text:
Này Ānanda, nghiệp là thửa ruộng, thức là hột giống, ái là sự nhuận ướt (1).
Có một thực tế hiển nhiên cần được ghi nhận rằng, không phải ai cũng hiểu đúng về lời dạy của Đức Phật, ngay cả khi Ngài còn tại thế. Trường hợp Tỳ-kheo Sāti, hiểu sai về sự vận hành của thức (2), Tỳ-kheo Ariṭṭha hiểu sai về pháp (3)… là những ví dụ tiêu biểu.
Xem ra, không phải đợi đến khi Đức Phật nhập Niết-bàn thì những ngộ nhận về giáo pháp mới xuất hiện; mà trên thực tế, những hiều lầm, những tranh luận về giáo pháp có thể xuất hiện ở bất kỳ thời đại nào. Ở đây, việc tranh luận về thân trung ấm là một trường hợp tương tự như vậy.
Xét về thời gian, tranh luận về thân trung ấm không những đã manh nha và diễn ra sôi nổi ở thời kỳ Phật giáo bộ phái, mà còn xuất hiện trong thời hiện đại. Do vậy, có thể nói rằng, tranh luận về thân trung ấm là cuộc tranh luận có thời gian dài kỷ lục: trên 2.000 năm.
Gần đây, trên một số diễn đàn Phật học, đã có những quan điểm cho rằng không có thân trung ấm. Trên tinh thần đối thoại và cầu thị, bằng tư liệu kinh văn của cả hai truyền thống (Hán Tạng và Nikāya), chúng tôi nghiêm túc khẳng định rằng, có thân trung ấm.
Theo khảo cứu của chúng tôi, nội dung về thân trung ấm, và nghĩa tương đương của khái niệm này, đã được Đức Phật chỉ rõ trong nhiều bản kinh. Chuyên khảo sau đây sẽ làm sáng tỏ việc đó.
Những bằng chứng xác thực về thân trung ấm trong kinh điển
Theo kinh tạng Nikāya, thân trung ấm có nhiều tên gọi như hương ấm, trung ấm (Gandhabba); chúng sanh chờ thọ sanh (Sambhavesī). Theo kinh điển Hán tạng, thân trung ấm nhằm chỉ cho thức thân của con người trong khoảng thời gian từ sau khi chết đến lúc được đầu thai kiếp sau (4).
Về tư liệu Nikāya, từ Gandhabba được Từ điển Phật học nhân xưng Pāli (Buddhist Dictionary of Pāli Proper Names) giải thích:
Gandhabba ở đây mang nghĩa tatrūpakasatta - tasmim okāse nibbattanako satto, tức là, một chúng sinh thích hợp, và sẵn sàng được sinh ra với cha mẹ có nhân duyên với chúng sanh ấy. Các tác phẩm chú giải thường viết tắt từ này là Gantabba (5).
Kế đến, từ Sambhavesī, được tự điển Pāli của ngài A.P. Buddhadatta Mahāthera giải thích: one who is seeking birth (6). Cụm từ Sambhavesī được các nhà dịch kinh điển Pāli như bà Rhys Davids dịch: (being)… that seek to become; Tỳ-kheo Thanissaro dịch là: (being)… search of a place to be born. Cụm từ Sambhavesī cũng được Hòa thượng Bửu Chơn trong từ điển Pāli-Việt dịch là: Người đang tìm nơi thọ sinh. Người được sử dụng ở đây tương đương với nghĩa chúng sanh, và đang đi tìm nơi thọ sanh, tức là một chúng sanh trung gian. Ở nghĩa nàySambhavesī tương đương thân trung ấm.
Từ những gợi mở làm cơ sở ban đầu này, chúng tôi đã khảo sát kinh tạng Nikāya, nhằm tìm kiếm những bài kinh có liên quan đến thân trung ấm.
1 - Trong kinh tạng Nikāya
- Kinh Trung bộ
Trong Đại kinh Đoạn tận ái, số 38, Đức Phật đã xác quyết rằng: này các Tỳ-kheo, khi nào cha mẹ có giao hợp, và người mẹ trong thời có thể thụ thai, và hương ấm (Gandhabba) có hiện tiền; có ba sự hòa hợp như vậy, thì bào thai mới thành hình (7). Đây là bằng chứng thứ nhất.
Tiếp theo, trong kinh Assalāyana, số 93, trong khi mô tả đoạn hội thoại giữa ẩn sĩ Asiata Devala cùng với bảy vị ẩn sĩ Bà-la-môn, sự hiện diện của thân trung ấm hết sức rõ ràng:
- Chư Tôn giả, chư Tôn giả có biết nhập thai là như thế nào?
- Thưa Tôn giả, chúng con biết nhập thai như thế này. Ở đây, mẹ cha phải giao hợp, người mẹ phải trong thời (có thể thọ sanh), hương ấm (Gandhabha) phải hiện hữu, ba sự như vậy có hòa hợp, nhập thai mới thành tựu.
- Chư Tôn giả, chư Tôn giả có biết hương ấm ấy là Khattiya, hay Bà-la-môn, hay Vessa, hay Sudda?
- Thưa Tôn giả, chúng tôi không biết hương ấm ấy là Khattiya, hay Bà-la-môn, hay Vessa, hay Sudda (8).
Từ đoạn kinh này cho thấy, đã có sự tồn tại của thân trung ấm mà với mắt thường của mình, bảy vị Bà-la-môn không thể phân định rạch ròi sự khác biệt về hương ấm của bốn giai cấp.
Bản kinh Assalāyana, số 93 thuộc kinh Trung bộ cũng là một cơ sở lý luận quan trọng trong tác phẩm Câu-xá luận, nhằm chứng minh rằng có thân trung ấm, với tên gọi kinh Chưởng mã tộc (掌馬族經) (9) hay là Āśvalāyanasūtra (Phạn bản) (10). Luận Thành thật, quyển 3 cũng dùng bản kinh này để chứng minh có thân trung ấm, với tên gọi là kinh A-thâu-la-da-na (阿輸羅耶那經) (11). Tư liệu về bản kinh Assalāyana, số 93 trong kinh Trung bộ là bằng chứng thứ hai.
Kinh Chánh tri kiến, số 9 (Sammāditthi sutta), thuộc kinh Trung bộ, là một bài kinh do Tôn giả Xá Lợi Phất thuyết giảng về giáo lý 12 nhân duyên. Tư liệu về thân trung ấm liên quan đến một loại chúng sanh chuẩn bị được sanh ra (sambhavesīnaṃ). Kinh ghi: Chư hiền, có bốn loại thức ăn này, khiến các loài chúng sanh đã sanh được an trú hay các loài hữu tình sẽ sanh được hỗ trợ cho sanh. Nguyên bản Pāli: Cattāro me āvuso āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃ vā anuggahāya. Đây là bằng chứng thứ ba (12).
- Kinh Tương ưng
Trong kinh Tương ưng, khi bàn về các loại thức ăn giúp cho chúng sanh tồn tại, Đức Phật đã nhiều lần đề cập đến một dạng chúng sanh sắp được sanh ra, hoặc chưa được sanh ra. Nguyên ngữ Pāli ghi là sambhavesī, hoặcanuppanno. Các đoạn kinh sau đây sẽ chứng minh điều ấy:
Kinh Các loại đồ ăn (S.ii.11).
Này các Tỳ-kheo, có bốn loại đồ ăn này khiến cho các loại sanh vật hay các loại chúng sanh được tồn tại hay khiến cho các loại sắp sanh thành được thọ sanh (13) (sambhavesīnaṃ). Đây là bằng chứng thứ tư.
Kinh Moliya Phag guna (S.ii.12).
Này các Tỳ-kheo, bốn loại đồ ăn này khiến cho các loại sanh vật hay khiến cho các loại chúng sanh được tồn tại hay khiến cho các loại sắp sanh thành được thọ sanh (14). (sambhavesīnaṃ). Đây là bằng chứng thứ năm.
Kinh Thịt đứa con (S.ii.97).
Này các Tỳ-kheo, có bốn loại đồ ăn này đưa đến sự tồn tại, hay sự chấp thủ tái sanh cho các loài hữu tình hay chúng sanh (15). (Cattāro me bhikkhave, āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃ vā anuggahāya). Đây là bằng chứng thứ sáu.
Kinh Có tham (S.ii.101).
Này các Tỳ-kheo, có bốn loại đồ ăn đưa đến sự tồn tại hay sự chấp thủ tái sanh của các loài hữu tình hay các loài chúng sanh (16). Nguyên tác Pāli: Cattārome bhikkhave, āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃvā anuggahāya. Đây là bằng chứng thứ bảy.
Kinh Luận nghị đường (S.iv.398).
Này Vaccha, trong khi một loài hữu tình quăng bỏ thân này và (anuppanno: chưa sanh - người viết chú) sanh vào một thân khác, này Vaccha, Ta tuyên bố rằng trong khi ấy chính ái (Taṇhā) là nhiên liệu (upādānaṃ) (17). Nguyên tác Pāli: Yasmiṃ kho vaccha samaye imañca kāyaṃ nikkhipati, satto ca aññataraṃ kāyaṃ anuppanno hoti, tamahaṃ taṇhūpādānaṃ vadāmi. Taṇhāhissa vaccha tasmiṃ samaye upādānaṃ hotīti. Đây là bằng chứng thứ tám.
- Kinh Tiểu bộ
Tư liệu khả tín trong kinh Tiểu bộ là kinh Tập (Sutta Nipāta). Một trong những bài kinh trong kinh Tập, được các nước theo truyền thống Phật giáo Nam truyền thường trì tụng là kinh Từ bi (Metāsutta). Bài kinh này cũng xuất hiện trong Tiểu tụng (18). Hai bài kệ sau trong kinh Từ bi đã chứng minh rằng, có một chúng sanh trung ấm:
Mong tất cả những ai,
Hữu tình có mạng sống,
Kẻ yếu hay kẻ mạnh,
Không bỏ sót một ai,
Kẻ dài hay kẻ lớn,
Trung, thấp, loài lớn, nhỏ.
Loài được thấy, không thấy,
Loài sống xa, không xa,
Các loài hiện đang sống,
Các loài sẽ được sanh
(sambhavesī) (19),
Mong mọi loài chúng sanh
Sống hạnh phúc an lạc (20).
Nguyên tác Pāli ghi là: Ye keci pāṇabhūtatthi./ Tasā vā thāvarā vā anavasesā./ Dīghā vā ye mahantā vā./ Majjhimā rassakā aṇukathūlā./ Diṭṭhā vā yeva adiṭṭhā./ Ye ca dūre vasanti avidūre./ Bhūtā vā sambhavesī vā./ Sabbe sattā bhavantu sukhi-tattā (21).
Tình thương trong kinh Từ bi thật rộng lớn, bao hàm cả những dạng thức chúng sanh chưa được sanh ra. Và đây chính là bằng chứng thứ chín trong tư liệu Nikāya đề cập đến thân trung ấm.
Qua ba kinh Trung bộ, năm kinh Tương ưng và kinh Từ bi trong Tiểu bộ đã cung cấp 9 bằng chứng khẳng định rằng, kinh tạng Nikāya khẳng định có thân trung ấm. Dẫu rằng, trong bản dịch tiếng Việt có vài đoạn kinh cần được trau chuốt để câu văn sáng tỏ hơn; tuy nhiên, trong nguyên bản Pāli, các từ ngữ liên quan đến thân trung ấm được sử dụng chính xác và rõ ràng.
2 - Trong kinh điển Hán tạng
Trong những nguồn tư liệu Nikāya đã dẫn ở trên, 3 bản kinh Trung bộ và 4 bản kinh Tương ưng đều có kinh tương đương trong Hán tạng. Để tiện việc khảo sát, chúng tôi không lặp lại những bản kinh này, mà xin lược trích một số bản kinh Hán tạng tiêu biểu.
- Kinh Trường A-hàm thập báo pháp
Đây là bản kinh do ngài An Thế Cao dịch vào thời Hán Hoàn Đế (漢桓帝:132-167). Nội dung bản kinh này đã đề cập đến trung hữu, là một trong 7 cõi. Bao gồm: 1. Bất khả hữu (cũng gọi là địa ngục hữu); 2. Súc sanh hữu; 3. Ngạ quỷ hữu; 4. Nhân hữu; 5. Thiên hữu; 6. Hành hữu (cũng gọi là nghiệp hữu); 7. Trung hữu(22). Đây là bằng chứng thứ mười.
- Kinh Pháp cú thí dụ
Kinh Pháp cú thí dụ do hai ngài Pháp Cự và Pháp Lập cùng dịch vào thời Tây Tấn (266-316). Kinh ghi: Phật dạy Đại vương: Thế gian có bốn việc không thể trốn tránh. Thế nào là bốn? Thứ nhất, tại thân trung ấm, không thể không thọ sanh. Thứ hai, một khi đã sanh, không thể không già lão. Thứ ba, một khi đã già, không thể không bệnh tật. Thứ tư, một khi có bệnh, không thể không chết (23). Đây là bằng chứng thứ 11.
- Kinh Tạp A-hàm
Kinh Tạp A-hàm 50 quyển, do ngài Cầu Na Bạt Đà La dịch tại chùa Kỳ Hoàn vào niên hiệu Nguyên Gia (424-453). Kinh ghi: Tại nước Ba-liên-phất, có Bà-la-môn tên là A Kỳ Ni Đạt Đa, thông đạt kinh luận Tỳ-đà. Bà-la-môn này sẽ cưới vợ, sau đó có chúng sanh trung ấm sẽ đến làm con. Lúc vào thai mẹ, người mẹ rất thích luận nghị cùng người (24). Đây là bằng chứng thứ 12.
- Kinh Đại bát Niết-bàn
Kinh Đại bát Niết-bàn có nhiều bản, chúng tôi sử dụng bản chữ Hán của ngài Đàm Vô Sấm (385-433). Kinh ghi:Thân ngũ ấm hiện tại diệt, thì thân trung ấm sanh. Thân ngũ ấm hiện tại chung cuộc chẳng biến thành thân trung ấm. Thân trung ấm chẳng phải tự sanh, cũng không phải từ nơi khác đến, nhưng do thân hiện tại mà có thân trung ấm. Như khuôn in vào đất sét, khuôn in tuy hoại mà đường nét thành. Danh từ tuy không sai nhưng tùy theo điều kiện mà mỗi mỗi sai khác. Do vậy nên nói, nhục nhãn và Thiên nhãn không thể nhìn thấy thân trung ấm (25). Đây là bằng chứng thứ 13.
- Kinh Trung ấm
Kinh này do ngài Trúc Phật Niệm dịch. Ngài Trúc Phật Niệm là tác giả và đồng tác giả của nhiều dịch phẩm nổi tiếng như kinh Trường A-hàm, Tứ phần luật, A-tỳ-đàm Bát kiền độ luận… và là dịch giả bản kinh Trung ấm vào niên hiệu Hoằng Thủy năm thứ nhất (399) (26). Kinh ghi: Bấy giờ Thế Tôn, tự nội quán sát, thân trung ấm này, hình chất vi tế, riêng Phật Thế Tôn, mới thấy rõ được. Cho dù chúng sanh, ở bậc hữu học, hay bậc vô học, nhất trụ nhị trụ, cho đến cửu trụ, cũng không thể thấy, được cảnh giới kia (27). Đây là bằng chứng thứ 14.
- Kinh Đại Bảo Tích
Kinh Đại Bảo Tích gồm 120 quyển do ngài Bồ Đề Lưu Chí và nhiều tác giả cùng phiên dịch vào thời nhà Đường, từ niên hiệu Thần Long năm thứ hai (706) đến niên hiệu Tiên Thiên năm thứ hai (713) thì hoàn thành (28). Đoạn kinh liên quan đến thân trung ấm được dẫn dưới đây do ngài Nghĩa Tịnh dịch. Kinh ghi: Thế nào được gọi là thọ sanh vào thai mẹ? Đó là khi cha mẹ khởi lòng ái nhiễm và cùng làm chuyện nam nữ, người mẹ sung mãn, nguyệt kỳ đến thời và trung ấm hiện tiền. Nên biết khi ấy được gọi là thọ sanh (29). Đây là bằng chứng thứ 15.
Như vậy, qua 15 nguồn tư liệu kinh điển khả tín, từ Nikāya cho đến Hán tạng, đã cung cấp những bằng chứng sinh động, chứng minh cho sự hiện hữu của một dạng thức chúng sanh được gọi là trung ấm, hoặc tên gọi tương đương.
Với người học Phật nói chung, kinh điển được xem là tài liệu nguồn, còn các tác phẩm luận giải dù ở truyền thống nào, chỉ là sự quảng diễn nghĩa lý kinh điển. Trong tiến trình học Phật, nếu không y cứ, không kiểm chứng, cũng như không tin vào kinh điển sau khi đối soát, thì chưa thể xem đó là người học Phật đúng nghĩa.
Biện giải những vấn đề liên quan đến thân trung ấm
Thân trung ấm là tâm điểm của nhiều cuộc tranh luận giữa các bộ phái Phật giáo trong lịch sử. Nội dung của nhiều bộ luận giải trong Hán tạng đã chuyên chở một phần những cuộc tranh luận này (30). Và, một trong những điểm tranh luận về thân trung ấm vẫn còn xuất hiện trong thời đại hôm nay, chính là quan niệm về “thân” trong thân trung ấm.
1 - Quan niệm về “thân” và thực chất của thân trung ấm
Thân ở đây chính là thân thể đầy đủ của một chúng sanh với tên gọi là trung ấm. Trung ấm là một chúng sanh tồn tại trong khoảng thời gian sau khi chết và trước khi sanh ra. Trong thời gian tồn tại đó, chúng được xem là một chúng sanh với căn thân tương ứng.
Như ở phần đầu đã xác tín, từ sambhavesī trong kinh tạng Nikāya đã hàm nghĩa là một chúng sanh. Một chúng sanh theo quan điểm của Phật giáo thì bao gồm năm uẩn, và một uẩn thì chưa được gọi là chúng sanh.
Ở đây, cần phân biệt giữa chữ uẩn (khandha) và chúng sanh (bhava) (31). Một uẩn chỉ là một phần của chúng sanh. Từ điển Pāli cũng xác quyết rằng, khandha: là một phần của cơ thể (32).
Như vậy, đã gọi là chúng sanh thì phải có thân ngũ ấm, dù đó là thân trung ấm cũng phải hội đủ điều kiện này.
Thực ra, trong một số bản kinh Hán tạng được dịch ở thời kỳ đầu, khi đề cập đến thân trung ấm, các nhà dịch kinh thường dịch đầy đủ là trung ấm chúng sanh (33) hoặc trung ấm ngũ ấm (34). Điều đó cho thấy các nhà dịch kinh đã có sự cân nhắc, không bỏ sót chữ “thân” trong thân trung ấm.
Mặc dù trung ấm là một chúng sanh có căn thân, tuy nhiên do căn thân ấy rất nhỏ nhiệm, vi tế nên không phải ai cũng thấy được. Theo kinh Đại bát Niết-bàn, ngay cả bậc chứng được Thiên nhãn cũng không thể thấy được thân trung ấm (35). Kinh Trung ấm cũng khẳng định điều tương tự và còn bổ sung thêm: Thân trung ấm này, hình chất vi tế, chỉ có Đức Phật, Như Lai Thế Tôn, mới thấy rõ được. Cho dù chúng sanh, ở bậc hữu học, hay bậc vô học, nhất trụ nhị trụ, cho đến cửu trụ, cũng không thể thấy, được cảnh giới kia (36).
Với tính chất vi tế, nhỏ nhiệm, khó có thể nhìn thấy, nên đã góp phần hình thành nên một số quan điểm cho rằng, thân trung ấm không có thực. Điều này giống như quan điểm của các nhà vật lý thời kỳ đầu, đối với những cấu trúc vật chất mới được phát hiện của ngành vật lý lượng tử (quantum physics) ngày nay (37).
Ở đây, do cấu trúc nhỏ nhiệm tinh tế, không dễ nhận ra, thế nên thực chất thân trung ấm là gì?
Theo luận Đại trí độ, quyển 90, khẳng định rằng, thân trung ấm chính là thức.
Luận ghi: Thức ở đây chính là năm uẩn trong giai đoạn trung ấm, vì năm uẩn này quá vi tế nên chỉ gọi là thức. Nếu thức không nhập thai thì thai không thành (38), nếu như mọi thứ (39) đều hòa hợp thì thai hình thành vậy(40).
Cùng đề cập đến thức và thân trung ấm, luận A-tỳ-đạt-ma Đại-tỳ-bà-sa cho rằng, thân của các trung hữu (trung ấm) từ ý sinh, vì nhân nơi hành của ý, nên gọi là ý thành (41).
Trong kinh tạng Nikāya đã ghi nhận một câu chuyện có nội dung đặc dị, thuyết minh thêm về trường hợp thân do ý sanh ra:
Một thời, Thế Tôn trú ở Kosambī, tại khu vườn Ghosita. Lúc bấy giờ Kakudha, người Koliya, là thị giả của Tôn giả Mahāmoggallāna vừa mệnh chung và sanh ra với một thân do ý tạo (42), thân ấy với tự thể có được (to rộng) ví như hai hay ba thửa ruộng làng ở Magadha. Vị ấy, với tự thể như vậy, không làm cho tự mình hay làm cho người khác bị bệnh (43). Tư liệu tương tự cũng được tìm thấy trong kinh Tạp A-hàm: Phật dạy Bà-sa: Chúng sanh mạng chung ở nơi này, nương ý sanh thân, sanh ra nơi khác. Ngay khi ấy, nhân ái mà thủ, nhân ái mà trụ, nên nói là hữu dư (44).
Xem ra, quan điểm thân do ý sanh ra của luận A-tỳ-đạt-ma Đại-tỳ-bà-sa cũng được xây dựng và triển khai trên nền tảng kinh điển.
Cần lưu ý rằng, trong một số kinh điển và luận tạng thời kỳ đầu, phần lớn chưa có sự phân định rạch ròi về ba khái niệm như tâm, ý và thức. Cho nên khi gọi là ý thành cũng được hiểu là thức.
Như vậy, thân trung ấm chỉ là tên gọi khác của thức, vậy thực chất đó là thức nào trong vô số danh xưng về thức?
Trong kinh Bất động lợi ích, số 106, thuộc Trung bộ, đã có một câu kinh quan trọng liên quan đến thức tái sanh. Kinh ghi: Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy (saṁvattanikaṁ viññāṇaṁ) có thể tùy theo đây đạt đến bất động (45).
Theo ngài Piyadassi (1914-1998), thức diễn tiến saṁvattanikaṁ viññāṇaṁ cũng chính là vipāka-viññāṇa.Vipāka-viññāṇa là cái thức tiếp tục trôi chảy, tiếp tục nối liền, diễn tiến từ kiếp sống này đến một kiếp khác như là hậu quả (vipāka), cái thức diễn tiến sang kiếp sống kế tiếp (46). Khái niệm Vipāka-viññāṇa trong các bộ luận giải Nam truyền thường được dịch là quả thức.
Trong khi đó, danh từ vipāka-viññāṇa được các nhà nghiên cứu Phật học Bắc truyền dịch là Dị thục thức (47). Dị thục thức chính là tên gọi khác của thức A-lại-da. Theo quan điểm của Duy thức học, các tính chất của thức A-lại-da như hằng và chuyển (48); nhất thiết chủng (49); khứ hậu lai tiên (50)… phần lớn trùng hợp với tính chất và sự vận hành của thức diễn tiến (saṁvattanikaṁ viññāṇaṁ). Tác phẩm Phiên dịch danh nghĩa tập, quyển sáu, cũng khẳng định rằng, thân trung ấm cũng chính là đệ bát thức A-lại-da (51).
Đây cũng là điều được ngài Piyadassi trong tác phẩm The Spectrum of Buddhism khẳng định: Yếu tố thứ ba, gandhaba, chỉ đơn giản là một thuật ngữ nhằm chỉ cho viññāṇa, thức, hay paṭisandhi-viññāṇa, thức-nối-liền, hay samvattanika-viññāṇa, thức-tái-sanh (52). Nói như ngài Wijesekera, thì thân trung ấm là biểu hiện cho một trạng thái đặc biệt của ý thức trong vòng luân hồi (53). Và, chúng tôi cũng bổ sung thêm rằng, gandhaba, hay thân trung ấm cũng là một tên gọi khác của đệ bát thức A-lại-da.
2 - Quan niệm về thời gian tồn tại và tính chất của thân trung ấm
a) Thời gian tồn tại của thân trung ấm
Quan tâm đến đời sống của chúng sanh sau khi từ bỏ thân người cũng được Đức Phật dành nhiều sự quan tâm. Trong kinh Xà-ni-sa số 18, thuộc Trường bộ, ghi lại rằng:
Lúc bấy giờ, Thế Tôn thường hay tuyên bố về vấn đề tái sanh của những tín đồ đã sống, đã từ trần và đã mệnh chung trong các bộ lạc xung quanh như bộ lạc Kāsi (Ca-thi), Kosala (Câu-tát-la), Vajjī (Bạt-kỳ), Mallā (Mạt-la), Ceti (Chi-đề), Vaṃsa (Bạt-sa), Kuru (Câu-lâu), Pañcāla (Ban-giá-la), Maccha (Bà-sá-la) Sūrasena (Mậu-ba-tây-na):
- Vị này sanh ra tại chỗ này! Vị kia sanh ra tại chỗ kia. Hơn năm mươi vị tín đồ ở Nādikā đã từ trần, đã mệnh chung với năm hạ phần kiết sử đã được đoạn trừ, được hóa sanh (thiên giới) từ đó nhập Niết-bàn không còn trở lại đời này nữa. Hơn chín mươi vị ở Nādikā, đã từ trần, đã mệnh chung, với ba kiết sử đã được đoạn trừ, với tham, sân, si được giảm thiểu, chứng quả Nhất lai, sau khi trở lại đời này một lần nữa sẽ tận diệt khổ đau. Hơn năm trăm vị Nādikā đã từ trần, đã mệnh chung, với ba kiết sử đã được diệt trừ, chứng quả Dự lưu, nhất định không đọa ác đạo, đạt đến Chánh giác (54).
Với tuệ nhãn siêu việt của mình, Đức Phật đã nhìn thấy những sự kiện mà chúng sanh không thể thấy. Ngay như vua Bimbisāra, sau khi mệnh chung liền hóa sanh làm thiên tử, thuộc dòng họ vua Vessavaṇa (Tỳ-sa-môn Thiên vương), đã đến thỉnh vấn Đức Thế Tôn với nhan sắc thật phi thường (55). Tương tự, thiện tín Anāthapiṇḍika, sau khi mệnh chung được sanh làm thiên tử và trong đêm đã diện kiến đức Thế Tôn với ánh sáng chói lòa, chiếu sáng cả tinh xá Jetavana (56).
Trong tất cả những trường hợp tái sanh vừa nêu, không có trường hợp nào được ghi nhận chính xác về quãng thời gian từ mệnh chung đến lúc tái sanh.
Do vậy, vấn đề thời gian thọ thân trung ấm trong bao lâu cũng là một vấn đề tạo nên nhiều sự tranh cãi. Mặc dù vậy, với những khái niệm liên quan đến thời gian tuyến tính như trước, sau, hiện tại, sát-na tâm… được phần lớn các bộ phái Phật giáo đề cập, đã đồng thời ghi nhận về từng quãng thời gian, dù nhỏ nhất, trong tiến trình thọ sanh.
Ngay như trường hợp Đề Bà Đạt Đa, bị đọa thẳng vào địa ngục do tội lỗi quá nặng, thì luận A-tỳ-đạt-ma Đại-tỳ-bà-sa cũng cho rằng thời gian đọa lạc tuy nhanh, nhưng phải trải qua thân trung ấm. Luận ghi: Tỳ-nại-da nói: Ma La Độ Sử, Dược Xoa Già Tru, Đề Bà Đạt Đa, Tỳ Lư Trạch Ca đều từ nơi thân này rơi vào trong đại địa ngục vô gián, thọ nhận các thứ khổ dữ dội. Hỏi: Những kẻ ấy có thọ thân trung hữu không? Đáp: Thọ thân trung hữu, nhưng do quá mau chóng nên khó có thể nhận biết. Tức nêu thuyết: Nơi một sát-na đầu, uẩn của tử hữu diệt, uẩn của trung hữu sinh. Một sát-na sau, uẩn của trung hữu diệt, uẩn của sinh hữu sinh. Do sự mau chóng ấy, nên khó có thể nhận biết (57). Với những khảo sát hiện tại, đã cho thấy, có nhiều quan điểm khác nhau về thời gian tồn tại của thân trung ấm.
Kinh Trung ấm cho rằng: chúng sanh trung ấm thọ mạng bảy ngày (58).
Luận A-tỳ-đạt-ma Đại-tỳ-bà-sa cũng khẳng định điều tương tự: Trung hữu dừng lại tối đa trải qua bảy ngày, vì thân ốm yếu, nên không thể lâu hơn (59).
Luận Du-già-sư-địa giải thích: thân trung hữu này, nếu chưa có được nhân duyên, thì được trụ tối đa là bảy ngày. Nếu có được nhân duyên sinh thì thời gian trụ không nhất định. Quá bảy ngày, nếu vẫn chưa có được nhân duyên sinh thì chết đi rồi sinh lại, được trụ tối đa là bảy ngày. Như thế, lần lượt, nếu chưa có nhân duyên sinh, thì được trụ nơi bảy lần bảy ngày, từ đấy về sau quyết định có được nhân duyên sinh.
Lại nữa, thân trung hữu này quá bảy ngày chết rồi, hoặc tức ở nơi loài ấy sinh, hoặc do nghiệp khác có thể chuyển đổi, nên chủng tử của trung hữu chuyển đổi, bèn sinh vào loài khác (60).
Trong hai luận giải này, khẳng định trong luận Du-già-sư-địa tương tự như câu kinh Đại duyên, số 15, thuộcTrường bộ: Này Ānanda, nếu thức đi vào trong bụng bà mẹ rồi bị tiêu diệt, thời danh sắc có thể hình thành trạng thái này, trạng thái khác không? - Bạch Thế Tôn, không (61)! Câu trả lời của ngài Ānanda sau đó được Đức Thế Tôn xác chứng.
Như vậy, trong vấn đề thời gian tồn tại của thân trung ấm, theo kinh điển thì bảy ngày và theo các bộ luận giải thì 49 ngày, và đây cũng là thời gian theo hệ quy chiếu ở cõi người, xét theo ngữ cảnh.
b) Tính chất của thân trung ấm
Thân trung ấm này có nguồn gốc từ thân ngũ ấm trước đó. Điều này, kinh Đại bát Niết-bàn đã chỉ rõ: thân ngũ ấm hiện tại diệt, thì thân trung ấm sanh. Thân ngũ ấm hiện tại chung cuộc chẳng biến thành thân trung ấm. Thân trung ấm chẳng phải tự sinh, cũng không phải từ nơi khác đến, nhưng do thân hiện tại mà có thân trung ấm. Như khuôn in vào đất sét, khuôn in tuy hoại mà đường nét thành. Danh từ tuy không sai nhưng tùy theo điều kiện mà mỗi mỗi sai khác. (62)
Thân trung ấm chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định, tính chất tiếp nối kế tục là một trong những đặc thù của thân trung ấm. Điều này, trong kinh Pháp cú thí dụ đã khẳng định: tại thân trung ấm, không thể không thọ sanh (63). Ngay khoảnh khắc thọ sanh đó, thân trung ấm liền diệt để sanh thân ngũ ấm sau.
Kinh Đại bát Niết-bàn tiếp tục giải thích: Khi cha mẹ gặp gỡ giao hội, tùy theo nhân duyên của nghiệp mà hướng đến chỗ thọ sanh. Đối với mẹ khởi lòng ái nhiễm, đối với cha sanh lòng sân hận. Lúc tinh cha xuất thì cho là của mình, thấy vậy nên sanh tâm vui mừng. Do nhân duyên của ba thứ phiền não này, thân trung ấm diệt mà sanh thân ngũ ấm sau. Như ấn sáp in vào đất sét, ấn hoại thì văn thành (64). Luận Đại trí độ cũng ghi nhận rằng: Xả thân trung ấm, thọ thân ngũ ấm (65). Luận A-tỳ-đạt-ma Đại-tỳ-bà-sa cũng ghi nhận điều tương tự: Các uẩn của trung hữu liền diệt, uẩn của sinh hữu sinh ra, gọi là kiết sinh xong (66). Nói cách khác, thời điểm chúng sanh thọ sanh cũng là thời điểm kết thúc thời gian tồn tại của thân trung ấm. Và như vậy, thân trung ấm không tồn tại thường hằng.
Khi Đức Phật xác quyết rằng: Ý chịu sự biến hoại. Các pháp chịu sự biến hoại (67). Điều đó cho thấy tính chất vô thường là nguyên lý chung tác động đến mọi sự vật hiện tượng, kể cả thân trung ấm.
Mặt khác, như phần trên đã chứng minh, thân trung ấm chỉ là tên gọi khác chỉ cho thức diễn tiến hay thức A-lại-da. Tính chất căn bản của thức là do duyên khởi; không có duyên thì thức không hiện khởi (68). Trong khi đó, thức lấy hành làm nhân duyên, lấy hành làm tập khởi, lấy hành làm sanh chủng, lấy hành làm nguyên nhân (69). Nếu như hành diệt thì thức sẽ diệt. Và do vậy, thức hay thân trung ấm vô ngã.
Như vậy, vô thường và vô ngã là hai tính chất đặc hữu của thân trung ấm.
Nhận định
Trong kinh Siṃsapā, Đức Phật đã dạy rằng, những điều Ngài thắng tri nhiều như lá trong rừng và những điều Ngài đã dạy chỉ như lá trong tay (70).
Về vấn đề thân trung ấm, mặc dù Ngài đã thắng tri và đã đề cập nhiều lần trong kinh điển; tuy nhiên, có thể do trách vụ giữ gìn, chuyển ngữ, luận giải kinh điển... không được đồng bộ, có thể do quan điểm riêng của từng bộ phái Phật giáo, nên đã tạo ra những cách nhìn sai khác về trường hợp này.
Với những đối khảo ở trên, đã chỉ ra rằng, thân trung ấm chỉ là một cách thức biểu đạt khác về thức diễn tiến (saṁvattanikaṁ viññāṇaṁ - theo kinh Bất động lợi ích, số 106, Trung bộ), hay thức A-lại-da. Đây là một bằng chứng khả tín về tính thống nhất trong quan điểm giáo lý, giữa các truyền thống Phật giáo.
Cần phải thấy, giáo pháp của Đức Phật chỉ thuần một vị. Để tính thuần nhất và thống nhất của giáo pháp được bộc lộ ra, đòi hỏi phải có sự nỗ lực chung tay từ nhiều phía và nhiều người.
Chúc Phú
____________________
(1) Kinh Tăng chi bộ, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2015, tr.254-255.
(2) Kinh Trung bộ, Đại kinh đoạn tận ái, số 38, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2012, tr.317.
(3) Kinh Trung bộ, kinh Ví dụ con rắn, số 22, NXB.Tôn Giáo, 2012, tr.173
(4) Phật Quang Đại từ điển, Thích Quảng Độ dịch, tập 6, Hội Văn Hóa Giáo Dục Linh Sơn Đài Bắc xuất bản, 2000, tr.6406.
(5) Malalasekera, G.P. Buddhist Dictionary of Pāli Proper Names. Vol 1. London: Luzac & Company Ltd., 1960, p. 746. Cf: Gandhabba means tatrūpakasatta - tasmim okāse nibbattanako satto - meaning a being fit and ready to be born to the parents concerned. The Tīkā says that the word stands for gantabba.
(6) A.P. Buddhadatta Mahāthera, Consice Pāli-English Dictionary. University of Ceylon, 1949, p.287.
(7) Kinh Trung bộ, Đại kinh đoạn tận ái, số 38, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2012, tr.328.
(8) Kinh Trung bộ, kinh Assalayana, số 93, tập 2, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2012, tr. 194-195.
(9) 大正藏第 29 冊 No. 1558 阿毘達磨俱舍論, 卷第八, 掌馬族經.
(10) Luận Câu-xá, chương 3, Phân biệt giới, Đạo Sinh dịch.
(11) 大正藏第 32 冊 No. 1646 成實論, 成實論卷第三, 有中陰品第二十四,阿輸羅耶那經.
(12) Kinh Trung bộ, kinh Chánh tri kiến, số 9, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2012, tr.76.
(13) Kinh Tương ưng bộ, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2013, tr. 381.
(14) Kinh Tương ưng bộ, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2013, tr. 382.
(15) Kinh Tương ưng bộ, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2013, tr. 457.
(16) Kinh Tương ưng bộ, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2013, tr. 459.
(17) Kinh Tương ưng bộ, tập 2, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2013, tr. 430.
(18) Kinh Tiểu bộ, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 20115, tr.35-37.
(19) Sutta-Nipāta, New Edition by Dines Andersen and Helmer Smith. London: Published for the Pāli Text Society by Geoffrey Cumberlege, Oxford University Press, 1948, p. 26.
(20) Kinh Tiểu bộ, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 20115, tr.358-359.
(21) Sutta-Nipāta, New Edition by Dines Andersen and Helmer Smith. London: Published for the Pāli Text Society by Geoffrey Cumberlege, Oxford University Press, 1948, p.25-26.
(22) 大正藏第 55 冊 No. 2145 出三藏記集, 卷第二, 十報經二卷(舊錄云長阿含十報法).
(23) 大正藏第 04 冊 No. 0211 法句譬喻經, 卷第一, 無常品第一. Nguyên văn: 佛告大王:人有四事, 不可得離. 何謂為四? 一者在中陰中, 不得不受生. 二者已生, 不得不受老. 三者已老, 不得不受病. 四者已病, 不得不受死.
(24) 大正藏第 02 冊 No. 0099 雜阿含經, 卷第二十五, （六四〇）. Nguyên văn: 巴連弗國, 於彼國當有婆羅門, 名曰阿耆尼達多, 通達比陀經論, 彼婆羅門當納妻. 彼時, 中陰眾生當來與其作子, 入母胎中時, 彼母欲與人論議.
(25) 大正藏第 12 冊 No. 0374 大般涅槃經, 卷第二十九, 師子吼菩薩品第十一之三. Nguyên văn: 現在陰滅, 中陰陰生, 是現在陰, 終不變為中陰五陰. 中陰五陰, 亦非自生, 不從餘來. 因現陰故, 生中陰陰, 如印印泥, 印壞文成. 名雖無差, 而時節各異. 是故我說中陰五陰, 非肉眼見, 天眼所見.
(26) 大正藏第 55 冊 No. 2145 出三藏記集, 卷第十五, 佛念法師傳第五.
(27) 大正藏第 12 冊 No. 0385 中陰經, 卷上, 如來五弘誓入中陰教化品第一. Nguyên văn: 爾時, 世尊內自思惟: 此中陰形極為微細, 唯佛, 世尊獨能覩見, 然此眾生——有學, 無學, 一住, 二住乃至九住——非彼境界所能覩見.
(28) 大正藏第 55 冊 No. 2154 開元釋教錄, 卷第九. Nguyên văn: 大寶積經一百二十卷(單重合譯神龍二年創首先天二年功畢).
(29) 大正藏第 11 冊 No. 0310 大寶積經, 卷第五十六, 佛說入胎藏會第十四之一. Nguyên văn: 云何受生入母胎中? 若父母染心共為婬愛, 其母腹淨月期時至, 中蘊現前, 當知爾時名入母胎.
(30) Theo ghi nhận của chúng tôi, có 9 bộ luận trong Hán tạng đã đề cập đến thân trung ấm.
(31) M.Monier-Williams. A Sanskrit English Dictionary. Springfield, VA: Nataraj Books, 2014. p.748.
(32) A.P. Buddhadatta Mahāthera, Consice Pāli-English Dictionary. University of Ceylon, 1949, p.108. Cf: the trunk of the body.
(33) 大正藏第 02 冊 No. 0099 雜阿含經, 卷第二十五, （六四〇）.
(34) 大正藏第 12 冊 No. 0374 大般涅槃經, 卷第二十九, 師子吼菩薩品第十一之三.
(35) 大正藏第 12 冊 No. 0374 大般涅槃經, 卷第二十九, 師子吼菩薩品第十一之三. Nguyên văn: 是故我說中陰五陰, 非肉眼見, 天眼所見.
(36) 大正藏第 12 冊 No. 0385 中陰經, 卷上, 如來五弘誓入中陰教化品第一. Nguyên văn: 此中陰形極為微細, 唯佛, 世尊獨能覩見, 然此眾生——有學, 無學, 一住, 二住乃至九住——非彼境界所能覩見.
(37) Các cấu trúc vật chất hạ nguyên tử như hạt boson higgs, hạt quark, hạt pentaquark…
(38) Nếu thức không nhập thai thì thai không thành. Khẳng định này trong Luận Đại trí độ tương tư như câu kinh Đại duyên,số 15, thuộc Trường bộ: Này Ananda, nếu thức không đi vào trong bụng của người mẹ, thời danh sắc có thể hình thành trong bụng bà mẹ không? - Bạch Thế Tôn, không!
(39) Mọi thứ ở đây chính là: tinh cha, huyết mẹ và thức trung ấm. Đoạn văn ở phía trước đã đề cập.
(40) 大正藏第 25 冊 No. 1509 大智度論,卷第九十. Nguyên văn: “識” 名 “中陰中五眾”, 是五眾細故, 但名為 “識”. 若識不入而胎成者, 如一切和合時, 皆應成胎.
(41) A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa luận, Nguyên Huệ dịch, tập 3, NXB.Hồng Đức, 2014, tr.611.
(42) Nguyên tác Pāli ghi là: Manomayaṃ. Tác phẩm Nhất thiết kinh âm nghĩa, quyển 20, do ngài Tuệ Lâm soạn vào niên hiệu Nguyên Hòa năm thứ 2 (807), phiên âm và giải thích: Ma-nô-mạt-da, Trung Hoa dịch là thân do ý sanh (摩奴末耶此云意生身).
(43) Kinh Tăng chi bộ, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2015, tr.716.
(44) 大正藏第 02 冊 No. 0099 雜阿含經, 卷第三十四,九五七. Nguyên văn: 佛告婆蹉: “眾生於此處命終, 乘意生身生於餘處, 當於爾時, 因愛故取, 因愛而住, 故說有餘”.
(45) Kinh Trung bộ, Bất động lợi ích, số 106, tập 2, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2012, tr.320.
(46) Piyadassi Māhathera, The Spectrum of Buddhism, Jivinda de Silva, 1991. The Corporate Body of The Buddha Educational Foundation, Reprinted, p. 180. Cf: this vipāka-viññāṇa is referred to as the samvattanika-viññāṇa, the consciousness that goes on, that links on, that proceeds from one life to another as vipāka, the consciousness that evolves into the next life.
(47) Phật Quang Đại từ điển, Thích Quảng Độ dịch, tập 1, Hội Văn Hóa Giáo Dục Linh Sơn Đài Bắc xuất bản, 2000, tr.1258.
(48) 大正藏第 31 冊 No. 1585 成唯識論, 卷第二. Nguyên văn: 恒轉如瀑流.
(49) Nhất thiết chủng thức: thức này chứa đựng hết thảy mọi hạt giống. Nghĩa này tương tự như kinh Tăng chi: Nghiệp là thửa ruộng, thức là hột giống, ái là sự nhuận ướt. Xem, kinh Tăng chi bộ, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2015, tr.254-255
(50) 大正藏第 45 冊 No. 1865 八識規矩補註, 卷下, 去後來先作主公.
(51) Phiên dịch danh nghĩa tập gồm 7 quyển, do Đại sư Phổ Nhuận, tên là Pháp Vân, tự là Thiên Thụy biên soạn vào niên hiệu Thiệu Hưng (1131-1162) thời Nam Tống. Xem, 大正藏第 54 冊 No. 2131 翻譯名義集, 六, 阿陀那. Nguyên văn: 即有情於中有身臨末位. 第八識初一念受生時. 有執取結生相續義.
(52) Piyadassi Mahāthera, The Spectrum of Buddhism, Jivinda de Silva, 1991. The Corporate Body of The Buddha Educational Foundation, Reprinted, p.181. Cf: The third factor, gandhabba, is simply a term for the viññāṇa, or paṭisandhi-viññāṇa, or the samvattanika-viññāṇa, rebirth consciousness.
(53) Wijesekera, Vedic Gandharva and Pāli Gandhabba, University of Ceylon Review., 1945, Vol. III. No.1. p.95. Cf:Gandhabba: to denote a particular state of samsāric consciousness (viññāṇa).
(54) Kinh Trường bộ, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2013, tr.373.
(55) Kinh Trường bộ, HT. Thích Minh Châu dịch, NXB. Tôn Giáo, 2013, tr.377.
(56) Kinh Trung bộ, Giáo giới Cấp Cô Độc, số 143, tập 2, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2012, tr.605.
(57) A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa luận, Nguyên Huệ dịch, tập 3, NXB.Hồng Đức, 2014, tr.619.
(58) 大正藏第 12 冊 No. 0385 中陰經, 卷上, 如來五弘誓入中陰教化品第一. Nguyên văn: 中陰眾生壽命七日.
(59) A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa luận, Nguyên Huệ dịch, tập 3, NXB.Hồng Đức, 2014, tr.601.
(60) Luận Du-già-sư-địa, tập 1, Nguyên Huệ dịch, NXB.Hồng Đức, 2013, tr.32-33.
(61) Kinh Trường bộ, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2013, tr.269.
(62) 大正藏第 12 冊 No. 0374 大般涅槃經, 卷第二十九, 師子吼菩薩品第十一之三. Nguyên văn: 現在陰滅, 中陰陰生, 是現在陰, 終不變為中陰五陰. 中陰五陰, 亦非自生, 不從餘來. 因現陰故, 生中陰陰, 如印印泥, 印壞文成. 名雖無差, 而時節各異.
(63) 大正藏第 04 冊 No. 0211 法句譬喻經, 卷第一, 無常品第一. Nguyên văn: 在中陰中, 不得不受生.
(64) 大正藏第 12 冊 No. 0374 大般涅槃經, 卷第二十九, 師子吼菩薩品第十一之三. Nguyên văn: 父母交會牉合之時, 隨業因緣向受生處, 於母生愛, 於父生瞋, 父精出時謂是己有, 見已心悅, 而生歡喜. 以是三種煩惱因緣, 中陰陰壞, 生後五陰, 如印印泥, 印壞文成.
(65) 大正藏第 25 冊 No. 1509 大智度論,卷第九十. Nguyên văn: 捨此中陰, 受生陰有
(66) A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa luận, Nguyên Huệ dịch, tập 3, NXB.Hồng Đức, 2014, tr.613.
(67) Kinh Tương ưng bộ, tập 2, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2013, tr.148.
(68) Kinh Trung bộ, Đại kinh đoạn tận ái, số 38, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2012, tr. 317.
(69) Kinh Trung bộ, Đại kinh đoạn tận ái, số 38, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2012, tr. 323.
(70) Kinh Tương ưng bộ, tập 2, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2013, tr.798.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét

markdown:
*Này Ānanda, nghiệp là thửa ruộng, thức là hột giống, ái là sự nhuận ướt (1).*
Có một thực tế hiển nhiên cần được ghi nhận rằng, không phải ai cũng hiểu đúng về lời dạy của Đức Phật, ngay cả khi Ngài còn tại thế. Trường hợp Tỳ-kheo Sāti, hiểu sai về sự vận hành của thức (2), Tỳ-kheo Ariṭṭha hiểu sai về pháp (3)… là những ví dụ tiêu biểu.
Xem ra, không phải đợi đến khi Đức Phật nhập Niết-bàn thì những ngộ nhận về giáo pháp mới xuất hiện; mà trên thực tế, những hiều lầm, những tranh luận về giáo pháp có thể xuất hiện ở bất kỳ thời đại nào. Ở đây, việc tranh luận về thân trung ấm là một trường hợp tương tự như vậy.
Xét về thời gian, tranh luận về thân trung ấm không những đã manh nha và diễn ra sôi nổi ở thời kỳ Phật giáo bộ phái, mà còn xuất hiện trong thời hiện đại. Do vậy, có thể nói rằng, tranh luận về thân trung ấm là cuộc tranh luận có thời gian dài kỷ lục: trên 2.000 năm.
Gần đây, trên một số diễn đàn Phật học, đã có những quan điểm cho rằng không có thân trung ấm. Trên tinh thần đối thoại và cầu thị, bằng tư liệu kinh văn của cả hai truyền thống (Hán Tạng và Nikāya), chúng tôi nghiêm túc khẳng định rằng, có thân trung ấm.
Theo khảo cứu của chúng tôi, nội dung về thân trung ấm, và nghĩa tương đương của khái niệm này, đã được Đức Phật chỉ rõ trong nhiều bản kinh. Chuyên khảo sau đây sẽ làm sáng tỏ việc đó.
**Những bằng chứng xác thực về thân trung ấm trong kinh điển**
Theo kinh tạng Nikāya, thân trung ấm có nhiều tên gọi như hương ấm, trung ấm (Gandhabba); chúng sanh chờ thọ sanh (Sambhavesī). Theo kinh điển Hán tạng, thân trung ấm nhằm chỉ cho thức thân của con người trong khoảng thời gian từ sau khi chết đến lúc được đầu thai kiếp sau (4).
Về tư liệu Nikāya, từ Gandhabba được Từ điển Phật học nhân xưng Pāli (Buddhist Dictionary of Pāli Proper Names) giải thích:
Gandhabba ở đây mang nghĩa tatrūpakasatta - tasmim okāse nibbattanako satto, tức là, một chúng sinh thích hợp, và sẵn sàng được sinh ra với cha mẹ có nhân duyên với chúng sanh ấy. Các tác phẩm chú giải thường viết tắt từ này là Gantabba (5).
Kế đến, từ Sambhavesī, được tự điển Pāli của ngài A.P. Buddhadatta Mahāthera giải thích: one who is seeking birth (6). Cụm từ Sambhavesī được các nhà dịch kinh điển Pāli như bà Rhys Davids dịch: (being)… that seek to become; Tỳ-kheo Thanissaro dịch là: (being)… search of a place to be born. Cụm từ Sambhavesī cũng được Hòa thượng Bửu Chơn trong từ điển Pāli-Việt dịch là: Người đang tìm nơi thọ sinh. Người được sử dụng ở đây tương đương với nghĩa chúng sanh, và đang đi tìm nơi thọ sanh, tức là một chúng sanh trung gian. Ở nghĩa nàySambhavesī tương đương thân trung ấm.
Từ những gợi mở làm cơ sở ban đầu này, chúng tôi đã khảo sát kinh tạng Nikāya, nhằm tìm kiếm những bài kinh có liên quan đến thân trung ấm.
**1 - Trong kinh tạng Nikāya** **- Kinh Trung bộ**
Trong Đại kinh Đoạn tận ái, số 38, Đức Phật đã xác quyết rằng: này các Tỳ-kheo, khi nào cha mẹ có giao hợp, và người mẹ trong thời có thể thụ thai, và hương ấm (Gandhabba) có hiện tiền; có ba sự hòa hợp như vậy, thì bào thai mới thành hình (7). Đây là bằng chứng thứ nhất.
Tiếp theo, trong kinh Assalāyana, số 93, trong khi mô tả đoạn hội thoại giữa ẩn sĩ Asiata Devala cùng với bảy vị ẩn sĩ Bà-la-môn, sự hiện diện của thân trung ấm hết sức rõ ràng:
- Chư Tôn giả, chư Tôn giả có biết nhập thai là như thế nào?
- Thưa Tôn giả, chúng con biết nhập thai như thế này. Ở đây, mẹ cha phải giao hợp, người mẹ phải trong thời (có thể thọ sanh), hương ấm (Gandhabha) phải hiện hữu, ba sự như vậy có hòa hợp, nhập thai mới thành tựu.
- Chư Tôn giả, chư Tôn giả có biết hương ấm ấy là Khattiya, hay Bà-la-môn, hay Vessa, hay Sudda?
- Thưa Tôn giả, chúng tôi không biết hương ấm ấy là Khattiya, hay Bà-la-môn, hay Vessa, hay Sudda (8).
Từ đoạn kinh này cho thấy, đã có sự tồn tại của thân trung ấm mà với mắt thường của mình, bảy vị Bà-la-môn không thể phân định rạch ròi sự khác biệt về hương ấm của bốn giai cấp.
Bản kinh Assalāyana, số 93 thuộc kinh Trung bộ cũng là một cơ sở lý luận quan trọng trong tác phẩm Câu-xá luận, nhằm chứng minh rằng có thân trung ấm, với tên gọi kinh Chưởng mã tộc (掌馬族經) (9) hay là Āśvalāyanasūtra (Phạn bản) (10). Luận Thành thật, quyển 3 cũng dùng bản kinh này để chứng minh có thân trung ấm, với tên gọi là kinh A-thâu-la-da-na (阿輸羅耶那經) (11). Tư liệu về bản kinh Assalāyana, số 93 trong kinh Trung bộ là bằng chứng thứ hai.
Kinh Chánh tri kiến, số 9 (Sammāditthi sutta), thuộc kinh Trung bộ, là một bài kinh do Tôn giả Xá Lợi Phất thuyết giảng về giáo lý 12 nhân duyên. Tư liệu về thân trung ấm liên quan đến một loại chúng sanh chuẩn bị được sanh ra (sambhavesīnaṃ). Kinh ghi: Chư hiền, có bốn loại thức ăn này, khiến các loài chúng sanh đã sanh được an trú hay các loài hữu tình sẽ sanh được hỗ trợ cho sanh. Nguyên bản Pāli: Cattāro me āvuso āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃ vā anuggahāya. Đây là bằng chứng thứ ba (12).
**- Kinh Tương ưng**
Trong kinh Tương ưng, khi bàn về các loại thức ăn giúp cho chúng sanh tồn tại, Đức Phật đã nhiều lần đề cập đến một dạng chúng sanh sắp được sanh ra, hoặc chưa được sanh ra. Nguyên ngữ Pāli ghi là sambhavesī, hoặcanuppanno. Các đoạn kinh sau đây sẽ chứng minh điều ấy:
Kinh Các loại đồ ăn (S.ii.11).
Này các Tỳ-kheo, có bốn loại đồ ăn này khiến cho các loại sanh vật hay các loại chúng sanh được tồn tại hay khiến cho các loại sắp sanh thành được thọ sanh (13) (sambhavesīnaṃ). Đây là bằng chứng thứ tư.
Kinh Moliya Phag guna (S.ii.12).
Này các Tỳ-kheo, bốn loại đồ ăn này khiến cho các loại sanh vật hay khiến cho các loại chúng sanh được tồn tại hay khiến cho các loại sắp sanh thành được thọ sanh (14). (sambhavesīnaṃ). Đây là bằng chứng thứ năm.
Kinh Thịt đứa con (S.ii.97).
Này các Tỳ-kheo, có bốn loại đồ ăn này đưa đến sự tồn tại, hay sự chấp thủ tái sanh cho các loài hữu tình hay chúng sanh (15). (Cattāro me bhikkhave, āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃ vā anuggahāya). Đây là bằng chứng thứ sáu.
Kinh Có tham (S.ii.101).
Này các Tỳ-kheo, có bốn loại đồ ăn đưa đến sự tồn tại hay sự chấp thủ tái sanh của các loài hữu tình hay các loài chúng sanh (16). Nguyên tác Pāli: Cattārome bhikkhave, āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃvā anuggahāya. Đây là bằng chứng thứ bảy.
Kinh Luận nghị đường (S.iv.398).
Này Vaccha, trong khi một loài hữu tình quăng bỏ thân này và (anuppanno: chưa sanh - người viết chú) sanh vào một thân khác, này Vaccha, Ta tuyên bố rằng trong khi ấy chính ái (Taṇhā) là nhiên liệu (upādānaṃ) (17). Nguyên tác Pāli: Yasmiṃ kho vaccha samaye imañca kāyaṃ nikkhipati, satto ca aññataraṃ kāyaṃ anuppanno hoti, tamahaṃ taṇhūpādānaṃ vadāmi. Taṇhāhissa vaccha tasmiṃ samaye upādānaṃ hotīti. Đây là bằng chứng thứ tám.
**- Kinh Tiểu bộ**
Tư liệu khả tín trong kinh Tiểu bộ là kinh Tập (Sutta Nipāta). Một trong những bài kinh trong kinh Tập, được các nước theo truyền thống Phật giáo Nam truyền thường trì tụng là kinh Từ bi (Metāsutta). Bài kinh này cũng xuất hiện trong Tiểu tụng (18). Hai bài kệ sau trong kinh Từ bi đã chứng minh rằng, có một chúng sanh trung ấm:
Mong tất cả những ai,
Hữu tình có mạng sống,
Kẻ yếu hay kẻ mạnh,
Không bỏ sót một ai,
Kẻ dài hay kẻ lớn,
Trung, thấp, loài lớn, nhỏ.
Loài được thấy, không thấy,
Loài sống xa, không xa,
Các loài hiện đang sống,
Các loài sẽ được sanh
(sambhavesī) (19),
Mong mọi loài chúng sanh
Sống hạnh phúc an lạc (20).
Nguyên tác Pāli ghi là: Ye keci pāṇabhūtatthi./ Tasā vā thāvarā vā anavasesā./ Dīghā vā ye mahantā vā./ Majjhimā rassakā aṇukathūlā./ Diṭṭhā vā yeva adiṭṭhā./ Ye ca dūre vasanti avidūre./ Bhūtā vā sambhavesī vā./ Sabbe sattā bhavantu sukhi-tattā (21).
Tình thương trong kinh Từ bi thật rộng lớn, bao hàm cả những dạng thức chúng sanh chưa được sanh ra. Và đây chính là bằng chứng thứ chín trong tư liệu Nikāya đề cập đến thân trung ấm.
Qua ba kinh Trung bộ, năm kinh Tương ưng và kinh Từ bi trong Tiểu bộ đã cung cấp 9 bằng chứng khẳng định rằng, kinh tạng Nikāya khẳng định có thân trung ấm. Dẫu rằng, trong bản dịch tiếng Việt có vài đoạn kinh cần được trau chuốt để câu văn sáng tỏ hơn; tuy nhiên, trong nguyên bản Pāli, các từ ngữ liên quan đến thân trung ấm được sử dụng chính xác và rõ ràng.
**2 - Trong kinh điển Hán tạng**
Trong những nguồn tư liệu Nikāya đã dẫn ở trên, 3 bản kinh Trung bộ và 4 bản kinh Tương ưng đều có kinh tương đương trong Hán tạng. Để tiện việc khảo sát, chúng tôi không lặp lại những bản kinh này, mà xin lược trích một số bản kinh Hán tạng tiêu biểu.
**- Kinh Trường A-hàm thập báo pháp**
Đây là bản kinh do ngài An Thế Cao dịch vào thời Hán Hoàn Đế (漢桓帝:132-167). Nội dung bản kinh này đã đề cập đến trung hữu, là một trong 7 cõi. Bao gồm: 1. Bất khả hữu (cũng gọi là địa ngục hữu); 2. Súc sanh hữu; 3. Ngạ quỷ hữu; 4. Nhân hữu; 5. Thiên hữu; 6. Hành hữu (cũng gọi là nghiệp hữu); 7. Trung hữu(22). Đây là bằng chứng thứ mười.
**- Kinh Pháp cú thí dụ**
Kinh Pháp cú thí dụ do hai ngài Pháp Cự và Pháp Lập cùng dịch vào thời Tây Tấn (266-316). Kinh ghi: Phật dạy Đại vương: Thế gian có bốn việc không thể trốn tránh. Thế nào là bốn? Thứ nhất, tại thân trung ấm, không thể không thọ sanh. Thứ hai, một khi đã sanh, không thể không già lão. Thứ ba, một khi đã già, không thể không bệnh tật. Thứ tư, một khi có bệnh, không thể không chết (23). Đây là bằng chứng thứ 11.
**- Kinh Tạp A-hàm**
Kinh Tạp A-hàm 50 quyển, do ngài Cầu Na Bạt Đà La dịch tại chùa Kỳ Hoàn vào niên hiệu Nguyên Gia (424-453). Kinh ghi: Tại nước Ba-liên-phất, có Bà-la-môn tên là A Kỳ Ni Đạt Đa, thông đạt kinh luận Tỳ-đà. Bà-la-môn này sẽ cưới vợ, sau đó có chúng sanh trung ấm sẽ đến làm con. Lúc vào thai mẹ, người mẹ rất thích luận nghị cùng người (24). Đây là bằng chứng thứ 12.
**- Kinh Đại bát Niết-bàn**
Kinh Đại bát Niết-bàn có nhiều bản, chúng tôi sử dụng bản chữ Hán của ngài Đàm Vô Sấm (385-433). Kinh ghi:Thân ngũ ấm hiện tại diệt, thì thân trung ấm sanh. Thân ngũ ấm hiện tại chung cuộc chẳng biến thành thân trung ấm. Thân trung ấm chẳng phải tự sanh, cũng không phải từ nơi khác đến, nhưng do thân hiện tại mà có thân trung ấm. Như khuôn in vào đất sét, khuôn in tuy hoại mà đường nét thành. Danh từ tuy không sai nhưng tùy theo điều kiện mà mỗi mỗi sai khác. Do vậy nên nói, nhục nhãn và Thiên nhãn không thể nhìn thấy thân trung ấm (25). Đây là bằng chứng thứ 13.
**- Kinh Trung ấm**
Kinh này do ngài Trúc Phật Niệm dịch. Ngài Trúc Phật Niệm là tác giả và đồng tác giả của nhiều dịch phẩm nổi tiếng như kinh Trường A-hàm, Tứ phần luật, A-tỳ-đàm Bát kiền độ luận… và là dịch giả bản kinh Trung ấm vào niên hiệu Hoằng Thủy năm thứ nhất (399) (26). Kinh ghi: Bấy giờ Thế Tôn, tự nội quán sát, thân trung ấm này, hình chất vi tế, riêng Phật Thế Tôn, mới thấy rõ được. Cho dù chúng sanh, ở bậc hữu học, hay bậc vô học, nhất trụ nhị trụ, cho đến cửu trụ, cũng không thể thấy, được cảnh giới kia (27). Đây là bằng chứng thứ 14.
**- Kinh Đại Bảo Tích**
Kinh Đại Bảo Tích gồm 120 quyển do ngài Bồ Đề Lưu Chí và nhiều tác giả cùng phiên dịch vào thời nhà Đường, từ niên hiệu Thần Long năm thứ hai (706) đến niên hiệu Tiên Thiên năm thứ hai (713) thì hoàn thành (28). Đoạn kinh liên quan đến thân trung ấm được dẫn dưới đây do ngài Nghĩa Tịnh dịch. Kinh ghi: Thế nào được gọi là thọ sanh vào thai mẹ? Đó là khi cha mẹ khởi lòng ái nhiễm và cùng làm chuyện nam nữ, người mẹ sung mãn, nguyệt kỳ đến thời và trung ấm hiện tiền. Nên biết khi ấy được gọi là thọ sanh (29). Đây là bằng chứng thứ 15.
Như vậy, qua 15 nguồn tư liệu kinh điển khả tín, từ Nikāya cho đến Hán tạng, đã cung cấp những bằng chứng sinh động, chứng minh cho sự hiện hữu của một dạng thức chúng sanh được gọi là trung ấm, hoặc tên gọi tương đương.
Với người học Phật nói chung, kinh điển được xem là tài liệu nguồn, còn các tác phẩm luận giải dù ở truyền thống nào, chỉ là sự quảng diễn nghĩa lý kinh điển. Trong tiến trình học Phật, nếu không y cứ, không kiểm chứng, cũng như không tin vào kinh điển sau khi đối soát, thì chưa thể xem đó là người học Phật đúng nghĩa.
**Biện giải những vấn đề liên quan đến thân trung ấm**
Thân trung ấm là tâm điểm của nhiều cuộc tranh luận giữa các bộ phái Phật giáo trong lịch sử. Nội dung của nhiều bộ luận giải trong Hán tạng đã chuyên chở một phần những cuộc tranh luận này (30). Và, một trong những điểm tranh luận về thân trung ấm vẫn còn xuất hiện trong thời đại hôm nay, chính là quan niệm về “thân” trong thân trung ấm.
**1 - Quan niệm về “thân” và thực chất của thân trung ấm**
Thân ở đây chính là thân thể đầy đủ của một chúng sanh với tên gọi là trung ấm. Trung ấm là một chúng sanh tồn tại trong khoảng thời gian sau khi chết và trước khi sanh ra. Trong thời gian tồn tại đó, chúng được xem là một chúng sanh với căn thân tương ứng.
Như ở phần đầu đã xác tín, từ sambhavesī trong kinh tạng Nikāya đã hàm nghĩa là một chúng sanh. Một chúng sanh theo quan điểm của Phật giáo thì bao gồm năm uẩn, và một uẩn thì chưa được gọi là chúng sanh.
Ở đây, cần phân biệt giữa chữ uẩn (khandha) và chúng sanh (bhava) (31). Một uẩn chỉ là một phần của chúng sanh. Từ điển Pāli cũng xác quyết rằng, khandha: là một phần của cơ thể (32).
Như vậy, đã gọi là chúng sanh thì phải có thân ngũ ấm, dù đó là thân trung ấm cũng phải hội đủ điều kiện này.
Thực ra, trong một số bản kinh Hán tạng được dịch ở thời kỳ đầu, khi đề cập đến thân trung ấm, các nhà dịch kinh thường dịch đầy đủ là trung ấm chúng sanh (33) hoặc trung ấm ngũ ấm (34). Điều đó cho thấy các nhà dịch kinh đã có sự cân nhắc, không bỏ sót chữ “thân” trong thân trung ấm.
Mặc dù trung ấm là một chúng sanh có căn thân, tuy nhiên do căn thân ấy rất nhỏ nhiệm, vi tế nên không phải ai cũng thấy được. Theo kinh Đại bát Niết-bàn, ngay cả bậc chứng được Thiên nhãn cũng không thể thấy được thân trung ấm (35). Kinh Trung ấm cũng khẳng định điều tương tự và còn bổ sung thêm: Thân trung ấm này, hình chất vi tế, chỉ có Đức Phật, Như Lai Thế Tôn, mới thấy rõ được. Cho dù chúng sanh, ở bậc hữu học, hay bậc vô học, nhất trụ nhị trụ, cho đến cửu trụ, cũng không thể thấy, được cảnh giới kia (36).
Với tính chất vi tế, nhỏ nhiệm, khó có thể nhìn thấy, nên đã góp phần hình thành nên một số quan điểm cho rằng, thân trung ấm không có thực. Điều này giống như quan điểm của các nhà vật lý thời kỳ đầu, đối với những cấu trúc vật chất mới được phát hiện của ngành vật lý lượng tử (quantum physics) ngày nay (37).
Ở đây, do cấu trúc nhỏ nhiệm tinh tế, không dễ nhận ra, thế nên thực chất thân trung ấm là gì?
Theo luận Đại trí độ, quyển 90, khẳng định rằng, thân trung ấm chính là thức.
Luận ghi: Thức ở đây chính là năm uẩn trong giai đoạn trung ấm, vì năm uẩn này quá vi tế nên chỉ gọi là thức. Nếu thức không nhập thai thì thai không thành (38), nếu như mọi thứ (39) đều hòa hợp thì thai hình thành vậy(40).
Cùng đề cập đến thức và thân trung ấm, luận A-tỳ-đạt-ma Đại-tỳ-bà-sa cho rằng, thân của các trung hữu (trung ấm) từ ý sinh, vì nhân nơi hành của ý, nên gọi là ý thành (41).
Trong kinh tạng Nikāya đã ghi nhận một câu chuyện có nội dung đặc dị, thuyết minh thêm về trường hợp thân do ý sanh ra:
Một thời, Thế Tôn trú ở Kosambī, tại khu vườn Ghosita. Lúc bấy giờ Kakudha, người Koliya, là thị giả của Tôn giả Mahāmoggallāna vừa mệnh chung và sanh ra với một thân do ý tạo (42), thân ấy với tự thể có được (to rộng) ví như hai hay ba thửa ruộng làng ở Magadha. Vị ấy, với tự thể như vậy, không làm cho tự mình hay làm cho người khác bị bệnh (43). Tư liệu tương tự cũng được tìm thấy trong kinh Tạp A-hàm: Phật dạy Bà-sa: Chúng sanh mạng chung ở nơi này, nương ý sanh thân, sanh ra nơi khác. Ngay khi ấy, nhân ái mà thủ, nhân ái mà trụ, nên nói là hữu dư (44).
Xem ra, quan điểm thân do ý sanh ra của luận A-tỳ-đạt-ma Đại-tỳ-bà-sa cũng được xây dựng và triển khai trên nền tảng kinh điển.
Cần lưu ý rằng, trong một số kinh điển và luận tạng thời kỳ đầu, phần lớn chưa có sự phân định rạch ròi về ba khái niệm như tâm, ý và thức. Cho nên khi gọi là ý thành cũng được hiểu là thức.
Như vậy, thân trung ấm chỉ là tên gọi khác của thức, vậy thực chất đó là thức nào trong vô số danh xưng về thức?
Trong kinh Bất động lợi ích, số 106, thuộc Trung bộ, đã có một câu kinh quan trọng liên quan đến thức tái sanh. Kinh ghi: Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy (saṁvattanikaṁ viññāṇaṁ) có thể tùy theo đây đạt đến bất động (45).
Theo ngài Piyadassi (1914-1998), thức diễn tiến saṁvattanikaṁ viññāṇaṁ cũng chính là vipāka-viññāṇa.Vipāka-viññāṇa là cái thức tiếp tục trôi chảy, tiếp tục nối liền, diễn tiến từ kiếp sống này đến một kiếp khác như là hậu quả (vipāka), cái thức diễn tiến sang kiếp sống kế tiếp (46). Khái niệm Vipāka-viññāṇa trong các bộ luận giải Nam truyền thường được dịch là quả thức.
Trong khi đó, danh từ vipāka-viññāṇa được các nhà nghiên cứu Phật học Bắc truyền dịch là Dị thục thức (47). Dị thục thức chính là tên gọi khác của thức A-lại-da. Theo quan điểm của Duy thức học, các tính chất của thức A-lại-da như hằng và chuyển (48); nhất thiết chủng (49); khứ hậu lai tiên (50)… phần lớn trùng hợp với tính chất và sự vận hành của thức diễn tiến (saṁvattanikaṁ viññāṇaṁ). Tác phẩm Phiên dịch danh nghĩa tập, quyển sáu, cũng khẳng định rằng, thân trung ấm cũng chính là đệ bát thức A-lại-da (51).
Đây cũng là điều được ngài Piyadassi trong tác phẩm The Spectrum of Buddhism khẳng định: Yếu tố thứ ba, gandhaba, chỉ đơn giản là một thuật ngữ nhằm chỉ cho viññāṇa, thức, hay paṭisandhi-viññāṇa, thức-nối-liền, hay samvattanika-viññāṇa, thức-tái-sanh (52). Nói như ngài Wijesekera, thì thân trung ấm là biểu hiện cho một trạng thái đặc biệt của ý thức trong vòng luân hồi (53). Và, chúng tôi cũng bổ sung thêm rằng, gandhaba, hay thân trung ấm cũng là một tên gọi khác của đệ bát thức A-lại-da.
**2 - Quan niệm về thời gian tồn tại và tính chất của thân trung ấm**
a) Thời gian tồn tại của thân trung ấm
Quan tâm đến đời sống của chúng sanh sau khi từ bỏ thân người cũng được Đức Phật dành nhiều sự quan tâm. Trong kinh Xà-ni-sa số 18, thuộc Trường bộ, ghi lại rằng:
Lúc bấy giờ, Thế Tôn thường hay tuyên bố về vấn đề tái sanh của những tín đồ đã sống, đã từ trần và đã mệnh chung trong các bộ lạc xung quanh như bộ lạc Kāsi (Ca-thi), Kosala (Câu-tát-la), Vajjī (Bạt-kỳ), Mallā (Mạt-la), Ceti (Chi-đề), Vaṃsa (Bạt-sa), Kuru (Câu-lâu), Pañcāla (Ban-giá-la), Maccha (Bà-sá-la) Sūrasena (Mậu-ba-tây-na):
- Vị này sanh ra tại chỗ này! Vị kia sanh ra tại chỗ kia. Hơn năm mươi vị tín đồ ở Nādikā đã từ trần, đã mệnh chung với năm hạ phần kiết sử đã được đoạn trừ, được hóa sanh (thiên giới) từ đó nhập Niết-bàn không còn trở lại đời này nữa. Hơn chín mươi vị ở Nādikā, đã từ trần, đã mệnh chung, với ba kiết sử đã được đoạn trừ, với tham, sân, si được giảm thiểu, chứng quả Nhất lai, sau khi trở lại đời này một lần nữa sẽ tận diệt khổ đau. Hơn năm trăm vị Nādikā đã từ trần, đã mệnh chung, với ba kiết sử đã được diệt trừ, chứng quả Dự lưu, nhất định không đọa ác đạo, đạt đến Chánh giác (54).
Với tuệ nhãn siêu việt của mình, Đức Phật đã nhìn thấy những sự kiện mà chúng sanh không thể thấy. Ngay như vua Bimbisāra, sau khi mệnh chung liền hóa sanh làm thiên tử, thuộc dòng họ vua Vessavaṇa (Tỳ-sa-môn Thiên vương), đã đến thỉnh vấn Đức Thế Tôn với nhan sắc thật phi thường (55). Tương tự, thiện tín Anāthapiṇḍika, sau khi mệnh chung được sanh làm thiên tử và trong đêm đã diện kiến đức Thế Tôn với ánh sáng chói lòa, chiếu sáng cả tinh xá Jetavana (56).
Trong tất cả những trường hợp tái sanh vừa nêu, không có trường hợp nào được ghi nhận chính xác về quãng thời gian từ mệnh chung đến lúc tái sanh.
Do vậy, vấn đề thời gian thọ thân trung ấm trong bao lâu cũng là một vấn đề tạo nên nhiều sự tranh cãi. Mặc dù vậy, với những khái niệm liên quan đến thời gian tuyến tính như trước, sau, hiện tại, sát-na tâm… được phần lớn các bộ phái Phật giáo đề cập, đã đồng thời ghi nhận về từng quãng thời gian, dù nhỏ nhất, trong tiến trình thọ sanh.
Ngay như trường hợp Đề Bà Đạt Đa, bị đọa thẳng vào địa ngục do tội lỗi quá nặng, thì luận A-tỳ-đạt-ma Đại-tỳ-bà-sa cũng cho rằng thời gian đọa lạc tuy nhanh, nhưng phải trải qua thân trung ấm. Luận ghi: Tỳ-nại-da nói: Ma La Độ Sử, Dược Xoa Già Tru, Đề Bà Đạt Đa, Tỳ Lư Trạch Ca đều từ nơi thân này rơi vào trong đại địa ngục vô gián, thọ nhận các thứ khổ dữ dội. Hỏi: Những kẻ ấy có thọ thân trung hữu không? Đáp: Thọ thân trung hữu, nhưng do quá mau chóng nên khó có thể nhận biết. Tức nêu thuyết: Nơi một sát-na đầu, uẩn của tử hữu diệt, uẩn của trung hữu sinh. Một sát-na sau, uẩn của trung hữu diệt, uẩn của sinh hữu sinh. Do sự mau chóng ấy, nên khó có thể nhận biết (57). Với những khảo sát hiện tại, đã cho thấy, có nhiều quan điểm khác nhau về thời gian tồn tại của thân trung ấm.
Kinh Trung ấm cho rằng: chúng sanh trung ấm thọ mạng bảy ngày (58).
Luận A-tỳ-đạt-ma Đại-tỳ-bà-sa cũng khẳng định điều tương tự: Trung hữu dừng lại tối đa trải qua bảy ngày, vì thân ốm yếu, nên không thể lâu hơn (59).
Luận Du-già-sư-địa giải thích: thân trung hữu này, nếu chưa có được nhân duyên, thì được trụ tối đa là bảy ngày. Nếu có được nhân duyên sinh thì thời gian trụ không nhất định. Quá bảy ngày, nếu vẫn chưa có được nhân duyên sinh thì chết đi rồi sinh lại, được trụ tối đa là bảy ngày. Như thế, lần lượt, nếu chưa có nhân duyên sinh, thì được trụ nơi bảy lần bảy ngày, từ đấy về sau quyết định có được nhân duyên sinh.
Lại nữa, thân trung hữu này quá bảy ngày chết rồi, hoặc tức ở nơi loài ấy sinh, hoặc do nghiệp khác có thể chuyển đổi, nên chủng tử của trung hữu chuyển đổi, bèn sinh vào loài khác (60).
Trong hai luận giải này, khẳng định trong luận Du-già-sư-địa tương tự như câu kinh Đại duyên, số 15, thuộcTrường bộ: Này Ānanda, nếu thức đi vào trong bụng bà mẹ rồi bị tiêu diệt, thời danh sắc có thể hình thành trạng thái này, trạng thái khác không? - Bạch Thế Tôn, không (61)! Câu trả lời của ngài Ānanda sau đó được Đức Thế Tôn xác chứng.
Như vậy, trong vấn đề thời gian tồn tại của thân trung ấm, theo kinh điển thì bảy ngày và theo các bộ luận giải thì 49 ngày, và đây cũng là thời gian theo hệ quy chiếu ở cõi người, xét theo ngữ cảnh.
b) Tính chất của thân trung ấm
Thân trung ấm này có nguồn gốc từ thân ngũ ấm trước đó. Điều này, kinh Đại bát Niết-bàn đã chỉ rõ: thân ngũ ấm hiện tại diệt, thì thân trung ấm sanh. Thân ngũ ấm hiện tại chung cuộc chẳng biến thành thân trung ấm. Thân trung ấm chẳng phải tự sinh, cũng không phải từ nơi khác đến, nhưng do thân hiện tại mà có thân trung ấm. Như khuôn in vào đất sét, khuôn in tuy hoại mà đường nét thành. Danh từ tuy không sai nhưng tùy theo điều kiện mà mỗi mỗi sai khác. (62)
Thân trung ấm chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định, tính chất tiếp nối kế tục là một trong những đặc thù của thân trung ấm. Điều này, trong kinh Pháp cú thí dụ đã khẳng định: tại thân trung ấm, không thể không thọ sanh (63). Ngay khoảnh khắc thọ sanh đó, thân trung ấm liền diệt để sanh thân ngũ ấm sau.
Kinh Đại bát Niết-bàn tiếp tục giải thích: Khi cha mẹ gặp gỡ giao hội, tùy theo nhân duyên của nghiệp mà hướng đến chỗ thọ sanh. Đối với mẹ khởi lòng ái nhiễm, đối với cha sanh lòng sân hận. Lúc tinh cha xuất thì cho là của mình, thấy vậy nên sanh tâm vui mừng. Do nhân duyên của ba thứ phiền não này, thân trung ấm diệt mà sanh thân ngũ ấm sau. Như ấn sáp in vào đất sét, ấn hoại thì văn thành (64). Luận Đại trí độ cũng ghi nhận rằng: Xả thân trung ấm, thọ thân ngũ ấm (65). Luận A-tỳ-đạt-ma Đại-tỳ-bà-sa cũng ghi nhận điều tương tự: Các uẩn của trung hữu liền diệt, uẩn của sinh hữu sinh ra, gọi là kiết sinh xong (66). Nói cách khác, thời điểm chúng sanh thọ sanh cũng là thời điểm kết thúc thời gian tồn tại của thân trung ấm. Và như vậy, thân trung ấm không tồn tại thường hằng.
Khi Đức Phật xác quyết rằng: Ý chịu sự biến hoại. Các pháp chịu sự biến hoại (67). Điều đó cho thấy tính chất vô thường là nguyên lý chung tác động đến mọi sự vật hiện tượng, kể cả thân trung ấm.
Mặt khác, như phần trên đã chứng minh, thân trung ấm chỉ là tên gọi khác chỉ cho thức diễn tiến hay thức A-lại-da. Tính chất căn bản của thức là do duyên khởi; không có duyên thì thức không hiện khởi (68). Trong khi đó, thức lấy hành làm nhân duyên, lấy hành làm tập khởi, lấy hành làm sanh chủng, lấy hành làm nguyên nhân (69). Nếu như hành diệt thì thức sẽ diệt. Và do vậy, thức hay thân trung ấm vô ngã.
Như vậy, vô thường và vô ngã là hai tính chất đặc hữu của thân trung ấm.
**Nhận định**
Trong kinh Siṃsapā, Đức Phật đã dạy rằng, những điều Ngài thắng tri nhiều như lá trong rừng và những điều Ngài đã dạy chỉ như lá trong tay (70).
Về vấn đề thân trung ấm, mặc dù Ngài đã thắng tri và đã đề cập nhiều lần trong kinh điển; tuy nhiên, có thể do trách vụ giữ gìn, chuyển ngữ, luận giải kinh điển... không được đồng bộ, có thể do quan điểm riêng của từng bộ phái Phật giáo, nên đã tạo ra những cách nhìn sai khác về trường hợp này.
Với những đối khảo ở trên, đã chỉ ra rằng, thân trung ấm chỉ là một cách thức biểu đạt khác về thức diễn tiến (saṁvattanikaṁ viññāṇaṁ - theo kinh Bất động lợi ích, số 106, Trung bộ), hay thức A-lại-da. Đây là một bằng chứng khả tín về tính thống nhất trong quan điểm giáo lý, giữa các truyền thống Phật giáo.
Cần phải thấy, giáo pháp của Đức Phật chỉ thuần một vị. Để tính thuần nhất và thống nhất của giáo pháp được bộc lộ ra, đòi hỏi phải có sự nỗ lực chung tay từ nhiều phía và nhiều người.
**Chúc Phú**
____________________
(1) Kinh Tăng chi bộ, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2015, tr.254-255.
(2) Kinh Trung bộ, Đại kinh đoạn tận ái, số 38, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2012, tr.317.
(3) Kinh Trung bộ, kinh Ví dụ con rắn, số 22, NXB.Tôn Giáo, 2012, tr.173
(4) Phật Quang Đại từ điển, Thích Quảng Độ dịch, tập 6, Hội Văn Hóa Giáo Dục Linh Sơn Đài Bắc xuất bản, 2000, tr.6406.
(5) Malalasekera, G.P. Buddhist Dictionary of Pāli Proper Names. Vol 1. London: Luzac & Company Ltd., 1960, p. 746. Cf: Gandhabba means tatrūpakasatta - tasmim okāse nibbattanako satto - meaning a being fit and ready to be born to the parents concerned. The Tīkā says that the word stands for gantabba.
(6) A.P. Buddhadatta Mahāthera, Consice Pāli-English Dictionary. University of Ceylon, 1949, p.287.
(7) Kinh Trung bộ, Đại kinh đoạn tận ái, số 38, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2012, tr.328.
(8) Kinh Trung bộ, kinh Assalayana, số 93, tập 2, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2012, tr. 194-195.
(9) 大正藏第 29 冊 No. 1558 阿毘達磨俱舍論, 卷第八, 掌馬族經.
(10) Luận Câu-xá, chương 3, Phân biệt giới, Đạo Sinh dịch.
(11) 大正藏第 32 冊 No. 1646 成實論, 成實論卷第三, 有中陰品第二十四,阿輸羅耶那經.
(12) Kinh Trung bộ, kinh Chánh tri kiến, số 9, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2012, tr.76.
(13) Kinh Tương ưng bộ, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2013, tr. 381.
(14) Kinh Tương ưng bộ, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2013, tr. 382.
(15) Kinh Tương ưng bộ, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2013, tr. 457.
(16) Kinh Tương ưng bộ, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2013, tr. 459.
(17) Kinh Tương ưng bộ, tập 2, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2013, tr. 430.
(18) Kinh Tiểu bộ, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 20115, tr.35-37.
(19) Sutta-Nipāta, New Edition by Dines Andersen and Helmer Smith. London: Published for the Pāli Text Society by Geoffrey Cumberlege, Oxford University Press, 1948, p. 26.
(20) Kinh Tiểu bộ, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 20115, tr.358-359.
(21) Sutta-Nipāta, New Edition by Dines Andersen and Helmer Smith. London: Published for the Pāli Text Society by Geoffrey Cumberlege, Oxford University Press, 1948, p.25-26.
(22) 大正藏第 55 冊 No. 2145 出三藏記集, 卷第二, 十報經二卷(舊錄云長阿含十報法).
(23) 大正藏第 04 冊 No. 0211 法句譬喻經, 卷第一, 無常品第一. Nguyên văn: 佛告大王:人有四事, 不可得離. 何謂為四? 一者在中陰中, 不得不受生. 二者已生, 不得不受老. 三者已老, 不得不受病. 四者已病, 不得不受死.
(24) 大正藏第 02 冊 No. 0099 雜阿含經, 卷第二十五, （六四〇）. Nguyên văn: 巴連弗國, 於彼國當有婆羅門, 名曰阿耆尼達多, 通達比陀經論, 彼婆羅門當納妻. 彼時, 中陰眾生當來與其作子, 入母胎中時, 彼母欲與人論議.
(25) 大正藏第 12 冊 No. 0374 大般涅槃經, 卷第二十九, 師子吼菩薩品第十一之三. Nguyên văn: 現在陰滅, 中陰陰生, 是現在陰, 終不變為中陰五陰. 中陰五陰, 亦非自生, 不從餘來. 因現陰故, 生中陰陰, 如印印泥, 印壞文成. 名雖無差, 而時節各異. 是故我說中陰五陰, 非肉眼見, 天眼所見.
(26) 大正藏第 55 冊 No. 2145 出三藏記集, 卷第十五, 佛念法師傳第五.
(27) 大正藏第 12 冊 No. 0385 中陰經, 卷上, 如來五弘誓入中陰教化品第一. Nguyên văn: 爾時, 世尊內自思惟: 此中陰形極為微細, 唯佛, 世尊獨能覩見, 然此眾生——有學, 無學, 一住, 二住乃至九住——非彼境界所能覩見.
(28) 大正藏第 55 冊 No. 2154 開元釋教錄, 卷第九. Nguyên văn: 大寶積經一百二十卷(單重合譯神龍二年創首先天二年功畢).
(29) 大正藏第 11 冊 No. 0310 大寶積經, 卷第五十六, 佛說入胎藏會第十四之一. Nguyên văn: 云何受生入母胎中? 若父母染心共為婬愛, 其母腹淨月期時至, 中蘊現前, 當知爾時名入母胎.
(30) Theo ghi nhận của chúng tôi, có 9 bộ luận trong Hán tạng đã đề cập đến thân trung ấm.
(31) M.Monier-Williams. A Sanskrit English Dictionary. Springfield, VA: Nataraj Books, 2014. p.748.
(32) A.P. Buddhadatta Mahāthera, Consice Pāli-English Dictionary. University of Ceylon, 1949, p.108. Cf: the trunk of the body.
(33) 大正藏第 02 冊 No. 0099 雜阿含經, 卷第二十五, （六四〇）.
(34) 大正藏第 12 冊 No. 0374 大般涅槃經, 卷第二十九, 師子吼菩薩品第十一之三.
(35) 大正藏第 12 冊 No. 0374 大般涅槃經, 卷第二十九, 師子吼菩薩品第十一之三. Nguyên văn: 是故我說中陰五陰, 非肉眼見, 天眼所見.
(36) 大正藏第 12 冊 No. 0385 中陰經, 卷上, 如來五弘誓入中陰教化品第一. Nguyên văn: 此中陰形極為微細, 唯佛, 世尊獨能覩見, 然此眾生——有學, 無學, 一住, 二住乃至九住——非彼境界所能覩見.
(37) Các cấu trúc vật chất hạ nguyên tử như hạt boson higgs, hạt quark, hạt pentaquark…
(38) Nếu thức không nhập thai thì thai không thành. Khẳng định này trong Luận Đại trí độ tương tư như câu kinh Đại duyên,số 15, thuộc Trường bộ: Này Ananda, nếu thức không đi vào trong bụng của người mẹ, thời danh sắc có thể hình thành trong bụng bà mẹ không? - Bạch Thế Tôn, không!
(39) Mọi thứ ở đây chính là: tinh cha, huyết mẹ và thức trung ấm. Đoạn văn ở phía trước đã đề cập.
(40) 大正藏第 25 冊 No. 1509 大智度論,卷第九十. Nguyên văn: “識” 名 “中陰中五眾”, 是五眾細故, 但名為 “識”. 若識不入而胎成者, 如一切和合時, 皆應成胎.
(41) A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa luận, Nguyên Huệ dịch, tập 3, NXB.Hồng Đức, 2014, tr.611.
(42) Nguyên tác Pāli ghi là: Manomayaṃ. Tác phẩm Nhất thiết kinh âm nghĩa, quyển 20, do ngài Tuệ Lâm soạn vào niên hiệu Nguyên Hòa năm thứ 2 (807), phiên âm và giải thích: Ma-nô-mạt-da, Trung Hoa dịch là thân do ý sanh (摩奴末耶此云意生身).
(43) Kinh Tăng chi bộ, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2015, tr.716.
(44) 大正藏第 02 冊 No. 0099 雜阿含經, 卷第三十四,九五七. Nguyên văn: 佛告婆蹉: “眾生於此處命終, 乘意生身生於餘處, 當於爾時, 因愛故取, 因愛而住, 故說有餘”.
(45) Kinh Trung bộ, Bất động lợi ích, số 106, tập 2, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2012, tr.320.
(46) Piyadassi Māhathera, The Spectrum of Buddhism, Jivinda de Silva, 1991. The Corporate Body of The Buddha Educational Foundation, Reprinted, p. 180. Cf: this vipāka-viññāṇa is referred to as the samvattanika-viññāṇa, the consciousness that goes on, that links on, that proceeds from one life to another as vipāka, the consciousness that evolves into the next life.
(47) Phật Quang Đại từ điển, Thích Quảng Độ dịch, tập 1, Hội Văn Hóa Giáo Dục Linh Sơn Đài Bắc xuất bản, 2000, tr.1258.
(48) 大正藏第 31 冊 No. 1585 成唯識論, 卷第二. Nguyên văn: 恒轉如瀑流.
(49) Nhất thiết chủng thức: thức này chứa đựng hết thảy mọi hạt giống. Nghĩa này tương tự như kinh Tăng chi: Nghiệp là thửa ruộng, thức là hột giống, ái là sự nhuận ướt. Xem, kinh Tăng chi bộ, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2015, tr.254-255
(50) 大正藏第 45 冊 No. 1865 八識規矩補註, 卷下, 去後來先作主公.
(51) Phiên dịch danh nghĩa tập gồm 7 quyển, do Đại sư Phổ Nhuận, tên là Pháp Vân, tự là Thiên Thụy biên soạn vào niên hiệu Thiệu Hưng (1131-1162) thời Nam Tống. Xem, 大正藏第 54 冊 No. 2131 翻譯名義集, 六, 阿陀那. Nguyên văn: 即有情於中有身臨末位. 第八識初一念受生時. 有執取結生相續義.
(52) Piyadassi Mahāthera, The Spectrum of Buddhism, Jivinda de Silva, 1991. The Corporate Body of The Buddha Educational Foundation, Reprinted, p.181. Cf: The third factor, gandhabba, is simply a term for the viññāṇa, or paṭisandhi-viññāṇa, or the samvattanika-viññāṇa, rebirth consciousness.
(53) Wijesekera, Vedic Gandharva and Pāli Gandhabba, University of Ceylon Review., 1945, Vol. III. No.1. p.95. Cf:Gandhabba: to denote a particular state of samsāric consciousness (viññāṇa).
(54) Kinh Trường bộ, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2013, tr.373.
(55) Kinh Trường bộ, HT. Thích Minh Châu dịch, NXB. Tôn Giáo, 2013, tr.377.
(56) Kinh Trung bộ, Giáo giới Cấp Cô Độc, số 143, tập 2, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2012, tr.605.
(57) A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa luận, Nguyên Huệ dịch, tập 3, NXB.Hồng Đức, 2014, tr.619.
(58) 大正藏第 12 冊 No. 0385 中陰經, 卷上, 如來五弘誓入中陰教化品第一. Nguyên văn: 中陰眾生壽命七日.
(59) A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa luận, Nguyên Huệ dịch, tập 3, NXB.Hồng Đức, 2014, tr.601.
(60) Luận Du-già-sư-địa, tập 1, Nguyên Huệ dịch, NXB.Hồng Đức, 2013, tr.32-33.
(61) Kinh Trường bộ, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2013, tr.269.
(62) 大正藏第 12 冊 No. 0374 大般涅槃經, 卷第二十九, 師子吼菩薩品第十一之三. Nguyên văn: 現在陰滅, 中陰陰生, 是現在陰, 終不變為中陰五陰. 中陰五陰, 亦非自生, 不從餘來. 因現陰故, 生中陰陰, 如印印泥, 印壞文成. 名雖無差, 而時節各異.
(63) 大正藏第 04 冊 No. 0211 法句譬喻經, 卷第一, 無常品第一. Nguyên văn: 在中陰中, 不得不受生.
(64) 大正藏第 12 冊 No. 0374 大般涅槃經, 卷第二十九, 師子吼菩薩品第十一之三. Nguyên văn: 父母交會牉合之時, 隨業因緣向受生處, 於母生愛, 於父生瞋, 父精出時謂是己有, 見已心悅, 而生歡喜. 以是三種煩惱因緣, 中陰陰壞, 生後五陰, 如印印泥, 印壞文成.
(65) 大正藏第 25 冊 No. 1509 大智度論,卷第九十. Nguyên văn: 捨此中陰, 受生陰有
(66) A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa luận, Nguyên Huệ dịch, tập 3, NXB.Hồng Đức, 2014, tr.613.
(67) Kinh Tương ưng bộ, tập 2, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2013, tr.148.
(68) Kinh Trung bộ, Đại kinh đoạn tận ái, số 38, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2012, tr. 317.
(69) Kinh Trung bộ, Đại kinh đoạn tận ái, số 38, tập 1, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2012, tr. 323.
(70) Kinh Tương ưng bộ, tập 2, HT.Thích Minh Châu dịch, NXB.Tôn Giáo, 2013, tr.798.
## Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét


text:
Thông minh và trí huệ, chúng khác nhau như thế nào?
Thông minh là năng lực của con người, còn trí huệ là cảnh giới của tâm hồn. Kỳ thực đó là hai phạm trù hoàn toàn khác nhau.
Trên thế giới người thông minh không nhiều, mười người thì có một, người có trí huệ thì lại càng hiếm, có khi đi cả trăm dặm cũng không thấy một ai.
Trong cuộc sống sinh hoạt thường ngày, người thông minh thường không dễ chịu thiệt, nhưng đối với người trí huệ điều đó lại là bình thường.
Người thông minh luôn cố gắng bảo vệ lợi ích bản thân. Ví như trong kinh doanh, người thông minh sẽ đem hết lợi nhuận bỏ túi, nhưng người có trí huệ thì ngược lại, để kinh doanh được tốt, họ chấp nhận bỏ tiền túi của bản thân để thực hiện công việc.
Người thông minh biết rằng bản thân mình có thể làm được những gì, nhưng người có trí huệ thì hiểu rõ bản thân không thể làm được những gì.
Người thông minh thường tìm kiếm, nắm bắt cơ hội, cố gắng để đạt được nó; nhưng người có trí huệ thì hiểu rõ lúc nào cần buông tay. Vậy nên, người thông minh là người biết chớp thời cơ, người có trí huệ là người biết xả bỏ.
Đôi khi người thông minh thái quá sẽ trở nên khôn ngoan, họ có thể tìm cách thoái thác công việc, nhưng người trí huệ lại không màng lợi ích cá nhân, việc gì cần thì họ sẽ nỗ lực làm việc.
Người thông minh là có thể hiển thị tất cả tài năng của mình cho người khác biết, nhưng người trí huệ lại là người biết nhìn nhận vẻ đẹp của người khác.
Người thông minh thường chú ý đến từng tiểu tiết; người trí huệ thường coi trọng cả chỉnh thể.
Người thông minh trong tâm nhiều phiền não, khó được an giấc, vì người thông minh thường hay mẫn cảm với người khác, mà người trí huệ thường không có phiền não, có thể buông bỏ được nhiều thứ, đối với họ tâm tình rất thản nhiên.
Người thông minh thường muốn thay đổi người khác, muốn người khác phải thuận theo ý của mình, nhưng người trí huệ lại thường thuận theo tự nhiên. Do đó các mối quan hệ của người thông minh thường phức tạp, mặt khác người trí huệ thường có các mối quan hệ hài hòa.
Người thông minh đa phần là do trời sinh, nhưng người trí huệ là người luôn tự rèn luyện, tu dưỡng bản thân mình.
Người thông minh có thể tích lũy nhiều tri thức nhưng người trí huệ thường dạy người học văn hóa. Quay trở lại mà xét, người có nhiều tri thức thì càng thông minh, nhưng người có nhiều văn hóa càng thể hiện là người có trí huệ.
Người thông minh thường dựa vào tai, mắt, hay gọi là “tai thính mắt tinh”, nhưng người trí huệ thường dựa vào tâm hồn, trí huệ xuất phát từ tâm.
Các khoa học gia thường dạy con người phải biết thông minh, còn triết học gia dạy người ta trí huệ.
Người thông minh có thể có nhiều của cải và quyền lực, người trí huệ lại giàu niềm vui. Vì người thông minh thường có nhiều kỹ năng hơn, nhưng trên thực thế, kỹ năng chính là do cơ duyên tạo thành, cũng có thể là đức tích từ nhiều đời trước, nó chuyển hóa thành tài phú và quyền lực. Nhưng của cải, quyền lực cùng sự vui vẻ không như nhau, vui vẻ đến từ chính tâm thái của chúng ta.
Do đó, cầu tài, người thông minh có đủ; cầu thoát khỏi phiền não, không phải là người trí huệ thì không thể.
Trịnh Bản Kiều nói “Thông minh đã khó, hồ đồ còn khó hơn”. Kỳ thực, “hồ đồ” mà ông nói là “hồ đồ” của người trí huệ. Vì vậy, “khó được hồ đồ” cũng có nghĩa là “khó đắc được trí huệ”.
Thông minh và trí huệ, bạn muốn trở thành người nào?
[Chú thích: Trịnh Bản Kiều tên là Trịnh Tiếp, tự là Khắc Nhu. Bản Kiều là danh xưng của ông. Ông quê ở Giang Tô, Hưng Hóa, làm tiến sỹ dưới thời vua Càn Long đời nhà Thanh. Ông tạm trú ở Dương Châu, được mệnh danh là “Tam tuyệt”: thơ, họa, và thư pháp nổi tiếng một đời.]
Minh Minh
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét

markdown:
**Thông minh và trí huệ, chúng khác nhau như thế nào?**
Thông minh là năng lực của con người, còn trí huệ là cảnh giới của tâm hồn. Kỳ thực đó là hai phạm trù hoàn toàn khác nhau.
Trên thế giới người thông minh không nhiều, mười người thì có một, người có trí huệ thì lại càng hiếm, có khi đi cả trăm dặm cũng không thấy một ai.
Trong cuộc sống sinh hoạt thường ngày, người thông minh thường không dễ chịu thiệt, nhưng đối với người trí huệ điều đó lại là bình thường.
Người thông minh luôn cố gắng bảo vệ lợi ích bản thân. Ví như trong kinh doanh, người thông minh sẽ đem hết lợi nhuận bỏ túi, nhưng người có trí huệ thì ngược lại, để kinh doanh được tốt, họ chấp nhận bỏ tiền túi của bản thân để thực hiện công việc.
Người thông minh biết rằng bản thân mình có thể làm được những gì, nhưng người có trí huệ thì hiểu rõ bản thân không thể làm được những gì.
Người thông minh thường tìm kiếm, nắm bắt cơ hội, cố gắng để đạt được nó; nhưng người có trí huệ thì hiểu rõ lúc nào cần buông tay. Vậy nên, người thông minh là người biết chớp thời cơ, người có trí huệ là người biết xả bỏ.
Đôi khi người thông minh thái quá sẽ trở nên khôn ngoan, họ có thể tìm cách thoái thác công việc, nhưng người trí huệ lại không màng lợi ích cá nhân, việc gì cần thì họ sẽ nỗ lực làm việc.
Người thông minh là có thể hiển thị tất cả tài năng của mình cho người khác biết, nhưng người trí huệ lại là người biết nhìn nhận vẻ đẹp của người khác.
Người thông minh thường chú ý đến từng tiểu tiết; người trí huệ thường coi trọng cả chỉnh thể.
Người thông minh trong tâm nhiều phiền não, khó được an giấc, vì người thông minh thường hay mẫn cảm với người khác, mà người trí huệ thường không có phiền não, có thể buông bỏ được nhiều thứ, đối với họ tâm tình rất thản nhiên.
Người thông minh thường muốn thay đổi người khác, muốn người khác phải thuận theo ý của mình, nhưng người trí huệ lại thường thuận theo tự nhiên. Do đó các mối quan hệ của người thông minh thường phức tạp, mặt khác người trí huệ thường có các mối quan hệ hài hòa.
Người thông minh đa phần là do trời sinh, nhưng người trí huệ là người luôn tự rèn luyện, tu dưỡng bản thân mình.
Người thông minh có thể tích lũy nhiều tri thức nhưng người trí huệ thường dạy người học văn hóa. Quay trở lại mà xét, người có nhiều tri thức thì càng thông minh, nhưng người có nhiều văn hóa càng thể hiện là người có trí huệ.
Người thông minh thường dựa vào tai, mắt, hay gọi là “tai thính mắt tinh”, nhưng người trí huệ thường dựa vào tâm hồn, trí huệ xuất phát từ tâm.
Các khoa học gia thường dạy con người phải biết thông minh, còn triết học gia dạy người ta trí huệ.
Người thông minh có thể có nhiều của cải và quyền lực, người trí huệ lại giàu niềm vui. Vì người thông minh thường có nhiều kỹ năng hơn, nhưng trên thực thế, kỹ năng chính là do cơ duyên tạo thành, cũng có thể là đức tích từ nhiều đời trước, nó chuyển hóa thành tài phú và quyền lực. Nhưng của cải, quyền lực cùng sự vui vẻ không như nhau, vui vẻ đến từ chính tâm thái của chúng ta.
Do đó, cầu tài, người thông minh có đủ; cầu thoát khỏi phiền não, không phải là người trí huệ thì không thể.
Trịnh Bản Kiều nói “Thông minh đã khó, hồ đồ còn khó hơn”. Kỳ thực, “hồ đồ” mà ông nói là “hồ đồ” của người trí huệ. Vì vậy, “khó được hồ đồ” cũng có nghĩa là “khó đắc được trí huệ”.
**Thông minh và trí huệ, bạn muốn trở thành người nào?**
[Chú thích: Trịnh Bản Kiều tên là Trịnh Tiếp, tự là Khắc Nhu. Bản Kiều là danh xưng của ông. Ông quê ở Giang Tô, Hưng Hóa, làm tiến sỹ dưới thời vua Càn Long đời nhà Thanh. Ông tạm trú ở Dương Châu, được mệnh danh là “Tam tuyệt”: thơ, họa, và thư pháp nổi tiếng một đời.]
**Minh Minh**
## Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: GSE

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, max-age=0

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Miễn phí
FULL (22 chương)
Hoa Tường Vi Trong Đêm
0.0 (0 đánh giá)
197 lượt xem | 8 lượt lưu vào tủ sách cá nhân
Tác giả: Hoàng Nhật Tuyên
Thể loại: Văn học Việt Nam
Miễn phí
Mối tình tay tư của Tường Vi, cô con gái xinh đẹp của ông chủ Hội Bang giàu có với ba chàng trai trong làng đã để lại bao ngang trái cho mỗi số phận. Quân - người mà Tường Vi yêu nhất, trong lúc tranh tối tranh sáng của cách mạng, đã bị bắt, còn Tường Vi sau đó bỏ trốn khỏi gia đình và cuộc hôn nhân gượng ép... Đọc tiểu thuyết “Hoa tường vi trong đêm”, ta thấy chiến tranh len lỏi qua từng số phận con người. Tác giả kể về chiến tranh mà thản nhiên như không kể, đó là một bút pháp mới của người viết. Gấp trang sách lại lòng ta không khỏi bùi ngùi, vì những thân phận đáng thương trong đó. “Hoa tường vi trong đêm” là một chuyện tình hấp dẫn giữa một thời bom đạn của chiến tranh. xem thêm rút gọn
Tác phẩm Hoa Tường Vi Trong Đêm được tác giả Hoàng Nhật Tuyên sáng tác, thuộc thể loại Sách Văn học. Các bạn có thể xem tác phẩm Hoa Tường Vi Trong Đêm tại app, website đọc truyện online và offline iread.vn.
Chương mới nhất
Phần thứ ba - Cơn mưa lúc hoàng hôn VIII (Cập nhật )
Ba đứa bé đứng sát bên nhau trước hai ngôi mộ mới, giữa nghĩa trang đìu hiu.
Gió chiều làm cho những bó hương thắp ở các đầu mộ cháy nhanh hơn. Khói cuộn lại, uốn lượn thành những đường cong, rồi tan đi.
Tương tác với tác phẩm
-
Phiếu Thích
21 phiếu
-
Thưởng
0 lượt
-
Phiếu VIP
--
Tác phẩm này chưa có phiếu Thích nào tuần này
Phiếu Thích được tặng trong tuần: 0
Tặng Ngay Phiếu Thích vượt mặt đối thủ!
- Trùng Dương đã tặng 5 phiếu 18-02-2018 00:13
- Trùng Dương đã tặng 5 phiếu 15-02-2018 23:25
- Trùng Dương đã tặng 5 phiếu 12-02-2018 01:29
- Trùng Dương đã tặng 5 phiếu 10-02-2018 17:35
- Nhất Tiếu Nại Hà đã tặng 1 phiếu 09-02-2018 13:11
Bình luận
Tác phẩm này chưa có bình luận nào. Bạn hãy là người đầu tiên bình luận nhé!Đăng nhập để bình luận
Tất cả 22 chương
- Phần thứ nhất - Hoa trong sân nhà ai I Cập nhật
- Phần thứ nhất - Hoa trong sân nhà ai II Cập nhật
- Phần thứ nhất - Hoa trong sân nhà ai III Cập nhật
- Phần thứ nhất - Hoa trong sân nhà ai IV Cập nhật
- Phần thứ nhất - Hoa trong sân nhà ai V Cập nhật
- Phần thứ nhất - Hoa trong sân nhà ai VI Cập nhật
- Phần thứ nhất - Hoa trong sân nhà ai VII Cập nhật
- Phần thứ nhất - Hoa trong sân nhà ai VIII Cập nhật
- Phần thứ hai - Những bước chân lưu lạc I Cập nhật
- Phần thứ hai - Những bước chân lưu lạc II Cập nhật
- Phần thứ hai - Những bước chân lưu lạc III Cập nhật
- Phần thứ hai - Những bước chân lưu lạc IV Cập nhật
- Phần thứ hai - Những bước chân lưu lạc V Cập nhật
- Phần thứ hai - Những bước chân lưu lạc VI Cập nhật
- Phần thứ ba - Cơn mưa lúc hoàng hôn I Cập nhật
- Phần thứ ba - Cơn mưa lúc hoàng hôn II Cập nhật
- Phần thứ ba - Cơn mưa lúc hoàng hôn III Cập nhật
- Phần thứ ba - Cơn mưa lúc hoàng hôn IV Cập nhật
- Phần thứ ba - Cơn mưa lúc hoàng hôn V Cập nhật
- Phần thứ ba - Cơn mưa lúc hoàng hôn VI Cập nhật
- Phần thứ ba - Cơn mưa lúc hoàng hôn VII Cập nhật
- Phần thứ ba - Cơn mưa lúc hoàng hôn VIII Cập nhật

markdown:
[](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1360755)
Miễn phí
![](https://stc.iread.vn/img/book/2018/01/26/bae6d6f626d695083ae35c0de84db69d_258_377.jpg)
FULL (22 chương)
# Hoa Tường Vi Trong Đêm
0.0 (0 đánh giá)
197 lượt xem | 8 lượt lưu vào tủ sách cá nhân
Tác giả:
[Hoàng Nhật Tuyên](https://iread.vn/author/hoang-nhat-tuyen/8489)
Thể loại:
[Văn học Việt Nam](https://iread.vn/genres/sach-van-hoc/137/van-hoc-viet-nam/148?list=1&sort=2&full=a&chargeType=a)
Miễn phí
Mối tình tay tư của Tường Vi, cô con gái xinh đẹp của ông chủ Hội Bang giàu có với ba chàng trai trong làng đã để lại bao ngang trái cho mỗi số phận. Quân - người mà Tường Vi yêu nhất, trong lúc tranh tối tranh sáng của cách mạng, đã bị bắt, còn Tường Vi sau đó bỏ trốn khỏi gia đình và cuộc hôn nhân gượng ép... Đọc tiểu thuyết “Hoa tường vi trong đêm”, ta thấy chiến tranh len lỏi qua từng số phận con người. Tác giả kể về chiến tranh mà thản nhiên như không kể, đó là một bút pháp mới của người viết. Gấp trang sách lại lòng ta không khỏi bùi ngùi, vì những thân phận đáng thương trong đó. “Hoa tường vi trong đêm” là một chuyện tình hấp dẫn giữa một thời bom đạn của chiến tranh.
[xem thêm](javascript:void(0);) [rút gọn](javascript:void(0);)
Tác phẩm
**Hoa Tường Vi Trong Đêm**được tác giả **sáng tác, thuộc thể loại** [Hoàng Nhật Tuyên](https://iread.vn/author/hoang-nhat-tuyen/8489) **. Các bạn có thể xem tác phẩm** [Sách Văn học](https://iread.vn/genres/sach-van-hoc/137?list=1&sort=2&full=a&chargeType=a) *Hoa Tường Vi Trong Đêm*tại app, website đọc truyện online và offline iread.vn.
Chương mới nhất
[Phần thứ ba - Cơn mưa lúc hoàng hôn VIII](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1389989)(Cập nhật )
Ba đứa bé đứng sát bên nhau trước hai ngôi mộ mới, giữa nghĩa trang đìu hiu.
Gió chiều làm cho những bó hương thắp ở các đầu mộ cháy nhanh hơn. Khói cuộn lại, uốn lượn thành những đường cong, rồi tan đi.
Tương tác với tác phẩm
-
### Phiếu Thích
21 phiếu
-
### Thưởng
0 lượt
-
### Phiếu VIP
--
Tác phẩm này chưa có phiếu Thích nào tuần này
Phiếu Thích được tặng trong tuần: 0
[Tặng Ngay Phiếu Thích vượt mặt đối thủ!](javascript:void(0);)
-
[Trùng Dương](https://iread.vn/user-profile/trungduong1185/12)đã tặng 5 phiếu 18-02-2018 00:13
-
[Trùng Dương](https://iread.vn/user-profile/trungduong1185/12)đã tặng 5 phiếu 15-02-2018 23:25
-
[Trùng Dương](https://iread.vn/user-profile/trungduong1185/12)đã tặng 5 phiếu 12-02-2018 01:29
-
[Trùng Dương](https://iread.vn/user-profile/trungduong1185/12)đã tặng 5 phiếu 10-02-2018 17:35
-
[Nhất Tiếu Nại Hà](https://iread.vn/user-profile/fb.hebenguyen/203)đã tặng 1 phiếu 09-02-2018 13:11
Bình luận
![](https://iread.vn/static/images/fmenu_userdefault.png)
Tác phẩm này chưa có bình luận nào. Bạn hãy là người đầu tiên bình luận nhé!Đăng nhập để bình luận
Tất cả 22 chương
-
[Phần thứ nhất - Hoa trong sân nhà ai I](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1360755)Cập nhật
-
[Phần thứ nhất - Hoa trong sân nhà ai II](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1360757)Cập nhật
-
[Phần thứ nhất - Hoa trong sân nhà ai III](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1389304)Cập nhật
-
[Phần thứ nhất - Hoa trong sân nhà ai IV](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1389302)Cập nhật
-
[Phần thứ nhất - Hoa trong sân nhà ai V](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1389303)Cập nhật
-
[Phần thứ nhất - Hoa trong sân nhà ai VI](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1389305)Cập nhật
-
[Phần thứ nhất - Hoa trong sân nhà ai VII](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1389963)Cập nhật
-
[Phần thứ nhất - Hoa trong sân nhà ai VIII](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1389972)Cập nhật
-
[Phần thứ hai - Những bước chân lưu lạc I](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1389974)Cập nhật
-
[Phần thứ hai - Những bước chân lưu lạc II](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1389975)Cập nhật
-
[Phần thứ hai - Những bước chân lưu lạc III](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1389976)Cập nhật
-
[Phần thứ hai - Những bước chân lưu lạc IV](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1389978)Cập nhật
-
[Phần thứ hai - Những bước chân lưu lạc V](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1389980)Cập nhật
-
[Phần thứ hai - Những bước chân lưu lạc VI](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1389981)Cập nhật
-
[Phần thứ ba - Cơn mưa lúc hoàng hôn I](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1389982)Cập nhật
-
[Phần thứ ba - Cơn mưa lúc hoàng hôn II](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1389983)Cập nhật
-
[Phần thứ ba - Cơn mưa lúc hoàng hôn III](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1389984)Cập nhật
-
[Phần thứ ba - Cơn mưa lúc hoàng hôn IV](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1389985)Cập nhật
-
[Phần thứ ba - Cơn mưa lúc hoàng hôn V](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1389986)Cập nhật
-
[Phần thứ ba - Cơn mưa lúc hoàng hôn VI](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1389987)Cập nhật
-
[Phần thứ ba - Cơn mưa lúc hoàng hôn VII](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1389988)Cập nhật
-
[Phần thứ ba - Cơn mưa lúc hoàng hôn VIII](https://iread.vn/book/hoa-tuong-vi-trong-dem-hoang-nhat-tuyen/17336/chapters/1389989)Cập nhật

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Connection: close

Vary: Accept-Encoding

pragma: no-cache

Access-Control-Allow-Methods: GET, POST, OPTIONS, DELETE

Access-Control-Allow-Headers: Origin, X-Requested-With, Content-Type, Accept, Authorization


text:
Một doanh nghiệp vừa có đề xuất với UBND tỉnh Quảng Ninh về việc vận chuyển hành khách bằng máy bay thủy phi cơ đến huyện đảo Cô Tô từ mùa du lịch năm 2018.
Theo khảo sát, phía doanh nghiệp là Cty CP Hàng không Hải Âu nhận thấy điều kiện tự nhiên của Cô Tô có cảng thủy nội địa với vùng nước lặng sóng để thủy phi cơ có thể cất và hạ cánh an toàn, thuận lợi cho việc phát triển hoạt động thủy phi cơ.
Phía đơn vị này sau khi nghiên cứu tuyến bay đã xây dựng kế hoạch và đề xuất tỉnh Quảng Ninh cho mở dịch vụ bay thủy phi cơ từ cảng tàu khách quốc tế Tuần Châu đến đảo Cô Tô với thời gian là 20 phút bay và 1 giờ bay nếu khởi hành từ Hà Nội, bắt đầu từ tháng 5.2018. Sau khi được tỉnh Quảng Ninh chấp thuận, phía Cty Hải Âu sẽ xin ý kiến của Bộ Quốc Phòng và Bộ Giao thông Vận tải về việc cấp phép thực hiện các chuyến bay khảo sát kỹ thuật vào cuối quý I năm 2018. Theo đánh giá của doanh nghiệp này, đảo Cô Tô sở hữu nhiều tiềm năng về du lịch với lượng khách tới tham quan, vui chơi, nghỉ dưỡng; lượng du khách tăng mạnh theo từng năm và nhu cầu vận chuyển khách bằng đường không qua lại là tiềm năng.
Đây là đơn vị đã liên tục thực hiện các chuyến bay vận chuyển hành khách từ Hà Nội đến cảng tàu khách quốc tế Tuần Châu và các chuyến bay từ cảng này đi ngắm cảnh Vịnh Hạ Long từ năm 2014 trở lại đây với số lượng thực hiện là 3.000 chuyến bay với hơn 25.000 hành khách đi - về. Theo Quy hoạch phát triển giao thông vận tải tỉnh Quảng Ninh 2020 - 2030, thì ngoài hoàn thành Cảng hàng không quốc tế Quảng Ninh, địa phương này sẽ phát triển dịch vụ taxi bay phục vụ du lịch tại huyện đảo Cô Tô, TP. Móng Cái, TP. Hạ Long và các đảo nhỏ khác thuộc Đặc khu Vân Đồn...

Server: nginx

Set-Cookie: ldo_session=bcjIq0qBV2tvjmlhhGpFROcMttaSuXVBUQZupMoH; expires=Mon, 19-Feb-2018 06:10:36 GMT; Max-Age=7200; path=/; HttpOnly

Cache-Control: no-cache, private


text:
Đã có hơn 418ha rừng do hai ban quản lí rừng phòng hộ (Ban QLRPH) Bắc An Khê và Ya Hội quản lý để mất. Tương tự, số đất lâm nghiệp do 2 bản này quản lý bị thất thoát lên đến 2.150ha. Trong khi Cơ quan Cảnh sát điều tra CA Gia Lai đang điều tra, thì Sở NNPTNT Gia Lai đã tiến hành kỷ luật về mặt chính quyền. Tuy vậy, cần phải làm rõ số lâm sản của 400ha rừng đã đi đâu.
Quản lý rừng để... mất rừng
Ngày 14.9, Sở NNPTNT Gia Lai cho biết, đã thi hành kỷ luật cảnh cáo đối với ông Trương Duy Sinh - Trưởng Ban QLRPH Ya Hội và khiển trách đối với ông Đỗ Hữu Long - Phó Trưởng Ban QLRPH Bắc An Khê. Nguyên nhân là đã để mất rừng tự nhiên, rừng trồng và đất lâm nghiệp.
Phó GĐ Sở NNPTNT Gia Lai kiêm Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Gia Lai - Nguyễn Nhĩ ký văn bản số 1090 cho biết: "Diện tích bị mất lên đến 1.266,3ha, tương đương 86,3%". Sai phạm kéo dài nhiều năm, mà không phát hiện được...".
Ban QLRPH Bắc An Khê (Trụ sở tại huyện Đắc Pơ, Gia Lai) - hiện tại do ông Phan Thanh Hải làm Trưởng ban - quản lý 10 tiểu khu với 1.466,3ha đất lâm nghiệp.
Đất lấn chiếm bị trồng thông, bạch đàn, keo lai, xà cừ. Ngoài ra, Ban QLRPH Bắc An Khê tiến hành liên doanh với 251 hộ dân để trồng rừng nguyên liệu cho Nhà máy MDF. Thời gian ký hợp đồng là 7 năm. Tuy nhiên, hết hạn hợp đồng, chỉ có 2 hộ tái ký, 249 hộ còn lại không ký hợp đồng cũng không giao trả đất.
Ban QLRPH Ya Hội - do ông Trương Duy Sinh làm Trưởng ban - được giao quản lý 21 tiểu khu với diện tích 1.289,3ha. Đơn vị này cũng bị mất lên đến 882,6ha đất lâm nghiệp. Bất ngờ thay, từ năm 2010 đến nay, ban này chỉ lập biên bản được 70,1ha, còn từ 2010 trở về trước, không báo cáo được do "thất lạc hồ sơ".
Chuyển cơ quan điều tra
UBND tỉnh Gia Lai đã chỉ đạo Thanh tra tỉnh vào cuộc làm rõ. Kết quả: "Trong 1.266,3ha đất lâm nghiệp bị lấn chiếm, Ban QLRPH Bắc An Khê để mất hơn 251,9ha rừng và Ban QLRPH Ya Hội để 882,6ha đất lâm nghiệp bị lấn chiếm, trong đó mất 166,7ha rừng".
Trong số hơn 418,6ha rừng bị mất, trong đó có đến 329,5ha là rừng tự nhiên, với trữ lượng gỗ ước từ hơn 16 ngàn đến gần 33 ngàn mét khối. UBND tỉnh Gia Lai yêu cầu chuyển hồ sơ sang Cơ quan điều tra Công an tỉnh Gia Lai điều tra về tội "Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng".
Ngày 14.9, GĐ Sở NNPTNT Gia Lai - ông Trương Phước Anh - nhấn mạnh: "Nếu trong quá trình CA điều tra, mà chưa cấu thành tội phạm, thì kỷ luật hành chính vẫn kịp thời, đúng theo luật định.
"Cả Tỉnh ủy và UBND tỉnh Gia Lai đều nhận thấy sự trục lợi trong việc để mất 418,65ha rừng. Vấn đề còn lại là hàng chục ngàn khối gỗ bị thất thoát đã đi đâu, vào túi ai chỉ là phần việc của Cơ quan Cảnh sát điều tra CA Gia Lai".

markdown:
Đã có hơn 418ha rừng do hai ban quản lí rừng phòng hộ (Ban QLRPH) Bắc An Khê và Ya Hội quản lý để mất. Tương tự, số đất lâm nghiệp do 2 bản này quản lý bị thất thoát lên đến 2.150ha. Trong khi Cơ quan Cảnh sát điều tra CA Gia Lai đang điều tra, thì Sở NNPTNT Gia Lai đã tiến hành kỷ luật về mặt chính quyền. Tuy vậy, cần phải làm rõ số lâm sản của 400ha rừng đã đi đâu.
**Quản lý rừng để... mất rừng**
Ngày 14.9, Sở NNPTNT Gia Lai cho biết, đã thi hành kỷ luật cảnh cáo đối với ông Trương Duy Sinh - Trưởng Ban QLRPH Ya Hội và khiển trách đối với ông Đỗ Hữu Long - Phó Trưởng Ban QLRPH Bắc An Khê. Nguyên nhân là đã để mất rừng tự nhiên, rừng trồng và đất lâm nghiệp.
Phó GĐ Sở NNPTNT Gia Lai kiêm Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Gia Lai - Nguyễn Nhĩ ký văn bản số 1090 cho biết: "Diện tích bị mất lên đến 1.266,3ha, tương đương 86,3%". Sai phạm kéo dài nhiều năm, mà không phát hiện được...".
Ban QLRPH Bắc An Khê (Trụ sở tại huyện Đắc Pơ, Gia Lai) - hiện tại do ông Phan Thanh Hải làm Trưởng ban - quản lý 10 tiểu khu với 1.466,3ha đất lâm nghiệp.
Đất lấn chiếm bị trồng thông, bạch đàn, keo lai, xà cừ. Ngoài ra, Ban QLRPH Bắc An Khê tiến hành liên doanh với 251 hộ dân để trồng rừng nguyên liệu cho Nhà máy MDF. Thời gian ký hợp đồng là 7 năm. Tuy nhiên, hết hạn hợp đồng, chỉ có 2 hộ tái ký, 249 hộ còn lại không ký hợp đồng cũng không giao trả đất.
Ban QLRPH Ya Hội - do ông Trương Duy Sinh làm Trưởng ban - được giao quản lý 21 tiểu khu với diện tích 1.289,3ha. Đơn vị này cũng bị mất lên đến 882,6ha đất lâm nghiệp. Bất ngờ thay, từ năm 2010 đến nay, ban này chỉ lập biên bản được 70,1ha, còn từ 2010 trở về trước, không báo cáo được do "thất lạc hồ sơ".
**Chuyển cơ quan điều tra**
UBND tỉnh Gia Lai đã chỉ đạo Thanh tra tỉnh vào cuộc làm rõ. Kết quả: "Trong 1.266,3ha đất lâm nghiệp bị lấn chiếm, Ban QLRPH Bắc An Khê để mất hơn 251,9ha rừng và Ban QLRPH Ya Hội để 882,6ha đất lâm nghiệp bị lấn chiếm, trong đó mất 166,7ha rừng".
Trong số hơn 418,6ha rừng bị mất, trong đó có đến 329,5ha là rừng tự nhiên, với trữ lượng gỗ ước từ hơn 16 ngàn đến gần 33 ngàn mét khối. UBND tỉnh Gia Lai yêu cầu chuyển hồ sơ sang Cơ quan điều tra Công an tỉnh Gia Lai điều tra về tội "Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng".
Ngày 14.9, GĐ Sở NNPTNT Gia Lai - ông Trương Phước Anh - nhấn mạnh: "Nếu trong quá trình CA điều tra, mà chưa cấu thành tội phạm, thì kỷ luật hành chính vẫn kịp thời, đúng theo luật định.
"Cả Tỉnh ủy và UBND tỉnh Gia Lai đều nhận thấy sự trục lợi trong việc để mất 418,65ha rừng. Vấn đề còn lại là hàng chục ngàn khối gỗ bị thất thoát đã đi đâu, vào túi ai chỉ là phần việc của Cơ quan Cảnh sát điều tra CA Gia Lai".

Set-Cookie: ldo_session=fXDx3uQ6s8ZfwOjsG9JMpeyaiE99hdxTBZbENtba; expires=Mon, 19-Feb-2018 06:02:22 GMT; Max-Age=7200; path=/; HttpOnly


text:
Tư vấn pháp luật - dịch vụ luật sư - Luật Minh Gia
Trang chủ
Liên hệ
Sitemap
Trang chủ
Giới thiệu
Về chúng tôi
Tin Luật Minh Gia
Đối tác - Khách hàng
Dân sự
Luật sư Dân sự
Hỏi đáp Dân sự
Kiến thức Dân sự
Hình sự
Luật sư Hình sự
Hỏi đáp Hình sự
Kiến thức Hình sự
Đất đai
Luật sư Đất đai
Hỏi đáp Đất đai
Kiến thức Đất đai
Hôn nhân
Luật sư Hôn nhân
Hỏi đáp Hôn nhân
Kiến thức Hôn nhân
Doanh nghiệp
Luật sư Doanh nghiệp
Hỏi đáp Doanh nghiệp
Kiến thức Doanh nghiệp
Lao động
Luật sư Lao động
Hỏi đáp Lao động
Kiến thức Lao động
Biểu mẫu
Biểu mẫu Dân sự
Biểu mẫu Hình sự
Biểu mẫu Đất đai
Biểu mẫu Hôn nhân
Biểu mẫu Lao động
Biểu mẫu Doanh nghiệp
Biểu mẫu - Thủ tục Thuế
Văn bản luật
Luật
Nghị định
Thông tư
Nghị quyết
Quyết định
Văn bản Tiếng Anh
Văn bản chuyên ngành
Liên hệ
Tìm kiếm
VD:
tư vấn pháp luật
,
luật tranh tụng
,
luật sở hữu trí tuệ
...
Dịch vụ luật Đất đai nổi bật
Dịch vụ luật sư tư vấn pháp luật Đất đai
Tổng đài luật sư tư vấn pháp luật Đất đai trực tuyến 19006169
Dịch vụ Luật sư đại diện giải quyết tranh chấp đất đai
Tư vấn thủ tục khởi kiện vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất
Hỏi đáp luật Đất đai nổi bật
Bồi thường về đất và tài sản trên đất không thuộc nhà nước thu hồi đất.
Khai hoang sử dụng đất từ năm 1997 có được công nhận quyền sử dụng đất không
Đất đang có tranh chấp có được chuyển nhượng không?
Tư vấn khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất.
Bài đọc nhiều nhất
Trình tự - thủ tục tặng cho con quyền sử dụng đất thế nào?
Lệ phí trước bạ đối với việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất
Các loại thuế, phí khi nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất
Quy định pháp luật về đền bù khi thu hồi đất như thế nào?
Hợp đồng mua bán đất viết tay có hiệu lực pháp luật không?
Cách tính tiền sử dụng đất khi chuyển đổi mục đích sử dụng đất từ đất vườn sang đất ở
Xây dựng nhà ở trên đất nông nghiệp có được phép không?
Tiền sử dụng đất khi chuyển từ đất vườn sang đất ở được tính thế nào?
×
TỔNG ĐÀI TƯ VẤN PHÁP LUẬT 1900 6160
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu và cung cấp địa chỉ Email để luật sư liên hệ trả lời
Tên của bạn
Điện thoại
Email
Tiêu đề
Lĩnh vực
[ Lựa chọn lĩnh vực ]
BHXH
Dân sự
Doanh nghiệp
Đất đai
Đấu thầu
Giao thông
Hành chính
Hình sự
Hôn nhân
Lao động
Nghĩa vụ quân sự
SHTT
Thuế
Nội dung
Gửi kèm
Gửi
Trang chủ
Giới thiệu
Dân sự
Hình sự
Đất đai
Hôn nhân
Doanh nghiệp
Lao động
Biểu mẫu
Văn bản luật
Liên hệ

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Tìm kiếm
VD: tư vấn pháp luật, luật tranh tụng, luật sở hữu trí tuệ...
Dịch vụ luật sư được quan tâm
-
Tư vấn pháp Luật Đất đai miễn phí qua Email
-
Dịch vụ luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp
-
Tổng đài tư vấn pháp luật Hôn nhân gia đình 19006169
-
Dịch vụ luật sư tham gia tố tụng tại tòa án
-
Luật sư tư vấn giải đáp pháp luật Đất đai qua điện thoại 19006169
-
Dịch vụ Tư vấn luật trả lời bằng văn bản và Email
-
Tư vấn ly hôn trực tuyến qua điện thoại

markdown:
### Tìm kiếm
VD:
[tư vấn pháp luật](/search?q=tư%20vấn%20pháp%20luật), [luật tranh tụng](/search?q=luật tranh tụng), [luật sở hữu trí tuệ](/search?q=luật sở hữu trí tuệ)...
### Dịch vụ luật sư được quan tâm
[Tư vấn pháp Luật Đất đai miễn phí qua Email](/luat-su-dat-dai/tu-van-phap-luat-dat-dai-mien-phi-qua-email.aspx) [Dịch vụ luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp](/luat-su-dan-su/dich-vu-luat-su-tu-van-phap-luat-truc-tiep.aspx) [Tổng đài tư vấn pháp luật Hôn nhân gia đình 19006169](/luat-su-hon-nhan/tong-dai-tu-van-phap-luat-hon-nhan-gia-dinh-19006169.aspx) [Dịch vụ luật sư tham gia tố tụng tại tòa án](/luat-su-hinh-su/dich-vu-luat-su-tham-gia-to-tung-tai-toa-an.aspx) [Luật sư tư vấn giải đáp pháp luật Đất đai qua điện thoại 19006169](/luat-su-dat-dai/luat-su-tu-van-giai-dap-phap-luat-dat-dai-qua-dien-thoai-19006169.aspx) [Dịch vụ Tư vấn luật trả lời bằng văn bản và Email](/luat-su-dan-su/dich-vu-tu-van-luat-tra-loi-bang-van-ban-va-email.aspx) [Tư vấn ly hôn trực tuyến qua điện thoại](/luat-su-hon-nhan/tu-van-ly-hon-truc-tuyen-qua-dien-thoai.aspx)


text:
Trang chủ » Dân sự
Bài viết về chủ đề "chuyển nhượng tài sản bảo đảm"
CHUYỂN NHƯỢNG TÀI SẢN BẢO ĐẢM - Luật Minh Gia cập nhật các chủ đề về chuyển nhượng tài sản bảo đảm
Tài sản đem đi thế chấp có chuyển nhượng, tặng cho được không?Mẹ chồng tôi là cựu nhân viên ngân hàng, được ưu đãi gói vay 5%/1 năm để tín chấp mua nhà. Vợ chồng tôi có nhờ bà đứng tên vay hộ khoản tiền đó vs lãi suất thấp đó (gói ưu đãi chỉ áp dụng cho NV Ngân hàng, chồng tôi ngoài ngành). Tuy nhiên hiện mua nhà trên hợp đồng, sổ đỏ chỉ được đứng tên mẹ chồng tôi do thủ tục tín chấp trên bắt buộc. Vậy tôi muốn hỏi, sau này mẹ ck tôi chuyển quyền sở hữu đất (sổ đỏ) sang chồng tôi thì khoản phí tầm bnhieu?thủ tục có phức tạp quá không và khoảng sau bnhieu n
- Trang đầu
- «
- 1
- »
- Trang cuối
Tìm kiếm
VD: tư vấn pháp luật, luật tranh tụng, luật sở hữu trí tuệ...

markdown:
##
[Trang chủ](/) » [Dân sự](/dan-su.aspx)
# Bài viết về chủ đề "chuyển nhượng tài sản bảo đảm"
**CHUYỂN NHƯỢNG TÀI SẢN BẢO ĐẢM**- Luật Minh Gia cập nhật các chủ đề về *chuyển nhượng tài sản bảo đảm* [](/hoi-dap-dan-su/tai-san-dem-di-the-chap-co-chuyen-nhuong-tang-cho-duoc-khong-.aspx) ![ Tài sản đem đi thế chấp có chuyển nhượng, tặng cho được không?](https://luatminhgia.com.vn/LMG/articles/2/11092/tai-san-dem-di-the-chap-co-chuyen-nhuong,-tang-cho-duoc-khong--11092.jpg?w=130)
![ Tài sản đem đi thế chấp có chuyển nhượng, tặng cho được không?](https://luatminhgia.com.vn/LMG/articles/2/11092/tai-san-dem-di-the-chap-co-chuyen-nhuong,-tang-cho-duoc-khong--11092.jpg?w=130)
Mẹ chồng tôi là cựu nhân viên ngân hàng, được ưu đãi gói vay 5%/1 năm để tín chấp mua nhà. Vợ chồng tôi có nhờ bà đứng tên vay hộ khoản tiền đó vs lãi suất thấp đó (gói ưu đãi chỉ áp dụng cho NV Ngân hàng, chồng tôi ngoài ngành). Tuy nhiên hiện mua nhà trên hợp đồng, sổ đỏ chỉ được đứng tên mẹ chồng tôi do thủ tục tín chấp trên bắt buộc. Vậy tôi muốn hỏi, sau này mẹ ck tôi chuyển quyền sở hữu đất (sổ đỏ) sang chồng tôi thì khoản phí tầm bnhieu?thủ tục có phức tạp quá không và khoảng sau bnhieu n
[Tài sản đem đi thế chấp có chuyển nhượng, tặng cho được không?](/hoi-dap-dan-su/tai-san-dem-di-the-chap-co-chuyen-nhuong-tang-cho-duoc-khong-.aspx)
- Trang đầu
- «
- 1
- »
- Trang cuối
### Tìm kiếm
VD:
[tư vấn pháp luật](/search?q=tư%20vấn%20pháp%20luật), [luật tranh tụng](/search?q=luật tranh tụng), [luật sở hữu trí tuệ](/search?q=luật sở hữu trí tuệ)...


text:
Câu hỏi này được khá nhiều bạn phân vân do vậy mao phụ kiện xin chia sẽ thông tin đa chiều như sau.
Về câu hỏi có nên mua lắp đặt thiết bị gps dẫn đường cho xe ooto, xe hơi không ? Theo Mao nên sử dụng thiết bị dẫn đường gps nhé ! Rất tiện ích.
Phần mềm thiết bị gps dẫn đường nào tốt nhất: Phần mềm dẫn đường Vietmap, Google map, phần mềm dẫn đường nước ngoài hay các thiết bị cài đặt sẵn trong xe..
Hiện tại theo mao thiết bị dẫn đường tốt nhất sử dụng được gồm Google map trên điện thoại miễn phí, và Vietmap bản quyền. Trong đó google map vẫn giữ điểm cao hơn một chút so với vietmap. Với google Map vừa miễn phí có ngay trên điện thoại đặt điện thoại trên xe và định sẵn điểm đến di chuyển google sẽ hướng dẫn bằng giọng nói theo điểm định sẵn
Tác giả bài viết: Mao
Những tin mới hơn

markdown:
Câu hỏi này được khá nhiều bạn phân vân do vậy mao phụ kiện xin chia sẽ thông tin đa chiều như sau.
Về câu hỏi có nên mua lắp đặt thiết bị gps dẫn đường cho xe ooto, xe hơi không ? Theo Mao nên sử dụng thiết bị dẫn đường gps nhé ! Rất tiện ích.
Phần mềm thiết bị gps dẫn đường nào tốt nhất: Phần mềm dẫn đường Vietmap, Google map, phần mềm dẫn đường nước ngoài hay các thiết bị cài đặt sẵn trong xe..
Hiện tại theo mao thiết bị dẫn đường tốt nhất sử dụng được gồm Google map trên điện thoại miễn phí, và Vietmap bản quyền. Trong đó google map vẫn giữ điểm cao hơn một chút so với vietmap. Với google Map vừa miễn phí có ngay trên điện thoại đặt điện thoại trên xe và định sẵn điểm đến di chuyển google sẽ hướng dẫn bằng giọng nói theo điểm định sẵn
**Tác giả bài viết: **Mao
**Những tin mới hơn**

Server: Apache

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Cache-Control: private, pre-check=0, post-check=0, max-age=0

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Set-Cookie: nv4c_f4505_statistic_vi=ZmllcGNhlWuZaA%2C%2C; expires=Mon, 19-Feb-2018 04:27:52 GMT; Max-Age=1800; path=/; domain=.mao.com.vn; httponly

Content-Language: vi


text:
MELIBUY.COM
SUNDAY COMPANY LIMITED
Giấy phép ĐKKD: 0309781013 cấp ngày 02/02/2010
VP: 149 Ba Vân, Phường 14, Quận Tân Bình, TPHCM
Email : info@melibuy.com
ĐT: (08) 3849.5138 - 0934.999115
Về chúng tôi
Thông cáo báo chí
Liên kết
Chăm sóc sức khỏe tại nhà Vina Healthcare
Thiết bị trường học Sunday
Mua bán hàng cận date
HỖ TRỢ KHÁCH HÀNG
THANH TOÁN
Giờ làm việc: 8h - 17h từ Thứ 2 đến Thứ 7
Nhân viên của chúng tôi sẽ liên hệ với bạn trong thời gian sớm nhất.
Vui lòng nhập dữ liệu.
© 2016 – Bản quyền thuộc Sunday Co., LTd , Design and development by Mộc's Design

Server: LiteSpeed

Accept-Ranges: bytes

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0