markdown:
# Loạn 12 sứ quân
|Loạt bài
||
|![]()
|
| (207 TCN - 40)
|
| (40 - 43)
|
| (43 - 541)
|
| và (541 - 602)
|
| (602 - 905)
|
| (905 - 938)
|
| (938 - 967)
|
| (968 - 980)
|
| (980 - 1009)
|
| (
|
| (
|
| (
|
| (1407 - 1427)
|
|
(
|
| (1778 - 1802)
|
| (1802 - 1945)
|
| (
|
| (
|
|
|
|
**Loạn 12 sứ quân** ( [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n): 十二使君之亂; *Thập nhị sứ quân chi loạn*), hay còn gọi là **Thập nhị sứ quân tranh trưởng** (十二使君爭長) , là một giai đoạn các vùng cát cứ quân sự giao tranh với nhau và tạo ra loạn lạc trong [1] [lịch sử Việt Nam](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam)mà đỉnh điểm của nó xen giữa thời kỳ [nhà Ngô](/wiki/Nh%C3%A0_Ng%C3%B4)và [nhà Đinh](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90inh), được chép trong phần Bản kỷ Ngô Sứ quân [Ngô Xương Xí](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_X%C3%AD).
Cuộc loạn lạc này có nguyên nhân sâu xa từ quá trình phân hóa xã hội thời Bắc thuộc, dẫn đến việc xuất hiện tầng lớp thổ hào, quan lại có thế lực mạnh về kinh tế, chính trị và tạo ra sự phân tán cát cứ. Thực chất của cuộc nội chiến này là việc đấu tranh giành quyền lực tối cao trên đất
[Tĩnh Hải quân](/wiki/T%C4%A9nh_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n) của các thủ lĩnh địa phương khi [nhà Đường](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng) suy yếu, người Việt có cơ hội đứng lên tranh giành quyền lãnh đạo. Giai đoạn này có mầm mống từ đầu thế kỷ X và có cơ hội phát triển mạnh từ khi [Dương Tam Kha](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Tam_Kha) cướp ngôi [nhà Ngô](/wiki/Nh%C3%A0_Ng%C3%B4), các nơi không chịu thuần phục, các thủ lĩnh nổi lên cát cứ một vùng, thậm chí xưng [Vương](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng) và đem quân đánh chiếm lẫn nhau.
Giai đoạn 12 sứ quân kéo dài hơn 20 năm (
[944](/wiki/944) - [968](/wiki/968)) và kết thúc khi [Đinh Tiên Hoàng](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng) thống nhất đất nước, lập ra nhà nước [Đại Cồ Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_C%E1%BB%93_Vi%E1%BB%87t) - nhà nước phong kiến tập quyền đầu tiên trong lịch sử.
## Mục lục
[1 Bối cảnh và lịch sử](#B.E1.BB.91i_c.E1.BA.A3nh_v.C3.A0_l.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 12 sứ quân](#12_s.E1.BB.A9_qu.C3.A2n) [3 Nguyên nhân và hậu quả](#Nguy.C3.AAn_nh.C3.A2n_v.C3.A0_h.E1.BA.ADu_qu.E1.BA.A3) [4 Đinh Bộ Lĩnh thống nhất đất nước](#.C4.90inh_B.E1.BB.99_L.C4.A9nh_th.E1.BB.91ng_nh.E1.BA.A5t_.C4.91.E1.BA.A5t_n.C6.B0.E1.BB.9Bc) [5 Dấu tích](#D.E1.BA.A5u_t.C3.ADch) [6 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [7 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [8 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch)
## Bối cảnh và lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&action=edit§ion=1)]
### Các Hào trưởng thành Tiết độ sứ[
[sửa](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&action=edit§ion=2)]
Năm
[905](/wiki/905), [nhà Đường](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng) suy yếu, [Khúc Thừa Dụ](/wiki/Kh%C3%BAc_Th%E1%BB%ABa_D%E1%BB%A5) là Hào trưởng Chu Diên, được dân chúng ủng hộ, đã tiến quân ra chiếm đóng phủ thành Đại La, tự xưng là Tiết độ sứ. Họ Khúc đã mở đầu thời kỳ tự chủ của người Việt sau hơn 1000 năm Bắc thuộc.
Năm
[906](/wiki/906), tướng Nguyễn Nê theo lệnh vua Đường đem 7000 quân sang nước Việt đòi họ Khúc triều cống. Nguyễn Nê dựng bản doanh ở Thành Quả lấy vợ Việt sinh ra 3 con trai sau này là các sứ quân [Nguyễn Khoan](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Khoan), [Nguyễn Thủ Tiệp](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%A7_Ti%E1%BB%87p) và [Nguyễn Siêu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Si%C3%AAu). Cũng trong thời kỳ nhà Đường suy yếu, nhiều thủ lĩnh Trung Hoa chạy loạn xuống Tĩnh Hải quân lập ấp mà con cháu họ sau này trở thành các sứ quân như [2] [Đỗ Cảnh Thạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_C%E1%BA%A3nh_Th%E1%BA%A1c)và sứ quân [Trần Lãm](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_L%C3%A3m).
Năm 918, Khúc Hạo mất,
[Khúc Thừa Mỹ](/wiki/Kh%C3%BAc_Th%E1%BB%ABa_M%E1%BB%B9) lên thay hèn yếu, bất lực dù đã có [Đại La](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_La) (Hà Nội) vẫn không khống chế nổi các hào trưởng địa phương, phải cầu viện ngoại viện nhà Lương. Quân Nam Hán tiến sang, bắt Khúc Thừa Mỹ và đem về Quảng Châu.
Năm 931, hào trưởng
[Dương Đình Nghệ](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%ACnh_Ngh%E1%BB%87) từ Ái châu đánh đuổi thứ sử Lý Tiến của nước Nam Hán, giải phóng thành Đại La. Lưu Cung sai Trần Bảo mang quân sang tiếp viện. [Dương Đình Nghệ](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%ACnh_Ngh%E1%BB%87) chủ động mở cửa thành nghênh đón địch, tiêu diệt viện binh Nam Hán, chém chết Trần Bảo. Sau đó ông tự lập làm Tiết độ sứ, dùng [Ngô Quyền](/wiki/Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n), [Đinh Công Trứ](/wiki/%C4%90inh_C%C3%B4ng_Tr%E1%BB%A9) (thân sinh của [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng)), [Kiều Công Tiễn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_Ti%E1%BB%85n) làm nha tướng.
Năm 937,
[Kiều Công Tiễn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_Ti%E1%BB%85n), hào trưởng Phong Châu, một tướng dưới quyền đã giết hại Dương Đình Nghệ để cướp quyền với lý do Đình Nghệ là người gây ra cái chết của Khúc Thừa Mỹ, chúa cũ của Tĩnh Hải quân. Hai cháu nội Tiễn là [3] [Kiều Công Hãn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_H%C3%A3n)và [Kiều Thuận](/wiki/Ki%E1%BB%81u_Thu%E1%BA%ADn)sau này trở thành các sứ quân ở gần khu vực Phong Châu.
Năm 938,
[Ngô Quyền](/wiki/Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n) là con rể [Dương Đình Nghệ](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%ACnh_Ngh%E1%BB%87) ra giết [Kiều Công Tiễn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_Ti%E1%BB%85n) rồi dẹp giặc bên Nam Hán ở sông Bạch Đằng, lên ngôi Vua, lập ra nhà Ngô, dựng lại quyền tự chủ. Trong số các tướng có sứ quân [Đỗ Cảnh Thạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_C%E1%BA%A3nh_Th%E1%BA%A1c), sứ quân [Kiều Công Hãn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_H%C3%A3n) và sứ quân [Phạm Bạch Hổ](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_B%E1%BA%A1ch_H%E1%BB%95). Tàn dư họ Kiều còn lại là sứ quân [Kiều Thuận](/wiki/Ki%E1%BB%81u_Thu%E1%BA%ADn) chạy về chiếm vùng núi Hồi Hồ và liên kết với Ma Xuân Trường thâu tóm các tộc trưởng miền núi.
### Triều đình Cổ Loa dẹp loạn[
[sửa](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&action=edit§ion=3)]
Năm 944,
[Ngô Quyền](/wiki/Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n) mất, con trai Dương Đình Nghệ là [Dương Tam Kha](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Tam_Kha) cướp ngôi, tự lập mình làm vua, xưng Dương Bình Vương. [Ngô Xương Ngập](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_Ng%E1%BA%ADp) chạy về nhà một hào trưởng - [Phạm Lệnh Công](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_L%E1%BB%87nh_C%C3%B4ng) ở làng Trà Hương - (Hải Dương). [Dương Tam Kha](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Tam_Kha) ba lần sai quân đi bắt Ngô Xương Ngập mà không được.
Từ khi
[Dương Tam Kha](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Tam_Kha) lấy ngôi của nhà Ngô, thêm nhiều nơi không chịu thần phục. Đặc biệt là loạn ở hai thôn Đường - Nguyễn, nhiều thủ lĩnh nổi lên chống đối như sứ quân [Ngô Nhật Khánh](/wiki/Ng%C3%B4_Nh%E1%BA%ADt_Kh%C3%A1nh) ở Đường Lâm (thôn Đường) và sứ quân [Nguyễn Khoan](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Khoan) nổi dậy ở Tam Đái (thôn Nguyễn), sứ quân [Phạm Bạch Hổ](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_B%E1%BA%A1ch_H%E1%BB%95) là con của Phạm Lệnh Công chiếm Đằng Châu, sứ quân [Trần Lãm](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_L%C3%A3m) chiếm giữ ở Bố Hải Khẩu.
Năm 950, Dương Tam Kha sai
[Ngô Xương Văn](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n) đi đánh 2 thôn Đường Lâm và Nguyễn Gia Loan ở Thái Bình. Ngô Xương Văn cho rằng đây là các ấp vô tội và thuyết phục 2 tướng dẫn quân quay lại lật đổ Dương Tam Kha. Xương Văn không giết Tam Kha, chỉ giáng xuống làm Chương Dương công. Năm 950, Ngô Xương Văn tự xưng làm Nam Tấn Vương, đóng đô ở [Cổ Loa](/wiki/C%E1%BB%95_Loa). Ngô Xương Văn cho người đón anh trai [Ngô Xương Ngập](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_Ng%E1%BA%ADp) về cùng làm vua, là Thiên Sách Vương. Lúc đó cùng tồn tại hai vua Nam Tấn Vương và Thiên Sách Vương. Sử sách gọi là Hậu Ngô Vương.
Năm 951, Hậu Ngô Vương tiến đánh
[Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh) ở [Hoa Lư](/wiki/Hoa_L%C6%B0) hơn một tháng không được đành mang [Đinh Liễn](/wiki/%C4%90inh_Li%E1%BB%85n) về Cổ Loa làm con tin. Cũng từ đó Ngô Xương Ngập chuyên quyền, không cho Xương Văn tham dự chính sự nữa.
Năm 954,
[Ngô Xương Ngập](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_Ng%E1%BA%ADp) bị bệnh thượng mã phong mà chết, chỉ còn một vua là Nam Tấn Vương [Ngô Xương Văn](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n).
Sau khi Thiên Sách vương mất, thủ lĩnh ở quận Thao Giang là Chu Thái quật cường không thần phục nhà Ngô. Nam Tấn vương thân chinh đi đánh, chém được Chu Thái.
Cũng sau thời gian này, Ngô Xương Văn đi đánh giặc Lý Huy/ [4] [Dương Huy](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Huy)ở châu Tây Long, đóng quân ở cửa Phù Lan, suốt tháng trời giặc tan mới rút quân trở về.
### Các sứ quân tham chiến[
[sửa](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&action=edit§ion=4)]
Năm 965,
[Ngô Xương Văn](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n) đi đánh thôn Đường tức Đường Lâm của sứ quân [Ngô Nhật Khánh](/wiki/Ng%C3%B4_Nh%E1%BA%ADt_Kh%C3%A1nh) và thôn Nguyễn Gia Loan của sứ quân [Nguyễn Thái Bình](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh) bị phục binh bắn nỏ chết. Khi Ngô Xương Xí nối ngôi, Ngô Nhật Khánh là anh em cùng họ cũng kéo quân từ Đường Lâm về Cổ Loa tranh giành. [5] [[6]](#cite_note-6)
Cũng trong năm 965 thứ sử Phong Châu
[Kiều Công Hãn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_H%C3%A3n) kéo quân về triều đình Cổ Loa cùng tranh ngôi vua với [Lã Xử Bình](/wiki/L%C3%A3_X%E1%BB%AD_B%C3%ACnh), [[7]](#cite_note-7) Con của Ngô Xương Ngập là [8] [Ngô Xương Xí](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_X%C3%AD)phải lui về giữ đất Bình Kiều, trở thành Ngô sứ quân. Theo sử gia Ngô Thì Sỹ "thì lúc đó Nam Tấn mới mất, trong nước rối ren, [Đinh Liễn](/wiki/%C4%90inh_Li%E1%BB%85n)có công dẹp loạn, lại được phong tước, chứ chẳng như những con tin tầm thường nhân lúc loạn lạc mà trốn về". [Đinh Liễn](/wiki/%C4%90inh_Li%E1%BB%85n)sau 15 năm làm con tin ở Cổ Loa đã trở về [Hoa Lư](/wiki/Hoa_L%C6%B0), cùng cha [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh)sang đầu quân cho sứ quân [Trần Lãm](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_L%C3%A3m)ở Thái Bình.
Năm 966 thứ sử
[Dương Huy](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Huy), thứ sử [Kiều Công Hãn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_H%C3%A3n), tham mưu [Lã Xử Bình](/wiki/L%C3%A3_X%E1%BB%AD_B%C3%ACnh) và nha tướng [Đỗ Cảnh Thạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_C%E1%BA%A3nh_Th%E1%BA%A1c) tranh nhau làm vua. [[9]](#cite_note-9) [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh) giết được [Lã Xử Bình](/wiki/L%C3%A3_X%E1%BB%AD_B%C3%ACnh), kiểm soát được thành Cổ Loa. Các tướng [Kiều Công Hãn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_H%C3%A3n), [Đỗ Cảnh Thạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_C%E1%BA%A3nh_Th%E1%BA%A1c) thua chạy về Phong Châu và Đỗ Động, nổi dậy thành sứ quân.
Các sứ quân ra mặt đánh chiếm lẫn nhau:
[Lã Đường](/wiki/L%C3%A3_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng) tấn công [Đỗ Cảnh Thạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_C%E1%BA%A3nh_Th%E1%BA%A1c); [Kiều Công Hãn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_H%C3%A3n) tấn công [Nguyễn Khoan](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Khoan); [Nguyễn Thủ Tiệp](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%A7_Ti%E1%BB%87p) giết [Dương Huy](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Huy) chiếm Vũ Ninh và tự xưng là Vũ Ninh Vương. [[10]](#cite_note-10)
Năm 967, sứ quân
[Trần Lãm](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_L%C3%A3m) mất, sứ quân [Ngô Nhật Khánh](/wiki/Ng%C3%B4_Nh%E1%BA%ADt_Kh%C3%A1nh) từ Đường Lâm, Đỗ Động Giang tập hợp 500 con em Ngô tiên chúa đánh Bố Hải Khẩu, khi đến đất Ô Man thì bị Ngô phó sứ chặn đánh phải bỏ về. Đinh Bộ Lĩnh liền cất quân đi đánh, không bộ lạc nào ở đó không hàng phục. Các sứ quân Phạm Bạch Hổ, Ngô Nhật Khánh, Ngô Xương Xí đem quân về hàng, lực lượng họ Đinh ngày càng lớn mạnh. Đinh Bộ Lĩnh đánh dẹp các sứ quân [11] [Đỗ Cảnh Thạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_C%E1%BA%A3nh_Th%E1%BA%A1c), [Nguyễn Siêu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Si%C3%AAu), [Nguyễn Khoan](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Khoan), [Kiều Công Hãn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_H%C3%A3n), [Kiều Thuận](/wiki/Ki%E1%BB%81u_Thu%E1%BA%ADn).
Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh tiếp tục đánh dẹp các sứ quân
[Lý Khuê](/wiki/L%C3%BD_Khu%C3%AA), [Lã Đường](/wiki/L%C3%A3_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng) và thống nhất Tĩnh hải quân, lên ngôi Hoàng đế ở [kinh đô Hoa Lư](/wiki/Kinh_%C4%91%C3%B4_Hoa_L%C6%B0), chính thức lập ra triều đại nhà Đinh trong lịch sử Việt Nam.
## 12 sứ quân[
[sửa](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&action=edit§ion=5)]
### Danh sách các sứ quân[
[sửa](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&action=edit§ion=6)]
Đến năm
[966](/wiki/966), hình thành đầy đủ 12 sứ quân chiếm giữ các địa phương: [Ngô Xương Xí](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_X%C3%AD), tức Ngô sứ quân giữ Bình Kiều ( [Triệu Sơn](/wiki/Tri%E1%BB%87u_S%C6%A1n)- [Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a)) . [[12]](#cite_note-12) [Ngô Nhật Khánh](/wiki/Ng%C3%B4_Nh%E1%BA%ADt_Kh%C3%A1nh)tự xưng là Ngô Lãm Công, giữ [Đường Lâm](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_L%C3%A2m)(Sơn Tây, [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)) [Đỗ Cảnh Thạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_C%E1%BA%A3nh_Th%E1%BA%A1c)tự xưng là Đỗ Cảnh Công, giữ Đỗ Động Giang ( [Thanh Oai](/wiki/Thanh_Oai), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)) [Phạm Bạch Hổ](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_B%E1%BA%A1ch_H%E1%BB%95)tự xưng là Phạm Phòng Át, giữ Đằng Châu ( [Hưng Yên](/wiki/H%C6%B0ng_Y%C3%AAn)) [Kiều Công Hãn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_H%C3%A3n)tự xưng Kiều Tam Chế, giữ Phong Châu - [Bạch Hạc](/wiki/B%E1%BA%A1ch_H%E1%BA%A1c)(Việt Trì-Lâm Thao, [Phú Thọ](/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D)) [Nguyễn Khoan](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Khoan)tự xưng Nguyễn Thái Bình, giữ Tam Đái ( [Yên Lạc](/wiki/Y%C3%AAn_L%E1%BA%A1c), [Vĩnh Phúc](/wiki/V%C4%A9nh_Ph%C3%BAc)) [Nguyễn Siêu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Si%C3%AAu)tự xưng là Nguyễn Hữu Công, giữ Tây Phù Liệt ( [Thanh Trì](/wiki/Thanh_Tr%C3%AC), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)) [Nguyễn Thủ Tiệp](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%A7_Ti%E1%BB%87p)tự xưng là Nguyễn Lệnh Công, giữ [Tiên Du](/wiki/Ti%C3%AAn_Du)(Bắc Ninh) [Kiều Thuận](/wiki/Ki%E1%BB%81u_Thu%E1%BA%ADn)tự xưng là Kiều Lệnh Công, giữ Hồi Hồ - [Cẩm Khê](/wiki/C%E1%BA%A9m_Kh%C3%AA)( [Phú Thọ](/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D)) [Lý Khuê](/wiki/L%C3%BD_Khu%C3%AA)tự xưng là Lý Lãng Công, giữ Siêu Loại ( [Thuận Thành](/wiki/Thu%E1%BA%ADn_Th%C3%A0nh), [Bắc Ninh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Ninh)) [Trần Lãm](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_L%C3%A3m)tự xưng là Trần Minh Công, giữ Bố Hải Khẩu - Kỳ Bố ( [Thái Bình](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh)) [Lã Đường](/wiki/L%C3%A3_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng)tự xưng là Lã Tá Công, giữ Tế Giang ( [Văn Giang](/wiki/V%C4%83n_Giang), [Hưng Yên](/wiki/H%C6%B0ng_Y%C3%AAn))
Có ý kiến cho rằng số sứ quân trên mang tính ước lượng cho phù hợp với con số 12 châu
[Tĩnh Hải quân](/wiki/T%C4%A9nh_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n) vì theo các tài liệu lịch sử và thần tích còn lưu lại, một số nhân vật tương tự nhưng không được kê vào danh sách sứ quân trên. Điển hình như cuốn *Tục tư trị thông giám trường biên* của Lý Đảo (Trung Hoa) ghi: *Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ Ngô Xương Văn chết, tham mưu của Văn là Ngô Xử Bình, cùng Phong Châu Thứ sử Kiều Tri Hựu, Vũ Ninh châu Thứ sử Dương Huy, Nha tướng Đỗ Cảnh Thạc, bọn ấy cùng tranh lập. Mười hai châu của Giao Chỉ đại loạn, trộm cướp cùng dấy*.
Có thể trong số các nhân vật:
[Lã Xử Bình](/wiki/L%C3%A3_X%E1%BB%AD_B%C3%ACnh), [Dương Huy](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Huy),... hoặc không có thực ấp, không phải là thổ hào, thứ sử hoặc đã chết tại thời cực thịnh của 12 sứ quân.
### Nguồn gốc xuất thân[
[sửa](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&action=edit§ion=7)]
Theo cuốn "Gốc và Nghĩa từ Việt thông dụng" của Nhà xuất bản Văn hóa thông tin năm 1998 thì từ "Sứ quân" được dịch là "
*Vua cai trị*" (sứ: cai trị, quân: vua). Ở Trung Hoa, Sứ quân còn là cách gọi tôn xưng dành cho người nắm giữ chức đầu của một châu mục nào đó, tức thứ sử (Theo định nghĩa của từ điển *Từ nguyên*) . Cách gọi này được dùng trong các văn bản từ đời Hán cho đến đời Thanh. [13]
Trong các sứ quân trên:
[Ngô Xương Xí](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_X%C3%AD)và [Ngô Nhật Khánh](/wiki/Ng%C3%B4_Nh%E1%BA%ADt_Kh%C3%A1nh)là quý tộc [nhà Ngô](/wiki/Nh%C3%A0_Ng%C3%B4); [Phạm Bạch Hổ](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_B%E1%BA%A1ch_H%E1%BB%95), [Đỗ Cảnh Thạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_C%E1%BA%A3nh_Th%E1%BA%A1c), [Kiều Công Hãn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_H%C3%A3n)là tướng [nhà Ngô](/wiki/Nh%C3%A0_Ng%C3%B4); các sứ quân còn lại được xác định là các thủ lĩnh địa phương . [[14]](#cite_note-14)
- 5 trong số 12 thủ lĩnh cát cứ có gốc là người Hoa:
[Đỗ Cảnh Thạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_C%E1%BA%A3nh_Th%E1%BA%A1c)gốc người Quảng Lăng ở tỉnh [Giang Tô](/wiki/Giang_T%C3%B4), Trần Lãm là người gốc [Quảng Đông](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng); [Nguyễn Khoan](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Khoan), [Nguyễn Siêu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Si%C3%AAu), [Nguyễn Thủ Tiệp](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%A7_Ti%E1%BB%87p)là 3 anh em gốc người [Phúc Kiến](/wiki/Ph%C3%BAc_Ki%E1%BA%BFn) . [[15]](#cite_note-15)
- Kiều Công Hãn, Kiều Thuận là 2 anh em, cháu nội
[Kiều Công Tiễn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_Ti%E1%BB%85n).
- Lực lượng sứ quân Trần Lãm sau khi sứ tướng mất hợp nhất về với sứ quân
[Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng).
Các sứ quân thường được mô tả thân hình dũng mãnh, khí phách anh hùng như:
[Phạm Bạch Hổ](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_B%E1%BA%A1ch_H%E1%BB%95) có thân hình vạm vỡ, mạnh mẽ như hổ, thông minh hơn người, văn võ song toàn; [Đỗ Cảnh Thạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_C%E1%BA%A3nh_Th%E1%BA%A1c) bị bọn cướp xẻo mất một bên tai, lòng căm thù sôi sục, quyết tìm thầy học võ; [Nguyễn Thủ Tiệp](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%A7_Ti%E1%BB%87p) mình dài tiếng to, ai nghe thấy tiếng nói cũng phải giật mình, người ta gọi là ông Sấm ; [16] [Kiều Thuận](/wiki/Ki%E1%BB%81u_Thu%E1%BA%ADn)khi sinh ra có ánh sáng lạ tràn ngập khắp ngôi nhà; [Nguyễn Siêu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Si%C3%AAu)chết trôi sông 3 tháng không nát, nước da vẫn tươi nguyên,...
### Bậc đế vương[
[sửa](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&action=edit§ion=8)]
Cuốn chính sử Việt Nam "Lịch triều hiến chương loại chí" trang trọng xếp 12 sứ quân vào danh sách
*dòng chính thống các bậc đế vương*. Trong số các sứ quân cai trị ở vùng chiếm đóng, nhiều người đã xưng [Vương](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng) hoặc được tôn xưng là Vương như: [Ngô Xương Xí](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_X%C3%AD), hiệu **Ngô Sứ quân**(吳使君), là hậu duệ nhà Ngô, từng làm Vương nhưng trong danh sách những vị Quân chủ Việt Nam, thì ông không được thừa nhận . [[17]](#cite_note-17) [Nguyễn Thủ Tiệp](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%A7_Ti%E1%BB%87p), vốn xưng *Lệnh Công*(令公), sau xưng **Vũ Ninh vương**(武宁王), giống tên hiệu một vị vua thời [Tam Quốc Triều Tiên](/wiki/Tam_Qu%E1%BB%91c_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn). [Ngô Nhật Khánh](/wiki/Ng%C3%B4_Nh%E1%BA%ADt_Kh%C3%A1nh), vốn xưng *Lãm Công*(覽公), sau xưng **An vương**(安王) . [[18]](#cite_note-18) [Nguyễn Khoan](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Khoan), xưng làm *Thái Bình*(太平), sau xưng **Quảng Trí quân**(瀇智君), tức một vị Quân vương có đức lớn tài cao, rộng hiểu biết và đầy tình bác ái, biết canh tân mỹ tục . [[19]](#cite_note-19) [Phạm Bạch Hổ](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_B%E1%BA%A1ch_H%E1%BB%95), được người dân một số vùng tôn sùng như một vị [Vương](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng). Các đền thờ của ông ở Hưng Yên và Nam Định đều được gọi là *đền Vua Mây*và có bức đại tự ở chính cung tôn vinh 4 chữ: *"Thái Bình vương phủ"*(太平王府). [Trần Lãm](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_L%C3%A3m)được người dân lập đền thờ ở nhiều nơi trong đó [thành phố Thái Bình](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh)có di tích Miếu Vua Lãm. [Kiều Thuận](/wiki/Ki%E1%BB%81u_Thu%E1%BA%ADn), cũng được hậu thế tôn vinh như là một vị Vương. Trong ngôi [đền Trù Mật](/wiki/%C4%90%E1%BB%81n_Tr%C3%B9_M%E1%BA%ADt), trên long ngai thờ Kiều Thuận có bốn chữ vàng *"Quang Hiển quốc vương"*(光顯國王) . [[20]](#cite_note-20) [Kiều Công Hãn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_H%C3%A3n)được gọi là **Long Kiều vương**(隆橋王), [Đỗ Cảnh Thạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_C%E1%BA%A3nh_Th%E1%BA%A1c)là **Độc Nhĩ Đại vương**(獨耳大王); Đây là 2 sứ quân trực tiếp giành ngôi Vương ở triều đình [Cổ Loa](/wiki/C%E1%BB%95_Loa)khi Nam Tấn vương [Ngô Xương Văn](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n)mất . [[21]](#cite_note-21)
### Tóm tắt sự nghiệp[
[sửa](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&action=edit§ion=9)]
|TT||Sứ quân||Nơi đóng quân||Sự nghiệp||Ghi chú|
|1||
|
Trần Minh Công
[Thái Bình](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh) [Trần Lãm](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_L%C3%A3m)(?-967) là người gốc Hoa, sau trở thành một sứ quân mạnh trấn giữ vùng cửa biển sông Hồng, có tiềm lực về kinh tế dựa vào lợi thế của nghề đánh cá biển. Lực lượng của [[22]](#cite_note-22) [Trần Lãm](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_L%C3%A3m)ở Bố Hải Khẩu có sự liên kết, phối hợp với [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh). Khi [Trần Lãm](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_L%C3%A3m)mất, [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh)hợp nhất lực lượng Bố Hải Khẩu về [Hoa Lư](/wiki/Hoa_L%C6%B0)để đánh dẹp các sứ quân khác. [Ngô Xương Xí](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_X%C3%AD)
Ngô sứ quân
[Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a) [Ngô Xương Xí](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_X%C3%AD)vốn là dòng dõi nhà Ngô. Khi Ngô Xương Văn mất, các tướng [Lã Xử Bình](/wiki/L%C3%A3_X%E1%BB%AD_B%C3%ACnh), [Kiều Tri Hựu](/wiki/Ki%E1%BB%81u_Tri_H%E1%BB%B1u), [Đỗ Cảnh Thạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_C%E1%BA%A3nh_Th%E1%BA%A1c), [Dương Huy](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Huy)tranh nhau làm vua. [Ngô Xương Xí](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_X%C3%AD)phải rời bỏ Kinh đô về chiếm vùng núi Bình Kiều, [Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a). Trở thành một sứ quân. Ngô sứ quân chiếm đóng và xây dựng thành Bình Kiều. Sau ông cùng với [Phạm Bạch Hổ](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_B%E1%BA%A1ch_H%E1%BB%95)và [Ngô Nhật Khánh](/wiki/Ng%C3%B4_Nh%E1%BA%ADt_Kh%C3%A1nh)hàng phục [nhà Đinh](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90inh). [Đỗ Cảnh Thạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_C%E1%BA%A3nh_Th%E1%BA%A1c)
Đỗ Cảnh Công
[Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) [Đỗ Cảnh Thạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_C%E1%BA%A3nh_Th%E1%BA%A1c)(912-967) vốn người gốc [Trung Hoa](/wiki/Trung_Hoa). Ông từng là tướng nhà Ngô, rồi Dương Tam Kha. Tham gia tranh ngôi vua khi Ngô Xương Văn mất. [Đỗ Cảnh Thạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_C%E1%BA%A3nh_Th%E1%BA%A1c)lập hành cung có cung thành chắc chắn và hào sâu bao quanh, gồm 72 trại sở, tu tạo thuyền chiến, tích trữ lương thảo, binh sĩ trở và thành một sứ quân rất mạnh ở vùng Đỗ Động Giang. Lực lượng của ông giao tranh hơn một năm với lực lượng của [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh)rồi bị giết năm 967. [Phạm Bạch Hổ](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_B%E1%BA%A1ch_H%E1%BB%95)
Phạm Phòng Át
[Hưng Yên](/wiki/H%C6%B0ng_Y%C3%AAn) [Phạm Bạch Hổ](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_B%E1%BA%A1ch_H%E1%BB%95)(910 - 972) vốn là tướng nhà Ngô, trấn giữ Hải Đông (vùng Quảng Ninh, Hải Dương, Hải Phòng, Hưng Yên ngày nay). Khi nhà Ngô mất, Ông trở thành một sứ quân mạnh, được tôn xưng là Vua Mây. Sau một số lần giao tranh, ông hàng phục [nhà Đinh](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90inh). Hiện được nhiều nơi ở vùng châu thổ sông Hồng lập đền thờ. [Kiều Công Hãn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_H%C3%A3n)
Kiều Tam Chế
[Phú Thọ](/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D) [Kiều Công Hãn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_H%C3%A3n)(?-967) vốn là tướng nhà Ngô. Giữ chức thứ sử Phong Châu, từng tham gia tranh ngôi vua khi Ngô Xương Văn mất và trở thành một trong 12 sứ quân chiếm giữ 3 châu Hào, Thái, Phong. Kiều Tam Chế cho xây thành Tam Giang rồi thành Phù Lập ở Phong Châu và mở rộng căn cứ chiếm đóng. Năm 967 khi giao chiến với quân [Hoa Lư](/wiki/Hoa_L%C6%B0), trên đường tháo chạy bị một hào trưởng là Nguyễn Tấn chặn đón chém chết ở khu vực đền Gin, [Nam Định](/wiki/Nam_%C4%90%E1%BB%8Bnh)ngày nay. [Nguyễn Khoan](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Khoan)
Nguyễn Thái Bình
Quảng Trí Quân
[Vĩnh Phúc](/wiki/V%C4%A9nh_Ph%C3%BAc) [Nguyễn Khoan](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Khoan)(906 - 967) vốn là con của một vị tướng Trung Hoa, có công chiêu mộ và huấn luyện dân binh vùng chiếm đóng để xây dựng lực lượng và phát triển kinh tế. Nguyễn Khoan là sứ quân rất mạnh, được dân bản xứ tôn xưng là Quảng Trí Quân, nghĩa là vị vua có đức lớn tài cao, rộng hiểu biết và đầy tình bác ái, biết canh tân mỹ tục cai trị triều đình nhỏ ở Tam Đái. Sau ông bị lực lượng [Hoa Lư](/wiki/Hoa_L%C6%B0)tấn công, chống không nổi và bị giết. [Ngô Nhật Khánh](/wiki/Ng%C3%B4_Nh%E1%BA%ADt_Kh%C3%A1nh)
Ngô Lãm Công
An Vương
[Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) [Ngô Nhật Khánh](/wiki/Ng%C3%B4_Nh%E1%BA%ADt_Kh%C3%A1nh)(?-979) vốn là dòng dõi hoàng thân nhà Ngô. Sau cũng trở thành sứ quân mạnh chiếm đóng ở quê hương Đường Lâm. Khi [Ngô Xương Xí](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_X%C3%AD)nối ngôi, Ngô Nhật Khánh cũng kéo quân từ Đường Lâm về Cổ Loa tranh giành , tự xưng An Vương. Giữ Đường Lâm, mở rộng địa bàn sang Cổ Loa và Đỗ Động Giang, Bố Hải Khẩu... Sau hàng phục [[23]](#cite_note-23) [nhà Đinh](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90inh), trở thành phò mã. Khi vua Đinh mất, Nhật Khánh chạy sang Chiêm Thành đem quân tấn công [Hoa Lư](/wiki/Hoa_L%C6%B0)bị bão dìm chết năm 979 ở [cửa Thần Phù](/wiki/C%E1%BB%ADa_Th%E1%BA%A7n_Ph%C3%B9). [Nguyễn Siêu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Si%C3%AAu)
Nguyễn Hữu Công
[Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) [Nguyễn Siêu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Si%C3%AAu)(924-967) cùng với 2 sứ quân khác là con của một vị tướng Trung Hoa. Khi giàu mạnh, Nguyễn Siêu nuôi dưỡng môn đệ trên 8.000 người, binh mã có trên 10 vạn, không ngừng thu phục anh hào, thế lực ngày càng lớn. Nguyễn Siêu trở thành một sứ quân rất mạnh có thành hào vững chắc. Lực lượng của ông bị đánh bại sau lần tấn công thứ hai của [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh). [Kiều Thuận](/wiki/Ki%E1%BB%81u_Thu%E1%BA%ADn)
Kiều Lệnh Công
[Phú Thọ](/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D) [Kiều Thuận](/wiki/Ki%E1%BB%81u_Thu%E1%BA%ADn)(?-?) thuộc lực lượng của [Kiều Công Tiễn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_Ti%E1%BB%85n). Gia tộc họ Kiều của ông vốn là một thế lực lớn ở Phong Châu. Ông xây dựng căn cứ Tam Thành, xây thành Hưng Hoá, mở rộng sự liên kết với các hào trưởng, tộc trưởng miền núi. [Kiều Thuận](/wiki/Ki%E1%BB%81u_Thu%E1%BA%ADn)trở thành một sứ quân mạnh, có địa bàn rộng lớn và vững chắc ở xa các sứ quân khác. Sau ông bị lực lượng [Hoa Lư](/wiki/Hoa_L%C6%B0)tấn công, chống không nổi và bị giết. [Nguyễn Thủ Tiệp](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%A7_Ti%E1%BB%87p)
Nguyễn Lệnh Công
Vũ Ninh Vương
[Bắc Ninh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Ninh) [Nguyễn Thủ Tiệp](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%A7_Ti%E1%BB%87p)(908 - 967) là con của một vị tướng Trung Hoa. Ông kế thừa sự nghiệp của cha với nhiều của cải. Ông trở thành một sứ quân mạnh. Sau mở rộng thực ấp, lấy cả châu Vũ Ninh. Ông tự xưng là Vũ Ninh vương. Khi bị quân [Hoa Lư](/wiki/Hoa_L%C6%B0)tấn công ông tháo chạy về Cần Hải ( [Nghệ An](/wiki/Ngh%E1%BB%87_An)) giao tranh vài trận rồi chết ở đó. [Lý Khuê](/wiki/L%C3%BD_Khu%C3%AA)
Lý Lãng Công
[Bắc Ninh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Ninh) [Lý Khuê](/wiki/L%C3%BD_Khu%C3%AA)(?-968) là một thổ hào địa phương, sau trở thành một sứ quân nổi dậy trong thời loạn 12 sứ quân. Ông vốn là một hào trưởng, chiếm đóng tại vùng Siêu Loại giáp ranh [Bắc Ninh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Ninh)và Hưng Yên ngày nay. Năm 968 ông bị tướng [Lưu Cơ](/wiki/L%C6%B0u_C%C6%A1)của [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh)ở [Hoa Lư](/wiki/Hoa_L%C6%B0)dẹp tan, một bước trong quá trình chấm dứt tình trạng cát cứ lập ra nhà nước [Đại Cồ Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_C%E1%BB%93_Vi%E1%BB%87t)trong lịch sử. [Lã Đường](/wiki/L%C3%A3_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng)
Lã Tá Công
[Hưng Yên](/wiki/H%C6%B0ng_Y%C3%AAn) [Lã Đường](/wiki/L%C3%A3_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng)vốn là một thổ hào địa phương ở vùng Tế Giang. Khi nhà Ngô suy yếu, không còn khả năng kiểm soát địa phương, [Lã Đường](/wiki/L%C3%A3_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng)tự chiêu mộ và xây dựng lực lượng cát cứ, dựa vào địa thế hiểm yếu bùn lầy, lau sậy để cố thủ. Sau ông bị lực lượng của [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh)tấn công, chống không nổi và bị giết.
### Các thổ hào khác[
[sửa](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&action=edit§ion=10)] [Các thế lực khác](/wiki/T%C6%B0%E1%BB%9Bng_nh%C3%A0_%C4%90inh) mặc dù bản chất cũng là các sứ quân (là hào trưởng, có thực ấp và quân lính) nhưng do theo về với [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh) nên không được nhắc tới trong chính sử như sau:
|TT||Thổ hào||Nơi đóng quân||Sự nghiệp||Ghi chú|
|1||Nguyễn Tấn||Trại Âu Hóa
||An Lá xưa vốn là vùng đất hoang hóa, người dân ở trại Âu Hóa (nay là vùng Xích Thổ, Ninh Bình) theo Nguyễn Tấn về đây lập ấp nên cũng đặt tên là trại Âu Hóa. Năm 966, đất nước xảy ra loạn 12 sứ quân, Nguyễn Tấn đứng ra chiêu dân, luyện tập võ nghệ. Năm 967, sứ quân Kiều Công Hãn bại trận từ Phong Châu chạy qua vùng Âu Hóa thì bị Nguyễn Tấn đem quân ra đánh, chém vào cổ, bỏ chạy đến làng Din thì chết. Từ đây, Nguyễn Tấn hết lòng giúp sức cho
|
Hoài Đức
[Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)
Phạm Phổ
[Hà Nam](/wiki/H%C3%A0_Nam)
Phạm Cự Lượng
[Hải Dương](/wiki/H%E1%BA%A3i_D%C6%B0%C6%A1ng) [Hoa Lư](/wiki/Hoa_L%C6%B0)phò [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh)tham gia dẹp loạn 12 sứ quân. Theo thần tích đình Hướng Nghĩa, xã Minh Thuận, Vụ Bản, [Nam Định](/wiki/Nam_%C4%90%E1%BB%8Bnh)thì [Phạm Hạp](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_H%E1%BA%A1p)chính là người đánh bại và chém chết sứ quân [Nguyễn Khoan](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Khoan)ở Tam Đái. Sau ông làm quan nhà Đinh. Khi Vua Đinh mất, lo sợ [Lê Hoàn](/wiki/L%C3%AA_Ho%C3%A0n)cướp ngôi Vua, ông cùng các quan đại thần nổi dậy chống cự và bị [Lê Hoàn](/wiki/L%C3%AA_Ho%C3%A0n)giết. Hai anh em ông được liệt vào danh sách "Giao châu thất hùng",tức 7 anh hùng Giao Châu thời bấy giờ. [Thái Bình](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh) [Thái Bình](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh)). Sau ông hàng phục [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh), được phong làm quan. [[24]](#cite_note-24) [Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a) [Đinh Tiên Hoàng](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng)lên ngôi phong hào trưởng Lê Lương, cai quản cả một vùng đất nằm trong phạm vi "đông đến Phân Dịch, nam đến Vũ Long, tây đến đỉnh núi MaLa, bắc đến lèn Kim Cốc" (gồm ba huyện Đông Sơn, Thiệu Hóa, Quảng Xương - Thanh Hóa ngày nay) và cho con cháu Lê Lương đời đời được làm quan coi đất ấy. [[25]](#cite_note-25)
Lê Du
[Nho Quan](/wiki/Nho_Quan) [Ninh Bình](/wiki/Ninh_B%C3%ACnh) [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh)dẹp các sứ quân và được giao cai quản vị trí cũ. [Hà Nam](/wiki/H%C3%A0_Nam) [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh), ông từng đem quân đến giải vây cho [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh)và thừa thắng tấn công tiêu diệt [Đỗ Cảnh Thạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_C%E1%BA%A3nh_Th%E1%BA%A1c)tại Đỗ Động Giang. [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh)lên làm vua đã ban thưởng cho Đinh Nga chức Tướng quân Chỉ huy sứ và cử về trấn trị tại địa bàn cũ, được hưởng lộc ấp ở huyện Cổ Bảng. [[26]](#cite_note-26) [Hải Dương](/wiki/H%E1%BA%A3i_D%C6%B0%C6%A1ng) [Hải Dương](/wiki/H%E1%BA%A3i_D%C6%B0%C6%A1ng)đã chiêu mộ dân binh được hơn 2000 người luyện tập binh pháp, sau có công giúp [Đinh Tiên Hoàng](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng)dẹp 2 sứ quân nhà Ngô và giúp [Lê Hoàn](/wiki/L%C3%AA_Ho%C3%A0n)đánh giặc Tống. [[27]](#cite_note-27)
Cao Đỗ Công
Hà Nội
[Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)ngày nay. Sau 2 ông hàng phục [nhà Đinh](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90inh)và tiếp tục đánh dẹp các sứ quân khác. [[28]](#cite_note-28)
Bạch Địa
Hà Nội
[tướng nhà Đinh](/wiki/T%C6%B0%E1%BB%9Bng_nh%C3%A0_%C4%90inh), được Vua [Đinh Tiên Hoàng](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng)tiếp tục ban thực ấp ở Động Phí ngày nay. [[29]](#cite_note-29)
## Nguyên nhân và hậu quả[
[sửa](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&action=edit§ion=11)]
### Nguyên nhân[
[sửa](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&action=edit§ion=12)]
Ngoài trừ vị trí Bình Kiều của Ngô Xương Xí và Hồi Hồ của
[Kiều Thuận](/wiki/Ki%E1%BB%81u_Thu%E1%BA%ADn) thuộc vùng núi, nhà nghiên cứu Lê Văn Siêu chỉ ra rằng hầu hết lãnh địa của các sứ quân đều dọc theo [sông Hồng](/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng) và [sông Đuống](/wiki/S%C3%B4ng_%C4%90u%E1%BB%91ng), nơi có ruộng đất phì nhiêu, dân cư đông đúc và thuận tiện giao thông đường thủy . Lê Văn Siêu cho rằng loạn 12 sứ quân trong đó nhiều sứ quân nổi dậy không hẳn vì lý do tranh bá đồ vương mà có thể vì [30] *lý do kinh tế* ; [[31]](#cite_note-31) [Đại Việt sử ký toàn thư](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_k%C3%BD_to%C3%A0n_th%C6%B0)ghi về sự kiện này: *Nam Tấn [Vương] mất, các hùng trưởng đua nhau nổi dậy chiếm cứ quận ấp để tự giữ* [[32]](#cite_note-32)
Có tới 5 sứ quân vốn là người gốc Hoa ở phương Bắc chạy loạn về phía nam để thử thời vận và không được sự hậu thuẫn nào từ chính quốc. Các sứ quân này cũng như các sứ quân
[người Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) khác, không chủ trương mở đất làm rộng căn cứ mà chỉ cố thủ ở nơi hiểm yếu để chờ biến cố từ phương Bắc . Ông cho rằng chỉ có hai sứ quân họ Ngô thực sự có ý đồ khôi phục nhưng lực lượng nhỏ yếu không đủ để thống nhất [33] . [[34]](#cite_note-34)
Tuy nhiên, Nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Sơn cho rằng loạn sứ quân không phải một ngày mà có, Trong thời họ Khúc, họ Dương và Ngô cầm quyền, các thế lực phong kiến cát cứ không dám cựa quậy, vì các vị lãnh đạo quốc gia bấy giờ được nhân dân hoàn toàn cảm phục. Họ Khúc nổi tiếng về đức độ và lòng ái quốc. Họ Dương, họ Ngô là những anh hùng giải phóng dân tộc. Dân chúng đâu có chịu vì những kẻ mưu đồ quyền lợi riêng tư để chống lại với các thủ lĩnh uy danh sáng ngời đó. Nhưng khi Ngô qua đời Dương Tam Kha phụ lời ủy ký, mối biến loạn đã có sẵn nay mới có cơ hội để bột phát.
[[35]](#cite_note-35)
Giáo sư
[Trần Quốc Vượng](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_V%C6%B0%E1%BB%A3ng) coi thời kỳ loạn 12 sứ quân như là " *Sự hoài cổ tiền Bắc thuộc*". Theo Giáo sư, Thế kỷ X là một sự đảo lộn chính trị, nhưng khuynh hướng chính là tiến bộ, tiến tới nền tự chủ của nước nhà. Nhiều sử sách [36] [Trung Hoa](/wiki/Trung_Hoa)đã nói: "Dân Việt rất khó cai trị, rất thích làm loạn". Chính quyền trung ương quân chủ [nhà Đường](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng)suy yếu và chết hẳn vào năm 907 để [Trung Hoa](/wiki/Trung_Hoa)mở ra cục diện " [Ngũ đại thập quốc](/wiki/Ng%C5%A9_%C4%90%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%ADp_Qu%E1%BB%91c)" kéo dài hơn nửa thế kỷ X. Đấy là thời cơ thuận tiện để dân Việt nổi dậy dành chính quyền tự chủ mà khởi đầu là [họ Khúc](/wiki/Kh%C3%BAc_(h%E1%BB%8D))ở Hồng Châu vốn là một hào trưởng địa phương. Lợi dụng sự trống chỗ của Tiết độ sứ cai quản an toàn An nam, Khúc Thừa Dụ đã nổi dậy kéo quân về đô hộ và tự xưng Tiết độ sứ năm 905. [Khúc Thừa Dụ](/wiki/Kh%C3%BAc_Th%E1%BB%ABa_D%E1%BB%A5)mất năm 907, con ông là Khúc Hạo chỉ để tang cha có 7 ngày đã bắt tay cầm quyền trị nước, cải cách hành chính, giảm tô thuế để sinh lợi cho dân. Nhưng đến Khúc Thừa Mỹ hèn yếu, bất lực và thần phục nhà Hậu Lương là một trong ngũ đại ở [Trung Hoa](/wiki/Trung_Hoa)Khúc Thừa Mỹ đã đi bước lùi của lịch sử vì đã có [Đại La](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_La)(Hà Nội) vẫn không khống chế nổi các hào trưởng địa phương, phải cầu viện ngoại viện nhà Lương. Quân Nam Hán tiến sang, bắt Khúc Thừa Mỹ và đem về [Quảng Châu](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ch%C3%A2u). Nhưng lại có hào trưởng ở Ái Châu là Dương Đình Nghệ diệt tướng Nam Hán, xưng Tiết độ sứ. Hào trưởng Châu Phong là một thế lực lớn ngoại biên gần [châu thổ sông Hồng](/wiki/Ch%C3%A2u_th%E1%BB%95_s%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng)đã kéo quân giết Dương Đình Nghệ. Ngô Quyền là con rể [Dương Đình Nghệ](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%ACnh_Ngh%E1%BB%87)- đã kết liễu [Kiều Công Tiễn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_Ti%E1%BB%85n)rồi dẹp giặc bên Nam Hán ở [sông Bạch Đằng](/wiki/S%C3%B4ng_B%E1%BA%A1ch_%C4%90%E1%BA%B1ng), dựng lại quyền tự chủ. Sử cũ ghi chép chuyện đánh lẫn nhau rồi bên yếu cầu ngoại viện. Thực chất của cuộc nội chiến này là sự đấu tranh giành quyền lực tối cao trên đất Việt của các thủ lĩnh địa phương. Chính quyền quân chủ Trung ương nhà Đường suy tàn rồi biến mất tạo ra một khoảng trống quyền lực ở đất Việt (An Nam đô hộ phủ), một cái "hẫng hụt trung ương" mà nhiều hào trưởng địa phương có tham vọng điền vào chỗ trống ấy.
Do vậy thời kỳ "Thập nhị sứ tướng quân" không chỉ như là một cuộc loạn sau thời
[Ngô Quyền](/wiki/Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n) mất. Cái "loạn" ấy có mầm mống ngay sau năm 905, hay còn từ trước đó nữa vì trong số 12 sứ quân mà sử cũ chép theo nhau có đến 2 ông sứ quân họ Kiều là cháu nội của Kiều Công Tiễn ở Phong Châu, 2 ông sứ quân họ Ngô thuộc dòng dõi Ngô Quyền, 3 ông họ Nguyễn là con của tướng Bắc triều và ông sứ quân họ Đỗ - [Đỗ Cảnh Thạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_C%E1%BA%A3nh_Th%E1%BA%A1c) mà từ đời Đỗ Viện - Đỗ Tuệ Độ thế kỷ thứ IV đã là một thế lực lớn ở Đỗ Động Giang (Thanh Oai – [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i))...
### Hậu quả[
[sửa](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&action=edit§ion=13)]
Loạn 12 sứ quân dẫn đến tình trạng xóa bỏ chính quyền Trung ương, xu hướng chia cắt phân tán lực lượng tạo điều kiện thuận lợi cho các thế lực xâm lược mà trực tiếp là cường quyền Trung Hoa thâu tóm và khôi phục lại ách đô hộ cũ. Cuốn "
*Lịch sử Việt Nam*" của Uỷ ban Khoa học xã hội năm 1971 viết:
- "
*Các thế lực phong kiến nổi dậy, mỗi người hùng cứ một phương và tranh giành nhau quyết liệt... thôn tính lẫn nhau. Loạn 12 sứ quân đã gây ra biết bao tổn thất, đau khổ cho nhân dân và đi ngược lại nguyện vọng hoà bình, thống nhất của dân tộc*".
Việc vua
[Đinh Tiên Hoàng](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng) khéo kết hợp dùng võ công và biện pháp chiêu hàng các sứ quân để sớm chấm dứt loạn 12 sứ quân là rất kịp thời, vì không lâu sau đó nhà Tống duỗi tới Quảng Châu, diệt nước Nam Hán (971), áp sát biên giới [Đại Cồ Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_C%E1%BB%93_Vi%E1%BB%87t). Nếu không có sự xuất hiện của [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh) để thống nhất quốc gia bị chia sẻ tan nát, Việt Nam khó thoát khỏi họa xâm lăng từ phương bắc tái diễn khi nhà Tống hoàn thành việc thống nhất Trung Hoa.
## Đinh Bộ Lĩnh thống nhất đất nước[
[sửa](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&action=edit§ion=14)]
### Xây dựng lực lượng[
[sửa](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&veaction=edit§ion=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&action=edit§ion=15)] [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng) là con [Đinh Công Trứ](/wiki/%C4%90inh_C%C3%B4ng_Tr%E1%BB%A9) làm quan thứ sử ở Hoan Châu. Cha mất sớm, ông theo mẹ về quê sinh sống nương nhờ người chú ruột. Lớn lên, [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng) cũng tập hợp dân chúng ở vùng [Hoa Lư](/wiki/Hoa_L%C6%B0) chờ thời cơ đến. Đầu tiên ông mở rộng căn cứ của mình từ vùng rừng núi [Hoa Lư](/wiki/Hoa_L%C6%B0) ra vùng đồng bằng ven biển [sông Hồng](/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng), bằng cách cùng con trai là [Đinh Liễn](/wiki/%C4%90inh_Li%E1%BB%85n) sang đầu quân trong đạo binh của sứ quân [Trần Minh Công](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_L%C3%A3m), tức Trần Lãm, ở Bố Hải Khẩu ( [Thái Bình](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh)). Sau đó ông được Trần Minh Công trao binh quyền, đưa quân về [Hoa Lư](/wiki/Hoa_L%C6%B0), chiêu mộ binh lính, chống [nhà Ngô](/wiki/Nh%C3%A0_Ng%C3%B4) và các sứ quân khác.
Cuộc chiến thắng của họ Đinh thật vang dội và đã quyết định tình thế thời bấy giờ vì những hào kiệt của Giao Châu hầu hết đều có mặt dưới cờ của
[Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh) (Giao Châu thất hùng gồm: [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh), [Đinh Liễn](/wiki/%C4%90inh_Li%E1%BB%85n), [Lê Hoàn](/wiki/L%C3%AA_Ho%C3%A0n), [Đinh Điền](/wiki/%C4%90inh_%C4%90i%E1%BB%81n), [Nguyễn Bặc](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_B%E1%BA%B7c), [Phạm Hạp](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_H%E1%BA%A1p), [Phạm Cự Lạng](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_C%E1%BB%B1_L%E1%BA%A1ng)). Sau những chiến công oanh liệt liên tiếp ông được dân chúng tôn làm Vạn Thắng Vương. [[37]](#cite_note-37)
Trong nhiều trường hợp, hoàn cảnh, tùy vào thực trạng mỗi sứ quân mà
[Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng) tìm cách đánh thích hợp, hoặc bằng quân sự, hoặc bằng liên kết, hay dùng mưu dụ hàng.
### Đánh dẹp[
[sửa](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&veaction=edit§ion=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&action=edit§ion=16)]
Mở đầu sự nghiệp dẹp loạn,
[Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng) đã đánh đám loạn thần [Lữ Xử Bình](/wiki/L%E1%BB%AF_X%E1%BB%AD_B%C3%ACnh) và Kiều Tri Hựu ở triều đình [Cổ Loa](/wiki/C%E1%BB%95_Loa), là những quyền thần nhà Ngô trực tiếp tranh giành ngôi vua . [38]
Sứ quân
[Đỗ Cảnh Thạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_C%E1%BA%A3nh_Th%E1%BA%A1c) là một sứ quân mạnh, có thành cao hào sâu. Theo thần phả Độc nhĩ đại vương ở [Thanh Oai](/wiki/Thanh_Oai), Đỗ Cảnh Thạc là người trí dũng mưu lược, [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng) phải bàn mưu tính kế mà đánh. Ban đêm, [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng) cho quân bao vây 4 mặt thành và tiến đánh bất ngờ vào Trại Quyền. Bấy giờ [Đỗ Cảnh Thạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_C%E1%BA%A3nh_Th%E1%BA%A1c) đang ở đồn Bảo Đà, quân tướng không ứng cứu được nhau, bị mất cả thành luỹ, đồn trại, lương thực bèn bỏ thành chạy. Hai bên giao tranh hơn một năm sau, [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng) hạ được thành. [Đỗ Cảnh Thạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_C%E1%BA%A3nh_Th%E1%BA%A1c) bị trúng tên chết.
Sứ quân
[Nguyễn Siêu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Si%C3%AAu) chiếm Tây Phù Liệt (Thanh Trì, [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)). Được tin [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng) sắp đánh. [Nguyễn Siêu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Si%C3%AAu) đem 1 vạn quân đóng ở Thanh Đàm dùng Nguyễn Trí Khả làm tiên phong, Trần Côn làm tá dực, Nguyễn Hiền làm tổng quản các đạo quân, ngày đêm luyện tập, đào hào đắp luỹ để phòng bị. Trong trận giao tranh đầu tiên [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng) bị mất 4 tướng là [Nguyễn Bồ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_B%E1%BB%93), Nguyễn Phục, Đinh Thiết và Cao Sơn. Lần thứ 2 [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng) bày binh bố trận giao chiến. Nguyễn Siêu chia một nửa quân ở lại giữ thành, một nửa cùng sứ tướng vượt sông tìm viện binh của các sứ tướng khác. Gần tới bờ bắc, gặp gió lớn, thuyền bị đắm. [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng) biết tin, bèn sai võ sĩ nửa đêm phóng lửa đốt doanh trại. Quân Nguyễn Siêu tan. Nguyễn Siêu tử trận. [[39]](#cite_note-39)
Sứ quân
[Kiều Công Hãn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_H%C3%A3n) đóng tại [Phong Châu](/wiki/Phong_Ch%C3%A2u). Trước thế mạnh của sứ quân [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng), Kiều Công Hãn đem quân xuống phía nam để hợp sức với Ngô Xương Xí. Khi đến thôn Vạn Diệp (Xã Nam Phong, [Nam Trực](/wiki/Nam_Tr%E1%BB%B1c), [Nam Định](/wiki/Nam_%C4%90%E1%BB%8Bnh)) bị một hào trưởng địa phương là Nguyễn Tấn đem quân chặn đánh, [Kiều Công Hãn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_H%C3%A3n) bị thương chạy đến Lũng Kiều thì mất. [[40]](#cite_note-40)
Sứ quân
[Nguyễn Thủ Tiệp](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%A7_Ti%E1%BB%87p) ở Tiên Du cũng không chống nổi [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng), bỏ chạy về Cần Hải (Cửa Cồn, [Quỳnh Lưu](/wiki/Qu%E1%BB%B3nh_L%C6%B0u), [Nghệ An](/wiki/Ngh%E1%BB%87_An)) đánh nhau vài trận rồi chết ở trang Hương Ái. [[41]](#cite_note-41)
Cuối năm 967,
[Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh) dẫn quân lên vùng Tam Đái, Nguyễn Khoan chống không nổi, tử trận. Hai tướng và hai bà vợ của ông tự vẫn ở Ao Nâu, cạnh gò Đồng Đậu.
Sau khi
[Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh) tấn công thành [Hồi Hồ](/wiki/H%E1%BB%93i_H%E1%BB%93), tướng quân [Kiều Thuận](/wiki/Ki%E1%BB%81u_Thu%E1%BA%ADn) chống không nổi đành vượt sông Hồng chạy sang thành Mè kết hợp với Ma Xuân Trường chống lại [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng). Đinh Bộ Lĩnh đánh chiếm thành Mè, Kiều Thuận tử trận. Ma Xuân Trường chạy lên Yên Bái trốn thoát. [[42]](#cite_note-42) [[43]](#cite_note-43)
Sứ quân
[Lý Khuê](/wiki/L%C3%BD_Khu%C3%AA) đánh nhau với lực lượng của [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng) bị thua và mất ở làng Dương Xá (nay thuộc Gia Lâm, Hà Nội). [[44]](#cite_note-44)
Đầu năm 968, sau khi chiếm lại vùng Bắc Ninh, vốn do các sứ quân
[Nguyễn Thủ Tiệp](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%A7_Ti%E1%BB%87p) và Lý Khuê cát cứ, Vạn Thắng Vương [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh) chuyển quân về Siêu Loại, cho [Đinh Liễn](/wiki/%C4%90inh_Li%E1%BB%85n) và Nguyễn Bặc đem ba ngàn quân tiến đánh quân Lã Đường. [Lã Đường](/wiki/L%C3%A3_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng) chủ trương tản quân, đóng giữ chỗ hiểm yếu. Hễ quân [Hoa Lư](/wiki/Hoa_L%C6%B0) đi đông thì tránh mà đi lẻ là chặn đánh, diệt một vài lính, rồi lại bỏ chạy. [Nguyễn Bặc](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_B%E1%BA%B7c) bày kế cho quân Hoa Lư tập trung, tập kích quân lương tiếp vận của quân Lã Đường. Trong vòng 7 ngày, vòng đai phòng thủ bên ngoài của quân Lã Đường bị tiêu diệt hoàn toàn, Đinh Liễn, [Nguyễn Bặc](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_B%E1%BA%B7c) đánh sâu vào trung tâm, bắt được [Lã Đường](/wiki/L%C3%A3_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), chém chết, thu phục hoàn toàn đất Tế Giang.
### Chiêu hàng[
[sửa](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&veaction=edit§ion=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&action=edit§ion=17)]
Để thực hiện nhiệm vụ dẹp loạn và thống nhất đất nước,
[Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_B%E1%BB%99_L%C4%A9nh) đã khôn khéo vận dụng kế sách chính trị kết hợp với quân sự. Khi lực lượng còn non yếu, ông đã liên kết với sứ quân [Trần Lãm](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_L%C3%A3m) ở Bố Hải Khẩu ( [Thái Bình](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh)) rồi thu phục được [Phạm Bạch Hổ](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_B%E1%BA%A1ch_H%E1%BB%95) ở Đằng Châu ( [Hưng Yên](/wiki/H%C6%B0ng_Y%C3%AAn)) về làm Thân vệ tướng quân. Cuối cùng khi lực lượng đủ mạnh ông không tiêu diệt mà hàng phục [Ngô Nhật Khánh](/wiki/Ng%C3%B4_Nh%E1%BA%ADt_Kh%C3%A1nh) ở Đường Lâm ( [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)), [Ngô Xương Xí](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_X%C3%AD) ở Bình Kiều ( [Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a)) vốn là những hậu duệ nhà Ngô để lấy lòng thiên hạ. [[45]](#cite_note-45)
## Dấu tích[
[sửa](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&veaction=edit§ion=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&action=edit§ion=18)]
Các sứ quân chiếm đóng các vùng và lập căn cứ, xây thành lũy. Một vài thành lũy trong số đó còn tồn tại lâu dài về sau, thậm chí được sử dụng lại. Chẳng hạn như thành Đỗ Động của
[Đỗ Cảnh Thạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_C%E1%BA%A3nh_Th%E1%BA%A1c) tại [Thanh Oai](/wiki/Thanh_Oai) sau này được quân Minh sử dụng trong cuộc chiến chống phong trào [khởi nghĩa Lam Sơn](/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Lam_S%C6%A1n) vào cuối năm 1426 . Thành Tam Giang của [46] [Kiều Công Hãn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_H%C3%A3n)được sau được [nhà Trần](/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n)sử dụng làm căn cứ quân sự. Các tòa thành như thành Hồi Hồ, thành Bình Kiều hiện vẫn còn dấu tích.
Hiện nay, ở Nam Định có rất nhiều di tích thờ
[Đinh Tiên Hoàng](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng), các tướng lĩnh và cả các sứ quân. Trong số các vị tướng thời Đinh có rất nhiều vị đến đây từ các vùng đất khác nhau. Những dấu tích cho thấy ở đây chính là vùng chịu sự ảnh hưởng và địa bàn gây dựng lực lượng của nhiều sứ quân hay các vị "hùng trưởng" khác như [Phạm Bạch Hổ](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_B%E1%BA%A1ch_H%E1%BB%95), [Kiều Công Hãn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_H%C3%A3n), [Lã Đường](/wiki/L%C3%A3_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), [Ngô Nhật Khánh](/wiki/Ng%C3%B4_Nh%E1%BA%ADt_Kh%C3%A1nh), [Nguyễn Khoan](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Khoan), [Trần Lãm](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_L%C3%A3m)...dần dần trở thành nơi hội tụ và đối đầu quyết liệt của hào kiệt bốn phương. [[47]](#cite_note-47)
Trong danh sách thống kê các vị
[tướng nhà Đinh](/wiki/T%C6%B0%E1%BB%9Bng_nh%C3%A0_%C4%90inh) tham gia dẹp 12 sứ quân thì quê hương các tướng phân bố như sau: [Ninh Bình](/wiki/Ninh_B%C3%ACnh) 36 tướng, [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) 28 tướng, [Thái Bình](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh) 23 tướng, [Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a) 17 tướng, [Nam Định](/wiki/Nam_%C4%90%E1%BB%8Bnh) 17 tướng, [Bắc Ninh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Ninh) 16 tướng, [Hà Nam](/wiki/H%C3%A0_Nam) 13 tướng, [Hải Dương](/wiki/H%E1%BA%A3i_D%C6%B0%C6%A1ng) 9 tướng, [Hưng Yên](/wiki/H%C6%B0ng_Y%C3%AAn) 17 tướng, [Hải Phòng](/wiki/H%E1%BA%A3i_Ph%C3%B2ng) 7 tướng, [Vĩnh Phúc](/wiki/V%C4%A9nh_Ph%C3%BAc) 2 tướng, Cao Bằng 2 tướng, [Nghệ An](/wiki/Ngh%E1%BB%87_An) 3 tướng, [Phú Thọ](/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D) 2 tướng, [Trung Hoa](/wiki/Trung_Hoa) 3 tướng. Các nơi thờ hoặc phát tích tương ứng với các trung tâm quân sự gồm 91 nơi trong đó [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i): 20 nơi, [Nam Định](/wiki/Nam_%C4%90%E1%BB%8Bnh) 15 nơi, [Ninh Bình](/wiki/Ninh_B%C3%ACnh) 12 nơi, [Thái Bình](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh) 10 nơi, [Hưng Yên](/wiki/H%C6%B0ng_Y%C3%AAn) 10 nơi, [Hải Dương](/wiki/H%E1%BA%A3i_D%C6%B0%C6%A1ng) 8 nơi, [Hà Nam](/wiki/H%C3%A0_Nam) 7 nơi, [Hải Phòng](/wiki/H%E1%BA%A3i_Ph%C3%B2ng) 6 nơi, [Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a) 3 nơi, [Bắc Ninh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Ninh) 5 nơi, [Vĩnh Phúc](/wiki/V%C4%A9nh_Ph%C3%BAc) 1 nơi, [Nghệ An](/wiki/Ngh%E1%BB%87_An) 1 nơi, Cao Bằng 1 nơi, Phú Thọ 1 nơi.
Nhiều di tích thờ các sứ quân trở thành điểm đến nổi tiếng của các địa phương như: đình Bến ở Văn Giang và
[đền Mây](/wiki/%C4%90%E1%BB%81n_M%C3%A2y) ở thành phố Hưng Yên; [đền Trù Mật](/wiki/%C4%90%E1%BB%81n_Tr%C3%B9_M%E1%BA%ADt) ở thành phố Phú Thọ; đền Gin và đền Xám ở Nam Trực, Nam Định; đền Gia Loan ở Yên Lạc, Vĩnh Phúc; đình Đông Phù ở Thanh Trì, đình Yên Bình ở Gia Lâm, đình Cổ Hiền và đền Tam Xã ở Quốc Oai, Hà Nội; đình Ném Đoài ở thành phố Bắc Ninh; đình Bo ở thành phố Thái Bình, đền Khai Long ở Đô Lương, Nghệ An...
Xét trên lợi ích quốc gia, việc cát cứ của các sứ quân đi ngược lại nguyện vọng thống nhất của dân tộc. Nhưng có thể thấy trong bối cảnh đất nước rơi vào tình trạng vô chủ, việc các vị hào trưởng có thế lực quân sự mạnh, thiết lập chính quyền, duy trì trật tự tại địa phương để nhân dân có thể sống yên bình trong vùng đất của họ là điều cần thiết và thuận lòng dân, dù việc này không có tính toàn cục và chỉ diễn ra trong một thời đoạn ngắn, điều đó lý giải vì sao các sứ quân vẫn được nhân dân trong vùng chiếm đóng lập đền thờ cho dù số đền thờ này là quá ít ỏi so với số lượng đền thờ các trung thần
[nhà Đinh](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90inh) có công dẹp loạn. Sách "Việt Nam phong sử" bình rằng: *"Nói đến việc tranh nhau thì mười hai sứ quân chẳng tránh khỏi tội; nói về cuộc thống nhất thì mười hai sứ quân lại là có công vì lẽ nó tạo cơ hội cho* [Đinh Tiên Hoàng](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng)thống nhất được quốc gia mà không bị kẻ ngoài cướp đoạt,...người Nam làm vua nước Nam, chắc hẳn 12 Sứ quân có linh thiêng cũng ngậm cười ở nơi chín suối…"
Chiến tranh kết thúc năm 968.
[Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng) lên ngôi [hoàng đế](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF), tức là [Đinh Tiên Hoàng](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng), lập ra triều đại [nhà Đinh](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90inh), nước [Đại Cồ Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_C%E1%BB%93_Vi%E1%BB%87t). Thắng lợi của [Đinh Bộ Lĩnh](/wiki/%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng) là thắng lợi của xu hướng thống nhất quốc gia, của tinh thần dân tộc và ý chí độc lập trong nhân dân.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&veaction=edit§ion=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&action=edit§ion=19)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&veaction=edit§ion=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&action=edit§ion=20)] [Đại Việt Sử ký Toàn thư](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_k%C3%BD_to%C3%A0n_th%C6%B0)
- Nguyễn Danh Phiệt (1990),
*Nhà Đinh dẹp loạn và dựng nước*, Nhà xuất bản Khoa học xã hội
- Lê Văn Siêu (2004),
*Việt Nam văn minh sử cương*, Nhà xuất bản Thanh niên
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&veaction=edit§ion=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n&action=edit§ion=21)] **Nguyên văn trong bản kỷ về Ngô Sứ quân; "Thập nhị sứ quân tranh nhau làm trưởng"** [^](#cite_ref-1) **Trương Đình Tưởng, sách** [^](#cite_ref-2) *Những nhân vật lịch sử thời Đinh Lê*- Nhà xuất bản VHDT trang 200 **Theo Thiên nam ngữ lục, bản diễn nôm bằng thơ lục bát về lịch sử Việt Nam thì khi giết Dương Đình Nghệ, Kiều Công Tiễn viện cớ rằng chính Đình Nghệ là người gây ra cái chết của Khúc Thừa Mỹ, chúa cũ của Tĩnh Hải quân, do đó Công Tiễn trả thù cho chủ nên mới giết Đình Nghệ.** [^](#cite_ref-3) **Đặng Xuân Bảng. Việt sử cương mục tiết yếu. tr.61. "Trước đây, người Thao Giang là Chu Thái quật cường không chịu phục. Vương đích thân đi đánh. Bắt Thái đem chém".** [^](#cite_ref-4) **Xem bài: "Về quê hương của Ngô Quyền" - Trần Quốc Vượng - Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, Hà Nội, số 101, tháng 8/1967, tr. 60-62** [^](#cite_ref-5) **Nghiên cứu của PGS.TS Lê Hồng Lý, Viện trưởng Viện nghiên cứu văn hóa trong cuốn "Lễ hội Việt Nam" - Nhà xuất bản VHTT trang 840** [^](#cite_ref-6) **Sách Thập quốc xuân thu quyển 60 của Ngô Nhậm Thần đời Thanh ghi: "Ngô Xương Văn chết, Tham tá của Văn là Lã Xử Bình cùng với Thứ sử Phong Châu Kiều Tri Hựu tranh nhau gây loạn, Đinh Bộ Lĩnh dẫn con là Liễn đánh bại Xử Bình"** [^](#cite_ref-7) **Việt sử cương mục tiết yếu của Đặng Xuân Bảng (1828-1910) đời Nguyễn ghi: Bấy giờ, viên Tham tá của Ngô Xương Văn là Lữ Xử Bình tranh ngôi với thứ sử Phong Châu là Kiều Tri Hựu. Bộ Lĩnh cùng con là Liễn đánh phá được. Liễn thừa thắng bức hàng Phạm Phòng Át, phá Đỗ Động (Đỗ Cảnh Thạc), đi tới đâu thắng tới đó, hiệu là Vạn Thắng Vương** [^](#cite_ref-8) **Đại Việt sử ký tiền biên của Ngô Thì Sĩ khắc in năm 1800 ghi: (Xét Thập quốc thế gia Ngô Xương Văn mất ở Giao Châu, tướng tá của ông là Lã Xử Bình và Thứ sử Phong Châu là Kiều Tri Hựu tranh nhau lên thay. Giao Chỉ đại loạn, Đinh Liễn ở Giao Châu đánh tan hai người ấy, Xưởng giao cho Liễn làm Tiết độ Giao Châu…Bính Dần năm thứ 16 [966]…Bọn quan Tham mưu của Ngô vương là Ngô Xử Bình (một bản chép là Ứng Bình) Thứ sử Phong Châu là Kiều Tri Hựu, Thứ sử châu Vũ Ninh là Dương Huy, Nha tướng là Đỗ Cảnh Thạc, tranh nhau lên ngôi. Trong nước khắp nơi nổi loạn, ai nấy đều chiếm cứ quận ấp, mưu thôn tính lẫn nhau)** [^](#cite_ref-9) **Địa chí văn hóa dân gian Ninh Bình - Trương Đình Tưởng, Nhà xuất bản Thế giới tr. 36** [^](#cite_ref-10) [^](#cite_ref-11) [Sơ Thảo: Bài Sử Khác Cho Việt Nam](http://eonintho.wordpress.com/2011/12/31/s%C6%A1-th%E1%BA%A3o-bai-s%E1%BB%AD-khac-cho-vi%E1%BB%87t-nam/) **Có sách cho rằng Bình Kiều ở** [^](#cite_ref-12) [Khoái Châu](/wiki/Kho%C3%A1i_Ch%C3%A2u), [Hưng Yên](/wiki/H%C6%B0ng_Y%C3%AAn). Phần lớn các tài liệu và ở đền Vua Đinh - Cố đô [Hoa Lư](/wiki/Hoa_L%C6%B0)có bản đồ chỉ ra Bình Kiều ở Thanh Hóa **Từ nguyên. Thương vụ ấn thư quán. 1997. tr.0111** [^](#cite_ref-13) **Nguyễn Danh Phiệt, sách đã dẫn, tr 37** [^](#cite_ref-14) **Nguyễn Danh Phiệt, sách đã dẫn, tr 29, 30, 33** [^](#cite_ref-15) **Theo Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nguyễn Thủ Tiệp còn một tên hiệu nữa là Ba An quân, mình dài tiếng to, ai nghe thấy tiếng nói cũng phải giật mình, người ta gọi là ông Sấm (Lôi Công). Đến khi khởi binh, Thủ Tiệp tự xưng là Nguyễn Lệnh công, đóng giữ huyện Tiên Du, sau lấy cả Vũ Ninh, tự xưng là Vũ Ninh vương, giống tên hiệu một vị vua trong thời kì Tam Quốc Triều Tiên.** [^](#cite_ref-16) [^](#cite_ref-17) [Những vị Quân chủ Việt Nam không được thừa nhận](http://kienthuc.net.vn/phong-thuy/nhung-vi-vua-viet-nam-khong-duoc-thua-nhan-32069.html) **Đại Việt sử ký toàn thư chép: Ngô Nhật Khánh là con cháu của Ngô Tiên chúa Quyền, trước xưng là An Vương, cùng 12 sứ quân mỗi người chiếm giữ một vùng.** [^](#cite_ref-18) [^](#cite_ref-19) [Hào khí miền đất yên vui](http://vhttdlvinhphuc.vn/Article.aspx?c=datvanguoivinhphuc&a=1188) [^](#cite_ref-20) [Lễ hội đền Trù Mật](http://www.phutho.gov.vn/web/guest/gioi-thieu/-/vcmsviewcontent/q4Mj/110/52433/le-hoi-en-tru-mat.html;jsessionid=F3872810D2FF03C20036BE9839A1C8FF) **Đại Việt sử ký tiền biên của Ngô Thì Sĩ khắc in năm 1800 ghi: Bính Dần năm thứ 16 [966]…Bọn quan Tham mưu của Ngô vương là Ngô Xử Bình, Thứ sử Phong Châu là Kiều Tri Hựu, Thứ sử châu Vũ Ninh là Dương Huy, Nha tướng là Đỗ Cảnh Thạc, tranh nhau lên ngôi. Trong nước khắp nơi nổi loạn, ai nấy đều chiếm cứ quận ấp, mưu thôn tính lẫn nhau.** [^](#cite_ref-21) **Thần tích đình Bo cho biết Bố Hải Khẩu là trung tâm của vùng đất phía nam sông Luộc, kéo dài xuống vùng ven biển Nam Định ngày nay. Trần Lãm theo cha là Trần Đức, vốn người Quảng Đông, đến cư ngụ và mở mang vùng đất ven biển thuận lợi cho nông, ngư nghiệp này. Từ Trần Đức đến Trần Lãm, dòng họ này đã trở thành một thế lực giàu có về tài sản, mạnh mẽ về nhân lực mà uy tín về danh tiếng vang dội từ những năm đất nước còn dưới quyền quản lý của vương triều Ngô. Chính vì vậy, cũng không đợi tới khi vương triều Ngô tan rã hoàn toàn vào năm 965, mà muộn nhất từ năm 951, trước khi đẩy lùi được cuộc tấn công của Xương Văn và Xương Ngập ở động Hoa Lư: “ Đinh Bộ Lĩnh cùng với con là** [^](#cite_ref-22) [Đinh Liễn](/wiki/%C4%90inh_Li%E1%BB%85n)đi theo sứ quân Trần Minh Công (Trần Lãm). Minh Công thấy Bộ Lĩnh là người khôi ngô khác thường, có độ lượng nên giao cho binh quyền” **Căn cứ vào công bố của nhà nghiên cứu PGS.TS Lê Hồng Lý, Viện trưởng Viện nghiên cứu văn hóa trong cuốn "Lễ hội Việt Nam" - Nhà xuất bản VHTT trang 840** [^](#cite_ref-23) [^](#cite_ref-24) [Đình Khả](http://ditichlichsuvanhoa.com/dttc/DINH-KHA-a694.html) [^](#cite_ref-25) [Thế kỷ X: Xây dựng và bảo vệ Quốc gia độc lập, Tự chủ và thống nhất thời Khúc - Ngô - Đinh - Tiền Lê](http://dangcongsan.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30473&cn_id=74094) [^](#cite_ref-26) [Đền Ba Dân](http://ditichlichsuvanhoa.com/dttc/DEN-BA-DAN-a105.html) [^](#cite_ref-27) [Miếu Rồng thờ Đào Ngọc Sâm](http://sovhttdl.haiduong.gov.vn/Pages/chitiettin.aspx?newsId=38d3c434-7aec-44a9-b86c-76d604d604f1) [^](#cite_ref-28) [ĐÌNH - NGHÈ KIM SƠN](http://gialam.gov.vn/gialam/portal/News-details/159/1180/Dinh---Nghe-Kim-Son.html) [^](#cite_ref-29) [Lịch sử vị thành hoàng làng Động Phí](http://vanhien.vn/vi/news/phi-vat-the/Phu-Giay-va-le-hoi-gio-Me-613/) **Lê Văn Siêu, sách đã dẫn, tr 45** [^](#cite_ref-30) **Lê Văn Siêu, sách đã dẫn, tr 46** [^](#cite_ref-31) [^](#cite_ref-32) [Đại Việt sử ký toàn thư quyển V](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/sach/dvsktt/dvsktt05.html) **Lê Văn Siêu, sách đã dẫn, tr 46-48** [^](#cite_ref-33) **Lê Văn Siêu, sách đã dẫn, tr 47** [^](#cite_ref-34) **Xem Việt sử toàn thư, Phần 3 - Việt Nam Trên Đường Độc Lập - Chương 1** [^](#cite_ref-35) [^](#cite_ref-36) *Từ Hoa Lư đến Thăng Long*, in trong: *Văn hóa Thăng Long – Hà Nội – Hội tụ và tỏa sáng*, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia H.2002, trang 67-78. **Việt sử toàn thư, Phạm Văn Sơn, trang 116** [^](#cite_ref-37) [^](#cite_ref-38) *Cố đô Hoa Lư*, Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc, 2008 **Nguyễn Danh Phiệt, sách đã dẫn, tr 196** [^](#cite_ref-39) **Ngày nay cứ đến 10-3 âm lịch, nhân dân làng Gin lại đánh cá để tế, tưởng nhớ Kiều Công Hãn, trong khi nhân dân An Lá (Đều ở Nam Trực, Nam Định) lại gói bánh để tế, tưởng nhớ chiến công của Nguyễn Tấn, nên dân gian có câu: "làng Gin đánh cá, làng Lá gói bánh"** [^](#cite_ref-40) **Theo thần tích làng Tiên Xá, thành phố Bắc Ninh** [^](#cite_ref-41) **Ngày nay, thị xã Phú Thọ còn dấu tích thành Mè. Làng Trù Mật xã Văn Lung thị xã Phú Thọ có đền thờ Ma Xuân Trường và** [^](#cite_ref-42) [Kiều Thuận](/wiki/Ki%E1%BB%81u_Thu%E1%BA%ADn). [^](#cite_ref-43) [TRONG NỀN VĂN HÓA DÂN GIAN ĐẤT TỔ (Nguyễn Hữu Nhàn)](http://www.vanhocnghethuatphutho.org.vn/modules.php?name=News&op=viewst&sid=1672), Hội Liên Hiệp Văn Học Nghệ thuật Tỉnh Phú Thọ **Theo thần tích ở xã Bình Sơn (Thuận Thành,** [^](#cite_ref-44) [Bắc Ninh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Ninh)) [^](#cite_ref-45) [Tầm nhìn chiến lược của Đinh Bộ Lĩnh](http://baotanglichsu.vn/portal/vi/Tin-tuc/Chuyen-khao/2013/06/3A9238C1/) **GS** [^](#cite_ref-46) [Phan Huy Lê](/wiki/Phan_Huy_L%C3%AA), [Phan Đại Doãn](/w/index.php?title=Phan_%C4%90%E1%BA%A1i_Do%C3%A3n&action=edit&redlink=1)xác định thành đất Thanh Oai nằm ở [Bình Đà](/w/index.php?title=B%C3%ACnh_%C4%90%C3%A0&action=edit&redlink=1), huyện Thanh Oai, [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i). Trong giai đoạn trước, dân vùng này nổi tiếng với nghề làm pháo. *Nguồn*: Khởi nghĩa Lam Sơn, Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân, năm 2005. [^](#cite_ref-47) [Nam Định - Địa bàn trọng yếu trong sự nghiệp thống nhất đất nước của Đinh Bộ Lĩnh](http://baonamdinh.com.vn/channel/5093/201207/Nam-dinh-dia-ban-trong-yeu-trong-su-nghiep-thong-nhat-dat-nuoc-cua-dinh-Bo-Linh-2182012/)
|
|

X-Cache: cp2010 hit/8, cp2019 miss


markdown:
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
Bronnley
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
Bioearth
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
**Мъжка козметика за тяло**Продукти 1-24 от общо 222
## Мъжка козметика за тяло
/ общо 222 продукта /
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
Bronnley
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
Bioearth
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
|
|
![]()
![]()
![]()
![]()
|
|
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
|Актуално в козметика|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|Видео представени продукти|
|
|
|
|
|
|
|Търсене в
|
|
|
От серията "Agiva Professional"
|
|
Спрей за прикриване на бели ...
|
|
Електрически тример за тяло и ...
|
|
Шампоан за мазни корени и сухи ...
|
|
Полу-трайна крем боя за коса в ...
|
|
Фон дьо тен с матиращ ефект за ...
|
|
Боя за постепенно изсветляване ...
|
|
Почистваща и озаряваща маска за ...
|
|
Спрей за прикриване на ...
|
||
|
© 1999 - 2017 store.bg всички права запазени -
Използваните в категория
"Мъжка козметика за тяло" текстови, графични и други материали са собственост на носителите на авторските им права.
Всяко копиране и репродуциране на информация, представена в този сайт, е равносилно на безусловно приемане на общите условия и определените в тях лицензни условия за ползване.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: userprops=; expires=Fri Apr 23 03:57:28 2027; domain=store.bg; path=/; 0

Connection: close

Vary: User-Agent,Accept-Encoding

Content-Type: text/html


markdown:
Home
Search for
Join
Sign In
Home
Ida Sem Fossvik
Support
1
campaign
See All 1 Campaigns

WARC-Truncated: length

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Server: cloudflare-nginx

Cache-Control: max-age=0, private, must-revalidate

X-Content-Type-Options: nosniff

Strict-Transport-Security: max-age=31536000; includeSubdomains

Vary: X-Requested-With

Content-Type: text/html; charset=utf-8


markdown:
Hỗ trợ trực tuyến
Tùy chọn mua hàng
Hãng sản xuất
Giá tiền
Khuyến mãi - thanh lý
Quảng cáo
![](/images/line.jpg)
**Xuất xứ**» Mỹ **Mã hàng : STL-123-3375**
Giá : 456,000 VNĐ
**Mã hàng : CRM-122-0636**
Giá : 385,000 VNĐ
**Mã hàng : CRM-122-0788**
Giá : 1,193,000 VNĐ
**Mã hàng : CRM-122-0783**
Giá : 657,000 VNĐ
**Mã hàng : CRM-122-0638**
Giá : 546,000 VNĐ
**Mã hàng : STL-123-3380**
Giá : 1,510,000 VNĐ
**Mã hàng : CRM-122-0637**
Giá : 1,337,000 VNĐ
**Mã hàng : CRM-122-0984**
Giá : 1,367,000 VNĐ
**Mã hàng : CRM-122-0967**
Giá : 942,000 VNĐ
**Mã hàng : CRM-122-0966**
Giá : 404,000 VNĐ
**Mã hàng : STL-123-3377**
Giá : 357,000 VNĐ
**Mã hàng : STL-123-3289**
Giá :
[Xin liên hệ](/lien-he,6-22mm-bo-vong-mieng-he-met-12-cai-stanley-70-964-8537.html) **Mã hàng : CRM-122-0969**
Giá : 658,000 VNĐ
**Mã hàng : CRM-123-4196**
Giá : 1,268,000 VNĐ
**Mã hàng : CRM-123-3068**
Giá : 1,040,000 VNĐ

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


markdown:
Khi đặt phòng theo đoàn với iVIVU.com, bạn sẽ có được khách sạn phù hợp nhất với giá tốt nhất mà không phải tốn thời gian tìm kiếm.
CSKH: 1900 1870
Khác: (08) 3930 8290
Từ 7h30 - 21h hằng ngày
DKKD: 0312788481, Ngày cấp: 21/05/2014, Sở kế hoạch đầu tư thành phố Hồ Chí Minh
HCM: Lầu 7, Tòa nhà Anh Đăng, 215 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Phường 7, Quận 3, Tp. Hồ Chí Minh
(Xem bản đồ)
HN: Lầu 9, 70-72 Bà Triệu, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội
(Xem bản đồ)

Server: Microsoft IIS 6.0 - Setup and config by duocnt.tech@gmail.com

Vary: Accept-Encoding

Cache-Control: private, no-cache="Set-Cookie"

Access-Control-Allow-Methods: GET, PUT, POST, DELETE, OPTIONS

X-Cache: MISS from DuocNguyen

X-Cache-Lookup: MISS from DuocNguyen:82


markdown:
tải ứng dụng ngay
* Giao hàng toàn quốc, lọc sản phẩm theo vị trí shop.
* Shop càng gần thì phí vận chuyển càng giảm.

Server: nginx

Set-Cookie: search_algo=new3; expires=Thu, 25-May-2017 01:25:50 GMT; path=/


markdown:
Trang chủ
|
Dịch vụ
|
Catalog
|
Thanh toán
|
Liên Hệ
Giỏ hàng
(0)
Gioi thieu
Hình ảnh hoạt động
Sơ đồ tổ chức
Lịch sử hình thành
Giới thiệu công ty
Danh muc
Vật liệu mài mòn
Dụng cụ cầm tay
Dụng cụ dùng điện
Dụng cụ đo chính xác
Thiết bị ngành hàn
Điện và thiết bị điện
Bảo hộ lao động
Vệ sinh công nghiệp
Vận chuyển nâng đỡ
Bảo quản đóng gói
Sản phẩm hóa chất
Dụng cụ dùng khí nén
Thiết bị viễn thông
Thiết bị y tế
Xem tất cả
Nha san xuat
3M
Advance
AEG
Agilent
AGP
Aikyo
Alspec
AMP
Amtek
Apech
Asak
Asaki
Barker
BDS
Xem tất cả
Tin tuc
Nha san xuat
Dang nhap
SIÊU THỊ THIẾT BỊ
»
Liên hệ
*
Thông tin cần phải nhập
EMAIL BẠN BÈ
Tên người gửi:
*
Email người gửi:
*
Email người nhận:
*
Nhập lại mã trên
*
CÔNG TY THIẾT BỊ CÔNG NGHIỆP GTG
2/64C Đất Thánh, P.6, Q.Tân Bình, TP HCM
Điện thoại: 08 3868 6666
Fax: 08 3868 6688
Giấy ĐKKD số: 0303059482 tại TP HCM
Chi nhánh:
HÀ NỘI
71 Hoàng Cầu, P. Ô Chợ Dừa, Quận Đống Đa
Điện thoại: 04 3901 6666
Fax: 04 3910 6666
ĐÀ NẴNG
630-632 Ngô Quyền, P. An Hải Bắc, Quận Sơn Trà
Điện thoại: 0511 350 7777
Fax: 0511 350 7788
CẦN THƠ
Điện thoại: 0710 222 0220
Fax: 0710 222 1221
BÌNH DƯƠNG
1080A CMT8, Phường Phú Thọ, TP Thủ Dầu Một
Điện thoại: 0650 3 969 768
Fax: 0650 3 969 769
CHÍNH SÁCH BÁN HÀNG
- Chính sách bảo mật thông tin
- Chính sách vận chuyển
- Quy trình giao hàng
- Chính sách đổi trả hàng
HỖ TRỢ KHÁCH HÀNG
- Hướng dẫn mua hàng
- Hướng dẫn thanh toán
- Các hình thức mua hàng
- Sơ đồ đường đi
Tắt [X]
Trang chủ
|
Dịch vụ
|
Catalog
|
Tin tức
|
Liên hệ
Đang online :137 - Tổng truy cập : 180,249,885
+ + + + + + + +


markdown:
![ line](/images/line.jpg)
**Xuất xứ**» Trung Quốc **Mã hàng : ASK-921-569**
Giá : 188,000 VNĐ
**Mã hàng : ASK-922-572**
Giá : 301,000 VNĐ
**Mã hàng : ASK-921-571**
Giá : 188,000 VNĐ
**Mã hàng : ASK-922-574**
Giá : 301,000 VNĐ
**Mã hàng : END-568-377**
Giá : 200,000 VNĐ
**Mã hàng : END-568-378**
Giá : 222,000 VNĐ
**Mã hàng : TOT-101-425**
Giá : 282,000 VNĐ
**Mã hàng : ASA-401-360**
Giá : 144,000 VNĐ
**Mã hàng : TOT-831-313**
Giá : 25,000 VNĐ
**Mã hàng : ASA-107-344**
Giá : 188,000 VNĐ
**Mã hàng : END-567-375**
Giá : 309,000 VNĐ
**Mã hàng : BOS-260-268**
Giá : 78,000 VNĐ
**Mã hàng : TOT-831-322**
Giá : 27,000 VNĐ
**Mã hàng : END-567-376**
Giá : 344,000 VNĐ
**Mã hàng : BOS-260-267**
Giá : 92,000 VNĐ


markdown:
## Tin bất động sản cập nhật
-
[Quận 4: Điểm đầu tư bất động sản tiềm năng tại TP.HCM](/tin-tuc/2016/12/quan-4-diem-dau-tu-bat-dong-san-tiem-nang/)
Khu vực Quận 4 TP.HCM được dự báo trong giai đoạn 2016 – 2018 sẽ trở thành điểm nóng của bất động sản Sài Gòn khi thu hút được rất nhiều các ông chủ địa ốc đầu tư vào đây.
**Quận 4, bất động sản trung tâm điểm đầu tư tiềm năng**
Trong ngành bất động sản, yếu tố quan trọng nhất khi xem xét tiềm năng một dự án chính là vị trí mà ai cũng biết. Hiện nay, thành phố Hồ Chí Minh đang quy hoạch Quận 4 như một khu trung tâm mở rộng với nhiều dự án khu đô thị lớn. Vài khu cảng cũ được chuyển đổi công năng sử dụng đất dự kiến sẽ tạo tính lan tỏa rất lớn để các nhà đầu tư bất động sản đổ xô về đây. Quận 4 trở thành điểm đầu tư bất động sản tiềm năng nhất nhì tại TP.HCM.
-
[Nhiều ưu đãi lớn cho thị trường nhà đất dịp cuối năm](/tin-tuc/2016/12/nhieu-uu-dai-lon-cho-thi-truong-nha-dat/) **Thị trường nhà đất sôi động dịp cuối năm**Với thời điểm kinh tế phát triển như hiện nay, tìm kiếm một căn hộ để mua hay thuê lâu dài ổn định để kinh doanh là nhu cầu chung của nhiều người. Nắm bắt được điều đó hàng hoạt các nhà bất động sản, nhà đất lớn nhỏ ào ạt cho ra đời vô số dự án lớn nhỏ nhằm đáp ứng nhu cầu của thị hiếu của con người. Thế nên giờ đây để tìm được một căn hộ để mua hay cho thuê hiệu quả người đầu tư phải cẩn trọng xem xét kỹ lưỡng mọi khía cạnh trước khi xuất tiền. [Bất động sản khu Tây Tp.HCM chuyển dịch dòng sản phẩm](/tin-tuc/2016/12/bat-dong-san-khu-tay-tp-hcm-chuyen-dich-dong-san-pham/)
Sau làn sóng đầu tư vào các
**dự án tại phía Đông và Nam Tp.HCM**, thị trường bất động sản đang có sự dịch chuyển về phía Tây với sự xuất hiện của nhiều dự án nhà ở thuộc phân khúc trung – cao cấp, mức giá trên dưới 2 tỉ đồng.
**Khu Tây Tp.HCM bao gồm các quận 6, 8, Bình Tân và Tân Phú**. Khu vực này tập trung phần lớn đối tượng lao động có mức thu nhập trung bình. Là khu vực vùng ven, xa trung tâm, quỹ đất rộng và giá rẻ, nên ban đầu khu Tây được định vị phát triển các dự án căn hộ bình dân, có thể kể đến Tecco Town, Ehome, HQC Hồ Học Lãm, SGC Nguyễn Văn Luông, chung cư Đông Hưng II, khu dân cư An Sương, dự án 242/16 Bà Hom… Tuy nhiên, trong 2 năm trở lại đây, thị trường phía Tây đã có sự đa dạng hơn về phân khúc sản phẩm. Bên cạnh các dự án nhà bình dân, ngày càng nhiều dự án thuộc phân khúc trung cấp, cao cấp được triển khai xây dựng. Nhiều chủ đầu tư uy tín như Him Lam, Hưng Thịnh, Năm Bảy Bảy hoặc một số nhà đầu tư mới như Novaland và Phúc Khang chọn khu Tây để triển khai những dự án nhà ở trung cấp như: RichStar, Southern Dragon, Melody Residence, Sky Center (Tân Phú), Depot Metro Tower (quận 12), Him Lam Chợ Lớn (quận 6), Diamond Lake View ( quận 8)….

X-Powered-By: Phusion Passenger

Server: nginx + Phusion Passenger

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Strict-Transport-Security: max-age=31536000; includeSubDomains


markdown:
## Tin bất động sản cập nhật
[Kinh nghiệm tìm thuê chung cư giá rẻ tại TP.HCM](/tin-tuc/2016/12/bi-quyet-tim-thue-chung-cu-gia-re/)
Dân số không ngừng gia tăng kéo theo đó là nhu cầu nhà ở cũng tăng cao. Tại Việt Nam hiện nay, bình quân thu nhập đầu người và giá cả rao bán nhà đất luôn có sự chênh lệch khá lớn, không phải ai cũng đủ khả năng mua nhà. Vì vậy, thuê nhà, thuê chung cư để ở đang là giải pháp chung cho vấn đề xã hội bức thiết này.
[Muôn kiểu lừa đảo phòng trọ sinh viên tại TP.HCM](/tin-tuc/2016/12/muon-kieu-lua-dao-phong-tro-sinh-vien-tai-tphcm/)
Thuê được phòng trọ, nhà trọ giá rẻ là mong ước của tất cả sinh viên xa quê đến thành phố Hồ Chí Minh học tập. Tuy nhiên, để tìm được phòng trọ, nhà trọ tốt, giá cả phải chăng không phải điều đơn giản.
[Nhà trọ sinh viên: 4 bước để thuê căn nhà ưng ý](/tin-tuc/2016/09/nha-tro-sinh-vien-tim-nha-ung-y/)
Một năm học mới lại đến, các bạn tân sinh viên từ khắp các tỉnh thành đổ về những đô thị lớn để chuẩn bị cho năm học Đại học đầu tiên của mình. Bên cạnh những bỡ ngỡ của một cuộc sống tự lập xa gia đình, việc tìm kiếm chỗ trọ an ninh với giá cả hợp lý luôn là một khó khăn lớn với các bạn sinh viên.
**Xác định khu vực ở và giá thuê**/ **Tìm kiếm thông tin**/ **Tìm người ở ghép**