markdown:
# Đồng tính, song tính và hoán tính trong thần thoại
Nhiều
** và chuyện kể thần thoại** [tôn giáo](/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o)bao gồm những chuyện về tình cảm lãng mạn hoặc tình dục giữa những nhân vật đồng giới hoặc hành động siêu phàm đặc trưng làm thay đổi giới tính của nhân vật. Những thần thoại này được giải thích là một dạng biểu hiện **và những khái niệm hiện đại về giới tính và tình dục được dùng trong trường hợp này. Nhiều thần thoại quy cho thượng đế hoặc một lực lượng siêu nhiên đã dẫn đến đồng tính luyến ái và thay đổi giới tính ở con người. Điều này xuất hiện trong những thần thoại mà thượng đế dạy con người về thói quen tình dục đồng giới hoặc các câu chuyện kể về nguyên nhân của hoán tính và đồng tính.** [đồng tính](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_t%C3%ADnh), [song tính](/wiki/Song_t%C3%ADnh)và [hoán tính](/wiki/Ho%C3%A1n_t%C3%ADnh)
Chủ đề đồng tính, song tính và hoán tính trong thần thoại phương Tây đã được biết từ lâu và là chủ đề của các nghiên cứu lớn. Áp dụng nghiên cứu giới và lý thuyết đồng tính vào thần thoại ở vùng khác thì ít phát triển hơn, nhưng đã phát triển từ cuối
[thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20). Những thần thoại thường có đồng tính, song tính luyến ái và hoán tính như một biểu tượng của những trải nghiệm thiên liêng và thần thánh. [1] Devdutt Pattanaik viết rằng thần thoại đã "ghi nhận sự biểu hiện tập thể của một dân tộc mà họ không ý thức được" và rằng nó thể hiện niềm tin sâu xa về những biến thể tình dục có thể khác lạ với những đạo đức xã hội bị kìm nén. [[2]](#cite_note-connerix-2) [[3]](#cite_note-Pattanaik3-3)
## Thần thoại châu Âu[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_t%C3%ADnh,_song_t%C3%ADnh_v%C3%A0_ho%C3%A1n_t%C3%ADnh_trong_th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_t%C3%ADnh,_song_t%C3%ADnh_v%C3%A0_ho%C3%A1n_t%C3%ADnh_trong_th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i&action=edit§ion=1)]
### Hy Lạp-La Mã[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_t%C3%ADnh,_song_t%C3%ADnh_v%C3%A0_ho%C3%A1n_t%C3%ADnh_trong_th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_t%C3%ADnh,_song_t%C3%ADnh_v%C3%A0_ho%C3%A1n_t%C3%ADnh_trong_th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i&action=edit§ion=2)]
Hy Lạp-La Mã có đặc trưng tình yêu đồng giới nam trong nhiều thần thoại. Những thần thoại này được mô tả là có ảnh hưởng quan trọng đến văn học đồng tính, song tính và hoán tính phương Tây với những thần thoại thường xuyên được viết lại và các mối quan hệ và nhân vật giữ vai trò biểu tượng.
Đồng tính nữ ít thấy trong các thần thoại này. [4] Những lệ thường đồng tính của người Hy Lạp bao gồm những biểu hiện đẹp đẻ và hiến dâng mình cho tình yêu. [[5]](#cite_note-5)
Thần bảo trợ của lưỡng tính và người chuyển giới là
[Dionysus](/wiki/Dionysus), một vị thần thai nghén trong đùi của cha mình [Zeus](/wiki/Zeus), sau khi mẹ chàng qua đời vì bị sét đánh bởi Zeus. Những vị thần khác đôi khi được coi là thần của tình yêu đồng tính giữa nam giới, chẳng hạn là nữ thần tình yêu [Aphrodite](/wiki/Aphrodite) và các vị thần trong đoàn tùy tùng của mình, chẳng hạn như các Erotes:. [Eros](/wiki/Eros), [Himeros](/w/index.php?title=Himeros&action=edit&redlink=1) và [Pothos](/wiki/Pothos) cũng là một phần của một bộ ba của vị thần đó đã đóng vai trò trong quan hệ cùng giới, cùng với [Heracles](/wiki/Heracles) và [Hermes](/wiki/Hermes), vị thần ban cho phẩm chất của sắc đẹp (và sự trung thành), sức mạnh và khả năng hùng biện, tương ứng, vào những người yêu thích nam giới.
## châu Á[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_t%C3%ADnh,_song_t%C3%ADnh_v%C3%A0_ho%C3%A1n_t%C3%ADnh_trong_th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_t%C3%ADnh,_song_t%C3%ADnh_v%C3%A0_ho%C3%A1n_t%C3%ADnh_trong_th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i&action=edit§ion=3)]
### Trung Hoa[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_t%C3%ADnh,_song_t%C3%ADnh_v%C3%A0_ho%C3%A1n_t%C3%ADnh_trong_th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_t%C3%ADnh,_song_t%C3%ADnh_v%C3%A0_ho%C3%A1n_t%C3%ADnh_trong_th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i&action=edit§ion=4)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Dragon_gods_-_Project_Gutenberg_eText_15250.jpg/180px-Dragon_gods_-_Project_Gutenberg_eText_15250.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Dragon_gods_-_Project_Gutenberg_eText_15250.jpg/180px-Dragon_gods_-_Project_Gutenberg_eText_15250.jpg)
*Thần thoại và truyền thuyết Trung Hoa*năm [1922](/wiki/1922), tác giả E. T. C. Werner. Rồng đôi khi cưỡng dâm những người đàn ông lớn tuổi.
Thần thoại Trung Hoa được mô tả là "phong phú về đồng tính luyến ái".
Những truyện thần thoại và dân gian Trung Hoa phản ảnh quan niệm Trung Hoa cổ xưa về đồng tính hơn là quan niệm hiện đại. Những thần thoại này bị ảnh hưởng mạnh bởi niềm tin tôn giáo đặc biệt là [19] [Đạo giáo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o)và [Khổng giáo](/wiki/Kh%E1%BB%95ng_gi%C3%A1o)và sau đó là [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o). [[19]](#cite_note-GLBTQchinese1-19)
Trước Đạo giáo và Khổng giáo, trong truyền thống Trung Hoa,
[Tát Mãn giáo](/w/index.php?title=T%C3%A1t_M%C3%A3n_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1) (shamanistic) đóng vai trò chủ đạo với phần lớn các vu (shaman) là nữ. Tình yêu đồng giới nam được cho là bắt nguồn từ thần thoại phía Nam nên đồng tính đôi khi còn được gọi là "gió phương Nam". Từ giai đoạn này, nhiều vị thần được gán với đồng tính, song tính và hoán tính bao gồm Chou Wang, [Lam Thái Hòa](/wiki/Lam_Th%C3%A1i_H%C3%B2a), [[20]](#cite_note-20) Shan Gu, [21] [Hạ Vũ](/wiki/H%E1%BA%A1_V%C5%A9)và Cổn (Gun). [[22]](#cite_note-22)
Truyện về
[Thỏ nhi thần](/w/index.php?title=Th%E1%BB%8F_nhi_th%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1) (Hồ Thiên Bảo) cũng liên quan đến đồng tính ái. [[23]](#cite_note-23)
Mặc dù vậy, một số trường Học đã coi hành vi vi phạm đồng tính luyến ái tình dục thông qua lịch sử.
[[24]](#cite_note-24) [[25]](#cite_note-25)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_t%C3%ADnh,_song_t%C3%ADnh_v%C3%A0_ho%C3%A1n_t%C3%ADnh_trong_th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_t%C3%ADnh,_song_t%C3%ADnh_v%C3%A0_ho%C3%A1n_t%C3%ADnh_trong_th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i&action=edit§ion=5)] **Cabezón, p. vii, "Introduction"** [^](#cite_ref-1) **Conner Sparks (2002), p. ix, "Introduction"** [^](#cite_ref-connerix_2-0) **Pattanaik (2001), p. 3** [^](#cite_ref-Pattanaik3_3-0)
- ^
**a** [Pequigney (2002), p. 1](#cite_ref-Pequigney1_4-1) **ă** **Compton, p. 97, "Rome and Greece: Lesbianism"** [^](#cite_ref-5)
- ^
**a** [Pequigney (2002), p.5](#cite_ref-Pequigney5_6-1) **ă** **Penczak (2003), p. 17** [^](#cite_ref-7) **The elegies of Propertius By Harold Edgeworth Butler,** [^](#cite_ref-8) [Eric Arthur](/w/index.php?title=Eric_Arthur&action=edit&redlink=1)Barbe; p277 **Gay studies from the French cultures: voices from France, Belgium, Brazil... By Rommel Mendès-Leite, Pierre-Olivier de Busscher; p151** [^](#cite_ref-9)
- ^
**a** **ă** [Pequigney (2002), p.2](#cite_ref-Pequigney2_10-2) **â**
- ^
**a** **ă** **â** [Pequigney (2002), p.4](#cite_ref-Pequigney4_11-3) **b**
- ^
**a** **ă** [Pequigney (2002), p.3](#cite_ref-Pequigney3_12-2) **â** **The seduction of the Mediterranean: writing, art, and homosexual fantasy - Page 231 by Robert Aldrich** [^](#cite_ref-13) **Madness unchained By Lee Fratantuono; p.139** [^](#cite_ref-14) **Classical mythology By Helen Morales; p.93** [^](#cite_ref-15) **Sotades By Herbert Hoffmann, p.16** [^](#cite_ref-16) **The Vatican Mythographers By Ronald E. Pepin; p.17** [^](#cite_ref-17) **Downing, p.198** [^](#cite_ref-18)
- ^
**a** [Xiaomingxiong (2002), p.1](#cite_ref-GLBTQchinese1_19-1) **ă** **Eberhard, Wolfram (1986).** [^](#cite_ref-20) *A Dictionary of Chinese Symbols: Hidden Symbols in Chinese Life and Thought*. Routledge & Kegan Paul, London. [ISBN](/wiki/ISBN) [0415002281](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0415002281). [^](#cite_ref-21) [“The Eight Immortals”](http://www.sacred-texts.com/journals/jras/1916-21.htm). Sacred-texts.com. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2009. **Conner & Sparks (1998), p. 12, "Chinese** [^](#cite_ref-22) [Shamanism](/w/index.php?title=Shamanism&action=edit&redlink=1)..." **"Taoist homosexuals turn to the Rabbit God: The Rabbit Temple in Yonghe enshrines a deity based on an historic figure that is believed to take care of homosexuals" BY Ho Yi, STAFF REPORTER,** [^](#cite_ref-23) *Taipei Times,*Sunday, ngày 21 tháng 10 năm 2007, Page 17 [[1]](http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2007/10/21/2003384192) **The Ultra Supreme Elder Lord's Scripture of Precepts(太上老君戒經), in "The Orthodox Tao Store"(正統道藏)** [^](#cite_ref-24) **The Great Dictionary of Taoism"(道教大辭典), by Chinese Taoism Association, published in China in 1994,** [^](#cite_ref-25) [ISBN 7-5080-0112-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/7508001125)/B.054
|
|
|Lịch sử
|
và văn hóa
|Luật pháp
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

X-Cache-Status: miss

Content-Language: vi

X-Cache: cp1067 miss, cp1055 miss

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


markdown:
*Arnica mollis*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Arnica mollis
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Asterales](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%BAc) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Asteraceae](/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%BAc) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Arnica](/wiki/Arnica) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **A. mollis** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Arnica mollis*
Hook., 1834
* là một loài Arnica mollis* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong [họ Cúc](/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%BAc). Loài này được Hook. mô tả khoa học đầu tiên năm 1834. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Arnica_mollis&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Arnica_mollis&action=edit§ion=1)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/gcc-116833). Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013. *Arnica mollis*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Arnica_mollis&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Arnica_mollis&action=edit§ion=2)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|![]()
|
| có thông tin sinh học về

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1055 miss, cp1055 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization


markdown:
*Athyrium filix-femina*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Athyrium filix-femina
|
|![]()
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) ![ Status TNC G5.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/50/Status_TNC_G5.svg/220px-Status_TNC_G5.svg.png)
An toàn (
[TNC](/w/index.php?title=NatureServe_conservation_status&action=edit&redlink=1)) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *divisio*) [Pteridophyta](/wiki/Ng%C3%A0nh_D%C6%B0%C6%A1ng_x%E1%BB%89) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Polypodiopsida](/wiki/L%E1%BB%9Bp_D%C6%B0%C6%A1ng_x%E1%BB%89) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Polypodiales](/wiki/Polypodiales) [Eupolypods II](/w/index.php?title=Eupolypods_II&action=edit&redlink=1) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Woodsiaceae](/w/index.php?title=Woodsiaceae&action=edit&redlink=1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Athyrium](/w/index.php?title=Athyrium&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **A. filix-femina** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Athyrium filix-femina*
(
[L.](/wiki/Carolus_Linnaeus)) [Roth](/w/index.php?title=Albrecht_Wilhelm_Roth&action=edit&redlink=1) * là một loài Athyrium filix-femina* [thực vật có mạch](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_m%E1%BA%A1ch)trong họ [Woodsiaceae](/w/index.php?title=Woodsiaceae&action=edit&redlink=1). Loài này được (L.) Roth miêu tả khoa học đầu tiên năm 1800. [[1]](#cite_note-1)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Athyrium_filix-femina&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Athyrium_filix-femina&action=edit§ion=1)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Athyrium_filix-femina&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Athyrium_filix-femina&action=edit§ion=2)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/tpl/record/tro-26600065). Truy cập ngày 13 tháng 8 năm 2013. *Athyrium filix-femina*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Athyrium_filix-femina&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Athyrium_filix-femina&action=edit§ion=3)]
Phương tiện liên quan tới
[Athyrium filix-femina](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Athyrium_filix-femina)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
Dữ liệu liên quan tới
[Athyrium filix-femina](https://species.wikimedia.org/wiki/Athyrium_filix-femina)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies) [Vườn thực vật hoàng gia Kew](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_ho%C3%A0ng_gia_Kew); [Đại học Harvard](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Harvard); [Australian Plant Name Index](/wiki/Australian_Plant_Name_Index)(biên tập). [“Athyrium filix-femina”](http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=17372750-1). *. Truy cập ngày 13 tháng 8 năm 2013.* [International Plant Names Index](/wiki/International_Plant_Names_Index)


markdown:
# Delvinë
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Delvinë|
|—
|![ Delvina2.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Delvina2.jpg/250px-Delvina2.jpg)
![ Delvina2.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Delvina2.jpg/250px-Delvina2.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/Flag_of_Albania.svg/21px-Flag_of_Albania.svg.png)
[Albania](/wiki/Albania) [Hạt](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_c%E1%BB%A7a_Albania&action=edit&redlink=1) [Vlorë](/wiki/Vlor%C3%AB_(h%E1%BA%A1t)) [Quận](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Albania&action=edit&redlink=1) [Delvinë](/wiki/Delvin%C3%AB_(huy%E1%BB%87n)) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)) **Delvinë** là một [đô thị](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_c%E1%BB%A7a_Albania&action=edit&redlink=1) trong [quận Delvinë](/wiki/Delvin%C3%AB_(huy%E1%BB%87n)) thuộc [hạt](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_c%E1%BB%A7a_Albania&action=edit&redlink=1) [Vlorë](/wiki/Vlor%C3%AB_(h%E1%BA%A1t)), [Albania](/wiki/Albania). Dân số năm 2005 là 6475 người . [1]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Delvin%C3%AB&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Delvin%C3%AB&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Communes of Albania”](http://www.statoids.com/yal.html). Truy cập ngày 15 tháng 6 năm 2012.

X-Cache: cp1065 miss, cp1055 miss


markdown:
*Haageocereus australis*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Haageocereus australis
|
|[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Caryophyllales](/wiki/B%E1%BB%99_C%E1%BA%A9m_ch%C6%B0%E1%BB%9Bng) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Cactaceae](/wiki/Cactaceae) [Tông](/wiki/T%C3%B4ng_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *tribus*) [Trichocereeae](/w/index.php?title=Trichocereeae&action=edit&redlink=1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Haageocereus](/w/index.php?title=Haageocereus&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **H. australis** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Haageocereus australis*
Backeb., 1935
* là một loài Haageocereus australis* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong họ [Cactaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_X%C6%B0%C6%A1ng_r%E1%BB%93ng). Loài này được Backeb. mô tả khoa học đầu tiên năm 1935. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Haageocereus_australis&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Haageocereus_australis&action=edit§ion=1)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-5100724). Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2013. *Haageocereus australis*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Haageocereus_australis&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Haageocereus_australis&action=edit§ion=2)]
Phương tiện liên quan tới
[Haageocereus australis](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Haageocereus_australis)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
Dữ liệu liên quan tới
[Haageocereus australis](https://species.wikimedia.org/wiki/Haageocereus_australis)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies) [Vườn thực vật hoàng gia Kew](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_ho%C3%A0ng_gia_Kew); [Đại học Harvard](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Harvard); [Australian Plant Name Index](/wiki/Australian_Plant_Name_Index)(biên tập). [“Haageocereus australis”](http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=116182-2). *. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2013.* [International Plant Names Index](/wiki/International_Plant_Names_Index)


markdown:
*Hemicoelus nitidus*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Hemicoelus nitidus
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Arthropoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Insecta](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Coleoptera](/wiki/B%E1%BB%8D_c%C3%A1nh_c%E1%BB%A9ng) [Phân thứ bộ](/wiki/Ph%C3%A2n_th%E1%BB%A9_b%E1%BB%99)( *infraordo*) [Bostrichiformia](/w/index.php?title=Bostrichiformia&action=edit&redlink=1) [Liên họ](/wiki/Li%C3%AAn_h%E1%BB%8D)( *superfamilia*) [Bostrichoidea](/wiki/Bostrichoidea) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Anobiidae](/w/index.php?title=Anobiidae&action=edit&redlink=1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Hemicoelus](/w/index.php?title=Hemicoelus&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **H. nitidus** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Hemicoelus nitidus* * là một loài Hemicoelus nitidus* [bọ cánh cứng](/wiki/B%E1%BB%8D_c%C3%A1nh_c%E1%BB%A9ng)thuộc chi *trong họ* [Hemicoelus](/w/index.php?title=Hemicoelus&action=edit&redlink=1) [Anobiidae](/w/index.php?title=Anobiidae&action=edit&redlink=1). [[1]](#cite_note-1) [[2]](#cite_note-2)


markdown:
# Königs Wusterhausen
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Königs Wusterhausen
|
|Huy hiệu |
|Vị trí
|
|Hành chính
|
|[Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) [Bang](/wiki/Bang_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c) [Brandenburg](/wiki/Brandenburg) [Huyện](/wiki/Huy%E1%BB%87n_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c) [Dahme-Spreewald](/wiki/Dahme-Spreewald) **Phân chia thị trấn** [Ortsteile](/w/index.php?title=Ortsteil&action=edit&redlink=1) [Thị trưởng](/wiki/Burgomaster) [Stefan Ludwig](/w/index.php?title=Stefan_Ludwig&action=edit&redlink=1)( [Linkspartei](/w/index.php?title=Die_Linkspartei.&action=edit&redlink=1)) **Số liệu thống kê cơ bản** [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [Cao độ](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) [Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) *(31/12/2006)* [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) **Các thông tin khác** [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Trung_%C3%82u)/ [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_H%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)/ [+2](/wiki/UTC%2B2)) [Biển số xe](/wiki/Bi%E1%BB%83n_s%E1%BB%91_xe) [Mã bưu chính](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_%C4%90%E1%BB%A9c)
15754, 15758
[Mã vùng](/w/index.php?title=M%C3%A3_v%C3%B9ng_%E1%BB%9F_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) [Website](/wiki/Website) [www.koenigs-wusterhausen.de](http://www.koenigs-wusterhausen.de/) **Königs Wusterhausen** là một thành phố ở huyện [Dahme-Spreewald](/wiki/Dahme-Spreewald), bang [Brandenburg](/wiki/Brandenburg) của [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c). Thành phố này nằm bên kênh đào Notte và sông [Dahme](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Dahme&action=edit&redlink=1) về phía đông nam [Berlin](/wiki/Berlin). Xa hơn về phía tây là [Potsdam](/wiki/Potsdam).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=K%C3%B6nigs_Wusterhausen&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=K%C3%B6nigs_Wusterhausen&action=edit§ion=1)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=K%C3%B6nigs_Wusterhausen&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=K%C3%B6nigs_Wusterhausen&action=edit§ion=2)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[Thành phố Königs Wusterhausen](http://www.koenigs-wusterhausen.de/) [Friends of the Königs Wusterhausen transmitter](http://www.senderkw.de) [Schloss Königs Wusterhausen](http://www.preussen.de/de/geschichte/preussische_orte/mark_brandenburg/koenigs_wusterhausen.html) [Map of Königs Wusterhausen](http://speedmap.maerkischeallgemeine.de/MAZ/koenigs-wusterhausen.html)
|
|


markdown:
# Nowshehra
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Nowshehra
|
|
-
|
|
-
[Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [IST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)( [UTC+5:30](/wiki/UTC%2B5:30)) **(** [Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) [2001](/wiki/2001))
-
[Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)
-
**Nowshehra** là một thị xã và là nơi đặt ủy ban khu vực quy hoạch ( *notified area committee*) của [quận Rajauri](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Rajauri&action=edit&redlink=1) thuộc [bang](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) [Jammu và Kashmir](/wiki/Jammu_v%C3%A0_Kashmir), [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99).
## Nhân khẩu[
[sửa](/w/index.php?title=Nowshehra&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nowshehra&action=edit§ion=1)]
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ
, Nowshehra có dân số 4415 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Nowshehra có tỷ lệ 79% [1] [biết đọc biết viết](/wiki/Bi%E1%BA%BFt_ch%E1%BB%AF), cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 82%, và tỷ lệ cho phái nữ là 76%. Tại Nowshehra, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Nowshehra&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nowshehra&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [“Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns. (Provisional)”](http://web.archive.org/web/20040616075334/www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999). Census Commission of India. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2007.


markdown:
*Quercus muehlenbergii*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Quercus muehlenbergii
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Fagales](/wiki/B%E1%BB%99_C%E1%BB%AD) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Fagaceae](/wiki/Fagaceae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Quercus](/wiki/Quercus) [Đoạn](/w/index.php?title=%C4%90o%E1%BA%A1n_(th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)&action=edit&redlink=1)( *section*) [Quercus](/w/index.php?title=List_of_Quercus_species&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **Q. muehlenbergii** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Quercus muehlenbergii* [Engelm.](/w/index.php?title=George_Engelmann&action=edit&redlink=1) ![ Quercus muehlenbergii range map 1.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3f/Quercus_muehlenbergii_range_map_1.png/280px-Quercus_muehlenbergii_range_map_1.png)
![ Quercus muehlenbergii range map 1.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3f/Quercus_muehlenbergii_range_map_1.png/280px-Quercus_muehlenbergii_range_map_1.png)
* là một loài Quercus muehlenbergii* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong [họ Cử](/wiki/H%E1%BB%8D_C%E1%BB%AD). Loài này được Engelm. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1877. [[1]](#cite_note-1)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Quercus_muehlenbergii&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Quercus_muehlenbergii&action=edit§ion=1)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Quercus_muehlenbergii&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Quercus_muehlenbergii&action=edit§ion=2)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-174020). Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013. *Quercus muehlenbergii*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Quercus_muehlenbergii&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Quercus_muehlenbergii&action=edit§ion=3)]
Phương tiện liên quan tới
[Quercus muehlenbergii](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quercus_muehlenbergii) tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)


markdown:
*Sinopoda okinawana*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Sinopoda okinawana
|
|![]()
Mannetje
![ Sinopoda.okinawana.female.-.tanikawa.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Sinopoda.okinawana.female.-.tanikawa.jpg/280px-Sinopoda.okinawana.female.-.tanikawa.jpg)
![ Sinopoda.okinawana.female.-.tanikawa.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Sinopoda.okinawana.female.-.tanikawa.jpg/280px-Sinopoda.okinawana.female.-.tanikawa.jpg)
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Arthropoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) [Phân ngành](/wiki/Ph%C3%A2n_ng%C3%A0nh)( *subphylum*) [Chelicerata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_k%C3%ACm) [Arachnomorpha](/wiki/Arachnomorpha) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Arachnida](/wiki/L%E1%BB%9Bp_H%C3%ACnh_nh%E1%BB%87n) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Araneae](/wiki/Nh%E1%BB%87n) [Nhánh động vật](/wiki/Nh%C3%A1nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *zoosectio*) [Entelegynae](/w/index.php?title=Entelegynae&action=edit&redlink=1) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Sparassidae](/wiki/Sparassidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Sinopoda](/wiki/Sinopoda) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **S. okinawana** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Sinopoda okinawana* [Jäger](/w/index.php?title=Peter_J%C3%A4ger&action=edit&redlink=1)& [Ono](/w/index.php?title=Hirotsugu_Ono&action=edit&redlink=1), 2000 * là một loài Sinopoda okinawana* [nhện](/wiki/Nh%E1%BB%87n)trong họ [Sparassidae](/wiki/Sparassidae). [[1]](#cite_note-1)
Loài này thuộc chi
*. Sinopoda* *Sinopoda okinawana*được miêu tả năm 2000 bởi [Peter Jäger](/w/index.php?title=Peter_J%C3%A4ger&action=edit&redlink=1)& Ono.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Sinopoda_okinawana&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sinopoda_okinawana&action=edit§ion=1)] **Platnick, Norman I. (2010):** [^](#cite_ref-1) [The world spider catalog](http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/), version 10.5. *American Museum of Natural History*.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Sinopoda_okinawana&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sinopoda_okinawana&action=edit§ion=2)]
Dữ liệu liên quan tới
[Sinopoda okinawana](https://species.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Sinopoda_okinawana)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)
Phương tiện liên quan tới
[Sinopoda okinawana](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Sinopoda_okinawana)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)

X-Cache: cp1052 miss, cp1055 miss


markdown:
# Thời đại đồ đá
**Thời kỳ đồ đá** là một thời gian [tiền sử](/wiki/Th%E1%BB%9Di_ti%E1%BB%81n_s%E1%BB%AD) dài trong đó con người sử dụng đá để chế tạo nhiều đồ vật
Các công cụ đá được chế tạo từ nhiều kiểu đá khác nhau. Ví dụ,
[đá lửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_l%E1%BB%ADa&action=edit&redlink=1) và [đá phiến silic](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_phi%E1%BA%BFn_silic&action=edit&redlink=1) được mài sắc (hay được đẽo) để làm công cụ cắt gọt và vũ khí, trong khi [đá basalt](/wiki/Bazan) và [đá sa thạch](/wiki/C%C3%A1t_k%E1%BA%BFt) được dùng làm công cụ (ground stone), như đá nghiền. Gỗ, xương, vỏ sò và sừng thú cũng được sử dụng nhiều. Ở thời kỳ cuối của giai đoạn này, những [trầm tích](/wiki/Tr%E1%BA%A7m_t%C3%ADch) (như [đất sét](/wiki/%C4%90%E1%BA%A5t_s%C3%A9t)) được sử dụng làm [đồ gốm](/wiki/%C4%90%E1%BB%93_g%E1%BB%91m). Nhiều cải tiến trong kỹ thuật [gia công kim loại](/w/index.php?title=Gia_c%C3%B4ng_kim_lo%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) đã định rõ đặc điểm cho [thời kỳ đồ đồng](/wiki/Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%E1%BB%93ng) và [thời kỳ đồ sắt](/wiki/Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_s%E1%BA%AFt).
Thời kỳ này là giai đoạn đầu tiên con người sử dụng kỹ thuật một cách rộng rãi trong
[tiến trình phát triển của con người](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFn_tr%C3%ACnh_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_c%E1%BB%A7a_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1) và con người tiến từ phía các [thảo nguyên](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_c%E1%BB%8F) ở [Đông Phi](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Phi) về các phần còn lại của [thế giới](/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). Nó kết thúc với sự phát triển [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p), sự [thuần hoá](/w/index.php?title=Thu%E1%BA%A7n_ho%C3%A1&action=edit&redlink=1) một số loài súc vật và sự nấu chảy quặng đồng để gia công kim loại. Nó được đặt [thuật ngữ](/wiki/Thu%E1%BA%ADt_ng%E1%BB%AF) là tiền sử, bởi vì con người vẫn chưa bắt đầu biết viết - sự khởi đầu truyền thống của lịch sử (như sử được ghi chép).
Thuật ngữ "Thời đồ đá" được các nhà
[khảo cổ học](/wiki/Kh%E1%BA%A3o_c%E1%BB%95_h%E1%BB%8Dc) sử dụng để chỉ giai đoạn tiền kim loại kéo dài này, trong đó các dụng cụ đá được sử dụng nhiều hơn bất kỳ một loại vật liệu (mềm hơn) nào khác. Nó là thời kỳ đầu tiên trong hệ thống ba thời kỳ và được chia nhỏ thêm ra thành ba giai đoạn là [giai đoạn đồ đá cũ](/w/index.php?title=Giai_%C4%91o%E1%BA%A1n_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1_c%C5%A9&action=edit&redlink=1), [giai đoạn đồ đá giữa](/w/index.php?title=Giai_%C4%91o%E1%BA%A1n_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1_gi%E1%BB%AFa&action=edit&redlink=1) và [giai đoạn đồ đá mới](/w/index.php?title=Giai_%C4%91o%E1%BA%A1n_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1_m%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1) bởi [John Lubbock](/w/index.php?title=John_Lubbock&action=edit&redlink=1) trong cuốn sách kinh điển của ông [Những thời đại tiền sử](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_ti%E1%BB%81n_s%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) năm [1865](/wiki/1865). Ba giai đoạn đó lại được chia nhỏ nữa. Trên thực tế, những giai đoạn tiếp theo khác biệt nhau rất lớn theo từng vùng (và theo văn hoá). Thực vậy, con người tiếp tục tiến đến các vùng mới thậm chí tới tận thời đồ kim loại vì thế tốt nhất là chỉ nói về một Thời đồ đá, thay vì nói chung Thời đồ đá.
## Mục lục
[1 Thời kỳ đồ đá trong khảo cổ học](#Th.E1.BB.9Di_k.E1.BB.B3_.C4.91.E1.BB.93_.C4.91.C3.A1_trong_kh.E1.BA.A3o_c.E1.BB.95_h.E1.BB.8Dc) [2 Sự phát triển của loài người trong thời đồ đá](#S.E1.BB.B1_ph.C3.A1t_tri.E1.BB.83n_c.E1.BB.A7a_lo.C3.A0i_ng.C6.B0.E1.BB.9Di_trong_th.E1.BB.9Di_.C4.91.E1.BB.93_.C4.91.C3.A1) [3 Vật liệu văn hóa thời đồ đá](#V.E1.BA.ADt_li.E1.BB.87u_v.C4.83n_h.C3.B3a_th.E1.BB.9Di_.C4.91.E1.BB.93_.C4.91.C3.A1) [4 Lễ nghi và Đức tin thời đồ đá](#L.E1.BB.85_nghi_v.C3.A0_.C4.90.E1.BB.A9c_tin_th.E1.BB.9Di_.C4.91.E1.BB.93_.C4.91.C3.A1) [5 Những dấu vết cuộc sống thời đồ đá hiện nay](#Nh.E1.BB.AFng_d.E1.BA.A5u_v.E1.BA.BFt_cu.E1.BB.99c_s.E1.BB.91ng_th.E1.BB.9Di_.C4.91.E1.BB.93_.C4.91.C3.A1_hi.E1.BB.87n_nay) [6 Thời đồ đá trong văn hóa đại chúng](#Th.E1.BB.9Di_.C4.91.E1.BB.93_.C4.91.C3.A1_trong_v.C4.83n_h.C3.B3a_.C4.91.E1.BA.A1i_ch.C3.BAng) [7 Ghi chú](#Ghi_ch.C3.BA) [8 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [9 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [10 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [11 Đọc thêm](#.C4.90.E1.BB.8Dc_th.C3.AAm) [12 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Thời kỳ đồ đá trong khảo cổ học[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=1)]
Phạm vi thời gian của giai đoạn này rất mơ hồ, bị tranh cãi, và khác nhau tùy theo vùng. Trong khi không thể đưa ra được một giai đoạn "Thời kỳ đồ đá" chung cho toàn nhân loại, một số nhóm người không bao giờ phát triển
[kỹ thuật nấu chảy kim loại](/w/index.php?title=K%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_n%E1%BA%A5u_ch%E1%BA%A3y_kim_lo%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1), vì vậy họ vẫn ở trong "Thời kỳ đồ đá" cho tới khi họ gặp những nền văn hóa có kỹ thuật phát triển hơn. Tuy nhiên, nói chung, mọi người tin rằng thời kỳ này đã bắt đầu vào khoảng 3 triệu năm trước, bắt đầu cùng lúc với [vượn người](/w/index.php?title=V%C6%B0%E1%BB%A3n_ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1) biết chế tạo dụng cụ ở [Châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi). Đa số những [người vượn phương Nam](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_v%C6%B0%E1%BB%A3n_ph%C6%B0%C6%A1ng_Nam&action=edit&redlink=1) có lẽ đã không sử dụng dụng cụ đá (mặc dầu có lẽ chúng đã được phát minh bởi *) nhưng việc nghiên cứu những di vật của họ vẫn đang để dành cho các nhà khảo cổ học nghiên cứu về giai đoạn này. Paranthropus robustus*
Năm 2010, các mẫu xương động vật hóa thạch được gọt đẽo từ các công cụ đồ đá được phát hiện trong thung lũng Hạ Awash ở Ethiopia. Nhóm công tác quốc tế do Shannon McPherron dẫn đầu đã phát hiện ra rằng các công cụ đồ đá cổ nhất đã từng được sử dụng có tuổi 3,4 triệu năm.
Các công cụ đồ đá cổ nhất từng được biết đến đã được khai quật ở nhiều nơi thuộc Gona, [1] [Ethiopia](/wiki/Ethiopia), trong các trầm tích cổ của [sông Awash](/wiki/S%C3%B4ng_Awash). Tất cả các công cụ trong hệ tầng Busidama, nó nằm trên một bất chỉnh hợp (thiếu lớp) có tuổi từ 2,9 đến 2,7 triệu năm. Các vị trí khảo cổ cổ nhất có chứa công cụ đồ đá định tuổi được từ 2,6–2,55 triệu năm. [[2]](#cite_note-2)
Vì sự phong phú của đồ vật tạo tác bằng đá, chúng thường là những di vật duy nhất còn sót lại, việc phân tích đá là cách chính và chuyên biệt để
[khảo sát](/w/index.php?title=Kh%E1%BA%A3o_s%C3%A1t&action=edit&redlink=1) về giai đoạn này. Nó liên quan tới việc đo đạc các công cụ bằng đá để xác định các kiểu hình thức, chức năng và kỹ thuật có liên quan của công cụ. Thường là phân tích cách đẽo đá từ [nguyên liệu thô](/wiki/Nguy%C3%AAn_li%E1%BB%87u_th%C3%B4), nghiên cứu cách thức chế tác thực tế của những vật đó. Điều này cũng có thể được xem xét dựa trên [khảo cổ học thực nghiệm](/w/index.php?title=Kh%E1%BA%A3o_c%E1%BB%95_h%E1%BB%8Dc_th%E1%BB%B1c_nghi%E1%BB%87m&action=edit&redlink=1), bằng cách cố sức tạo ra các dụng cụ tương tự. Việc này được thực hiện bởi những người tạo tác đá lửa, họ đẽo một viên đá lửa để tạo ra một công cụ bằng đá lửa.
### Cách sử dụng mới của thuật ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=2)]
Một vấn đề với thuật ngữ này là nó ngụ ý rằng
[sự tiến bộ của loài người](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ti%E1%BA%BFn_b%E1%BB%99_c%E1%BB%A7a_lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1) và các [giai đoạn thời đại](/w/index.php?title=Giai_%C4%91o%E1%BA%A1n_th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) ở tiền sử chỉ được đo đạc bằng kiểu dụng cụ được sử dụng nhiều nhất ở thời gian đó, hơn là, ví dụ, [kiểu tổ chức xã hội](/w/index.php?title=Ki%E1%BB%83u_t%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_x%C3%A3_h%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1), nguồn thức ăn được khai thác, hay sự thích nghi theo các kiểu [khí hậu](/wiki/Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu) khắc nghiệt. Đây là một sản phẩm của mức độ hiểu biết về quá khứ đã xa ở [thế kỷ 19](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19) khi hệ thống ba thời kỳ được phát triển, thời điểm mà việc tìm ra các dụng cụ tạo tác là mục đích chính của một cuộc [khai quật](/w/index.php?title=Khai_qu%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1) khảo cổ. Các kỹ thuật khảo cổ hiện đại mang lại nhiều thông tin hơn và giúp chúng ta có được hiểu biết tốt hơn về thời tiền sử và nêu ra những sự phân chia rõ ràng cho thuật ngữ "Thời đồ đá" đã ngày càng lỗi thời. Hiện nay chúng ta biết rằng những thay đổi trong xã hội quá khứ trong hàng nghìn năm là rất phức tạp và liên quan tới nhiều nhân tố như sự chấp nhận nông nghiệp, [định cư](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Bnh_c%C6%B0&action=edit&redlink=1) hay [tôn giáo](/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o) và rằng việc sử dụng công cụ chỉ là một dấu hiệu không mang ý nghĩa đại diện cho thực tiễn và đức tin của một xã hội.
Một vấn đề khác liên quan tới thuật ngữ Thời kỳ đồ đá là nó được tạo ra để miêu tả văn hóa khảo cổ của
[Châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), và rằng nó không thích hợp để sử dụng trong mối quan hệ với các vùng như một số vùng ở [Châu Mỹ](/wiki/Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9) và [Châu Đại Dương](/wiki/Ch%C3%A2u_%C4%90%E1%BA%A1i_D%C6%B0%C6%A1ng), nơi những người [trồng cấy](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%93ng_c%E1%BA%A5y&action=edit&redlink=1) hay những người [săn bắt](/wiki/S%C4%83n_b%E1%BA%AFt) và [hái lượm](/w/index.php?title=H%C3%A1i_l%C6%B0%E1%BB%A3m&action=edit&redlink=1) sử dụng công cụ bằng đá tới tận khi công cuộc [thực dân hóa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_h%C3%B3a) của người châu Âu bắt đầu. Việc chế tác kim loại là một thứ không có tầm quan trọng lớn đối với người dân ở đó và nên dùng những thuật ngữ khác để phân chia thời tiền sử ở những vùng đó. Một sự phi lý giống như vậy khi áp đặt Thời đại đồ sắt ra khắp thế giới, bởi vì [sắt](/wiki/S%E1%BA%AFt) (không phải [đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng), [bạc](/wiki/B%E1%BA%A1c) hay [vàng](/wiki/V%C3%A0ng)) không được biết tới ở châu Mỹ cho tới tận năm 1492, ở châu Đại Dương tới tận [thế kỷ 17](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_17).
Tiếp sau Thời kỳ đồ đá thường là Thời kỳ đồ đồng, trong đó kỹ thuật chế tác kim loại cho phép các công cụ bằng đồng (đồng và
[thiếc](/wiki/Thi%E1%BA%BFc) hay các kim loại khác) trở nên nhiều hơn. Sự chuyển giao của thời đồ đá diễn ra khoảng giữa 6000 TCN và 2500 TCN đối với đa số dân cư sống tại [Bắc Phi](/wiki/B%E1%BA%AFc_Phi), châu Á và châu Âu. Ở một số vùng, như [Hạ Sahara châu Phi](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1_Sahara_ch%C3%A2u_Phi&action=edit&redlink=1), thời đại đồ đá được nối tiếp trực tiếp bởi [thời đồ sắt](/wiki/Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_s%E1%BA%AFt). Mọi người thường cho rằng các vùng ở [Trung Đông](/wiki/Trung_%C4%90%C3%B4ng) và [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) đã tiến triển vượt qua kỹ thuật thời đồ đá vào khoảng năm 6000 TCN. châu Âu và phần còn lại của châu Á đã ở thời xã hội hậu đồ đá vào khoảng năm 4000 TCN. Các nền văn hóa [tiền-Inca](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%81n-Inca&action=edit&redlink=1) ở [Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9) tiếp tục ở trình độ thời đồ đá đến tận khoảng năm 2000 TCN, khi vàng, đồng và bạc bắt đầu xuất hiện, những nơi khác xảy ra muộn hơn. [Australia](/wiki/%C3%9Ac) vẫn ở thời đồ đá tới tận thế kỷ 17.
Chúng ta cũng biết rằng sự chuyển đổi từ Thời đồ đá sang Thời đồ đồng không phải là một thời điểm rõ ràng mà lâu dài, sự chế tác vàng và đồng dần xuất hiện ở những điểm ở Thời đồ đá mới. Giai đoạn "chuyển tiếp" này được gọi là Thời đồ đồng hay
[Chalcolithic](/w/index.php?title=Chalcolithic&action=edit&redlink=1). Nó là một sự phát triển ngắn và mang nhiều tính địa phương bởi vì việc tạo [hợp kim](/wiki/H%E1%BB%A3p_kim) thiếc với đồng đã bắt đầu khá sớm, trừ khi tại những vùng không có thiếc. Ví dụ [Người băng Ötzi](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_b%C4%83ng_%C3%96tzi), một [xác ướp](/wiki/X%C3%A1c_%C6%B0%E1%BB%9Bp) từ khoảng [năm 3300 TCN](/w/index.php?title=N%C4%83m_3300_TCN&action=edit&redlink=1) có mang bên mình một cái [rìu đồng](/w/index.php?title=R%C3%ACu_%C4%91%E1%BB%93ng&action=edit&redlink=1) và một con dao bằng đá lửa. Việc chế tạo công cụ bằng đá vẫn tiếp diễn ngay cả ở thời đại dùng đồ kim loại, có lẽ tới tận [đầu thời Trung Đại](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A7u_th%E1%BB%9Di_Trung_%C4%90%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1). Tại châu Âu và Bắc Mỹ, những chiếc cối xay đá vẫn được dùng tốt ở [thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20), và hiện vẫn đang được dùng ở nhiều nơi trên thế giới.
## Sự phát triển của loài người trong thời đồ đá[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=3)]
Thời đồ đá chiếm một khoảng thời gian rất dài, và trong thời gian đó các thay đổi lớn về khí hậu và các điều kiện sống khác đã diễn ra, nó làm ảnh hưởng tới tiến trình phát triển của loài người. Con người tới lượt mình lại làm tiến hóa kiểu hình thái tiến triển ở hậu kỳ thời kỳ đồ đá.
*Xem thêm: Tiến trình phát triển của loài người*
### Thời đại đá cũ[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=4)]
Thời kỳ đồ đá cũ bắt đầu từ khoảng 2 triệu năm trước đây và kết thúc vào khoảng cuối
[thế Pleistocen](/wiki/Th%E1%BA%BF_Pleistocen), 10.000 năm trước. Ở những vùng đang ở lúc bắt đầu thời kỳ đồ đá mới, thời kỳ đồ đá cũ gồm cả [Epipalaeolithic](/w/index.php?title=Epipalaeolithic&action=edit&redlink=1), và kết thúc vào khoảng 8.000 năm trước.
Thời đại đồ đá cũ được đặc trưng bằng việc sử dụng các công cụ bằng đá được ghè đẽo, mặc dù người nguyên thủy vào thời gian đó cũng sử dụng các công cụ bằng gỗ và xương. Các sản phẩm nguồn gốc hữu cơ cũng được sử dụng làm công cụ, bao gồm da và các sợi
[thực vật](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt); tuy nhiên các loại công cụ này đã không được bảo quản ở mức độ đáng kể. Theo truyền thống, thời đại đồ đá cũ được chia ra thành ba thời kỳ, là [thời kỳ đồ đá cũ hạ](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1_c%C5%A9_h%E1%BA%A1&action=edit&redlink=1), [thời kỳ đồ đá cũ trung](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1_c%C5%A9_trung&action=edit&redlink=1) và [thời kỳ đồ đá thượng](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1_th%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1). Các thời kỳ này đánh dấu các tiến bộ trong công nghệ và văn hóa ở các xã hội loài người nguyên thủy khác biệt.
#### Sơ kỳ Thời đại đá cũ[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=5)]
Gần cuối thế Pliocen ở châu Phi, một tổ tiên đầu tiên của người hiện đại, được gọi là
*, đã phát triển những công cụ đá đầu tiên từng được biết. Chúng là những công cụ đơn giản như các loại dao. Homo habilis* *Homo habilis*được cho là đã sử dụng thành thạo công cụ thời kỳ Olduvai như các mảnh đá và lõi hạt. Công nghệ chế tạo dụng cụ đá này được đặt tên theo địa điểm hẻm vực [Olduvai](/w/index.php?title=Olduvai&action=edit&redlink=1)ở [Tanzania](/wiki/Tanzania). Những người này được cho là sống bằng cách tìm thịt thối và những loài cây dại, hơn là săn bắn con mồi. Khoảng 1,5 triệu năm trước, một chủng người tiến hóa hơn, *, đã xuất hiện.* [Homo erectus](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BB%A9ng_th%E1%BA%B3ng) *H. erectus*học cách kiểm soát lửa và chế tạo các công cụ cắt phức tạp hơn, cũng như mở rộng phạm vi sinh sống ra ngoài khu vực châu Phi đến tận châu Á, như tại các địa điểm ở [Chu Khẩu Điếm](/wiki/Chu_Kh%E1%BA%A9u_%C4%90i%E1%BA%BFm) [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). 1 triệu năm trước, bằng chứng đầu tiên về loài người ở châu Âu đã xuất hiện, và họ sử dụng rìu đá tiến bộ hơn.
#### Trung kỳ Thời đại đá cũ[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=6)]
Giai đoạn này bắt đầu khoảng 200.000 năm trước và nổi tiếng nhất vì nó là giai đoạn sinh sống của người
[Neanderthal](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Neanderthal) (khoảng 120.000–35.000 năm trước). Các kỹ thuật chế tạo dụng cụ đá của người Neanderthal thường được gọi là [Mousterian](/w/index.php?title=Mousterian&action=edit&redlink=1). Người Neanderthal cuối cùng biến mất khỏi ghi chép khảo cổ học, được thay thế bởi người hiện đại đầu tiên xuất hiện ở miền nam châu Phi khoảng 100.000 năm trước. Mặc dù thường được mọi người coi là nguyên thuỷ, vẫn có bằng chứng rằng người Neanderthal nuôi dưỡng những người già và tiến hành lễ nghi chôn chất minh chứng cho một xã hội đã được tổ chức. Bằng chứng đầu tiên của sự định cư là ở Australia khoảng 40.000 năm trước khi người hiện đại dường như đã vượt từ châu Á tới bằng cách đi từ đảo này tới đảo khác. Những dân cư trung kỳ thời kỳ đồ đá cho thấy những bằng chứng sớm nhất về nghệ thuật và một số khái niệm trừu tượng như vẽ mình bằng đất hoàng thổ.
#### Hậu kỳ Thời đại đá cũ[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=7)]
Từ khoảng 35.000 đến 10.000 năm trước (cuối thời kỳ băng hà cuối cùng) người hiện đại đã mở rộng thêm vùng sinh sống trên khắp Trái Đất trong giai đoạn hiện được coi là hậu kỳ Thời đại đá cũ. Sau khi người hiện đại đầu tiên tới ở châu Âu kỹ thuật chế tạo dụng cụ đá khá phức tạp đã xuất hiện trong giai đoạn này, gồm cả
[Châtelperronian](/w/index.php?title=Ch%C3%A2telperronian&action=edit&redlink=1), [Aurignacian](/w/index.php?title=Aurignacian&action=edit&redlink=1), [Solutrean](/w/index.php?title=Solutrean&action=edit&redlink=1), [Gravettian](/w/index.php?title=Gravettian&action=edit&redlink=1) và [Magdalenian](/w/index.php?title=Magdalenian&action=edit&redlink=1).
Châu Mỹ được loài người định cư thông qua
[cầu lục địa Bering](/w/index.php?title=C%E1%BA%A7u_l%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba_Bering&action=edit&redlink=1) thời kỳ đó vẫn còn nổi trên mực nước vì nước biển lúc đó ở mức thấp. Những người này được gọi là [Paleo Indians](/w/index.php?title=Paleo_Indians&action=edit&redlink=1), và thời điểm sớm nhất được chấp nhận là những thời điểm của các địa điểm thuộc [văn hóa Clovis](/w/index.php?title=V%C4%83n_h%C3%B3a_Clovis&action=edit&redlink=1), khoảng 13.500 năm trước. Trên khắp địa cẩu, các xã hội thuộc kiểu săn bắn và hái lượm nhưng bằng chứng về nét nhận dạng theo vùng bắt đầu xuất hiện với rất nhiều kiểu công cụ đá được phát triển để thích hợp cho từng môi trường sống khác nhau.
### Epipalaeolithic/Thời đại đá giữa[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=8)] *Main articles:* [Epipalaeolithic](/w/index.php?title=Epipalaeolithic&action=edit&redlink=1), [Mesolithic](/w/index.php?title=Mesolithic&action=edit&redlink=1)
Khoảng thời gian giữa điểm kết thúc của kỷ băng hà cuối cùng, từ 10.000 năm đến khoảng 6.000 năm trước có đặc trưng với sự nâng lên của mực nước biển và một nhu cầu thay đổi để thích ứng với sự thay đổi của môi trường và tìm kiếm nguồn thức ăn mới. Sự phát triển của các dụng cụ
[microlith](/w/index.php?title=Microlith&action=edit&redlink=1) đã bắt đầu để thích ứng với những thay đổi đó. Chúng xuất phát từ những công cụ thời kỳ đồ đá cũ trước đó, vì vậy xuất hiện thuật ngữ Epipalaeolithic. Tuy nhiên, ở châu Âu thuật ngữ [Mesolithic](/w/index.php?title=Mesolithic&action=edit&redlink=1) (Thời đại đá giữa) lại được sử dụng, bởi vì các công cụ (và cách thức sống) được nhập cảng từ Cận Đông. Ở đó, các công cụ microlith cho phép săn bắn một cách hiệu quả hơn, trong khi những sự định cư phức tạp hơn, như [Lepenski Vir](/w/index.php?title=Lepenski_Vir&action=edit&redlink=1) đã phát triển dựa trên đánh cá. Việc thuần hóa chó thành một người bạn săn có lẽ cũng diễn ra trong giai đoạn này.
### Thời đại đá mới[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=9)]
Thời đại đá mới (
*Neolithic*) có đặc trưng bởi sự chấp nhận nông nghiệp (cũng được gọi là Cuộc cách mạng thời đại đá mới), sự phát triển của đồ gốm và nhiều nơi định cư phức tạp hơn như [Çatal Hüyük](/w/index.php?title=%C3%87atal_H%C3%BCy%C3%BCk&action=edit&redlink=1) và [Jericho](/wiki/Jericho). Những văn hóa thời đại đá mới đầu tiên bắt đầu vào khoảng năm 8.000 TCN ở [fertile crescent](/w/index.php?title=Fertile_crescent&action=edit&redlink=1). Nông nghiệp và văn hóa dẫn tới đã mở rộng tới [Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i), [lưu vực sông Ấn](/wiki/S%C3%B4ng_%E1%BA%A4n), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), và [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81).
Vì nhu cầu thu hoạch và chăm sóc cây cối, các dụng cụ đá để làm đất và các dụng cụ đá được chế tạo kỹ lưỡng khác trở nên phong phú hơn, gồm cả công cụ nghiền, cắt, thái và rìu. Những công trình to lớn lần đầu tiên được xây dựng, gồm cả các tháp để ở và những bức tường (ví dụ ở Jericho) và các địa điểm nghi lễ (ví dụ như bức tường đá
[Stonehenge](/wiki/Stonehenge)). Những điều này cho thấy đã có những nguồn lực và sự cộng tác đầy đủ cho phép các nhóm người cùng thực hiện các dự án đó. Sự mở rộng thêm về sự phát triển của tầng lớp trên và hệ thống cấp bậc vẫn còn đang được bàn cãi. Bằng chứng sớm nhất về thương mại đã xuất hiện ở thời kỳ đồ đá mới với việc những người mới định cư nhập khẩu những hàng hóa từ bên ngoài với khoảng cách hàng trăm dặm.
## Vật liệu văn hóa thời đồ đá[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=10)]
### Thức ăn và đồ uống[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=11)]
Các nguồn thức ăn của những người săn bắn hái lượm thời kỳ đồ đá gồm cả động vật và thực vật sống trong môi trường nơi họ sống. Những người dân cư này thích ăn thịt nội tạng thú, gồm cả gan, thận và óc. Họ ăn ít đồ có nguồn gốc từ sữa hay thức ăn thực vật có nhiều
[carbohydrate](/wiki/Cacbohydrat)- như các loại rau hay ngũ cốc.
Nghiên cứu hiện nay cho thấy rằng hai phần ba năng lượng cần thiết của họ có nguồn gốc động vật. Hàm lượng chất béo trong chế độ ăn được cho là tương tự như hiện nay, nhưng tỷ lệ các kiểu chất béo tiêu thụ thì lại khác biệt: tỷ lệ
[Omega-6](/w/index.php?title=Omega-6&action=edit&redlink=1) với [Omega-3](/w/index.php?title=Omega-3&action=edit&redlink=1) là khoảng 3: 1 so với 12:1 hiện nay.
Gần cuối thời kỳ băng hà cuối cùng, 15.000 đến 9.000 năm trước, một sự tuyệt chủng trên diện rộng các loài thú có vú diễn ra ở châu Á, châu Âu, Bắc Mỹ và Australia. Đây là
[sự kiện tuyệt chủng Holocene](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_tuy%E1%BB%87t_ch%E1%BB%A7ng_Holocene&action=edit&redlink=1) đầu tiên. Thậm chí có thể điều này đã buộc loài người ở thời kỳ đó phải thay đổi thói quen ăn uống và cùng với sự xuất hiện của việc trồng cấy nông nghiệp, các loại thức ăn nguồn gốc thực vật cũng đã trở thành một phần thường thấy của chế độ ăn.
Một báo cáo ở Tạp chí National Geographic đã chỉ ra rằng "loại đồ uống
[có vị rượu](/w/index.php?title=C%C3%B3_v%E1%BB%8B_r%C6%B0%E1%BB%A3u&action=edit&redlink=1) đầu tiên có thể đã xuất hiện khi người dân thời kỳ đồ đá mới uống thứ nước quả nho dại được [làm lên men](/w/index.php?title=L%C3%A0m_l%C3%AAn_men&action=edit&redlink=1) bên trong các túi bằng da thú hay trong các thùng gỗ thô." [[1]](//vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1#endnote_wine)
### Chỗ ở và Môi trường sống[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=12)]
Khoảng 2 triệu năm trước,
*Homo habilis* được cho là đã xây dựng kết cấu đầu tiên do con người xây dựng lên ở Đông Phi, nó chỉ bao gồm những sự sắp đặt đơn giản các hòn đá lại với nhau để giữ các cành cây ở vị trí. Một sự sắp đặt đá thành hình tròn cũng được cho là đã xảy ra khoảng 500.000 năm trước được khám phá ở [Terra Amata](/w/index.php?title=Terra_Amata&action=edit&redlink=1), gần [Nice](/wiki/Nice) ( [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p)). Nhiều địa điểm cư trú của loài người thời đồ đá cũng đã được phát hiện ở nhiều nơi trên Trái Đất, gồm:
- Một kết cấu kiểu lều bên trong một cái hang gần
[Grotte du Lazaret](/w/index.php?title=Grotte_du_Lazaret&action=edit&redlink=1), Nice, Pháp.
- Một kết cấu có mái được chống đỡ bằng cây gỗ, được phát hiện ở
[Dolni Vestonice](/w/index.php?title=Dolni_Vestonice&action=edit&redlink=1), [Czech và Slovakia](/w/index.php?title=Czech_v%C3%A0_Slovakia&action=edit&redlink=1), có niên đại khoảng 23.000TCN. Các bức tường được làm bằng các khối đất sét nện và đá.
- Nhiều túp lều được làm bằng xương voi
[mammoth](/wiki/Voi_ma_m%C3%BAt)được tìm thấy ở Đông Âu và Siberia. Những người đã dựng những cái lều này là những thợ săn voi mammouth chuyên nghiệp. Nhiều cái tương tự đã được tìm thấy ở dọc vùng thung lũng sông [Dniepr](/wiki/S%C3%B4ng_Dnepr)ở [Ukraina](/wiki/Ukraina), gần [Chernihiv](/wiki/Chernihiv), ở [Moravia](/wiki/Morava)(tại [Cộng hòa Czech](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c)) và ở phía nam [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan).
- Một cái lều bằng da thú niên đại khoảng 15.000 đến 10.000TCN (ở
[Magdalenian](/w/index.php?title=Magdalenian&action=edit&redlink=1)) đã được tìm thấy tại [Cao nguyên Parain](/w/index.php?title=Cao_nguy%C3%AAn_Parain&action=edit&redlink=1), Pháp.
- Các
[lăng mộ cự thạch](/w/index.php?title=L%C4%83ng_m%E1%BB%99_c%E1%BB%B1_th%E1%BA%A1ch&action=edit&redlink=1), nhiều phòng và các [mộ đá](/wiki/M%E1%BB%99_%C4%91%C3%A1)một phòng có chôn nhiều thanh đá lớn chồng lên nhau giống như những phiến đá lớn. Chúng được tìm thấy trên khắp châu Âu, và được xây dựng vào thời đồ đá mới. Nhiều mộ có các dụng cụ bằng đồng và bằng đá cũng đã được tìm thấy, minh họa các vấn đề cố gắng xác định các giai đoạn dựa trên kỹ thuật.
### Nghệ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=13)] [Nghệ thuật tiền sử](/w/index.php?title=Ngh%E1%BB%87_thu%E1%BA%ADt_ti%E1%BB%81n_s%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) chỉ có thể được truy nguyên dựa vào những đồ vật còn sót lại. [Âm nhạc tiền sử](/w/index.php?title=%C3%82m_nh%E1%BA%A1c_ti%E1%BB%81n_s%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) được suy luận ra từ những nhạc cụ được tìm thấy, trong khi [nghệ thuật trên vách](/w/index.php?title=Ngh%E1%BB%87_thu%E1%BA%ADt_tr%C3%AAn_v%C3%A1ch&action=edit&redlink=1) có thể được tìm thấy trên bất kỳ loại đá nào. Chúng được gọi là hình khắc trên đá ( *petroglyph*) và tranh vẽ trên đá. Nghệ thuật có thể hoặc không có chức năng [tôn giáo](/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o).
#### Hình khắc trên đá[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=14)]
Hình khắc trên đá đã xuất hiện trong thời đại đồ đá mới. Một Hình khắc trên đá là một hình ảnh trừu tượng hay biểu tượng được ghi lại trên đá, thường là bởi những người tiền sử, bằng cách
*đục*, khoét hay những cách khác lên trên những bề mặt đá tự nhiên. Chúng là kiểu thông thường nhất hay là những biều tượng trước khi có chữ viết được sử dụng để thông tin. Hình khắc trên đá đã được phát hiện ở nhiều nơi trên Trái Đất, gồm cả [châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81) ( [Bhimbetka, Ấn Độ](/w/index.php?title=Bhimbetka,_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1)), [Bắc Mỹ](/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9) ( [Thung lũng chết ở công viên quốc gia](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_ch%E1%BA%BFt_%E1%BB%9F_c%C3%B4ng_vi%C3%AAn_qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1)), [Bắc Mỹ](/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9) ( [Cumbe Mayo](/w/index.php?title=Cumbe_Mayo&action=edit&redlink=1), [Peru](/wiki/Peru)), và châu Âu ( [Finnmark, Na Uy](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_b%E1%BB%A9c_tranh_kh%E1%BA%AFc_%C4%91%C3%A1&action=edit&redlink=1)).
#### Những bức tranh đá[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=15)]
Những bức tranh đá được "vẽ" trên đá và được miêu tả theo kiểu tự nhiên hơn là thuật khắc đá. Ở thời đồ đá cũ, sự hiện diện của con người trong những bức tranh đá rất hiếm hoi. Đa phần chúng thể hiện các con vật: không chỉ những loài vật được sử dụng làm thức ăn mà cả những con vật thể hiện sức mạnh như
[tê giác](/wiki/T%C3%AA_gi%C3%A1c) hay to lớn [các loài mèo](/w/index.php?title=C%C3%A1c_lo%C3%A0i_m%C3%A8o&action=edit&redlink=1) (như ở [Hang Chauvet](/wiki/Hang_Chauvet)). Các dấu hiệu như các chấm thỉnh thoảng cũng được vẽ. Hiếm có sự hiện diện của con người như các dấu in tay và những hình nửa người nửa thú. Hang Chauvet ở [département](/w/index.php?title=D%C3%A9partement_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) [Ardèche](/wiki/Ard%C3%A8che), ở Pháp, hiện lưu giữ những hình vẽ trong hang quan trọng nhất của thời đồ đá cũ, được vẽ vào khoảng 31.000 năm TCN. Các bức tranh trong hang [Altamira](/wiki/Altamira) ở [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) được vẽ vào khoảng 14.000 đến 12.000 năm TCN và có những con bò rừng bison. Gian phòng của những con bò ở [Lascaux](/wiki/Lascaux), [Dordogne](/wiki/Dordogne), Pháp là một trong những hang có tranh đá từ khoảng 15.000 đến 10.000 TCN.
Ý nghĩa của những bức tranh này hiện vẫn chưa được biết. Các hang đó đều không nằm trong khu vực có người ở, vì thế có thể chúng đã từng được dùng cho những lý do lễ nghi. Các con vật được vẽ thêm các dấu hiệu có thể là ma thuật. Những biểu tượng hình mũi tên đôi khi được coi như là được sử dụng để làm
[lịch](/wiki/L%E1%BB%8Bch) hay [almanac](/wiki/Almanac). Nhưng bằng chứng của nó thì vẫn chưa được quyết định. Công việc quan trọng nhất của thời đại đồ đá giữa là những chiến binh đang diễu hành, một bức tranh tường tại Cingle de la Mola, [2] [Castellón](/w/index.php?title=Castell%C3%B3n&action=edit&redlink=1)ở Tây Ban Nhan niên đại vào khoảng 7.000–4.000 TCN. Kỹ thuật được sử dụng có thể là phun hay thổi các chất màu lên đá. Các bức tranh khá theo chủ nghĩa tự nhiên, mặc dù có được cách điệu hoá. Các hình ảnh không theo kiểu không gian ba chiều, thậm chí chúng còn chồng lên nhau. [[3]](//vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1#endnote_paintings)
## Lễ nghi và Đức tin thời đồ đá[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=16)]
Những nghiên cứu hiện đại và sự phân tích kỹ lưỡng những đồ vật tìm thấy từ thời kỳ đồ đá chỉ ra một số lễ nghi và đức tin của con người ở thời tiền sử đó. Hiện nay mọi người tin rằng các hoạt động của con người thời tiền sử vượt xa khỏi những yêu cầu trước mắt về tìm kiếm thức ăn, đồ mặc, và nơi ở. Các nghi thức đặc biệt liên quan tới cái chết và sự chôn cất đã được tiến hành, mặc dù chắc chắn là khác biệt về cách thức và sự tiến hành ở từng nền văn hoá. Một số địa điểm thời kỳ đồ đá ở những vùng khác nhau trên thế giới cho thấy những dấu vết của sự
[nhảy múa](/wiki/M%C3%BAa), nhảy múa theo hàng và những nghi thức đầu tiên. [[4]](//vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1#endnote_rites)
## Những dấu vết cuộc sống thời đồ đá hiện nay[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=17)]
Các nhà nhân chủng học đã sử dụng nhiều bộ lạc để nghiên cứu và làm sáng tỏ cuộc sống ở thời kỳ đồ đá từng như thế nào. Những bộ lạc đó có thể thấy ở
[Papua New Guinea](/wiki/Papua_New_Guinea), [Các đảo Andaman và Nicobar](/w/index.php?title=C%C3%A1c_%C4%91%E1%BA%A3o_Andaman_v%C3%A0_Nicobar&action=edit&redlink=1) ( [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)), [Châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi) và [Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9).
## Thời đồ đá trong văn hóa đại chúng[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=18)]
Là một thuật ngữ kiểu
[tiếng lóng](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_l%C3%B3ng), " *Thời kỳ đồ đá*" có thể được sử dụng để miêu tả một nền văn minh hiện đại hay một nhóm người sống trong các điều kiện nguyên thuỷ, thậm chí sự sử dụng của nó thường là không chính xác. Câu " *ném bom đưa chúng trở về thời kỳ đồ đá*" ngụ ý một cuộc tấn công dữ dội phá hủy toàn bộ cơ sở hạ tầng tại mục tiêu, buộc những người sống sót phải quay về sử dụng kỹ thuật nguyên thủy để tồn tại.
Hình ảnh
[người ở hang](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BB%9F_hang&action=edit&redlink=1) thường đi chung với thời kỳ đồ đá. Ví dụ một serie [phim tài liệu](/wiki/Phim_t%C3%A0i_li%E1%BB%87u) về tiến trình phát triển của con người ở thời kỳ đồ đá đã được đặt tên là *, mặc dù chỉ chương trình cuối cùng là có hình ảnh con người sống trong hang. Trong khi ý tưởng rằng loài người và Cùng đi với người ở hang* [khủng long](/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_long)từng cùng tồn tại thỉnh thoảng cũng được sử dụng trong phim hoạt hình, phim và các trò chơi máy tính, như *và* [The Flintstones](/w/index.php?title=The_Flintstones&action=edit&redlink=1) *, khái niệm về những động vật linh trưởng và khủng long từng tồn tại với nhau chỉ đơn giản là một điều tưởng tượng và chỉ được xem xét nghiêm túc bởi* [One Million Years B.C.](/w/index.php?title=One_Million_Years_B.C.&action=edit&redlink=1) [Trái Đất trẻ thuyết sáng tạo thế giới](/w/index.php?title=Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t_tr%E1%BA%BB_thuy%E1%BA%BFt_s%C3%A1ng_t%E1%BA%A1o_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1).
Một số miêu tả thời kỳ đồ đá gồm cả cuốn sách bán rất chạy là cuốn
* một serie sách viết bởi Những đứa trẻ của Trái Đất* [Jean M. Auel](/w/index.php?title=Jean_M._Auel&action=edit&redlink=1), được đặt ở thời đồ đá cũ và dựa rất ít vào những khám phá khảo cổ học và nhân chủng học. Bộ phim *năm 1981 của* [Tìm kiếm lửa](/w/index.php?title=T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm_l%E1%BB%ADa&action=edit&redlink=1) [Jean-Jacques Annaud](/wiki/Jean-Jacques_Annaud)kể câu chuyện về một nhóm người tìm kiếm ngọn lửa đã mất của họ.
## Ghi chú[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=19)] **"** [^](#ref_Diet) [Diet and Eating Habits in the Stone-Age](http://www.annecollins.com/stone-age-diet.htm)," annecollins.com (accessed ngày 11 tháng 6 năm 2005). **William Cocke, "** [^](#ref_wine) [First Wine? Archaeologist Traces Drink to Stone Age](http://news.nationalgeographic.com/news/2004/07/0721_040721_ancientwine.html)," *National Geographic News*, ngày 21 tháng 7 năm 2004 (accessed ngày 11 tháng 6 năm 2005). **M. Hoover, "** [^](#ref_Art) [Art of the Paleolithic and Neolithic Eras](http://www.accd.edu/sac/vat/arthistory/arts1303/PALNEO.htm)," from *Art History Survey 1*, San Antonio College (July 2001; accessed ngày 11 tháng 6 năm 2005). **"** [^](#ref_paintings) [Paleolithic, Mesolithic and Neolithic Art](http://www.owlnet.rice.edu/~hart205/Lectures/lecture2.htm)" (lecture 2, Rice University, Houston, TX, ngày 2 tháng 9 năm 1998; accessed ngày 11 tháng 6 năm 2005). **Christopher L. C. E. Witcombe, "** [^](#ref_Venus) [Women in the Stone Age](http://witcombe.sbc.edu/willendorf/willendorfwomen.html)," in the essay "The Venus of Willendorf" (accessed ngày 11 tháng 6 năm 2005). **See note 4 above.** [^](#ref_paintings_1) [^](#ref_rites) [Burial and mysticism in prehistory](http://museums.ncl.ac.uk/flint/archrit.html)(accessed ngày 11 tháng 6 năm 2005).
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=20)]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=21)] [Tiến trình phát triển của loài người](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFn_tr%C3%ACnh_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_c%E1%BB%A7a_lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1) [Cự thạch](/wiki/C%E1%BB%B1_th%E1%BA%A1ch) [Lithic reduction](/w/index.php?title=Lithic_reduction&action=edit&redlink=1) [Âm nhạc tiền sử](/w/index.php?title=%C3%82m_nh%E1%BA%A1c_ti%E1%BB%81n_s%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) [Chiến tranh thời tiền sử](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BB%9Di_ti%E1%BB%81n_s%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=22)]
- Barham, Lawrence; Mitchell, Peter (2008).
*The First Africans: African Archaeology from the Earliest Toolmakers to Most Recent Foragers*. Cambridge World Archaeology. Oxford: Oxford University Press.
- Belmaker, Miriam (tháng 3 năm 2006).
[(PDF). Paleoanthropology Society.](http://www.paleoanthro.org/dissertations/Miriam%20Belmaker.pdf) *Community Structure through Time: 'Ubeidiya, a Lower Pleistocene Site as a Case Study (Thesis)*
- Clark, J. Desmond (1970).
*The Prehistory of Africa*. Ancient People and Places, Volume 72. New York; Washington: Praeger Publishers.
- Deacon, Hilary John; Deacon, Janette (1999).
*Human beginnings in South Africa: uncovering the secrets of the Stone Age*. Walnut Creek, Calif. [u.a.]: Altamira Press.
- Rogers, Michael J.; Semaw, Sileshi (2009). “From Nothing to Something: The Appearance and Context of the Earliest Archaeological Record”. Trong Camps i Calbet, Marta; Chauhan, Parth R.
*Sourcebook of paleolithic transitions: methods, theories, and interpretations*. New York: Springer.
- Schick, Kathy D.; Nicholas Toth (1993).
*Making Silent Stones Speak: Human Evolution and the Dawn of Technology*. New York: Simon & Schuster. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-671-69371-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-671-69371-9).
- Shea, John J. (2010). “Stone Age Visiting Cards Revisited: a Strategic Perspective on the Lithic Technology of Early Hominin Dispersal”. Trong Fleagle, John G.; Shea, John J.; Grine, Frederick E.; Boden, Andrea L.; Leakey, Richard E,.
*Out of Africa I: the First Hominin Colonization of Eurasia*. Dordrecht; Heidelberg; London; New York: Springer. tr. 47–64.
## Đọc thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=23)]
- Scarre, Christopher (ed.) (1988).
*Past Worlds: The Times Atlas of Archaeology*. London: Times Books. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-7230-0306-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-7230-0306-8).
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&veaction=edit&vesection=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1&action=edit§ion=24)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
| | Thời đại đồ đá |

X-Cache-Status: hit

X-Cache: cp1065 hit/2, cp1055 miss


markdown:
# кибернетика
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Nga[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-rus-&action=edit§ion=T-1)]
### Chuyển tự[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-translit-&action=edit§ion=T-1)]
Xem
[Wiktionary:Phiên âm của tiếng Nga](/wiki/Wiktionary:Phi%C3%AAn_%C3%A2m_c%E1%BB%A7a_ti%E1%BA%BFng_Nga). [Chữ Latinh](/wiki/ch%E1%BB%AF_Latinh):
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **киберн етика** gc
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wiktionary.org

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache: cp1065 miss, cp1054 miss


markdown:
## Richards, Alfred Bate, 1820-1876
## Richards, Alfred B. 1820-1876
## Alfred Bate Richards
## Richards, Alfred B. (Alfred Bate), 1820-1876
# VIAF ID: 28430522 (Personal)
# Permalink: http://viaf.org/viaf/28430522
# ISNI:
[0000
0000
8342
5362](http://isni.org/isni/0000000083425362)
###
Preferred Forms
-
[‡a Alfred Bate Richards](/processed/WKP%7CQ4722303)
-
[‡a Richards, Alfred B. ‡d 1820-1876](/processed/ISNI%7C0000000083425362)
-
[‡a Richards, Alfred B. ‡q (Alfred Bate), ‡d 1820-1876](/processed/LAC%7C0041D7080)
-
[‡a Richards, Alfred Bate, ‡d 1820-1876](/processed/N6I%7Cvtls000088952)
-
[‡a Richards, Alfred Bate, ‡d 1820-1876](/processed/LC%7Cn 82207971)
-
[‡a Richards, Alfred Bate, ‡d 1820-1876](/processed/BAV%7CADV11135637)
-
[‡a Richards, Alfred Bate, ‡d 1820-1876](/processed/NKC%7Cola2002159466)
###
4xx's: Alternate Name Forms (15)
- 400 0 _
‡a
Alfred Bate Richards
‡c
British newspaper editor
- 400 1 _
‡a
Author of Griselda, Runnymede Oliver Cromwell, &c
‡d
1820-1876
- 400 0 _
‡a
Author of Griselda, Runnymede, Oliver Cromwell, &c.,
‡d
1820-1876
- 400 0 _
‡a
Graduate
- 400 1 _
‡a
Griselda, Runnymede Oliver Cromwell, &c., Author of
‡d
1820-1876
- 400 1 _
‡a
Griselda, Runnymede, Oliver Cromwell, &c., Author of,
‡d
1820-1876
- 400 1 _
‡a
Richards, A. B.
‡q
(Alfred Bate),
‡d
1820-1876
- 400 1 _
‡a
Richards, A. B.
‡d
1820-1876
- 400 1 _
‡a
Richards, Alfred B.
‡q
(Alfred Bate),
‡d
1820-1876
- 400 1 _
‡a
Richards, Alfred B.
‡d
1820-1876
- 400 1 _
‡a
Richards, Alfred Bates,
‡d
1820-1876
- 400 1 _
‡a
Richards, Alfred Bates
‡d
1820-1876
- 400 1 _
‡a
Richards,
‡c
Major
‡q
(Alfred Bate),
‡d
1820-1876
- 400 0 _
‡a
Richards
‡d
1820-1876
‡c
Major
- 400 0 _
‡a
Альфред Бейт Ричардс
###
Works
|Title||Sources|
|Britain redeemed and Canada preserved||
|![]()
|Cobden & his pamphlet ... 1853.||
|![]()
![]()
|Croesus, King of Lydia, 1861:||
|![]()
![]()
|Cromwell, 1847:||
|![]()
![]()
|Isolda, or, Good King Stephen, 1848:||
|![]()
![]()
|Ministrelsy of war : with selections from miscellaneous and dramatic poems.||
|![]()
|Poems, essays and opinions; being selections from writings in the "Mirror of the time", from August 7th, 1850, to ...||
|![]()
|The prisoner of Toulon, 1868:||
|![]()
![]()
|A sketch of the career of Richard F. Burton, 1886:||
|![]()
![]()
![]()

WARC-Truncated: length

Access-Control-Allow-Methods: GET

Content-Type: text/html


markdown:
-
Chào bạn,
Để tham gia thảo luận với các thành viên diễn đàn LÀM CHA MẸ thì bạn hãy đăng nhập hoặc click vào nút "
[Đăng ký](https://www.lamchame.com/forum/login/)" để tạo tài khoản và tham gia giao lưu với các thành viên diễn đàn LÀM CHA MẸ.
Bạn cũng có thể bấm vào nút với biểu tượng Facebook (
[Đăng nhập với Facebook](https://www.lamchame.com/forum/register/facebook?reg=1)) để đăng ký tài khoản và đăng nhập nhanh với tài khoản Facebook của bạn. Hoặc tham khảo [Hướng dẫn dành cho người mới](https://www.lamchame.com/forum/threads/chao-mung-ban-den-voi-dien-dan-lam-cha-me-xin-danh-vai-phut-de-tim-hieu-quy-dinh.17378/), [Hướng dẫn tìm kiếm thông tin](https://www.lamchame.com/forum/threads/huong-dan-ban-lam-the-nao-de-tim-nhanh-tren-dien-dan-lam-cha-me.17902/), [Quy định chung](https://www.lamchame.com/forum/threads/cac-quy-dinh-va-huong-dan-su-dung-dien-dan.1/). [Dismiss Notice](account/dismiss-notice?notice_id=2)
-
Mời các bạn follow
[Lamchame.com trên twitter](https://twitter.com/lamchame)và [Lamchame.com trên Facebook](https://www.facebook.com/lamchamecom)hoặc tham gia [nhóm chính thức trên Facebook](https://www.facebook.com/groups/lamchame.org). [Dismiss Notice](account/dismiss-notice?notice_id=12) [Dismiss Notice](account/dismiss-notice?notice_id=27)
Mời các mẹ đăng ký cho gia đình cùng tham gia buổi
[tiệc trung thu với các thành viên diễn đàn LÀM CHA MẸ](https://www.lamchame.com/forum/threads/trung-thu-gan-ket-lan-toa-cong-dong-lcm-2016.1978230/)
# Cần giúp: Gửi tiết kiệm ở ngân hàng nào thì tốt?
Thảo luận trong '
[Tài chính gia đình](forums/tai-chinh-gia-dinh.125/)' bởi [tammao86](members/tammao86.165198/), [14/9/2011](threads/gui-tiet-kiem-o-ngan-hang-nao-thi-tot.374207/).
Tags:
Trang 1 của 2 trang

Cache-control: private, max-age=0

Set-Cookie: xf_session=404f599cf03735cde93ede2041326bb0; path=/; secure; HttpOnly

Server: nginx

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Vary: Accept-Encoding