lịch sử quân sự Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Việt Nam 1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Vi%E1%BB%87t_Nam_1945) [Xung đột năm 1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Xung_%C4%91%E1%BB%99t_n%C4%83m_1945)
# Sao Hải Vương
|
|![]()
[mêtan](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAtan); màu xanh nổi bật của hành tinh là do phân tử mêtan hấp thụ ánh sáng bước sóng đỏ. [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Hamilton-1) [Đặc trưng quỹ đạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o_m%E1%BA%ADt_ti%E1%BA%BFp) [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-horizons-6) [[7]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-barycentre-7) [Kỷ nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/K%E1%BB%B7_nguy%C3%AAn_%28thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc%29) [J2000](https://vi.wikipedia.org/wiki/J2000) [Viễn điểm quỹ đạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%A7ng_%C4%91i%E1%BB%83m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o)
30,44125206
[AU](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%A1n_v%E1%BB%8B_thi%C3%AAn_v%C4%83n) [Cận điểm quỹ đạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%A7ng_%C4%91i%E1%BB%83m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o)
29,76607095 AU
[Bán trục lớn](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_tr%E1%BB%A5c_l%E1%BB%9Bn)
30,10366151 AU
[Độ lệch tâm](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99_l%E1%BB%87ch_t%C3%A2m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Chu kỳ quỹ đạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) ngày [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-fact2-2)
164,79
[năm](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_Julius_%28thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc%29)
89.666
[ngày](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_gian_M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di)Sao Hải Vương [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-planet_years-3) [Chu kỳ giao hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_giao_h%E1%BB%99i) [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-fact-4) [Tốc độ vũ trụ cấp 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_c%E1%BA%A5p_1) [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-fact-4) [Độ bất thường trung bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99_b%E1%BA%A5t_th%C6%B0%E1%BB%9Dng_trung_b%C3%ACnh) [Độ nghiêng quỹ đạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99_nghi%C3%AAng_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [mặt phẳng Hoàng Đạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%90%E1%BA%A1o)
6,43° so với xích đạo Mặt Trời
0,72° so với
[mặt phẳng bất biến](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_ph%E1%BA%B3ng_b%E1%BA%A5t_bi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) [[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-meanplane-5) [Kinh độ của điểm nút lên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%A7a_%C4%91i%E1%BB%83m_n%C3%BAt_l%C3%AAn) [Acgumen của cận điểm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Acgumen_c%E1%BB%A7a_c%E1%BA%ADn_%C4%91i%E1%BB%83m) [Vệ tinh tự nhiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%87_tinh_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn) [14](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%87_tinh_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn_c%E1%BB%A7a_Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng) [Xích đạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%ADch_%C4%91%E1%BA%A1o) [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Seidelmann_Archinal_A.27hearn_et_al._2007-8) [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-1bar-9)
3,883 Trái Đất
[cực](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%B1c) [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Seidelmann_Archinal_A.27hearn_et_al._2007-8) [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-1bar-9)
3,829 Trái Đất
[Hình cầu dẹt](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%ACnh_c%E1%BA%A7u_d%E1%BA%B9t) [Diện tích bề mặt](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%ACnh_ph%E1%BB%8Fng_c%E1%BA%A7u#Di.E1.BB.87n_t.C3.ADch_b.E1.BB.81_m.E1.BA.B7t) 9km 2 [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-fact2-2) [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-1bar-9)
14,98 Trái Đất
[Thể tích](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_t%C3%ADch) 13km 3 [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-fact-4) [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-1bar-9)
57,74 Trái Đất
[Khối lượng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng) 26kg [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-fact-4)
17,147 Trái Đất
5,15×10
-5Mặt Trời [Khối lượng riêng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ri%C3%AAng)trung bình 3 [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-fact-4) [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-1bar-9) [Hấp dẫn bề mặt](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn_b%E1%BB%81_m%E1%BA%B7t) [m/s](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_t%E1%BB%91c) 2 [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-fact-4) [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-1bar-9)
1,14
[g](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%B1c_G) [Tốc độ vũ trụ cấp 2](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_c%E1%BA%A5p_2) [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-fact-4) [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-1bar-9) [Chu kỳ tự quay](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_t%E1%BB%B1_quay) [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-fact-4)
16 h 6 min 36 s
9.660 km/h
[Độ nghiêng trục quay](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99_nghi%C3%AAng_tr%E1%BB%A5c_quay) [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-fact-4) [Xích kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%ADch_kinh)cực bắc h57 m20 s [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Seidelmann_Archinal_A.27hearn_et_al._2007-8)
299,3°
[Xích vĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%ADch_v%C4%A9)cực bắc [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Seidelmann_Archinal_A.27hearn_et_al._2007-8) [Suất phản chiếu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Su%E1%BA%A5t_ph%E1%BA%A3n_chi%E1%BA%BFu) [Bond](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Su%E1%BA%A5t_ph%E1%BA%A3n_chi%E1%BA%BFu_Bond&action=edit&redlink=1))
|
|[K](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kelvin) [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-fact-4) [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-fact-4) [Cấp sao biểu kiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A5p_sao_bi%E1%BB%83u_ki%E1%BA%BFn) [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-fact-4) [[10]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-ephemeris-10) [Đường kính góc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_k%C3%ADnh_g%C3%B3c) [″](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99_%28g%C3%B3c%29) [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-fact-4) [[10]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-ephemeris-10) [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-fact-4) [Biên độ cao](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bi%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%99_cao&action=edit&redlink=1)
|80±3.2%||
|2) [Heli](https://vi.wikipedia.org/wiki/Heli)(He) [Mêtan](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAtan)(CH 4) [Hydrogen deuteride](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hydrogen_deuteride&action=edit&redlink=1)(HD) [Êtan](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%8Atan)(C 2H 6) **Băng**: [Amoniac](https://vi.wikipedia.org/wiki/Amoniac)(NH 3) [Nước](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc)(H 2O) [Ammonium hydrosulfide](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ammonium_hydrosulfide&action=edit&redlink=1)(NH 4SH)
- Mêtan (?)
**Sao Hải Vương** là [hành tinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0nh_tinh) thứ tám và xa nhất tính từ [Mặt Trời](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di) trong [Hệ Mặt Trời](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di). Nó là hành tinh lớn thứ tư về đường kính và lớn thứ ba về khối lượng. Sao Hải Vương có khối lượng riêng lớn nhất trong số các hành tinh khí trong hệ Mặt trời. Sao Hải Vương có khối lượng gấp 17 lần khối lượng của [Trái Đất](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) và hơi lớn hơn khối lượng của [Sao Thiên Vương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_Thi%C3%AAn_V%C6%B0%C6%A1ng) (xấp xỉ bằng 15 lần của Trái Đất). Sao Hải Vương quay trên quỹ đạo quanh Mặt Trời ở khoảng cách trung bình 30,1 [11] [AU](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%A1n_v%E1%BB%8B_thi%C3%AAn_v%C4%83n), bằng khoảng 30 lần khoảng cách Trái Đất – Mặt Trời. Sao Hải Vương được đặt tên theo [vị thần](https://vi.wikipedia.org/wiki/Neptune_%28th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i%29)biển cả của người La Mã (Neptune). Nó có ký hiệu thiên văn là ♆, là biểu tượng cách điệu cây [đinh ba](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90inh_ba)của thần Neptune.
Sao Hải Vương là hành tinh đầu tiên được tìm thấy bằng tính toán lý thuyết. Dựa vào sự nhiễu loạn bất thường của
[quỹ đạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Sao Thiên Vương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_Thi%C3%AAn_V%C6%B0%C6%A1ng), nhà thiên văn Alexis Bouvard đã kết luận rằng quỹ đạo của nó bị [nhiễu loạn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nhi%E1%BB%85u_lo%E1%BA%A1n_%28thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc%29) do [tương tác hấp dẫn](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn) với một hành tinh nào đó. Vào ngày 23 tháng 9 năm 1846, nhà thiên văn [1] [Johann Galle](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Johann_Galle&action=edit&redlink=1)đã phát hiện ra Sao Hải Vương ở vị trí lệch 1 [độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99_%28g%C3%B3c%29)so với tiên đoán của [Urbain Le Verrier](https://vi.wikipedia.org/wiki/Urbain_Le_Verrier). Sau đó ít lâu, người ta cũng khám phá ra [Triton](https://vi.wikipedia.org/wiki/Triton_%28v%E1%BB%87_tinh%29), vệ tinh lớn nhất của sao Hải Vương, trong khi 13 [vệ tinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%87_tinh_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn_c%E1%BB%A7a_Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng)còn lại của nó chỉ được phát hiện trong thế kỷ 20. Cho tới nay, tàu không gian *là tàu duy nhất bay qua Sao Hải Vương vào ngày 25 tháng 8 năm 1989.* [Voyager 2](https://vi.wikipedia.org/wiki/Voyager_2)
Sao Hải Vương có cấu tạo tương tự như Sao Thiên Vương, nhưng lại khác biệt với những
[hành tinh khí khổng lồ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0nh_tinh_kh%C3%AD_kh%E1%BB%95ng_l%E1%BB%93) như [Sao Mộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_M%E1%BB%99c) và [Sao Thổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_Th%E1%BB%95). Khí quyển của sao Hải Vương chứa thành phần cơ bản là [hiđrô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%C4%91r%C3%B4) và [heli](https://vi.wikipedia.org/wiki/Heli), cùng một số ít các [hiđrôcacbon](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%C4%91r%C3%B4cacbon) và có lẽ cả [nitơ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nit%C6%A1), tương tự như của Sao Mộc hay Sao Thổ. Tuy nhiên khí quyển của nó chứa tỷ lệ lớn hơn các phân tử “băng” như [nước](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc), [amoniac](https://vi.wikipedia.org/wiki/Amoniac), và [mêtan](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAtan). Do đó các nhà thiên văn thỉnh thoảng phân loại Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương thành các [hành tinh băng đá khổng lồ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0nh_tinh_kh%C3%AD_kh%E1%BB%95ng_l%E1%BB%93#Sao_Thi.C3.AAn_V.C6.B0.C6.A1ng_v.C3.A0_Sao_H.E1.BA.A3i_V.C6.B0.C6.A1ng) để nhấn mạnh sự khác biệt này. Bên trong Sao Hải Vương chứa chủ yếu băng và đá, giống như Sao Thiên Vương. [12] Lõi hành tinh có thể có bề mặt tuy rắn nhưng nhiệt độ của nó có thể cao tới hàng nghìn độ và áp suất rất lớn. [[13]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Podolak_Weizman_et_al._1995-13) Khí mêtan trong tầng ngoài khí quyển là nguyên nhân Sao Hải Vương hiện lên với màu xanh lam. [[14]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-14) [[15]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-bluecolour-15)
Trái ngược với bầu khí quyển mờ đặc và gần như đồng màu của Sao Thiên Vương, khí quyển của Sao Hải Vương có những vùng hoạt động mạnh và dễ nhận thấy. Năm 1989, tàu
*Voyager 2* khi [bay qua](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C4%83m_d%C3%B2_kh%C3%B4ng_gian) Sao Hải Vương đã chụp được hình ảnh của [Vết Tối Lớn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%E1%BA%BFt_T%E1%BB%91i_L%E1%BB%9Bn&action=edit&redlink=1) trên bán cầu nam có kích thước tương đương với [Vết Đỏ Lớn](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BA%BFt_%C4%90%E1%BB%8F_L%E1%BB%9Bn) của [Sao Mộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_M%E1%BB%99c). Những vùng hoạt động thời tiết này được duy trì bởi những cơn gió với tốc độ lên tới 2.100 kilômét trên giờ, mạnh nhất trên khí quyển trong các hành tinh thuộc Hệ Mặt Trời. Do cách rất xa Mặt Trời nên lớp khí quyển ngoài cùng của Sao Hải Vương là một trong những nơi lạnh nhất trong Hệ Mặt Trời. Nhiệt độ của những đám mây trên cao khoảng 55 K (-218 °C) trong khi nhiệt độ tại lõi hành tinh xấp xỉ 5.400 K (5.000 °C). [16] [[17]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-hubbard-17) Sao Hải Vương có một hệ thống [[18]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-nettelmann-18) [vành đai](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A0nh_%C4%91ai_h%C3%A0nh_tinh)mờ và rời rạc (hay những cung), được phát hiện trong thập niên 1960 nhưng chỉ được xác nhận vào năm 1989 bởi *Voyager 2*. [[19]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-ring1-19)
## Mục lục
[1 Lịch sử](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 Cấu trúc và thành phần](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#C.E1.BA.A5u_tr.C3.BAc_v.C3.A0_th.C3.A0nh_ph.E1.BA.A7n) [3 Khí hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#Kh.C3.AD_h.E1.BA.ADu) [4 Quỹ đạo và sự tự quay](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#Qu.E1.BB.B9_.C4.91.E1.BA.A1o_v.C3.A0_s.E1.BB.B1_t.E1.BB.B1_quay) [5 Sự hình thành và di trú](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#S.E1.BB.B1_h.C3.ACnh_th.C3.A0nh_v.C3.A0_di_tr.C3.BA) [6 Vệ tinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#V.E1.BB.87_tinh) [7 Quan sát](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#Quan_s.C3.A1t) [8 Thăm dò](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#Th.C4.83m_d.C3.B2) [9 Xem thêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#Xem_th.C3.AAm) [10 Tham khảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#Tham_kh.E1.BA.A3o) [11 Đọc thêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#.C4.90.E1.BB.8Dc_th.C3.AAm) [12 Liên kết ngoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Lịch sử
### Phát hiện
Các bản vẽ của
[Galileo Galilei](https://vi.wikipedia.org/wiki/Galileo_Galilei) cho thấy ông là người đầu tiên quan sát Sao Hải Vương qua kính viễn vọng vào ngày 28 tháng 12 năm 1612, và một lần nữa vào ngày 27 tháng 1 năm 1613. Trong cả hai lần, Galileo đã nhầm Sao Hải Vương là một [ngôi sao cố định](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao) khi nó xuất hiện ở vị trí [giao hội](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Giao_h%E1%BB%99i_%28thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc%29&action=edit&redlink=1) rất gần với Sao Mộc trên [bầu trời](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A7u_tr%E1%BB%9Di). Vì vậy mà Galileo không được công nhận là người phát hiện ra Sao Hải Vương. Trong lúc quan sát đầu tiên của ông tháng 12 năm 1612, Sao Hải Vương gần như đứng yên trên nền trời bởi vì nó vừa mới di chuyển nghịch hành biểu kiến vào ngày đó. Chuyển động ngược biểu kiến xuất hiện khi Trái Đất vượt lên trước hành tinh vòng ngoài trên quỹ đạo quay quanh Mặt Trời. Do Sao Hải Vương vừa mới bắt đầu chuyển động nghịch hành, chuyển động này quá nhỏ để có thể nhận ra qua [20] [kính thiên văn](https://vi.wikipedia.org/wiki/K%C3%ADnh_thi%C3%AAn_v%C4%83n)nhỏ của Galileo. Tháng 7 năm 2009, nhà vật lý David Jamieson ở [[21]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-21) [Đại học Melbourne](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Melbourne)nêu ra bằng chứng mới cho thấy Galileo có lẽ đã nhận ra “ngôi sao” mà ông quan sát có vẻ đã dịch chuyển so với những ngôi sao cố định. [[22]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-22)
Năm 1821, nhà thiên văn
[Alexis Bouvard](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexis_Bouvard&action=edit&redlink=1) công bố [tham số quỹ đạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tham_s%E1%BB%91_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) của Sao Thiên Vương. Tuy nhiên, những quan sát ngay sau đó lại sai lệch so với dữ liệu công bố của ông. Bouvard giả thuyết rằng có một vật thể nào đó đã làm [23] [nhiễu loạn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nhi%E1%BB%85u_lo%E1%BA%A1n_%28thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc%29)quỹ đạo Sao Thiên Vương bằng [tương tác hấp dẫn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i_r%E1%BB%99ng). [[24]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-MNRAS7-24)
Năm 1843, nhà thiên văn
[John Couch Adams](https://vi.wikipedia.org/wiki/John_Couch_Adams) bắt đầu nghiên cứu quỹ đạo của Thiên Vương Tinh dựa trên những dữ liệu hiện có. Adams đã nhờ giám đốc [Đài quan sát Cambridge](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0i_quan_s%C3%A1t_Cambridge&action=edit&redlink=1) James Challis yêu cầu Sir [George Airy](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=George_Biddell_Airy&action=edit&redlink=1), một nhà thiên văn Hoàng gia Anh, gửi thêm cho ông số liệu. Adams tiếp tục công trình của mình trong 1845–46 và đưa ra một vài kết quả về ước lượng vị trí hành tinh mới này. [[25]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-25) [[26]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-26)
Cũng trong năm 1845–46,
[Urbain Le Verrier](https://vi.wikipedia.org/wiki/Urbain_Le_Verrier) cũng tiến hành tính toán [tham số quỹ đạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BB%AFng_%C4%91%E1%BB%8Bnh_lu%E1%BA%ADt_c%E1%BB%A7a_Kepler_v%E1%BB%81_chuy%E1%BB%83n_%C4%91%E1%BB%99ng_thi%C3%AAn_th%E1%BB%83) độc lập với Adams. Ông cũng gặp phải khó khăn trong việc thu hút sự quan tâm từ những người cùng ngành trong nước. Tháng 6 năm 1846, dựa trên công trình khoa học của Le Verrier và Adams về ước lượng vị trí của hành tinh mới, Airy đã đề nghị Challis sử dụng kính thiên văn tìm kiếm hành tinh này. Challis đã quan sát các vị trí trên bầu trời trong toàn bộ tháng 8 và tháng 9 nhưng không có kết quả. [[24]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-MNRAS7-24) [[27]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-27)
Trong thời gian này, Le Verrier đã gửi thư đến
[Johann Galle](https://vi.wikipedia.org/wiki/Johann_Gottfried_Galle), giám đốc [Đài quan sát Berlin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0i_quan_s%C3%A1t_Berlin&action=edit&redlink=1), để thuyết phục tìm kiếm hành tinh mới bằng kính thiên văn phản xạ. [Heinrich d’Arrest](https://vi.wikipedia.org/wiki/Heinrich_Louis_d%27Arrest), một sinh viên thực tập tại đài thiên văn, đã đề xuất với Galle rằng họ nên so sánh bản đồ bầu trời vẽ gần đây trong vùng của vị trí mà Le Verrier tiên đoán với vùng bầu trời quan sát qua kính thiên văn, và tìm xem có vật thể nào di chuyển so với những ngôi sao cố định không. Vào đêm của ngày nhận được lá thư của Le Verrier, ngày 23 tháng 9 năm 1846, Galle và d’Arrest đã phát hiện ra Sao Hải Vương ở vị trí lệch 1° so với tính toán của Le Verrier, và lệch khoảng 12° so với tính toán của Adams. Challis sau đó nói rằng ông đã hai lần quan sát thấy Sao Hải Vương vào ngày 8 và 12 tháng 8 năm đó, nhưng do Challis không có bản đồ sao mới nhất nên đã không nhận ra đó là một hành tinh. [[24]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-MNRAS7-24) [[28]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-28)
Ngay sau khi công bố phát hiện ra hành tinh mới, đã có tranh cãi giữa Anh và Pháp về việc ai nên được công nhận là người phát hiện. Cộng đồng khoa học lúc đó cho rằng cả hai nhà thiên văn Le Verrier và Adams đều xứng đáng được công nhận. Từ 1966 Dennis Rawlins nêu ra vấn đề về sự công nhận cho Adams là người đồng khám phá hành tinh, và vấn đề này đã được đánh giá lại bởi các nhà lịch sử khoa học trong hội nghị về “Lịch sử khám phá Sao Hải Vương” năm 1998 tổ chức tại
[Đài quan sát Hoàng gia, Greenwich](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0i_quan_s%C3%A1t_Ho%C3%A0ng_gia,_Greenwich&action=edit&redlink=1). Sau khi đánh giá lại các ghi chép và bài báo trong lịch sử, họ cho rằng “Adams không xứng đáng khi được công nhận bình đẳng với Le Verrier về tính toán khám phá Sao Hải Vương. Sự công nhận chỉ thuộc về người không những tiên đoán đúng vị trí hành tinh mà còn thành công trong thuyết phục các nhà thiên văn thực hiện quan sát nhằm tìm kiếm nó.” (Adams không hề thuyết phục nhà thiên văn nào tìm kiếm mà là do Airy khuyến nghị, xem ở trên) [29] [[30]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-30)
### Đặt tên
Ngay sau khi phát hiện ra, người ta gọi Sao Hải Vương một cách đơn giản là “hành tinh bên ngoài Sao Thiên Vương” hoặc là “hành tinh Le Verrier”. Galle là người đầu tiên đề xuất một tên gọi, mà ông gọi hành tinh là
*. Ở Anh, Challis đề xuất tên Janus* *.* [Oceanus](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Oceanus&action=edit&redlink=1) [[31]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-31)
Cho rằng mình có quyền được đặt tên cho phát hiện của mình, Le Verrier ngay lập tức đề xuất tên gọi
*Neptune*, và tuyên bố không đúng sự thực rằng tên gọi này đã được chính thức công nhận bởi cơ quan địa lý và thiên văn “Bureau des Longitudes” của Pháp. Trong tháng 10 năm 1846, ông lại đề nghị sử dụng tên của chính ông là [32] *Le Verrier*, và giám đốc đài quan sát François Arago cũng ủng hộ tên gọi này. Tuy nhiên, đề nghị này gặp phải sự chống đối mạnh mẽ bên ngoài nước Pháp. Cơ quan thiên văn và bản đồ Pháp cũng nhanh chóng sử dụng lại tên gọi [[33]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-33) *Herschel*cho hành tinh *Uranus*, mang tên người khám phá Sir [William Herschel](https://vi.wikipedia.org/wiki/William_Herschel), và *Leverrier*cho tên của hành tinh mới phát hiện. [[34]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-34)
Nhà thiên văn
[người Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%90%E1%BB%A9c) [Struve](https://vi.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Georg_Wilhelm_von_Struve) ủng hộ tên gọi *Neptune* vào ngày 29 tháng 12 năm 1846 tại một hội nghị của [Viện hàn lâm khoa học Saint Petersburg](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87n_H%C3%A0n_l%C3%A2m_Khoa_h%E1%BB%8Dc_Nga). Và [35] *Neptune*sớm được cộng đồng quốc tế chấp nhận. Trong [thần thoại La Mã](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i_La_M%C3%A3), [Neptune](https://vi.wikipedia.org/wiki/Neptune_%28th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i%29)là vị thần biển cả, có vai trò như thần [Poseidon](https://vi.wikipedia.org/wiki/Poseidon)trong [thần thoại Hy Lạp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i_Hy_L%E1%BA%A1p). Sự đòi hỏi đặt tên theo thần thoại là để tuân thủ cách đặt tên cho những hành tinh khác, ngoại trừ Trái Đất, đều theo tên các vị thần trong thần thoại Hy Lạp và La Mã. [[36]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-USGS-36)
Các ngôn ngữ khác, kể cả ở những nước không có ảnh hưởng bởi văn hóa Hy Lạp và La Mã, thường địa phương hóa từ tên chính thức Neptune cho Sao Hải Vương. Trong tiếng Trung, tiếng Nhật, tiếng Hàn Quốc và tiếng Việt, tên hành tinh được dịch thành “Hải Vương Tinh” (
[chữ Nho](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_Nho), 海王星), vì Neptune là vị thần biển cả. Trong tiếng Hy Lạp hiện đại, tên gọi của hành tinh này là [37] *Poseidon*(Ποσειδώνας: *Poseidonas*), vị thần biển cả tương ứng với tên gọi Neptune của thần thoại La Mã. [[38]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-38)
### Tình trạng
Từ khi được phát hiện ra năm 1846 cho đến khi
[Pluto](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_Di%C3%AAm_V%C6%B0%C6%A1ng) được [phát hiện](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0nh_tinh_ngo%C3%A0i_Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng) năm 1930, Sao Hải Vương được coi là hành tinh xa nhất. Khi Pluto trở thành hành tinh thứ 9, Sao Hải Vương trở thành hành tinh xa Mặt Trời thứ hai ngoại trừ 20 năm từ 1979 đến 1999 khi [quỹ đạo elip](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BB%AFng_%C4%91%E1%BB%8Bnh_lu%E1%BA%ADt_c%E1%BB%A7a_Kepler_v%E1%BB%81_chuy%E1%BB%83n_%C4%91%E1%BB%99ng_thi%C3%AAn_th%E1%BB%83) dẹt của Sao Diêm Vương đưa thiên thể này đến gần Mặt Trời hơn so với Sao Hải Vương. Năm 1992, [39] [vành đai Kuiper](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A0nh_%C4%91ai_Kuiper)được phát hiện dẫn đến cuộc tranh luận giữa các nhà thiên văn học là Sao Diêm Vương nên được coi là một hành tinh hay là một thiên thể nằm trong vành đai. [[40]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-40) Năm 2006, [[41]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-41) [Hiệp hội Thiên văn Quốc tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_Thi%C3%AAn_v%C4%83n_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)lần đầu tiên đưa ra [định nghĩa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Bnh_ngh%C4%A9a_h%C3%A0nh_tinh_2006&action=edit&redlink=1)chính thức thế nào là một [hành tinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0nh_tinh), xếp Sao Diêm Vương thuộc loại “ [hành tinh lùn](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)” và Sao Hải Vương trở thành hành tinh xa nhất trong Hệ Mặt Trời. [[42]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-42)
## Cấu trúc và thành phần
Sao Hải Vương có khối lượng 1,0243×10
26 kg, nằm trung gian giữa [4] [Trái Đất](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t)và các [hành tinh khí khổng lồ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0nh_tinh_kh%C3%AD_kh%E1%BB%95ng_l%E1%BB%93): khối lượng của nó bằng 17 lần [khối lượng Trái Đất](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t)nhưng chỉ bằng 1/19 so với của [Sao Mộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_M%E1%BB%99c). Lực [[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-mass-11) [hấp dẫn trên bề mặt](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn_b%E1%BB%81_m%E1%BA%B7t)của nó chỉ nhỏ hơn của Sao Mộc. Bán kính [[43]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Uns.C3.B6ld_.26_Baschek_2001-43) [xích đạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%ADch_%C4%91%E1%BA%A1o)của Sao Hải Vương bằng 24.764 km hay gấp bốn lần của Trái Đất. Sao Hải Vương và Sao Thiên Vương được xếp thành một phân nhóm của hành tinh khí khổng lồ được gọi là “các [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Seidelmann_Archinal_A.27hearn_et_al._2007-8) [hành tinh băng đá khổng lồ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0nh_tinh_kh%C3%AD_kh%E1%BB%95ng_l%E1%BB%93#Sao_Thi.C3.AAn_V.C6.B0.C6.A1ng_v.C3.A0_Sao_H.E1.BA.A3i_V.C6.B0.C6.A1ng)“, do chúng có kích thước nhỏ hơn và mật độ các [chất dễ bay hơi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BA%A5t_d%E1%BB%85_bay_h%C6%A1i&action=edit&redlink=1)cao hơn so với Sao Mộc và Sao Thổ. Trong những dự án tìm kiếm [[44]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-44) [hành tinh ngoài Hệ Mặt Trời](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0nh_tinh_ngo%C3%A0i_H%E1%BB%87_M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di), thuật ngữ “hành tinh kiểu Sao Hải Vương” được sử dụng để chỉ những hành tinh có khối lượng tương tự như của Sao Hải Vương, giống như các nhà thiên văn cũng thường gọi các hành tinh ngoài Hệ Mặt Trời là “hành tinh kiểu Mộc Tinh”. [[45]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-45)
### Cấu trúc bên trong
1. Tầng thưọng quyển với những đám mây cao
2. Tầng khí quyển chứa các khí hiđrô, heli và mêtan
3. Lớp phủ chứa băng gồm nước, amoniac và mêtan
4. Lõi hành tinh chứa đá (silicat và nikel-sắt)
Cấu trúc bên trong của Sao Hải Vương tương tự như của
[Sao Thiên Vương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_Thi%C3%AAn_V%C6%B0%C6%A1ng#C.E1.BA.A5u_tr.C3.BAc_b.C3.AAn_trong). Khí quyển của nó chiếm khoảng 5% đến 10% khối lượng hành tinh và chiều dày khoảng 10% đến 20% bán kính hành tinh, xuống sâu tới mức áp suất 10 [GPa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pascal_%28%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B%29) gấp 100.000 lần áp suất khí quyển trên Trái Đất. Ở tầng khí quyển thấp hơn, mật độ của [mêtan](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAtan), [amoniac](https://vi.wikipedia.org/wiki/Amoniac) và [nước](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc) cũng cao hơn. [[17]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-hubbard-17) [Lớp phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%9Bp_ph%E1%BB%A7_%28%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t%29) có nhiệt độ từ 2.000 K đến 5.000 K có khối lượng khoảng 10 tới 15 lần khối lượng Trái Đất và chứa chủ yếu nước, amoniac và mêtan. Hỗn hợp này thường được gọi là “băng” mặc dù chúng là chất lỏng nóng và đậm đặc. Hỗn hợp lỏng này có tính dẫn điện tốt và đôi khi được gọi là đại dương nước-amoniac. [1] Lớp phủ cũng có thể chứa một tầng nước ion nơi các phân tử nước bị phân ly thành các [[46]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Atreya2006-46) [ion](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ion)hiđrô và ôxy. Ở những tầng sâu hơn, có thể hình thành trạng thái “nước siêu ion” (superionic water). Các ion ôxy bị tinh thể hóa trong khi các ion hiđrô di chuyển tự do trong mạng tinh thể ôxy. Tại độ sâu 7.000 km có thể hình thành các điều kiện làm cho mêtan biến thành [[47]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-47) [tinh thể](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tinh_th%E1%BB%83)kim cướng và rơi như mưa đá xuống vùng lõi hành tinh. Phòng thí nghiệm quốc gia Lawrence Livermore đã tiến hành các thí nghiệm với áp suất cực cao cho thấy nền của lớp phủ có thể bao gồm một đại dương kim cương lỏng (liquid diamond) với các hạt ‘diamond-bergs’ trôi nổi. [[48]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-48)
Lõi của Sao Hải Vương có thành phần bao gồm
[sắt](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BA%AFt), [nikel](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nikel) và [silicat](https://vi.wikipedia.org/wiki/Silicat), và có khối lượng theo mô hình hóa bằng 1,2 lần khối lượng Trái Đất. Áp suất tại trung tâm lõi cao tới 7 [49] [Mbar](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bar_%28%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B%29&action=edit&redlink=1)(700 GPa), gấp hai lần áp suất tại tâm củaTrái Đất, và nhiệt độ đạt 5.400 K. [[17]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-hubbard-17) [[18]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-nettelmann-18)
### Khí quyển
[hồng ngoại](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_ngo%E1%BA%A1i), với các dải mây chứa mêtan trong khí quyển của hành tinh, và bốn vệ tinh, [Proteus](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Proteus_%28v%E1%BB%87_tinh%29&action=edit&redlink=1)(sáng nhất), [Larissa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Larissa_%28v%E1%BB%87_tinh%29&action=edit&redlink=1), [Galatea](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Galatea_%28v%E1%BB%87_tinh%29&action=edit&redlink=1), và [Despina](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Despina_%28v%E1%BB%87_tinh%29&action=edit&redlink=1). *Ảnh của kính thiên văn Hubble*.
Ở cao độ lớn, khí quyển Sao Hải Vương chứa 80% hiđrô và 19% heli.
Cũng có một lượng nhỏ phân tử mêtan. Dấu vết của khí mêtan cũng được phát hiện khi các nhà khoa học quan sát thấy vạch quang phổ hấp thụ điển hình của mêtan ở bước sóng trên 600 nm, trong miền bước sóng đỏ và hồng ngoại. Mêtan trong khí quyển hấp thụ ánh sáng đỏ làm cho Sao Hải Vương hiện lên có màu xanh giống như Sao Thiên Vương. [17] Tuy nhiên, màu [[50]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-50) [xanh da trời](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xanh_da_tr%E1%BB%9Di)sáng của Sao Hải Vương khác hẳn so với màu [xanh lơ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xanh_l%C6%A1)lạnh của Sao Thiên Vương. Do mật độ mêtan trong khí quyển của hai hành tương tương tự nhau nên người ta chưa biết thành phần nào trong khí quyển là nguyên nhân làm cho hai hành tinh có màu sắc khác nhau. [[15]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-bluecolour-15)
Khí quyển Sao Hải Vương chia ra thành hai vùng chính;
[tầng đối lưu](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A7ng_%C4%91%E1%BB%91i_l%C6%B0u) phía dưới với nhiệt độ trong tầng này giảm theo cao độ, và [tầng bình lưu](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A7ng_b%C3%ACnh_l%C6%B0u) phía trên với nhiệt độ tăng theo cao độ. Biên giới giữa hai vùng này được gọi là [khoảng lặng đối lưu](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A7ng_%C4%91%E1%BB%91i_l%C6%B0u#Kho.E1.BA.A3ng_l.E1.BA.B7ng_.C4.91.E1.BB.91i_l.C6.B0u) có áp suất là 0,1 bar (10 kPa). Tầng bình lưu chuyển dần thành [12] [tầng nhiệt](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A7ng_nhi%E1%BB%87t)ở áp suất từ 10 −5đến 10 −4microbar (1 đến 10 Pa). Tầng nhiệt chuyển dần sang [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Lunine_1993-12) [tầng ngoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A7ng_ngo%C3%A0i_%28kh%C3%AD_quy%E1%BB%83n%29)nơi tiếp giáp với không gian [vũ trụ](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_tr%E1%BB%A5). *Ảnh của Voyager 2*
Các mô hình khí quyển cho rằng tầng đối lưu của Sao Hải Vương có những dải mây với nhiều thành phần thay đổi phụ thuộc vào cao độ của chúng. Những đám mây cao nhất hình thành ở áp suất dưới 1 bar, nơi nhiệt độ phù hợp cho khí mêtan ngưng tụ. Những vùng có mức áp suất từ 1 đến 5 bar (100 – 500 kPa) có thể hình thành các đám mây amoniac và
[hiđrô sunfit](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%C4%91r%C3%B4_sunfua). Với áp suất trên 5 bar, các đám mây có thể chứa amoniac, [amonium sulfide](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Amonium_sulfide&action=edit&redlink=1), hiđrô sunfit và nước. Các đám mây băng nước hình thành ở độ sâu với mức áp suất 50 bar (5 MPa), nhiệt độ đạt 0 °C. Bên dưới mức này, cũng có thể có đám mây amoniac và and hiđrô sunfit. [[51]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-elkins-tanton-51)
Tàu
*Voyager 2* đã chụp được ảnh các đám mây ở trên cao khí quyển Sao Hải Vương phủ bóng lên tầng mây mờ bên dưới. Có những dải mây ở độ cao lớn bao xung quanh hành tại một vĩ độ nhất định. Chúng có bề rộng khoảng 50–150 km và cách các tầng mây thấp mờ khoảng 50–110 km. [[52]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-apj125-52) [Quang phổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Quang_ph%E1%BB%95) của Sao Hải Vương cho thấy phía thấp của tầng bình lưu là đám sương mù chứa những phân tử ngưng tụ của quá trình [quang ly](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quang_ly&action=edit&redlink=1) mêtan, như các sản phẩm êtan và [axetylen](https://vi.wikipedia.org/wiki/Axetylen). [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Lunine_1993-12) Trong tầng bình lưu cũng có dấu vết của phân tử [17] [cacbon mônôxít](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cacbon_m%C3%B4n%C3%B4x%C3%ADt)và [hidro xyanit](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hidro_xyanua). [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Lunine_1993-12) Nhiệt độ của tầng bình lưu trên Sao Hải Vương cao hơn nhiệt độ tầng bình lưu trên Sao Thiên Vương do có nhiều phân tử [[53]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Encrenaz_2003-53) [hiđrôcacbon](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%C4%91r%C3%B4cacbon)tập trung hơn. [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Lunine_1993-12)
Tầng nhiệt có nhiệt độ cao bất thường lên tới 750 K do một nguyên nhân chưa rõ.
[[54]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Broadfoot19989-54) Sao Hải Vương nằm quá xa Mặt Trời để bức xạ [55] [tử ngoại](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AD_ngo%E1%BA%A1i)từ nó có thể làm nóng tầng này. Một giả thuyết cho cơ chế làm nóng là sự tương tác của các ion trong khí quyển với từ trường của hành tinh. Giả thuyết khác cho rằng [sóng trọng lực](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B3ng_tr%E1%BB%8Dng_l%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1)(gravity wave, chú ý khác với [sóng hấp dẫn](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B3ng_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn)-gravitational wave) xuất phát từ bên trong hành tinh tiêu tán nhiệt ra khí quyển của nó. Tầng nhiệt chứa lượng nhỏ [cacbon điôxít](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cacbon_%C4%91i%C3%B4x%C3%ADt)và nước, có nguồn gốc từ bên ngoài như bụi vũ trụ hoặc mảnh vỡ của các [thiên thạch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_th%E1%BA%A1ch). [[51]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-elkins-tanton-51) [[53]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Encrenaz_2003-53)
### Từ quyển
[Từ quyển](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_quy%E1%BB%83n) của Sao Hải Vương giống với Sao Thiên Vương. [Từ trường](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) của nó nghiêng một góc lớn 47° so với trục tự quay và lệch ra khỏi tâm hành tinh 13.500 km (khoảng 0,55 lần bán kính). Trước khi *Voyager 2′* bay qua Sao Hải Vương, người ta cho rằng trục từ quyển của Sao Thiên Vương bị nghiêng lớn là do trục tự quay của hành tinh nghiêng với góc lớn. Nhưng khi so sánh từ trường của hai hành tinh với nhau, các nhà khoa học nhận ra rằng hướng của trục từ trường được đặc trưng bởi các dòng chất lỏng bên trong các hành tinh. Từ trường có thể được sinh ra bởi sự [đối lưu](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%91i_l%C6%B0u) của các chất lỏng [dẫn điện](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%ABn_%C4%91i%E1%BB%87n) bên trong một lớp vỏ mỏng hình cầu (chất lỏng này có lẽ chứa amoniac, mêtan và nước) tương tự như hoạt động của các [51] [dynamo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dynamo&action=edit&redlink=1)phát điện. [[56]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-56)
Thành phần của
[mômen lưỡng cực từ](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B4men_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%E1%BB%B1c_t%E1%BB%AB) của Sao Hải Vương tại xích đạo từ bằng 14 [microtesla](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tesla) (0,14 [G](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gauss_%28%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B%29&action=edit&redlink=1)). Mô men lưỡng cực từ của Sao Hải Vương bằng 2,2 × 10 [57] 17T•m 3(14 μT• *R* *N* 3, với *R* là bán kính của Sao Hải Vương). Từ trường của hành tinh này có dạng hình học phức tạp bao gồm sự phân bố tương đối lớn của thành phần phi lưỡng cực, trong đó có mô men tứ cực mà có thể vượt giá trị mô men từ lưỡng cực về độ lớn. Ngược lại Trái Đất, Sao Mộc và Sao Thổ có thành phần mô men tứ cực tương đối nhỏ, và trục từ trường của chúng hiện tại không lệch quá lớn so với trục tự quay hành tinh. Giá trị mô men tứ cực lớn của từ trường Sao Hải Vương có thể là do sự lệch khỏi tâm hành tinh của trục từ trường và sự giới hạn về mặt hình học của lớp vỏ dynamo hành tinh. *N* [[58]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-science4936-58) [[59]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-59)
Vùng sốc hình cung (bow shock) của Sao Hải Vương, nơi từ quyển bắt đầu làm chậm
[gió Mặt Trời](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%B3_M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di), xuất hiện ở khoảng cách 34,9 lần bán kính hành tinh. Vùng áp suất của gió Mặt Trời cân bằng với áp suất do từ trường(magnetopause), nằm ở khoảng cách 23–26,5 bán kính Sao Hải Vương. Đuôi của từ quyển mở rộng ít nhất tới 72 lần bán kính hành tinh, và thậm chí có thể xa hơn. [[58]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-science4936-58)
### Vành đai hành tinh
*Voyager 2*.
Sao Hải Vương cũng có một hệ thống
[vành đai hành tinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A0nh_%C4%91ai_h%C3%A0nh_tinh), mặc dù chúng mờ hơn nhiều so với [vành đai Sao Thổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A0nh_%C4%91ai_Sao_Th%E1%BB%95). Các vành đai chứa những hạt băng phủ với silicat hoặc vật liệu gốc cacbon, và là nguyên nhân chủ yếu khiến các vành đai có màu sắc đỏ. Ba vành đai chính là những vành hẹp gồm Vành Adams, cách tâm Sao Hải Vương 63.000 km, Vành Le Verrier cách 53.000 km, và một vành rộng hơn nhưng mờ hơn là Vành Galle, cách tâm hành tinh 42.000 km. Phía bên ngoài Vành Le Verrier có một vành mờ là Vành Lassell; và một vành bên ngoài nó ở khoảng cách 57.000 km là Vành Arago. [60] [[61]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-61)
Vành đai đầu tiên được phát hiện vào năm 1968 bởi một nhóm nghiên cứu do Edward Guinan đứng đầu.
[[19]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-ring1-19) Nhưng lúc đó họ chỉ quan sát thấy một vành mờ, và không nhận ra một hệ thống vành đai đầy đủ. [62] Năm 1984, xuất hiện những chứng cứ rõ ràng hơn cho thấy phải có những khoảng trống giữa các vành đai. Các nhà khoa học vẫn quan sát thấy ánh sáng của một ngôi sao ở xa trong khi đáng lẽ nó phải bị che khuất bởi các vành đai. [[63]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-63) Năm 1989, vấn đề được sảng tỏ khi tàu [[64]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Nicholson90-64) *Voyager 2*năm 1989 chụp được ảnh các vành đai mờ bao quanh Sao Hải Vương. Những vành đai này có cấu trúc kết tụ các hạt vật chất lại thành một khối, mà người ta vẫn chưa hiểu là do nguyên nhân gì nhưng có thể là do [[65]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Planetary_Society-65) [tương tác hấp dẫn](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn)với những vệ tinh nhỏ gần các vành đai này. [[66]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-66)
Vành Adams ngoài cùng chứa năm cung sáng nổi bật đặt tên là
*Courage*, *Liberté*, *Egalité 1*, *Egalité 2* và *Fraternité* (Can đảm, Tự do, Công bằng và Bác ái). Sự tồn tại của những cung này rất khó giải thích bởi vì theo [67] [những định luật chuyển động](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BB%AFng_%C4%91%E1%BB%8Bnh_lu%E1%BA%ADt_c%E1%BB%A7a_Kepler_v%E1%BB%81_chuy%E1%BB%83n_%C4%91%E1%BB%99ng_thi%C3%AAn_th%E1%BB%83)của [cơ học thiên thể](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_h%E1%BB%8Dc_thi%C3%AAn_th%E1%BB%83)tiên đoán chúng sẽ tản ra để trở thành một vành đai với mật độ đồng nhất trong một khoảng thời gian ngắn. Các nhà thiên văn học tin rằng những cung này duy trì được hình dạng hiện nay là do ảnh hưởng [hấp dẫn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i_r%E1%BB%99ng)của vệ tinh [Galatea](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Galatea_%28v%E1%BB%87_tinh%29&action=edit&redlink=1)nằm ngay phía trong những cung vành đai này. [[68]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-68) [[69]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-69)
Những quan sát từ mặt đất năm 2005 cho thấy hệ thống vành đai Sao Hải Vương bất ổn định hơn so với suy nghĩ trước đó. Ảnh chụp từ
[Đài quan sát W. M. Keck](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_quan_s%C3%A1t_W._M._Keck) trong các năm 2002 và 2003 cho thấy sự tan rã đáng kể trong các vành đai khi so sánh ảnh chụp của chúng từ tàu *Voyager 2* năm 1989. Đặc biệt, dường như cung *Liberté* đã biến mất trong thời gian ngắn khoảng 1 thế kỷ. [[70]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-70)
## Khí hậu
*Ảnh của Hubble*
Một trong những sự khác nhau giữa Sao Hải Vương và Sao Thiên Vương đó là mức độ của các hiện tượng khí hậu trên hai hành tinh. Khi tàu
*Voyager 2* bay qua Sao Thiên Vương năm 1986, qua bước sóng khả kiến hành tinh này hiện lên hầu như đồng màu và tĩnh lặng. Ngược lại Sao Hải Vương lại có những hoạt động mạnh trong tầng khí quyển khi *Voyager 2* bay qua từ năm 1989. [[71]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-spot-71)
Thời tiết trên Sao Hải Vương được đặc trưng bởi hệ thống những cơn bão cực mạnh, với tốc độ gió có khi lên tới gần 600 m/s— gần đạt tới
[tốc độ siêu thanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99_si%C3%AAu_thanh) đối với dòng khí. Khi theo dõi chuyển động của những đám mây vĩnh cửu, tốc độ gió thay đổi từ 20 m/s theo hướng đông sang 325 m/s theo hướng tây. [16] Ở những đám mây trên cao, tốc độ gió biến đổi từ 400 m/s dọc xích đạo và còn 250 m/s tại hai cực. [[73]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Hammel1989-73) Hầu hết gió trên Sao Hải Vương thổi theo hướng ngược với chiều quay của hành tinh. [[51]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-elkins-tanton-51) Và miền gió thổi theo hướng cùng chiều với chiều tự quay hành tinh ở những vĩ độ cao, ngược lại gió thổi theo hướng nghịch chiều quay tại vĩ độ thấp và xích đạo. Sự khác nhau trong hướng gió thổi được cho là do hiệu ứng hiệu ứng bề mặt và không phải do cơ chế hoạt động khí quyển ở phía dưới sâu. [[74]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-burgess2-74) Tại vĩ độ 70° Nam, tồn tại một luồng gió thổi với tốc độ 300 m/s. [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Lunine_1993-12) [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Lunine_1993-12)
Năm 2007, phía trên tầng đối lưu của cực Nam Sao Hải Vương được phát hiện có nhiệt độ cao hơn 10 °C so với phần còn lại của Sao Hải Vương, với nhiệt độ trung bình xấp xỉ −200 °C (70 K).
Sự chênh lệch nhiệt độ là đủ để khí mêtan nằm ở vùng nhiệt độ lạnh trong thượng quyển Sao Hải Vương, có khả năng rò ra ngoài không gian vũ trụ thông qua cực nam. “Điểm nóng tương đối” này là do ảnh hưởng [75] [độ nghiêng trục quay](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99_nghi%C3%AAng_tr%E1%BB%A5c_quay)của Sao Hải Vương, làm cho vùng cực nam hành tinh phơi dưới ánh sáng Mặt Trời trong một phần tư “năm Sao Hải Vương”, hay gần 40 năm Trái Đất. Khi Sao Hải Vương di chuyển chậm dần về phía đối diện, vùng cực nam của nó sẽ bị tối đi và vùng cực bắc được chiếu sáng, và dần dần làm cho mêtan thoát ra khỏi hành tinh thông qua vùng cực bắc. [[76]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-76)
Do sự thay đổi theo mùa, nên những dải mây ở bán cầu nam hành tinh này tăng dần theo kích cỡ và
[suất phản chiếu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Su%E1%BA%A5t_ph%E1%BA%A3n_chi%E1%BA%BFu). Hiện tượng này lần đầu tiên được ghi nhận lần đầu tiên vào năm 1980 và được dự báo sẽ kéo dài đến năm 2020. Chu kỳ quỹ đạo lớn của Sao Hải Vương cũng làm cho các mùa trên hành tinh này diễn ra trong bốn mươi năm. [[77]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-villard-77)
### Bão trên Sao Hải Vương
*Voyager 2*
Năm 1989,
[Vết Tối Lớn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%E1%BA%BFt_T%E1%BB%91i_L%E1%BB%9Bn&action=edit&redlink=1), một cơn bão xoáy nghịch với diện tích 13000×6600 km được tàu [71] *Voyager 2*phát hiện. Cơn bão này có dạng giống với [Vết Đỏ Lớn](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BA%BFt_%C4%90%E1%BB%8F_L%E1%BB%9Bn)của Sao Mộc. 5 năm sau, ngày 2 tháng 11 năm 1994, kính thiên văn không gian Hubble không nhìn thấy Vết Tối Lớn trên khí quyển hành tinh. Thay vào đó, một cơn bão tương tự như Vết Tối Lớn xuất hiện ở bán cầu bắc hành tinh. [[78]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-78)
“Scooter”, tên gọi của một cơn bão khác, là một nhóm các đám mây trắng ở phía nam của Vết Tối Lớn. Nó được đặt tên như vậy là do khi lần đầu tiên được phát hiện ra vài tháng trước khi
*Voyager 2* bay quan hành tinh năm 1989, người ta nhận thấy nó di chuyển nhanh hơn Vết Tối Lớn. Những bức ảnh chụp sau đó cho thấy còn có những đám mây di chuyển nhanh hơn nữa. [74] [Vết Tối Nhỏ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%E1%BA%BFt_T%E1%BB%91i_Nh%E1%BB%8F&action=edit&redlink=1)là một cơn bão xoáy thuận ở bán cầu nam, cơn bão mạnh thứ hai được quan sát trong lần bay qua năm 1989. Ban đầu cơn bão này hoàn toàn tối màu, nhưng khi *Voyager 2*tiếp cận hành tinh, nó đã phát hiện ra cơn bão hình thành một trung tâm sáng và có thể nhìn thấy trong đa số những bức ảnh có độ phân giải cao. [[79]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-79)
Những vết tối xuất hiện trong tầng đối lưu ở cao độ thấp hơn so với các đám mây sáng trong khí quyển Sao Hải Vương,
do vậy chúng hiện lên như là những lỗ tối của tầng mây cao hơn. Chúng là những đặc điểm ổn định có thể tồn tại trong vài tháng, và có cấu trúc xoáy cuộn khí. [80] Thường đi kèm với những vết tối là những đám mây mêtan vĩnh cửu, sáng hơn hình thành xung quanh tầng đối lưu. [[52]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-apj125-52) Sự luôn xuất hiện những đám mây đồng hành chỉ ra rằng những vết tối trước đó có thể tiếp tục tồn tại như là một xoáy thuận khí quyển ngay cả khi chúng không còn hiện lên là một đặc điểm tối nữa. Những vết tối có thể tiêu tan khi chúng tiến quá gần đến vùng xích đạo hoặc thông qua một cơ chế bí ẩn chưa được khám phá. [[81]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-81) [[82]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-82)
### Nội nhiệt
Sao Hải Vương có sự hoạt động trong khí quyển mạnh hơn so với trên Sao Thiên Vương. Nguyên nhân được cho là
[nội nhiệt](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%E1%BB%99i_nhi%E1%BB%87t&action=edit&redlink=1) trong hành tinh cao hơn so với Sao Thiên Vương. Mặc dù Sao Hải Vương nằm xa Mặt Trời hơn so với Sao Thiên Vương, nó chỉ hấp thụ được 40% lượng ánh sáng Mặt Trời, nhưng nhiệt độ bề mặt trên hai hành tinh lại xấp xỉ bằng nhau. [12] Vùng bên trên tầng đối lưu của Sao Hải Vương có nhiệt độ thấp −221,4 °C (51,7 K). Ở độ sâu nơi [[84]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-williams-84) [áp suất](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%81p_su%E1%BA%A5t)khí quyển bằng 1 [ba](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ba_%28%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B%29&action=edit&redlink=1)(100 [kPa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pascal_%28%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B%29)), nhiệt độ tại đây bằng −201,15 °C (72,00 K). Sâu dưới bên trong tầng khí, nhiệt độ tăng dần theo độ sâu. Cũng giống như Sao Thiên Vương, nguồn gốc sinh ra nhiệt này chưa được làm rõ. Tuy nhiên giữa hai hành tinh có sự khác biệt lớn: Sao Thiên Vương chỉ phát ra 1,1 lần năng lượng nó nhận được từ bức xạ của Mặt Trời; [[85]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-85) trong khi Sao Hải Vương phát ra năng lượng cao gấp 2,61 lần lượng năng lượng nó nhận từ Mặt Trời. [[86]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-86) Nó là hành tinh xa Mặt Trời nhất, do vậy năng lượng tạo ra những cơn gió mạnh nhất trong Hệ Mặt Trời trên khí quyển hành tinh phải đến từ bên trong hành tinh này. Có một số cơ chế giải thích được đề xuất, bao gồm quá trình tiêu tán nhiệt từ lõi hành tinh, [[87]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-87) sự chuyển đổi của mêtan dưới áp suất cao thành hiđrô, [[84]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-williams-84) [kim cương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kim_c%C6%B0%C6%A1ng)và những [hiđrôcacbon](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%C4%91r%C3%B4cacbon)mạch dài hơn (hiđrô nhẹ nhất có thể bay lên, trong khi kim cương thì chìm xuống, giải phóng [thế năng hấp dẫn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_n%C4%83ng)thành nhiệt thông qua [định luật bảo toàn năng lượng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_lu%E1%BA%ADt_b%E1%BA%A3o_to%C3%A0n_n%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng)), [[84]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-williams-84) , và quá trình [[88]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-88) [đối lưu](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%91i_l%C6%B0u)trong tầng thấp khí quyển làm cho sóng trọng lực phá vỡ tầng đối lưu. [[89]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-89) [[90]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-90)
## Quỹ đạo và sự tự quay
Khoảng cách trung bình giữa Sao Hải Vương và Mặt Trời là 4,5 tỷ km (khoảng 30,1 AU), và chu kỳ quỹ đạo bằng 164,79 năm Trái Đất thay đổi trong khoảng ±0,1 năm.
Ngày 11 tháng 7 năm 2011, Sao Hải Vương đã hoàn thành hết một vòng quỹ đạo quanh
[khối tâm](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_kh%E1%BB%91i_t%C3%A2m_%28thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc%29&action=edit&redlink=1) với Mặt Trời kể từ khi phát hiện ra hành tinh năm 1846. [[91]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-obsjul711-91) Nó không xuất hiện tại đúng vị trí trên bầu trời lúc nó được phát hiện bởi vì Trái Đất đã ở vị trí khác trong quỹ đạo 365,25 ngày. Do Mặt Trời cũng chuyển động so với khối tâm của toàn Hệ Mặt Trời nên ngày 11 tháng 7 Sao Hải Vương cũng không ở vị trí chính xác tương đối so với Mặt Trời ở thời điểm phát hiện ra nó. Nếu chúng ta sử dụng hệ tọa độ có Mặt Trời tại tâm, thì ngày hoàn thành một chu kỳ quỹ đạo của Sao Hải Vương là 12 tháng 7 năm 2011. [92] [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-fact2-2) [[93]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-UT2010-08-93) [[94]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Horizons2011-94)
Mặt phẳng quỹ đạo
[elip](https://vi.wikipedia.org/wiki/Elip) của Sao Hải Vương nghiêng 1,77° so với mặt phẳng quỹ đạo của Trái Đất. Do [độ lệch tâm quỹ đạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99_l%E1%BB%87ch_t%C3%A2m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) của nó bằng 0,011 nên khoảng cách tới Mặt Trời thay đổi trong phạm vi 101 triệu km giữa [cận điểm](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%A7ng_%C4%91i%E1%BB%83m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) và [viễn điểm](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%A7ng_%C4%91i%E1%BB%83m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) quỹ đạo. [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-horizons-6)
Trục tự quay của Sao Hải Vương nghiêng 28,32°,
xấp xỉ gần bằng so với của Trái Đất (23°) và [95] [Sao Hỏa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BB%8Fa)(25°). Vì thế nó là hành tinh có sự thay đổi thời tiết giữa các mùa. Do chu kỳ quỹ đạo lớn, cho nên mỗi mùa của hành tinh diễn ra trong vòng 40 năm Trái Đất. Chu kỳ sao (ngày) của hành tinh gần bằng 16,11 giờ. [[77]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-villard-77) Do trục quay hành tinh nghiêng tương tự như của Trái Đất, sự biến đổi trong thời gian của một “ngày” Sao Hải Vương không thay đổi đáng kể trong một “năm” của hành tinh. [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-fact2-2)
Bởi vì Sao Hải Vương không phải là một quả cầu rắn, bầu khí quyển của nó thể hiện sự quay vi sai. Vùng xích đạo của khí quyển có chu kỳ quay 18 giờ, chậm hơn chu kỳ quay 16,1 giờ của từ trường hành tinh. Ngược lại, chu kỳ quay của hai vùng cực bằng 12 giờ. Sự khác nhau trong chu kỳ quay của khí quyển giữa các vùng là nổi bật nhất trong khí quyển của các hành tinh trong Hệ Mặt Trời,
và kết quả của sự khác biệt này đó là áp lực cắt của gió dọc theo vĩ độ là rất lớn. [96] [[52]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-apj125-52)
### Cộng hưởng quỹ đạo
[vành đai cổ điển](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A0nh_%C4%91ai_Kuiper)” (cubewanos), và đường nâu sẫm cộng hưởng 1:2 (twotino.
Quỹ đạo của Sao Hải Vương có ảnh hưởng lớn đến những vùng bên ngoài quỹ đạo hành tinh này, như vành đai Kuiper.
[Vành đai Kuiper](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A0nh_%C4%91ai_Kuiper) là một khu vực bao gồm những thiên thạch băng nhỏ, [tiểu hành tinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh) tương tự như vành đai tiểu hành tinh nhưng ở xa hơn, nằm ở phạm vi từ quỹ đạo Sao Hải Vương 30 AU cho đến bán kính 55 AU tính từ Mặt Trời. Tương tụ như ảnh hưởng [97] [hấp dẫn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i_r%E1%BB%99ng)của Sao Mộc lên cấu trúc của [vành đai tiểu hành tinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A0nh_%C4%91ai_ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh), lực hấp dẫn của Sao Hải Vương cũng thống trị vành đai Kuiper. Theo thời gian, những vùng trong vành đai Kuiper trở lên mất ổn định bởi lực hút từ Sao Hải Vương, dần dần tạo ra những khoảng trống trong cấu trúc vành đai Kuiper. Ví dụ như vùng có phạm vi 40 và 42 AU. [[98]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-98)
Cũng tồn tại những quỹ đạo bên trong những vùng trống này nơi các vật thể có thể tồn tại lâu theo thời gian của Hệ Mặt Trời. Những quỹ đạo cộng hưởng xuất hiện khi chu kỳ quỹ đạo của Sao Hải Vương bằng tỷ lệ chính xác với chu kỳ quỹ đạo của vật thể đó, như 1:2 hoặc 3:4. Hay, nếu một vật thể quay quanh được một vòng quanh Mặt Trời thì Sao Hải Vương đã quay được 2 vòng, và như vậy vật thể đó chỉ hoàn thành được một nửa quỹ đạo khi Sao Hải Vương hoàn thành 1 chu kỳ quỹ đạo của nó. Tỷ số cộng hưởng mà nhiều vật thể trong vành đai Kuiper có quỹ đạo cộng hưởng với Hải Vương Tinh, với trên 200 vật thể đã biết trong vành đai,
là cộng hưởng 2:3. Những vật theo cộng hưởng này sẽ hoàn thành 2 vòng quỹ đạo khi Sao Hải Vương hoàn thành 3 vòng quỹ đạo, và các nhà khoa học phân loại những vật thể này vào nhóm [99] [plutino](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Plutino&action=edit&redlink=1)bởi vì thiên thể lớn nhất trong nhóm này của vành đai Kuiper là [Pluto](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_Di%C3%AAm_V%C6%B0%C6%A1ng). Mặc dù quỹ đạo của Pluto cắt qua quỹ đạo của Sao Hải Vương, cộng hưởng 2:3 đảm bảo rằng chúng không bao giờ va chạm vào nhau. [[100]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-100) Cũng tồn tại những quỹ đạo cộng hưởng 3:4, 3:5, 4:7 và 2:5 nhưng có ít vật thể có quỹ đạo với tỷ số cộng hưởng này. [[101]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-101) [[102]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-102)
Sao Hải Vương có một số
[vật thể trojan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Trojan_%28thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc%29&action=edit&redlink=1) nằm ở [điểm Lagrange](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%E1%BB%83m_Lagrange) L 4 trong hệ Sao Hải Vương—Mặt Trời, vùng ổn định hấp dẫn đi trước hành tinh trên cùng quỹ đạo của nó. [[103]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-103) [Trojan của Sao Hải Vương](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Trojan_c%E1%BB%A7a_Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) có thể coi là những thiên thể có cộng hưởng quỹ đạo 1:1 với Sao Hải Vương. Một số trojan tồn tại rất ổn định trong quỹ đạo của chúng, và dường như là đã hình thành cùng với Sao Hải Vương hơn là bị hành tinh này bắt giữ. Vật thể đầu tiên và duy nhất cho tới nay tồn tại ở điểm Lagrange L 5 đi theo sau Sao Hải Vương là [2008 LC18](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=2008_LC18&action=edit&redlink=1). Sao Hải Vương cũng có những vệ tinh giả tạm thời như, [104] [(309239) 2007 RW](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%28309239%29_2007_RW10&action=edit&redlink=1). 10 Vật thể này trở thành vệ tinh giả của Sao Hải Vương trong 12.500 năm trước và có lẽ sẽ tồn tại trong trạng thái như vậy trong 12.500 năm nữa. Nó có thể là một vật thể bị bắt giữ. [[105]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-quasi-105) [[105]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-quasi-105)
## Sự hình thành và di trú
Sự hình thành các hành tinh băng đá khổng lồ, Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương, mà các nhà khoa học rất khó có thể mô hình hóa một cách chính xác. Những mô hình hiện tại chỉ ra mật độ vật chất ở vùng bên ngoài Hệ Mặt Trời là quá thấp để hình thành lên những vật thể lớn từ phương pháp truyền thống chấp nhận bởi đa số đó là lõi bồi tụ, và người ta đã đưa ra nhiều giả thuyết nhằm giải thích sự hình thành của các hành tinh băng đá. Một giả thuyết đó là các hành tinh này không tạo ra từ sự bồi tụ lõi mà từ quá trình bất ổn định bên trong
[đĩa tiền hành tinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C4%A9a_ti%E1%BB%81n_h%C3%A0nh_tinh) nguyên thủy, và sau đó bầu khí quyển của chúng bị bức xạ mạnh của những ngôi [sao OB](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sao_OB&action=edit&redlink=1) thổi bay đi (khi Hệ Mặt Trời hình thành, nó ở trong một đám mây phân tử mà xung quanh có rất nhiều ngôi sao mới đã và đang hình thành, theo thời gian Mặt Trời quay quanh [Ngân Hà](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A2n_H%C3%A0) và dần rời xa đám mây nguyên thủy này.). [[106]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-106)
Một giả thuyết khác đó là các hành tinh băng đá hình thành gần Mặt Trời hơn, nơi có mật độ vật chất cao hơn, và sau đó hành tinh di trú ra quỹ đạo bên ngoài như hiện tại sau khi đã lấy đi khí trong đĩa tiền hành tinh nguyên thủy.
Các nhà thiên văn cũng rất quan tâm tới giả thuyết di trú hành tinh, bởi vì khả năng của mô hình giải thích tốt hơn sự có mặt của nhiều vật thể nhỏ trong vùng ngoài quỹ đạo Sao Hải Vương. [107] Mô hình hiện tại được chấp nhận nhiều nhất [[108]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-108) [[109]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Crida2009-109) [[110]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Desch07-110) trong giải thích chi tiết sự hình thành các hành tinh băng đá đó là [[111]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Smith2009-111) [mô hình Nice](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%B4_h%C3%ACnh_Nice&action=edit&redlink=1), nó giải thích sự di trú của Sao Hải Vương và những hành tinh khí khổng lồ khác cũng như cấu trúc của vành đai Kuiper.
## Vệ tinh
[Thời gian biểu phát hiện các hành tinh và vệ tinh trong Hệ Mặt Trời](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_gian_bi%E1%BB%83u_ph%C3%A1t_hi%E1%BB%87n_c%C3%A1c_h%C3%A0nh_tinh_v%C3%A0_v%E1%BB%87_tinh_trong_H%E1%BB%87_M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di).
Sao Hải Vương có 14
[vệ tinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%87_tinh_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn) đã biết. [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-fact-4) Vệ tinh lớn nhất của nó, [112] [Triton](https://vi.wikipedia.org/wiki/Triton_%28v%E1%BB%87_tinh%29)chiếm hơn 99,5% khối lượng của toàn bộ các vật thể quay quanh Sao Hải Vương và là vệ tinh duy nhất có hình cầu. Triton do nhà thiên văn học [[113]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-113) [William Lassell](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=William_Lassell&action=edit&redlink=1)phát hiện ra chỉ 17 ngày sau khi Galle và d’Arrest phát hiện Sao Hải Vương. Không giống như những vệ tinh lớn trên các hành tinh khác trong Hệ Mặt Trời, Triton chuyển động trên quỹ đạo có hướng ngược với chiều tự quay của Sao Hải Vương ( [quỹ đạo nghịch hành](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o_ngh%E1%BB%8Bch_h%C3%A0nh&action=edit&redlink=1)), và có khả năng nó bị hành tinh bắt giữ hơn là hình thành cùng với Sao Hải Vương; vệ tinh này có thể từng là một [hành tinh lùn](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)trong vành đai Kuiper. Quỹ đạo Triton rất gần với Sao Hải Vương khiến nó bị [[114]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-114) [khóa quay đồng bộ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%C3%B3a_th%E1%BB%A7y_tri%E1%BB%81u&action=edit&redlink=1)(tự quay quanh trục), và đang rơi xoắn ốc chậm dần về phía hành tinh do gia tốc thủy triều. Cuối cùng vệ tinh này sẽ bị vỡ nát trong khoảng 3,6 tỷ năm nữa, khi quỹ đạo của nó đến [giới hạn Roche](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_h%E1%BA%A1n_Roche)nơi [lực thủy triều](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%B1c_th%E1%BB%A7y_tri%E1%BB%81u)của hành tinh xé nát Triton ra. Năm 1989, Triton là vệ tinh lạnh nhất trong Hệ Mặt Trời từng được đo, [[115]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-115) với nhiệt độ bề mặt của nó bằng −235 °C (38 K). [[116]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-116) [[117]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-117)
Vệ tinh thứ hai của Sao Hải Vương (theo thứ tự phát hiện), là vệ tinh dị hình
[Nereid](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nereid_%28v%E1%BB%87_tinh%29&action=edit&redlink=1), với quỹ đạo là một trong những quỹ đạo lệch tâm nhất trong các vệ tinh của các hành tinh thuộc Hệ Mặt Trời. Độ lệch tâm quỹ đạo 0,7512 khiến viễn điểm quỹ đạo bằng 7 lần cận điểm quỹ đạo tính tới Sao Hải Vương. [[118]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-118)
Từ tháng 7 đến tháng 9 năm 1989,
*Voyager 2* phát hiện ra sáu vệ tinh mới của Sao Hải Vương. Trong số chúng, nổi bật là vệ tinh dị hình Proteus với khối lượng không đủ để nó có dạng hình cầu. [58] Tuy nó là vệ tinh có khối lượng lớn thứ hai của Sao Hải Vương, nhưng khối lượng chỉ bằng 0,25% khối lượng Triton. Bốn vệ tinh trong cùng của hành tinh— [[119]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Brown-119) [Naiad](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Naiad_%28v%E1%BB%87_tinh%29&action=edit&redlink=1), [Thalassa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thalassa_%28v%E1%BB%87_tinh%29&action=edit&redlink=1), [Despina](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Despina_%28v%E1%BB%87_tinh%29&action=edit&redlink=1)và [Galatea](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Galatea_%28v%E1%BB%87_tinh%29&action=edit&redlink=1)— có quỹ đạo nằm trong các vành đai của Sao Hải Vương. Vệ tinh nằm xa nhất, [Larissa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Larissa_%28v%E1%BB%87_tinh%29&action=edit&redlink=1), khám phá từ năm 1981 khi nó che khuất một ngôi sao. Sự che khuất này cũng khiến các nhà thiên văn cho rằng họ đã phát hiện ra thêm một cung vành đai, nhưng khi *Voyager 2*bay qua Sao Hải Vương năm 1989, thì cung vành đai này là do vệ tinh Larissa gây ra. 5 vệ tinh dị hình mới phát hiện trong các năm 2002 và 2003 được công bố vào năm 2004. [[120]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-HolmanKavelaarsGrav2004-120) Do hành tinh mang tên vị thần biển cả của người La Mã, tên gọi các vệ tinh của nó cũng mang tên các vị thần biển khác. [[121]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-121) [[36]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-USGS-36)
Vệ tinh mới nhất và nhỏ nhất,
[S/2004 N 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/S/2004_N_1), được kính thiên văn Hubble phát hiện vào năm 2013 có đường kính nhỏ hơn 20 km. [[112]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Hubble2013-112)
## Quan sát
Sao Hải Vương không thể quan sát bằng mắt thường được, với
[cấp biểu kiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A5p_sao_bi%E1%BB%83u_ki%E1%BA%BFn) +7,7 đến +8.0, [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-fact-4) và hành tinh sáng hơn các vệ tinh Galileo của Sao Mộc, hành tinh lùn [10] [Ceres](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ceres_%28h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n%29)và các tiểu hành tinh [4 Vesta](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_Vesta), [2 Pallas](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_Pallas), [7 Iris](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_Iris), [3 Juno](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=3_Juno&action=edit&redlink=1)và [6 Hebe](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=6_Hebe&action=edit&redlink=1). Một kính thiên văn hoặc một ống nhòm mạnh có thể phân giải Sao Hải Vương thành một đĩa xanh nhỏ, nhìn giống như Sao Thiên Vương. [[122]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-122) [[123]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-123)
Bởi vì khoảng cách từ Trái Đất đến hành tinh rất xa,
[đường kính góc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_k%C3%ADnh_g%C3%B3c) của hành tinh có giá trị trong phạm vi 2,2 đến 2,4 giây cung, [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-fact-4) giá trị nhỏ nhất đối với các hành tinh trong Hệ Mặt Trời. Kích cỡ biểu kiến nhỏ của hành tinh là một thử thách lớn cho những nghiên cứu từ mặt đất. Hầu hết các kính thiên văn bị giới hạn trong khả năng quan sát cho đến khi các nhà thiên văn có [10] [kính thiên văn không gian Hubble](https://vi.wikipedia.org/wiki/K%C3%ADnh_thi%C3%AAn_v%C4%83n_kh%C3%B4ng_gian_Hubble)và những kính thiên văn mặt đất cỡ lớn khác với công nghệ [quang học thích nghi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quang_h%E1%BB%8Dc_th%C3%ADch_nghi&action=edit&redlink=1). [[124]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-124) [[125]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-125)
Từ Trái Đất, Sao Hải Vương hiện lên trên bầu trời với chuyền động ngược sau mỗi 367 ngày, kết quả của một vòng chuyển động của Trái Đất, và khi nhìn từ mặt đất chúng ta thấy hành tinh chuyển động ngược lại so với các sao cố định sau mỗi lần
[xung đối](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xung_%C4%91%E1%BB%91i) với Trái Đất. Sao Hải Vương ở rất gần những vòng này vào năm khám phá 1846 cũng như vào tháng 10 và tháng 11 năm 2011. [[94]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-Horizons2011-94)
Quan trắc Sao Hải Vương qua bước
[sóng vô tuyến](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B3ng_v%C3%B4_tuy%E1%BA%BFn) cho thấy hành tinh là một nguồn phát ra những bức xạ vô tuyến và cả những chớp vô tuyến dị thường. Nguyên nhân phát ra những bức xạ vô tuyến này là từ trường quay của hành tinh. Trong dải phổ [51] [hồng ngoại](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_ngo%E1%BA%A1i), những cơn bão trên khí quyển Sao Hải Vương sáng hơn hẳn những tầng mây lạnh xung quanh, và cho phép các nhà thiên văn đo được hình dạng và kích thước của những cơn bão. [[126]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-126)
## Thăm dò
*Voyager 2*chụp vệ tinh Triton. * tiếp cận Sao Hải Vương gần nhất vào ngày 25 tháng 8 năm 1989. Do đây là hành tinh lớn cuối cùng mà con tàu viếng thăm, các nhà quản lý chương trình quyết định cho con tàu bay qua vệ tinh Triton, vì họ không cần phải tính đến quỹ đạo tàu sau đó như thế nào, tương tự như tàu Voyager 2* *bay qua Sao Thổ và thực hiện chuyến bay qua vệ tinh* [Voyager 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/Voyager_1) [Titan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Titan_%28v%E1%BB%87_tinh%29). Những bức ảnh *Voyager 2*gửi về Trái Đất trở thành nội dung chính cho một chương trình của đài PBS, *Neptune All Night*. [[127]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-127)
Trong giai đoạn bay qua, tín hiệu từ
*Voyager 2* cần [246 phút](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99_%C3%A1nh_s%C3%A1ng) để tới được Trái Đất. Do vậy, đa số tiến trình thực hiện của tàu là đã được lập trình sẵn trước đó từ mặt đất và gửi lên qua mạng lưới truyền tin không gian trước khi con tàu bay qua Sao Hải Vương. *Voyager 2* cũng bay gần vệ tinh Nereid trước khi cách tầng trên khí quyển hành tinh ở khoảng cách 4.400 km vào ngày 25 tháng 8, và sau đó nó bay qua vệ tinh lớn nhất [Triton](https://vi.wikipedia.org/wiki/Triton_%28v%E1%BB%87_tinh%29) trong cùng ngày. [[128]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-burgess-128) *Voyager 2* cũng đo được [từ trường](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) bao quanh hành tinh và phát hiện ra trục từ trường lệch khỏi tâm Sao Hải Vương và nghiêng tương tự như trục từ trường của Sao Thiên Vương. Vấn đề chu kỳ tự quay của hành tinh cũng được xác định bằng cách đo chu kỳ phát ra bức xạ vô tuyến từ Sao Hải Vương. *Voyager 2* cũng cho thấy hành tinh có bầu khí quyển hoạt động rất mạnh mẽ. Con tàu phát hiện ra thêm 6 vệ tinh mới, và thêm một vành đai mới. [[58]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-science4936-58) [[128]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-burgess-128)
Năm 2003, có một đề xuất trong Kế hoạch các phi vụ trong tương lai của
[NASA](https://vi.wikipedia.org/wiki/NASA) nhằm phóng một tàu quỹ đạo Sao Hải Vương mang theo một thiết bị thăm dò khí quyển giống như phi vụ *. Chương trình do Phòng thí nghiệm sức đẩy phản lực JPL và Học viện công nghệ California hợp tác thực hiện, nhưng dự án đã không được phê chuẩn. Cassini* [[129]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_note-129)
## Xem thêm
[Hành tinh khí khổng lồ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0nh_tinh_kh%C3%AD_kh%E1%BB%95ng_l%E1%BB%93) *— dự án đề xuất thăm dò Sao Hải Vương (không sớm hơn 2035— có thể phải tạm hoãn do* [Neptune Orbiter](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Neptune_Orbiter&action=edit&redlink=1) [NASA’s Strategic Exploration Plan](http://solarsystem.nasa.gov/missions/future1.cfm)chưa đưa vào dự án tiềm năng.) [Trojan Sao Hải Vương](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Trojan_Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)— các tiểu hành tinh ở các điểm Lagrange trên quỹ đạo hành tinh [Neptunium](https://vi.wikipedia.org/wiki/Neptuni)
## Tham khảo
- ^
**a** **ă** [Hamilton, Calvin J. (ngày 4 tháng 8 năm 2001).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-Hamilton_1-2) **â** [“Neptune”](http://www.solarviews.com/eng/neptune.htm). Views of the Solar System. Truy cập ngày 13 tháng 8 năm 2007.
- ^
**a** **ă** **â** [Munsell, K.; Smith, H.; Harvey, S. (ngày 13 tháng 11 năm 2007).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-fact2_2-3) **b** [“Neptune: Facts & Figures”](http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=Facts). NASA. Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2007. **Seligman, Courtney.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-planet_years_3-0) [“Rotation Period and Day Length”](http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm). Truy cập ngày 13 tháng 8 năm 2009.
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** **e** **ê** **g** **h** **i** **k** **l** **m** **n** **o** **ô** [Williams, David R. (ngày 1 tháng 9 năm 2004).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-fact_4-18) **ơ** [“Neptune Fact Sheet”](http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html). NASA. Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-meanplane_5-0) [“The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter”](http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif). Ngày 3 tháng 4 năm 2009. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2009. (produced with [Solex 10](http://chemistry.unina.it/%7Ealvitagl/solex/)written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)
- ^
**a** [Yeomans, Donald K.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-horizons_6-1) **ă** [“HORIZONS Web-Interface for Neptune Barycenter (Major Body=8)”](http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=8). JPL Horizons On-Line Ephemeris System. Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2007. At the site, go to the “web interface” then select “Ephemeris Type: Elements”, “Target Body: Neptune Barycenter” and “Center: Sun”. **Tham số quỹ đạo tính theo khối tâm của hệ Sao Hải Vương, và những giá trị của** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-barycentre_7-0) [quỹ đạo mật tiếp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o_m%E1%BA%ADt_ti%E1%BA%BFp)theo kỷ nguyên [J2000](https://vi.wikipedia.org/wiki/J2000). Các đại lượng tính theo khối tâm, bởi vì ngược lại với trung tâm của hành tinh, chúng không trải qua sự thay đổi cơ sở ngày qua ngày từ chuyển động của các vệ tinh.
- ^
**a** **ă** **â** **b** [P. Kenneth Seidelmann, B. A. Archinal, M. F. A’hearn, A. Conrad, G. J. Consolmagno, D. Hestroffer, J. L. Hilton, G. A. Krasinsky, G. Neumann, J. Oberst, P. Stooke, E. F. Tedesco, D. J. Tholen, P. C. Thomas, I. P. Williams (2007).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-Seidelmann_Archinal_A.27hearn_et_al._2007_8-4) **c** [“Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006”](http://link.springer.com/article/10.1007%2Fs10569-007-9072-y)(pdf). *Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy*(Springer) **98**(3): 155–180,. [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1007.2Fs10569-007-9072-y](https://dx.doi.org/10.1007.2Fs10569-007-9072-y)Kiểm tra giá trị
|doi=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_doi)). Truy cập 24 tháng 4 năm 2013.
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** [Tính theo mức áp suất khí quyển 1 ba (100 kPa)](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-1bar_9-6) **đ**
- ^
**a** **ă** **â** [Espenak, Fred (20 tháng 7 năm 2005).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-ephemeris_10-3) **b** [“Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006”](http://eclipse.gsfc.nasa.gov/TYPE/TYPE.html). NASA. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2008.
- ^
**a** [Khối lượng Trái Đất bằng 5,9736×10](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-mass_11-1) **ă** 24kg, hay tỷ số khối lượng:
Khối lượng của Sao Thiên Vương bằng 8,6810×10
25kg, hay tỷ số khối lượng:
Khối lượng Sao Mộc bằng 1,8986×10
27kg, hay tỷ số khối lượng:
See: Williams, David R. (ngày 29 tháng 11 năm 2007).
[“Planetary Fact Sheet – Metric”](http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/). NASA. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2008.
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** **e** [Lunine, Jonathan I. (tháng 9 năm 1993). “The Atmospheres of Uranus and Neptune”.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-Lunine_1993_12-8) **ê** *Annual Review of Astronomy and Astrophysics* **31**: 217–263. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1993ARA&A..31..217L](http://adsabs.harvard.edu/abs/1993ARA&A..31..217L). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1146/annurev.aa.31.090193.001245](https://dx.doi.org/10.1146%2Fannurev.aa.31.090193.001245). **Podolak, M.; Weizman, A.; Marley, M. (tháng 12 năm 1995). “Comparative models of Uranus and Neptune”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-Podolak_Weizman_et_al._1995_13-0) *Planetary and Space Science* **43**(12): 1517–1522. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1995P&SS…43.1517P](http://adsabs.harvard.edu/abs/1995P&SS...43.1517P). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1016/0032-0633(95)00061-5](https://dx.doi.org/10.1016%2F0032-0633%2895%2900061-5). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-14) [Upper Surface of Neptune](http://www.universetoday.com/22070/surface-of-neptune/)
- ^
**a** [Munsell, Kirk; Smith, Harman; Harvey, Samantha (ngày 13 tháng 11 năm 2007).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-bluecolour_15-1) **ă** [“Neptune overview”](http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=OverviewLong). *Solar System Exploration*. NASA. Truy cập ngày 20 tháng 2 năm 2008.
- ^
**a** [Suomi, V. E.; Limaye, S. S.; Johnson, D. R. (1991). “High Winds of Neptune: A possible mechanism”.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-Suomi1991_16-1) **ă** [Science](https://vi.wikipedia.org/wiki/Science_%28t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD%29) **251**(4996): 929–932. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1991Sci…251..929S](http://adsabs.harvard.edu/abs/1991Sci...251..929S). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1126/science.251.4996.929](https://dx.doi.org/10.1126%2Fscience.251.4996.929). [PMID](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [17847386](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17847386).
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Hubbard, W. B. (1997). “Neptune’s Deep Chemistry”.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-hubbard_17-4) **c** *Science* **275**(5304): 1279–1280. [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1126/science.275.5304.1279](https://dx.doi.org/10.1126%2Fscience.275.5304.1279). [PMID](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [9064785](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9064785).
- ^
**a** [Nettelmann, N.; French, M.; Holst, B.; Redmer, R.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-nettelmann_18-1) **ă** [“Interior Models of Jupiter, Saturn and Neptune”](https://www.gsi.de/informationen/wti/library/plasma2006/PAPERS/TT-11.pdf)(PDF). University of Rostock. Truy cập ngày 25 tháng 2 năm 2008.
- ^
**a** [Wilford, John N. (ngày 10 tháng 6 năm 1982).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-ring1_19-1) **ă** [“Data Shows 2 Rings Circling Neptune”](http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=technology&res=950DE3D71F38F933A25755C0A964948260&n=Top/News/Science/Topics/Space). *The New York Times*. Truy cập ngày 29 tháng 2 năm 2008. **Hirschfeld, Alan (2001).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-20) *Parallax: The Race to Measure the Cosmos*. New York, New York: Henry Holt. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-0-8050-7133-7](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8050-7133-7). **Littmann, Mark; Standish, E. M. (2004).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-21) *Planets Beyond: Discovering the Outer Solar System*. Courier Dover Publications. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-0-486-43602-9](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-486-43602-9). **Britt, Robert Roy (2009).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-22) [“Galileo discovered Neptune, new theory claims”](http://www.nbcnews.com/id/31835303). MSNBC News. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2009. **Bouvard, A. (1821).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-23) *Tables astronomiques publiées par le Bureau des Longitudes de France*. Paris: Bachelier.
- ^
**a** **ă** [Airy, G. B. (ngày 13 tháng 11 năm 1846). “Account of some circumstances historically connected with the discovery of the planet exterior to Uranus”.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-MNRAS7_24-2) **â** *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society* **7**: 121–144. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1846MNRAS…7..121A](http://adsabs.harvard.edu/abs/1846MNRAS...7..121A). **O’Connor, John J.; Robertson, Edmund F. (2006).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-25) [“John Couch Adams’ account of the discovery of Neptune”](http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/%7Ehistory/Extras/Adams_Neptune.html). University of St Andrews. Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2008. **Adams, J. C. (ngày 13 tháng 11 năm 1846). “Explanation of the observed irregularities in the motion of Uranus, on the hypothesis of disturbance by a more distant planet”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-26) *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society* **7**: 149. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1846MNRAS…7..149A](http://adsabs.harvard.edu/abs/1846MNRAS...7..149A). **Challis, Rev. J. (ngày 13 tháng 11 năm 1846). “Account of observations at the Cambridge observatory for detecting the planet exterior to Uranus”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-27) *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society* **7**: 145–149. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1846MNRAS…7..145C](http://adsabs.harvard.edu/abs/1846MNRAS...7..145C). **Galle, J. G. (ngày 13 tháng 11 năm 1846). “Account of the discovery of the planet of Le Verrier at Berlin”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-28) *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society* **7**: 153. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1846MNRAS…7..153G](http://adsabs.harvard.edu/abs/1846MNRAS...7..153G). **Kollerstrom, Nick (2001).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-Neptdisc_29-0) [“Neptune’s Discovery. The British Case for Co-Prediction.”](http://web.archive.org/web/20051111190351/http://www.ucl.ac.uk/sts/nk/neptune/). University College London. [Bản gốc](http://www.ucl.ac.uk/sts/nk/neptune/index.htm)lưu trữ ngày 11 tháng 11 năm 2005. Truy cập ngày 19 tháng 3 năm 2007. **William Sheehan, Nicholas Kollerstrom, Craig B. Waff.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-30) [“The Case of the Pilfered Planet – Did the British steal Neptune?”](http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=the-case-of-the-pilfered). *. Truy cập ngày 20 tháng 1 năm 2011.* [Scientific American](https://vi.wikipedia.org/wiki/Scientific_American) **Moore (2000):206** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-31) **Littmann (2004):50** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-32) **Baum & Sheehan (2003):109–110** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-33) **Gingerich, Owen (1958). “The Naming of Uranus and Neptune”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-34) *Astronomical Society of the Pacific Leaflets* **8**: 9–15. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1958ASPL….8….9G](http://adsabs.harvard.edu/abs/1958ASPL....8....9G). **Hind, J. R. (1847). “Second report of proceedings in the Cambridge Observatory relating to the new Planet (Neptune)”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-35) *Astronomische Nachrichten* **25**(21): 309. [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1002/asna.18470252102](https://dx.doi.org/10.1002%2Fasna.18470252102).
- ^
**a** [Blue, Jennifer (ngày 17 tháng 12 năm 2008).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-USGS_36-1) **ă** [“Planet and Satellite Names and Discoverers”](http://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets). USGS. Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-37) [“Planetary linguistics”](http://nineplanets.org/days.html). nineplanets.org. Truy cập ngày 8 tháng 4 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-38) [“Greek Names of the Planets”](http://www.greek-names.info/greek-names-of-the-planets/). Truy cập ngày 14 tháng 7 năm 2012.
Neptune hayxem
*Poseidon*như tên gọi Hy Lạp, là Vị thần Biển cả. Nó là hành tinh thứ tám… [bài viết tiếng Hy Lạp về hành tinh này](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%BF%CF%83%CE%B5%CE%B9%CE%B4%CF%8E%CE%BD%CE%B1%CF%82_%28%CF%80%CE%BB%CE%B1%CE%BD%CE%AE%CF%84%CE%B7%CF%82%29). **Tony Long (ngày 21 tháng 1 năm 2008).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-39) [“Jan. 21, 1979: Neptune Moves Outside Pluto’s Wacky Orbit”](http://www.wired.com/science/discoveries/news/2008/01/dayintech_0121). *Wired*. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2008. **Weissman, Paul R. “The Kuiper Belt”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-40) *Annual Review of Astronomy and Astrophysics*. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1995ARA&A..33..327W](http://adsabs.harvard.edu/abs/1995ARA&A..33..327W). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1146/annurev.aa.33.090195.001551](https://dx.doi.org/10.1146%2Fannurev.aa.33.090195.001551). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-41) [“The Status of Pluto:A clarification”](http://web.archive.org/web/20060615200253/http://www.iau.org/STATUS_OF_PLUTO.238.0.html). *. 1999.* [International Astronomical Union](https://vi.wikipedia.org/wiki/International_Astronomical_Union), Press release [Bản gốc](http://www.iau.org/STATUS_OF_PLUTO.238.0.html)lưu trữ ngày 15 tháng 6 năm 2006. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2006. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-42) [“IAU 2006 General Assembly: Resolutions 5 and 6”](http://www.iau.org/static/resolutions/Resolution_GA26-5-6.pdf)(PDF). IAU. Ngày 24 tháng 8 năm 2006. **Unsöld, Albrecht; Baschek, Bodo (2001).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-Uns.C3.B6ld_.26_Baschek_2001_43-0) *The New Cosmos: An Introduction to Astronomy and Astrophysics*(ấn bản 5). Springer. tr. 47. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-3-540-67877-9](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-3-540-67877-9). See Table 3.1. **See for example: Boss, Alan P. (2002). “Formation of gas and ice giant planets”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-44) *Earth and Planetary Science Letters* **202**(3–4): 513–523. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [2002E&PSL.202..513B](http://adsabs.harvard.edu/abs/2002E&PSL.202..513B). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1016/S0012-821X(02)00808-7](https://dx.doi.org/10.1016%2FS0012-821X%2802%2900808-7). **Lovis, C.; Mayor, M.; Alibert Y.; Benz W. (ngày 18 tháng 5 năm 2006).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-45) [“Trio of Neptunes and their Belt”](http://www.eso.org/public/news/eso0618/). [ESO](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_ch%C3%A2u_%C3%82u_t%E1%BA%A1i_b%C3%A1n_c%E1%BA%A7u_Nam). Truy cập ngày 25 tháng 2 năm 2008. **Atreya, S.; Egeler, P.; Baines, K. (2006).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-Atreya2006_46-0) [“Water-ammonia ionic ocean on Uranus and Neptune?”](http://www.cosis.net/abstracts/EGU06/05179/EGU06-J-05179-1.pdf)(pdf). *Geophysical Research Abstracts* **8**: 05179. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-47) [“Weird water lurking inside giant planets”](http://www.newscientist.com/article/mg20727764.500-weird-water-lurking-inside-giant-planets.html). New Scientist. Ngày 1 tháng 9 năm 2010. Truy cập ngày 15 tháng 4 năm 2012. **Kerr, Richard A. (1999). “Neptune May Crush Methane Into Diamonds”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-48) *Science* **286**(5437): 25. [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1126/science.286.5437.25a](https://dx.doi.org/10.1126%2Fscience.286.5437.25a). [PMID](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [10532884](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10532884). **Podolak, M.; Weizman, A.; Marley, M. (1995). “Comparative models of Uranus and Neptune”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-pass43_49-0) *Planetary and Space Science* **43**(12): 1517–1522. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1995P&SS…43.1517P](http://adsabs.harvard.edu/abs/1995P&SS...43.1517P). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1016/0032-0633(95)00061-5](https://dx.doi.org/10.1016%2F0032-0633%2895%2900061-5). **Crisp, D.; Hammel, H. B. (ngày 14 tháng 6 năm 1995).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-50) [“Hubble Space Telescope Observations of Neptune”](http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1995/09/image/a/). Hubble News Center. Truy cập ngày 22 tháng 4 năm 2007.
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Elkins-Tanton (2006):79–83.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-elkins-tanton_51-4) **c**
- ^
**a** **ă** [Max, C. E.; Macintosh, B. A.; Gibbard, S. G.; Gavel, D. T.; Roe, H. G.; de Pater, I.;](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-apj125_52-2) **â** [Ghez, A. M.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Andrea_Ghez); Acton, D. S.; Lai, O.; Stomski, P.; Wizinowich, P. L. (2003). “Cloud Structures on Neptune Observed with Keck Telescope Adaptive Optics”. *The Astronomical Journal,* **125**(1): 364–375. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [2003AJ….125..364M](http://adsabs.harvard.edu/abs/2003AJ....125..364M). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1086/344943](https://dx.doi.org/10.1086%2F344943).
- ^
**a** [Encrenaz, Thérèse (tháng 2 năm 2003). “ISO observations of the giant planets and Titan: what have we learnt?”.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-Encrenaz_2003_53-1) **ă** *Planetary and Space Science* **51**(2): 89–103. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [2003P&SS…51…89E](http://adsabs.harvard.edu/abs/2003P&SS...51...89E). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1016/S0032-0633(02)00145-9](https://dx.doi.org/10.1016%2FS0032-0633%2802%2900145-9). **Broadfoot, A.L.; Atreya, S.K.; Bertaux, J.L. et al. (1999).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-Broadfoot19989_54-0) [“Ultraviolet Spectrometer Observations of Neptune and Triton”](http://www-personal.umich.edu/%7Eatreya/Articles/1989_Voyager_UV_Spectrometer.pdf)(pdf). *Science* **246**(4936): 1459–1456. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1989Sci…246.1459B](http://adsabs.harvard.edu/abs/1989Sci...246.1459B). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1126/science.246.4936.1459](https://dx.doi.org/10.1126%2Fscience.246.4936.1459). [PMID](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [17756000](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17756000). **Herbert, Floyd; Sandel, Bill R. (August–September 1999). “Ultraviolet observations of Uranus and Neptune”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-Herbert_.26_Sandel_1999_55-0) *Planetary and Space Science* **47**(8–9): 1,119–1,139. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1999P&SS…47.1119H](http://adsabs.harvard.edu/abs/1999P&SS...47.1119H). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1016/S0032-0633(98)00142-1](https://dx.doi.org/10.1016%2FS0032-0633%2898%2900142-1). **Stanley, Sabine; Bloxham, Jeremy (ngày 11 tháng 3 năm 2004). “Convective-region geometry as the cause of Uranus’ and Neptune’s unusual magnetic fields”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-56) *Nature* **428**(6979): 151–153. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [2004Natur.428..151S](http://adsabs.harvard.edu/abs/2004Natur.428..151S). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1038/nature02376](https://dx.doi.org/10.1038%2Fnature02376). [PMID](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [15014493](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15014493). **Connerney, J.E.P.; Acuna, Mario H.; Ness, Norman F. (1991). “The magnetic field of Neptune”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-Connerney1991_57-0) *Journal of Geophysics Research* **96**: 19,023–42. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1991JGR….9619023C](http://adsabs.harvard.edu/abs/1991JGR....9619023C).
- ^
**a** **ă** **â** [Ness, N. F.; Acuña, M. H.; Burlaga, L. F.; Connerney, J. E. P.; Lepping, R. P.; Neubauer, F. M. (1989). “Magnetic Fields at Neptune”.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-science4936_58-3) **b** *Science* **246**(4936): 1473–1478. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1989Sci…246.1473N](http://adsabs.harvard.edu/abs/1989Sci...246.1473N). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1126/science.246.4936.1473](https://dx.doi.org/10.1126%2Fscience.246.4936.1473). [PMID](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [17756002](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17756002). **Russell, C. T.; Luhmann, J. G. (1997).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-59) [“Neptune: Magnetic Field and Magnetosphere”](http://www-ssc.igpp.ucla.edu/personnel/russell/papers/nep_mag.html). University of California, Los Angeles. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2006. **Cruikshank (1996):703–804** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-60) **Blue, Jennifer (ngày 8 tháng 12 năm 2004).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-61) [“Nomenclature Ring and Ring Gap Nomenclature”](http://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Rings). *Gazetteer of Planetary*. USGS. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2008. **Guinan, E. F.; Harris, C. C.; Maloney, F. P. (1982). “Evidence for a Ring System of Neptune”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-62) *Bulletin of the American Astronomical Society* **14**: 658. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1982BAAS…14..658G](http://adsabs.harvard.edu/abs/1982BAAS...14..658G). **Goldreich, P.; Tremaine, S.; Borderies, N. E. F. (1986). “Towards a theory for Neptune’s arc rings”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-63) *Astronomical Journal* **92**: 490–494. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1986AJ…..92..490G](http://adsabs.harvard.edu/abs/1986AJ.....92..490G). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1086/114178](https://dx.doi.org/10.1086%2F114178). **Nicholson, P. D. và đồng nghiệp (1990). “Five Stellar Occultations by Neptune: Further Observations of Ring Arcs”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-Nicholson90_64-0) *Icarus* **87**(1): 1. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1990Icar…87….1N](http://adsabs.harvard.edu/abs/1990Icar...87....1N). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1016/0019-1035(90)90020-A](https://dx.doi.org/10.1016%2F0019-1035%2890%2990020-A). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-Planetary_Society_65-0) [“Missions to Neptune”](http://web.archive.org/web/20060208140155/http://www.planetary.org/explore/topics/our_solar_system/neptune/missions.html). The Planetary Society. 2007. [Bản gốc](http://www.planetary.org/explore/topics/our_solar_system/neptune/missions.html)lưu trữ ngày 8 tháng 2 năm 2006. Truy cập ngày 11 tháng 10 năm 2007. **Wilford, John Noble (ngày 15 tháng 12 năm 1989).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-66) [“Scientists Puzzled by Unusual Neptune Rings”](http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE7DA1030F936A25751C1A96F948260). Hubble News Desk. Truy cập ngày 29 tháng 2 năm 2008. **Cox, Arthur N. (2001).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-67) *Allen’s Astrophysical Quantities*. Springer. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0-387-98746-0](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-387-98746-0). **Munsell, Kirk; Smith, Harman; Harvey, Samantha (ngày 13 tháng 11 năm 2007).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-68) [“Planets: Neptune: Rings”](http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=Rings). *Solar System Exploration*. NASA. Truy cập ngày 29 tháng 2 năm 2008. **Salo, Heikki; Hänninen, Jyrki (1998). “Neptune’s Partial Rings: Action of Galatea on Self-Gravitating Arc Particles”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-69) *Science* **282**(5391): 1102–1104. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1998Sci…282.1102S](http://adsabs.harvard.edu/abs/1998Sci...282.1102S). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1126/science.282.5391.1102](https://dx.doi.org/10.1126%2Fscience.282.5391.1102). [PMID](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [9804544](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9804544). **Staff (ngày 26 tháng 3 năm 2005).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-70) [“Neptune’s rings are fading away”](http://www.newscientist.com/article/mg18524925.900). *New Scientist*. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2007.
- ^
**a** [Lavoie, Sue (ngày 16 tháng 2 năm 2000).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-spot_71-1) **ă** [“PIA02245: Neptune’s blue-green atmosphere”](http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA02245). NASA JPL. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2008. **Lavoie, Sue (ngày 8 tháng 1 năm 1998).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-scooter_72-0) [“PIA01142: Neptune Scooter”](http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA01142). NASA. Truy cập ngày 26 tháng 3 năm 2006. **Hammel, H. B.; Beebe, R. F.; De Jong, E. M.; Hansen, C. J.; Howell, C. D.; Ingersoll, A. P.; Johnson, T. V.; Limaye, S. S.; Magalhaes, J. A.; Pollack, J. B.; Sromovsky, L. A.; Suomi, V. E.; Swift, C. E. (1989). “Neptune’s wind speeds obtained by tracking clouds in** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-Hammel1989_73-0) *Voyager 2*images”. *Science* **245**(4924): 1367–1369. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1989Sci…245.1367H](http://adsabs.harvard.edu/abs/1989Sci...245.1367H). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1126/science.245.4924.1367](https://dx.doi.org/10.1126%2Fscience.245.4924.1367). [PMID](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [17798743](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17798743).
- ^
**a** [Burgess (1991):64–70.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-burgess2_74-1) **ă** **Orton, G. S., Encrenaz T., Leyrat C., Puetter, R. and Friedson, A. J. (2007). “Evidence for methane escape and strong seasonal and dynamical perturbations of Neptune’s atmospheric temperatures”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-75) *Astronomy and Astrophysics* **473**: L5–L8. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [2007A&A…473L…5O](http://adsabs.harvard.edu/abs/2007A&A...473L...5O). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1051/0004-6361:20078277](https://dx.doi.org/10.1051%2F0004-6361%3A20078277). **Orton, Glenn; Encrenaz, Thérèse (ngày 18 tháng 9 năm 2007).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-76) [“A Warm South Pole? Yes, On Neptune!”](http://www.eso.org/public/news/eso0741/). ESO. Truy cập ngày 20 tháng 9 năm 2007.
- ^
**a** [Villard, Ray; Devitt, Terry (ngày 15 tháng 5 năm 2003).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-villard_77-1) **ă** [“Brighter Neptune Suggests A Planetary Change Of Seasons”](http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2003/17/text/). Hubble News Center. Truy cập ngày 26 tháng 2 năm 2008. **Hammel, H. B.; Lockwood, G. W.; Mills, J. R.; Barnet, C. D. (1995). “Hubble Space Telescope Imaging of Neptune’s Cloud Structure in 1994”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-78) *Science* **268**(5218): 1740–1742. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1995Sci…268.1740H](http://adsabs.harvard.edu/abs/1995Sci...268.1740H). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1126/science.268.5218.1740](https://dx.doi.org/10.1126%2Fscience.268.5218.1740). [PMID](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [17834994](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17834994). **Lavoie, Sue (ngày 29 tháng 1 năm 1996).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-79) [“PIA00064: Neptune’s Dark Spot (D2) at High Resolution”](http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA00064). NASA JPL. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2008. **S. G., Gibbard; de Pater, I.; Roe, H. G.; Martin, S.; Macintosh, B. A.; Max, C. E. (2003).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-80) [“The altitude of Neptune cloud features from high-spatial-resolution near-infrared spectra”](http://cips.berkeley.edu/research/depater_altitude.pdf)(PDF). *Icarus* **166**(2): 359–374. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [2003Icar..166..359G](http://adsabs.harvard.edu/abs/2003Icar..166..359G). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1016/j.icarus.2003.07.006](https://dx.doi.org/10.1016%2Fj.icarus.2003.07.006). Truy cập ngày 26 tháng 2 năm 2008. **Stratman, P. W.; Showman, A. P.; Dowling, T. E.; Sromovsky, L. A. (2001).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-81) [“EPIC Simulations of Bright Companions to Neptune’s Great Dark Spots”](http://www.lpl.arizona.edu/%7Eshowman/publications/stratman-etal-2001.pdf)(PDF). *Icarus* **151**(2): 275–285. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1998Icar..132..239L](http://adsabs.harvard.edu/abs/1998Icar..132..239L). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1006/icar.1998.5918](https://dx.doi.org/10.1006%2Ficar.1998.5918). Truy cập ngày 26 tháng 2 năm 2008. **Sromovsky, L. A.; Fry, P. M.; Dowling, T. E.; Baines, K. H. (2000). “The unusual dynamics of new dark spots on Neptune”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-82) *Bulletin of the American Astronomical Society* **32**: 1005. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [2000DPS….32.0903S](http://adsabs.harvard.edu/abs/2000DPS....32.0903S). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-83) [“Happy birthday Neptune”](http://www.spacetelescope.org/images/ann1115a/). ESA/Hubble. Truy cập ngày 13 tháng 7 năm 2011.
- ^
**a** **ă** [Williams, Sam (ngày 24 tháng 11 năm 2004).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-williams_84-2) **â** [“Heat Sources Within the Giant Planets”](http://www.cs.berkeley.edu/%7Esamw/research/projects/ay249/z_heat_sources/Paper_small.doc)( [DOC](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=DOC_%28computing%29&action=edit&redlink=1)). UC Berkeley. Truy cập ngày 20 tháng 2 năm 2008. **Lindal, Gunnar F. (1992). “The atmosphere of Neptune – an analysis of radio occultation data acquired with Voyager 2”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-85) *Astronomical Journal* **103**: 967–982. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1992AJ….103..967L](http://adsabs.harvard.edu/abs/1992AJ....103..967L). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1086/116119](https://dx.doi.org/10.1086%2F116119). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-86) [“Class 12 – Giant Planets – Heat and Formation”](http://lasp.colorado.edu/%7Ebagenal/3750/ClassNotes/Class12/Class12.html). *3750 – Planets, Moons & Rings*. Colorado University, Boulder. 2004. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2008. **Pearl, J. C.; Conrath, B. J. (1991). “The albedo, effective temperature, and energy balance of Neptune, as determined from Voyager data”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-87) *Journal of Geophysical Research Supplement* **96**: 18,921–18,930. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1991JGR….9618921P](http://adsabs.harvard.edu/abs/1991JGR....9618921P). **Scandolo, Sandro; Jeanloz, Raymond (2003). “The Centers of Planets”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-88) *American Scientist* **91**(6): 516. [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1511/2003.6.516](https://dx.doi.org/10.1511%2F2003.6.516). **McHugh, J. P. (1999). “Computation of Gravity Waves near the Tropopause”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-89) *American Astronomical Society, DPS meeting No. 31, #53.07* **31**. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1999DPS….31.5307M](http://adsabs.harvard.edu/abs/1999DPS....31.5307M). **McHugh, J. P.; Friedson, A. J. (1996). “Neptune’s Energy Crisis: Gravity Wave Heating of the Stratosphere of Neptune”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-90) *Bulletin of the American Astronomical Society*: 1078. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1996DPS….28.0507L](http://adsabs.harvard.edu/abs/1996DPS....28.0507L). **McKie, Robin (ngày 9 tháng 7 năm 2011).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-obsjul711_91-0) [“Neptune’s first orbit: a turning point in astronomy”](http://www.guardian.co.uk/science/2011/jul/10/neptune-orbit-anniversary-astronomy). *The Guardian*. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-azureworld_92-0) [“Neptune Completes First Orbit Since Discovery: 11th July 2011 (at 21:48 U.T.±15min)”](http://azureworld.blogspot.com/2011/07/neptune-completes-first-orbit-since.html). Ngày 1 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2011. **Nancy Atkinson (ngày 26 tháng 8 năm 2010).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-UT2010-08_93-0) [“Clearing the Confusion on Neptune’s Orbit”](http://www.universetoday.com/72088/clearing-the-confusion-on-neptune%E2%80%99s-orbit/). Universe Today. Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2011. [(Bill Folkner at JPL)](http://twitter.com/#%21/elakdawalla/status/21525820626)
- ^
**a** [Anonymous (ngày 16 tháng 11 năm 2007).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-Horizons2011_94-1) **ă** [“Horizons Output for Neptune 2010–2011”](http://home.surewest.net/kheider/astro/nept2011.txt). Truy cập ngày 25 tháng 2 năm 2008.—Numbers generated using the Solar System Dynamics Group, Horizons On-Line Ephemeris System. **Williams, David R. (ngày 6 tháng 1 năm 2005).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-95) [“Planetary Fact Sheets”](http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html). NASA. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2008. **Hubbard, W. B.; Nellis, W. J.; Mitchell, A. C.; Holmes, N. C.; McCandless, P. C.; Limaye, S. S. (1991). “Interior Structure of Neptune: Comparison with Uranus”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-96) *Science* **253**(5020): 648–651. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1991Sci…253..648H](http://adsabs.harvard.edu/abs/1991Sci...253..648H). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1126/science.253.5020.648](https://dx.doi.org/10.1126%2Fscience.253.5020.648). [PMID](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [17772369](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17772369). **Stern, S. Alan; Colwell, Joshua E. (1997). “Collisional Erosion in the Primordial Edgeworth-Kuiper Belt and the Generation of the 30–50 AU Kuiper Gap”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-97) *The Astrophysical Journal*(Geophysical, Astrophysical, and Planetary Sciences, Space Science Department, Southwest Research Institute) **490**(2): 879–882. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1997ApJ…490..879S](http://adsabs.harvard.edu/abs/1997ApJ...490..879S). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1086/304912](https://dx.doi.org/10.1086%2F304912). **Petit, Jean-Marc; Morbidelli, Alessandro; Valsecchi, Giovanni B. (1998).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-98) [“Large Scattered Planetesimals and the Excitation of the Small Body Belts”](http://www.oca.eu/morby/papers/6166a.pdf)(PDF). Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-99) [“List Of Transneptunian Objects”](http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/TNOs.html). Minor Planet Center. Truy cập ngày 25 tháng 10 năm 2010. **Jewitt, David (2004).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-100) [“The Plutinos”](http://www2.ess.ucla.edu/%7Ejewitt/kb/plutino.html). UCLA. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2008. **Varadi, F. (1999). “Periodic Orbits in the 3:2 Orbital Resonance and Their Stability”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-101) *The Astronomical Journal* **118**(5): 2526–2531. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1999AJ….118.2526V](http://adsabs.harvard.edu/abs/1999AJ....118.2526V). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1086/301088](https://dx.doi.org/10.1086%2F301088). **John Davies (2001).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-102) *Beyond Pluto: Exploring the outer limits of the solar system*. Cambridge University Press. tr. 104. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0-521-80019-6](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-521-80019-6). **Chiang, E. I.; Jordan, A. B.; Millis, R. L.; M. W. Buie; Wasserman, L. H.; Elliot, J. L.; Kern, S. D.; Trilling, D. E.; Meech, K. J.; Wagner, R. M. (2003). “Resonance Occupation in the Kuiper Belt: Case Examples of the 5: 2 and Trojan Resonances”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-103) *The Astronomical Journal* **126**: 430–443. [arXiv](https://vi.wikipedia.org/wiki/ArXiv): [astro-ph/0301458](https://arxiv.org/abs/astro-ph/0301458). [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [2003AJ….126..430C](http://adsabs.harvard.edu/abs/2003AJ....126..430C). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1086/375207](https://dx.doi.org/10.1086%2F375207). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-Sheppard_104-0) [Sheppard, Scott S.](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Scott_S._Sheppard&action=edit&redlink=1); Trujillo, Chadwick A. (ngày 10 tháng 9 năm 2010). “Detection of a Trailing (L5) Neptune Trojan”. *Science* **329**(5997): 1304. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [2010Sci…329.1304S](http://adsabs.harvard.edu/abs/2010Sci...329.1304S). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1126/science.1189666](https://dx.doi.org/10.1126%2Fscience.1189666). [PMID](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [20705814](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20705814).
- ^
**a** [de la Fuente Marcos & de la Fuente Marcos (2012). “(309239) 2007 RW10: a large temporary quasi-satellite of Neptune”.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-quasi_105-1) **ă** *Astronomy and Astrophysics Letters* **545**: L9. [arXiv](https://vi.wikipedia.org/wiki/ArXiv): [1209.1577](https://arxiv.org/abs/1209.1577). [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [2012A%26A…545L…9D](http://adsabs.harvard.edu/abs/2012A%26A...545L...9D). **Boss, Alan P. (ngày 30 tháng 9 năm 2002). “Formation of gas and ice giant planets”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-106) *Earth and Planetary Science Letters*. **Thommes, Edward W.; Duncan, Martin J.; Levison, Harold F. (2001). “The formation of Uranus and Neptune among Jupiter and Saturn”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-107) *The Astronomical Journal* **123**(5): 2862–2883. [arXiv](https://vi.wikipedia.org/wiki/ArXiv): [astro-ph/0111290](https://arxiv.org/abs/astro-ph/0111290). [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [2002AJ….123.2862T](http://adsabs.harvard.edu/abs/2002AJ....123.2862T). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1086/339975](https://dx.doi.org/10.1086%2F339975). **Hansen, Kathryn (ngày 7 tháng 6 năm 2005).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-108) [“Orbital shuffle for early solar system”](http://www.geotimes.org/june05/WebExtra060705.html). Geotimes. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2007. **Crida, A. (2009). “Solar System formation”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-Crida2009_109-0) *Reviews in Modern Astronomy* **21**. [arXiv](https://vi.wikipedia.org/wiki/ArXiv): [0903.3008](https://arxiv.org/abs/0903.3008). [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [2009arXiv0903.3008C](http://adsabs.harvard.edu/abs/2009arXiv0903.3008C). **Desch, S. J. (2007). “Mass Distribution and Planet Formation in the Solar Nebula”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-Desch07_110-0) *The Astrophysical Journal* **671**(1): 878–893. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [2007ApJ…671..878D](http://adsabs.harvard.edu/abs/2007ApJ...671..878D). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1086/522825](https://dx.doi.org/10.1086%2F522825). **Smith, R.; L. J. Churcher; M. C. Wyatt; M. M. Moerchen; C. M. Telesco (2009). “Resolved debris disc emission around η Telescopii: a young solar system or ongoing planet formation?”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-Smith2009_111-0) *Astronomy and Astrophysics* **493**(1): 299–308. [arXiv](https://vi.wikipedia.org/wiki/ArXiv): [0810.5087](https://arxiv.org/abs/0810.5087). [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [2009A&A…493..299S](http://adsabs.harvard.edu/abs/2009A&A...493..299S). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1051/0004-6361:200810706](https://dx.doi.org/10.1051%2F0004-6361%3A200810706).
- ^
**a** **ă** [“NASA Hubble Finds New Neptune Moon”](http://www.nasa.gov/content/nasa-hubble-finds-new-neptune-moon/#.UeVKadKnrXc). NASA. 15 tháng 7, 2013. Truy cập 16 tháng 7, 2013. **Khối lượng của Triton: 2,14×10** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-113) 22kg. Tổng khối lượng của 13 vệ tinh khác: 7,53×10 19kg, hay 0.35%. Khối lượng của vành đai là nhỏ không đáng kể. **Agnor, Craig B.; Hamilton, Douglas P. (2006). “Neptune’s capture of its moon Triton in a binary–planet gravitational encounter”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-114) *Nature*(Nature Publishing Group) **441**(7090): 192–194. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [2006Natur.441..192A](http://adsabs.harvard.edu/abs/2006Natur.441..192A). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1038/nature04792](https://dx.doi.org/10.1038%2Fnature04792). [PMID](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [16688170](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16688170). **Chyba, Christopher F.; Jankowski, D. G.; Nicholson, P. D. (1989). “Tidal evolution in the Neptune-Triton system”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-115) *Astronomy and Astrophysics*(EDP Sciences) **219**(1–2): L23–L26. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1989A&A…219L..23C](http://adsabs.harvard.edu/abs/1989A&A...219L..23C). **Wilford, John N. (ngày 29 tháng 8 năm 1989).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-116) [“Triton May Be Coldest Spot in Solar System”](http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE4DC1138F93AA1575BC0A96F948260). *The New York Times*. Truy cập ngày 29 tháng 2 năm 2008. **R. M., Nelson; Smythe, W. D.; Wallis, B. D.; Horn, L. J.; Lane, A. L.; Mayo, M. J. (1990). “Temperature and Thermal Emissivity of the Surface of Neptune’s Satellite Triton”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-117) *Science* **250**(4979): 429–431. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1990Sci…250..429N](http://adsabs.harvard.edu/abs/1990Sci...250..429N). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1126/science.250.4979.429](https://dx.doi.org/10.1126%2Fscience.250.4979.429). [PMID](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [17793020](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17793020). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-118) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-Brown_119-0) [Brown, Michael E.](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_E._Brown&action=edit&redlink=1). [“The Dwarf Planets”](http://web.gps.caltech.edu/%7Embrown/dwarfplanets/). California Institute of Technology, Department of Geological Sciences. Truy cập ngày 9 tháng 2 năm 2008. **Holman, M. J.; Kavelaars, J. J.; Grav, T. và đồng nghiệp (2004).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-HolmanKavelaarsGrav2004_120-0) [“Discovery of five irregular moons of Neptune”](https://www.cfa.harvard.edu/%7Emholman/nature_final.pdf)(PDF). *Nature* **430**(7002): 865–867. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [2004Natur.430..865H](http://adsabs.harvard.edu/abs/2004Natur.430..865H). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1038/nature02832](https://dx.doi.org/10.1038%2Fnature02832). [PMID](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [15318214](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15318214). Truy cập ngày 24 tháng 10 năm 2011. **Staff (ngày 18 tháng 8 năm 2004).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-121) [“Five new moons for planet Neptune”](http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3578210.stm). BBC News. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2007. **Xem bài viết tương ứng để so sánh độ sáng biểu kiến của chúng với Sao Hải Vương.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-122) **Moore (2000):207.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-123) **Ví dụ, cho tới năm 1977, chu kỳ tự quay của Sao Hải Vương vẫn còn chưa được xác định chính xác. Xem: Cruikshank, D. P. (ngày 1 tháng 3 năm 1978). “On the rotation period of Neptune”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-124) *Astrophysical Journal, Part 2 – Letters to the Editor*(University of Chicago Press) **220**: L57–L59. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1978ApJ…220L..57C](http://adsabs.harvard.edu/abs/1978ApJ...220L..57C). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1086/182636](https://dx.doi.org/10.1086%2F182636). **Max, C. (1999). “Adaptive Optics Imaging of Neptune and Titan with the W.M. Keck Telescope”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-125) *Bulletin of the American Astronomical Society* **31**: 1512. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [1999BAAS…31.1512M](http://adsabs.harvard.edu/abs/1999BAAS...31.1512M). **Gibbard, S. G.; Roe, H.; de Pater, I.; Macintosh, B.; Gavel, D.; Max, C. E.; Baines, K. H.; Ghez, A. (1999). “High-Resolution Infrared Imaging of Neptune from the Keck Telescope”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-126) *Icarus* **156**(1): 1–15. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [2002Icar..156….1G](http://adsabs.harvard.edu/abs/2002Icar..156....1G). [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1006/icar.2001.6766](https://dx.doi.org/10.1006%2Ficar.2001.6766). **Phillips, Cynthia (ngày 5 tháng 8 năm 2003).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-127) [“Fascination with Distant Worlds”](http://web.archive.org/web/20071103094424/http://www.seti.org/about-us/voices/phillips-080503.php). [SETI Institute](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=SETI_Institute&action=edit&redlink=1). [Bản gốc](http://www.seti.org/about-us/voices/phillips-080503.php)lưu trữ ngày 3 tháng 11 năm 2007. Truy cập ngày 3 tháng 10 năm 2007.
- ^
**a** [Burgess (1991):46–55.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-burgess_128-1) **ă** **Spilker, T. R.; Ingersoll, A. P. (2004). “Outstanding Science in the Neptune System From an Aerocaptured Vision Mission”.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng#cite_ref-129) *Bulletin of the American Astronomical Society* **36**: 1094. [Bibcode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bibcode): [2004DPS….36.1412S](http://adsabs.harvard.edu/abs/2004DPS....36.1412S).
## Đọc thêm
- Baum, Richard; Sheehan, William (2003).
*In Search of Planet Vulcan: The Ghost in Newton’s Clockwork Universe*. Basic Books. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-0-7382-0889-3](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-7382-0889-3).
- Burgess, Eric (1991).
*Far Encounter: The Neptune System*. Columbia University Press. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-0-231-07412-4](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-231-07412-4).
- Cruikshank, Dale P. (1996).
*Neptune and Triton*. University of Arizona Press. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-0-8165-1525-7](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8165-1525-7).
- Elkins-Tanton, Linda T. (2006).
*Uranus, Neptune, Pluto, and the Outer Solar System*. New York: Chelsea House. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-0-8160-5197-7](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8160-5197-7).
- Littmann, Mark (2004).
*Planets Beyond, Exploring the Outer Solar System*. Courier Dover Publications. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-0-486-43602-9](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-486-43602-9).
- Miner, Ellis D.; Wessen, Randii R. (2002).
*Neptune: The Planet, Rings, and Satellites*. Springer-Verlag. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-1-85233-216-7](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-1-85233-216-7). [Moore, Patrick](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Patrick_Moore&action=edit&redlink=1)(2000). *The Data Book of Astronomy*. CRC Press. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-0-7503-0620-1](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-7503-0620-1).
- Standage, Tom (2001).
*The Neptune File*. Penguin. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-0-8027-1363-6](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8027-1363-6).
## Liên kết ngoài
|Tìm hiểu thêm về
|Neptune ở các dự án khác của Wikipedia:
|
|![]()
[Định nghĩa](https://vi.wiktionary.org/wiki/Special:Search/Neptune)ở Wiktionary ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
[Nội dung đa phương tiện](https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Neptune)ở Commons ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
[Tư liệu học tập](https://vi.wikiversity.org/wiki/Special:Search/Neptune)ở Wikiversity ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
[Tin tức](https://vi.wikinews.org/wiki/Special:Search/Neptune)ở Wikinews ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
[Câu nói nổi tiếng](https://vi.wikiquote.org/wiki/Special:Search/Neptune)ở Wikiquote ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
[Văn bản](https://vi.wikisource.org/wiki/Special:Search/Neptune)ở Wikisource ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
[Sách](https://vi.wikibooks.org/wiki/Special:Search/Neptune)ở Wikibooks **(tiếng Anh)** [Sao Hải Vương](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/409330)tại [Encyclopædia Britannica](https://vi.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) **(tiếng Anh)** [NASA’s Neptune fact sheet](http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html) [Neptune](http://www.nineplanets.org/neptune.html)from Bill Arnett’s nineplanets.org [Neptune](http://www.astronomycast.com/astronomy/episode-63-neptune/)Astronomy Cast episode No. 63, includes full transcript. [Neptune Profile](http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune)at [NASA’s Solar System Exploration site](http://solarsystem.nasa.gov) [Planets – Neptune](http://www.projectshum.org/Planets/neptune.html)A children’s guide to Neptune. [MPC’s List Of Neptune Trojans](http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/NeptuneTrojans.html) **(tiếng Việt)** [Sao Hải Vương](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=9290)tại [Từ điển bách khoa Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Phát hiện 3 vệ tinh mới quay quanh Sao Hải Vương](http://vnexpress.net/Vietnam/Khoa-hoc/2003/01/3B9C44E5/) [Các mùa trên Sao Hải Vương](http://vnexpress.net/Vietnam/Khoa-hoc/2003/05/3B9C7ED3/) [Từ trường bí ẩn của Sao Hải Vương](http://vnexpress.net/Vietnam/Khoa-hoc/2004/03/3B9D0848/)
|
|
|
|**Bài viết mới trên TÌNH YÊU CUỘC SỐNG** [Chào ngày mới 22 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/21/chao-ngay-moi-22-thang-9/) [Bàn cờ thế sự](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/21/ban-co-the-su-2/) [Di sản Walter Scott](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/21/di-san-walter-scott/) [Chào ngày mới 21 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/20/chao-ngay-moi-21-thang-9/) [Chào ngày mới 20 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/20/chao-ngay-moi-20-thang-9/) [Tâm sáng Ức Trai trong tựa ngọc](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/19/tam-sang-uc-trai-trong-tua-ngoc/) [Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/18/binh-ngo-dai-cao-cua-nguyen-trai/) [Chào ngày mới 19 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/18/chao-ngay-moi-19-thang-9/) [Đọc “nỗi ám ảnh của quá khứ”](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/18/noi-am-anh-cua-qua-khu-tran-quoc-vuong/) [Chào ngày mới 18 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/17/chao-ngay-moi-18-thang-9/) [Chào ngày mới 17 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/17/chao-ngay-moi-17-thang-9/) [Nguyễn Du 250 năm nhìn lại](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/16/nguyen-du-250-nhin-lai/) [Chào ngày mới 16 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/16/chao-ngay-moi-16-thang-9/) [Chào ngày mới 15 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/15/chao-ngay-moi-15-thang-9/) [Bàn cờ thế sự](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/14/ban-co-the-su/) [Chào ngày mới 14 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/13/chao-ngay-moi-14-thang-9/) [Chào ngày mới 13 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/12/chao-ngay-moi-13-thang-9/) [Cây Lương thực 9.2015](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/12/cay-luong-thuc-9-2015/) [Chào ngày mới 12 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/12/chao-ngay-moi-12-thang-9/) [Tháp Tự Do giấc mơ Mỹ](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/11/thap-tu-do-giac-mo-my/) [Chào ngày mới 11 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/10/chao-ngay-moi-11-thang-9/) [Lương tri tỉnh thức](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/10/luong-tri-tinh-thuc/) [Chào ngày mới 10 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/09/chao-ngay-moi-10-thang-9/) [Chiến tranh và hòa bình](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/09/chien-tranh-va-hoa-binh/) [Chào ngày mới 9 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/08/chao-ngay-moi-9-thang-9/) [Những người Việt lỗi lạc ở FAO](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/08/nhung-nguoi-viet-loi-lac-o-fao/) [Chuyện vỉa hè](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/07/chuyen-via-he-2/) [Chào ngày mới 8 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/07/chao-ngay-moi-8-thang-9/) [Chuyện vỉa hè](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/07/chuyen-via-he/) [Chào ngày mới 7 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/06/chao-ngay-moi-7-thang-9/) [Đến Neva nhớ Pie Đại Đế](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/06/neva-sankt-peterburg-pie-dai-de/) [Chào ngày mới 6 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/06/chao-ngay-moi-6-thang-9/) [Sấm ký đồng dao huyền thoại](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/05/sam-ky-dong-dao-huyen-thoai/) [Chào ngày mới 5 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/chao-ngay-moi-5-thang-9/) [Cây Lương thực 8.2015](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/cay-luong-thuc-8-2015/) [Khoang trời thung dung](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/khoang-troi-thung-dung/) [Văn pháp Truyện Kiều](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/van-phap-truyen-kieu/) [Chào ngày mới 4 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/chao-ngay-moi-4-thang-9/) [Chào ngày mới 3 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/02/chao-ngay-moi-3-thang-9/comment-page-1/#comment-584) [Việt Nam Hồ Chí Minh](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/02/viet-nam-ho-chi-minh/) [Chào ngày mới 2 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/01/chao-ngay-moi-2-thang-9/) [Chào ngày mới 1 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/31/chao-ngay-moi-1-thang-9/) [Tá](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/31/tam-nguoi-thuc-su-co-sieu-nang-luc/) [m người thực sự có siêu năng lực](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/31/tam-nguoi-thuc-su-co-sieu-nang-luc/) [Chào ngày mới 31 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/30/chao-ngay-moi-31-thang-8-2/) [Ta về hát Bắc Kim Thang](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/30/ta-ve-hat-bac-kim-thang/) [Chào ngày mới 30 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/30/chao-ngay-moi-30-thang-8/) [Sông Thương](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/29/song-thuong/) [Chào ngày mới 29 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/28/chao-ngay-moi-29-thang-8/) [Anh cùng em đến bên tượng Goethe](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/28/anh-cung-em-den-ben-tuong-goethe/) [Trí tuệ bậc Thầy](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/28/tri-tue-bac-thay/) [Tôi có một giấc mơ](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/27/toi-co-mot-giac-mo-hanh-phuc/) [Chào ngày mới 28 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/27/chao-ngay-moi-28-thang-8/) [Thơ Hoa Mai của Thiệu Ung](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/27/mai-hoa-thi-thieu-ung/) [Chào ngày mới 27 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/26/chao-ngay-moi-27-thang-8/) [Chào ngày mới 26 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/26/chao-ngay-moi-26-thang-8/) [Chào ngày mới 25 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/26/chao-ngay-moi-25-thang-8/) [Chào ngày mới 24 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/category/chao-ngay-moi-24-thang-8/) [Chào ngày mới 23 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/25/chao-ngay-moi-23-thang-8/) [Chào ngày mới 22 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/24/chao-ngay-moi-22-thang-8/) [Chào ngày mới 21 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/chao-ngay-moi/) [Bài thơ không thể nào quên](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/bai-tho-khong-the-nao-quen/) [Tháng bảy mưa Ngâu](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/thang-bay-mua-ngau/) [Chào ngày mới 20 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/chao-ngay-moi-20-thang-8/) [Chào ngày mới 19 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/18/chao-ngay-moi-19-thang-8/) [Chào ngày mới 18 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/17/chao-ngay-moi-18-thang-8/) [Suối nguồn hạnh phúc](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/17/suoi-nguon-hanh-phuc/) [Chào ngày mới 17 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/chao-ngay-moi-17-thang-8/) [Thơ tình Hồ Núi Cốc](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/tho-tinh-ho-nui-coc/) [Chào ngày mới 16 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/chao-ngay-moi-16-thang-8/) [Quản lý sắn bền vững ở châu Á](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/quan-ly-san-ben-vung-o-chau-a/) [Học để làm ở Ấn Độ](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/15/hoc-de-lam-o-an-do/) [Chào ngày mới 15 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/15/chao-ngay-moi-15-thang-8/) [Hoa xương rồng](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/14/hoa-xuong-rong/) [Đi khắp quê người để hiểu đất quê hương](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/14/di-khap-que-nguoi-de-hieu-dat-que-huong/) [Chào ngày mới 13 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/12/chao-ngay-moi-13-thang-8/) [Những kiệt tác thơ văn Nguyễn Trãi](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/12/nhung-kiet-tac-tho-van-nguyen-trai/) [Chào ngày mới 12 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/11/chao-ngay-moi-12-thang-8/) [Từ Mao Trạch Đông đến Tập Cận Bình](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/11/tu-mao-trach-dong-den-tap-can-binh/) [Thơ hay về biển](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/10/tho-hay-ve-bien/) [Chào ngày mới 11 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/10/chao-ngay-moi-11-thang-8/) [Chào ngày mới 10 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/09/chao-ngay-moi-10-thang-8/) [Chào ngày mới 9 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/08/chao-ngay-moi-9-thang-8-2/) [Đến với những bài thơ hay](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/08/den-voi-nhung-bai-tho-hay/) [Ta về trời đất Hồng Lam](https://khatkhaoxanh.wordpress.com/2015/08/08/ta-ve-troi-dat-hong-lam/) [Ong và Hoa](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/ong-va-hoa/) [Chào ngày mới 8 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/chao-ngay-moi-8-thang-8-2/) [Bài ca thời gian](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/bai-ca-thoi-gian/) [Chào ngày mới 7 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/chao-ngay-moi-7-thang-8-2/) [Chào ngày mới 6 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/chao-ngay-moi-6-thang-8-2/) **Video yêu thích
** [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) **Trở về trang chính **
[Hoàng Kim](https://hoangkimlong.wordpress.com) [Ngọc Phương Nam](http://thochocon.wordpress.com) [Thung dung](https://hoangkimvn.wordpress.com) [Dạy và học](http://dayvahoc.blogtiengviet.net) [CNM365](https://cnm365.wordpress.com) [Tình yêu cuộc sống](https://cnm365.wordpress.com) [Cây Lương thực](http://foodcrops.vn) [Dạy và Học](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim) [Kim on LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops) [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) [Kim on Facebook](https://www.facebook.com/daihocnonglam)
Pingback: Bàn cờ thế sự | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chỉ còn anh và em cùng tình yêu ở lại | Tình yêu cuộc sống
Pingback: CNM365 Tình yêu cuộc sống | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bí mật vườn thiêng | Khát khao xanh
Pingback: Không tìm thấy trang này | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bàn cờ thế sự | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tiệp Khắc kỷ niệm một thời | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bàn cờ thế sự 5 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Praha Goethe và lâu đài cổ | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Sông Mekong tài liệu tổng hợp | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Anh và em dạo chơi cùng Goethe | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Cây Lương thực 10.2015 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chuyện vỉa hè 3 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Vị tướng của lòng dân | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Quả táo Apple Steven Jobs | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bàn cờ thế sự 6 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Phan Khôi nắng được thì cứ nắng | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bước ngoặt lịch sử chiến tranh Đông Dương | Khát khao xanh
Pingback: Bước ngoặt lịch sử chiến tranh Đông Dương | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Vua Phổ Friedrich II Đại Đế | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bàn cờ thế sự 7 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bài ca Trường Quảng Trạch | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Thắp đèn lên đi em ! | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Em ơi em can đảm bước chân lên | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Yên Phụ và Yên Tử | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Quang Dũng những bài thơ hay | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Nghị lực | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Biển Đông vạn dặm | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Dạo chơi non nước Việt | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Minh Không huyền thoại Bái Đính | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Lời Thầy dặn | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chào ngày mới 18 tháng 10 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Ngủ ngon và tỉnh thức | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Suối nhạc tình yêu cuộc sống | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Viếng mộ cha mẹ | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bảy ngày đêm tỉnh lặng | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Borlaug và Hemingway | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tỉnh lặng với Osho | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Năng lượng tích tụ và giải phóng | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tình Mẹ và đức Nhẫn | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chào ngày mới 24 tháng 10 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Nghiên cứu Kinh Dược Sư | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Đến chốn thung dung | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Minh triết sống thung dung phúc hậu | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Đọc lại và suy ngẫm | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Đêm thu | Khát khao xanh
Pingback: Giống khoai lang ở Việt Nam | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh | Tình yêu cuộc sống
Pingback: CNM365 Chào ngày mới 365 | Tình yêu cuộc sống

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

Link: <http://wp.me/p46AQV-iD>; rel=shortlink

X-ac: 1.dca _dca