text:
Lão Xá
Lão Xá (chữ Hán: 老舍, bính âm: Lao She), (3 tháng 2 năm 1899 - 24 tháng 8 năm 1966); tên thật là Thư Khánh Xuân (chữ Hán: 舒慶春), tự là Xá Dư (舍予) là một nhà văn Trung Quốc. Ông sáng tác tiểu thuyết và kịch. Hai tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là Lạc đà tường tử (駱駝祥子) và Trà quán (茶館).
Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]
Lão Xá sinh ngày 3 tháng 2 năm 1899 tại Bắc Kinh trong một gia đình nghèo dân tộc Mãn Châu thuộc Hồng Kỳ của đội Bát Kỳ. Năm 1913, ông vào học tại trường học số 3 Bắc Kinh (nay là Trung học số 3 Bắc Kinh), nhưng vài tháng sau, do những khó khăn tài chính, ông đã phải bỏ trường này. Ông được nhận vào Học viện Sư phạm Bắc Kinh và tốt nghiệp 5 năm sau đó.
Trong khoảng thời gian từ năm 1918 đến 1924, ông làm giám thị và giáo viên tại một số trường tiểu học tại Bắc Kinh và Thiên Tân. Năm 1919, phong trào Ngũ Tứ của công nhân nổ ra, nó đã gây cho ông ấn tượng mạnh và ảnh hưởng tới quyết định theo đuổi việc viết văn của ông.
Từ năm 1924 đến 1929, ông làm giảng viên Hán ngữ tại khoa Đông phương học của trường Đại học London. Trong khoảng thời gian này, ông đọc nhiều tác phẩm văn học Anh và bắt đầu sáng tác. Cuốn tiểu thuyết mang tên Nhị Mã (二马) mà ông hoàn thành sau đó được dựa trên khoảng thời gian này.
Mùa hè năm 1929, ông rời Anh đi Singapore, tiếp tục làm công việc giảng dạy trong trường Trung học Hoa Kiều. Năm 1930, ông trở về Trung Quốc và từ đó đến năm 1937, ông giảng dạy tại nhiều trường đại học như Đại học Tề Lỗ và Đại học Sơn Đông. Trong Thế chiến thứ hai, Lão Xá tham gia lãnh đạo phong trào văn sĩ Trung Quốc kháng Nhật. Sau đó, khi nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa được thành lập năm 1949, ông giữ chức phó chủ tịch Hội nhà văn Trung Quốc.
Thời kỳ Cách mạng Văn hoá, như nhiều trí thức Trung Quốc khác, Lão Xá cũng phải trải qua nhiều hình thức ngược đãi về cả thể chất và tinh thần. Ngày 24 tháng 8 năm 1966, ông đã trầm mình tự tử tại hồ Thái Bình, thủ đô Bắc Kinh để lại 4 người con, 1 trai và 3 gái.
Tác phẩm[sửa | sửa mã nguồn]
Lão Xá viết nhiều tiểu thuyết về đề tài học sinh, trí thức và thị dân, nhất là về cuộc sống ở Bắc Kinh. Các tác phẩm tiêu biểu của ông bao gồm các tiểu thuyết Lạc đà tường tử, Tứ đại đồng đường, Miêu thành ký và vở kịch Trà quán.

markdown:
# Lão Xá
|Bài viết này cần thêm
|**Lão Xá** ( [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n): 老舍, [bính âm](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m_H%C3%A1n_ng%E1%BB%AF): *Lao She*), ( [3 tháng 2](/wiki/3_th%C3%A1ng_2) năm [1899](/wiki/1899) - [24 tháng 8](/wiki/24_th%C3%A1ng_8) năm [1966](/wiki/1966)); tên thật là **Thư Khánh Xuân** (chữ Hán: 舒慶春), tự là Xá Dư (舍予) là một nhà văn Trung Quốc. Ông sáng tác tiểu thuyết và kịch. Hai tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là *Lạc đà tường tử* (駱駝祥子) và *Trà quán* (茶館).
## Tiểu sử[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%A3o_X%C3%A1&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%A3o_X%C3%A1&action=edit§ion=1)]
Lão Xá sinh ngày
[3 tháng 2](/wiki/3_th%C3%A1ng_2) năm 1899 tại [Bắc Kinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh) trong một gia đình nghèo dân tộc Mãn Châu thuộc Hồng Kỳ của đội Bát Kỳ. Năm 1913, ông vào học tại trường học số 3 Bắc Kinh (nay là Trung học số 3 Bắc Kinh), nhưng vài tháng sau, do những khó khăn tài chính, ông đã phải bỏ trường này. Ông được nhận vào Học viện Sư phạm Bắc Kinh và tốt nghiệp 5 năm sau đó.
Trong khoảng thời gian từ năm
[1918](/wiki/1918) đến [1924](/wiki/1924), ông làm giám thị và giáo viên tại một số trường tiểu học tại Bắc Kinh và [Thiên Tân](/wiki/Thi%C3%AAn_T%C3%A2n). Năm [1919](/wiki/1919), [phong trào Ngũ Tứ](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Ng%C5%A9_T%E1%BB%A9) của công nhân nổ ra, nó đã gây cho ông ấn tượng mạnh và ảnh hưởng tới quyết định theo đuổi việc viết văn của ông.
Từ năm
[1924](/wiki/1924) đến [1929](/wiki/1929), ông làm giảng viên Hán ngữ tại khoa [Đông phương học](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_ph%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BB%8Dc) của trường [Đại học London](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_London). Trong khoảng thời gian này, ông đọc nhiều tác phẩm văn học Anh và bắt đầu sáng tác. Cuốn tiểu thuyết mang tên *Nhị Mã* (二马) mà ông hoàn thành sau đó được dựa trên khoảng thời gian này.
Mùa hè năm
[1929](/wiki/1929), ông rời Anh đi [Singapore](/wiki/Singapore), tiếp tục làm công việc giảng dạy trong trường Trung học Hoa Kiều. Năm [1930](/wiki/1930), ông trở về Trung Quốc và từ đó đến năm [1937](/wiki/1937), ông giảng dạy tại nhiều trường đại học như Đại học Tề Lỗ và Đại học Sơn Đông. Trong [Thế chiến thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), Lão Xá tham gia lãnh đạo phong trào văn sĩ Trung Quốc kháng Nhật. Sau đó, khi nước [Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa) được thành lập năm [1949](/wiki/1949), ông giữ chức phó chủ tịch Hội nhà văn Trung Quốc.
Thời kỳ
[Cách mạng Văn hoá](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_v%C4%83n_h%C3%B3a), như nhiều trí thức Trung Quốc khác, Lão Xá cũng phải trải qua nhiều hình thức ngược đãi về cả thể chất và tinh thần. Ngày 24 tháng 8 năm 1966, ông đã trầm mình tự tử tại [hồ Thái Bình](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh&action=edit&redlink=1), thủ đô [Bắc Kinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh) để lại 4 người con, 1 trai và 3 gái.
## Tác phẩm[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%A3o_X%C3%A1&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%A3o_X%C3%A1&action=edit§ion=2)]
Lão Xá viết nhiều tiểu thuyết về đề tài học sinh, trí thức và thị dân, nhất là về cuộc sống ở Bắc Kinh. Các tác phẩm tiêu biểu của ông bao gồm các tiểu thuyết
*Lạc đà tường tử*, *Tứ đại đồng đường*, *Miêu thành ký* và vở kịch *Trà quán*.

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


text:
Mai Xuân Thưởng
Phạm Xuân Thưởng (chữ Hán: 梅春賞; 1860 – 1887), lúc nhỏ tên là Phạm Văn Siêu, là sĩ phu và là lãnh tụ phong trào kháng Pháp cuối thế kỷ 19 ở Bình Định (Việt Nam).
Mục lục
Thân thế & sự nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]
Phạm Xuân Thưởng là người thôn Phú Lạc, xã Bình Thành, huyện Tuy Viễn (nay là huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định). Cha ông là Mai Xuân Tín, từng làm Bố chính tỉnh Cao Bằng; mẹ là bà Huỳnh Thị Nguyệt, con một nhà quyền quý trong làng [1].
Thuở nhỏ ông thông minh, ham học. Năm lên 6 tuổi, cha mất sớm, ông lớn lên dưới sự nuôi dạy của mẹ và của tú tài Lê Duy Cung, nên giỏi cả văn lẫn võ. Năm 1878, Xuân Thưởng thi đỗ tú tài.
Đầu tháng 5 năm Ất Dậu (tháng 7 năm 1885), nổ ra cuộc phản công của phe chủ chiến ở Kinh thành Huế, khi ấy ở Bình Định đang diễn ra kỳ thi Hương. Đến khi nghe tin Tôn Thất Thuyết phò vua Hàm Nghi chạy ra Quảng Trị, xuống dụ Cần vương, mấy nghìn sĩ tử liền bỏ thi, trở về quê tụ nghĩa. Ở lại thi tiếp, chỉ còn 8 người và tất cả đều trúng tuyển cử nhân, trong số đó có Phạm Xuân Thưởng. Thi đỗ xong, Phạm Xuân Thưởng trở về quê Phú Lạc chiêu mộ nghĩa sĩ, lập căn cứ ở Hòn Sưng (nay thuộc thôn Phú Lạc, xã Bình Thành, huyện Tây Sơn).
Khi ấy, nguyên Tổng đốc Đào Doãn Địch sau khi về Bình Định truyền hịch Cần Vương, cũng đã chiêu mộ được khoảng 600 nghĩa quân rồi đóng quân ở thôn Tùng Giản (nay thuộc xã Phước Hòa, huyện Tuy Phước). Kể từ đó (cho đến năm 1887), phong trào Cần Vương ở Bình Định diễn ra rất sôi nổi, và lan nhanh ra đến Quảng Ngãi, Phú Yên...lôi kéo hàng ngàn người thuộc mọi tầng lớp tham gia.
Giữa tháng 7 năm 1885, chủ tướng Đoàn Doãn Địch tổ chức đánh chiếm thành tỉnh Bình Định. Trừng trị viên quan thân thực dân Pháp là Tổng đốc Lê Thận xong, quân của ông còn kéo nhau đi đánh phá các làng theo đạo Thiên Chúa giáo. Từ Quy Nhơn, quân Pháp kéo lên đàn áp. Đoàn Doãn Địch dàn quân kháng cự lại. Hai bên giao tranh dữ dội ở Trường Úc và Phong Niên. Trước hỏa lực mạnh, lực lượng của Đoàn Doãn Địch bị đánh tan, buộc vị thủ lĩnh này phải chạy về đại bản doanh của Phạm Xuân Thưởng, lúc này đang đặt tại Lộc Đổng (Đồng Hươu) ở thôn Phú Phong (huyện Bình Khê, tỉnh Bình Định).
Tháng 9 năm đó (1885), Đào Doãn Địch lâm bệnh mất, Trước đây, khi Phạm Xuân Thưởng ứng nghĩa, được Đoàn Doãn Địch phong làm Tán tương quân vụ; nay trước khi mất, ông cử Phạm Xuân Thưởng lên làm Nguyên soái thay mình. Sau khi làm lễ tế cờ tại Lộc Đổng, Phạm Xuân Thưởng cho xuất quân và giao chiến với đối phương nhiều trận tại Cẩm Vân, Thủ Thiện, Hòn Kho (Tiên Thuận)...Hồi này, theo giúp sức Phạm Xuân Thưởng, có các ông: Tăng Bạt Hổ, Nguyễn Bá Huân, Nguyễn Trọng Trì, Bùi Điền, Đặng Đề, Nguyễn Hóa, Lê Thượng Nghĩa, Hồ Tá Quốc, Võ Đạt... cùng hàng ngàn sĩ phu và nhân dân các tỉnh Phú Yên, Khánh Hòa, Bình Thuận...
Nhận thấy lực lượng của Phạm Xuân Thưởng ngày càng lớn mạnh, và đã gây nhiều thiệt hại cho mình. Soái phủ Sài Gòn liền điều Thiếu tá De Lorme đem pháo thuyền án ngữ biển Quy Nhơn. Đồng thời sai Trần Bá Lộc mang quân từ Khánh Hòa đánh ra, Nguyễn Thân từ Quảng Ngãi đánh vào. Nhờ pháo binh yểm trợ, hai cánh quân này nhanh chóng gặp nhau tại Bình Định, rồi cùng tiến lên Phú Phong mặc sức tàn phá.
Tháng 3 năm 1887, sau trận ác chiến ở Bàu Sấu (An Nhơn), Phạm Xuân Thưởng bị thương nặng, phải cho rút tàn quân vào Linh Ðỗng (núi Phú Phong) ẩn náu, tính kế kháng chiến lâu dài.
Theo vài tài liệu cũ, thì vào tháng 4 năm Đinh Hợi (1887), Trần Bá Lộc kéo quân đến tàn sát dân chúng ở quê ông và còn bắt tra tấn mẹ ông. Đau lòng, ông ra nạp mình để cứu mẹ và dân lành vào ngày 23 tháng 4 năm 1887. Triều đình Đồng Khánh hay tin, bèn ban lệnh lột áo mão cử nhân và hành quyết ông. Nhưng theo bài viết gần đây của TS. Đinh Bá Hòa, đăng trên báo Bình Định, thì Phạm Xuân Thưởng bị bắt chứ không phải ra hàng. Ông viết:
- Gần đây, nhiều tư liệu liên quan đến cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân hai tỉnh Bình Định và Phú Yên được công bố; trong đó, có cả những tư liệu được khai thác từ kho lưu trữ của Pháp... Theo báo cáo gửi Thống đốc Nam Kỳ ngày 10 tháng 5 năm 1887, đã cho chúng ta biết khá tường tận về trường hợp bị bắt của Phạm Xuân Thưởng như sau:
- Lúc ấy, Phạm Xuân Thưởng có năm mươi người đi theo ông, trong đó có toàn bộ gia đình của ông: mẹ, vợ và những người phụ tá, kể cả em của ông. Ngày 4 tháng 4, cả nhóm bị vây hãm trong một làng Chàm (có thể là Vân Canh), nhưng sau đó chạy thoát. Ngày 21 tháng 4 gia đình Phạm Xuân Thưởng bị bắt, nhưng ngay đêm hôm sau ông Thưởng lại giải thoát được. Nhưng, đêm 31 tháng 4 rạng ngày 1 tháng 5, một trong những thủ hạ của Phạm Xuân Thưởng bị bắt làm tù binh, đã chịu hàng và chỉ chỗ ở những người đang chạy trốn. Trần Bá Lộc và Bùi Giảng [2] đã bắt được Phạm Xuân Thưởng ngày 4 tháng 5 khi ông đang trốn trong một cái hang núi Hòn Nhên ở làng Thang Ót, ở gần chỗ giáp giới Phú Yên và ngọn nguồn sông Côn. Ngày hôm sau, gia đình ông bị bắt.
- Sau ông, những thủ lãnh cuối cùng hầu như cũng bị bắt hết: Nguyễn Ngọc Loan bị bắt 14 tháng 5; Lê Khanh 20 tháng 5..."[3].
Trong Luận án Tiến sĩ sử học của Phan Văn Cảnh cũng cho rằng, vào ngày 21 tháng 4 năm 1887, Trần Bá Lộc đã cho quân bao vây căn cứ Hầm Hô, Linh Đổng và cuối cùng, đã chiếm được căn cứ, bắt được một số nghĩa quân, trong đó có mẹ Phạm Xuân Thưởng. Tuy nhiên, đêm 30 tháng 4 năm 1887, Phạm Xuân Thưởng đã cử một đội quân cảm tử đột nhập doanh trại Trần Bá Lộc, giải vây cho những người bị bắt, trong đó, có bà mẹ Phạm Xuân Thưởng. Sau khi giải vây, Phạm Xuân Thưởng cùng đoàn thuộc hạ gồm 50 người vượt núi vào Phú Yên, tiếp tục kháng chiến, nhưng khi đến đèo Phủ Quý (ranh giới giữa Bình Định và Phú Yên) thì bị phục binh Trần Bá Lộc đón bắt hết. Sau đó, đối phương cho đem tất cả nhóm về Phú Phong, tổ chức ăn mừng chiến thắng và phao tin Phạm Xuân Thưởng ra hàng để hạ uy tín của ông...[4]
Tuẫn quốc[sửa | sửa mã nguồn]
Trần Bá Lộc dụ hàng, Phạm Xuân Thưởng khẳng khái nói: Chỉ có đoạn đầu tướng quân, chứ không có hàng đầu tướng quân[5]. Biết không thể khuất phục được, đối phương đã đưa ông cùng các thuộc hạ ra xử trảm tại Gò Chàm (phía đông thành Bình Định cũ). Thi hài ông sau đó được đưa về táng tại Cây Muồng (nơi cha ông đã yên nghỉ), thuộc thôn Phú Lạc.
Và theo báo cáo do Tirant thiết lập ngày 11 tháng 6 năm 1887 gửi Thống đốc Nam Kỳ (tư liệu số Aix11.929), thì:
- Có ba đợt hành quyết: ngày 1 tháng 6 có 5 người, trong đó có Lê Khanh; ngày 7 tháng 6 có 12 người, trong đó có Phạm Xuân Thưởng và Bùi Điền; ngày 12 tháng 6 có 9 người và ngày 13 tháng 6 có 1 người. Tổng cộng có 27 người bị hành quyết, trong đó có một vài người là thủ lĩnh lớn nhất của phong trào Bình Định-Phú Yên.
Căn cứ vào đây thì Phạm Xuân Thưởng bị xử chém vào đợt thứ hai, ngày 7 tháng 6 năm 1887, chứ không phải ngày 6 tháng 6 như tài liệu lâu nay đã ghi.[3].
Năm 1961, nhà thơ Quách Tấn và nhiều người dân đã đứng ra vận động xây dựng lăng mộ nhà Phạm Xuân Thưởng và các lãnh tụ Cần Vương khác của quê hương Bình Định. Ngày 22 tháng 1 năm đó (1961), nhân dân ở Tây Sơn đã làm lễ đưa hài cốt ông từ Phú Lạc về lăng mộ trên một quả đồi cao thuộc thôn Hòa Sơn, xã Bình Tường. Đây cũng chính là căn cứ mà lúc sinh thời, ông dựng cờ khởi nghĩa chống Pháp [6].
Thơ Phạm Xuân Thưởng[sửa | sửa mã nguồn]
Thơ làm trong lúc chiến đấu:
Giai thoại[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1885 tại trường thi Bình Định, sĩ tử vừa thi xong trường ba, thì nghe tin Kinh thành Huế thất thủ, nên phần đông đều bỏ về. Vào trường tư chỉ còn tám người, mà Phạm Xuân Thưởng là một. Khi ban áo mão, quan Chánh chủ khảo tặng tám ông tân khoa một bài thơ luật Đường như sau:
Tương truyền rằng trước khi khảo lại các quyển thi, quan chánh chủ khảo nằm mộng thấy một bà lão cầm tặng một nhánh mai trắng chỉ trổ một bông nhụy vàng cánh trắng, mùi hương nhẹ nhàng. Viên quan vừa đưa tay nâng thì hoa rụng vào nghiên son, và bà lão biến mất. Quan giật mình tỉnh dậy, bâng khuâng không hiểu điềm chi. Khi xét thấy trong tám ông cử nhân có một ông họ Phạm, và xem lại quyển văn thì thấy văn chương có khí phách, thì đoán rằng điềm ứng vào Mai Xuân Thưởng, nên ban áo mão xong, quan mời riêng Xuân Thưởng vào dặn:
- Lúc này nước nhà mất, một phần lớn do nơi đám sĩ phu. Cho nên làm việc gì cũng phải hết sức thận trọn
- Phạm Xuân Thưởng lĩnh ý lui ra, trở về nhà khởi binh chống Pháp[9].
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Quách Tấn, Bước lãng du. Nhà xuất bản Trẻ, 1996.
- Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên, Quyển 5, Tập trung, Sài Gòn, 1963,
- Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1992.
- Nhiều người soạn, Hỏi đáp lịch sử Việt Nam (Tập 4), Nhà xuất bản Trẻ, 2007.
- Đinh Văn Liên, Bình Định: Đất võ trời văn. Nhà xuất bản Trẻ, 2008.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Theo Địa chí Bình Định, đăng trên báo Bình Định [1]. Có nguồn nói mẹ ông tên là Trần Thị Dung.
- ^ Bùi Giảng, trước theo Cần Vương, sau về hàng và còn xin được làm con nuôi Trần Bá Lộc (Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên, Quyển 5, Tập trung (tr. 190).
- ^ a ă Lược theo TS. Đinh Bá Hòa, Tư liệu mới về cái chết Phạm Xuân Thưởng
- ^ Lược theo sách Hỏi đáp lịch sử Việt Nam (Tập 4, tr. 287-288) và [2].
- ^ Theo GS. Trịnh Vân Thanh, Thành ngữ điển tích danh nhân từ điển (Tập 1), Sài Gòn, 1966, tr. 733.
- ^ Theo bài viết "Lăng Phạm Xuân Thưởng đăng Báo Bình Định số ra ngày 22 tháng 12 năm 2008 [3].
- ^ Chép theo
- ^ Chép theo Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, tr. 445-446.
- ^ Theo Quách Tấn (tr. 358-359) và bài viết trên website báo Bình Định [4].

markdown:
# Mai Xuân Thưởng
**Phạm Xuân Thưởng** ( [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n): 梅春賞; [1860](/wiki/1860) – [1887](/wiki/1887)), lúc nhỏ tên là **Phạm Văn Siêu**, là sĩ phu và là lãnh tụ phong trào kháng [Pháp](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_Ph%C3%A1p) cuối [thế kỷ 19](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19) ở [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh) ( [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)).
## Mục lục
## Thân thế & sự nghiệp[
[sửa](/w/index.php?title=Mai_Xu%C3%A2n_Th%C6%B0%E1%BB%9Fng&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mai_Xu%C3%A2n_Th%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit§ion=1)] **Phạm Xuân Thưởng** là người thôn Phú Lạc, xã Bình Thành, huyện Tuy Viễn (nay là huyện [Tây Sơn](/wiki/T%C3%A2y_S%C6%A1n,_B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh), tỉnh [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh)). Cha ông là Mai Xuân Tín, từng làm Bố chính tỉnh [Cao Bằng](/wiki/Cao_B%E1%BA%B1ng); mẹ là bà Huỳnh Thị Nguyệt, con một nhà quyền quý trong làng . [1]
Thuở nhỏ ông thông minh, ham học. Năm lên 6 tuổi, cha mất sớm, ông lớn lên dưới sự nuôi dạy của mẹ và của
[tú tài](/wiki/T%C3%BA_t%C3%A0i) Lê Duy Cung, nên giỏi cả văn lẫn võ. Năm [1878](/wiki/1877), Xuân Thưởng thi đỗ [tú tài](/wiki/T%C3%BA_t%C3%A0i).
Đầu
[tháng 5](/wiki/Th%C3%A1ng_n%C4%83m) năm [Ất Dậu](/wiki/%E1%BA%A4t_D%E1%BA%ADu) ( [tháng 7](/wiki/Th%C3%A1ng_b%E1%BA%A3y) năm [1885](/wiki/1885)), nổ ra cuộc phản công của phe chủ chiến ở [Kinh thành Huế](/wiki/Kinh_th%C3%A0nh_Hu%E1%BA%BF), khi ấy ở [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh) đang diễn ra kỳ [thi Hương](/wiki/Thi_H%C6%B0%C6%A1ng). Đến khi nghe tin [Tôn Thất Thuyết](/wiki/T%C3%B4n_Th%E1%BA%A5t_Thuy%E1%BA%BFt) phò vua [Hàm Nghi](/wiki/H%C3%A0m_Nghi) chạy ra [Quảng Trị](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Tr%E1%BB%8B), xuống dụ [Cần vương](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_C%E1%BA%A7n_V%C6%B0%C6%A1ng), mấy nghìn sĩ tử liền bỏ thi, trở về quê tụ nghĩa. Ở lại thi tiếp, chỉ còn 8 người và tất cả đều trúng tuyển [cử nhân](/wiki/C%E1%BB%AD_nh%C3%A2n_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)), trong số đó có Phạm Xuân Thưởng. Thi đỗ xong, Phạm Xuân Thưởng trở về quê Phú Lạc chiêu mộ nghĩa sĩ, lập căn cứ ở Hòn Sưng (nay thuộc thôn Phú Lạc, xã Bình Thành, huyện [Tây Sơn](/wiki/T%C3%A2y_S%C6%A1n,_B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh)).
Khi ấy, nguyên Tổng đốc
[Đào Doãn Địch](/wiki/%C4%90%C3%A0o_Do%C3%A3n_%C4%90%E1%BB%8Bch) sau khi về [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh) truyền hịch [Cần Vương](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_C%E1%BA%A7n_V%C6%B0%C6%A1ng), cũng đã chiêu mộ được khoảng 600 nghĩa quân rồi đóng quân ở thôn Tùng Giản (nay thuộc xã Phước Hòa, huyện [Tuy Phước](/wiki/Tuy_Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc)). Kể từ đó (cho đến năm [1887](/wiki/1887)), [phong trào Cần Vương](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_C%E1%BA%A7n_V%C6%B0%C6%A1ng) ở [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh) diễn ra rất sôi nổi, và lan nhanh ra đến [Quảng Ngãi](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ng%C3%A3i), [Phú Yên](/wiki/Ph%C3%BA_Y%C3%AAn)...lôi kéo hàng ngàn người thuộc mọi tầng lớp tham gia.
Giữa
[tháng 7](/wiki/Th%C3%A1ng_b%E1%BA%A3y) năm [1885](/wiki/1885), chủ tướng Đoàn Doãn Địch tổ chức đánh chiếm thành tỉnh [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh). Trừng trị viên quan thân [thực dân Pháp](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_Ph%C3%A1p) là Tổng đốc [Lê Thận](/wiki/L%C3%AA_Th%E1%BA%ADn) xong, quân của ông còn kéo nhau đi đánh phá các làng theo đạo [Thiên Chúa giáo](/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa_gi%C3%A1o). Từ [Quy Nhơn](/wiki/Quy_Nh%C6%A1n), quân Pháp kéo lên đàn áp. Đoàn Doãn Địch dàn quân kháng cự lại. Hai bên giao tranh dữ dội ở Trường Úc và Phong Niên. Trước hỏa lực mạnh, lực lượng của Đoàn Doãn Địch bị đánh tan, buộc vị thủ lĩnh này phải chạy về đại bản doanh của Phạm Xuân Thưởng, lúc này đang đặt tại Lộc Đổng (Đồng Hươu) ở thôn Phú Phong (huyện [Bình Khê](/wiki/B%C3%ACnh_Kh%C3%AA), tỉnh [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh)). [Tháng 9](/wiki/Th%C3%A1ng_ch%C3%ADn) năm đó ( [1885](/wiki/1885)), [Đào Doãn Địch](/wiki/%C4%90%C3%A0o_Do%C3%A3n_%C4%90%E1%BB%8Bch) lâm bệnh mất, Trước đây, khi Phạm Xuân Thưởng ứng nghĩa, được [Đoàn Doãn Địch](/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_Do%C3%A3n_%C4%90%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1) phong làm Tán tương quân vụ; nay trước khi mất, ông cử Phạm Xuân Thưởng lên làm Nguyên soái thay mình. Sau khi làm lễ tế cờ tại Lộc Đổng, Phạm Xuân Thưởng cho xuất quân và giao chiến với đối phương nhiều trận tại Cẩm Vân, Thủ Thiện, Hòn Kho (Tiên Thuận)...Hồi này, theo giúp sức Phạm Xuân Thưởng, có các ông: [Tăng Bạt Hổ](/wiki/T%C4%83ng_B%E1%BA%A1t_H%E1%BB%95), [Nguyễn Bá Huân](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_B%C3%A1_Hu%C3%A2n), [Nguyễn Trọng Trì](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Tr%E1%BB%8Dng_Tr%C3%AC), [Bùi Điền](/wiki/B%C3%B9i_%C4%90i%E1%BB%81n), [Đặng Đề](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%B7ng_%C4%90%E1%BB%81&action=edit&redlink=1), [Nguyễn Hóa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_H%C3%B3a&action=edit&redlink=1), [Lê Thượng Nghĩa](/w/index.php?title=L%C3%AA_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_Ngh%C4%A9a&action=edit&redlink=1), [Hồ Tá Quốc](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_T%C3%A1_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1), [Võ Đạt](/w/index.php?title=V%C3%B5_%C4%90%E1%BA%A1t&action=edit&redlink=1)... cùng hàng ngàn sĩ phu và nhân dân các tỉnh [Phú Yên](/wiki/Ph%C3%BA_Y%C3%AAn), [Khánh Hòa](/wiki/Kh%C3%A1nh_H%C3%B2a), [Bình Thuận](/wiki/B%C3%ACnh_Thu%E1%BA%ADn)...
Nhận thấy lực lượng của Phạm Xuân Thưởng ngày càng lớn mạnh, và đã gây nhiều thiệt hại cho mình. Soái phủ
[Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) liền điều Thiếu tá De Lorme đem pháo thuyền án ngữ biển [Quy Nhơn](/wiki/Quy_Nh%C6%A1n). Đồng thời sai [Trần Bá Lộc](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_B%C3%A1_L%E1%BB%99c) mang quân từ [Khánh Hòa](/wiki/Kh%C3%A1nh_H%C3%B2a) đánh ra, [Nguyễn Thân](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%C3%A2n) từ [Quảng Ngãi](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ng%C3%A3i) đánh vào. Nhờ pháo binh yểm trợ, hai cánh quân này nhanh chóng gặp nhau tại [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh), rồi cùng tiến lên Phú Phong mặc sức tàn phá. [Tháng 3](/wiki/Th%C3%A1ng_ba) năm [1887](/wiki/1887), sau trận ác chiến ở Bàu Sấu (An Nhơn), Phạm Xuân Thưởng bị thương nặng, phải cho rút tàn quân vào Linh Ðỗng (núi Phú Phong) ẩn náu, tính kế kháng chiến lâu dài.
Theo vài tài liệu cũ, thì vào
[tháng 4](/wiki/Th%C3%A1ng_t%C6%B0) năm [Đinh Hợi](/wiki/%C4%90inh_H%E1%BB%A3i) ( [1887](/wiki/1887)), [Trần Bá Lộc](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_B%C3%A1_L%E1%BB%99c) kéo quân đến tàn sát dân chúng ở quê ông và còn bắt tra tấn mẹ ông. Đau lòng, ông ra nạp mình để cứu mẹ và dân lành vào ngày [23 tháng 4](/wiki/23_th%C3%A1ng_4) năm [1887](/wiki/1887). Triều đình [Đồng Khánh](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_Kh%C3%A1nh) hay tin, bèn ban lệnh lột áo mão [cử nhân](/wiki/C%E1%BB%AD_nh%C3%A2n_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) và hành quyết ông. Nhưng theo bài viết gần đây của TS. Đinh Bá Hòa, đăng trên *báo Bình Định*, thì Phạm Xuân Thưởng bị bắt chứ không phải ra hàng. Ông viết: *Gần đây, nhiều tư liệu liên quan đến cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân hai tỉnh* [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh)và [Phú Yên](/wiki/Ph%C3%BA_Y%C3%AAn)được công bố; trong đó, có cả những tư liệu được khai thác từ kho lưu trữ của [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p)... Theo báo cáo gửi [Thống đốc Nam Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%91c_Nam_K%E1%BB%B3)ngày [10 tháng 5](/wiki/10_th%C3%A1ng_5)năm [1887](/wiki/1887), đã cho chúng ta biết khá tường tận về trường hợp bị bắt của Phạm Xuân Thưởng như sau: *Lúc ấy, Phạm Xuân Thưởng có năm mươi người đi theo ông, trong đó có toàn bộ gia đình của ông: mẹ, vợ và những người phụ tá, kể cả em của ông. Ngày* [4 tháng 4](/wiki/4_th%C3%A1ng_4), cả nhóm bị vây hãm trong một làng Chàm (có thể là [Vân Canh](/wiki/V%C3%A2n_Canh)), nhưng sau đó chạy thoát. Ngày [21 tháng 4](/wiki/21_th%C3%A1ng_4)gia đình Phạm Xuân Thưởng bị bắt, nhưng ngay đêm hôm sau ông Thưởng lại giải thoát được. Nhưng, đêm [31 tháng 4](/w/index.php?title=31_th%C3%A1ng_4&action=edit&redlink=1)rạng ngày [1 tháng 5](/wiki/1_th%C3%A1ng_5), một trong những thủ hạ của Phạm Xuân Thưởng bị bắt làm tù binh, đã chịu hàng và chỉ chỗ ở những người đang chạy trốn. Trần Bá Lộc và [Bùi Giảng](/wiki/B%C3%B9i_Gi%E1%BA%A3ng) đã bắt được Phạm Xuân Thưởng ngày [[2]](#cite_note-2) [4 tháng 5](/wiki/4_th%C3%A1ng_5)khi ông đang trốn trong một cái hang núi Hòn Nhên ở làng Thang Ót, ở gần chỗ giáp giới Phú Yên và ngọn nguồn [sông Côn](/wiki/S%C3%B4ng_C%C3%B4n). Ngày hôm sau, gia đình ông bị bắt. *Sau ông, những thủ lãnh cuối cùng hầu như cũng bị bắt hết: Nguyễn Ngọc Loan bị bắt* [14 tháng 5](/wiki/14_th%C3%A1ng_5); Lê Khanh [20 tháng 5](/wiki/20_th%C3%A1ng_5)..." . [[3]](#cite_note-.C4.90BH-3)
Trong
*Luận án Tiến sĩ sử học* của Phan Văn Cảnh cũng cho rằng, vào ngày [21 tháng 4](/wiki/21_th%C3%A1ng_4) năm [1887](/wiki/1887), Trần Bá Lộc đã cho quân bao vây căn cứ Hầm Hô, Linh Đổng và cuối cùng, đã chiếm được căn cứ, bắt được một số nghĩa quân, trong đó có mẹ Phạm Xuân Thưởng. Tuy nhiên, đêm [30 tháng 4](/wiki/30_th%C3%A1ng_4) năm [1887](/wiki/1887), Phạm Xuân Thưởng đã cử một đội quân cảm tử đột nhập doanh trại [Trần Bá Lộc](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_B%C3%A1_L%E1%BB%99c), giải vây cho những người bị bắt, trong đó, có bà mẹ Phạm Xuân Thưởng. Sau khi giải vây, Phạm Xuân Thưởng cùng đoàn thuộc hạ gồm 50 người vượt núi vào [Phú Yên](/wiki/Ph%C3%BA_Y%C3%AAn), tiếp tục kháng chiến, nhưng khi đến đèo Phủ Quý (ranh giới giữa [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh) và [Phú Yên](/wiki/Ph%C3%BA_Y%C3%AAn)) thì bị phục binh [Trần Bá Lộc](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_B%C3%A1_L%E1%BB%99c) đón bắt hết. Sau đó, đối phương cho đem tất cả nhóm về [Phú Phong](/wiki/Ph%C3%BA_Phong,_T%C3%A2y_S%C6%A1n), tổ chức ăn mừng chiến thắng và phao tin Phạm Xuân Thưởng ra hàng để hạ uy tín của ông... [[4]](#cite_note-4)
## Tuẫn quốc[
[sửa](/w/index.php?title=Mai_Xu%C3%A2n_Th%C6%B0%E1%BB%9Fng&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mai_Xu%C3%A2n_Th%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit§ion=2)] [Trần Bá Lộc](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_B%C3%A1_L%E1%BB%99c) dụ hàng, Phạm Xuân Thưởng khẳng khái nói: *Chỉ có đoạn đầu tướng quân, chứ không có hàng đầu tướng quân* . Biết không thể khuất phục được, đối phương đã đưa ông cùng các thuộc hạ ra xử trảm tại Gò Chàm (phía đông thành [5] [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh)cũ). Thi hài ông sau đó được đưa về táng tại Cây Muồng (nơi cha ông đã yên nghỉ), thuộc thôn Phú Lạc.
Và theo báo cáo do Tirant thiết lập ngày
[11 tháng 6](/wiki/11_th%C3%A1ng_6) năm [1887](/wiki/1887) gửi Thống đốc [Nam Kỳ](/wiki/Nam_K%E1%BB%B3) (tư liệu số Aix11.929), thì: *Có ba đợt hành quyết: ngày* [1 tháng 6](/wiki/1_th%C3%A1ng_6)có 5 người, trong đó có Lê Khanh; ngày [7 tháng 6](/wiki/7_th%C3%A1ng_6)có 12 người, trong đó có Phạm Xuân Thưởng và [Bùi Điền](/wiki/B%C3%B9i_%C4%90i%E1%BB%81n); ngày [12 tháng 6](/wiki/12_th%C3%A1ng_6)có 9 người và ngày [13 tháng 6](/wiki/13_th%C3%A1ng_6)có 1 người. Tổng cộng có 27 người bị hành quyết, trong đó có một vài người là thủ lĩnh lớn nhất của phong trào [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh)- [Phú Yên](/wiki/Ph%C3%BA_Y%C3%AAn).
Căn cứ vào đây thì Phạm Xuân Thưởng bị xử chém vào đợt thứ hai, ngày
[7 tháng 6](/wiki/7_th%C3%A1ng_6) năm [1887](/wiki/1887), chứ không phải ngày [6 tháng 6](/wiki/6_th%C3%A1ng_6) như tài liệu lâu nay đã ghi. . [3]
Năm
[1961](/wiki/1961), nhà thơ [Quách Tấn](/wiki/Qu%C3%A1ch_T%E1%BA%A5n) và nhiều người dân đã đứng ra vận động xây dựng lăng mộ nhà Phạm Xuân Thưởng và các lãnh tụ [Cần Vương](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_C%E1%BA%A7n_V%C6%B0%C6%A1ng) khác của quê hương [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh). Ngày [22 tháng 1](/wiki/22_th%C3%A1ng_1) năm đó ( [1961](/wiki/1961)), nhân dân ở [Tây Sơn](/wiki/T%C3%A2y_S%C6%A1n,_B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh) đã làm lễ đưa hài cốt ông từ Phú Lạc về lăng mộ trên một quả đồi cao thuộc thôn Hòa Sơn, xã Bình Tường. Đây cũng chính là căn cứ mà lúc sinh thời, ông dựng cờ khởi nghĩa chống Pháp . [6]
## Thơ Phạm Xuân Thưởng[
[sửa](/w/index.php?title=Mai_Xu%C3%A2n_Th%C6%B0%E1%BB%9Fng&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mai_Xu%C3%A2n_Th%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit§ion=3)]
Thơ làm trong lúc chiến đấu:
|
||
|
Thơ làm trước lúc bị hành hình:
## Giai thoại[
[sửa](/w/index.php?title=Mai_Xu%C3%A2n_Th%C6%B0%E1%BB%9Fng&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mai_Xu%C3%A2n_Th%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit§ion=4)]
Năm
[1885](/wiki/1885) tại trường thi Bình Định, sĩ tử vừa thi xong trường ba, thì nghe tin [Kinh thành Huế](/wiki/Kinh_th%C3%A0nh_Hu%E1%BA%BF) thất thủ, nên phần đông đều bỏ về. Vào trường tư chỉ còn tám người, mà Phạm Xuân Thưởng là một. Khi ban áo mão, quan Chánh chủ khảo tặng tám ông tân khoa một bài thơ [luật Đường](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_lu%E1%BA%ADt) như sau:
|
||
|
Tương truyền rằng trước khi khảo lại các quyển thi, quan chánh chủ khảo nằm mộng thấy một bà lão cầm tặng một nhánh mai trắng chỉ trổ một bông nhụy vàng cánh trắng, mùi hương nhẹ nhàng. Viên quan vừa đưa tay nâng thì hoa rụng vào nghiên son, và bà lão biến mất. Quan giật mình tỉnh dậy, bâng khuâng không hiểu điềm chi. Khi xét thấy trong tám ông
[cử nhân](/wiki/C%E1%BB%AD_nh%C3%A2n_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) có một ông họ Phạm, và xem lại quyển văn thì thấy văn chương có khí phách, thì đoán rằng điềm ứng vào Mai Xuân Thưởng, nên ban áo mão xong, quan mời riêng Xuân Thưởng vào dặn: *Lúc này nước nhà mất, một phần lớn do nơi đám sĩ phu. Cho nên làm việc gì cũng phải hết sức thận trọn*
- Phạm Xuân Thưởng lĩnh ý lui ra, trở về nhà khởi binh chống Pháp
. [[9]](#cite_note-9)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Mai_Xu%C3%A2n_Th%C6%B0%E1%BB%9Fng&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mai_Xu%C3%A2n_Th%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit§ion=5)] [Quách Tấn](/wiki/Qu%C3%A1ch_T%E1%BA%A5n), *Bước lãng du*. Nhà xuất bản Trẻ, 1996. [Phạm Văn Sơn](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_S%C6%A1n), [Việt sử tân biên](/wiki/Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_t%C3%A2n_bi%C3%AAn), Quyển 5, Tập trung, [Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), 1963,
- Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế,
*Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam*. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1992.
- Nhiều người soạn,
*Hỏi đáp lịch sử Việt Nam*(Tập 4), Nhà xuất bản Trẻ, 2007.
- Đinh Văn Liên,
*Bình Định: Đất võ trời văn*. Nhà xuất bản Trẻ, 2008.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Mai_Xu%C3%A2n_Th%C6%B0%E1%BB%9Fng&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mai_Xu%C3%A2n_Th%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit§ion=6)] **Theo** [^](#cite_ref-1) *Địa chí Bình Định*, đăng trên báo Bình Định [[1]](http://www.baobinhdinh.com.vn/datnuoc-connguoi/2006/12/37009/). Có nguồn nói mẹ ông tên là Trần Thị Dung. **Bùi Giảng, trước theo Cần Vương, sau về hàng và còn xin được làm con nuôi Trần Bá Lộc (** [^](#cite_ref-2) [Phạm Văn Sơn](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_S%C6%A1n), [Việt sử tân biên](/wiki/Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_t%C3%A2n_bi%C3%AAn), Quyển 5, Tập trung (tr. 190).
- ^
**a** **ă** [Lược theo TS. Đinh Bá Hòa,](http://mangbinhdinh.com/forums/p/676/1509.aspx) *Tư liệu mới về cái chết Phạm Xuân Thưởng* **Lược theo sách** [^](#cite_ref-4) *Hỏi đáp lịch sử Việt Nam*(Tập 4, tr. 287-288) và [[2]](http://mangbinhdinh.com/forums/p/676/1509.aspx). **Theo GS. Trịnh Vân Thanh,** [^](#cite_ref-5) *Thành ngữ điển tích danh nhân từ điển*(Tập 1), [Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), 1966, tr. 733. **Theo bài viết "Lăng Phạm Xuân Thưởng** [^](#cite_ref-6) *đăng*Báo Bình Định *số ra ngày 22* [tháng 12](/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai)năm [2008](/wiki/2008) [[3]](http://www.baobinhdinh.com.vn/datnuoc-connguoi/2006/12/37009/). [^](#cite_ref-7) [Chép theo](http://www.baobinhdinh.com.vn/datnuoc-connguoi/2006/12/37009/) **Chép theo** [^](#cite_ref-8) *Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam*, tr. 445-446. **Theo** [^](#cite_ref-9) [Quách Tấn](/wiki/Qu%C3%A1ch_T%E1%BA%A5n)(tr. 358-359) và bài viết trên website *báo Bình Định* [[4]](http://www.baobinhdinh.com.vn/642/2004/2/8790/).

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1055 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=01-Aug-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Wed, 02 Sep 2015 00:00:00 GMT


text:
Núi Kosciuszko
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Mount Kosciuszko là ngọn núi tại Công viên Quốc gia Kosciuszko. Với độ cao 2.228 mét (7.310 ft) trên mực nước biển, nó là ngọn núi cao nhất Australia (chưa tính phần lãnh thổ bên ngoài).[1] Địa hình này do nhà thám hiểm người Ba Lan Paul Edmund Strzelecki đặt tên để vinh danh danh tướng Ba Lan là Tadeusz Kościuszko, người từng theo giúp quân cách mạng Hoa Kỳ giành độc lập và sau đó lãnh đạo quân đội Ba Lan chống lại quân xâm lăng của Nga hoàng năm 1792.[2]
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
-
-
-
-
-
-
Hồ Cootapatamba, hồ nước cao nhất Úc châu
-
-
Thredbo từ Australian Alps Walking Track.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă “Kosciuszko National Park”. Australian Alps National Parks. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2009.
- ^ Australian Geographical Name Derivations
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
Wikisource có văn bản gốc từ 1911 Encyclopædia Britannica về:
- Mt Kosciuszko Inc. — thú vị cho trang web - trang thông tin về thám hiểm P.E Strzelecki
- Peakware - World Mountain Encyclopaedia — photo

markdown:
# Núi Kosciuszko
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Mount Kosciuszko|
|
|
Đỉnh Kosciuszko từ phía đông
[Độ cao](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%89nh_(%C4%91%E1%BB%8Ba_h%C3%ACnh)&action=edit&redlink=1) [Bản mẫu:AHD](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:AHD&action=edit&redlink=1) [[1]](#cite_note-MtK-1) [Danh sách](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_n%C3%BAi&action=edit&redlink=1) [Ultra](/w/index.php?title=Ultra_prominent_peak&action=edit&redlink=1) [New South Wales](/wiki/New_South_Wales), [Australia](/wiki/%C3%9Ac) [Dãy núi](/wiki/D%C3%A3y_n%C3%BAi) [Great Dividing Range](/w/index.php?title=Great_Dividing_Range&action=edit&redlink=1)/ [Main Range](/w/index.php?title=Main_Range_(Snowy_Mountains)&action=edit&redlink=1) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD) [36°27′21,53″N 148°15′48″Đ / 36,45°N 148,26333°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=N%C3%BAi_Kosciuszko¶ms=36_27_21.53_S_148_15_48_E_type:mountain_) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [36°27′21,53″N 148°15′48″Đ / 36,45°N 148,26333°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=N%C3%BAi_Kosciuszko¶ms=36_27_21.53_S_148_15_48_E_type:mountain_) [Chinh phục lần đầu](/w/index.php?title=Chinh_ph%E1%BB%A5c_l%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1) [Paweł Edmund Strzelecki](/w/index.php?title=Pawe%C5%82_Edmund_Strzelecki&action=edit&redlink=1) **Mount Kosciuszko** là ngọn núi tại [Công viên Quốc gia Kosciuszko](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_gia_Kosciuszko&action=edit&redlink=1). Với độ cao 2.228 mét (7.310 ft) trên mực nước biển, nó là ngọn núi cao nhất [Australia](/wiki/Australia) (chưa tính phần lãnh thổ bên ngoài). Địa hình này do nhà thám hiểm [1] [người Ba Lan](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ba_Lan) [Paul Edmund Strzelecki](/w/index.php?title=Paul_Edmund_Strzelecki&action=edit&redlink=1)đặt tên để vinh danh danh tướng Ba Lan là [Tadeusz Kościuszko](/wiki/Tadeusz_Ko%C5%9Bciuszko), người từng theo giúp quân cách mạng Hoa Kỳ giành độc lập và sau đó lãnh đạo quân đội Ba Lan chống lại quân xâm lăng của [Nga hoàng](/wiki/Nga_ho%C3%A0ng)năm 1792. [[2]](#cite_note-2)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=N%C3%BAi_Kosciuszko&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C3%BAi_Kosciuszko&action=edit§ion=1)]
-
-
-
-
-
-
[Hồ Cootapatamba](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Cootapatamba&action=edit&redlink=1), hồ nước cao nhất Úc châu
-
-
[Thredbo](/w/index.php?title=Thredbo&action=edit&redlink=1)từ Australian Alps Walking Track.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=N%C3%BAi_Kosciuszko&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C3%BAi_Kosciuszko&action=edit§ion=2)]
- ^
**a** **ă** [“Kosciuszko National Park”](http://www.australianalps.environment.gov.au/parks/kosciuszko.html). Australian Alps National Parks. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2009. [^](#cite_ref-2) [Australian Geographical Name Derivations](http://wikiski.com/wiki/index.php/Australian_Geographical_Name_Derivations)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=N%C3%BAi_Kosciuszko&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C3%BAi_Kosciuszko&action=edit§ion=3)] [Wikisource](/wiki/Wikisource)có văn bản gốc từ [1911 Encyclopædia Britannica](/w/index.php?title=Encyclop%C3%A6dia_Britannica_Eleventh_Edition&action=edit&redlink=1)về: [Mt Kosciuszko Inc.](http://mtkosciuszko.org.au/)— thú vị cho trang web - trang thông tin về thám hiểm P.E Strzelecki [Peakware - World Mountain Encyclopaedia](http://www.peakware.com/peaks.html?pk=145)— photo


text:
Quận Gibson, Indiana
Quận Gibson là một quận thuộc tiểu bang Indiana, Hoa Kỳ. Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 32.500 người. Quận lỵ đóng ở Princeton.6.
Mục lục
Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.
Các xa lộ chính[sửa | sửa mã nguồn]
Quận giáp ranh[sửa | sửa mã nguồn]
Thành phố[sửa | sửa mã nguồn]
- Oakland City (47660)
- Princeton (47670)
thị trấn[sửa | sửa mã nguồn]
- Buckskin (47647)
- Fort Branch (47648)
- Francisco (47649)
- Haubstadt (47639)
- Hazleton (47640)
- Mackey (47654)
- Owensville (47665)
- Patoka (47666)
- Somerville (47683)
Thông tin nhân khẩu[sửa | sửa mã nguồn]
Theo điều tra dân số 2 năm 2000, đã có 32.500 người, 12.847 hộ gia đình, và 9.095 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 66 người trên một dặm vuông (26/km ²). Có 14.125 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 29 trên một dặm vuông (11/km ²). Cơ cấu chủng tộc của dân cư quận gồm có 96,46% người da trắng, 1,91% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,19% người Mỹ bản xứ, 0,52% ở châu Á, 0,22% từ các chủng tộc khác, và 0,69% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,70% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào. 35,4% là gốc Đức, 21,9% người Mỹ, 11,9% và 10,2% gốc Anh gốc và Ailen theo điều tra dân số năm 2000.
Có 12.847 hộ, trong đó 32,10% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 58,10% là đôi vợ chồng sống với nhau, 9,20% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 29,20% là các gia đình không. 25,70% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 12,10% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn là người. Cỡ hộ trung bình là 2,48 và cỡ gia đình trung bình là 2,98.
Trong quận độ tuổi dân số quận đã được trải ra với 24,80% dưới độ tuổi 18, 8,40% 18-24, 28,20% 25-44, 23,10% từ 45 đến 64, và 15,50% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 38 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 95,90 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, có 93,40 nam giới.
Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đạt 37.515 USD, và thu nhập trung bình cho một gia đình là 44.839 USD. Phái nam có thu nhập trung bình 35.511 USD so với 21.284 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 18.169 USD. Có 6,60% gia đình và 8,20% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 10,40% những người dưới 18 tuổi và 7,20% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

markdown:
# Quận Gibson, Indiana
|
|Quận Gibson, Indiana
|
|Bản đồ
|
|![]()
Vị trí trong tiểu bang
[Indiana](/wiki/Indiana) ![ Bản đồ Hoa Kỳ có ghi chú đậm tiểu bang Indiana](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Map_of_USA_IN.svg/200px-Map_of_USA_IN.svg.png)
![ Bản đồ Hoa Kỳ có ghi chú đậm tiểu bang Indiana](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Map_of_USA_IN.svg/200px-Map_of_USA_IN.svg.png)
Vị trí của tiểu bang Indiana trong
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) **Thống kê** [1 tháng 4](/wiki/1_th%C3%A1ng_4), [1813](/wiki/1813) [Quận lỵ](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_l%E1%BB%B5) [Princeton](/w/index.php?title=Princeton,_IN&action=edit&redlink=1) [Princeton](/w/index.php?title=Princeton,_IN&action=edit&redlink=1)(10,270) [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)
- Tổng cộng
- Đất
- Nước
526
[mi²](/wiki/D%E1%BA%B7m_vu%C3%B4ng_Anh)(1.362 [km²](/wiki/Km%C2%B2))
522 mi² (1.342 km²)
4 mi² (11 km²),
[Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) Ước tính
- (
[2008](/wiki/C%E1%BB%A5c_%C4%91i%E1%BB%81u_tra_d%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3))
-
[Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)
42.100
74/dặm vuông (31/km²)
[Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [Miền Trung](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9)): [UTC-6](/wiki/UTC-6)/ [-5](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8) **Website:** [www.gibsoncountyin.org/](http://www.gibsoncountyin.org/) **Đặt tên theo:** [John Gibson](/w/index.php?title=John_Gibson_(ng%C6%B0%E1%BB%9Di_l%C3%ADnh)&action=edit&redlink=1)
Secretary & Acting Governor of
[Indiana Territory](/w/index.php?title=Indiana_Territory&action=edit&redlink=1)on 2 occasions.
- Quận số 26 Indiana
- Quận rộng thứ 7 ở Indiana
- Quận xưa thứ 7 ở Indiana
**Quận Gibson** là một [quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Hoa_K%E1%BB%B3) thuộc [tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Indiana](/wiki/Indiana), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của [Cục điều tra dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3) năm 2000, quận có dân số 32.500 người. Quận lỵ đóng ở [Princeton](/w/index.php?title=Princeton,_Indiana&action=edit&redlink=1). . 6
## Mục lục
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Gibson,_Indiana&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Gibson,_Indiana&action=edit§ion=1)]
Theo
[Cục điều tra dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3), quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.
### Các xa lộ chính[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Gibson,_Indiana&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Gibson,_Indiana&action=edit§ion=2)]
### Quận giáp ranh[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Gibson,_Indiana&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Gibson,_Indiana&action=edit§ion=3)]
|
||
|
### Thành phố[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Gibson,_Indiana&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Gibson,_Indiana&action=edit§ion=4)] [Oakland City](/w/index.php?title=Oakland_City,_Indiana&action=edit&redlink=1)(47660) [Princeton](/w/index.php?title=Princeton,_Indiana&action=edit&redlink=1)(47670)
### thị trấn[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Gibson,_Indiana&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Gibson,_Indiana&action=edit§ion=5)] [Buckskin](/w/index.php?title=Buckskin,_Indiana&action=edit&redlink=1)(47647) [Fort Branch](/w/index.php?title=Fort_Branch,_Indiana&action=edit&redlink=1)(47648) [Francisco](/w/index.php?title=Francisco,_Indiana&action=edit&redlink=1)(47649) [Haubstadt](/w/index.php?title=Haubstadt,_Indiana&action=edit&redlink=1)(47639) [Hazleton](/w/index.php?title=Hazleton,_Indiana&action=edit&redlink=1)(47640) [Mackey](/w/index.php?title=Mackey,_Indiana&action=edit&redlink=1)(47654) [Owensville](/w/index.php?title=Owensville,_Indiana&action=edit&redlink=1)(47665) [Patoka](/w/index.php?title=Patoka,_Indiana&action=edit&redlink=1)(47666) [Somerville](/w/index.php?title=Somerville,_Indiana&action=edit&redlink=1)(47683)
## Thông tin nhân khẩu[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Gibson,_Indiana&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Gibson,_Indiana&action=edit§ion=6)]
Theo điều tra dân số
năm 2000, đã có 32.500 người, 12.847 hộ gia đình, và 9.095 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 66 người trên một dặm vuông (26/km ²). Có 14.125 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 29 trên một dặm vuông (11/km ²). Cơ cấu chủng tộc của dân cư quận gồm có 96,46% người da trắng, 1,91% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,19% người Mỹ bản xứ, 0,52% ở châu Á, 0,22% từ các chủng tộc khác, và 0,69% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,70% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào. 35,4% là gốc Đức, 21,9% người Mỹ, 11,9% và 10,2% gốc Anh gốc và Ailen theo điều tra dân số năm 2000. 2
Có 12.847 hộ, trong đó 32,10% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 58,10% là đôi vợ chồng sống với nhau, 9,20% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 29,20% là các gia đình không. 25,70% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 12,10% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn là người. Cỡ hộ trung bình là 2,48 và cỡ gia đình trung bình là 2,98.
Trong quận độ tuổi dân số quận đã được trải ra với 24,80% dưới độ tuổi 18, 8,40% 18-24, 28,20% 25-44, 23,10% từ 45 đến 64, và 15,50% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 38 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 95,90 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, có 93,40 nam giới.
Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đạt 37.515 USD, và thu nhập trung bình cho một gia đình là 44.839 USD. Phái nam có thu nhập trung bình 35.511 USD so với 21.284 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 18.169 USD. Có 6,60% gia đình và 8,20% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 10,40% những người dưới 18 tuổi và 7,20% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

X-Cache: cp1067 hit (1), cp1055 frontend miss (0)


text:
Thể loại:Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Tư
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Thể loại con
Thể loại này gồm 3 thể loại con sau, trên tổng số 3 thể loại con.
C
- ► Cá tháng tư (1 tr.)
L
- ► Lễ Phục Sinh (1 t.l., 8 tr., 1 t.t.)
T
- ► Tuần Thánh (4 tr.)
Các trang trong thể loại “Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Tư”
25 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 25 trang.

markdown:
# Thể loại:Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Tư
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
[Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Tư](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:April_observances?uselang=vi)
## Thể loại con
Thể loại này gồm 3 thể loại con sau, trên tổng số 3 thể loại con.
### C
- ►
[Cá tháng tư](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%C3%A1_th%C3%A1ng_t%C6%B0) (1 tr.)
### L
- ►
[Lễ Phục Sinh](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BB%85_Ph%E1%BB%A5c_Sinh) (1 t.l., 8 tr., 1 t.t.)
### T
- ►
[Tuần Thánh](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tu%E1%BA%A7n_Th%C3%A1nh) (4 tr.)
## Các trang trong thể loại “Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Tư”
25 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 25 trang.

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1055 frontend miss (0)