text:
Bất bạo động
Bất bạo động là một triết lý hoặc chiến lược nhằm biến đổi xã hội mà không dùng đến bạo lực. Do đó, đấu tranh bất bạo động là chấp nhận một cách thụ động sự đàn áp của phía đối lập kể cả bằng vũ trang. Người tham gia đấu tranh bất bạo động có thể dùng nhiều phương pháp khác nhau để thay đổi xã hội bao gồm nhiều dạng tuyên truyền, giáo dục, thuyết phục, bất phục tùng, hành động bất bạo động trực tiếp và phát biểu trên thông tin đại chúng.
Trong lịch sử hiện đại, đấu tranh bất bạo động đã trở thành một công cụ mạnh mẽ cho sự phản đối. Mahatma Gandhi đã lãnh đạo cuộc đấu tranh bất bạo động kéo dài hàng thập kỷ để chống lại sự đô hộ của Anh ở Ấn Độ và cuối cùng giúp nước này giành độc lập vào năm 1947. Khoảng 10 năm sau, Martin Luther King áp dụng thành công phương pháp bất bạo động của Gandhi trong cuộc đấu tranh giành quyền bình đẳng cho người Mỹ da đen. Vào thập niên 1960, César Chávez, tổ chức một chiến dịch bất bạo động để phản đối chế độ đối với nông dân ở California. Chávez giải thích rằng "Bất bạo động không phải là không hành động. Nó không phải là sự hèn nhát hoặc yếu đuối. Nó là một việc khó khăn và đòi hỏi sự kiên nhẫn để giành chiến thắng." Một phong trào bất bạo động gần đây là cuộc Cách mạng Nhung, một cuộc cách mạng bất bạo động đã lật đổ chính quyền cộng sản ở Tiệp Khắc vào năm 1989.[1] Nó được coi là một trong những phong trào quan trọng nhất vào năm 1989.
Đây cũng là phương pháp đấu tranh của nhiều nhà bất đồng chính kiến tại Việt Nam hiện nay.
Cụm từ bất bạo động thường liên quan tới cụm từ chủ nghĩa hòa bình thậm chí đôi khi được dùng như nhau tuy nhiên hai khái niệm này về cơ bản là khác nhau. Chủ nghĩa hòa bình chỉ khía cạnh đạo đức hoặc tinh thần của một cá nhân ủng hộ không sử dụng bạo lực nhưng không chỉ sự mong muốn thay đổi xã hội. Trong khi đó, bất bạo động bao hàm mục đích thay đổi xã hội hoặc nền chính trị.
Mục lục
Phân loại[sửa | sửa mã nguồn]
Người chủ trương bất bạo động cho rằng sự đồng thuận và hợp tác là nguồn gốc của quyền lực chính trị: tất cả chế độ chính trị đều phụ thuộc vào sự ủng hộ của người dân.[2] Trên phương diện quốc gia, chiến lược bất bạo động làm suy giảm quyền lực của nhà cầm quyền bằng cách làm cho người dân giảm sút sự đồng thuận và hợp tác. Các dạng bất bạo động dựa trên niềm tin trong tôn giáo hoặc đạo đức và những phân tích chính trị. Bất bạo động dựa trên tôn giáo hoặc đạo đức đôi khi gọi là bất bạo động cơ bản, triết học hoặc đạo đức trong khi đó bất bạo động dựa trên phân tích chính trị thường được gọi là bất bạo động chiến thuật, chiến lược hoặc thực tiễn. Thông thường ở nhiều phong trào và trong tư tưởng cá nhân, có cả hai dạng này.[3]
Bất bạo động triết học[sửa | sửa mã nguồn]
Thương yêu kẻ thù là một triết lý cơ bản trong bất bạo động triết học. Mục đích của loại bất bạo động này không phải để đánh thắng kẻ thù mà chiến thắng bằng cách tạo ra sự yêu thương và thấu hiểu cho tất cả. Nguyên tắc này cũng tương đồng trong bất bạo động tôn giáo hay bất bạo động tinh thần và là giáo lý chính yếu trong các tôn giáo khởi nguồn từ Abraham (Hồi giáo, Do Thái giáo và Cơ Đốc giáo) cũng như các tôn giáo Dharm (Ấn Độ giáo, Phật giáo, Kỳ Na giáo và Tích Khắc giáo) và các đa thần giáo khác. Các phong trào, nhà lãnh đạo hoặc người ủng hộ bất bạo động từng sử dụng nhiều triết lý căn bản trong tôn giáo cho cuộc đấu tranh của họ. Chẳng hạn như triết lý bất bạo động có trong bài giảng trên núi của chúa Giê-su rằng "nên thương yêu kẻ thù", triết lý vô vi trong Đạo giáo, triết lý trong võ thuật Aikido, triết lý từ bi trong Phật giáo và nguyên tắc bất hại đối sinh vật trong Phật giáo, Kỳ Na giáo và vài giáo phái Ấn Độ giáo. Ngoài ra, tư tưởng tha thứ và không bạo lực còn có trong kinh Cô-ran.
Tôn trọng và thương yêu kẻ thù còn có thể làm cho người thực hiện thay đổi hành vi hoặc tư tưởng của họ. Martin Luther King cho rằng "Bất bạo động không chỉ tránh tư tưởng bạo lực bên ngoài (cơ thể) mà còn tránh bạo lực bên trong (tinh thần) nữa. Bạn không những quyết định không bắn một người mà còn quyết định không căm ghét người đó nữa."
Bất bạo động thực tiễn[sửa | sửa mã nguồn]
Bất bạo động thực tiễn tạo nên một phong trào chính trị hay phong trào xã hội có thể tác động làm thay đổi xã hội mà không cần phải chiến thắng những người muốn duy trì tình trạng hiện tại.[4] Trong các xã hội dân chủ hiện đại, các nhóm chính trị sử dụng bất bạo động một cách rộng rãi mà không phải nhờ tới một lực lượng chính trị chính thống chẳng hạn như trong các phong trào đấu tranh cho người lao động, hòa bình, môi trường và quyền phụ nữ. Bất bạo động cũng đóng một vai trò trong việc làm suy giảm quyền lực của chính quyền muốn đàn áp các phong trào ở các nước đang phát triển và các nước Đông Âu trước đây. Susan Ives nhấn mạnh: "Vào năm 1989, 13 quốc gia với tổng dân số 1.695.000.000 người đã trải qua các cuộc cách mạng bất bạo động. Điều này đã vượt ra khỏi sự dự đoán của bất cứ ai một cách không ngờ. Nếu kể thêm các quốc gia có phong trào bất bạo động trong thế kỷ này (như Philippines, Nam Phi, Ấn Độ...), con số lên đến 3.337.400.000 chiếm 65% dân số thế giới. Đây là bằng chứng mạnh mẽ cho những ai cho rằng bất bạo động không có tác dụng thực sự."[5]
Đấu tranh bất bạo động được coi là chính trị quần chúng vì chúng từng được đông đảo quần chúng áp dụng trên khắp thế giới. Những cuộc đấu tranh gắn liền với tư tưởng bất bạo động là chiến dịch bất hợp tác do Mohandas Karamchand Gandhi lãnh để giành độc lập cho Ấn Độ và cuộc đấu tranh giành quyền bình đẳng cho người Mỹ da đen do Martin Luther King lãnh đạo và cuộc cách mạng Quyền lực Nhân dân ở Philippines.
Phương pháp[sửa | sửa mã nguồn]
Hành động bất bạo động thường thuộc ba loại sau: lên tiếng và thuyết phục, bất hợp tác và can thiệp.[6]
Lên tiếng và thuyết phục[sửa | sửa mã nguồn]
Lên tiếng và thuyết phục được thực hiện bởi một nhóm người nhằm thể hiện sự ủng hộ hay phản đối một điều gì đó. Mục đích của việc này nhằm làm cho dư luận chú ý đến một vấn đề, thuyết phục hoặc tác động đến một nhóm người nào đó hoặc tạo điều kiện cho hành động bất bạo động trong tương lai. Họ gửi thông điệp đến dư luận, phe đối lập hoặc những người bị ảnh hưởng bởi vấn đề đó. Lên tiếng và thuyết phục bao gồm đọc diễn văn, nói chuyện trước công chúng, thỉnh cầu, tạo hình ảnh, sáng tác các tác phẩm nghệ thuật, diễu hành và các cuộc tập hợp công cộng khác.[7]
Bất hợp tác[sửa | sửa mã nguồn]
Bất hợp tác là sự không hợp tác một cách có chủ đích. Mục đích của việc này là gây trở ngại hoặc tạm dừng một ngành kinh doanh, một hệ thống chính trị hoặc một quá trình kinh tế. Phương pháp bất hợp tác bao gồm đình công, tẩy chay, bất phục tùng, không nộp thuế hoặc các hành động bất phục tùng khác.[7]
Can thiệp[sửa | sửa mã nguồn]
Bất bạo động can thiệp là một phương pháp bất bạo động trực tiếp so với lên tiếng và bất hợp tác. Bất bạo động can thiệp có thể là phòng ngự như duy trì một tổ chức hoặc tấn công như xâm nhập vào khu vực của phe đối lập. Can thiệp tạo ra tác động trực tiếp và hiệu quả hơn hai phương pháp trên nhưng khó khăn hơn và đòi hỏi sự nỗ lực của người tham gia. Phương pháp can thiệp bao gồm biểu tình ngồi, chặn đường, tuyệt thực, diễu hành bằng phương tiện giao thông và chia sẻ quyền lực.[7]
Chiến thuật phải được cân nhắc, có xem xét đến tình hình chính trị và đặc điểm văn hóa cũng như phải theo một chiến lược hoặc kế hoạch nhất định. Gene Sharp, một nhà nghiên cứu chính trị và nhà đấu tranh bất bạo động, đã viết phương pháp đấu tranh bất bạo động, trong đó bao gồm một danh sách có 198 phương pháp đấu tranh.[8]
Một phương pháp hiệu quả khác là làm cho dư luận đánh giá hành động của những người đàn áp khi những người này dùng bạo lực đàn áp một phong trào không bạo lực. Nếu như cảnh sát hoặc quân đội dùng bạo lực để dập tắt phong trào thì quyền lực đã chuyển từ tay những người đàn áp vào tay những người đấu tranh. Nếu những người đấu tranh vẫn giữ được trạng thái đó, quân sự và cảnh sát phải chấp nhận sự thật là họ không còn quyền lực đối với những người đấu tranh. Thông thường, sự sẵn sàng chịu đựng đàn áp sẽ tác động mạnh mẽ lên tinh thần và tình cảm của người đàn áp và làm cho họ không thể thực hiện hành vi bạo lực đó nữa.[9][10]
Có nhiều nhà lãnh đạo và nhà tư tưởng có xem xét những khía cạnh tinh thần và thực tiễn của bất bạo động như: Lev Nikolayevich Tolstoy, Lech Wałęsa, Petra Kelly, Thích Nhất Hạnh, Dorothy Day, Ammon Hennacy, Albert Einstein, John Howard Yoder, Stanley Hauerwas, David McReynolds, Johan Galtung, Martin Luther King, Mohandas Karamchand Gandhi, Daniel Berrigan, Khan Abdul Ghaffar Khan, Mario Rodríguez Cobos và César Chávez.
“ Khả năng chịu đựng của chúng tôi sẽ làm hao mòn các ngài. ”— Martin Luther King, 1963[11]
Đấu tranh bất bạo động[sửa | sửa mã nguồn]
Đấu tranh bất bạo động hay phản kháng bất bạo động là một hình thức đấu tranh không dùng vũ khí nhưng dùng số đông quần chúng và chính nghĩa của họ làm sức mạnh để áp lực và hóa giải một thế lực mạnh hơn gấp nhiều lần.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Đấu tranh bất bạo động
- Cách mạng Nhung
- Mahatma Gandhi
- Công đoàn Đoàn kết Solidarność
- Đạt-lại Lạt-ma thứ 14
- Sự kiện Thiên An Môn
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ RP's History Online - Velvet Revolution
- ^ Sharp, Gene (1973). The Politics of Nonviolent Action. Porter Sargen. tr. 12. ISBN 9780875580685.
- ^ Two Kinds of Nonviolent Resistance ~ Civil Rights Movement Veterans
- ^ Nonviolent Resistance & Political Power ~ Civil Rights Movement Veterans (U.S.)
- ^ Ives, Susan (tháng 10 năm 2001), No Fear, Palo Alto College, truy cập ngày 17 tháng 5 năm 2009 Đã bỏ qua tham số không rõ
|day=(trợ giúp)
- ^ United Nations International Day of Non-Violence,United Nations, 2008. see International Day of Non-Violence.
- ^ a ă â Sharp, Gene (2005). Waging Nonviolent Struggle. Extending Horizon Books. tr. 50-65. ISBN 0875581625.
- ^ Sharp, Gene (1973), The Methods of Nonviolent Actioin, Peace magazine, truy cập ngày 7 tháng 11 năm 2008
- ^ Sharp, Gene (1973). The Politics of Nonviolent Action. P. Sargent Publisher. tr. 657. ISBN 9780875580685.
- ^ Sharp, Gene (2005). Waging Nonviolent Struggle. Extending Horizon Books. tr. 381. ISBN 0875581625.
- ^ Life Magazine: Remembering Martin Luther King Jr. 40 Years Later. Time Inc, 2008. Pg 65

markdown:
# Bất bạo động
**Bất bạo động** là một triết lý hoặc chiến lược nhằm biến đổi xã hội mà không dùng đến bạo lực. Do đó, đấu tranh bất bạo động là chấp nhận một cách thụ động sự đàn áp của phía đối lập kể cả bằng vũ trang. Người tham gia đấu tranh bất bạo động có thể dùng nhiều phương pháp khác nhau để thay đổi [xã hội](/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i) bao gồm nhiều dạng tuyên truyền, giáo dục, thuyết phục, [bất phục tùng](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_ph%E1%BB%A5c_t%C3%B9ng&action=edit&redlink=1), hành động bất bạo động trực tiếp và phát biểu trên thông tin đại chúng.
Trong lịch sử hiện đại, đấu tranh bất bạo động đã trở thành một công cụ mạnh mẽ cho sự phản đối.
[Mahatma Gandhi](/wiki/Mahatma_Gandhi) đã lãnh đạo cuộc đấu tranh bất bạo động kéo dài hàng thập kỷ để chống lại sự đô hộ của [Anh](/wiki/Anh) ở [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) và cuối cùng giúp nước này giành độc lập vào năm 1947. Khoảng 10 năm sau, [Martin Luther King](/wiki/Martin_Luther_King) áp dụng thành công phương pháp bất bạo động của Gandhi trong cuộc đấu tranh giành quyền bình đẳng cho [người Mỹ da đen](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_g%E1%BB%91c_Phi). Vào [thập niên 1960](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1960), [César Chávez](/w/index.php?title=C%C3%A9sar_Ch%C3%A1vez&action=edit&redlink=1), tổ chức một chiến dịch bất bạo động để phản đối chế độ đối với nông dân ở [California](/wiki/California). Chávez giải thích rằng "Bất bạo động không phải là không hành động. Nó không phải là sự hèn nhát hoặc yếu đuối. Nó là một việc khó khăn và đòi hỏi sự kiên nhẫn để giành chiến thắng." Một phong trào bất bạo động gần đây là cuộc [Cách mạng Nhung](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Nhung), một cuộc cách mạng bất bạo động đã lật đổ chính quyền [cộng sản](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n) ở [Tiệp Khắc](/wiki/Ti%E1%BB%87p_Kh%E1%BA%AFc) vào năm 1989. Nó được coi là một trong những phong trào quan trọng nhất vào năm 1989. [1]
Đây cũng là phương pháp đấu tranh của nhiều nhà
[bất đồng chính kiến](/wiki/B%E1%BA%A5t_%C4%91%E1%BB%93ng_ch%C3%ADnh_ki%E1%BA%BFn) tại Việt Nam hiện nay.
Cụm từ
*bất bạo động* thường liên quan tới cụm từ [chủ nghĩa hòa bình](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_h%C3%B2a_b%C3%ACnh) thậm chí đôi khi được dùng như nhau tuy nhiên hai khái niệm này về cơ bản là khác nhau. Chủ nghĩa hòa bình chỉ khía cạnh đạo đức hoặc tinh thần của một cá nhân ủng hộ không sử dụng bạo lực nhưng không chỉ sự mong muốn thay đổi xã hội. Trong khi đó, bất bạo động bao hàm mục đích thay đổi xã hội hoặc nền chính trị.
## Mục lục
## Phân loại[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%99ng&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%99ng&action=edit§ion=1)]
Người chủ trương bất bạo động cho rằng sự đồng thuận và hợp tác là nguồn gốc của quyền lực chính trị: tất cả chế độ chính trị đều phụ thuộc vào sự ủng hộ của người dân.
Trên phương diện quốc gia, chiến lược bất bạo động làm suy giảm quyền lực của nhà cầm quyền bằng cách làm cho người dân giảm sút sự đồng thuận và hợp tác. Các dạng bất bạo động dựa trên niềm tin trong [2] [tôn giáo](/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o)hoặc [đạo đức](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%A9c)và những phân tích chính trị. Bất bạo động dựa trên tôn giáo hoặc đạo đức đôi khi gọi là *bất bạo động cơ bản*, *triết học*hoặc *đạo đức*trong khi đó bất bạo động dựa trên phân tích chính trị thường được gọi là *bất bạo động chiến thuật*, *chiến lược*hoặc *thực tiễn*. Thông thường ở nhiều phong trào và trong tư tưởng cá nhân, có cả hai dạng này. [[3]](#cite_note-3)
### Bất bạo động triết học[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%99ng&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%99ng&action=edit§ion=2)]
Thương yêu kẻ thù là một triết lý cơ bản trong bất bạo động triết học. Mục đích của loại bất bạo động này không phải để đánh thắng kẻ thù mà chiến thắng bằng cách tạo ra sự yêu thương và thấu hiểu cho tất cả. Nguyên tắc này cũng tương đồng trong bất bạo động tôn giáo hay bất bạo động tinh thần và là giáo lý chính yếu trong
[các tôn giáo khởi nguồn từ Abraham](/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o_kh%E1%BB%9Fi_ngu%E1%BB%93n_t%E1%BB%AB_Abraham) ( [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o), [Do Thái giáo](/wiki/Do_Th%C3%A1i_gi%C3%A1o) và [Cơ Đốc giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o)) cũng như các tôn giáo Dharm ( [Ấn Độ giáo](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o), [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o), [Kỳ Na giáo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_Jaina) và [Tích Khắc giáo](/w/index.php?title=T%C3%ADch_Kh%E1%BA%AFc_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1)) và các [đa thần giáo](/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_%C4%91a_th%E1%BA%A7n) khác. Các phong trào, nhà lãnh đạo hoặc người ủng hộ bất bạo động từng sử dụng nhiều triết lý căn bản trong tôn giáo cho cuộc đấu tranh của họ. Chẳng hạn như triết lý bất bạo động có trong [bài giảng trên núi](/wiki/B%C3%A0i_gi%E1%BA%A3ng_tr%C3%AAn_n%C3%BAi) của chúa [Giê-su](/wiki/Gi%C3%AA-su) rằng "nên thương yêu kẻ thù", triết lý *vô vi* trong [Đạo giáo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o), triết lý trong võ thuật [Aikido](/wiki/Aikido), triết lý *từ bi* trong Phật giáo và nguyên tắc [bất hại](/wiki/B%E1%BA%A5t_h%E1%BA%A1i) đối sinh vật trong Phật giáo, Kỳ Na giáo và vài giáo phái Ấn Độ giáo. Ngoài ra, tư tưởng tha thứ và không bạo lực còn có trong [kinh Cô-ran](/w/index.php?title=Kinh_C%C3%B4-ran&action=edit&redlink=1).
Tôn trọng và thương yêu kẻ thù còn có thể làm cho người thực hiện thay đổi hành vi hoặc tư tưởng của họ. Martin Luther King cho rằng "Bất bạo động không chỉ tránh tư tưởng bạo lực bên ngoài (cơ thể) mà còn tránh bạo lực bên trong (tinh thần) nữa. Bạn không những quyết định không bắn một người mà còn quyết định không căm ghét người đó nữa."
### Bất bạo động thực tiễn[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%99ng&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%99ng&action=edit§ion=3)]
Bất bạo động thực tiễn tạo nên một phong trào chính trị hay phong trào xã hội có thể tác động làm thay đổi xã hội mà không cần phải chiến thắng những người muốn duy trì
[tình trạng hiện tại](/wiki/Status_quo). Trong các xã hội dân chủ hiện đại, các nhóm chính trị sử dụng bất bạo động một cách rộng rãi mà không phải nhờ tới một lực lượng chính trị chính thống chẳng hạn như trong các phong trào đấu tranh cho người lao động, hòa bình, môi trường và quyền phụ nữ. Bất bạo động cũng đóng một vai trò trong việc làm suy giảm quyền lực của chính quyền muốn đàn áp các phong trào ở các nước đang phát triển và các nước Đông Âu trước đây. [4] [Susan Ives](/w/index.php?title=Susan_Ives&action=edit&redlink=1)nhấn mạnh: "Vào năm 1989, 13 quốc gia với tổng dân số 1.695.000.000 người đã trải qua các cuộc cách mạng bất bạo động. Điều này đã vượt ra khỏi sự dự đoán của bất cứ ai một cách không ngờ. Nếu kể thêm các quốc gia có phong trào bất bạo động trong thế kỷ này (như [Philippines](/wiki/Philippines), [Nam Phi](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi), [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)...), con số lên đến 3.337.400.000 chiếm 65% dân số thế giới. Đây là bằng chứng mạnh mẽ cho những ai cho rằng bất bạo động không có tác dụng thực sự." [[5]](#cite_note-Ives2001-5)
Đấu tranh bất bạo động được coi là chính trị quần chúng vì chúng từng được đông đảo quần chúng áp dụng trên khắp thế giới. Những cuộc đấu tranh gắn liền với tư tưởng bất bạo động là chiến dịch bất hợp tác do
[Mohandas Karamchand Gandhi](/wiki/Mahatma_Gandhi) lãnh để giành độc lập cho [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) và cuộc đấu tranh giành quyền bình đẳng cho [người Mỹ da đen](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_g%E1%BB%91c_Phi) do [Martin Luther King](/wiki/Martin_Luther_King) lãnh đạo và cuộc [cách mạng Quyền lực Nhân dân](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Quy%E1%BB%81n_l%E1%BB%B1c_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n&action=edit&redlink=1) ở [Philippines](/wiki/Philippines).
## Phương pháp[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%99ng&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%99ng&action=edit§ion=4)]
Hành động bất bạo động thường thuộc ba loại sau: lên tiếng và thuyết phục, bất hợp tác và can thiệp.
[[6]](#cite_note-UN-6)
### Lên tiếng và thuyết phục[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%99ng&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%99ng&action=edit§ion=5)]
Lên tiếng và thuyết phục được thực hiện bởi một nhóm người nhằm thể hiện sự ủng hộ hay phản đối một điều gì đó. Mục đích của việc này nhằm làm cho dư luận chú ý đến một vấn đề, thuyết phục hoặc tác động đến một nhóm người nào đó hoặc tạo điều kiện cho hành động bất bạo động trong tương lai. Họ gửi thông điệp đến dư luận, phe đối lập hoặc những người bị ảnh hưởng bởi vấn đề đó. Lên tiếng và thuyết phục bao gồm đọc
[diễn văn](/w/index.php?title=Di%E1%BB%85n_v%C4%83n&action=edit&redlink=1), nói chuyện trước công chúng, thỉnh cầu, tạo hình ảnh, sáng tác các tác phẩm nghệ thuật, [diễu hành](/w/index.php?title=Di%E1%BB%85u_h%C3%A0nh&action=edit&redlink=1) và các cuộc tập hợp công cộng khác. [[7]](#cite_note-sharp2005-7)
### Bất hợp tác[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%99ng&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%99ng&action=edit§ion=6)]
Bất hợp tác là sự không hợp tác một cách có chủ đích. Mục đích của việc này là gây trở ngại hoặc tạm dừng một ngành kinh doanh, một
[hệ thống chính trị](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1) hoặc một quá trình kinh tế. Phương pháp bất hợp tác bao gồm [đình công](/wiki/%C4%90%C3%ACnh_c%C3%B4ng), [tẩy chay](/wiki/T%E1%BA%A9y_chay), [bất phục tùng](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_ph%E1%BB%A5c_t%C3%B9ng&action=edit&redlink=1), không nộp [thuế](/wiki/Thu%E1%BA%BF) hoặc các hành động bất phục tùng khác. [[7]](#cite_note-sharp2005-7)
### Can thiệp[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%99ng&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%99ng&action=edit§ion=7)]
Bất bạo động can thiệp là một phương pháp bất bạo động trực tiếp so với lên tiếng và bất hợp tác. Bất bạo động can thiệp có thể là phòng ngự như duy trì một tổ chức hoặc tấn công như xâm nhập vào khu vực của phe đối lập. Can thiệp tạo ra tác động trực tiếp và hiệu quả hơn hai phương pháp trên nhưng khó khăn hơn và đòi hỏi sự nỗ lực của người tham gia. Phương pháp can thiệp bao gồm
[biểu tình ngồi](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C3%ACnh_ng%E1%BB%93i&action=edit&redlink=1), [chặn đường](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%B7n_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1), [tuyệt thực](/wiki/Tuy%E1%BB%87t_th%E1%BB%B1c), diễu hành bằng phương tiện giao thông và [chia sẻ quyền lực](/w/index.php?title=Chia_s%E1%BA%BB_quy%E1%BB%81n_l%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1). [[7]](#cite_note-sharp2005-7)
Chiến thuật phải được cân nhắc, có xem xét đến tình hình chính trị và đặc điểm văn hóa cũng như phải theo một chiến lược hoặc kế hoạch nhất định.
[Gene Sharp](/wiki/Gene_Sharp), một nhà nghiên cứu chính trị và nhà đấu tranh bất bạo động, đã viết phương pháp đấu tranh bất bạo động, trong đó bao gồm một danh sách có 198 phương pháp đấu tranh. [[8]](#cite_note-8)
Một phương pháp hiệu quả khác là làm cho dư luận đánh giá hành động của những người đàn áp khi những người này dùng bạo lực đàn áp một phong trào không bạo lực. Nếu như
[cảnh sát](/wiki/C%E1%BA%A3nh_s%C3%A1t) hoặc [quân đội](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i) dùng bạo lực để dập tắt phong trào thì quyền lực đã chuyển từ tay những người đàn áp vào tay những người đấu tranh. Nếu những người đấu tranh vẫn giữ được trạng thái đó, quân sự và cảnh sát phải chấp nhận sự thật là họ không còn quyền lực đối với những người đấu tranh. Thông thường, sự sẵn sàng chịu đựng đàn áp sẽ tác động mạnh mẽ lên tinh thần và tình cảm của người đàn áp và làm cho họ không thể thực hiện hành vi bạo lực đó nữa. [[9]](#cite_note-9) [[10]](#cite_note-10)
Có nhiều nhà lãnh đạo và nhà tư tưởng có xem xét những khía cạnh tinh thần và thực tiễn của bất bạo động như:
[Lev Nikolayevich Tolstoy](/wiki/Lev_Nikolayevich_Tolstoy), [Lech Wałęsa](/wiki/Lech_Wa%C5%82%C4%99sa), [Petra Kelly](/wiki/Petra_Kelly), [Thích Nhất Hạnh](/wiki/Th%C3%ADch_Nh%E1%BA%A5t_H%E1%BA%A1nh), [Dorothy Day](/w/index.php?title=Dorothy_Day&action=edit&redlink=1), [Ammon Hennacy](/w/index.php?title=Ammon_Hennacy&action=edit&redlink=1), [Albert Einstein](/wiki/Albert_Einstein), [John Howard Yoder](/w/index.php?title=John_Howard_Yoder&action=edit&redlink=1), [Stanley Hauerwas](/w/index.php?title=Stanley_Hauerwas&action=edit&redlink=1), [David McReynolds](/w/index.php?title=David_McReynolds&action=edit&redlink=1), [Johan Galtung](/w/index.php?title=Johan_Galtung&action=edit&redlink=1), [Martin Luther King](/wiki/Martin_Luther_King), [Mohandas Karamchand Gandhi](/wiki/Mahatma_Gandhi), [Daniel Berrigan](/w/index.php?title=Daniel_Berrigan&action=edit&redlink=1), [Khan Abdul Ghaffar Khan](/w/index.php?title=Khan_Abdul_Ghaffar_Khan&action=edit&redlink=1), [Mario Rodríguez Cobos](/w/index.php?title=Mario_Rodr%C3%ADguez_Cobos&action=edit&redlink=1) và [César Chávez](/w/index.php?title=C%C3%A9sar_Ch%C3%A1vez&action=edit&redlink=1).
“ Khả năng chịu đựng của chúng tôi sẽ làm hao mòn các ngài. ”—
[Martin Luther King], 1963 [[11]]
## Đấu tranh bất bạo động[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%99ng&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%99ng&action=edit§ion=8)] *Đấu tranh bất bạo động* hay *phản kháng bất bạo động* là một hình thức đấu tranh không dùng vũ khí nhưng dùng số đông quần chúng và chính nghĩa của họ làm sức mạnh để áp lực và hóa giải một thế lực mạnh hơn gấp nhiều lần.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%99ng&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%99ng&action=edit§ion=9)] [Đấu tranh bất bạo động](/wiki/%C4%90%E1%BA%A5u_tranh_b%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%99ng) [Cách mạng Nhung](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Nhung) [Mahatma Gandhi](/wiki/Mahatma_Gandhi) [Công đoàn Đoàn kết](/wiki/C%C3%B4ng_%C4%91o%C3%A0n_%C4%90o%C3%A0n_k%E1%BA%BFt)Solidarność [Đạt-lại Lạt-ma thứ 14](/wiki/Tenzin_Gyatso) [Sự kiện Thiên An Môn](/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_Thi%C3%AAn_An_M%C3%B4n)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%99ng&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%99ng&action=edit§ion=10)] [^](#cite_ref-1) [RP's History Online - Velvet Revolution](http://archiv.radio.cz/history/history15.html) [^](#cite_ref-2) [Sharp, Gene](/wiki/Gene_Sharp)(1973). *The Politics of Nonviolent Action*. Porter Sargen. tr. 12. [ISBN](/wiki/ISBN) [9780875580685](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780875580685). [^](#cite_ref-3) [Two Kinds of Nonviolent Resistance](http://www.crmvet.org/info/nv2.htm)~ Civil Rights Movement Veterans [^](#cite_ref-CRMV_4-0) [Nonviolent Resistance & Political Power](http://www.crmvet.org/info/nvpower.htm)~ Civil Rights Movement Veterans (U.S.) **Ives, Susan (tháng 10 năm 2001),** [^](#cite_ref-Ives2001_5-0) [, Palo Alto College, truy cập ngày 17 tháng 5 năm 2009 Đã bỏ qua tham số không rõ](http://salsa.net/peace/article38.html) *No Fear*
|day=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored)) [^](#cite_ref-UN_6-0) [United Nations International Day of Non-Violence](http://www.un.org/events/nonviolence/2008/background.shtml),United Nations, 2008. see [International Day of Non-Violence](/w/index.php?title=International_Day_of_Non-Violence&action=edit&redlink=1).
- ^
**a** **ă** **â** [Sharp, Gene](/wiki/Gene_Sharp)(2005). *Waging Nonviolent Struggle*. Extending Horizon Books. tr. 50-65. [ISBN](/wiki/ISBN) [0875581625](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0875581625). [^](#cite_ref-8) [Sharp, Gene](/wiki/Gene_Sharp)(1973), [, Peace magazine, truy cập ngày 7 tháng 11 năm 2008](http://peacemagazine.org/198.htm) *The Methods of Nonviolent Actioin* [^](#cite_ref-9) [Sharp, Gene](/wiki/Gene_Sharp)(1973). *The Politics of Nonviolent Action*. P. Sargent Publisher. tr. 657. [ISBN](/wiki/ISBN) [9780875580685](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780875580685). [^](#cite_ref-10) [Sharp, Gene](/wiki/Gene_Sharp)(2005). *Waging Nonviolent Struggle*. Extending Horizon Books. tr. 381. [ISBN](/wiki/ISBN) [0875581625](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0875581625). **Life Magazine: Remembering Martin Luther King Jr. 40 Years Later. Time Inc, 2008. Pg 65** [^](#cite_ref-11)


text:
Chồn sồi
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Chồn đá)
Chồn đá hay chồn sồi (danh pháp hai phần: Martes foina) là một loài chồn thuộc chi Chồn mactet, họ Chồn. Đây là loài bản địa phần lớn châu Âu và Trung Á, mặc dù nó đã thiết lập một quần thể hoang dã ở Bắc Mỹ. Nó được liệt kê như là loài ít quan tâm của IUCN do nó phân bố rộng rãi, quần thể đông, và sự hiện diện của nó trong một số khu vực được bảo vệ. Có bề ngoài tương tự như chồn thông, nhưng khác với loài kia ở kích thước nhỏ hơn của nó và các ưa thích môi trường sống, trong khi chồn thông là loài chuyên sống trong rừng thì chồn sồi là loài sống phổ quát và có khả năng thích nghi, hiện diện trong một số môi trường sống thoáng đãng và rừng.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Tikhonov, A., Cavallini, P., Maran, T., Krantz, A., Herrero, J., Giannatos, G., Stubbe, M., Libois, R., Fernandes, M., Yonzon, Choudhury, Abramov, A. & Wozencraft C. (2008). Martes foina. 2008 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2008. Truy cập ngày ngày 21 tháng 3 năm 2009. Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Dữ liệu liên quan tới Martes foina tại Wikispecies

markdown:
# Chồn sồi
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ
[Chồn đá](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1&redirect=no))
|Chồn đá|
|
|![]()
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Mammalia](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Carnivora](/wiki/B%E1%BB%99_%C4%82n_th%E1%BB%8Bt) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Mustelidae](/wiki/H%E1%BB%8D_Ch%E1%BB%93n) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Martes](/wiki/Chi_Ch%E1%BB%93n_mactet) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **M. foina** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Martes foina*
(
[Erxleben](/w/index.php?title=Johann_Christian_Polycarp_Erxleben&action=edit&redlink=1), 1777) ![ Phạm vi phân bố](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Beech_Marten_area.png/280px-Beech_Marten_area.png)
![ Phạm vi phân bố](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Beech_Marten_area.png/280px-Beech_Marten_area.png)
Phạm vi phân bố
**Chồn đá** hay **chồn sồi** ( [danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n): *) là một loài chồn thuộc Martes foina* [chi Chồn mactet](/wiki/Chi_Ch%E1%BB%93n_mactet), [họ Chồn](/wiki/H%E1%BB%8D_Ch%E1%BB%93n). Đây là loài bản địa phần lớn châu Âu và Trung Á, mặc dù nó đã thiết lập một quần thể hoang dã ở Bắc Mỹ. Nó được liệt kê như là loài ít quan tâm của IUCN do nó phân bố rộng rãi, quần thể đông, và sự hiện diện của nó trong một số khu vực được bảo vệ. Có bề ngoài tương tự như [chồn thông](/wiki/Ch%E1%BB%93n_th%C3%B4ng), nhưng khác với loài kia ở kích thước nhỏ hơn của nó và các ưa thích môi trường sống, trong khi chồn thông là loài chuyên sống trong rừng thì chồn sồi là loài sống phổ quát và có khả năng thích nghi, hiện diện trong một số môi trường sống thoáng đãng và rừng.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%93n_s%E1%BB%93i&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%93n_s%E1%BB%93i&action=edit§ion=1)] **Tikhonov, A., Cavallini, P., Maran, T., Krantz, A., Herrero, J., Giannatos, G., Stubbe, M., Libois, R., Fernandes, M., Yonzon, Choudhury, Abramov, A. & Wozencraft C. (2008).** [^](#cite_ref-iucn_1-0) [.](http://www.iucnredlist.org/details/29672) *Martes foina* *2008*. [IUCN Red List of Threatened Species](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F) [IUCN](/wiki/IUCN)2008. Truy cập ngày ngày 21 tháng 3 năm 2009. Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%93n_s%E1%BB%93i&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%93n_s%E1%BB%93i&action=edit§ion=2)]
Dữ liệu liên quan tới
[Martes foina](https://species.wikimedia.org/wiki/Martes_foina)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)
|
|
|Phân họ
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Cache-Status: miss

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1066 miss, cp1052 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


text:
Chiều dài
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Trong vật lý, chiều dài (hay độ dài, khoảng cách, chiều cao, chiều rộng, kích thước, quãng đường v.v.) là khái niệm cơ bản chỉ trình tự của các điểm dọc theo một đường nằm trong không gian và đo lượng (nhiều hay ít) mà điểm này nằm trước hoặc sau điểm kia. Trong ngôn ngữ thông dụng, chiều dài là một trường hợp của khoảng cách.
Đơn vị đo chiều dài tiêu chuẩn ở Việt Nam, tuân thủ hệ đo lường quốc tế, là mét.

markdown:
# Chiều dài
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Trong
[vật lý](/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc), **chiều dài** (hay **độ dài**, **khoảng cách**, **chiều cao**, **chiều rộng**, **kích thước**, **quãng đường** v.v.) là khái niệm cơ bản chỉ trình tự của các [điểm](/wiki/%C4%90i%E1%BB%83m) dọc theo một [đường](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_(to%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc)&action=edit&redlink=1) nằm trong [không gian](/wiki/Kh%C3%B4ng_gian) và đo lượng (nhiều hay ít) mà điểm này nằm trước hoặc sau điểm kia. Trong ngôn ngữ thông dụng, chiều dài là một trường hợp của [khoảng cách](/wiki/Kho%E1%BA%A3ng_c%C3%A1ch).
Đơn vị đo chiều dài tiêu chuẩn ở
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), tuân thủ [hệ đo lường quốc tế](/wiki/SI), là [mét](/wiki/M%C3%A9t).

X-Cache: cp1065 miss, cp1052 miss


text:
Corytophanes cristatus
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Corytophanes cristatus là một loài thằn lằn trong họ Corytophanidae. Loài này được Merrem mô tả khoa học đầu tiên năm 1820.[2]
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Corytophanes cristatus. The Reptile Database.
- ^ “Corytophanes cristatus”. The Reptile Database. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2013.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Dữ liệu liên quan tới Corytophanes cristatus tại Wikispecies
- Phương tiện liên quan tới Corytophanes cristatus tại Wikimedia Commons

markdown:
*Corytophanes cristatus*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Corytophanes cristatus
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Reptilia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Squamata](/wiki/B%C3%B2_s%C3%A1t_c%C3%B3_v%E1%BA%A3y) [Phân bộ](/wiki/Ph%C3%A2n_b%E1%BB%99)( *subordo*) [Lacertilia](/wiki/Th%E1%BA%B1n_l%E1%BA%B1n) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Corytophanidae](/wiki/Corytophanidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Corytophanes](/w/index.php?title=Corytophanes&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **C. cristatus** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Corytophanes cristatus*
(
[Merrem](/w/index.php?title=Blasius_Merrem&action=edit&redlink=1), [1820](/wiki/1820)) [[1]](#cite_note-1) [Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) *Agama cristata*Merrem, 1820 * là một loài Corytophanes cristatus* [thằn lằn](/wiki/Th%E1%BA%B1n_l%E1%BA%B1n)trong họ [Corytophanidae](/wiki/Corytophanidae). Loài này được Merrem mô tả khoa học đầu tiên năm 1820. [[2]](#cite_note-2)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Corytophanes_cristatus&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Corytophanes_cristatus&action=edit§ion=1)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Corytophanes_cristatus&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Corytophanes_cristatus&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [The Reptile Database.](http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Corytophanes&species=cristatus) *Corytophanes cristatus*. [^](#cite_ref-2) [“](http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Corytophanes&species=cristatus). The Reptile Database. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2013. *Corytophanes cristatus*”
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Corytophanes_cristatus&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Corytophanes_cristatus&action=edit§ion=3)]
Dữ liệu liên quan tới
[Corytophanes cristatus](https://species.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Corytophanes_cristatus)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)
Phương tiện liên quan tới
[Corytophanes cristatus](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Corytophanes_cristatus)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)


text:
Eulemur mongoz
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Eulemur mongoz là một loài động vật có vú trong họ Lemuridae, bộ Primates. Loài này được Linnaeus mô tả năm 1766.[2]
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Andriaholinirina, N., Baden, A., Blanco, M., Chikhi, L., Cooke, A., Davies, N., Dolch, R., Donati, G., Ganzhorn, J., Golden, C., Groeneveld, L.F., Hapke, A., Irwin, M., Johnson, S., Kappeler, P., King, T., Lewis, R., Louis, E.E., Markolf, M., Mass, V., Mittermeier, R.A., Nichols, R., Patel, E., Rabarivola, C.J., Raharivololona, B., Rajaobelina, S., Rakotoarisoa, G., Rakotomanga, B., Rakotonanahary, J., Rakotondrainibe, H., Rakotondratsimba, G., Rakotondratsimba, M., Rakotonirina, L., Ralainasolo, F.B., Ralison, J., Ramahaleo, T., Ranaivoarisoa, J.F., Randrianahaleo, S.I., Randrianambinina, B., Randrianarimanana, L., Randrianasolo, H., Randriatahina, G., Rasamimananana, H., Rasolofoharivelo, T., Rasoloharijaona, S., Ratelolahy, F., Ratsimbazafy, J., Ratsimbazafy, N., Razafindraibe, H., Razafindramanana, J., Rowe, N., Salmona, J., Seiler, M., Volampeno, S., Wright, P., Youssouf, J., Zaonarivelo, J. & Zaramody, A. (2014). “Eulemur mongoz”. Sách đỏ IUCN các loài bị đe dọa. Phiên bản 2014.1. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế. Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2014.
- ^ a ă Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “Eulemur mongoz”. Mammal Species of the World . Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
Phương tiện liên quan tới Eulemur mongoz tại Wikimedia Commons

markdown:
*Eulemur mongoz*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Eulemur mongoz
|
|![]()
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Mammalia](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Primates](/wiki/B%E1%BB%99_Linh_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Lemuridae](/wiki/H%E1%BB%8D_V%C6%B0%E1%BB%A3n_c%C3%A1o) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Eulemur](/wiki/Eulemur) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **E. mongoz** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Eulemur mongoz*
(
[Linnaeus](/wiki/Carolus_Linnaeus), 1766) [[2]](#cite_note-msw3-2) ![ Eulemur mongoz range map.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Eulemur_mongoz_range_map.svg/280px-Eulemur_mongoz_range_map.svg.png)
![ Eulemur mongoz range map.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Eulemur_mongoz_range_map.svg/280px-Eulemur_mongoz_range_map.svg.png)
[Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc))
Danh sách
*albimanus*É. Geoffroy, 1812 *anjuanensis*É. Geoffroy, 1812 *brissonii*Lesson, 1840 *bugi*Lesson, 1840 *cuvieri*Fitzinger, 1870 *dubius*F. Cuvier, 1834 *johannae*Trouessart, 1904 *macromongoz*Lesson, 1840 *micromongoz*Lesson, 1840 *nigrifrons*É. Geoffroy, 1812 *noussardii*Boitard, 1842 *ocularis*Lesson, 1840 * là một loài Eulemur mongoz* [động vật có vú](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA)trong họ [Lemuridae](/wiki/H%E1%BB%8D_V%C6%B0%E1%BB%A3n_c%C3%A1o), bộ [Primates](/wiki/B%E1%BB%99_Linh_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng). Loài này được Linnaeus mô tả năm 1766. [[2]](#cite_note-msw3-2)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Eulemur_mongoz&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Eulemur_mongoz&action=edit§ion=1)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Eulemur_mongoz&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Eulemur_mongoz&action=edit§ion=2)] **Andriaholinirina, N., Baden, A., Blanco, M., Chikhi, L., Cooke, A., Davies, N., Dolch, R., Donati, G., Ganzhorn, J., Golden, C., Groeneveld, L.F., Hapke, A., Irwin, M., Johnson, S., Kappeler, P., King, T., Lewis, R., Louis, E.E., Markolf, M., Mass, V., Mittermeier, R.A., Nichols, R., Patel, E., Rabarivola, C.J., Raharivololona, B., Rajaobelina, S., Rakotoarisoa, G., Rakotomanga, B., Rakotonanahary, J., Rakotondrainibe, H., Rakotondratsimba, G., Rakotondratsimba, M., Rakotonirina, L., Ralainasolo, F.B., Ralison, J., Ramahaleo, T., Ranaivoarisoa, J.F., Randrianahaleo, S.I., Randrianambinina, B., Randrianarimanana, L., Randrianasolo, H., Randriatahina, G., Rasamimananana, H., Rasolofoharivelo, T., Rasoloharijaona, S., Ratelolahy, F., Ratsimbazafy, J., Ratsimbazafy, N., Razafindraibe, H., Razafindramanana, J., Rowe, N., Salmona, J., Seiler, M., Volampeno, S., Wright, P., Youssouf, J., Zaonarivelo, J. & Zaramody, A. (2014).** [^](#cite_ref-iucn_1-0) [“](http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/8202). *Eulemur mongoz*” *.* [Sách đỏ IUCN các loài bị đe dọa.](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F_IUCN)Phiên bản 2014.1 [Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế](/wiki/Li%C3%AAn_minh_B%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_Thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF). Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2014.
- ^
**a** [Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “](#cite_ref-msw3_2-1) **ă** *Eulemur mongoz*”. [. Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang).](http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=12100044) *Mammal Species of the World* [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-8018-8221-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8018-8221-0). [OCLC](/wiki/OCLC) [62265494](//www.worldcat.org/oclc/62265494).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Eulemur_mongoz&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Eulemur_mongoz&action=edit§ion=3)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Eulemur_mongoz&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Eulemur_mongoz&action=edit§ion=4)]
Phương tiện liên quan tới
[Eulemur mongoz](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Eulemur_mongoz) tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)


text:
Trợ giúp
Thể loại:Phương tiện bọc thép
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới:
menu
,
tìm kiếm
Thể loại con
Thể loại này gồm thể loại con sau.
P
►
Phương tiện chiến đấu bọc thép
(2 t.l., 2 tr.)
Lấy từ “
https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thể_loại:Phương_tiện_bọc_thép&oldid=10906522
”
Thể loại
:
Vũ khí
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận cho địa chỉ IP này
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Thể loại
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Đọc
Sửa đổi
Sửa mã nguồn
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Xem nhanh
Trang Chính
Bài viết chọn lọc
Tin tức
Bài viết ngẫu nhiên
Thay đổi gần đây
Phản hồi lỗi
Quyên góp
Tương tác
Hướng dẫn
Giới thiệu Wikipedia
Cộng đồng
Thảo luận chung
Giúp sử dụng
Liên hệ
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Khoản mục Wikidata
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản để in ra
Tại dự án khác
Wikimedia Commons
Ngôn ngữ khác
Bahasa Melayu
Bosanski
Ελληνικά
English
فارسی
Svenska
Türkçe
اردو
Sửa liên kết
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 01:50 ngày 15 tháng 3 năm 2013.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Với việc sử dụng trang web này, bạn chấp nhận
Điều khoản Sử dụng
và
Quy định quyền riêng tư
.
Wikipedia® là thương hiệu đã đăng ký của
Wikimedia Foundation, Inc.
, một tổ chức phi lợi nhuận.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wikipedia
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Tuyên bố về cookie
Phiên bản di động


text:
Tritonoturris cumingii
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Tritonoturris cumingii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.[1]
mô tả[sửa | sửa mã nguồn]
Phân bố[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă Tritonoturris cumingii (Powys & Sowerby I, 1835). World Register of Marine Species, truy cập 5 tháng 4 2010.

markdown:
*Tritonoturris cumingii*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Tritonoturris cumingii
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Mollusca](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_th%C3%A2n_m%E1%BB%81m) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Gastropoda](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Ch%C3%A2n_b%E1%BB%A5ng) [Liên họ](/wiki/Li%C3%AAn_h%E1%BB%8D)( *superfamilia*) [Conoidea](/wiki/Conoidea) [Caenogastropoda](/wiki/Caenogastropoda)
nhánh
[Hypsogastropoda](/wiki/Hypsogastropoda)
nhánh
[Neogastropoda](/wiki/Neogastropoda) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Conidae](/wiki/Conidae) [Phân họ](/wiki/Ph%C3%A2n_h%E1%BB%8D)( *subfamilia*) [Raphitominae](/w/index.php?title=Raphitominae&action=edit&redlink=1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Tritonoturris](/wiki/Tritonoturris) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **T. cumingii** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Tritonoturris cumingii*
(Powys &
[Sowerby I](/w/index.php?title=George_Brettingham_Sowerby_I&action=edit&redlink=1), 1835) [Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) [[1]](#cite_note-WoRMS-1) *Buccinum cumingii*Powys & Sowerby I, 1835 * là một loài Tritonoturris cumingii* [ốc biển](/wiki/%E1%BB%90c_bi%E1%BB%83n), là [động vật thân mềm](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_th%C3%A2n_m%E1%BB%81m) [chân bụng](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_ch%C3%A2n_b%E1%BB%A5ng)sống ở biển trong họ [Conidae](/wiki/Conidae). [[1]](#cite_note-WoRMS-1)
## mô tả[
[sửa](/w/index.php?title=Tritonoturris_cumingii&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tritonoturris_cumingii&action=edit§ion=1)]
## Phân bố[
[sửa](/w/index.php?title=Tritonoturris_cumingii&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tritonoturris_cumingii&action=edit§ion=2)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Tritonoturris_cumingii&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tritonoturris_cumingii&action=edit§ion=3)]
- ^
**a** **ă** [.](http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=435079) *Tritonoturris cumingii*(Powys & Sowerby I, 1835) [World Register of Marine Species](http://www.marinespecies.org), truy cập 5 tháng 4 2010.

X-Cache: cp1055 miss, cp1052 miss