text:
Jami
Nur ad-Din Abd ar-Rahman Jami (tiếng Ba Tư: نورالدین عبدالرحمن جامی) (18 tháng 8 năm 1414 – 19 tháng 11 năm 1492) là một nhà thơ lớn của Ba Tư thế kỷ XV. Jami được coi là người khép lại thời kỳ thơ cổ điển viết bằng tiếng Ba Tư.
Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]
Jami sinh ở Jam, Khorasan (nay là tỉnh Ghor của Afghanistan) trong một gia đình giáo chủ có thế lực. Học trường dòng ở Herat và Samarqand nhưng sau từ bỏ con đường danh lợi để theo giáo phái thần bí Sufism, dành trọn cuộc đời cho khoa học và thơ ca. Năm 1456 trở thành giáo chủ của vùng Heart. Từ năm 1447 là giai đoạn ông sáng tác nhiều tác phẩm có giá trị nhất. Jami là người làm thơ nhiều thể loại như: qasida, ghazal, rubai... Bình sinh đã được thừa nhận là một nhà thơ lớn của thế giới Hồi giáo. Di sản mà ông để lại rất đồ sộ, bao gồm khoảng 70 tác phẩm thơ và văn xuôi về Tôn giáo, triết học, âm nhạc, ngữ pháp và lịch sử. Ông là người có ảnh hưởng lớn đến các nhà thơ của thế giới Hồi giáo nhiều thế kỷ sau đó.
Tác phẩm[sửa | sửa mã nguồn]
- Baharestan (Abode of Spring) Modeled upon the Gulestan of Saadi
- Diwanha-ye Sehganeh (Triplet Divans)
- Fawa ed Ziya'iya fi sah al'Kafiya
- Haft Awrang (Seven Thrones) His major poetical work. The fifth of the seven stories is his acclaimed "Yusuf and Zulaykha", which tells the story of Joseph and Potiphar's wife based on the Quran.
- Jame -esokanan-e Kaja Parsa
- Lawa'ih A treatise on Sufism (Shafts of Light)
- Nafahat al-Uns (Breaths of Fellowship) Biographies of the Sufi Saints
- Resala-ye manasek-e hajj
- Resala-ye musiqi
- Resala-ye tariq-e Kvajagan
- Resala-ye sarayet-e dekr
- Resala-ye so al o jawab-e Hendustan
- Sara-e hadit-e Abi Zarrin al-Aqili
- Sar-rešta-yetariqu-e Kājagān (The Quintessence of the Path of the Masters)
- Shawahidal-nubuwwa (Distinctive Signs of Prophecy)
- Tajnīs 'al-luġāt (Homonymy/Punning of Languages) A lexicographical work containing homonymous Persian and Arabic lemmata.
- Tuhfat al-ahrar (The Gift of the Free)
Một vài bài thơ dịch sang tiếng Việt[sửa | sửa mã nguồn]
-
-
- ***
-
- Nhắm mắt lại – em hiện trước mắt anh
- Mở mắt ra – lại vẫn thấy bóng hình
- Nhìn thấy em cả trong đời, trong mộng
- Bằng sắc đẹp của mình em bỏ bùa anh.
-
-
- ***
-
- Tai hoạ cho ai con tim không còn đập
- Ai đã thôi yêu, hoa hồng ai đã gục.
- Em nói: "Đi đi!" Sao thế hở ông trời
- Ai cho phép hồn giã từ với xác?
-
-
- ***
-
- Em xuống vườn cho hoa hồng thêm đẹp
- Nhìn thấy em chim hoạ mi vui hót
- Em nhẫn tâm để anh phải đau buồn
- Tỏ lòng thương ngay cả hòn đá chết.
-
-
- ***
-
- Không có em anh đưa chén lên môi
- Nhưng uống rượu với nỗi buồn chia đôi
- Đôi mắt đen làm ngày anh xao xuyến
- Chỉ những ngày đen khi em đã xa rồi.
-
-
- ***
-
- Nói với tim: "Cho tôi được nghỉ ngơi
- Tôi mệt mỏi, con đường quá xa xôi.
- Hãy nghiêm khắc với con người phụ bạc
- Với con người đã từng dối lừa tôi".
-
-
- ***
-
- Em xa anh, để anh khổ với tình
- Một nỗi đau ngự trị giữa lòng anh.
- Anh khó sống… Rồi khi em đến muộn
- Để thở dài trên ngôi mộ của anh.
-
-
- ***
-
- Khi xuân về, anh cảm tạ trời xanh
- Hoa nở khắp nơi, trong rừng, ngoài đồng
- Anh ra nghĩa địa với niềm hy vọng
- Thấy hình em trong hoa huệ hồi sinh.
-
-
- ***
-
- Hình dáng em nếu một lần ai thấy được
- Thì không thể nào trong lòng không thổn thức
- Xa em đã lâu, anh vẫn sống và kinh ngạc một điều:
- Anh không chết mà còn thở và suy nghĩ được.
-
-
- ***
-
- Đừng kết bạn với người dại hơn mình
- Hãy luôn luôn tìm những người xứng đáng.
- Nhưng cũng đừng quấy rầy người cao thượng
- Bởi người ta cũng muốn kẻ hơn mình.
- Bản dịch của Nguyễn Viết Thắng
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Jami on PoetryPortal
- Jami on Iran Chamber Society Website
- Jami's Yusuf and Zulaikha: A Study in the Method of Appropriation of Sacred Text

markdown:
# Jami
[Jami (disambiguation)](/w/index.php?title=Jami_(disambiguation)&action=edit&redlink=1).
|Saint Jami|
|
|![]()
[Khorasan](/w/index.php?title=Greater_Khorasan&action=edit&redlink=1) [Islam](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) [Prophets of Islam](/w/index.php?title=Prophets_of_Islam&action=edit&redlink=1) [Sufi](/wiki/Sufi) [poetry](/w/index.php?title=Poetry&action=edit&redlink=1) [Haft Awrang](/w/index.php?title=Haft_Awrang&action=edit&redlink=1) **Nur ad-Din Abd ar-Rahman Jami** ( [tiếng Ba Tư](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ba_T%C6%B0): نورالدین عبدالرحمن جامی) (18 tháng 8 năm 1414 – 19 tháng 11 năm 1492) là một [nhà thơ](/wiki/Nh%C3%A0_th%C6%A1) lớn của [Ba Tư](/wiki/Iran) [thế kỷ XV](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15). Jami được coi là người khép lại thời kỳ [thơ](/wiki/Th%C6%A1) [cổ điển](/w/index.php?title=C%E1%BB%95_%C4%91i%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1) viết bằng [tiếng Ba Tư](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ba_T%C6%B0).
## Tiểu sử[
[sửa](/w/index.php?title=Jami&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jami&action=edit§ion=1)]
Jami sinh ở Jam, Khorasan (nay là tỉnh Ghor của
[Afghanistan](/wiki/Afghanistan)) trong một gia đình giáo chủ có thế lực. Học trường dòng ở Herat và [Samarqand](/wiki/Samarkand) nhưng sau từ bỏ con đường danh lợi để theo giáo phái thần bí [Sufism](/wiki/Sufism), dành trọn cuộc đời cho [khoa học](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc) và [thơ ca](/wiki/Th%C6%A1). Năm 1456 trở thành giáo chủ của vùng Heart. Từ năm 1447 là giai đoạn ông sáng tác nhiều tác phẩm có giá trị nhất. Jami là người làm thơ nhiều thể loại như: [qasida](/w/index.php?title=Qasida&action=edit&redlink=1), [ghazal](/w/index.php?title=Ghazal&action=edit&redlink=1), [rubai](/wiki/Rubai)... Bình sinh đã được thừa nhận là một nhà thơ lớn của thế giới [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o). Di sản mà ông để lại rất đồ sộ, bao gồm khoảng 70 tác phẩm [thơ](/wiki/Th%C6%A1) và [văn xuôi](/wiki/V%C4%83n_xu%C3%B4i) về [Tôn giáo](/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o), [triết học](/wiki/Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc), [âm nhạc](/wiki/%C3%82m_nh%E1%BA%A1c), [ngữ pháp](/wiki/Ng%E1%BB%AF_ph%C3%A1p) và [lịch sử](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD). Ông là người có ảnh hưởng lớn đến các [nhà thơ](/wiki/Nh%C3%A0_th%C6%A1) của thế giới [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) nhiều thế kỷ sau đó.
## Tác phẩm[
[sửa](/w/index.php?title=Jami&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jami&action=edit§ion=2)] *Baharestan (Abode of Spring)*Modeled upon the *of* [Gulestan](/w/index.php?title=Gulistan_of_Sa%27di&action=edit&redlink=1) [Saadi](/w/index.php?title=Saadi_(poet)&action=edit&redlink=1) *Diwanha-ye Sehganeh (Triplet Divans)* *Fawa ed Ziya'iya fi sah al'Kafiya* *His major poetical work. The fifth of the seven stories is his acclaimed "* [Haft Awrang](/w/index.php?title=Haft_Awrang&action=edit&redlink=1)(Seven Thrones) [Yusuf and Zulaykha](/w/index.php?title=Yusuf_and_Zulaykha&action=edit&redlink=1)", which tells the story of Joseph and Potiphar's wife based on the Quran. *Jame -esokanan-e Kaja Parsa* *Lawa'ih*A treatise on Sufism (Shafts of Light) *Nafahat al-Uns (Breaths of Fellowship)*Biographies of the Sufi Saints *Resala-ye manasek-e hajj* *Resala-ye musiqi* *Resala-ye tariq-e Kvajagan* *Resala-ye sarayet-e dekr* *Resala-ye so al o jawab-e Hendustan* *Sara-e hadit-e Abi Zarrin al-Aqili* *Sar-rešta-yetariqu-e Kājagān*(The Quintessence of the Path of the Masters) *Shawahidal-nubuwwa*(Distinctive Signs of Prophecy) *Tajnīs 'al-luġāt (Homonymy/Punning of Languages)*A lexicographical work containing homonymous Persian and Arabic lemmata. *Tuhfat al-ahrar*(The Gift of the Free)
## Một vài bài thơ dịch sang tiếng Việt[
[sửa](/w/index.php?title=Jami&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jami&action=edit§ion=3)]
-
-
*******
-
-
- Nhắm mắt lại – em hiện trước mắt anh
- Mở mắt ra – lại vẫn thấy bóng hình
- Nhìn thấy em cả trong đời, trong mộng
- Bằng sắc đẹp của mình em bỏ bùa anh.
-
-
*******
-
-
- Tai hoạ cho ai con tim không còn đập
- Ai đã thôi yêu, hoa hồng ai đã gục.
- Em nói: "Đi đi!" Sao thế hở ông trời
- Ai cho phép hồn giã từ với xác?
-
-
*******
-
-
- Em xuống vườn cho hoa hồng thêm đẹp
- Nhìn thấy em chim hoạ mi vui hót
- Em nhẫn tâm để anh phải đau buồn
- Tỏ lòng thương ngay cả hòn đá chết.
-
-
*******
-
-
- Không có em anh đưa chén lên môi
- Nhưng uống rượu với nỗi buồn chia đôi
- Đôi mắt đen làm ngày anh xao xuyến
- Chỉ những ngày đen khi em đã xa rồi.
-
-
*******
-
-
- Nói với tim: "Cho tôi được nghỉ ngơi
- Tôi mệt mỏi, con đường quá xa xôi.
- Hãy nghiêm khắc với con người phụ bạc
- Với con người đã từng dối lừa tôi".
-
-
*******
-
-
- Em xa anh, để anh khổ với tình
- Một nỗi đau ngự trị giữa lòng anh.
- Anh khó sống… Rồi khi em đến muộn
- Để thở dài trên ngôi mộ của anh.
-
-
*******
-
-
- Khi xuân về, anh cảm tạ trời xanh
- Hoa nở khắp nơi, trong rừng, ngoài đồng
- Anh ra nghĩa địa với niềm hy vọng
- Thấy hình em trong hoa huệ hồi sinh.
-
-
*******
-
-
- Hình dáng em nếu một lần ai thấy được
- Thì không thể nào trong lòng không thổn thức
- Xa em đã lâu, anh vẫn sống và kinh ngạc một điều:
- Anh không chết mà còn thở và suy nghĩ được.
-
-
*******
-
-
- Đừng kết bạn với người dại hơn mình
- Hãy luôn luôn tìm những người xứng đáng.
- Nhưng cũng đừng quấy rầy người cao thượng
- Bởi người ta cũng muốn kẻ hơn mình.
*Bản dịch của Nguyễn Viết Thắng*
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Jami&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jami&action=edit§ion=4)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Jami&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jami&action=edit§ion=5)] [Jami on PoetryPortal](http://www.poetry-portal.com/poets37.html) [Jami on Iran Chamber Society Website](http://www.iranchamber.com/literature/jami/jami.php) [Jami's Yusuf and Zulaikha: A Study in the Method of Appropriation of Sacred Text](http://beutel.narod.ru/write/yusuf.htm)
|
|![]()
|
|

X-Cache: cp1055 miss, cp1054 miss


text:
Dạ oanh
Dạ oanh (tên khoa học: Luscinia megarhynchos) là một loài chim trong Họ Đớp ruồi (Muscicapidae) thuộc Bộ Sẻ (Passeriformes).[2] Trước đây dạ oanh được xếp vào họ Hoét (Turdidae),[3] sau được phân vào họ Đớp ruồi, và thuộc phân họ Sẻ bụi (Saxicolinae).[4]
Dạ oanh là một trong những biểu tượng quốc gia của Iran.[5][6][7][8]
Mục lục
Mô tả[sửa | sửa mã nguồn]
Dạ oanh có kích thước lớn hơn oanh châu Âu một chút, với chiều dài vào cỡ 15–16,5 cm (5,9–6,5 in)[Chuyển đổi: Số không hợp lệ]. Nó có màu nâu ở phần lưng và mặt trên, ngoại trừ cái đuôi có màu hơi đỏ. Phần bụng có màu vàng nâu sẫm hay trắng. Con trống và con mái có ngoại hình giống nhau. Các phân loài L. m. hafizi và L. m. africana sống ở phía Đông có phần lưng nhạt hơn và chi tiết màu sắc mạnh hơn ở mặt, bao gồm phần lông trên mắt nhạt màu hơn.[4] Màu của một vùng lông hẹp xung quanh mắt nhạt hơn so với lông của đầu và lưng, tạo thành một cái "vòng" nhỏ màu trắng bao xung quanh con mắt màu đen.[9] Trứng dạ oanh có màu xanh xám như trái ôliu với những đốm đỏ.[8][10] Tiếng hót của dạ oanh[11] được đánh giá là một trong những âm thanh hay nhất trong tự nhiên và là nguồn cảm hứng cho bài hát cùng tên, chuyện cổ tích, cùng tên của Andersen, vở nhạc kịch cùng tên, quyển sách cùng tên, nhiều bài thơ ca, và nhiều tác phẩm nghệ thuật khác.[3][12][13]
Phân bố và môi trường sống[sửa | sửa mã nguồn]
Dạ oanh là một loài chim di trú, sinh sống tại các rừng mưa và bụi rậm ở châu Âu và Tây Nam châu Á, tuy nhiên không được tìm thấy trong môi trường tự nhiên ở châu Mỹ. Chúng thường được coi là một loài chim của nước Anh vì sự hiện diện với số lượng lớn tại quốc gia này, nhưng dạ oanh vẫn có thể được tìm thấy ở Tây-Trung Âu, Nam Âu, châu Phi và Trung Cận Đông.[8] Nhìn chung loài chim này khá "kín kẽ" và khó tìm thấy, vì chúng thường trú ẩn sâu trong các bụi rậm,[14] chúng cũng sống ở gần các nguồn nước, và săn bắt sâu bọ trên mặt đất.[9] So với loài oanh phương Đông (Luscinia luscinia) có quan hệ gần gũi với nó, thì phân bố của dạ oanh nằm xích về phía Nam hơn.[4] Chúng làm tổ có hình chén bằng lá khô và rễ cây nằm trên hoặc nền đất, trong hoặc gần các bụi cây dày đặc.[8][10] Chúng trú đông ở châu Phi - một số cá thể đã vượt 3.000 dặm (4.800 km) từ Anh sang tận Sénégal và Gambia[14] - và trở lại miền Bắc vào khoảng tháng Tư. Ít nhất ở vùng Rheinland (Đức), nơi sống của dạ oanh gần trùng với một số thông số địa lý,[15] tỉ như:
- độ cao không quá 400 m (1.300 ft) so với mực nước biển
- nhiệt độ không khí trung bình trong mùa sinh trưởng trên 14 °C (57 °F)
- trong một năm có hơn 20 ngày có nhiệt độ vượt quá 25 °C (77 °F)
- lượng mưa dưới 750 mm
- chỉ số khô hạn dưới 0,35
- không có tán rừng kín
Trong thời gian gần đây, phân bố và quần thể dạ oanh đang có xu hướng suy giảm nghiêm trọng, như ở Anh số lượng loài chim này đã sụt 57 phần trăm trong giai đoạn 1995-2009,[13] và theo một phát ngôn viên của Hội Ủy thác điểu cầm học Anh quốc (British Trust for Ornithology) thì trên nước Anh chỉ còn khoảng 6.000 con chim trống.[14] Nguyên nhân chính là do môi trường sống của chúng càng ngày càng bị thu hẹp, ví dụ như các loài mang và hoẵng đã ăn mất nhiều cây bụi nơi chúng sống,[16] hoặc do diện tích rừng thu hẹp bởi chính sách quản lý rừng, hoặc do mùa xuân trở nên lạnh và ẩm hơn.[9]
Phân loài[sửa | sửa mã nguồn]
- L. m. megarhynchos Brehm C.L., 1831: Tây và trung châu Âu tới trung Thổ Nhĩ Kỳ và về phía nam tới Jordani.
- L. m. africana (Fischer G. A. & Reichenow, 1884): Đông Thổ Nhĩ Kỳ, Kavkaz, bắc và tây nam Iran.
- L. m. hafizi Severtsov, 1873: Đông Iran tới Kazakhstan, tây nam Mông Cổ và tây bắc Trung Quốc.
Tập tính và sinh thái[sửa | sửa mã nguồn]
Dạ oanh là loài động vật ăn tạp, chúng ăn côn trùng, hoa quả, hạt cây. Đến lượt mình, chim dạ oanh là món ăn khoái khẩu của chuột cống, cáo, mèo, bò sát như thằn lằn cỡ lớn và rắn, cùng các loài chim săn mồi cỡ lớn. Chúng đẻ 5-6 trứng mỗi lứa.
Tiếng hót[sửa | sửa mã nguồn]
Tên gọi "dạ oanh" bắt nguồn từ việc loài chim này có tập tính hót vào cả ban đêm lẫn ban ngày.[17] Việc hót vào ban đêm là một đặc điểm nổi tiếng của dạ oanh, vì phần lớn các loài chim chỉ hót vào ban ngày và ngừng hót khi trời chuyển tối.[3] Các quan sát cho thấy dạ oanh thật ra không phải là động vật ăn đêm vì phần lớn các hoạt động - kể cả hót - đều diễn ra vào ban ngày, tuy nhiên việc hót vào ban ngày có chức năng đánh dấu lãnh thổ của các con chim trống, trong khi việc hót vào ban đêm có chức năng thu hút các chim mái lúc này đang đi loanh quanh lựa chọn bạn tình - dĩ nhiên là theo tiêu chuẩn ai hót hay hơn.[16][17] Giọng hót của dạ oanh được cho là có âm lượng lớn, đa dạng, buồn, ngọt ngào, có thể kéo dài đến vài giờ,[3] và đặc biệt chúng có những giai điệu mạnh dần tới đỉnh cao với âm lượng rất lớn[9][14] mà loài oanh phương Đông Luscinia luscinia không hề có.[4] Những cá thể dạ oanh sống trong môi trường thành thị có giọng hót to hơn vì chúng cần phải lấn át tiếng ồn của thành phố.[4][10][18]
Những con chim trống lớn tuổi thường có nhiều cơ hội có được bạn tình hơn, vì kinh nghiệm giúp cho chúng có thể "sáng tác" ra nhiều "bài hát" hơn so với các con còn non kinh nghiệm, và số lượng phiên bản tiếng hót có thể lên đến 260 "bài".[16] Ngoài ra, những con chim trống lớn tuổi còn có thể hót với một giọng rung cực nhanh, đến 100 âm rung trong một giây, hơn rất nhiều so với những con chim còn non, và được Tạp chí Avian Biology đánh giá là những chú chim hót nhanh nhất thế giới.[19] Và chính những con chim mái cũng có thể nhận biết được tuổi của chim trống thông qua số lượng âm rung mà chim trống hót được, và chúng thường chọn những bạn tình lớn tuổi vì chim trống lớn tuổi sẽ có nhiều kinh nghiệm chăm con và bảo vệ lãnh thổ hơn.[13] Hót dường như là một việc làm tốn nhiều công sức[13] vì sau mỗi đêm "ca hát" cật lực, những chú chim dạ oanh đực đều bị sụt cân.[16]
Sau khi lập gia đình, chuyện hát hò chấm dứt để tránh gây chú ý không cần thiết đến tổ, trứng và chim non; thay vào đó là những tiếng kêu chíp chíp báo hiệu an toàn hoặc biến cố.[8] Khi gặp nguy hiểm, dạ oanh cất tiếng kêu báo động nghe gần giống như tiếng ếch.[4]
Dạ oanh trong văn hóa và xã hội con người[sửa | sửa mã nguồn]
Dạ oanh là biểu tượng quan trọng của thi ca trong nhiều thời kỳ khác nhau và mang nhiều ý nghĩa biểu tượng khác nhau. Trong tác phẩm Odýsseia, nhà thơ Homēros có nói đến chuyện thần thoại về Philomela bị biến thành chim dạ oanh[20]).[21] Chuyện thần thoại này chính là chủ đề của vở bi kịch Tereus của Sophokles, nay chỉ còn sót lại vài phần. Nhà thơ Ovidius cũng có nhắc đến câu chuyện này trong tập thơ "Biến hình" (Metamorphoses). Câu chuyện này về sau được cải biên bởi các nhà thơ như Chrétien de Troyes, Geoffrey Chaucer, John Gower và George Gascoigne. Tác phẩm "The Waste Land" của T.S. Eliot cũng viết về chủ đề tương tự.[22] Vì tính chất bi kịch liên quan đến câu chuyện thần thoại này, tiếng hót của dạ oanh thường được xem là biểu tượng của sự ai oán.
Dạ oanh còn là biểu tượng của thi ca[23] vì sự sáng tạo và thanh thoát, tự nhiên của tiếng hót. Aristophanes và Callimachus đều xem dạ oanh là biểu hiện của thi ca. Vergilius so sánh lời ai oán của nhà thơ Orpheus với tiếng hót của chim dạ oanh.[24]
Trong bài Sonnet số 102, Shakespeare so sánh tình yêu thi ca của mình với tiếng hót của dạ oanh như sau:
-
- "Our love was new, and then but in the spring,
- When I was wont to greet it with my lays;
- As Philomel in summer's front doth sing,
- And stops his pipe in growth of riper days:"
Trong thời kỳ của chủ nghĩa lãng mạn, ý nghĩa của dạ oanh được thay đổi thêm một lần nữa, không chỉ là biểu tượng của thi ca đơn thuần, mà là hình ảnh của một nhà thơ "bậc thầy của một nghệ thuật thượng đẳng có khả năng tạo cảm hứng cho những nhà thơ phàm tục".[25] Đới với các bài thơ lãng mạn, dạ oanh thậm chí còn được so sánh với các nàng thơ. Coleridge và Wordsworth xem dạ oanh không chỉ là một ví dụ cho sự sáng tạo thi ca, mà còn là tiếng gọi của tự nhiên. Tác phẩm "Ode to a Nightingale" của John Keats minh họa một chú chim dạ oanh như là một nhà thơ lý tưởng đã sáng tác ra những tác phẩm mà Keats hằng mong muốn mình có thể viết được. Với cảm hứng tương tự, Percy Bysshe Shelley đã viết trong tác phẩm "Biện hộ cho thi ca" (A Defense of Poetry) như sau:
Ngoài ra, tình yêu của chim dạ oanh dành cho hoa hồng được dùng rất rộng rãi, thường là mang nghĩa ẩn dụ, trong văn học Ba Tư.[27] Iran hiện nay được mệnh danh là "đất nước của hoa hồng và chim dạ oanh".[28]
Dạ oanh đã xuất hiện trong ít nhất các tác phẩm văn học, nghệ thuật sau:
- Chim dạ oanh (tiếng Hy Lạp cổ đại: Ἀηδών, Aēdōn) là một nhân vật phụ trong vở hài kịch "Những chú chim" (Ornithes) sáng tác năm 414 TCN của Aristophanes.
- "Chim cú và chim dạ oanh" (The Owl and the Nightingale) là một bài thơ viết bằng tiếng Anh trung kỳ có niên đại vào khoảng thế kỷ 12 hay 13, có nội dung nói về cuộc tranh luận giữa chim cú và chim dạ oanh.
- Bài thơ xônét "To the Nightingale" (viết khoảng năm 1632–33) của John Milton so sánh đối chiếu giữa hình tượng dạ oanh là loài chim dành cho tình yêu, trong khi chim cu cu biểu hiện cho người vợ không chung thủy (cuckoled) với chồng.
- Tác phẩm "The Nightingale: A Conversation Poem" của Samuel Taylor Coleridge (in năm 1798) tranh luận về tư tưởng truyền thống về ý nghĩa của dạ oanh là nỗi sầu muộn.
- Bản giao hưởng số 6 "Người mục đồng" của Ludwig van Beethoven (1808) có đoạn sử dụng sáo nhằm mô phỏng tiếng hót của dạ oanh.
- Bài "Ode to a Nightingale" (1819) của John Keats được Edmund Clarence Stedman miêu tả là "gần như rất hoàn hảo" [29] và Algernon Charles Swinburne miêu tả là một trong những tuyệt phẩm trong mọi thời đại.[30]
- Dạ oanh là một nhân vật chính trong truyện cổ tích cùng tên của Hans Christian Andersen viết năm 1843.[31]
- Bản ghi tiếng hót của dạ oanh được đưa vào cuối phần "I pini del Gianicolo: Lento", phần ba của bản giao hưởng viết năm 1924 của Ottorino Respighi là Pini di Roma.
- Igor Fyodorovich Stravinskiy đã viết vở nhạc kịch Dạ oanh (1914) mô phỏng theo truyện cổ tích cùng tên của Hans Christian Andersen và sau đó viết một bài thơ giao hưởng "Tiếng hót của chim dạ oanh" (Le chant du rossignol) năm 1917, sử dụng phần nhạc trong vở kịch đó.
- Năm 1915, Joseph Lamb viết một bản nhạc mang tên "Ragtime Nightingale" nhằm mô phỏng tiếng hót của chim dạ oanh.[32]
- "A Nightingale Sang in Berkeley Square" (1939) là một trong những bài hát nổi tiếng nhất tại Anh trong thế chiến thứ hai.
- Chim dạ oanh được khắc trên hình mặt sấp và mặt ngửa của đồng 1 kuna của Croatia phát hành năm 1993.[33]
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ BirdLife International (2012). “Luscinia megarhynchos”. Sách đỏ IUCN các loài bị đe dọa. Phiên bản 2012.1. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2012.
- ^ Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, D. Roberson (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7.”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
- ^ a ă â b Nightingale. Animal Planet.
- ^ a ă â b c d The Illustrated Encyclopedia Of European Birds: An Essential Guide to Birds, đề mục "Thursh Nightingale" và "Nightingale"
- ^ National Symbols of Iran: Nightingale, the Lion and Sun, Flag of Iran, Coat of Arms of Iran, Iranian Crown Jewels, Ey Iran
- ^ Iran About.com
- ^ Nightingales Avian.com
- ^ a ă â b c Facts About Nightingale I Love India
- ^ a ă â b Nightingale Luscinia megarhynchos. Suffolk Wildlife Trust.
- ^ a ă â Nightingale Luscinia megarhynchos. The Observer, 8 tháng 6 năm 2008.
- ^ British Library Sound Archive. British wildlife recordings: Nightingale, accessed ngày 29 tháng 5 năm 2013
- ^ Maxwell, Catherine. "The Female Sublime from Milton to Swinburne: Bearing Blindness", Manchester University Press, 2001, pp. 26–29 ISBN 0719057523
- ^ a ă â b Katie Grant. Nightingales prove it: The older, the better. The Independent, ngày 11 tháng 8 năm 2013
- ^ a ă â b Nightingales' tags reveal habitat change on migratory routes, BBC News, 1 tháng 7 năm 2013
- ^ (tiếng Đức) Wink, Michael (1973): " Die Verbreitung der Nachtigall (Luscinia megarhynchos) im Rheinland". Charadrius 9(2/3): 65-80. (PDF)
- ^ a ă â b Nightingale, BBC Nature Wildlife.
- ^ a ă Matt Kaplan. Male Nightingales Explore by Day, Seduce by Night. National Geographic, 4 tháng 3 năm 2009
- ^ About Nightingale Birds. ehow.com
- ^ Nightingales prove it: The older, the better
- ^ Salisbury, Joyce E. (2001), Women in the ancient world, ABC-CLIO, tr. 276, ISBN 978-1-57607-092-5
- ^ Chandler, Albert R. (1934), “The Nightingale in Greek and Latin Poetry”, The Classic Journal (The Classical Association of the Middle West and South, Inc.) XXX (2): 78–84
- ^ Eliot, T.S. (1964), The Waste Land and Other Poems , New York, NY: Penguin Group, tr. 32–59, ISBN 978-0-451-52684-7
- ^ Shippey, Thomas (1970), “Listening to the Nightingale”, Comparative Literature (Duke University Press) XXII (1): 46–60
- ^ Doggett, Frank (1974), “Romanticism's Singing Bird”, Studies in English Literature 1500-1900 (Rice University) XIV (4): 568
- ^ Doggett, Frank (1974), “Romanticism's Singing Bird”, Studies in English Literature 1500-1900 (Rice University) XIV (4): 570
- ^ Bysshe Shelley, Percy (1903), A Defense of Poetry, Boston, MA: Ginn & Company, tr. 11
- ^ “The Rose and nightingale in Persian literature”. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 1 năm 2008.
- ^ The Exile of the Female Nightingale from the "Land of the Rose and the Nightingale". Foundation of Iranian Studies.
- ^ Stedman, Edmund C. (1884), “Keats”, The Century, XXVII: 600
- ^ Swinburne, Algernon Charles (1886), “Keats”, Miscellanies, New York: Worthington Company, tr. 221, truy cập ngày 8 tháng 10 năm 2008. Reprinted from the Encyclopædia Britannica.
- ^ The Nightingale
- ^ Ragtime Nightingale
- ^ 1 Kuna Coin. – Tra cứu 31-03-2009.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Ageing and sexing (PDF; 3,7 MB), Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze
- Tập tin tiếng kêu của dạ oanh (chất lượng cao), The Freesound Project (cần phải đăng ký tài khoản miễn phí thì mới tải xuống được)
- Tiếng kêu của dạ oanh và sinh thái học hành vi của chúng
- Video, hình ảnh & âm thanh về dạ oanh, Internet Bird Collection
- Hoa hồng & dạ oanh trong nghệ thuật Ba Tư
- Royal Society for the Protection of Birds Dạ oanh Nightingale
- Tập tin âm thanh tiếng kêu của dạ oanh (chưa nén), The Freesound Project (cần phải đăng ký tài khoản miễn phí thì mới tải xuống được)

markdown:
# Dạ oanh
[Luscinia megarhynchos](/w/index.php?title=Luscinia_megarhynchos&redirect=no))
|Dạ oanh|
|
|![]()
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Aves](/wiki/Chim) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Passeriformes](/wiki/B%E1%BB%99_S%E1%BA%BB) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Muscicapidae](/wiki/H%E1%BB%8D_%C4%90%E1%BB%9Bp_ru%E1%BB%93i) [Phân họ](/wiki/Ph%C3%A2n_h%E1%BB%8D)( *subfamilia*) [Saxicolinae](/w/index.php?title=Saxicolinae&action=edit&redlink=1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Luscinia](/wiki/Luscinia) [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Luscinia megarhynchos* [Brehm C.L.](/w/index.php?title=Christian_Ludwig_Brehm&action=edit&redlink=1), 1831 **Dạ oanh** (tên khoa học: *) là một loài Luscinia megarhynchos* [chim](/wiki/Chim)trong [Họ Đớp ruồi](/wiki/H%E1%BB%8D_%C4%90%E1%BB%9Bp_ru%E1%BB%93i)(Muscicapidae) thuộc [Bộ Sẻ](/wiki/B%E1%BB%99_S%E1%BA%BB)(Passeriformes). Trước đây dạ oanh được xếp vào [[2]](#cite_note-2) [họ Hoét](/wiki/H%E1%BB%8D_Ho%C3%A9t)(Turdidae), sau được phân vào họ Đớp ruồi, và thuộc [[3]](#cite_note-aplanet-3) [phân họ Sẻ bụi](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%8D_S%E1%BA%BB_b%E1%BB%A5i&action=edit&redlink=1)(Saxicolinae). [[4]](#cite_note-birdencyclo-4)
Dạ oanh là một trong những
[biểu tượng quốc gia](/wiki/Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_qu%E1%BB%91c_gia) của [Iran](/wiki/Iran). [[5]](#cite_note-5) [[6]](#cite_note-6) [[7]](#cite_note-7) [[8]](#cite_note-loveindia-8)
## Mục lục
## Mô tả[
[sửa](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh&action=edit§ion=1)]
Dạ oanh có kích thước lớn hơn
[oanh châu Âu](/wiki/Oanh_ch%C3%A2u_%C3%82u) một chút, với chiều dài vào cỡ 15–16,5 cm (5,9–6,5 in) . Nó có màu nâu ở phần lưng và mặt trên, ngoại trừ cái đuôi có màu hơi đỏ. Phần bụng có màu vàng nâu sẫm hay trắng. Con trống và con mái có ngoại hình giống nhau. Các [phân loài](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%C3%A0i) *L. m. hafizi* và *L. m. africana* sống ở phía Đông có phần lưng nhạt hơn và chi tiết màu sắc mạnh hơn ở mặt, bao gồm phần [lông trên mắt](/w/index.php?title=L%C3%B4ng_m%C3%A0y_(chim)&action=edit&redlink=1) nhạt màu hơn. Màu của một vùng lông hẹp xung quanh mắt nhạt hơn so với lông của đầu và lưng, tạo thành một cái "vòng" nhỏ màu trắng bao xung quanh con mắt màu đen. [4] Trứng dạ oanh có màu xanh xám như trái [[9]](#cite_note-suffolk-9) [ôliu](/w/index.php?title=%C3%94liu&action=edit&redlink=1)với những đốm đỏ. [[8]](#cite_note-loveindia-8) Tiếng [[10]](#cite_note-guaob-10) [hót](/w/index.php?title=H%C3%B3t&action=edit&redlink=1)của dạ oanh được đánh giá là một trong những âm thanh hay nhất trong tự nhiên và là nguồn cảm hứng cho [[11]](#cite_note-11) [bài hát cùng tên](/w/index.php?title=Nightingale_(b%C3%A0i_h%C3%A1t)&action=edit&redlink=1), [chuyện cổ tích, cùng tên của Andersen](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh_(truy%E1%BB%87n_c%E1%BB%95_t%C3%ADch)&action=edit&redlink=1), [vở nhạc kịch cùng tên](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh_(nh%E1%BA%A1c_k%E1%BB%8Bch)&action=edit&redlink=1), [quyển sách cùng tên](/w/index.php?title=The_Nightingale%27s_Song&action=edit&redlink=1), nhiều bài thơ ca, và nhiều tác phẩm nghệ thuật khác. [[3]](#cite_note-aplanet-3) [[12]](#cite_note-12) [[13]](#cite_note-independent-13)
## Phân bố và môi trường sống[
[sửa](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh&action=edit§ion=2)]
Dạ oanh là một loài
[chim di trú](/w/index.php?title=Chim_di_tr%C3%BA&action=edit&redlink=1), sinh sống tại các rừng mưa và bụi rậm ở [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) và Tây Nam [châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81), tuy nhiên không được tìm thấy trong môi trường tự nhiên ở [châu Mỹ](/wiki/Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9). Chúng thường được coi là một loài chim của nước Anh vì sự hiện diện với số lượng lớn tại quốc gia này, nhưng dạ oanh vẫn có thể được tìm thấy ở Tây-Trung Âu, Nam Âu, châu Phi và Trung Cận Đông. Nhìn chung loài chim này khá "kín kẽ" và khó tìm thấy, vì chúng thường trú ẩn sâu trong các bụi rậm, [8] chúng cũng sống ở gần các nguồn nước, và săn bắt sâu bọ trên mặt đất. [[14]](#cite_note-bbcnews-14) So với loài [[9]](#cite_note-suffolk-9) [oanh phương Đông](/w/index.php?title=Oanh_ph%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%B4ng&action=edit&redlink=1)( *Luscinia luscinia*) có quan hệ gần gũi với nó, thì phân bố của dạ oanh nằm xích về phía Nam hơn. Chúng làm tổ có hình chén bằng lá khô và rễ cây nằm trên hoặc nền đất, trong hoặc gần các bụi cây dày đặc. [[4]](#cite_note-birdencyclo-4) [[8]](#cite_note-loveindia-8) Chúng trú đông ở [[10]](#cite_note-guaob-10) [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi)- một số cá thể đã vượt 3.000 dặm (4.800 km) từ Anh sang tận [Sénégal](/wiki/S%C3%A9n%C3%A9gal)và [Gambia](/wiki/Gambia) - và trở lại miền Bắc vào khoảng tháng Tư. Ít nhất ở vùng [[14]](#cite_note-bbcnews-14) [Rheinland](/wiki/Rheinland)( [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)), [nơi sống](/w/index.php?title=N%C6%A1i_s%E1%BB%91ng_(sinh_th%C3%A1i)&action=edit&redlink=1)của dạ oanh gần trùng với một số thông số [địa lý](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_l%C3%BD), tỉ như: [[15]](#cite_note-Wink1973-15)
- độ cao không quá 400 m (1.300 ft) so với
[mực nước biển](/wiki/M%E1%BB%B1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_bi%E1%BB%83n) [nhiệt độ không khí](/w/index.php?title=Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99_kh%C3%B4ng_kh%C3%AD&action=edit&redlink=1)trung bình trong [mùa sinh trưởng](/w/index.php?title=M%C3%B9a_sinh_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit&redlink=1)trên 14 °C (57 °F)
- trong một năm có hơn 20 ngày có nhiệt độ vượt quá 25 °C (77 °F)
- lượng
[mưa](/wiki/Gi%C3%A1ng_th%E1%BB%A7y)dưới 750 mm [chỉ số khô hạn](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_kh%C3%B4_h%E1%BA%A1n&action=edit&redlink=1)dưới 0,35
- không có
[tán rừng](/wiki/T%C3%A1n_(sinh_th%C3%A1i))kín
Trong thời gian gần đây, phân bố và quần thể dạ oanh đang có xu hướng suy giảm nghiêm trọng, như ở Anh số lượng loài chim này đã sụt 57 phần trăm trong giai đoạn 1995-2009,
và theo một phát ngôn viên của [13] [Hội Ủy thác điểu cầm học Anh quốc](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_%E1%BB%A6y_th%C3%A1c_%C4%91i%E1%BB%83u_c%E1%BA%A7m_h%E1%BB%8Dc_Anh_qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)( *British Trust for Ornithology*) thì trên nước Anh chỉ còn khoảng 6.000 con chim trống. Nguyên nhân chính là do môi trường sống của chúng càng ngày càng bị thu hẹp, ví dụ như các loài [[14]](#cite_note-bbcnews-14) [mang](/wiki/Mang_(th%C3%BA))và [hoẵng](/wiki/Capreolus_capreolus)đã ăn mất nhiều cây bụi nơi chúng sống, hoặc do diện tích rừng thu hẹp bởi chính sách quản lý rừng, hoặc do mùa xuân trở nên lạnh và ẩm hơn. [[16]](#cite_note-bbc-16) [[9]](#cite_note-suffolk-9)
## Phân loài[
[sửa](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh&action=edit§ion=3)] *L. m. megarhynchos*Brehm C.L., 1831: Tây và trung châu Âu tới trung Thổ Nhĩ Kỳ và về phía nam tới Jordani. *L. m. africana*(Fischer G. A. & Reichenow, 1884): Đông Thổ Nhĩ Kỳ, Kavkaz, bắc và tây nam Iran. *L. m. hafizi*Severtsov, 1873: Đông Iran tới Kazakhstan, tây nam Mông Cổ và tây bắc Trung Quốc.
## Tập tính và sinh thái[
[sửa](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh&action=edit§ion=4)]
Dạ oanh là loài
[động vật ăn tạp](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_%C4%83n_t%E1%BA%A1p), chúng ăn côn trùng, hoa quả, hạt cây. Đến lượt mình, chim dạ oanh là món ăn khoái khẩu của [chuột cống](/wiki/Chu%E1%BB%99t_c%E1%BB%91ng), [cáo](/wiki/C%C3%A1o), [mèo](/wiki/M%C3%A8o), [bò sát](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t) như thằn lằn cỡ lớn và [rắn](/wiki/R%E1%BA%AFn), cùng các loài [chim săn mồi](/wiki/Chim_s%C4%83n_m%E1%BB%93i) cỡ lớn. Chúng đẻ 5-6 trứng mỗi lứa.
### Tiếng hót[
[sửa](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh&action=edit§ion=5)]
Tên gọi "dạ oanh" bắt nguồn từ việc loài chim này có tập tính
[hót](/w/index.php?title=H%C3%B3t&action=edit&redlink=1) vào cả ban đêm lẫn ban ngày. Việc hót vào ban đêm là một đặc điểm nổi tiếng của dạ oanh, vì phần lớn các loài chim chỉ hót vào ban ngày và ngừng hót khi trời chuyển tối. [17] Các quan sát cho thấy dạ oanh thật ra không phải là động vật ăn đêm vì phần lớn các hoạt động - kể cả hót - đều diễn ra vào ban ngày, tuy nhiên việc hót vào ban ngày có chức năng đánh dấu lãnh thổ của các con chim trống, trong khi việc hót vào ban đêm có chức năng thu hút các chim mái lúc này đang đi loanh quanh lựa chọn bạn tình - dĩ nhiên là theo tiêu chuẩn ai hót hay hơn. [[3]](#cite_note-aplanet-3) [[16]](#cite_note-bbc-16) Giọng hót của dạ oanh được cho là có âm lượng lớn, đa dạng, buồn, ngọt ngào, có thể kéo dài đến vài giờ, [[17]](#cite_note-ng-17) và đặc biệt chúng có những giai điệu mạnh dần tới đỉnh cao với âm lượng rất lớn [[3]](#cite_note-aplanet-3) [[9]](#cite_note-suffolk-9) mà loài [[14]](#cite_note-bbcnews-14) [oanh phương Đông](/w/index.php?title=Oanh_ph%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) *Luscinia luscinia*không hề có. Những cá thể dạ oanh sống trong môi trường thành thị có giọng hót to hơn vì chúng cần phải lấn át tiếng ồn của thành phố. [[4]](#cite_note-birdencyclo-4) [[4]](#cite_note-birdencyclo-4) [[10]](#cite_note-guaob-10) [[18]](#cite_note-18)
Những con chim trống lớn tuổi thường có nhiều cơ hội có được bạn tình hơn, vì kinh nghiệm giúp cho chúng có thể "sáng tác" ra nhiều "bài hát" hơn so với các con còn non kinh nghiệm, và số lượng phiên bản tiếng hót có thể lên đến 260 "bài".
Ngoài ra, những con chim trống lớn tuổi còn có thể hót với một giọng rung cực nhanh, đến 100 âm rung trong một giây, hơn rất nhiều so với những con chim còn non, và được Tạp chí Avian Biology đánh giá là những chú chim hót nhanh nhất thế giới. [16] Và chính những con chim mái cũng có thể nhận biết được tuổi của chim trống thông qua số lượng âm rung mà chim trống hót được, và chúng thường chọn những bạn tình lớn tuổi vì chim trống lớn tuổi sẽ có nhiều kinh nghiệm chăm con và bảo vệ lãnh thổ hơn. [[19]](#cite_note-19) Hót dường như là một việc làm tốn nhiều công sức [[13]](#cite_note-independent-13) vì sau mỗi đêm "ca hát" cật lực, những chú chim dạ oanh đực đều bị sụt cân. [[13]](#cite_note-independent-13) [[16]](#cite_note-bbc-16)
Sau khi lập gia đình, chuyện hát hò chấm dứt để tránh gây chú ý không cần thiết đến tổ, trứng và chim non; thay vào đó là những tiếng kêu chíp chíp báo hiệu an toàn hoặc biến cố.
Khi gặp nguy hiểm, dạ oanh cất tiếng kêu báo động nghe gần giống như tiếng [8] [ếch](/wiki/%E1%BA%BEch). [[4]](#cite_note-birdencyclo-4)
## Dạ oanh trong văn hóa và xã hội con người[
[sửa](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh&action=edit§ion=6)]
Dạ oanh là biểu tượng quan trọng của thi ca trong nhiều thời kỳ khác nhau và mang nhiều ý nghĩa biểu tượng khác nhau. Trong tác phẩm
[Odýsseia](/wiki/Odyssey), nhà thơ [Homēros](/w/index.php?title=Hom%C4%93ros&action=edit&redlink=1) có nói đến chuyện thần thoại về [Philomela](/w/index.php?title=Philomela_(c%C3%B4ng_ch%C3%BAa_c%E1%BB%A7a_Athena)&action=edit&redlink=1) bị biến thành chim dạ oanh ). [20] Chuyện thần thoại này chính là chủ đề của vở bi kịch [[21]](#cite_note-21) *của* [Tereus](/w/index.php?title=Tereus_(Sophokles)&action=edit&redlink=1) [Sophokles](/wiki/Sophocles), nay chỉ còn sót lại vài phần. Nhà thơ [Ovidius](/wiki/Ovid)cũng có nhắc đến câu chuyện này trong tập thơ "Biến hình" ( *). Câu chuyện này về sau được cải biên bởi các nhà thơ như* [Metamorphoses](/w/index.php?title=Metamorphoses&action=edit&redlink=1) [Chrétien de Troyes](/wiki/Chr%C3%A9tien_de_Troyes), [Geoffrey Chaucer](/wiki/Geoffrey_Chaucer), [John Gower](/w/index.php?title=John_Gower&action=edit&redlink=1)và [George Gascoigne](/w/index.php?title=George_Gascoigne&action=edit&redlink=1). Tác phẩm "The Waste Land" của [T.S. Eliot](/wiki/T.S._Eliot)cũng viết về chủ đề tương tự. Vì tính chất bi kịch liên quan đến câu chuyện thần thoại này, tiếng hót của dạ oanh thường được xem là biểu tượng của sự ai oán. [[22]](#cite_note-22)
Dạ oanh còn là biểu tượng của thi ca
vì sự sáng tạo và thanh thoát, tự nhiên của tiếng hót. [23] [Aristophanes](/wiki/Aristophanes)và [Callimachus](/w/index.php?title=Callimachus&action=edit&redlink=1)đều xem dạ oanh là biểu hiện của thi ca. [Vergilius](/wiki/Vergilius)so sánh lời ai oán của nhà thơ Orpheus với tiếng hót của chim dạ oanh. [[24]](#cite_note-24)
Trong
[bài Sonnet số 102](/w/index.php?title=B%C3%A0i_Sonnet_s%E1%BB%91_102&action=edit&redlink=1), Shakespeare so sánh tình yêu thi ca của mình với tiếng hót của dạ oanh như sau:
-
- "Our love was new, and then but in the spring,
- When I was wont to greet it with my lays;
- As Philomel in summer's front doth sing,
- And stops his pipe in growth of riper days:"
Trong thời kỳ của
[chủ nghĩa lãng mạn](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_l%C3%A3ng_m%E1%BA%A1n), ý nghĩa của dạ oanh được thay đổi thêm một lần nữa, không chỉ là biểu tượng của thi ca đơn thuần, mà là hình ảnh của một nhà thơ "bậc thầy của một nghệ thuật thượng đẳng có khả năng tạo cảm hứng cho những nhà thơ phàm tục". Đới với các bài thơ lãng mạn, dạ oanh thậm chí còn được so sánh với các [25] [nàng thơ](/w/index.php?title=N%C3%A0ng_th%C6%A1&action=edit&redlink=1). Coleridge và Wordsworth xem dạ oanh không chỉ là một ví dụ cho sự sáng tạo thi ca, mà còn là tiếng gọi của tự nhiên. Tác phẩm "Ode to a Nightingale" của [John Keats](/wiki/John_Keats)minh họa một chú chim dạ oanh như là một nhà thơ lý tưởng đã sáng tác ra những tác phẩm mà Keats hằng mong muốn mình có thể viết được. Với cảm hứng tương tự, [Percy Bysshe Shelley](/wiki/Percy_Bysshe_Shelley)đã viết trong tác phẩm "Biện hộ cho thi ca" ( *A Defense of Poetry*) như sau:
|“||
|Một nhà thơ là một chú chim dạ oanh ngồi trong bóng tối và cất cao tiếng hót để cổ vũ cho sự cô đơn của nó bằng những âm thanh ngọt ngào. Thính giả của anh ta là những người tiếp nhận một giai điệu của một nhạc sĩ vô hình, cảm thấy họ trở nên xúc động và mềm dịu nhưng không hề biết khi nào và tại sao lại như vậy. |”|
|
|
— P. B. Shelley,
Ngoài ra, tình yêu của chim dạ oanh dành cho hoa hồng được dùng rất rộng rãi, thường là mang nghĩa
[ẩn dụ](/wiki/%E1%BA%A8n_d%E1%BB%A5), trong [văn học Ba Tư](/w/index.php?title=V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_Ba_T%C6%B0&action=edit&redlink=1). [[27]](#cite_note-27) [Iran](/wiki/Iran) hiện nay được mệnh danh là "đất nước của hoa hồng và chim dạ oanh". [[28]](#cite_note-28)
Dạ oanh đã xuất hiện trong ít nhất các tác phẩm văn học, nghệ thuật sau:
- Chim dạ oanh (
[tiếng Hy Lạp cổ đại](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i): Ἀηδών, *Aēdōn*) là một nhân vật phụ trong vở [hài kịch](/w/index.php?title=H%C3%A0i_k%E1%BB%8Bch_Hy_L%E1%BA%A1p_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1)"Những chú chim" ( *) sáng tác năm 414 TCN của* [Ornithes](/w/index.php?title=Ornithes&action=edit&redlink=1) [Aristophanes](/wiki/Aristophanes).
- "Chim cú và chim dạ oanh" (
*The Owl and the Nightingale*) là một bài thơ viết bằng [tiếng Anh trung kỳ](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Anh_trung_k%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1)có niên đại vào khoảng thế kỷ 12 hay 13, có nội dung nói về cuộc tranh luận giữa chim cú và chim dạ oanh.
- Bài thơ xônét "To the Nightingale" (viết khoảng năm 1632–33) của
[John Milton](/wiki/John_Milton)so sánh đối chiếu giữa hình tượng dạ oanh là loài chim dành cho tình yêu, trong khi [chim cu cu](/wiki/H%E1%BB%8D_Cu_cu)biểu hiện cho người vợ không chung thủy ( *cuckoled*) với chồng.
- Tác phẩm "The Nightingale: A Conversation Poem" của
[Samuel Taylor Coleridge](/wiki/Samuel_Taylor_Coleridge)(in năm 1798) tranh luận về tư tưởng truyền thống về ý nghĩa của dạ oanh là nỗi sầu muộn.
- Bản
[giao hưởng số 6](/wiki/Giao_h%C6%B0%E1%BB%9Fng_s%E1%BB%91_6_(Beethoven))"Người mục đồng" của [Ludwig van Beethoven](/wiki/Ludwig_van_Beethoven)(1808) có đoạn sử dụng [sáo](/wiki/S%C3%A1o)nhằm mô phỏng tiếng hót của dạ oanh.
- Bài "Ode to a Nightingale" (1819) của
[John Keats](/wiki/John_Keats)được [Edmund Clarence Stedman](/w/index.php?title=Edmund_Clarence_Stedman&action=edit&redlink=1)miêu tả là "gần như rất hoàn hảo" và [[29]](#cite_note-29) [Algernon Charles Swinburne](/w/index.php?title=Algernon_Charles_Swinburne&action=edit&redlink=1)miêu tả là một trong những tuyệt phẩm trong mọi thời đại. [[30]](#cite_note-30)
- Dạ oanh là một nhân vật chính trong
[truyện cổ tích cùng tên](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh_(truy%E1%BB%87n_c%E1%BB%95_t%C3%ADch)&action=edit&redlink=1)của [Hans Christian Andersen](/wiki/Hans_Christian_Andersen)viết năm 1843. [[31]](#cite_note-31)
- Bản ghi tiếng hót của dạ oanh được đưa vào cuối phần "I pini del Gianicolo: Lento", phần ba của bản giao hưởng viết năm 1924 của
[Ottorino Respighi](/wiki/Ottorino_Respighi)là [Pini di Roma](/w/index.php?title=Pini_di_Roma&action=edit&redlink=1). [Igor Fyodorovich Stravinskiy](/w/index.php?title=Igor_Fyodorovich_Stravinskiy&action=edit&redlink=1)đã viết vở nhạc kịch *(1914) mô phỏng theo truyện cổ tích cùng tên của Hans Christian Andersen và sau đó viết một bài thơ giao hưởng "Tiếng hót của chim dạ oanh" (* [Dạ oanh](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh_(nh%E1%BA%A1c_k%E1%BB%8Bch)&action=edit&redlink=1) *) năm 1917, sử dụng phần nhạc trong vở kịch đó.* [Le chant du rossignol](/w/index.php?title=Le_chant_du_rossignol&action=edit&redlink=1)
- Năm 1915,
[Joseph Lamb](/w/index.php?title=Joseph_Lamb&action=edit&redlink=1)viết một bản nhạc mang tên "Ragtime Nightingale" nhằm mô phỏng tiếng hót của chim dạ oanh. [[32]](#cite_note-32)
- "
[A Nightingale Sang in Berkeley Square](/w/index.php?title=A_Nightingale_Sang_in_Berkeley_Square_(b%C3%A0i_h%C3%A1t)&action=edit&redlink=1)" (1939) là một trong những bài hát nổi tiếng nhất tại Anh trong [thế chiến thứ hai](/wiki/Th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn_th%E1%BB%A9_hai).
- Chim dạ oanh được khắc trên hình mặt sấp và mặt ngửa của đồng 1 kuna của
[Croatia](/wiki/Croatia)phát hành năm 1993. [[33]](#cite_note-33)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh&action=edit§ion=7)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh&action=edit§ion=8)] [^](#cite_ref-IUCN2012_1-0) [BirdLife International](/wiki/BirdLife_International)(2012). [“](http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/106006593). *Luscinia megarhynchos*” *.* [Sách đỏ IUCN các loài bị đe dọa.](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F_IUCN)Phiên bản 2012.1 [Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế](/wiki/Li%C3%AAn_minh_B%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_Thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF). Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2012. **Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, D. Roberson (2012).** [^](#cite_ref-2) [“The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7.”](http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/downloadable-clements-checklist). Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Nightingale](http://animal.discovery.com/birds/nightingale-info.htm). Animal Planet.
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** [The Illustrated Encyclopedia Of European Birds: An Essential Guide to Birds](http://books.google.com.vn/books?id=RgPTUkhiSmkC&pg=PT2634&lpg=PT2634&dq=%22nightingale%22+loud+whistling+crescendo&source=bl&ots=tqcLYbsgBw&sig=nzSscNLyTwBLJRAA3NhUqFrIuYs&hl=vi&sa=X&ei=0kpuUv-dBcnFkwXf2oHoCA&ved=0CCoQ6AEwADgK#v=onepage&q=%22nightingale%22%20loud%20whistling%20crescendo&f=false), đề mục "Thursh Nightingale" và "Nightingale" [^](#cite_ref-5) [National Symbols of Iran: Nightingale, the Lion and Sun, Flag of Iran, Coat of Arms of Iran, Iranian Crown Jewels, Ey Iran](http://books.google.co.nz/books/about/National_Symbols_of_Iran.html?id=WG6TSQAACAAJ) [^](#cite_ref-6) [Iran](http://worldnews.about.com/od/iran/p/Iran.htm)About.com [^](#cite_ref-7) [Nightingales](http://www.avianweb.com/nightingales.html)Avian.com
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** [Facts About Nightingale](http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/facts-about-nightingale-8246.html)I Love India
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Nightingale Luscinia megarhynchos](http://www.suffolkwildlifetrust.org/node/8802). Suffolk Wildlife Trust.
- ^
**a** **ă** **â** [Nightingale Luscinia megarhynchos](http://www.theguardian.com/environment/2008/jun/08/birds.nightingale). The Observer, 8 tháng 6 năm 2008. **British Library Sound Archive.** [^](#cite_ref-11) [, accessed ngày 29 tháng 5 năm 2013](http://sounds.bl.uk/Environment/British-wildlife-recordings/022M-W1CDR0001378-0800V0) *British wildlife recordings: Nightingale* **Maxwell, Catherine.** [^](#cite_ref-12) ["](http://books.google.com/books?id=eZ-6EzePy0cC&pg=PA26), Manchester University Press, 2001, pp. 26–29 *The Female Sublime from Milton to Swinburne: Bearing Blindness*" [ISBN 0719057523](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0719057523)
- ^
**a** **ă** **â** [Katie Grant.](#cite_ref-independent_13-3) **b** [Nightingales prove it: The older, the better](http://www.independent.co.uk/news/science/nightingales-prove-it-the-older-the-better-8755962.html). The Independent, ngày 11 tháng 8 năm 2013
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Nightingales' tags reveal habitat change on migratory routes](http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-cambridgeshire-23124278), BBC News, 1 tháng 7 năm 2013 [^](#cite_ref-Wink1973_15-0) **(tiếng Đức)**Wink, Michael (1973): " [Die Verbreitung der Nachtigall (](http://www.uni-heidelberg.de/institute/fak14/ipmb/phazb/pubwink/1967-79/28.%201973.pdf)". *Luscinia megarhynchos*) im Rheinland *Charadrius* **9**(2/3): 65-80. (PDF)
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Nightingale](http://www.bbc.co.uk/nature/life/Nightingale), BBC Nature Wildlife.
- ^
**a** [Matt Kaplan.](#cite_ref-ng_17-1) **ă** [Male Nightingales Explore by Day, Seduce by Night](http://news.nationalgeographic.com/news/2009/03/090304-nightingale-night-singing.html). National Geographic, 4 tháng 3 năm 2009 [^](#cite_ref-18) [About Nightingale Birds](http://www.ehow.com/info_8791088_nightingale-birds.html). ehow.com [^](#cite_ref-19) [Nightingales prove it: The older, the better](http://www.independent.co.uk/news/science/nightingales-prove-it-the-older-the-better-8755962.html) **Salisbury, Joyce E. (2001),** [^](#cite_ref-20) [, ABC-CLIO, tr. 276,](http://books.google.com/books?id=HF0m3spOebcC&pg=PA276) *Women in the ancient world* [ISBN](/wiki/ISBN) [978-1-57607-092-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-1-57607-092-5) **Chandler, Albert R. (1934),** [^](#cite_ref-21) [“The Nightingale in Greek and Latin Poetry”](http://www.jstor.org/stable/3289944), *The Classic Journal*(The Classical Association of the Middle West and South, Inc.) **XXX**(2): 78–84 **Eliot, T.S. (1964),** [^](#cite_ref-22) *The Waste Land and Other Poems*, New York, NY: Penguin Group, tr. 32–59, [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-451-52684-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-451-52684-7) **Shippey, Thomas (1970),** [^](#cite_ref-23) [“Listening to the Nightingale”](http://www.jstor.org/pss/1769299), *Comparative Literature*(Duke University Press) **XXII**(1): 46–60 **Doggett, Frank (1974),** [^](#cite_ref-24) [“Romanticism's Singing Bird”](http://www.jstor.org/stable/449753), *Studies in English Literature 1500-1900*(Rice University) **XIV**(4): 568 **Doggett, Frank (1974),** [^](#cite_ref-25) [“Romanticism's Singing Bird”](http://www.jstor.org/stable/449753), *Studies in English Literature 1500-1900*(Rice University) **XIV**(4): 570 **Bysshe Shelley, Percy (1903),** [^](#cite_ref-26) *A Defense of Poetry*, Boston, MA: Ginn & Company, tr. 11 [^](#cite_ref-27) [“The Rose and nightingale in Persian literature”](http://web.archive.org/web/20080122005248/http://www.iranica.com/articles/v11f1/v11f1034.html). [Bản gốc](http://www.iranica.com/articles/v11f1/v11f1034.html)lưu trữ ngày 22 tháng 1 năm 2008. [^](#cite_ref-28) [The Exile of the Female Nightingale from the "Land of the Rose and the Nightingale"](http://www.fis-iran.org/en/irannameh/volxviii/female-nightingale-exile). Foundation of Iranian Studies. [^](#cite_ref-29) [Stedman, Edmund C.](/w/index.php?title=Edmund_Clarence_Stedman&action=edit&redlink=1)(1884), [“Keats”](http://books.google.com/?id=XLWqByOcRjwC&pg=PA600), *The Century*, XXVII: 600 [^](#cite_ref-30) [Swinburne, Algernon Charles](/w/index.php?title=Algernon_Charles_Swinburne&action=edit&redlink=1)(1886), “Keats”, [, New York: Worthington Company, tr. 221, truy cập ngày 8 tháng 10 năm 2008. Reprinted from the](http://books.google.com/?id=UHsRAAAAYAAJ&pg=PA211) *Miscellanies* *Encyclopædia Britannica*. [^](#cite_ref-31) [The Nightingale](http://www.andersen.sdu.dk/vaerk/hersholt/TheNightingale_e.html) [^](#cite_ref-32) [Ragtime Nightingale](http://www.perfessorbill.com/pbmidi2.shtml#nightingale) [^](#cite_ref-33) [1 Kuna Coin](http://www.hnb.hr/novcan/kovanice/e1kuna.htm?tsfsg=2f8fb802e4db3c45c05d9feb07991fe6). – Tra cứu 31-03-2009.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%E1%BA%A1_oanh&action=edit§ion=9)]
|
|![]()
|
|
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[Ageing and sexing (PDF; 3,7 MB)](http://www.ibercajalav.net/img/329_NightingaleLmegarhynchos.pdf), Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze [Tập tin tiếng kêu của dạ oanh (chất lượng cao)](http://www.freesound.org/people/dobroide/sounds/19662/), The Freesound Project (cần phải đăng ký tài khoản miễn phí thì mới tải xuống được) [Tiếng kêu của dạ oanh và sinh thái học hành vi của chúng](http://www.camargue.unibas.ch/luscinia_megarhynchos.html) [Video, hình ảnh & âm thanh về dạ oanh](http://ibc.lynxeds.com/species/common-nightingale-luscinia-megarhynchos?), Internet Bird Collection [Hoa hồng & dạ oanh trong nghệ thuật Ba Tư](http://www.metmuseum.org/toah/works-of-art/1993.98) [Royal Society for the Protection of Birds](/w/index.php?title=RSPB&action=edit&redlink=1)Dạ oanh [Nightingale](http://www.rspb.org.uk/wildlife/birdguide/name/n/nightingale/) [Tập tin âm thanh tiếng kêu của dạ oanh (chưa nén)](http://www.freesound.org/people/reinsamba/sounds/17185/), The Freesound Project (cần phải đăng ký tài khoản miễn phí thì mới tải xuống được)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Cache-Status: miss

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1067 miss, cp1054 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


text:
Phong kiến tập quyền
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Phong kiến tập quyền là chế độ phong kiến ở giai đoạn đã có một chính quyền tập trung ở trung ương do nhà vua nắm giữ. Chế độ phong kiến tập quyền là chế độ phong kiến đã phát triển hơn chế độ phong kiến phân quyền. Cơ sở của chế độ này là nền kinh tế hàng hóa - tiền tệ đã phát triển một bước, các thị dân ủng hộ nhà vua xây dựng nên chính quyền tập trung, xóa bỏ tình trạng cát cứ địa phương để hàng hóa giao lưu thuận lợi.Dưới vua là các quan lại có chức vụ thấp dần

markdown:
# Phong kiến tập quyền
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
|Bài này hoặc đoạn này được đề nghị
|, vì hai bài đều nói về Phong kiến tập quyền ( **Phong kiến tập quyền** là chế độ [phong kiến](/wiki/Phong_ki%E1%BA%BFn) ở giai đoạn đã có một [chính quyền](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) tập trung ở trung ương do [nhà vua](/wiki/Vua) nắm giữ. Chế độ phong kiến tập quyền là chế độ phong kiến đã phát triển hơn chế độ [phong kiến phân quyền](/wiki/Phong_ki%E1%BA%BFn_ph%C3%A2n_quy%E1%BB%81n). Cơ sở của chế độ này là nền [kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) [hàng hóa](/wiki/H%C3%A0ng_h%C3%B3a) - [tiền tệ](/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) đã phát triển một bước, các thị dân ủng hộ nhà vua xây dựng nên chính quyền tập trung, xóa bỏ tình trạng [cát cứ](/w/index.php?title=C%C3%A1t_c%E1%BB%A9&action=edit&redlink=1) địa phương để hàng hóa giao lưu thuận lợi.Dưới vua là các quan lại có chức vụ thấp dần

X-Cache: cp1052 miss, cp1054 miss


text:
Popian
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Tọa độ: 43°37′15″B 3°32′09″Đ / 43,6208333333°B 3,53583333333°Đ
Popian là một xã thuộc tỉnh Hérault trong vùng Languedoc-Roussillon phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 50 mét trên mực nước biển. Dân số thời điểm năm 1999 là 340 người.

markdown:
# Popian
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [43°37′15″B 3°32′09″Đ / 43,6208333333°B 3,53583333333°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Popian¶ms=43.6208333333_N_3.53583333333_E_region:FR-34_type:city(340))
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Languedoc-Roussillon](/wiki/Languedoc-Roussillon) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Hérault](/wiki/H%C3%A9rault) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Quận Lodève](/wiki/Lod%C3%A8ve_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Tổng Gignac](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_Gignac&action=edit&redlink=1) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)
(2008–2014)
[Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 50 m/160 ft)
1 2(2,26 sq mi) [Nhân khẩu](/wiki/Nh%C3%A2n_kh%E1%BA%A9u_Ph%C3%A1p) 2 [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(150 /sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [34208](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=34208-COM)/ [34230](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p) 1Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 [acre](/wiki/Acre)) cũng như các cửa sông. 2 *Dân số không tính hai lần*: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần. **Popian** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) thuộc [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Hérault](/wiki/H%C3%A9rault) trong [vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Languedoc-Roussillon](/wiki/Languedoc-Roussillon) phía nam nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p). Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 50 [mét](/wiki/M%C3%A9t) trên [mực nước biển](/wiki/M%E1%BB%B1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_bi%E1%BB%83n). [Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) thời điểm năm [1999](/wiki/1999) là 340 người.

X-Cache: cp1053 miss, cp1054 miss


text:
Rohatyn (huyện)
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Huyện Rohatyn (tiếng Ukraina: Рогатинський район, chuyển tự: Rohatyns’kyi raion) là một huyện của tỉnh Ivano-Frankivsk thuộc Ukraina. Huyện Rohatyn có diện tích 815 kilômét vuông, dân số theo điều tra dân số ngày 5 tháng 12 năm 2001 là 51063 người với mật độ 63 người/km2[1][2]. Trung tâm huyện nằm ở Rohatyn.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “За матеріалами перепису”. Cục điều tra dân số Ukraina. 2001.
- ^ “Raions of Ukraine”. Statoids. 17 tháng 3 năm 2005. Truy cập 4 tháng 7 năm 2012.

markdown:
# Rohatyn (huyện)
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Huyện Rohatyn|
|—
|
|
|Cờ hiệu [Huy hiệu của Huyện Rohatyn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%E1%BA%A3i_l%C3%AAn&wpDestFile=Coat_of_arms_of_Rohatyn_Raion.png) **Huy hiệu** [Vị trí của huyện Rohatyn trong tỉnh Ivano-Frankivsk](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%E1%BA%A3i_l%C3%AAn&wpDestFile=Rohatyn-Raion.png)
Vị trí của huyện Rohatyn trong
[tỉnh Ivano-Frankivsk](/wiki/Ivano-Frankivsk_(t%E1%BB%89nh)) [Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Flag_of_Ukraine.svg/23px-Flag_of_Ukraine.svg.png)
[Ukraine](/wiki/Ukraina) [Tỉnh](/w/index.php?title=T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ukraina&action=edit&redlink=1) [tỉnh Ivano-Frankivsk](/wiki/Ivano-Frankivsk_(t%E1%BB%89nh)) [Rohatyn](/wiki/Rohatyn) 2(315 mi 2) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [UTC+2](/wiki/UTC%2B2)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [UTC+3](/wiki/UTC%2B3)) **Huyện Rohatyn** ( [tiếng Ukraina](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ukraina): Рогатинський район, [chuyển tự](/w/index.php?title=Chuy%E1%BB%83n_t%E1%BB%B1_La_M%C3%A3_ti%E1%BA%BFng_Ukraina&action=edit&redlink=1): *Rohatyns’kyi raion*) là một [huyện](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_c%E1%BB%A7a_Ukraina&action=edit&redlink=1) của [tỉnh Ivano-Frankivsk](/wiki/Ivano-Frankivsk_(t%E1%BB%89nh)) thuộc [Ukraina](/wiki/Ukraina). Huyện Rohatyn có diện tích 815 [kilômét vuông](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng), dân số theo [điều tra dân số ngày 5 tháng 12 năm 2001](/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%81u_tra_d%C3%A2n_s%E1%BB%91_Ukraina_n%C4%83m_2001&action=edit&redlink=1) là 51063 người với mật độ 63 người/km2 [[1]](#cite_note-1) . Trung tâm huyện nằm ở [2] [Rohatyn](/wiki/Rohatyn).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Rohatyn_(huy%E1%BB%87n)&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Rohatyn_(huy%E1%BB%87n)&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“За матеріалами перепису”](http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/total_population1/structure_population/). Cục điều tra dân số Ukraina. 2001. [^](#cite_ref-2) [“Raions of Ukraine”](http://www.statoids.com/yua.html). Statoids. 17 tháng 3 năm 2005. Truy cập 4 tháng 7 năm 2012.


text:
Thể loại:Cây Nam Mỹ
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Thể loại con
Thể loại này gồm 4 thể loại con sau, trên tổng số 4 thể loại con.
C
- ► Cây Amazon (32 tr.)
- ► Cây Brazil (139 tr.)
- ► Cây Caribe (2 t.l., 48 tr.)
- ► Cây Trung Mỹ (7 t.l., 79 tr.)
Các trang trong thể loại “Cây Nam Mỹ”
58 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 58 trang.
A
- Acacia horrida
- Acacia simplex
- Acacia tenuifolia
- Acacia visco
- Acai
- Albizia inundata
- Alchornea glandulosa
- Alnus acuminata
- Alnus jorullensis
- Amburana cearensis
- Anadenanthera peregrina
- Aniba rosaeodora
- Aspidosperma cylindrocarpon
- Aspidosperma macrocarpon
- Aspidosperma polyneuron
- Aspidosperma subincanum
- Aspidosperma tomentosum
- Aspidosperma vargasii
- Astrocaryum aculeatum
- Astrocaryum chambira

markdown:
# Thể loại:Cây Nam Mỹ
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
## Thể loại con
Thể loại này gồm 4 thể loại con sau, trên tổng số 4 thể loại con.
### C
- ►
[Cây Amazon](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%C3%A2y_Amazon) (32 tr.)
- ►
[Cây Brazil](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%C3%A2y_Brazil) (139 tr.)
- ►
[Cây Caribe](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%C3%A2y_Caribe) (2 t.l., 48 tr.)
- ►
[Cây Trung Mỹ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%C3%A2y_Trung_M%E1%BB%B9) (7 t.l., 79 tr.)
## Các trang trong thể loại “Cây Nam Mỹ”
58 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 58 trang.
### A
[Acacia horrida](/wiki/Acacia_horrida) [Acacia simplex](/wiki/Acacia_simplex) [Acacia tenuifolia](/wiki/Acacia_tenuifolia) [Acacia visco](/wiki/Acacia_visco) [Acai](/wiki/Acai) [Albizia inundata](/wiki/Albizia_inundata) [Alchornea glandulosa](/wiki/Alchornea_glandulosa) [Alnus acuminata](/wiki/Alnus_acuminata) [Alnus jorullensis](/wiki/Alnus_jorullensis) [Amburana cearensis](/wiki/Amburana_cearensis) [Anadenanthera peregrina](/wiki/Anadenanthera_peregrina) [Aniba rosaeodora](/wiki/Aniba_rosaeodora) [Aspidosperma cylindrocarpon](/wiki/Aspidosperma_cylindrocarpon) [Aspidosperma macrocarpon](/wiki/Aspidosperma_macrocarpon) [Aspidosperma polyneuron](/wiki/Aspidosperma_polyneuron) [Aspidosperma subincanum](/wiki/Aspidosperma_subincanum) [Aspidosperma tomentosum](/wiki/Aspidosperma_tomentosum) [Aspidosperma vargasii](/wiki/Aspidosperma_vargasii) [Astrocaryum aculeatum](/wiki/Astrocaryum_aculeatum) [Astrocaryum chambira](/wiki/Astrocaryum_chambira)


text:
Thessia
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới:
menu
,
tìm kiếm
Thessia
Phân loại khoa học
Giới
(
regnum
)
Animalia
Ngành
(
phylum
)
Arthropoda
Lớp
(
class
)
Insecta
Họ
(
familia
)
Hesperiidae
Chi
(
genus
)
Thessia
Steinhauser, 1989
Thessia
là một
chi
bướm ngày
thuộc
họ Bướm nâu
.
Tham khảo
[
sửa
|
sửa mã nguồn
]
Natural History Museum Lepidoptera genus database
Bài viết liên quan đến
họ Bướm nhảy
(Hesperiidae) này vẫn còn
sơ khai
. Bạn có thể giúp Wikipedia bằng cách
mở rộng nội dung
để bài được hoàn chỉnh hơn.
x
t
s
Lấy từ “
https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thessia&oldid=19767903
”
Thể loại
:
Họ Bướm nhảy
Sơ khai Họ Bướm nhảy
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận cho địa chỉ IP này
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Bài viết
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Đọc
Sửa đổi
Sửa mã nguồn
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Xem nhanh
Trang Chính
Bài viết chọn lọc
Tin tức
Bài viết ngẫu nhiên
Thay đổi gần đây
Phản hồi lỗi
Quyên góp
Tương tác
Hướng dẫn
Giới thiệu Wikipedia
Cộng đồng
Thảo luận chung
Giúp sử dụng
Liên hệ
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Khoản mục Wikidata
Trích dẫn trang này
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản để in ra
Tại dự án khác
Wikispecies
Ngôn ngữ khác
English
Norsk bokmål
Română
Sửa liên kết
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 04:33 ngày 4 tháng 10 năm 2014.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Với việc sử dụng trang web này, bạn chấp nhận
Điều khoản Sử dụng
và
Quy định quyền riêng tư
.
Wikipedia® là thương hiệu đã đăng ký của
Wikimedia Foundation, Inc.
, một tổ chức phi lợi nhuận.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wikipedia
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Tuyên bố về cookie
Phiên bản di động

markdown:
*Thessia*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Thessia
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Arthropoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Insecta](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Hesperiidae](/wiki/H%E1%BB%8D_B%C6%B0%E1%BB%9Bm_nh%E1%BA%A3y) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) **Thessia**
Steinhauser, 1989
* là một Thessia* [chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc)) [bướm ngày](/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Bm_ng%C3%A0y)thuộc [họ Bướm nâu](/wiki/H%E1%BB%8D_B%C6%B0%E1%BB%9Bm_nh%E1%BA%A3y).

X-Cache: cp1066 miss, cp1054 miss