markdown:
*Chống tránh táo bón – Người bị táo bón thường giảm số lần đi đại tiện, phân rắn và khô hơn bình thường, khi đi cảm thấy đau và khó khăn, đi xong vẫn cảm thấy không thoải mái. Biểu hiện phân rắn dễ nhận thấy hơn cả. Trẻ em, người già, phụ nữ có thai hoặc sau khi sinh nở thường hay bị táo bón hơn.* **Có 3 nhóm nguyên nhân chính dẫn tới táo bón: Táo bón do bệnh lý, táo bón do dùng thuốc và táo bón do chế độ ăn uống không hợp lý.**
** Táo bón do bệnh lý**
Táo bón có thể là biểu hiện của bệnh thiểu năng tuyến giáp hoặc phình to đại tràng bẩm sinh. Cả 2 trường hợp này thường xuất hiện táo bón rất sớm từ thời gian sơ sinh, không liên quan gì tới thay đổi chế độ ăn uống. Những trường họp này cần đi khám bác sĩ chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Trẻ bị viêm, nứt kẽ hậu môn, mà nguyên nhân là vệ sinh không tốt, bị giun kim, hoặc do phân quá rắn gây nứt và dẫn tới viêm nhiễm. Cảm giác đau làm cho trẻ sợ đi đại tiện, dẫn tới táo bón càng nặng thêm. Khi đó, cần bảo đảm vệ sinh hậu môn cho trẻ, nếu có biểu hiện viêm nứt, có thể rửa bằng nước muối loãng, hoặc bôi mỡ kháng sinh. Nhiều trường hợp, bệnh sẽ khỏi thông qua những biện pháp vệ sinh thông thường; nếu bệnh không chuyển biến, cần đi khám bác sĩ.
Ở người có tuổi, khối u đường tiêu hóa có thể gây tắc, dẫn tới táo bón. Một số người bị chấn thương sọ não hoặc cột sống, viêm cột sống, khối u ở cột sống gây chèn ép một số dây thần kinh cũng có khả năng bị táo bón. Tuy nhiên đây là những trường hợp rất hiếm gặp và thường chỉ là triệu chứng của một bệnh đã biết trước
**Táo bón do dùng thuốc**
Kháng sinh đường uống thường tiêu diệt các vi khuẩn lên men ở ruột già, làm giảm quá trình lên men và phân hủy các chất xơ dẫn tới phân rắn và khô hơn. Để dự phòng táo bón do dùng kháng sinh, bác sĩ cần kê đơn những thuốc kháng sinh phổ hẹp nhằm tiêu diệt chọn lọc vi khuẩn gây bệnh mà không làm ảnh hưởng tới các vi khuẩn có ích khác, không dùng kháng sinh để điều trị bệnh do virut. Đồng thời, cần phải bổ sung kịp thời men vi sinh trong và sau khi dùng kháng sinh để phòng và trị táo bón hoặc rối loạn tiêu hóa do dùng nhóm thuốc này.
Một số thuốc như thuốc cầm tiêu chảy (như loperamid), chế phẩm thuốc có thuốc phiện (như codein và morphin) và một số loại thuốc chống trầm cảm thường làm giảm nhu động ruột nên có thể gây táo bón. Các loại thuốc tẩy, thuốc thụt tháo nếu dùng kéo dài cũng rất dễ gây táo bón. Lý do là cơ thể sẽ bị phụ thuộc vào thuốc và gây táo bón nếu dừng thuốc. Thuốc lợi tiểu gây mất nước nên thường làm phân rắn và gây mất kali làm giảm sức co bóp của ruột dẫn tới khó đi đại tiện hơn.
Một số “thuốc bổ” có chứa sắt, canxi hoặc nhôm thường làm phân rắn và khó đi đại tiện hơn. Những trường hợp táo bón do bổ sung các chất dinh dưỡng này thường gặp ở trẻ em và phụ nữ có thai. Để dự phòng những trường hợp bị táo bón do dùng thuốc, tất cả các loại thuốc, đặc biệt thuốc dùng cho trẻ nhỏ cần được sử dụng theo hướng dẫn của thầy thuốc. Thầy thuốc không chỉ kê đơn thuốc điều trị mà còn có những loại thuốc hỗ trợ cần thiết khác.
**Phòng chống, tránh táo bón**
Khẩu phần ăn uống thiếu chất xơ và nước là nguyên nhân của hầu hết các trường hợp táo bón. Nước sẽ làm phân mềm còn chất xơ gây kích thích nhu động ruột và tăng số lần đi đại tiện. Để bảo đảm có đủ nước, mỗi ngày người trưởng thành cần uống tối thiểu 1,5 lít nước, trẻ em cần uống theo nhu cầu và độ tuổi. Nhu cầu nước tăng khi thời tiết nóng nực và lao động nặng. Đối với trẻ nhỏ, thức ăn quá đặc so với lứa tuổi cũng có thể gây táo bón. Hiện tượng này thường xảy ra ở trẻ bắt đầu ăn dặm, gia đình nấu bột quá đặc cho trẻ, hoặc pha sữa bột quá đặc..
Chất xơ có nhiều trong rau, hoa quả, củ và các hạt ngũ cốc còn nguyên. Bảo đảm đủ chất xơ trong khẩu phần không chỉ giúp phòng chống táo bón, mà còn làm giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như béo phì, tim mạch, ung thư… khi về già. Tuy nhiên, khẩu phần ăn có nhiều chất xơ không tiêu hóa được lại có thể gây táo bón ở trẻ nhỏ và người già do những chất xơ này cản trở sự lưu thông trong lòng ruột. Trẻ em và người già cần ăn những chất xơ dễ tiêu hóa như rau non, khoai lang và hoa quả.
Sữa chua không chỉ là một thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao mà còn giúp dự phòng và tránh táo bón. Trong sữa chua có một lượng vi khuẩn có ích, giúp cho quá trình lên men các chất xơ và đường có phân tử lớn ở ruột già, giúp phân mềm và xốp hơn. Các vi khuẩn này còn làm ức chế những vi khuẩn gây bệnh, nên còn có tác dụng phòng và điều trị rối loạn tiêu hóa.
**Những biện pháp hỗ trợ khác**
Nên tập thói quen đi đại tiện đúng giờ. Không nên ép trẻ ngồi bô sớm quá nếu cháu không thích, cho trẻ chạy nhảy, xoa bóp bụng và đi đại tiện sau bữa ăn nhiều khi giúp đi đại tiện dễ dàng hơn. Cũng có trẻ sợ bẩn nên không thích đi đại tiện. Trong trường hợp này cần giải thích cho trẻ và cần tạo điều kiện chỗ đi vệ sinh sạch sẽ.
Nếu dùng tất cả các biện pháp trên mà vẫn chưa phòng tránh táo bón, có thể bổ sung men vi sinh và chất xơ để hỗ trợ phòng chống táo bón.
|
|


markdown:
![ Du lich Singapore - Sentosa, 4N, Bay VN](http://www.hathaitravel.net/administrator/components/com_dvcmart/images/products/origin/1322626604_singapore--1229911617228.jpg)
4 ngày - 3 đêm, 11.200.000 VNĐ
[Du lich Singapore - Sentosa, 4N, Bay VN](/du-lich-singapore/du-lich-singapore-sentosa-4n-bay-vn.html)
![ Du lich Trung Quoc: Bắc Kinh-Thượng Hải, 5N, Bay VN](http://www.hathaitravel.net/administrator/components/com_dvcmart/images/products/origin/1331288843_BAC-KINH.jpg)
5 ngày - 4 đêm, 14.990.000 VNĐ
[Du lich Trung Quoc: Bắc Kinh-Thượng Hải, 5N, Bay VN](/du-lich-trung-quoc/du-lich-trung-quoc-bac-kinh-thuong-hai.html)
![ Du lich Hong Kong - Disneyland, 4N, Bay HX , Hè 2016](http://www.hathaitravel.net/administrator/components/com_dvcmart/images/products/origin/1331691697_Disneyland-Hong-Kong.jpg)
4 ngày - 3 đêm, 13.990.000 VNĐ
[Du lich Hong Kong - Disneyland, 4N, Bay HX , Hè 2016](/du-lich-hong-kong/du-lich-hong-kong-disneyland-4n-bay-hx-he-2015.html)
![ Du lich Hong Kong - Disneyland, 4N, Bay VN, Nghỉ Lễ 30/04-01/05](http://www.hathaitravel.net/administrator/components/com_dvcmart/images/products/origin/1331693431_DISNEY-LAND.jpg)
4 ngày - 3 đêm, 14.900.000 VNĐ
[Du lich Hong Kong - Disneyland, 4N, Bay VN, Nghỉ Lễ 30/04-01/05](/du-lich-hong-kong/du-lich-hong-kong-disneyland-4n-bay-vn-nghi-le-3004-0105.html)
![ Du lich Sapa - Núi Hàm Rồng - Cát Cát - Thác Bạc - Hà Nội, 4N, Nghỉ Lễ Tết 2014](http://www.hathaitravel.net/administrator/components/com_dvcmart/images/products/origin/1331883567_Sapa-03.jpg)
4 ngày - 4 đêm, 3.790.000 VNĐ
[Du lich Sapa - Núi Hàm Rồng - Cát Cát - Thác Bạc - Hà Nội, 4N, Nghỉ Lễ Tết 2014](/du-lich-sapa/du-lich-sapa-nui-ham-rong-cat-cat-thac-bac-ha-noi-4n-nghi-le-tet-2014.html)
![ Du lich Mianmar- Yangon- Chùa Đá Vàng Kyaikhtiyo - Bago– Chùa Vàng](http://www.hathaitravel.net/administrator/components/com_dvcmart/images/products/origin/1332125263_Chua-da-vang-mianma-.jpg)
4 ngày - 3 đêm, 579 USD
[Du lich Mianmar- Yangon- Chùa Đá Vàng Kyaikhtiyo - Bago– Chùa Vàng](/du-lich-mianmar/du-lich-mianmar-yangon-chua-da-vang-kyaikhtiyo-bago–-chua-vang.html)
![ Du lich Nhat Ban - Ha Noi - Osaka - Kyoto - Nagoya - Nui Phu Si - Tokyo,7N6D, BayVN](http://www.hathaitravel.net/administrator/components/com_dvcmart/images/products/origin/1332128263_Nui-Phu-Si-Nhat-Ban-.jpg)
7 ngày - 6 đêm, 39.900.000 VNĐ
[Du lich Nhat Ban - Ha Noi - Osaka - Kyoto - Nagoya - Nui Phu Si - Tokyo,7N6D, BayVN](/du-lich-nhat-ban/du-lich-nhat-ban-ha-noi-osaka-kyoto-nagoya-nui-phu-si-tokyo-7n6d-bay-vn.html)
![ Tour Du Lịch Đài Loan-Cao Hùng-Đài Trung-Đài Bắc, 5N, Bay VN, Hè 2015](http://www.hathaitravel.net/administrator/components/com_dvcmart/images/products/origin/1429164872_Chua-Phat-Quang-Son.jpg)
5 Ngày - 4 Đêm, 15.800.000 VNĐ
[Tour Du Lịch Đài Loan-Cao Hùng-Đài Trung-Đài Bắc, 5N, Bay VN, Hè 2015](/du-lich-dai-loan/tour-du-lich-dai-loan-cao-hung-dai-trung-dai-bac-5n-bay-vn-he-2015.html)
![ Du lich Uc: Melboure - Canberra - Sydney](http://www.hathaitravel.net/administrator/components/com_dvcmart/images/products/origin/1332228870_Du-Lich-Chau-Uc.jpg)
7 ngày - 6 đêm, 61.950.000 VNĐ
[Du lich Uc: Melboure - Canberra - Sydney](/du-lich-australia/du-lich-uc-melboure-canberra-sydney-ha-noi.html)
![ Du lich My - New York - Washington DC - Las Vegas - Los angeles – San Diego-Hà Nội](http://www.hathaitravel.net/administrator/components/com_dvcmart/images/products/origin/1332296017_Nuoc-My.jpg)
11 Ngày - 10 Đêm, 75.580.000 VNĐ
[Du lich My - New York - Washington DC - Las Vegas - Los angeles – San Diego-Hà Nội](/du-lich-my/du-lich-my–new-york-washington-dc–las-vegas-los-angeles–san-diego-ha-noi.html)
### Những điểm đến thú vị
Hathai Travel cam kết mang đến cho Quý khách một dịch vụ tốt nhất, với giá hợp lý nhất.Trình độ chuyên nghiệp của chúng tôi được khẳng định qua các Tour Nội Địa, Quốc Tế...
### Du lịch nước ngoài
### Du lịch trong nước
### Du lịch theo ngày
### Thông tin du lịch
# Du lich Malaysia, Tour Du lich Malaysia, Du lich Malaysia gia re
![ Du lich Malaysia-Kuala Lumpur-Genting-Singapore-Sentosa, 7N, Bay VN](http://www.hathaitravel.net/administrator/components/com_dvcmart/images/products/thumb/1340430639_Du-Lich-malaysia-02.jpg)
##
[Du lich Malaysia-Kuala Lumpur-Genting-Singapore-Sentosa, 7N, Bay VN](/du-lich-malaysia/du-lich-malaysia-kuala-lumpur-genting-singapore-sentosa-7n-bay-vn.html)
7 ngày - 6 đêm.
Ngày khởi hành: 5, 13/6/2014
Giá: 14.760.000 VNĐ
![ Du lịch Malaysia - Kulalumpur - Genting, 4N, Bay MH](http://www.hathaitravel.net/administrator/components/com_dvcmart/images/products/thumb/1337843328_Du-Lich-malaysia.jpg)
##
[Du lịch Malaysia - Kulalumpur - Genting, 4N, Bay MH](/du-lich-malaysia/du-lich-malaysia-kulalumpur-genting.html)
4 ngày - 3 đêm
Ngày khởi hành: 9/6+22/6;7/7+14/7+28/7;11/8+18/8
Giá: 9.798.000 VNĐ
![ Du Lịch Malaysia - Kuala Lumpur - Cao Nguyên Genting](http://www.hathaitravel.net/administrator/components/com_dvcmart/images/products/thumb/1332127210_kualalumpur.jpg)
##
[Du Lịch Malaysia - Kuala Lumpur - Cao Nguyên Genting](/du-lich-malaysia/du-lich-malaysia-kuala-lumpur-cao-nguyen-genting.html)
4 ngày - 3 đêm
Ngày khởi hành: 25/06/2012
Giá: 10.269.000 VNĐ
![ Tour Malaysia-Kualalumpur-Cao Nguyên Genting, 4N, nghỉ lễ 30/4](http://www.hathaitravel.net/administrator/components/com_dvcmart/images/products/thumb/1365128044_Du-Lich-malaysia.jpg)
##
[Tour Malaysia-Kualalumpur-Cao Nguyên Genting, 4N, nghỉ lễ 30/4](/du-lich-malaysia/tour-malaysia-kualalumpur-cao-nguyen-genting-4n-nghi-le-304.html)
4 Ngày - 3 Đêm
Ngày khởi hành: 27/4/2014
Giá: 12.369.000 VNĐ
### Tour bán chạy
-
[DU LỊCH TRUNG QUỐC : HÀ NỘI - THÀNH ĐÔ - MO NI CÂU - CỬU TRẠI CÂU, 5N, BAY CZ](/du-lich-trung-quoc/ha-noi-thanh-do-mo-ni-cau-cuu-trai-cau.html)
5 ngày - 4 đêm
Giá: 19.500.000 VNĐ
-
[Tour Hàn Quốc - Seoul - Nami - Công Viên Everland - MBC, bay VN, Tết Âm Lịch 2015](/du-lich-han-quoc/tour-han-quoc-seoul-nami-cong-vien-everland-mbc-bay-vn-tet-am-lich-2015.html)
5 Ngày - 4 Đêm
Giá: 16.900.000 VNĐ
-
[HÀ NỘI - SUỐI GIÀNG - VĂN CHẤN - NGHĨA LỘ - MÙ CANG CHẢI - TÚ LỆ - HÀ NỘI](/du-lich-ha-giang/ha-noi-suoi-giang-van-chan-nghia-lo-mu-cang-chai-tu-le-ha-noi.html)
3 Ngày - 2 đêm
Giá: 2.150.000 VNĐ
-
[Du Lịch Sapa-Núi Hàm Rồng-Bản Cát Cát, 3N, Đường Cao Tốc, Nghỉ Lễ 2/9](/du-lich-sapa/du-lich-sapa-nui-ham-rong-ban-cat-cat-3n-duong-cao-toc-nghi-le-29.html)
3 Ngày - 2 Đêm
Giá: 2.750.000 VNĐ
-
[Tour Du Lịch Đài Loan-Cao Hùng-Đài Trung-Đài Bắc, 5N, Bay VN, Hè 2015](/du-lich-dai-loan/tour-du-lich-dai-loan-cao-hung-dai-trung-dai-bac-5n-bay-vn-he-2015.html)
5 Ngày - 4 Đêm
Giá: 15.800.000 VNĐ
-
[Du Lịch Ấn Độ - Nepal - Hành Hương Về Đất Phật, 9N, Bay TG](/du-lich-an-do/du-lich-an-do-nepal-hanh-huong-ve-dat-phat-9n-bay-tg.html)
9 Ngày - 8 Đêm
Giá: 35.170.000 VNĐ
-
[Tour Đà Nẵng - Hội An - Ngũ Hành Sơn - Bà Nà - Sơn Trà, 4N, Bay BL](/du-lich-da-nang/tour-da-nang-hoi-an-ngu-hanh-son-ba-na-son-tra-4n-bay-bl.html)
4 Ngày - 3 Đêm
Giá: 5.600.000 VNĐ
-
[Tour Hàn Quốc - Seoul - Jeju - Everland, 6N, Bay KE, Hè 2013 Giá Sốc](/du-lich-han-quoc/tour-han-quoc-seoul-jeju-everland-6n-bay-ke-he-2013-gia-soc.html)
6 Ngày - 5 đêm
Giá: 20.769.000 VNĐ
-
[Du Lịch Sầm Sơn - Hòn Trống Mái, 3N, Ôtô](/du-dich-sam-son-hai-tien/du-lich-sam-son-hon-trong-mai-3n-oto.html)
3 Ngày - 2 Đêm
Giá: 1.750.000 VNĐ
-
[Tour Malaysia-Kualalumpur-Cao Nguyên Genting, 4N, nghỉ lễ 30/4](/du-lich-malaysia/tour-malaysia-kualalumpur-cao-nguyen-genting-4n-nghi-le-304.html)
4 Ngày - 3 Đêm
Giá: 12.369.000 VNĐ
###
Thời tiết
- Hà nội
- Sapa
- Nha Trang
- Đà Lạt
- TP Hồ chí minh
- Vũng Tàu
- Bangkok
- Singapore
- Malaysia
- Bali - Indonesia
- Campuchia
- Bắc Kinh
- Thượng Hải
- Hồng Kông
- Ma Cao
- Hàn Quốc
- Nhật Bản
- Australia
- Paris
- Italia
- Đức
- Hà Lan
- Ai Cập
- NewYork
### Tỷ giá
|Mã NT||Mua||Bán|
|AUD||16852||17105|
|EUR||25018||25318|
|GBP||29144||29612|
|JPY||219||223|
|USD||22265||22335|
Nguồn:

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

Connection: close

Pragma: no-cache

Cache-Control: post-check=0, pre-check=0

Vary: Accept-Encoding

P3P: CP="NOI ADM DEV PSAi COM NAV OUR OTRo STP IND DEM"

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Accept-Ranges: bytes


markdown:
**Thế-kỷ tiểu-thuyết **
Nguyễn Vy-Khanh
**V**ăn học chữ quốc ngữ
Việt Nam khởi đầu với tờ *Gia-Định Báo* năm 1865 và Nguyễn
Trọng Quản là nhà văn tiên phong mở đường
cho thể loại tiểu thuyết với *Thầy Lazarô Phiền* viết năm
1886 và xuất bản năm sau, 1887. Truyện chỉ gồm
28 trang (1), khổ 12 x 19 cm, nhưng đã có những tiêu chuẩn
của một tiểu thuyết : một câu chuyện liên tục,
tình tiết gây cấn, có phân tích tâm lý, đối thoại
và nhân vật có cá tính. Nói đến cá tính vì truyện
Nôm trước đó đã có nhưng ở thể loại
văn vần và nhân vật luôn điển hình - Thiện
luôn thắng Ác và ở hiền thì gặp lành. Truyện *Thầy Lazarô Phiền* cho thấy
tác giả chịu nhiều ảnh hưởng của tiểu
thuyết Âu tây, kể cả cách diễn tả tiếng Việt.
Nội dung phân tích tâm lý, tả đời sống nội
tâm, sự hối hận - một loại tiểu thuyết
tâm lý. Kỹ thuật kết cấu và thắt
mở câu chuyện lúc đó hãy còn xa lạ với người
đọc. Các nhân vật lại chỉ là những
người thường mà không phải là những anh hùng
liệt nữ như chính tác giả đã giới thiệu
trong bài Tựa rằng những anh hùng hào kiệt "... những
đứng ấy thuộc về đời xưa chớ
đời nay chẳng còn nữa. Bởi
đó tôi mới giám bày đặt một truyện đời
nầy là sự thường có trước mắt ta luôn,
như vậy thì sẽ có nhiều người sẽ lấy
lòng vui mà đọc; kẻ thì cho quen mặt chữ, người
thì cho đặng giải phiền một giây ..." (2).
Truyện chia làm 10 phần, đã là một tiểu
thuyết đúng nghĩa như nhiều tiểu thuyết
Âu châu thời tác giả Nguyễn Trọng Quản. Tác giả viết một câu chuyện, về một
con người, một nhân vật, trong tương giao với
những người khác, với cái nhìn về con người
đó. Tác giả tin tưởng và đề cao một
số lý tưởng văn hóa đạo đức
căn bản của thời đại, tin ở một
trật tự và tin ở lương tâm con người.
Câu chuyện về thầy Lazarô Phiền nhưng tác giả
còn cho thấy con người sống ra sao, xử sự thế
nào, tình cảm biến chuyển ra sao, tin tưởng đạo
đức luân lý thế nào, v.v. Một tiểu thuyết
"ngắn hơi", thắt mở đầy đủ,
như một truyện vừa. Tiểu thuyết
là một thể loại văn chương, không cứ phải
dài, và còn có thể là văn vần. Hơn nữa, tác
giả đã gọi tác phẩm của mình là truyện tức
tiểu thuyết để phân biệt với loại truyện
chí tức truyện Tàu!
Tác giả mở đầu truyện như sau:
*" Ai xuống
Bà-rịa, mà có đi ngang qua đất thánh ở trong Cát tại
làng Phước-lễ, thì tôi xin bước vô đất
thánh ấy, kiếm cái mồ có cây thánh giá bằng ván,
sơn nửa đen nửa trắng, gần một bên nhà
thờ những kẻ Tử-đạo mà thăm mồ ấy
kẻo tội nghiệp! Vì đã hai năm nay không ai
thăm viếng, không ai màng ngó tới.* *"Mồ đó
là mồ một thầy đã chịu lương tâm mình cắn
rứt đã mười năm, bây giờ mới đặng
nằm an nơi ấy.* *"Tôi xin phép thuật
lại truyện tôi đã gặp thầy ấy và làm sao thầy
ấy đã tỏ chuyện mình ra cùng tôi, như sau nầy."
(3). *
Khi viết truyện này, tác giả cho biết
ông đã thực hiện "mơ ước cho xứ
*Hoàng Tố Anh Hàm Oan* (1910) gồm 54 trang và văn hãy còn
vần và đối. Trong không khí của những phong trào vận
động Minh Tân và Đông Du hồi đầu thế kỷ,
tác giả đã viết lời Tựa như sau: " *Từ
ngày các đấng cao minh trong Lục châu bày diễn dịch
các thứ truyện chữ nho ra quốc âm, thì ít thấy có
truyện nào nói việc trong xứ mình. Các truyện
đang bán đương thời là truyện Tàu. Nay tôi ngụ ý soạn một bổn nói về việc
trong xứ mình, dùng tiếng tầm thường cho mọi
người dễ hiểu đặng. Ấy là làm thử
nên chỗ nào có sơ siểng xin chư
quí vị khan quan dung túng*"(6)
Xin trích một đoạn đối thoại và động tác giữa đôi tình nhân nhân vật chính:
*"... Bữa
kia đang ngồi coi sách, thoạt nghe có tiếng người
đi sau lưng, giật mình day lại, bèn thấy cậu
Hai đứng khoanh tay mà hỏi: "Cô làm gì đó?". Tố
Anh thưa: "tôi buồn đọc truyện đặng
giải khuây".* *-"Cô buồn
cho bằng tôi sao?"* *-"Cậu buồn
nỗi chi, nhà giàu có muôn hộ, muốn chi đặng nấy,
lên xe xuống ngựa, sung sướng bậc nhất trong
thiên hạ, như vậy mà còn buồn thì tôi lấy làm khó
hiểu lắm?"* *-"Tôi buồn
là buồn bông lông, cũng bởi thương nhớ bông
lông, nên đêm năm canh chẳng an giấc điệp,
ngày sáu khắc thổn thức gan vàng, nhớ cảnh nhớ
người. Bởi cô là người vô tình cho nên chẳng
thấy chỗ tôi buồn." * *-"Câu chuyện
nói mầu nhiệm như vậy làm sao tôi hiểu thấu
được!"* *(...) Tố Anh thấy
cậu Hai càng lâu càng riết tới thì lật đật
đứng dậy bỏ đi. Câu Hai chạy theo giăng
tay chặn đường, miệng thì năn nỉ ỷ
ôi, con mắt thì ngó lườm lườm. Tố Anh kinh hồn
hoảng vía bèn chui lòn dưới tay mà chạy, cậu Hai
níu đặng chéo áo trì lại. Tố Anh sợ rách áo đứng
dừng lại mà nói rằng: "Cậu sao vô lễ lắm
vậy ! Chẳng sợ tôi chê cười
cậu rằng chó cậy nhà gà cậy vườn sao?"* *-"Chó gà gì nà,
để cho qua hun em một cái, rồi qua sẽ buông em
ra". Nói rồi ôm đại Tố Anh. Tố Anh hổ
thẹn bèn đánh hoảng vồ mặt cậu Hai một
vả và xô nhào xuống đất, chạy đại lên lầu,
vô phòng đóng cửa mà khóc ..."(7). *
Nghĩa là phải đợi đến
những năm cuối thập niên 1910 mới thấy có những
tác phẩm tiểu thuyết bằng văn xuôi theo con
đường truyện
*Thầy Lazarô Phiền *như
*Kim Thời Dị Sử* (đăng *Công luận báo*
từ tháng 10-1917, xuất bản 1921) của Biến Ngũ
Nhy (tức Nguyễn Bính), những truyện xã hội,
"nghĩa hiệp", "kỳ tình" của các tác
giả Nguyễn Chánh Sắt, Lê Hoằng Mưu,
Trương Duy Toản, vv. Năm 1913, Hồ Biểu Chánh
xuất bản *U Tình Lục* (viết năm 1909), một
tiểu thuyết viết theo thể lục bát dài 1790 câu -
phụ bốn bài thơ thất ngôn bát cú, với cùng đề
tài tình ái như truyện *Thầy Lazarô Phiền* của
Nguyễn Trọng Quản nhưng tự do tình ái hơn và
người đàn ông trở về lại nhà ở đoạn
kết nghĩa là tác giả muốn giữ truyền thống
"gương vỡ lại lành" thay vì "hiện thực"
dù bi thảm theo mới như họ Nguyễn. Cái mới của Hồ Biểu Chánh là câu chuyện
đã xảy ra tại Sài-Gòn và Mỹ Tho, Gò Công chứ không
còn bên Trung Hoa xa xôi.
Miền Bắc cũng bắt đầu
xuất hiện những tiểu thuyết luân lý ái tình
như
*Cành Hoa Điểm Tuyết* (1921), *Cuộc Tang
Thương* (1923) của Đặng Trần Phát, *Kim
Anh Lệ Sử* (1924) của Trọng Khiêm và *Tuyết
Hồng Lệ Sử* của Từ Trẩm Á do Mai Khê dịch;
sau đó đến biến cố *Tố Tâm* (1925) của
Hoàng Ngọc Phách ra mắt độc giả thanh niên tân học
mà nội dung hình thức đã bị ảnh hưởng
rõ rệt của *Tuyết Hồng Lệ Sử*, cộng
với cái lãng mạn thế kỷ XIX của Pháp nơi tác
giả là một người tân học. *Tố Tâm* mở
đường cho tiểu thuyết lãng mạn bằng
văn xuôi, chính thức hóa một nếp sống mới,
cá nhân vượt khỏi vòng cương tỏa của tập
thể, sống cho tình cảm hơn là lý trí, cho giây phút hạnh
phúc hơn là vinh dự lâu dài! Cá nhân nổi dậy
chống truyền thống và trong xã hội cũ tình yêu
không thể có lựa chọn. Tố Tâm là tác phẩm
đã gây tiếng vang, đánh dấu bước tiến
khác đến gần thềm một nền văn học
hiện đại! Cùng năm 1925, *Quả Dưa Đỏ*
của Nguyễn Trọng Thuật được giải
hội Khai Trí Tiến Đức. Hình thức mới
nhưng nội dung Nho giáo, đề cao thuyết Thiên mệnh
và thái độ người quân tử (An Tiêm). Các nhà cổ
động duy tân Trần Chánh Chiếu và Phan Bội Châu
theo gương Lương Khải Siêu đề cao thể
loại *tiểu thuyết*, hai ông đều có thử
nghiệm. Trong khi đó Nam-Phong tạp-chí chê
tiểu thuyết là văn-chương chơi, không giúp gì
cho việc truyền bá sự học, nên đã chú trọng
học thuật hơn. Đây cũng là lý do khiến
Thiếu Sơn khai mào một cuộc bút chiến với
Hai Cái Quan Niệm Về Văn Học trên *Tiểu Thuyết
Thứ Bảy* (số 16 ra ngày 16-2-1935).
Cho đến năm 1930 là thời của
Hồ Biểu Chánh, Lê Hoằng
Mưu và Nguyễn Chánh Sắt. Nghĩa Hiệp Kỳ Duyên
của Nguyễn Chánh Sắt (1920) tuy vẫn giữ truyền
thống "ân đền oán trả" của các truyện
trước đó, đã tỏ rõ là một mô hình của tiểu
thuyết văn học mới: lời văn trau chuốt
hơn, nội dung có tư tưởng, luân lý rõ, tình tiết
câu chuyện dồi dào. Lê Hoằng Mưu tả thực và
có khuynh hướng xã hội với những truyện tác
giả gọi là "ái tình tiểu thuyết" như
*Hà
Hương Phong Nguyệt* (1917-18) và *Oán Hồng Quần*
tức *Phùng Kim Huê Ngoại Sử* (1920), dù văn chịu
nhiều ảnh hưởng biền ngẫu nhưng đã
bước những bước tiền phong cho Vũ Trọng
Phụng, Trọng Lang ở giai đoạn sau. Các nhà
văn miền đất mới vì hoàn cảnh lịch sử
đã đứng ra giới thiệu cho người đọc
những khai phá tâm hồn, xã hội, cho người các
nơi biết chuyện một nơi: xã hội nhiều
giai cấp, nho học, con người á-đông, v.v.
Thể tiểu thuyết
lớn mạnh ở bước đầu là nhờ chữ
quốc ngữ và báo chí vốn là phương tiện thông
tin mới mà thời lịch triều trước đó
không có. Cả
sách báo quảng cáo cũng góp phần phổ biến tiểu
thuyết đến quần chúng.
*Nghĩa Hiệp Kỳ
Duyên* của Nguyễn Chánh Sắt gồm 16 chương
in trọn trong cuốn *Vô Sanh Chỉ Nam* sách quảng
cáo của nhà thuốc Nhị Thiên Đường. Các báo cũng
đã là những diễn đàn phổ biến tác phẩm
trước khi xuất bản thành sách. Tờ *Nông Cổ
Mín Đàn* chẳng hạn trong số 262 (23-6-1906) đã
đề xướng một cuộc thi viết tiểu
thuyết dài " *chừng 50 tờ giấy lớn, chia
làm ba thứ (...) đặt tiếng thường, thanh nhã,
dễ hiểu như truyện vậy...".* "Tiểu
thuyết" được cơ quan ngôn luận yêu
nước này định nghĩa " *người Lang Sa gọi là roman nghĩa là lấy trí riêng mà
đặt riêng ra một truyện tùy theo nhân vật phong tục
trong xứ, dường như truyện có thật vậy*"(8).
Nhà thơ Tản Đà cũng đã
đóng góp mở đường cho tiểu thuyết
văn xuôi, dù ở ông, văn vẫn còn nhiều biền ngẫu
và gần với thi ca.
*Trần Ai Tri Kỷ* (1924), *Thề
Non Nước *(1929) nhất *là Giấc Mộng Lớn*
(1929) đã đến gần thể tiểu thuyết dù
tính chất tự truyện vẫn là chính. Ông viết trong
Lời Tựa tập sau cùng: *"Vậy thời
Giấc Mộng Lớn là một tập ký thực
chăng. Hoặc có người hỏi như thế, tác giả
thực khó trả lời. Đã gọi là mộng thời
sao gọi là kỳ thực. Vậy thời giấc mộng
lớn là một cuốn tiểu thuyết chăng? Hoặc
có người hỏi chơi như thế, tác giả lại
càng khó trả lời. Có sự thực mới chép, thời
không phải là tiểu thuyết. Thôi thời ký thực hay
tiểu thuyết, tự độc giả muốn cho sao
thời là sao. Tác giả chỉ cứ theo sự thực
chiêm bao mà tùy ý chép ra không có mạch lạc, không có quy tắc,
không kể việc khinh việc trọng, không hiềm cái dở
cái hay muốn lược thời lược, muốn
tường thời tường, chẳng qua là một cuốn
văn chơi, tưởng cũng không quan hệ đến
những sự phẩm bình của các bậc đại nhã
cao nhân vậy"(9).*
Sau Tản Đà,
*Câu Lâu Mộng*
của Võ Liêm Sơn là truyện chịu ảnh hưởng
văn Nam-Phong tạp-chí và tiểu thuyết Trung-Hoa thịnh
hành thời đó, rồi những *Cậu Bé Nhà Quê*
(1929, xuất bản 1933) của Nguyễn Lân và *Người
Vợ Hiền* (1931) của Nguyễn Thới Xuyên tỏ
rõ dấu ảnh hưởng của tiểu thuyết Pháp
- phóng tác cuốn *Une honnête femme* của Henry Bordeaux. Nhất
Linh trước khi qua Pháp du học đã viết * Nho Phong*
(1926) và *Người Quay Tơ* (1927), với văn học
sử, là những vết tích cuối cùng của văn hóa
cũ đồng thời như những kiếm tìm con
đường riêng cho một thời đại mới
đang mở ra! Như vậy, tiểu thuyết những
năm 1925-1932 đã phân vân giữa truyền thống và hiện
đại!
Sau đó là thời
tiểu thuyết Tự-Lực văn-đoàn rồi Tân
Dân. Trước khi chiến
tranh Đông dương lần đầu bộc phát cuối
năm 1946, có những tiểu thuyết đáng kể
như
*Trại Tân Bồi* của Hoàng Công Khanh đặt
vấn đề cá nhân và tập thể, vấn đề
cứu chung hay tự cứu, vấn đề trưởng
thành và phát triển của cá nhân. Nhất là *Chí
Phèo* (1941) của Nam Cao dù ngắn (10) nhưng lại là một
tiểu thuyết tiêu biểu. Nam Cao
đã xử dụng kỹ thuật độc thoại nội
tâm, trước hết trong *Chí Phèo*, sau tiếp tục
trong *Sống Mòn*. Hãy đọc đoạn trích
sau để thấy diễn tiến tâm lý của Chí Phèo,
người đọc cứ như thấy cả gan ruột
hắn, vừa tự ti vừa sợ vừa ta đây anh
hùng, không khác cái thắng lợi tinh thần của nhân vật
AQ của Lỗ Tấn: *"... Nhưng bỗng
hắn lại hơi ngần ngại: biết đâu cái lão
cáo già này nó chả lại lừa hắn vào nhà rồi lôi
thôi. Ờ mà thật, có thể như thế lắm! Này, nó
hãy lôi ngay mấy cái mâm, cái nồi hay đồ vàng bạc
ra khoác vào cổ hắn, rồi cho vợ ra kêu làng lên, rồi
cột cổ hắn vào, chần cho một trận om
xương, rồi vu cho là ăn cướp thì làm sao? Cái
thằng Bá Kiến này, già đời đục khoét, còn
đớn cái nước gì mà chịu lép như trấu thế?
Thôi dại gì mà vào miệng cọp, hắn cứ đứng
đây này, cứ lại lăn ra đây này, lại kêu toáng
lên xem nào? Nhưng nghĩ ngợi một tý, hắn lại
bảo: kêu lên cũng không nước gì! Lão bá vừa nói một
tiếng, bao nhiêu người đã ai về nhà nấy, hắn
có lăn ra kêu nữa, liệu còn có ai ra? Vả lại bây
giờ rượu nhạt rồi, nếu lại phải
rạch mặt thêm mấy nhát thì cũng đau. Thôi cứ
vào! Vào thì vào, cần quái gì. Muốn đập đầu
thì vào ngay giữa nhà nó mà đập đầu còn hơn ở
ngoài. Cùng lắm nó có giở quẻ, hắn cũng chỉ
đến đi ở tù. Ở tù thì hắn coi là thường.
Thôi, cứ vào..." (11) *
Người đọc có thể tìm thấy cái khôn ngoan trong tiểu thuyết người hùng của Lê Văn Trương, tìm dấu vết hiện đại hóa xã hội qua các tác phẩm của Tự-Lực văn-đoàn, nung nấu lòng ái quốc với tiểu thuyết của nhà văn Nam-bộ thập niên 40, 50 như Sơn Khanh, Quốc Ấn, Lý Văn Sâm, ...
Sau khi đất nước chia
đôi ở vĩ tuyến 17, con
đường tiến triển của thể loại tiểu
thuyết thành hai đường song hành. Miền Bắc chủ
trương văn học làm công cụ cho chính trị, do
đó các tập tiểu thuyết "nổi tiếng"
như
*Vỡ Bờ* của Nguyễn Đình Thi, *Bão
Biển *của Chu Văn, *Cửa Biển* của
Nguyên Hồng,.. nay nhìn lại đã rõ là
phương tiện nhất thời - dù cưỡng gọi
là tiểu thuyết ý thức hệ hay hiện thực. Các văn nghệ sĩ được chính thức
nhìn nhận - vì còn có những nhà văn của Nhân Văn
giai-phẩm bị tù đày và cấm viết, được
huấn luyện và gửi đi thực tế để
viết. Chí Phèo bị phê là biểu hiện
của sự bế tắc trong cảm quan hiện thực
vì Chí Phèo không đến với cách mạng. Tác phẩm của Vũ Trọng Phụng cũng
bị gắn nhãn "phản động".
Ở
*Bếp Lửa* (1957), là nỗi
nhớ và "ám ảnh" về một Hà Nội đã mất,
là tình yêu còn đó đang sống mạnh nhưng đã chết,
trong bi đát của chia cắt không gian, Hà Nội vừa
là thiên đàng vừa là địa ngục. Ở đây là
không gian của những con người tự do, vì với
tác giả theo cộng sản "là một
lối đánh đĩ, đánh đĩ tinh thần
mình" (tr. 53). Con người chối bỏ Thượng
đế. " *Theo tôi có những lúc người
ta cần giải quyết giữa người với
người và Thượng đế không nên có mặt ở
lúc ấy*". (tr. 64). Đảm
đang khổ nhục làm người ở khắp nơi
*"Con sâu ở giữa tim giữa hồn,
giữa não*" (tr. 65). Nhân vật chính
"hắn lớn lên cùng bè bạn, vượt qua mau tuổi
trẻ để suy nghĩ và mơ ước hành động.
Mỗi đứa một lối lăn
mình theo mối cám dỗ lớn lao của hư vô..." vì
đã " *tìm thấy cuộc hiện sinh tự do và lựa
chọn*". Các nhân vật của ông
"chúng đã đi trong thống khổ của lịch sử
tới cái chết; cái chết như sự từ chối
quyết liệt". Một không khí tiểu
thuyết mới chưa thấy trước đó.
Tác giả đã lựa chọn làm nhà văn vì "mỗi
nhà văn chính là một kẻ sống sót" và " *Cái
chết lựa chọn không bao giờ phi lý, nó sẽ làm nảy
sinh sự thật, sự thật của những người
chết truyền lưu cho kẻ sống sót*" (12).
Nhà văn không phân tích tâm lý để cho có tiểu thuyết,
để ăn khách, mà nay trở nên một
vấn đề sống chết, không lựa chọn.
Một Nguyễn
Đình Toàn nội tâm, một nội tâm hiện sinh khác nội
tâm hiện thực của Nam Cao.
*Con Đường* đưa
người đọc đến những khám phá tâm hồn,
những tư duy, hạnh phúc cũng
như khổ đau ở một không gian mù ám đầy bất
trắc khi ngẫu nhiên đã là kết thúc của mọi sự.
Vì cái chết lẩn quẩn khi con người chạy theo sự sống! Nhân vật xưng Tôi là một
người con gái tật nguyền mặt bị một dấu
tràm đen ngay trên má. Với Nguyễn Đình Toàn cũng
như Dương Nghiễm Mậu, Thanh Tâm Tuyền, câu
chuyện chỉ là cái cớ để tác giả triết
lý, phát biểu nhận định về con người và
cuộc đời! Bên cạnh những tiểu thuyết
thời thượng đó là những tác phẩm trong sáng,
nhẹ nhàng hơn của Duyên Anh, Nhật Tiến và Võ Hồng
về những con người nghèo khổ và nạn nhân chiến
tranh, Bình Nguyên Lộc ( *Đò Dọc*)
về xã hội buổi giao thời. Chu Tử với những
tiểu thuyết *Yêu, Loạn, Ghen, ...* mà đề tài sống
vội sống cuồng theo F. Sagan và mốt hiện sinh! Dẫn
đến những Nguyễn Thị Hoàng ( *Vòng Tay Học
Trò)*, Minh Đức Hoài Trinh ( *Sám Hối,* *Đàn Ông
Đàn Bà, Thiên* *Nga*), Trùng Dương, v.v. Túy Hồng
đưa tâm tình người nữ đất Thần-kinh
vào văn học, Nguyễn Thị Thuỵ Vũ về hiện
thực của đàn bà thời đại chiến tranh,
xã hội xáo trộn. Cuối giai đoạn
có Trần Thị NgH đặc sắc văn chương
hiện thực và bút pháp trực tiếp. Trong một phỏng vấn của Thượng
Văn, bà cho rằng "Tôi không đi trước thời
đại. Tôi đi cùng nhịp với
bản thân. Tôi không gượng, tôi nghĩ
sao viết vậy, tôi không làm gì phải cố gắng.
Tôi không cố ý làm mới. Một lúc nào
đó tôi tự nhiên cảm thấy như vậy..."(13)
Nhưng những tiểu
thuyết chuyên về tình cảm vẫn là một phần
quan trọng suốt thế kỷ. Tình ngang trái nhẹ nhàng không bạo lực
như Tố Tâm-Đạm Thủy trong
*Tố Tâm*,
Lan-Điệp trong * Tắt Lửa Lòng*, nhẹ nhàng
như Ngọc-Lan trong *Hồn Bướm Mơ Tiên*,
tình lý tưởng như Loan-Dũng trong *Đoạn Tuyệt,
Đôi Bạn*, như Trương trong *Bướm Trắng*,
tình phi lý của Thanh-Tâm trong *Bếp Lửa *và một số
truyện của Thanh Tâm Tuyền, tình mãnh liệt chú cháu
trong thế giới của Chu Tử, tình bạo động
của Trần Đại, Châu Cool,.. của Duyên Anh, tình với
những chia xa, oái ăm của chiến tranh của Thế
Uyên, Y Uyên, Doãn Dân, Nguyễn Thị Thụy Vũ,.. Trong
không khí ngột ngạt của chiến tranh vẫn có những
chuyện tình sâu sắc của Lệ Hằng, Túy Hồng,
Nhã Ca,...
Rồi sau làn sóng hiện sinh thời
thượng là mốt "tiểu thuyết mới"
đến từ Pháp với Huỳnh Phan Anh, Hoàng Ngọc
Biên, hoặc điểm trang thời thượng với
Nguyễn Xuân Hoàng,.... Một loại "phản tiểu
thuyết", nói như Jean-Paul Sartre, đối thoại
và độc thoại cùng tình cảm nội tâm trộn lẫn,
thứ tự thời gian đảo lộn, không cần
đến cốt truyện, có khi không cả người kể.
Nhân vật thường ở ngôi thứ ba
*(il, elle, on*). Một thế giới rất
"khách quan", ở ngoài! Các tác giả của phong trào
muốn diễn tả những cái nhỏ nhặt, tầm
thường, như cái gôm và cả tâm hồn con người
là những sự những cái di chuyển, biến động
không ngừng và biết đâu đó chính là mầm của sự
sống! Ở đó con người ta sẽ tìm ra cái mênh
mông của đời sống nội tại! Ngôn ngữ
làm hư sự vật, sự sống, làm sai lạc tình cảm
nhưng ngôn ngữ sẽ được dùng cùng phản ứng
bản năng để nhận thức, tiếp cập sự
vật, sự sống! "Tiểu thuyết mới"
như tiên đoán một thời đại bất khả
cảm thông, đầy bất trắc, trong khi truyện thật
ngắn thu gọn hy vọng còn sót lại
và đưa ra một diễn văn máy móc, vội vàng. Mặt
khác tiểu thuyết mới có yếu tố thi ca, văn
như là thơ với Michel Butor. Tiểu thuyết mới
nói đến một cuộc đời đang hình thành,
đang thai mang cho con người do chính con người
đi tìm, làm ra, xa hơn là một kiếm tìm định
nghĩa tương giao với tha nhân - trong khi tiểu thuyết
"cổ điển" tả một câu chuyện với
những nhân vật "dính" với câu chuyện, một
xã hội với những con người đã có
tương quan với nhau! Nay "tiểu thuyết mới"
còn lại cái nội dung tìm tòi của phận người
ngày càng cô đơn bất khả cảm thông, hình thức
mất đi hấp dẫn vì như trật đề,
không đủ thuyết phục!
Phong trào "tiểu thuyết mới"
của
Hoàng Ngọc Biên với tập
*Đêm
Ngủ Ở Tỉnh* (1970) và một số truyện
đăng trên tập san *Trình Bày* như Chuyến Xe và
Người Đạp Xe Vào Thành Phố Buổi Sáng - sau xuất
bản ở ngoài nước năm 1997, viết theo khuynh
hướng mới này. Chuyến Xe là độc thoại của
một người ngồi ở công viên chờ một
chuyến xe lửa nào đó, không rõ lý do,
nguồn cơn! Nhà văn như viết cho riêng mình rồi
tình cờ đem xuất bản! Cũng như Huỳnh
Phan Anh trong hai tập *Người Đồng Hành*
(1969) và *Những Ngày Mưa* (1970) và tập *Phía Ngoài*
(1969) in chung với Nguyễn Đình Toàn. Trong các truyện
tiểu thuyết mới này, tác giả của chúng vẫn
có phần riêng bản sắc, có nhân vật và con người
không hoàn toàn bị vật hóa, kiểu tả "cái máy pha
cà phê để ở trên bàn" mà những nhà phê bình
văn học Pháp chống khuynh hướng vẫn hay nhắc
đến! Không khí tác phẩm của Huỳnh Phan Anh, Hoàng
Ngọc Biên, Nguyễn Đình Toàn,... gần với khuynh
hướng tiểu thuyết mới ở Âu châu, trong khi
thế giới của Nguyễn Xuân Hoàng không hẳn cùng
khuynh hướng vì trong các truyện ngắn và tiểu thuyết
của ông, tính cách tự thuật và lãng mạn cũng
như văn phong tạp bút thật sự lấn át tính
cách khách quan của tiểu thuyết mới! Cũng như
một số tiểu thuyết thời này tự cho là hiện
sinh thật ra chỉ là những bắt chước bất
thành, những sẩy thai hay sanh thiếu
tháng mà thôi! Chúng tôi muốn nhắc đến những *Vòng
Tay Học Trò* của Nguyễn Thị Hoàng, *Sám Hối,
Đàn Ông Đàn Bà *của Minh Đức Hoài Trinh , v.v. Hiện
sinh dễ dãi!
Trong nước, sau 1987, một số người viết trăn trở, tìm tòi, đổi mới. Phạm Thị Hoài tìm đến Kafka và phân tâm. Nguyễn Huy Thiệp lạnh lùng theo lối trần thuật dã sử xưa. Các nhà văn thời hậu-Đổi mới bắt đầu tìm kiếm "con người bên trong con người" và những sự thật kín đáo hay tiềm ẩn đằng sau những sự-thật-chính-thức ai cũng đã biết. Tiểu thuyết trong nước từ đây mở ra nhiều viễn tượng, góc cạnh, muốn đa dạng. Ở cách tiếp cận thực tại, ở cách phô diễn tiểu thuyết, ở cả nền móng của sự việc viết - tại sao viết, viết gì và viết để làm gì chẳng hạn!
Một đặc điểm là từ
đây người viết dám xưng Tôi sau một thời
gian dài phải minh họa xưng Ta, chúng ta, chúng tôi - không phải
cái Ta của thời lịch triều, mà là một cái Ta của
Đảng, như lý tưởng Đảng! Được
giải phóng hay can đảm, tùy cây viết! Truyện
được kể ở ngôi thứ nhất, nhân vật
ngôi thứ nhất và những suy nghĩ cũng từ ngôi
thứ nhất, nghĩa là có cá tính, nhân tính - đối nghịch
với máy móc và giả tạo! Nguyễn Minh Châu, Ma văn
Kháng là những người đầu tiên đưa cái Tôi
vào tiểu thuyết, những cái Tôi lỡ làng, bị thu nhỏ
lại trong một xã hội tập thể không nhân tính. Ở đây là những cái Tôi muốn chân thành, ở
nhận chân thực tế, ở sự thật lịch sử
và ở cả những hoài vọng, ước mong.
Không còn nhắm mắt đưa chân như Tôi của Nguyễn
Minh Châu, Chu Lai, Bảo Ninh, Lê Lựu,... trước 1985 hoặc
từ 1946 đến 1975. Người và ma, con người
hiện sinh và ám ảnh cũ, mối thù xưa,... với
những phương tiện của phân tâm ý thức trở
lại sống động trên những trang tiểu thuyết
như
* Mảnh Đất Lắm Người Nhiều Ma*
của Nguyễn Khắc Trường, *Bến Không Chồng*
của Dương Hướng, *Nỗi Buồn Chiến
Tranh* của Bảo Ninh,... Dùng đến những yếu
tố huyền hoặc, kỳ dị như Nguyễn Huy
Thiệp là một phương cách tiểu thuyết tuy
không mới nhưng hiệu lực ở giai đoạn muốn
đổi thay tư duy và văn hóa ! Vô
tình các nhà tiểu thuyết thời này cổ võ một loại
tiểu thuyết luận đề, dù để phản đề ! Ngoài tính luận đề ra có những
trăn trở có tính triết lý, siêu hình hơn với Nguyễn
Huy Thiệp trong một số sáng tác gần đây như
Những Người Muôn Năm Cũ hay Nguyễn Bình
Phương với *Những Đứa Trẻ Chết
Già *(1994), *Trí Nhớ Suy Tàn* (2000).
Ở hải ngoại, nhìn chung, tiểu thuyết mạnh về số
lượng nhưng chưa có những khám phá mới lạ.
Người ta viết nhiều về đời cũ,
ngày xưa, những Kiệt Tấn, Cao Xuân Lý, Nguyễn Tấn
Hưng, Hồ Trường An, ... Về một thời
chinh chiến đã chấm dứt ngày 30-4-1975 và hậu quả
của nó, những Hoàng Khởi Phong, Cao Xuân Huy, Vĩnh Hảo,
Xuân Vũ, Nguyễn Ngọc Ngạn, ... Về đời sống
hội nhập, sinh hoạt cộng đồng mới với
con người và thân xác cũ, những Lệ Hằng (
*Bên
Kia Là Núi,* 1998) tự do tình dục đến độ hết
"sức", sợ tự do! Thế Uyên ( *Không Một
Vòng Hoa Cho Kẻ Chiến Bại*, 1998) tự do con chữ
và đi sâu vào những khuất nẻo của bản
năng. Nguyễn Thị Phong Dinh ( *Giữa
Hai* *Mùa Gió*, 1999) tìm hạnh phúc hoặc tìm lại chân
tâm chân diện qua những ngõ ngách của bản năng và
nhục dục.
Hiện tượng
thuyền nhân và H.O. đưa một số tác giả
chưa có tác phẩm xuất bản trước 1975 đến
với người đọc. Nguyễn Sao Mai với truyện
dài
*Căn Nhà* (1997) về những người tuổi
trẻ với lòng mới lớn phải đối đầu
với những bi đát, nhơ nhớp của cuộc
đời. Một Đà lạt, một miền *Cồn
Mây *(1999) ngược về gốc ngọn quá khứ và
lịch sử để hiểu những nỗi thăng
trầm của những người con xứ Thần-kinh.
Thảo Trường cho người đọc của thời
hậu chiến tranh 1954-1975 biết đến những
tư duy và kinh nghiệm của những con người từng
nhập cuộc dấn thân, qua *Đá Mục* (1998). **Hình thành của thể loại
tiểu thuyết**
Như đã trình bày, thể loại
tiểu thuyết bằng chữ quốc ngữ đã bắt
đầu cuối thế kỷ XIX ở miền Nam,
nhưng có thể quá mới quá "Tây", nên đã không
được tiếp nối ngay, mà phải 23 năm sau,
năm 1910, mới có tập tiểu thuyết thứ hai
được xuất bản
*: Hoàng Tố Anh Hàm Oan*.
Nguyễn Trọng Quản cô đơn khi muốn đem thể
loại tiểu thuyết hiện đại đến với
người đọc.
Các nhà viết văn học sử
hai miền như Phan Cự Đệ (14), như Phạm
Thế Ngũ (15) vẫn cho rằng để xây dựng nền
tiểu thuyết mới và hiện đại, các nhà làm văn học ở nước ta thời
bình minh chữ quốc ngữ đã phiên dịch tiểu
thuyết Hán Nôm và tiếng Pháp ra quốc ngữ. Hiện tượng đó có thật, nhưng nên
thêm rằng đã có những thử nghiệm của Nguyễn
Trọng Quản với truyện
*Thầy Lazarô Phiền*
(1887) và Michel Tính với tự truyện *Chồn Cáo Tự
Sự* (1910) (16). Họ tiếp theo con đường
văn xuôi của những ghi chép lại truyện xưa
tích cũ của Trương Vĩnh Ký ( *Chuyện Đời
Xưa*, 1866), của Huỳnh Tịnh Paulus Của ( *Chuyện
Giải Buồn*) và những bút ký như *Chuyến
Đi Bắc Kỳ Năm Ất Hợi* (1879) của
Trương Vĩnh Ký. Cùng những thử nghiệm tiểu
thuyết bắt theo Nguyễn Trọng Quản của Trần
Chánh Chiếu với *Hoàng Tố Anh Hàm Oan* (1910) và Hồ Biểu Chánh với *U Tình Lục*
(viết năm 1909 nhưng xuất bản vào 1913), một
tiểu thuyết viết theo thể lục bát. Trong khung cảnh
đó, ghi nhận sự đóng góp của các truyện dịch
của Tàu như các truyện *Chinh Đông Chinh Tây, Thuyết
Đường, Phong Thần, *các truyện kiếm hiệp,
ở Bắc thì có *Tam Quốc Chí* là tiểu thuyết dịch
đầu tiên bằng chữ quốc ngữ xuất bản
ở Hà Nội (Phan Kế Bính, 1907), rồi những *
Đông Chu Liệt Quốc, Tây Sương Ký, Tái Sinh Duyên*
của Nguyễn Đỗ Mục đăng trên Đông
Dương tạp chí và Trung Bắc Tân-văn, các bản dịch
và phiên âm truyện Hán Nôm của ta như *Vũ Trung Tùy
Bút, Lĩnh Nam Chích Quái, Truyền Kỳ Mạn Lục, Việt
Lam Xuân Thu*. Cũng như ghi nhận công lao của các dịch
giả dịch tác phẩm tiếng Pháp ra chữ quốc ngữ:
Trương Minh Ký là người tiên phong *với Truyện
Phan Sa Diễn Ra Quốc Ngữ,* 1884; *Tê-Lê-Mác Phiêu
Lưu Ký*, .., Trần Chánh Chiếu ký Kỳ Lân Các dịch
*Tiền Căn Báo Hầu* (Le Comte de Monte-Cristo của
Alexandre Dumas), sau đến Hồ Biểu
Chánh với những phỏng dịch tài tình *Vậy
Mới Phải* (1918, Le Cid), *Chúa Tàu Kim Quy* (1922, Comte
de Monte-Cristo), *Cay Đắng Mùi Đời* (1923, Sans
Famille của H. Malot), *Ngọn Cỏ Gió Đùa* (Les
Misérables của Victor Hugo), tài tình vì tác giả chỉ lấy
cốt chuyện còn là sáng tác thuần Việt. Có tác giả
như Trọng Khiêm ( *Kim Anh Lệ Sử*) nói rõ chủ
trương phối hợp Đông tây ngay ở đầu
truyện: "Tôi viết bộ Kim Anh Lệ Sử này, có ý
thử viết tham bác hai lối văn xem; các ngài đọc
sách sẽ nhận ra rằng tuy bề ngoài có mượn lối
văn Âu Tây, song bề trong vẫn phảng phất cái hồn
luân lý của Việt Nam cố quốc ta vậy" (17).
Như vậy nếu nói về nguồn
gốc, tiểu thuyết hiện đại đã bắt
nguồn từ những truyện ký
*Lĩnh Nam Chích* *Quái,
Truyền Kỳ Mạn Lục,* những tiểu thuyết
chữ Hán như *Hoàng Lê Nhất Thống Chí*, truyện
ký dài như *Thượng Kinh Ký Sự* và cả những *
Vũ Trung Tùy Bút, Mai Đình Mộng Ký,.*.. Các truyện Nôm
văn vần lục bát hay song thất lục bát đặc
biệt riêng của Việt Nam như *Trinh Thử, Truyện
Trê Cóc, Truyện Song Tinh, Kiều, Lục Vân Tiên*, ...
đã không thể không có ảnh hưởng trên sự hình
thành của thể loại tiểu thuyết Việt Nam hiện
đại.
Những ghi nhận
nói trên giúp hiểu tại sao một số tiểu thuyết
ở giai đoạn đầu đã chịu ảnh
hưởng của tiểu thuyết Pháp hoặc Trung-Hoa. Hoặc kết cấu, cốt truyện
theo thứ tự thời gian, kết bao
giờ cũng có hậu phù hợp luân lý lẽ thường,
hoặc kỹ thuật, cách hành văn. Ảnh hưởng
tiểu thuyết Trung-Hoa thấy ở nhiều tiểu
thuyết chương hồi ở giai đoạn này
như
*Quả Dưa Đỏ* của Nguyễn Trọng
Thuật! Tiểu thuyết thời đầu thường
mở đầu mỗi chương với một hai câu
thơ thâu tóm nội dung, như truyền thống truyện
của Trung quốc. Ngay W. Scott vốn được xem là
ông tổ của thể loại tiểu thuyết ở Âu
châu, trong cuốn *Ivanhoe* (1819) gồm 44 chương, thì
mỗi chương cũng đều bắt đầu với
những trích dẫn thơ cổ điển như Odyssee,
Shakespeare, Webster, v.v. Đông-Tây gặp nhau trong tiểu thuyết?
Sự đóng góp quan
trọng vẫn là yếu tố Việt
*trong Con Nhà Nghèo, Ngọn Cỏ Gió Đùa*,... của Hồ Biểu Chánh. Có
thể nói các tiểu thuyết này của Hồ Biểu
Chánh là một phát triển tự nhiên từ những truyện
*Lục Vân Tiên*, *Hậu Lục Vân Tiên* hoặc những
truyện thơ phát triển mạnh ở trong *Khóc Thầm, Tiền Bạc Bạc
Tiền,...* mà rồi những Trọng Khiêm, Võ Liêm
Sơn, Nguyễn Lân mới dấn bước hiện
đại hóa thể loại tiểu thuyết. Vào các giai
đoạn sau, yếu tố dân tộc có hơi lu mờ. Nhưng với biến cố tháng
4-1975 đưa đến sinh thành văn học hải ngoại,
yếu tố dân tộc hình thức cũng như nội
dung sống động trở lại; dân tộc đồng
hóa với bản vị, truyền thống, Việt tính,
nét văn hóa đặc thù khi phải hội nhập với
văn hóa các nước tạm dung. Thập
niên đầu 1975-1985 thêm yếu tố bảo tồn
văn hóa để đối đầu với văn hóa
vong bản vô thần đang chiếm đoạt đất
nước. Trong tình cảnh đó ra đời "mảng"
văn học gọi là "miệt vườn" với
những Nguyễn Văn Ba, Võ Kỳ Điền, Hồ
Trường An, Nguyễn Tấn Hưng,...
Nếu phải nói
đến ảnh hưởng Pháp thì có thể nói đến
tiểu thuyết cổ điển và lãng mạn với sự
ra đời của Tự Lực văn-đoàn. Rồi đến
khuynh hướng hiện thực với các tác giả thuộc
nhóm Tân Dân, ảnh hưởng chủ nghĩa xã hội,
đệ tam quốc tế với nhóm Hàn Thuyên. Chủ
nghĩa tự nhiên của E. Zola tác giả
* Thérèse Raquin,
Rougon Macquart*,... từng chứng minh tính di truyền thể
chất con người ảnh hưởng quyết định
đến cảm tính và tư duy con người ta, các nhân
vật này chỉ đuổi theo những dục vọng
cá nhân và thoả mãn tư lợi, có thể tìm thấy ở
Vũ Trọng Phụng. Cũng ảnh hưởng của
Freud để giải thích tư tưởng và hành động
của các nhân vật : ẩn ức sinh lý và hoàn cảnh
đã như định mệnh con người không thể
thay đổi, đã đưa đẩy những Thị
Mịch trong *Giông Tố*, bà Phó Đoan trong *Số
Đỏ*, Huyền trong *Làm Đĩ* đã hành
động như theo bản năng! Ảnh hưởng
chủ nghĩa siêu nhân của F. Nietzche qua Lê Văn
Trương,... Khái Hưng trong *Thanh
Đức* (1943, còn có tựa Băn Khoăn khi
đăng báo) cũng đã đề cao triết lý sức
mạnh: cái đẹp thuộc về những kẻ mạnh,
giàu: "Sống là giầu, mạnh và đẹp. Sống là thắng, ở đời chỉ những
người giầu mạnh và đẹp là đáng kể"
(18). Và đẹp cũng hết còn là cái đẹp
nghệ thuật, tự nhiên chủ đề của tiểu
thuyết *Đẹp* xuất bản không lâu trước
đó (xuất bản 1941, đăng báo Ngày Nay 1939-40), khi
nói đến tình yêu giữa một họa sĩ, chú Nam, với
Lan, con gái của người bạn.
Sau khi đất
nước chia đôi, đến những ảnh hưởng
của những trào lưu hậu chiến như hiện
sinh và hiện tượng luận. Hiện sinh xuất phát từ thời
đệ nhị thế chiến, ảnh hưởng từ
Heidegger và K. Jaspers và nối tiếp tiểu thuyết về
thân phận con người, khuynh hướng lớn mạnh
từ khi Jean-Paul Sartre xuất bản
*La Nausée* năm 1938
và coi như chấm dứt với *Les Mandarins* của
Simone de Beauvoir năm I954. Các nhà văn thơ miền *Văn, Văn Học,..* phản
ánh phần nào khuynh hướng tiểu thuyết này. Đời
là phi lý, là hố thẳm không thể vượt qua vì luôn
hiện hữu giữa con người và thế giới,
giữa khát vọng con người và sự bất lực
của thế giới bên ngoài thoả mãn cá nhân! Con người
xa thần quyền, chỉ biết giá trị của hiện
tại và thực tại, lo sống cho cá nhân và hôm nay ( *Bếp
Lửa, Tuổi Nước Độc*,..), đời sống
thì buồn tẻ mà cá nhân thì xác thịt và cảm tính mạnh
hơn ( *Bốn Mươi, Vòng Tay Học Trò, Tôi Nhìn Tôi
Trên Vách, Sám Hối*,...). Truyền thống, phong hóa, ... bị rời xa, bị chế diễu,
vì phải hiện đại. Sáng Tạo chê
bai Tự Lực văn-đoàn. Rồi ảnh hưởng
của tiểu thuyết Hoa Kỳ cũng như J. Joyce và
Kafka, tiểu thuyết của một thế hệ lạc
lõng, nên chưa thất vọng đã chán chường!
Khuynh hướng tiểu thuyết
về dấn thân và thân phận con người nổi từ
thập niên 30 ở Pháp với André Malraux, Céline, Saint-Exupéry,
Bernanos, Montherlant, Aragon,... Một thể loại
tiểu thuyết không chấp nhận giải trí xuông, mà
đánh động lý trí bằng cách đưa tới phạm
trù bi đát của phận người. Nhân vật thường tiêu biểu cho một giá
trị. Tiểu thuyết từ nay là một dấn
thân, một nếp sống hoạt động. Céline, qua
*Voyage au bout de la nuit*, chống
chiến tranh, chủ nghĩa thực dân, chống người
Mỹ,... Malraux, viết *Les Conquérants* và *La Condition
humaine* sau khi đã tham gia những cuộc cách mạng
đẩm máu ở Trung-Hoa, trong rừng già Đế Thiên
Đế Thích, tìm Đạo ( *La Voie royale*), nhất là
với *L’Espoir *, ông chống phát-xít, cổ võ tự do.
Với ông, tiểu thuyết hiện đại là "một
phương tiện thích hợp nhất để nói đến
cái bi đát, chứ không chỉ là một khám phá cá nhân".
Sau Thanh Tâm Tuyền, Dương Nghiễm Mậu, khuynh
hướng tiểu thuyết dấn thân đậm nét
văn học miền Nam từ giữa thập niên 1960 với
những Thế Uyên, Phan Nhật Nam, Trần Hoài Thư,
Nguyên Vũ,... trước khi trở thành phản chiến ở
đầu thập niên 1970. Dấn thân tự do trình bày,
đem cái Tôi, cả trần truồng, trong một thế
giới suy đồi, dù tự do, bên cạnh những
đòi hỏi giá trị văn hóa hoặc lòng tin. Văn
chương thật sự phản kháng khi có đe dọa,
bủa vây : Ngô Thế Vinh, Phan Nhật Nam,... Từ phản
kháng, có những nhà văn đi đến đối đầu
đòi lật đổ chế độ, sau rõ ra do chỉ
thị chứ chẳng lòng thành gì : Vũ Hạnh, Thế
Nguyên, Trần Hữu Lục * (Cách Một Giòng Sông*),...
Chúng tôi đã có dịp tổng kết "mảng" tiểu
thuyết này trong một nhận định đã xuất
bản *, Bốn Mươi Năm Văn Học Chiến
Tranh (1957-1997)* (19).
Ở hải ngoại, như đã trình bày, đã có những trăn trở thể hiện qua con chữ và kỹ thuật. Con người hôm nay, con vật tư duy, vẫn kiếm tìm chân lý và định nghĩa con người. Bản thể làm người nói chung, không biên giới, cái gạch nối giữa trời và đất. Con người sống cái thời của nó, sống hết bản ngã mình. Và tình yêu, bi quan hay hy vọng. Tình dục và ít tình yêu xen lẫn giữa những đường kiếm tìm.
**Tiểu thuyết Việt Nam**
Hoàn cảnh văn hóa, lịch sử và địa lý của lãnh thổ khiến người Việt Nam tiếp xúc và đón nhận nhiều ảnh hưởng khác nhau: bản xứ, Trung-Hoa, Âu Mỹ, cộng sản, Nga Xô,... Thành ra nếu tác phẩm phản ánh con người Việt Nam, nói lên tâm tình Việt Nam, đó là tiểu thuyết Việt Nam vậy! Gia tài văn hóa lịch sử, cộng thêm những văn hóa do cọ xát với ngoài, khác, nội dung Việt và hình thức hiện đại học ở người! Và rồi cái gì tồn tại với thời gian không thể không có căn bản dân tộc hoặc Việt Nam!
Nếu trong truyện cổ, huyền thoại, vai trò của cốt truyện và mục đích luân lý hay văn hóa là quan trọng, thì ở thế kỷ XX, văn học Việt Nam khi hiện đại hoá đã đề cao vai trò của bút pháp, tác giả, nói chung là cá tính và tính độc đáo! Chính các truyện truyền-kỳ đã là cây cầu cần thiết để truyền thống trở thành hiện đại!
Mục đích của tiểu thuyết ban
đầu có tính cách giáo dục, "văn dĩ tải
đạo", ngay cả
*Tố Tâm* cũng hàm ý muốn
cảnh giác giới trẻ thời đại. Tiểu thuyết
luận đề cũng không xa tính cách giáo dục. Tiểu
thuyết sử thi lại càng có tính cách giáo dục nhưng
là một thứ một chiều, không cho người ta tự
chọn. "văn chương" ở
đây phải bỏ cái "riêng" để lo cái
"chung", phải phục vụ "nhân dân, tổ quốc",
hữu ích cho "cách mạng" và chính sách của Đảng,
của "tập thể", chủ nghĩa hiện thực
xã hội, đường vinh quang dưới ngọn cờ
của Đảng thay vì dân tộc theo nhóm truyền thống,
cá nhân theo nhóm lãng mạn hiện sinh, v.v.
Tiểu thuyết hiện đại có một
nội dung dân tộc và liên tục gắn liền với
truyền thống: tính lý tưởng, giáo dục quần
chúng: Phan Bội Châu, Hồ Biểu Chánh, Trần Nhựt
Thăng, Phú Đức, ... Khi xã hội đã đô thị
hóa, hiện đại hóa, con người chân chất Việt
Nam vẫn được đề cao trong tiểu thuyết
của Khái Hưng, Thạch Lam, Trần Tiêu (
*Con Trâu, Sau Lũy
Tre*), Thanh Tịnh ( *Quê Mẹ*),... Khái Hưng là một
tổng hợp văn hóa của buổi giao thời nửa
đầu thế kỷ, những quan sát tinh tế của
ông để lại cho văn học những chân dung con
người và xã hội thời đó. Sau ông là Nguyễn
Tuân vớt vát qua tác phẩm những nhận chân, những
nét, những nếp văn hóa của cựu thời đã
hoặc đang trên đà mất mát. Việt Nam còn ở
ngôn ngữ tiểu thuyết, tính chất quần chúng ở
Hồ Biểu Chánh, Vũ Trọng Phụng, Nguyễn Công
Hoan, Ngô Tất Tố, ... Cái "hồn Việt Nam"
đó vẫn sống, sau những thử nghiệm, hất
hủi, ... vẫn khiến cho nhiều có những tác phẩm
không bắt buộc phải nhận chịu ảnh hưởng
của ai, một loại tổng hợp khôn ngoan hay hợp
hoàn cảnh, thời đại - một loại Việt
Nam còn lại chăng sau gần một thế kỷ? **Các khuynh hướng chính**
Ngoài thể loại lịch sử đã được dành một chương riêng, khuynh hướng trội bật của cả thế kỷ là tả thực và lãng mạn. Nói chung, Việt Nam ta không có trường phái tiểu thuyết riêng, chúng tôi đành phải dùng những quan niệm đối chiếu của văn học Tây phương.
**Tả thực**
Đối lại với tiểu thuyết
hoang đường, tưởng tượng, là tiểu
thuyết tả thực, đem xã hội và đời sống
vào tác phẩm. 20 năm đầu thế kỷ trong tiểu
thuyết đã có hình bóng và hành cử của những con
người thời đại, như những nhà đại
kinh doanh như Bạch Thái Bưởi, chủ máy xay, chủ
hãng tàu thủy, thầu khoán, ... trong
*Kim Anh Lệ Sử*
và nhiều tiểu thuyết của Hồ Biểu Chánh.
Trong các tiểu thuyết đầu đời, Hồ Biểu
Chánh đã ghi lại cảnh sinh hoạt, đời sống
và con người... của xã hội miền Nam sau thế
chiến thứ nhất, từ chủ đến thợ,
ký lục, nghệ sĩ giang hồ, me tây, gái điếm....
Xã hội miền Nam ở những nơi hẻo lánh
như Cà Mau trong *Ai Làm Được*, rồi Mỹ
Tho, ... đó là chưa kể đến Sài-Gòn, Chợ Lớn,
... Những người thấp kém, nghèo hèn, thấp cổ
bé miệng trong *Con Nhà Nghèo, Khóc Thầm, Cha Con Nghĩa Nặng*,...
Các tiểu thuyết sau đó ông tiếp tục vẽ lên
tiểu thuyết chân dung xã hội miền Nam sau đó,
đến những thập niên 1950. Bình Nguyên Lộc,
Sơn Nam, Lê Xuyên,... sẽ tiếp nối ông về
phương diện tả thực về đời sống
các miền lục tỉnh. Đồng thời với Hồ
Biểu Chánh có Lê Hoằng Mưu, chủ bút Lục Tỉnh
Tân-văn, là nhà tiểu thuyết tả thực táo bạo,
trước Vũ Trọng Phụng, Trọng Lang,...với
các truyện "huê tình" * Hà Hương Phong Nguyệt *(1915),
*Oán Hồng Quần* (tức Phùng Kim Huê Ngoại Sử,
1920), nhất là với *Người Bán Ngọc* (1931),
dù văn còn ảnh hưởng biền ngẫu và câu chuyện
xảy ra ở Trung Hoa nhưng nhân vật và khung cảnh rất
Việt Nam. Một câu chuyện tình cổ điển
nhưng suy nghĩ, ngôn ngữ và hành cử của nhân vật
cũng như cách diễn tả tiểu thuyết có tính thật
của đời sống lúc bấy giờ. Người
bán ngọc đây là Tô Thương Hậu giả phụ nữ
bán ngọc để gần gũi và trở thành tình nhân của
Hồ phu nhân "trửng mỡ" trong hai năm chồng
đi buôn xa, trước là đồng tình luyến ái, sau
trai gái thật khi Thương Hậu không cầm lòng
được đã để lộ cái "oan gia". *"Bởi vậy
trước khi muốn xoan tay vịn nhành, người bán
ngọc cuối xuống hun Hồ phu nhân thư y coi thức
ngủ như thế nào. Thấy sao hun qua hun lại mấy
phen mà Hồ phu nhân không hay, người mới làm giả ý
kêu: Hồ phu nhân, Hồ phu nhân, kêu năm bẩy tiếng
mà Hồ phu nhân cũng không cụt cựa. Giờ đã
đến rồi, còn nghĩ sợ nỗi gì mà dùn dằn
đơiï mãi. Người bán ngọc bèn ...* *Bổng nghe tiếng
la hoảng :Ủa! Ủa! Ủa! Hay
cho hiền nương! Ủa! Hay! Tưởng bây giờ
là bao giờ. Rõ ràng mở mắt còn ngờ chiêm bao!* *Từ đây, Hồ phu nhân cấm
tuyệt bầy thể nữ ra vào..."(*20). Hồ phu nhân muốn giữ
riêng cho mình! Cho đến thời tiểu thuyết này ra
đời, chưa ai viết về đồng tình luyến
ái, tác giả đã dài dòng tả những cảnh mây
mưa!
Nét tả thực dù sao vẫn luôn
bàng bạc trong các tác phẩm thế kỷ XX, ngay cả
*Trùng
Quang Tâm Sử* của Phan Bội Châu, tiểu thuyết
viết bằng chữ Hán, ghi lại một số cảnh
sinh sống hồi đầu thế kỷ, những thợ
cày, thợ rèn, dân chài, tiểu thương bán nước mắm,
bán rượu, danh ca xóm cô đầu, v.v. Trong thế giới
tiểu thuyết của Thạch Lam, Vũ Trọng Phụng,
Nguyễn Công Hoan, ... cảnh đời hiện thực
không thiếu. Nam Cao tỏ ra bậc thầy qua hai nhân vật
Chí Phèo, Thị Nở đã hiện thực thành công: Thị
Nở vẫn đầy nữ tính trong cái bề ngoài không thể
tưởng tượng được, dù xấu như
"một người đàn ông không đẹp trai"
đã trên 30 mới biết đàn ông, biết cũng ra
"biết" lắm, có diễn tiến văn hóa
đàng hoàng - lúc đầu cưỡng chống như
phong hoá vẫn bảo, nhưng rồi buông xuôi mà còn thích thú
thoả mãn, cười đập vào lưng Chí Phèo, nữ
tính vĩnh cửu hãy còn! Chí Phèo trên 40, con
người tha hoá không còn là người. Nhân cách
đã lộ rõ ở biên giới con người và con thú!
Hiện thực cũng có dăm bảy hiện thực: hiện thực tả chân, hiện thực xã hội chủ nghĩa, hiện thực cách mạng, Hiện thực còn có phó sản tự nhiên: chủ nghĩa tự nhiên và văn khiêu dâm.
Nhà văn hiện thực
xã hội chủ nghĩa được định nghĩa
là kỹ sư tâm hồn của chế độ. Tiểu thuyết phải hoàn thành
ba nhiệm vụ: miêu tả cuộc cách mạng xã hội
chủ-nghĩa ở Bắc và
*Sóng Gầm,
Vỡ Bờ*,... thích hợp cho công tác
của tiểu thuyết hiện thực xã hội, lịch
sử dài dòng cốt đề cao vai trò của Đảng,
của nông nhân, công nhân,... Các nhà lý luận
văn học Cộng sản thường đề cao những
cái cho là thành quả. Thời đầu tiên khoảng
1950 đi theo tiêu hướng hiện thực xã hội chủ-nghĩa,
kết hợp tính hiện thực và tính Đảng;
được xem là thành công những *Đa*á *t Nước
Đứng Lên *của Nguyên Ngọc (1955), *Xung Đột*
(tập 1, 1957) của Nguyễn Khải,... Đến khoảng
thập niên 1970, Phan Cự Đệ đã reo vui tuyên bố
"Bây giờ các nhân vật trong tiểu thuyết của
chúng ta đều được đưa từ hoàn cảnh
hẹp ra hoàn cảnh rộng, đều được thử
thách trong giòng thác lớn của lịch sử và có những
chuyển biến quan trọng trong tính cách theo những con
đường độc đáo khác nhau" (22). Tự hào đó rồi sẽ biến mất, những
nhà lý luận và văn nghệ của xã hội chủ-nghĩa
thời Đổi mới sẽ giật mình ra khỏi giấc
Nam-kha. Trên tạp chí * Văn Học* (23) của Viện
Văn Học Hà Nội đã đăng lại cuộc Hội
thảo bàn tròn năm 1989 về "văn học và hiện
thực", các nhà lý thuyết văn học này đã mổ
xẻ những đặc điểm điển hình, tính
cách, biện chứng, sử thi, v.v. của "nền"
văn nghệ xã hội chủ-nghĩa và đã đi đến
một số đồng thuận như tính điển
hình, tính nhân dân, tính Đảng,... đã giết chết sự
độc đáo, đa dạng và giết luôn chủ-nghĩa
nhân đạo - con người thật có xác có tâm hồn
đã chết khô dưới ách nặng của sử thi và
minh hoạ! Chính Phan Cự Đệ thời
này đã đề nghị nên để nhà văn nói sự
thật về cuộc sống để cứu xã hội
và cứu văn học" (24).
Nay đã thấy rõ thất bại của
tiểu thuyết hiện thực xã hội chủ nghĩa
vì quá đòi hỏi phải vừa hiện thực vừa
chứa tính lý tưởng! Tỏ ra thiên kiến, cường
điệu, giả tạo : Tô Hoài lãnh
lương để viết vẫn thất bại với
*Mười Năm *và * Tuổi Trẻ Hoàng Văn Thụ*.
Tỏ ra thua cả những tiểu thuyết hiện thực
trước đó như *Bước Đường Cùng
*của Nguyễn Công Hoan, *Tắt Đèn* của Ngô Tất
Tố. Trần Đăng Khoa trong *Chân Dung Và Đối
Thoại* (25) đã ghi lại khá nhiều chi tiết về
nền tiểu thuyết hiện thực này! Gò theo đề
tài tùy giai đoạn, chính sách, như nông thôn xây dựng hợp
tác hoá, nông trường quốc doanh, văn học về
vùng mỏ, đấu tranh giai cấp, tư tưởng giữa
"ta và địch", đánh phá các tôn giáo vì Cộng sản
đã trở thành một tôn giáo với tổ chức chặt
chẽ chi phối xác hồn mọi người, rồi
công nghiệp hoá, nay là "tư bản" hóa
! Và thường trực có những "đội xếp
văn nghệ", "chỉ điểm văn hóa" theo dõi người làm văn nghệ một
chiều!
Đưa đến hiện thực
sửa sai với Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Huy Thiệp,
Dương Thu Hương, ... Ngay trong thời kháng chiến,
*Đôi Mắt (*1951?) của Nam Cao đã "phản
động" chửi đổng kháng chiến kiểu Cộng
sản, đưa mặt trái ra thành điển hình là vậy!
Khi Tự Lực văn-đoàn đưa ra chủ nghĩa
quốc gia cải lương, đề cao người tốt,
bất kể giai cấp, người giàu cũng có thể
tốt, làm việc cứu tế, mở trường học,
phát thuốc cho người nghèo, v.v..., đã bị đối
phương xem là ... phản động! Hiện thực
mà đa dạng, độc đáo có thể đưa
đến một văn học nhân đạo
: Nam Cao, Nhật Tiến, Duyên Anh, Nguyễn Huy Thiệp,
... **Lãng mạn**
Thời cựu trào, lãng mạn
thường kín đáo (Cao Bá Quát), gián tiếp như khi nói
về ái tình, người đẹp, tương tư
(Dương Khuê, Nguyễn Công Trứ,..), khi vịnh cảnh
(Chu Mạnh Trinh,..), đến đầu thế kỷ XX
cái lãng mạn trở nên cô dơn tột cùng, ủy mị
với Tố Tâm, Đạm Thủy - trong một xã hội
đang biến đổi. Lãng mạn thanh tao thuần tuý
như mối đam mê của Lan và Ngọc trong
*Hồn
Bướm Mơ Tiên* của Khái Hưng, hết hoặc
bớt ủy mị, bi thảm, ở đây đã có vai trò
của ý thức, ý chí. "Yêu nhau trong linh hồn, trong lý
tưởng": " *Lan hai tay bưng mặt, nước
mắt dàn dụa ướt cả vạt áo. Lan cố giữ
tâm hồn lãnh đạm, nhưng chỉ giữ được
đến thế. Ngọc vội cúi xuống đỡ tay Lan, kêu van:* *-Ngọc xin lỗi
Lan. Đấy, Lan nghĩ xem, Lan có thể không yêu Ngọc
được đâu. Cặp linh hồn ta như một
điệu âm nhạc, không cảm động nhau sao
được?* *Dưới chân
đồi, mấy đứa trẻ mục đồng
cưỡi trâu về chuồng, cười đùa vui vẻ,
trên cây trẩu, đàn chim sẻ đuổi nhau tiếng
kêu chiếp chiếp.* *Lá rụng
! ..." (26)*
Hay lãng mạn như "khách chinh
phu" như Dũng, ... trong
*Đoạn Tuyệt* mà
Thế Lữ trong Giây Phút Chạnh Lòng đã "đúc
tượng" :" *Năm năm theo tiếng gọi
lên đường / Tóc lộng tơi bời gió bốn
phương / Mấy lúc thẫn thờ trông trở lại
/ Để hồn mơ tới bạn quê hương*".
Đó là lãng mạn đấu tranh trữ tình của những
người hùng, những thanh niên dấn thân làm cách mạng,
còn người yêu chờ ở phố phường hậu
phương. Hay tình Lan và chú *Đẹp* của Khái Hưng "vẽ để
vẽ... Được vẽ là đủ rồi, là chàng
sung sướng rồi, chàng không cần phải hỏi và
phải biết, vẽ để làm gì?".
Cái đẹp như một tâm thức hoặc chỉ
để nhìn ngắm! Riêng trong Đẹp,
nhân vật đã trực tiếp nói chuyện, xưng hô
"anh em". Và vào cuối giai đoạn văn học
này, năm 1943, trong Thanh Đức, Khái Hưng đã đem
vào văn chương những băn khoăn về tình yêu
lẫn trong những âu lo cuộc sống mới đô thị.
Đời sống của cha con Thanh Đức buông thả,
hưởng thụ, trụy lạc. Nhân vật Cảnh
đã ca ngợi tình yêu xác thịt, "Từ nay anh sẽ
là hết thảy cái gì em muốn anh là... anh sẽ là một
vật... một vật trong tay em..." (27).
Ở nửa sau của thế kỷ, hoài nghi đã xuất hiện trong tình yêu, trong thế giới tiểu thuyết của Thanh Tâm Tuyền, Dương Nghiễm Mậu, Nguyễn Đình Toàn, Túy Hồng,... Có thể nói đến một lãng mạn hiện sinh như tiểu thuyết của Nguyễn Thị Hoàng thời trước 1975?
Những người làm văn học
xã hội chủ-nghĩa vẫn hay phân biệt tiểu thuyết
hiện thực và lãng mạn xã hội chủ-nghĩa. Phan Cự Đệ từng thắc mắc nhân vật
Phượng trong
*Vỡ Bờ* của Nguyễn
Đình Thi là lãng mạn hay hiện thực tiểu thuyết
(28). Nhưng rốt lại, nhất là nay, sau những
reo hò "chiến thắng" và "xã hội chủ-nghĩa
quá độ", tất cả thật ra chỉ là tiểu
thuyết lãng mạn; ngay cả lý tưởng, đảng!
Dương Thu Hương, Bảo Ninh, Nguyễn Khắc
Trường, Nguyễn Bình Phương,..
sẽ bỏ rơi mặt nạ ý thức
hệ và tuyên truyền chủ nghĩa để vẽ lại
những khuôn mặt người, nét lãng mạn có, nét hiện
thực có! Nếu phải nói đến lãng mạn cách mạng
và kháng chiến thật, phải trở lại những tiểu
thuyết của một số tác giả Nam bộ như Vũ
Anh Khanh, Sơn Khanh, Lý Văn Sâm, ... trong khi lãng mạn cách mạng
cộng sản thì đã cường điệu lý tưởng
hoá, minh họa!
Tiểu thuyết lãng mạn Tây phương đã ảnh hưởng đến tiểu thuyết Việt Nam nhưng vẫn có cái gì đó rất "nội hóa", "bản xứ", tâm lý tình cảm nhân vật riêng, nhân vật hoà đồng với thiên nhiên, ngoại giới ảnh hưởng đến tâm hồn - "người buồn cảnh có vui đâu bao giờ". Những tiểu thuyết "lâm tuyền" hay đường rừng của Lan Khai, Tchya và Vũ Hạnh - lúc mới vào nghề viết, cũng là một loại tiểu thuyết lãng mạn?
**Một số đặc
điểm của tiểu thuyết :** **điển** ** hình, độc đáo, cá tính, mới,
sáng tạo**
Điển hình khiến nhân vật, sự việc có một nội dung khác, độc đáo. Nhân vật có chân dung nhưng cũng phải có những tính cách bên trong, nội tâm, ước vọng,... Đó là những Chí Phèo, Thị Nở, của Nam Cao, Xuân Tóc Đỏ, Thị Mịch,.. của Vũ Trọng Phụng, thằng Côn, thằng Vũ, con Thuý của Duyên Anh, ... Nguyễn Huệ, Nguyễn Ánh của Nguyễn Huy Thiệp.
Nhân vật trong văn học cổ thường có mẫu mực định trước, chung chung, người hiền thì lời nói vóc dáng thanh nhã dịu dàng, kẻ ác thì cử chỉ, hành tung ngược ngạo, thâm hiểm. Nhân vật đi với lý tưởng luân lý đạo đức thường đẹp đẽ: Cúc Hoa, Thạch Sanh, Kiều Nguyệt Nga, Lục Vân Tiên, Hớn Minh, Tử Trực, ... Họ "phải" đẹp, tốt, to lớn quá thành ra xa con người thường, họ trở thành mẫu mực, lý tưởng, gương noi theo, thay vì bóng soi của người đọc! "Văn dĩ tải đạo", cốt cách đã được qui định từ trước, tất cả khiến mất điển hình văn chương ! Từ những hình tượng "hoa ti-gôn" cho tình đẹp mà lỡ, hoa sim tím = tình buồn và người quan tái kẻ hậu phương, con nai vàng = người thi sĩ ngây ngô,... cộng với những điển hình của nhân vật đưa đến tổng thể sáng tạo mới.
Thời mở đầu, các tiểu
thuyết đã đặt nặng vấn đề điển
hình :
*Kim Anh Lệ Sử, Tố Tâm*,...
đều cố vẻ nên những nét riêng cho các nhân vật,
nhưng hãy còn đơn sơ, có khi chưa đạt tới,
như chân dung và tâm lý của nhân vật Kim Anh bị chìm
trong một chuỗi những hoàn cảnh và môi trường
xã hội, gần với một phóng sự hơn là tiểu
thuyết ! Mặt khác, những nhân vật điển hình
của Nhất Linh như Dũng, Trúc, Thái trong *Đôi Bạn*,...
của Khái Hưng như Ngọc trong *Hồn Bướm
Mơ Tiên*. Phạm Thái, Quang Ngọc, ... trong *Tiêu Sơn
Tráng Sỹ* chính là con người và tâm trạng của
chính tác giả Khái Hưng, Nhất Linh! Nhân vật của
Nguyễn Tuân điển hình cho một nếp sống vừa
mất nhưng vết tích hãy còn qua hành cử, nếp sống,
ngôn ngữ của nhân vật, trong khi đó các nhân vật
tiểu thuyết mới như của Hoàng Ngọc Biên thì
không hành động, chỉ sống bằng suy diễn trầm
tư khiến không khí chung như những giấc mơ!
Điển hình muốn
thành công phải sống, sinh động. Chí Phèo là một trong
nhữ nhân vật linh động nhất của cả thế
kỷ văn học không thua gì AQ của Lỗ Tấn! Xuân
Tóc Đỏ của Vũ Trọng Phụng thật điển
hình, từ bên ngoài đến tâm lý. Hắn nắm
được cái quy luật của cái xã hội thượng
lưu mà một khi đi sâu sẽ thấy toàn bịp bợm:
*"Nó biết rõ điều ấy lắm. Nó chỉ chờ số phận lôi nó lên cao chót
vót". *Kể từ giây phút hắn nắm
được điều đó, hắn biến thành một
con người khác, một thần tượng rõ nét, một
"giáo sư quần vợt", "cái hy vọng của
Bắc-kỳ"(29) trở thành kẻ "cứu quốc"
được thưởng Bắc đẩu bội tinh
và được xã hội thượng lưu mời làm hội
viên Khai-trí Tiến-đức! Trong các tiểu thuyết của
Ngô Tất Tố, Vũ Trọng Phụng, Nam Cao, Nguyên Hồng,
cảnh sinh động, cụ thể khiến điển
hình đa dạng, phong phú về mặt thẩm mỹ học.
Nhân vật điển hình phải có không gian, hoàn cảnh, ...điển hình! Chị Dậu của
*Tắt Đèn, ...*
mới và điển hình vì chị đại diện cho phụ
nữ khuất phục hoàn cảnh nghĩa là không giống
những người đàn bà nhà quê khác!
Trong số những nhân vật
điển hình không đạt có trường hợp
*Cô
Giáo Minh* của Nguyễn Công Hoan phải nhờ trúng số
mới giải quyết được xung đột gia
đình, hoà hoãn được với bà mẹ chồng,
thành ra hỏng! Điển hình giai cấp mà còn có những
nhân vật điển hình cho cả thời đại -
điển hình phải khớp với thời đại,
từ nhân vật, sự kiện và bối cảnh - như
Dũng của Nhất Linh, ... Đây là mảnh
đất mà tiểu thuyết hiện thực cộng sản
bị thất bại. Tiểu thuyết hiện
thực xã hội chủ nghĩa đã đặt quá cao vấn
đề điển hình hoá. "Nó thèm
khát một trật tự xã hội mà có được thì
nó sẽ có tất cả" ( *Đất Quảng*).
Tiểu thuyết loại này quá nhắm nhân vật chính diện
mà thất bại khi để nhân vật phản diện
lấn chỗ, những người này lúc nào cũng có những
dục vọng cá nhân "thấp hèn" vì từ đó có
thể lộ những cái động cơ giai cấp. Tiểu thuyết mảng này hay đề cao
"tính giai cấp", "lý lịch". Tuyệt
đối hoá chủ-nghĩa hiện thực đồng
nghĩa với việc phủ nhận tự do sáng tác và phủ
nhận sự đa dạng, cá tính của tác phẩm! Bà mẹ
kháng chiến, phụ nữ anh hùng như Út Tịch ( *Người
Mẹ Cầm Súng*) một bà mẹ quá "lý tưởng"
đủ đức tính như những bà mẹ thời
Nho giáo nhưng cũng là một anh-hùng - cưỡng bách -
chống Mỹ thời chiến tranh Nam-Bắc. *Hòn Đất*
của Anh Đức toàn là những bà mẹ và phụ nữ
vừa đủ đức hạnh vừa là anh-hùng chống
Mỹ nguỵ! Đầy "lý tưởng
cao cả", sống trong những nghịch cảnh đầy
kịch tính vì "thử thách" nhiều. Họ muốn
đưa các nhân vật này lên thành điển hình "kích
thước cỡ lớn của dân tộc, của thời
đại"! (30). Thật ra các nhân vật điển
hình này chỉ là những nhân vật của một chủ-nghĩa
lãng mạn không tưởng!
Mặt khác, thời Tự-Lực văn-đoàn các nhân vật nữ có chỗ đứng tương đối tốt đẹp trong công cuộc hiện đại hóa. Trong Nam ngay sau 1954, nhân vật nữ vẫn còn đó nhưng mất dần thế đứng, nhường chỗ cho các nhân vật nam của Thanh Tâm Tuyền, Dương Nghiễm Mậu, Y Uyên, Hoàng Ngọc Biên,... đưa đến sự xuất hiện đồng loạt của nhiều nhà văn nữ như Túy Hồng, Nguyễn Thị Hoàng, Trùng Dương, Nguyễn Thị Thụy Vũ,... như để vừa đòi quyền sống và đồng thời quyền hiện diện trong tiểu thuyết. Nhân vật nữ hình thành từ cảm quan và tư duy tác giả nữ, không khí tiểu thuyết là không khí do nhà văn nữ tạo nên! Nhân vật và nhà văn nữ tiếp tục lấn đất khi ra đến hải ngoại sau 1975, nhưng khi các đợt đông đảo nhà văn H.O. tái định cư ở đất Hoa-kỳ, lúc đó nhân vật nam mới tìm lại đất đứng, nhưng được bao lâu?
**Kỹ thuật tiểu thuyết**
Viết một tiểu
thuyết là kể một câu chuyện, với khả
năng tưởng tượng và khéo dùng hình ảnh, tiếng
nói và nhắm người đọc (một số trường
phái chủ trương không nhắm độc giả). Yếu tố "câu
chuyện" có thời sẽ mất quan trọng, nghĩa
là không nhất thiết phải có một câu chuyện.
Thường kỹ thuật tiểu thuyết
thâu tóm ở nhân vật, bối cảnh, biến cố khởi
đầu, các động tác dồn dập đưa
đến bất ngờ hoặc tột đỉnh tiểu
thuyết và cuối cùng kết thúc chuyện. Chủ
đề, nội dung, ... quan trọng ít
nhiều, nhưng tác giả, người sáng tạo, dĩ
nhiên phải làm chủ tình hình, chủ chiếc đũa
sáng tạo. Chính kỹ thuật viết khiến
các tác giả khác nhau, ở cách truyền đạt và xử
dụng ngôn từ. Thanh Tâm Tuyền có
văn phong của ông, Sơn
*Giấc Mộng Lớn* hay Hoàng Ngọc
Phách viết *Tố Tâm*. Dĩ nhiên năm 2000 người
viết tiểu thuyết Việt Nam vẫn xử dụng
cùng ngữ vựng, cùng cách viết tiếng Việt và
đánh dấu, đặt vị trí trong câu, một số
hình ảnh và suy nghĩ hoặc nhìn thực tại vẫn
như cũ. Nhưng trong toàn thể, câu
văn, cách xử dụng chữ nghĩa đã có thay đổi,
mà hình ảnh hay cách nhìn cuộc đời trước mặt
có thể khác. Con người sống vào cuối thế
kỷ XX khoa học hơn, xa thần quyền hơn, lý do
xử dụng chữ nghĩa có thể đã khác chăng? Sáng tạo cần linh động, sống động,
gây nên cái hồn cho tác phẩm. Sáng tạo
ở bút pháp, có thể cô đọng, có thể tượng
trưng, ấn tượng. Kỹ thuật tả cảnh,
tả tình, dùng độc thoại, xử dụng nhân vật
ở ngôi thứ nhất hay ngôi thứ ba – "tiểu thuyết
mới" của Pháp ở thập niên 1960 xử dụng
ngôi thứ hai. Kỹ thuật là bận tâm của người
viết, vì người đọc chỉ muốn thưởng
thức cái được viết ra, câu chuyện!
Nhưng trên hết,
tiểu thuyết là chuyện không thật, chuyện bịa,
nhưng có biến bịa thành như thật mới hấp
dẫn được người đọc. Nguyễn Đình Thi lập
lại ý của Nam Cao cho rằng tiểu thuyết là truyện
bịa như thật (31). Trần Doãn Nho trong Lời
Mở của cuốn tiểu thuyết
*Dặm Trường*
mới xuất bản gần đây (2001), chỉ viết
có ba chữ "viết là bịa", đến phần
Kết, ông hạ bút "viết xong, đọc lại, muốn
viết lại từ đầu. Nhưng quá
muộn. Nó đã ra đời mất rồi!"
(32).
Khác với nghệ thuật "bịa",
kỹ thuật rập khuôn có sẵn tức kỹ thuật
minh họa nghĩ cho cùng là kỹ thuật tiểu thuyết
như một phương tiện, trở thành con thuyền
chở ý thức hệ, trở thành tuyên truyền, lẩn
quẩn trong vòng đai phương tiện này, người
gọi là làm văn chương sẽ không phân biệt
được hiện thực và cái thật, cái thật và
cái như-thật. Sáng tạo trong bốn bức tường
minh họa, người viết khỏi phải lo người
đọc có thích hay không, đỡ phiền lụy với
chỉ đạo, nhưng không còn là văn chương!
Trong nhiều tiểu thuyết, kỹ thuật dòng ý thức
tức độc thoại nội tâm khiến người
đọc hòa nhập làm một với nhân vật, theo dõi
những diễn biến hành động, tâm lý của nhân vật
... Tiểu thuyết đến gần biên giới thơ
dưới ngòi bút của Thạch Lam (Gió Lạnh Đầu
Mùa, Tiếng Chim Kêu, Dưới Bóng Hoàng Lan,..), Hồ Dzếnh
và Nguyễn Tuân. Cái Tôi của tác giả bắt đầu
xuất hiện, hiền hòa hoặc u uất, thất chí! Với
thời gian cái Tôi trở nên kẻ thù - kẻ nội thù,
trong một thế giới nhiều hoài nghi, biến động
ngoài tầm kiểm soát của chính con người, những
cái Tôi sỗ sàng của Thanh Tâm Tuyền, Dương Nghiễm
Mậu ,... Nhưng tính
thơ vẫn sống ở những tác giả sau, nhất
là Nguyễn Đình Toàn trong
*Con Đường* và *Áo
Mơ Phai.* Ngôn ngữ tiểu thuyết đã biến
thay theo thời đại và trở thành
"căn cước" của tác giả!
Kỹ thuật viết thay đổi,
"tiến bộ" theo thời gian sự nghiệp và
kinh nghiệm ? Nguyễn
Đình Toàn là một thí dụ điển hình. Tiểu thuyết đầu
*Chị Em Hải*
xuất bản năm 1961, cốt truyện, nhân vật rõ rệt
và động tác giản dị. Tác giả
chi tiết ở những mô tả y phục và cử chỉ
nhân vật. Ý tưởng làm nền có thể
đạo đức, triết lý, nhưng chỉ mới ở
ngưỡng cửa những ý tưởng phi lý, buồn
nôn. Tình yêu như một "thú"
đau thương. Hải ham đọc sách, thông minh
nhưng lãnh đạm đến với tình yêu, lần
đầu là căn gác lỡ lầm đáng tiếc! Những người tuổi trẻ này sống với
"những khắc khổ đau đớn của cuộc
đời vấy lấy họ. Vì họ đọc
sách và biết nhiều họ sống lý tưởng
nhưng lại biết rõ mình viễn vông và sự thất
vọng tàn của họ (...) Họ thu
mình trong chiếc vỏ cứng của cô đơn. Đó là một sự kiêu ngạo vô lý. Nhưng chính đó cũng là cứu cánh của họ.
Nếu đập vỡ cái vỏ ấy, họ không còn là
họ nữa, có thể họ sẽ tự tử vì không
chịu nổi cái vô lý của hiện hữu mình...". Đến *Những Kẻ
Đứng Bên Lề* (1964), nhân vật phức tạp
hơn, có sinh khí hơn, trong một cuộc sống đầy
bất trắc của chiến tranh. Thái, nhân vật
chính, sống buông thả, sa đọa,
nhưng cuối cùng bỏ Sài Gòn để trở về với
biển cả. "Tôi là một kẻ viễn
vông, ưa suy nghĩ như một cái cây tự mọc
lá" (33). *Con Đường* (1967) đánh dấu
một chặng đường mới trong việc tìm kiếm
kỹ thuật và ngôn ngữ, trước đó, ông
"thường bận tâm về vấn đề của
cuốn tiểu thuyết sẽ viết, kể từ cuốn
*Con Đường* tôi bận tâm về vấn đề
viết chính cuốn tiểu thuyết đó nhiều
hơn" như lời ông xác nhận trong một phỏng
vấn của tạp chí *Văn* (34). Đến *Áo
Mơ Phai* (1972), giải thưởng Văn-học Nghệ-thuật
1973, yếu tố "truyện" nhường chỗ
cho "truyện kể" để tác giả kể hồi
ức, kỷ niệm. Tập tiểu thuyết bắt
đầu như sau: *"Hà Nội
1954, tháng sáu chưa hết, nhưng mùa Thu đã đầy
hơi lạnh. Buổi chiều im trong văn phòng bước
ra tới cửa Tòa Đô Chánh, Quang đã có thể trông thấy
sương mù trên mặt hồ Gươm". *
Và kết thúc ở trang 309 :
"
*Lan ao ước được
hòa hợp; được tan biến vào Hà nội, đồng
thời nàng cũng hoảng sợ khi tưởng tượng
ra nàng đang kề sát mặt mũi mình bên cạnh cái xác
chết đang bắt đầu lạnh ngắt.*
Nàng cũng mong mỏi một buổi chiều nao ngồi ở bao lơn đó, nàng sẽ trông thấy Quang đi tới. Lan không gọi nhưng Quang cũng sẽ ngửng lên và trông thấy nàng. Họ sẽ phải gặp nhau một lần cuối cùng như thế trong Hà nội, rồi có sẽ gặp nhau ở nơi xa xôi nào khác nữa không, là việc sau.
*Lòng mong đợi
gay gắt đến nỗi, đã có khi Lan tưởng
như nàng sẽ chết thật, sẽ không bao giờ thở
được nữa*"(35).
Ở giữa là cuộc sống bình thường của những nhân vật vốn là bạn hữu và gia đình trong chốn không gian đó! Mất mát và đợi chờ là nội dung của truyện, nếu người đọc muốn ngừng lại ở một nội dung, một cốt truyện, một thảm kịch. Kỹ thuật tiến đổi, như tác giả xác nhận:
"Mỗi tác phẩm đã viết
ra như que diêm đã được đốt cháy, nhà
văn có bổn phận phải sang tạo, dù rằng toàn
bộ tác phẩm chỉ là sự nối dài từ cuốn
đầu tiên. Nhiều người đã nói
tôi dùng lối viết quá dài, cả trang không chấm trong
*Áo
Mơ Phai* này mới mang đủ sắc thái không khí của
Hà Nội. Nhân vật chính trong tác phẩm
không phải là những nhân vật được nhắc
tới trong sách mà chính là thành phố Hà Nội. Ai sống
ở nơi này thường có cái cảm tưởng
đang song trong một giấc mơ, có lẽ là giấc
mơ không bao giờ phai nhạt với sương mù
cơn mưa sướt mướt hơi lạnh của
mùa thu... *Áo Mơ Phai* thoát ra từ
cơn mơ đó từ khi tôi xa Hà Nội mới 17 tuổi..."
(36).
Kỹ thuật của Dương
Nghiễm Mậu trong
*Đêm Tóc Rối* trộn lẫn
quá khứ hiện tại và chuyện ao ước hoặc
chưa xảy ra; con người ở đây sống trong
bất toàn, trái ngang - sống bám, già bám trẻ, trẻ bám
đĩ điếm . Với *Gia Tài Của Mẹ, Nhan Sắc*,
cốt truyện chỉ là cái cớ cho những tra vấn
trí thức, chính trị - những kỹ thuật từng bị
phê phán chung với Thanh Tâm Tuyền là "cố làm vẻ
snob, trí thức một cách hợm hĩnh (...) đời sống
nội tâm của họ lúc nào cũng bị xâu xé, khích
động vì sống trong sự mê sảng chuộng thời
thức của tác giả (...) chuyên đề cập tới
thân phận con người trong một bộ đồng
phục" (37).
Kỹ thuật tiểu
thuyết ở những thập niên 1960-1970 trở thành
tư tưởng và mỹ học của chính tác giả. Nhà văn triết lý
khi miêu tả sự vật, sự việc, khi tả tình và
xâm nhập vào đời sống của nhân vật.
Đặt nền trên mỹ học, siêu hình của vô thể
hay đang-hình-thành! Nguyễn Thị Hoàng nhiều năm sau
*Vòng Tay Học Trò*, tiểu thuyết gợi tò mò nơi
người đọc tìm kiếm tiểu sử tác giả
của nó, tiểu thuyết làm dáng hiện sinh, đã trở
lại gây bất ngờ với *Cuộc Tình Trong Ngục
Thất* (1974) viết về những bi hài của cuộc
đời, những thăng trầm của những con
người trẻ ham sống, trong khi chiến tranh hoành
hành. Địa ngục ở ngay trước
mặt, đời sống trở thành ngục thất cho
mỗi cá nhân. "trước khi
dành đêm cho mình, vợ bảo chồng nhỏ nhẹ Anh
hãy mặc quần áo tử tế và thắp nhang lên bàn thờ
Phật" (38). Sau 1975, bà xuất bản *Nhật Ký Của
Im Lặng* (1990) như một tổng kết những
suy tư triết lý lẫn nhân sinh quan về cuộc đời,
tình yêu, hạnh phúc và những đấng tối cao. Nói
chung, đối với các tác giả mới này, có hai khuynh
hướng: hoặc tiểu thuyết trở thành cái khung,
cảnh ít quan trọng và nhân vật thứ yếu hoặc
ngược lại, chỉ có nhân vật, thế giới
tiểu thuyết chỉ là cái khung vì đó là một không
gian nội tâm hóa, cái cớ để suy tư, phân tích nội
tâm. Cuộc đời có đấy nhưng không quan trọng,
ý nghĩa cuộc đời là do con người gán cho; câu
chuyện xoay quanh nhân vật, nhân vật trở thành tâm
điểm! Có tác giả như Thảo Trường
đưa thêm yếu tố tinh thần, tâm linh, cho cái không
gian vô nghĩa đó! Như vậy, kỹ thuật tiểu
thuyết trở nên quan trọng, là cái riêng của mỗi
tác giả, trong cách kể, cách viết, trong không khí mà tác phẩm
tạo nên được!
Sau hơn một thế
kỷ hiện diện, tiểu thuyết Việt
M. Kundera từng định nghĩa : "tiểu thuyết là một thể loại quan trọng của tản văn mà tác giả nghiên cứu, quan sát tới cùng những đề tài của hiện hữu, qua những nhân vật tức những cái tôi thử nghiệm" (39). Nhà văn trở thành một người khai phá không ngưng nghỉ, kiếm tìm qua thể loại lựa chọn đó, vén màn cho được những bí mật, giải tỏa cho được những hàm hồ, bí ẩn của tâm hồn con người, qua những khả thể của tiểu thuyết, của giả tưởng - tức hiện sinh. Nhà văn có thể không điều nghiên thực tại mà chỉ nhắm cái hiện sinh! Y đi tìm cái bí ẩn của cái Tôi. Tiểu thuyết trở thành một loại túi khôn đầy vui và khôi hài là hai yếu tố đồng thiết yếu cho thể loại này.
**Hiện tượng tự
truyện**
Ngay từ đầu
thế kỷ XX đã có tự truyện với cuốn
đầu tiên là
*Chồn Cáo Tự Sự* của Michel
Tính xuất bản năm 1910 tại Sài Gòn. Sau đó là Nguyên Hồng với *Những
Ngày Thơ Ấu* (1938) và Thiết Can với
*Dã Tràng* (1939). Người Nhật vốn
có truyền thống trân quý thể loại tự truyện,
nhật ký, du ký. Từ thời Hezan thế
kỷ XII đã phát triển với những tự truyện
của các *samourai* là những người có ý thức mạnh
mẽ về cái Tôi, qua họ người sau biết
được đời sống ở cung điện cũng
như của dân giả. Ở Việt *.* *
Những Ngày Thơ Ấu, Dã Tràng là những thí dụ điển hình.*
Tản Đà có những tập văn xuôi tự sự
như *Giấc Mộng Lớn* kể chuyện lận
đận thi cử, nợ nần, v.v. Vào giai đoạn
cuối thế kỷ mới thật sự bành trướng
thể loại tự truyện nhưng vẫn tương
đối ít tác phẩm lớn vì đa phần chỉ là
những hồi ký nhẹ tính văn chương. Tô Hoài có bộ
tự truyện gồm bốn tập *Cỏ Dại, Tự
Truyện, Những Gương Mặt, Cát Bụi Chân Ai*
xuất bản từ 1944 đến 1988 nhưng tập
đầu đáng kể hơn cả! Có thể cái Tôi không
đủ hấp dẫn bằng những đề tài thời
sự, xã hội nóng bỏng suốt cả thế kỷ
(chế độ thực dân, những phong trào chống
Pháp, cách mạng, hai thế chiến rồi chiến tranh
liên tục đến 1975, cuối thế kỷ là chống
Cộng dưới hình thức mới, nhân sự mới,...),
cũng như ảnh hưởng đời sống mới
với truyền hình, phim ảnh,... Cái Tôi vẫn
còn đây nhưng phần Tôi cao cả (tôn giáo, chính trị)
hư hao mất. Cái Tôi vào cuối thế kỷ là cái
Tôi của sự thật, là công cụ cho sự thật dù
có sự thật mất lòng, đau lòng... như phản bội,
đĩ điếm, loạn luân,... Muốn đụng tới sự thật, làm nhân
chứng, tự truyện, động tác kể truyện
trở thành thú tội với người đọc, một
hành động can đảm, thành thật. Một cái Tôi loại mới. Thế Uyên trong
*Không Một Vòng Hoa Cho Người Chiến Bại*
(1999) có nhiều tính tự truyện khi viết lại những
tình cảm, bản năng bên cạnh những ý thức,
tư duy văn hóa của những nhân vật có nhiệt
huyết phản kháng những hư nát và dấn thân đổi
mới xã hội
Nhiều nhà văn Việt Nam đã
mở đầu sự nghiệp với những tác phẩm
mang tính tự thuật, lấy đời sống và kinh
nghiệm bản thân làm chất liệu, rồi với thời
gian tính chất này sẽ loãng dần, như Nguyên Hồng,
Tô Hoài, Duyên Anh, Thanh Tâm Tuyền,.. . Lâm Chương trong một
phỏng vấn trên tạp chí
*Văn Học* đã cho
biết: " *Tôi thường viết tự truyện, phần
hư cấu rất ít. Chỉ viết những gì đã trải
qua, và đã có kinh nghiệm. Không có kinh nghiệm, mà viết
theo tưởng tượng hoặc nghe
người khác kể, thường là sai bét cả..."*(40).
Đây là phát ngôn viên cho trường phái tiểu thuyết
Chân thiện mỹ !
Với một số tác giả, quá khứ như đối tượng của một đặt lại vấn đề cho hôm nay hay ngày mai. Tự truyện là văn bản bám vào hiện thực; người viết truyện kể lại như sống lại quá khứ qua tâm tưởng và ký ức, cảm tính hay ý thức. Tự truyện tức kể lể chuyện cũ, chuyện đã xảy ra. Dù gì thì đó là của một con người có hữu thể, thực tính, đã sống thật, truyện có khi trọng tâm chỉ ở cuộc sống cá nhân người đó, cuộc đời hoặc nhân cách con người đó. Trong tự truyện, cái Tôi này là cái Tôi văn chương, cái còn lại sau khi đã được văn chương gạt bỏ những bình thường của thường ngày. Mỗi truyện là một bản, một mảnh của tác phẩm, của người viết.
Vai trò của người viết ở thể loại tự sự quan trọng vì vừa là nhân vật, nội dung, vừa là người sáng tạo. Và người viết sẽ dễ chứng tỏ thành thật khi kể chuyện thời đã qua như những tiếp nối của hiện tại, như cộng những hiện tại đó lại! Bài toán có khi kết quả ngược lại!
Có những tự sự trí thức như tác phẩm của Roland Barthes hay Jean-Paul Sartre, và có những tự sự chính trị như biết bao hồi ký ở hải ngoại, nhưng tự truyện thành công là những tự sự tình cảm sống động, có khi êm đềm như những giòng lưu bút, có lúc sôi xục như những cuộc tình sôi nổi nhiêu khê, như những biến cố trong cuộc đời! Simone de Beauvoir có lần vào cuối đời đã tâm sự với Annie Ernaux : "Mục đích chính của đời tôi có thể chỉ là để thân xác tôi, cảm xúc và tư duy tôi trở thành văn chương, có nghĩa là cái gì đó tri thức được và một cách tổng quát, sự hiện hữu của tôi tan biến trong tâm trí và sự sống người khác" (41).
Nếu phải phân biệt hai loại
tự sự tiểu thuyết và tự sự hồi ký,
thì
*Đại Học Máu* của Hà Thúc Sinh, *Câu Chuyện
Kể Năm 2000* của Bùi Đình Tấn và cả *Những
Ngày Thơ Ấu* của Nguyên Hồng đều thuộc
tự sự hồi ký, viết là để kể cái gì;
còn *Tháp Ký-* Ức (1998) và *Đêm Oakland Và Những Truyện
Khác* (2001) của Phùng Nguyễn ở hải ngoại có
thể xếp vào loại tự sự tiểu thuyết, xử
dụng cái Tôi cho mục đích tiểu thuyết.
Tiểu thuyết hóa
cái Tôi, tiểu thuyết đời sống và con người
tác giả; nghĩa là vay mượn dù chỉ phần nào. Tác giả chủ động trong
vai người kể chuyện và là nhân vật chính -
xưng "tôi" hoặc ngôi thứ ba hoặc cách khác -
thể loại này Serge Doubrovsky là người tiền phong
với tác phẩm
*Fils* (1977) ghi ở trang bìa trước
*roman* mà ở trang bìa sau lại ghi *autofiction* với
cắt nghĩa "Autobiographie? Non... Fiction d’évènements et de faits strictement
réels; si l’on veut, autofiction" (42). Doubrovsky còn là một nhà lý
luận và phê bình văn chương nổi tiếng, phải
chăng khi ông thử nghiệm thể loại sáng tác này
(43), ông như muốn chính thức hóa khuynh hướng *tự
truyện *(autobiographie) từng là mốt tiểu thuyết
ở Âu Mỹ với Jean-Paul Sartre, Claude Simon, Simone de
Beauvoir, Marguerite Duras, Philippe Solelrs, ... Dĩ nhiên, hồi ký
(memoirs / mémoires) và "chuyện đời tôi" (life
story) không phải là những thể loại thuần
văn chương ! Ngoài ra, thể loại tiểu thuyết
tự truyện vốn là một phản ứng lại
khuynh hướng cấu trúc. Ở đây, nhân vật và cuộc
đời hắn như được viết lại! *Tự Truyện* (1997) của Đặng Phùng Quân được
trình bày như một "phá thể tiểu thuyết".
Đối với tác giả, đây là một đóng góp,
tìm kiếm cái mới để đương đầu
với cuộc sống; đồng thời tác giả
như đòi hỏi người đọc phải quên quá
khứ và lên đường với hành trang mới. Theo tác
giả "như tất cả cuộc đổi mới,
tiểu thuyết phá thể hủy tạo mọi quy ước
về ngôn ngữ, quy phạm, tu từ, phong cách, tư duy,
nhân vật, thế giới, khoa học" (44). Một phá
thể triết lý cũng như hình thức tiểu thuyết.
Một kiếm tìm triết lý ở cuối một lối
mòn, một đặt lại vấn đề triết lý
đối với nhân sinh, với một loại người,
vai trò của tiểu thuyết đối với nhân sinh. Một
lạc lõng có thể cần thiết đem yếu tính không
vật chất trở lại với con người.
Mặt khác, chữ nghĩa hôm nay đa dạng,
không biên giới, người đọc tìm thấy tự
sự, tự phê của chính tác giả ngay trong tác phẩm
và cả trong tác phẩm đã có lý thuyết văn
chương của chính tác giả :
*Les Mots* của
Jean-Paul Sartre, *Man Nương, Thiên Sứ* của Phạm
Thị Hoài, *Tự Truyện* của Đặng Phùng
Quân, v.v. . Đối với Jean-Paul
Sartre, sống hoặc kể chuyện sống, một trong
hai, không thể là hai cùng một lúc, tuy nhiên *Les Mots*
đã thành tự truyện với kỹ thuật tiểu
thuyết!
*
Tiểu thuyết có những hiện tượng
của những giai đoạn: truyện miền Nam chung
quanh 1910-30 có tính cách lục tỉnh Nam-tính thể hiện
qua nếp sống mới, đất mới, văn hóa luân
lý mới do chung đụng văn hóa, tiểu thuyết Tự
Lực văn-đoàn hiện đại hơn, đời
sống mới đô thị hoá với những chung đụng
văn hóa mới cũ, Tân Dân hiện thực, tiểu thuyết
lịch sử, thơ văn kháng chiến, 1954-75 lục tỉnh
tính hiện đại qua tiểu thuyết Ngọc Linh,
Tùng Long, Lê Xuyên, Sơn Nam, Bình Nguyên Lộc,..., chống Cộng,
chống Mỹ, "giải phóng", đề cao thiên
đường Cộng sản, rồi đổi mới,...
nhưng khi nào các tác giả vượt khỏi hiện
tượng chung, dám đưa ra cá tính, văn chương
mới độc đáo và làm cho gia tài văn học phong
phú thêm ra, đó là những Hồ Biểu Chánh, Lê Hoằng
Mưu, Thạch Lam, Vũ Trọng Phụng, Nam Cao, Nguyễn
Huy Thiệp, v.v. Những vai "anh hùng" của văn
thơ chống Cộng hay chống người miền Nam
không cùng chế độ đã có thể không thể thiếu
cho một giai đoạn tuyên truyền và chiến tranh tâm
lý, nhưng khó để lại dấu ấn văn
chương với thời đại và với người
đọc, nhất là ở các thế hệ sau. Vượt
lên trên những khẩu hiệu nhất thời mới khả
dĩ gây âm hưởng hay chấn động người
đọc như những nhân vật của Nguyễn Minh
Châu trong
*Bến Quê* (1985), *Mảnh Đất Tình Yêu*
(1987), ông tướng về hưu của Nguyễn Huy Thiệp,
người lính của Bảo Ninh, những người
đàn bà goá của Dương Hướng ( *Bến Không
Chồng*), những con ma của Nguyễn Khắc Trường,
...
Tóm, văn học Việt Nam hiện đại làm nên bởi những văn nghệ sĩ có tâm hồn dân tộc, nhiều người nhận chịu ảnh hưởng các khuynh hướng ở Âu Mỹ, có người không, qua lịch sử với quá nhiều biến động khiến nền văn học đó trải dài ra với nhân loại về ý tưởng, tiếp xúc cũng như sự kiện hiện diện của người Việt ở khắp năm châu, nhưng với thời gian cái bản sắc dân tộc đa dạng ra. Lúc đầu tiểu thuyết có sứ mạng và mục đích, cho tập thể. Tiểu thuyết chính là một hiện tượng xã hội, có tính thời sự, đấu tranh. Sau thêm yếu tố giải trí, thưởng thức, từ đó nảy nở tính "văn chương", phân chia chiếu trên - chiếu dưới, sáng giá - bình dân!
Tiểu thuyết đã tàn, chết? Không, nếu định nghĩa tiểu thuyết là một thể loại văn chương luôn biến thể, hình thành - cũng như thơ. Tác phẩm sống nếu đi với thời đại và văn chương thật là văn chương lúc bị khủng hoảng!
NGUYỄN VY-KHANH
__Chú-thích:__ *1. Nhà xuất bản
J. Linage, đường Catinat, Sài Gòn. Thật ra gồm 32
trang nhưng 4 trang là tựa sách, lời giới thiệu
sách cùng tác giả sẽ in, lời đề tặng bạn
tác giả là Diệp Văn Cương và Tựa của tác
giả. Theo nguyên bản, chữ "Truyện" như
để báo tựa sách, hơn nữa in rời tựa Thầy
Lazarô Phiền. Năm 1910, truyện được tái bản
và nhờ đó mà Hồ Biểu Chánh được biết
đến như kể lại trong hồi ký Đời Của
Tôi. * *2. Trích từ bản
chụp lại bản in lần đầu năm 1887, tr.
4.* *3. Sđd, tr. 5.* *4. Trích lời tặng
bạn tác giả là quận công Diệp Văn Cương
viết bằng tiếng Pháp.* *5. Sương Mù
Trên Tác Phẩm Trương Vĩnh Ký. Thành phố Hồ Chí
Minh: Văn Học, 1993, tr 171.* *6. Trích lại
theo Hợp Tuyển Thơ Văn Việt Nam (1858-1920), q. 2
(Hà Nội : NXB Văn Học, 1985), tr.
377.* *7. Trích theo Hợp
Tuyển ... Sđd, tr. 383-384* *8. Trích theo tuyển
tập Khảo Về Tiểu Thuyết : Những Ý Kiến,
Quan Niệm Về Tiểu Thuyết Trước 1945, (Hà Nội
: NXB Hội Nhà Văn, 1996), tr. 23-24.* *9. Trích theo Sđd
chú 8, tr. 47-48.* *10. Chúng tôi tạm
xem tiểu thuyết là một thể loại, có thể ngắn,
như Thầy Lazarô Phiền của Nguyễn Trọng Quản;
và khi nói truyện ngắn, truyện dài là gọi theo hình thức
tác phẩm. Tuy nhiên chưa có thống nhất cách dùng, vì
trước đây tiểu thuyết còn được phân
biệt trường thiên và đoản thiên. Do đó có
người đã gọi truyện ngắn là tiểu thuyết
như Nhất Linh và Khái Hưng ở bìa tập truyện
ngắn Anh Phải Sống đã ghi là "tiểu thuyết".* *11. Trích từ Tuyển
Tập Truyện Ngắn Việt Nam (Sài Gòn :
Văn Hữu Aù Châu, 1963), tr. 27-28.* *12. Tựa (tái bản).
Bếp Lửa (Sài Gòn : Sáng-Tạo, 1965), tr. VII.* *13. Văn CA , 51,
3-2001.* *14. Phan Cự
Đệ. Tiểu Thuyết Việt Nam Hiện Đại.
Hà Nội : NXB Đại học và trung học
chuyên nghiệp, 1974. Tập 1, tr. 43.* *15. Phạm Thế
Ngũ. Việt Nam Văn Học Sử Giản Ước
Tân Biên: Văn Học Hiện đại 1862-1945. Sài Gòn : Tác giả xb, 1963, tr. 102. * *16. Nhà xuất bản
Phát Toàn, Sài Gòn. * *17. Tựa, trích
theo Sđd ở Ùchú 8, tr. 44-45.* *18. Trích theo bản
in lại trong bộ Văn Chương Tự-Lực
Văn-đoàn. (Thành phố Hồ Chí Minh : NXB Giáo Dục,
1999). Tập 2, tr. 1161.* *19. Bốn
Mươi Năm Văn Học Chiến Tranh (1957-1997) . Glendale
CA : Đại Nam, 1997. 161 tr.* *20. Bản chụp
lại Đức Lưu Phương, Sài Gòn, 1931. Gồm 4
cuốn, 380 trang.* *21. Phan Cự
Đệ. Sđd. tr. 232-233.* *n22. Sđd. tr.
380.* *23. "Phản
ánh hiện thực là chức năng hay thuộc tính của
văn học ?", Văn Học, 1, 1989, tr. 3-26.* *24. Văn Học,
bđd, tr 12.* *25. Chân Dung Và
Đối Thoại. Hà Nội : Thanh Niên, 2000. Tái bản lần
14.* *26. Trích từ bản
in lại trong Văn Xuôi Lãng Mạn VN 1930-1945. (Hà Nội : NXB Khoa-học xã-hội, 1989). Tập
1, tr. 123.* *27. Trích theo
sđd chú 18, tr. 1127.* *28. Sđd, tr. 399-401.* *29. Số Đỏ.
Trích theo Tuyển Tập Vũ Trọng Phụng, Tập 3
(Hà Nội : Văn học , 1987), Tr 186.* *30. Phan Cự
Đệ. Sđd tr 344.* *31. "Tiểu
thuyết là gì?". Văn Học SG, 155, 15-9-1972, tr. 6.* *32. Dặm Trường.
Los Angeles CA: Văn Mới, 2000, tr. 7 & 580.* *33. Những Kẻ
Đứng Bên Lề. Sài Gòn : Giao Điểm, 1964, Tr. 25* *34. Văn (SG),
207, 197?, tr 101.* *35. NXB Nguyễn
Đình Vượng 1972, tr. 7 và 309.* *36. Văn Học,
1974, tr. 94-95.* *37. Hồ Trường
An phê bình cuốn Tuổi Nước Độc, Tin Sách
4-1966, tr. 29 & 30.* *38. Cuộc Tình
Trong Ngục Thất. Sài Gòn : Nguyễn
Đình Vượng, 1974, tr. 152* *39. L’art du roman.
Paris: Gallimard, 1986!, tr. 179.* *40. "Lâm
Chương, ngựa hồ hí gió bắc". Văn Học
CA, 156, 4-1999, tr. 163.* *41. L’événement. Paris:
Gallimard, 2000.* *42. "Tiểu sử
ư? Không ... Tiểu thuyết biến cố và sự việc
hoàn toàn có thật; nếu muốn, hãy gọi là tự sự
tiểu thuyết".* *43. Sau thêm Un amour
de soi (1982) và Le livre brisé (1989). Ông là người đầu
tiên dùng từ autofiction, sau còn được các nhà lý thuyết
văn học gọi là roman autobiographique.* *44. Đặng
Phùng Quân. Tự Truyện. Houston TX :
NGL, 1997, tr. 119.*
-------------------------
Nguồn:
[http://www.hopluu.org/hl73/NGUYENVYKHANH.htm](http://www.hopluu.org/hl73/NGUYENVYKHANH.htm)
©2006 hobieuchanh.com

Server: Apache/2.2.31 (Unix)

Content-Type: text/html

X-Pad: avoid browser bug


markdown:
Vượt qua những ngọn sóng cao tới 5-6m vì áp thấp, cô nữ sinh năng động và xinh xắn Thu Thảo cùng phái đoàn đã có chuyến đi không thể nào quên.
>>> Học viện Cảnh sát nhân dân tiếp nhận Đá chủ quyền quần đảo Trường Sa>>> Đoàn cán bộ, học viên Học viện CSND thăm và tặng quà quân, dân huyện đảo Trường Sa>>> Nhật ký Trường Sa Hành trình ra biển lớn
>>> Học viện Cảnh sát nhân dân tiếp nhận Đá chủ quyền quần đảo Trường Sa>>> Đoàn cán bộ, học viên Học viện CSND thăm và tặng quà quân, dân huyện đảo Trường Sa>>> Nhật ký Trường Sa
Sinh ra và lớn lên tại TP.HCM nhưng Đỗ Xuân Thu Thảo lại đang là gương mặt nổi trội của sinh viên trường Học viện Cảnh sát Nhân dân tại Hà Nội. Thảo cho biết, hồi bé thích làm cảnh sát, nhưng cũng muốn học chuyên ngành thoáng hơn nên quyết định ra Hà Nội thi vào khoa Ngoại ngữ của HV Cảnh sát. Hiện, cô gái sinh năm 1989 này đang là sinh viên năm thứ 4 của khoa Ngoại ngữ.
Vốn tham gia nhiều hoạt động xã hội từ thời còn học cấp 3 nên khi trở thành sinh viên trường Cảnh sát, Thảo đã không ngần ngại có mặt trong các chương trình ngoại khóa. Đến thời điểm này, Thu Thảo không chỉ có thành tích học tập tốt mà còn là một trong những sinh viên đại diện cho hàng ngàn bạn trẻ của Học viện Cảnh sát tham gia chuyến đi Trường Sa vào tháng 3 vừa qua.
Thu Thảo hiện là sinh viên năm cuối trường Học viện Cảnh sát Nhân dân (Hà Nội).
Về chuyến đi lớn lao của mình, Thu Thảo kể: "Chuyến ra Trường Sa của chúng em bắt đầu từ ngày 29/3, xuất phát từ Vũng Tàu với 20 thành viên của trường Học viện Cảnh sát và một số cô chú trong lực lượng Cảnh sát. Trước lúc lên đường, đoàn đã phải nghỉ lại ở Vũng Tàu 2 ngày để chờ thời tiết thuận lợi hơn, bởi lúc này theo dự báo thì có một đợt áp thấp nhiệt đới đang đến. Tuy nhiên, vì các thầy đều có lịch công việc rồi nên không thể hoãn thêm, thế là buổi sáng cuối tháng 3, trong khi trời vẫn rất đẹp mọi người kiên quyết lên đường".
Trước đó, khi bay vào TP.HCM rồi xuống Vũng Tàu, đoàn người đã xác định chuyến đi sẽ gặp nhiều khó khăn, nhưng cô sinh viên trẻ và các thành viên trong đoàn không ngờ rằng sẽ còn vất vả hơn so với dự kiến. Chỉ sau khoảng 1 tiếng khởi hành, sóng to dần, mọi người thấm mệt và say sóng. Tiếp theo đó là 30 tiếng không ăn không uống, không làm được gì ngoài việc nằm la liệt trên tàu.
"Thời điểm đó em hầu như không biết gì ngoài việc nằm ngủ li bì. Thỉnh thoảng em chỉ mở mắt ra nhìn xung quanh, đôi khi thấy vài người đi lại trên tàu rồi sau đó lại tiếp tục bơ phờ vì say sóng" - Thảo kể.
Thế rồi, tàu đến cụm đảo Đá Tây. Trên tàu lúc này mọi người đã bắt đầu bớt say sóng, Thu Thảo và các bạn cố ăn bát cháo để chuẩn bị vào đảo. Nhưng từ đó thời tiết càng xấu, áp thấp nhiệt đới quây lấy quần đảo như muốn bóp vỡ tàu và ném xuống đại dương mênh mông.
"Khi tất cả mọi người đã sẵn sàng tinh thần để vào đảo Đá Tây thì những con sóng lớn với cột nước cao tới 5-6 m dồn dập ập đến. Con tàu, trước khi đi với em lớn lao là thế mà giờ trở nên quá bé nhỏ, có cảm giác như sẽ bị cuốn phăng đi. Nhưng đoàn tàu vẫn trụ vững, chỉ có điều sóng lớn và mưa nên phải mất 2 ngày vật lộn thì đoàn mới chạy ca nô vào được tới đảo" - cô sinh viên nhớ lại những ngày cập bến gian nan của mình.
Thu Thảo giữa mênh mông biển.
Vào đầu tháng 4, sau khi đi thăm một số đảo nhỏ như đảo Phan Vinh, đảo Thuyền Chài..., Thu Thảo và đoàn có mặt tại đảo Trường Sa Lớn - nơi được gọi là Thủ đô của quần đảo Trường Sa. Lúc này, trời mưa nặng hạt nhưng nhiệt huyết thì vẫn đang ngùn ngụt cháy. Cho nên hôm đó, tại Trường Sa Lớn, cô gái trẻ cùng đội văn nghệ trường Học viện Cảnh sát đã hát vang các ca khúc về nơi đầu sóng ngọn gió của Tổ quốc.
Cô sinh viên trường Cảnh sát trong bộ cảnh phục trên chiếc tàu đi Trường Sa.
Mang theo những tình cảm không thể nào phai
"Trong suốt hai tuần, em chỉ đến được 4-5 đảo, bởi có đảo đã đi được nửa đường rồi nhưng đành quay về, có đảo thì thay hai lần ca nô cũng không thể vào được. Trời thì mưa tầm tã, sóng lớn, cứ lúc nào cập đến đảo là người em ướt đẫm, sau đó vào đến nơi và thay đồ để cùng giao lưu với các chiến sĩ. Nhưng kết thúc chuyến đi là sự nuối tiếc và lưu luyến khôn cùng" - Thu Thảo chia sẻ.
Tại đảo Thuyền Chài.
Trước khi đi, cô cảnh sát tương lai nghĩ rằng ở Trường Sa, các chiến sĩ dạn dày sóng gió sẽ mạnh dạn khi tiếp xúc với người mới, thế nhưng trong những phút đầu tiên, là sự e dè của các chàng lính trẻ.
"Tại đảo nhỏ đầu tiên mà em đến, vì nhỏ quá nên không có sân khấu gì cả, chỉ có nhà ở cũng nhỏ thôi nên không tổ chức biểu diễn văn nghệ, đoàn trường Cảnh sát tặng quà và cùng trò chuyện với các anh. Ban đầu các anh còn ngại, không dám trò chuyện, nhưng khi sắp chia tay rồi thì lại lưu luyến" - cũng bởi cái phút lưu luyến này mà đến thời điểm này, nữ sinh trường Cảnh sát vẫn liên lạc thường xuyên với các chiến sĩ ở Trường Sa.
Thu Thảo với chiến sĩ ở quần đảo Trường Sa.
Cô gái trẻ đã trở về đất liền được 6 tháng, về với nhịp sống thường ngày của một sinh viên trường Cảnh sát. Đó là ăn theo giờ, ngủ đúng giấc, học võ, học bắn súng, học lái xe.... nhưng những niềm xúc động của chuyến đi vẫn còn dâng trào trong cô: "Có lẽ điều quý giá nhất chính là tình cảm mà những người lính ở Trường Sa đã dành cho em và các thành viên trong đoàn. Kết thúc chuyến đi, em đã mang về đất liền những vỏ ốc, vỏ sò rất đẹp do các anh tặng. Thỉnh thoảng, em và các anh ở Trường Sa vẫn liên lạc cho nhau, những lời hỏi thăm, chia sẻ bình dị thôi, nhưng cảm thấy mình như được trải rộng tâm hồn hơn".
Ngày 23/8/2016, đồng chí Trung tướng,
GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, Giám đốc Học viện CSND đã có buổi tiếp xã giao ông
Pierre Guiton - Tùy viên an ninh Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam trước khi ông kết
thúc nhiệm kỳ công tác.
Thực hiện: TB

Cache-Control: private


markdown:
1 trường ngoại ngữ trong Liverpool, từ cho một khóa học Tiếng Anh trong 2 tuần đã bao gồm nhà ở.
Tìm trường Tiếng Anh tốt nhất với mức giá hợp lý nhất. So sánh chất lượng, ý kiến đánh giá và các lời đề nghị về khóa học Tiếng Anh cho người lớn và học sinh sinh viên tại Liverpool.
Sắp xếp theo:
[Phổ Biến Nhất](?sort=popular) [Được bình chọn nhất (tổng thể)](?sort=rating) [Chất lượng dạy học được đánh giá cao nhất](?sort=teaching) [Được bình chọn nhất (hoạt động xã hội)](?sort=social) [Giá thấp nhất](?sort=price)
|Chất lượng giảng dạy:||4.5/5.0|
|hoạt động xã hội và chương trình tham quan:||4.5/5.0|
| |
193 ý kiến đánh giá trên phạm vi thế giới
| |
Tổng cộng 2tuần đã bao gồm thuế
| |
| Hủy MIỄN PHÍ |[Các hạng mục khoá học (2)](#)
Các hạng mục khoá học
-
Tiếng Anh & Văn Hóa
-
Cơ Bản*
[Nơi Ở (1)](#)
Nơi Ở
-
Nhà giáo viên
# Thông tin chính về Liverpool
**Dân số: ** 469,000 Cư dân **Múi giờ: **+10h. (GMT +0) **Khu vực: **England, Liverpool **tiền tệ: **GBP (1 GBP = 1.3173 USD) **Đánh giá chất lượng cuộc sống Liverpool: **
4.5/5.0 (8 đánh giá của cựu học sinh của chúng tôi)
# Thời tiết tại Liverpool
Bảng khí hậu
Ghi chú:
Nhiệt độ giữa trưa
Nhiệt độ ban đêm
Giờ có nắng234677654321
Nhiệt độ nước11 °C11 °C 11 °C11 °C 12 °C15 °C 15 °C15 °C 14 °C14 °C 13 °C11 °C
Lượng mưa645364483761465043736370
**Liverpool:**Với lịch sử một nền kinh tế phát đạt, Liverpool tự hào là nơi có rất nhiều địa danh ấn tượng gồm Cảng Biển Albert và Tòa nhà Hải Cảng Liverpool. Nhưng điều khiến cho Liverpool trở nên độc đáo chính là người dân nơi đây cùng âm điệu Liverpool (Scouse) rất dễ nhận biết của họ. Những người con nổi tiếng nhất của thành phố hẳn không còn nghi ngờ gì đó là ban nhạc The Beatles và thành phố luôn thu hút rất nhiều du khách - những người luôn ao ước được dõi theo con đường dang dở mà ban nhạc đã để lại. **Không tìm ra thông tin mình đang tìm kiếm?**So sánh thêm [Tiếng Anh các trường](/vi/english-khoahoc)ở [Birmingham](/vi/cactruong-birmingham), [Bournemouth](/vi/cactruong-bournemouth), [Brighton](/vi/cactruong-brighton), [Bristol](/vi/cactruong-bristol), [Cambridge](/vi/cactruong-cambridge), [Canterbury](/vi/cactruong-canterbury), [Cheltenham](/vi/cactruong-cheltenham), [Colchester](/vi/cactruong-colchester), [Eltham](/vi/cactruong-eltham), [Exeter](/vi/cactruong-exeter), [Isle of Wight](/vi/cactruong-isle-of-wight), [Lake District](/vi/cactruong-lake-district), [Leeds](/vi/cactruong-leeds), [Luân Đôn](/vi/cactruong-london), [Manchester](/vi/cactruong-manchester), [Nottingham](/vi/cactruong-nottingham), [Oxford](/vi/cactruong-oxford), [Plymouth](/vi/cactruong-plymouth), [Portsmouth](/vi/cactruong-portsmouth), [Scarborough](/vi/cactruong-scarborough), [Stratford](/vi/cactruong-stratford), [Worthing](/vi/cactruong-worthing)hoặc xem so sánh của tất cả [các trường ở Anh](/vi/cactruong--england-uk).
Trang web độc lập được nhiều người ghé thăm nhất trên thế giới nhận đăng ký đặt chỗ các khóa học ngoại ngữ , các buổi học Tiếng Anh & các lớp học Tiếng Anh & các chương trình học Tiếng Anh ở nước ngoài tại các trường Tiếng Anh ở Anh.
![](http://c0577872.cdn.cloudfiles.rackspacecloud.com/transparent26.gif)

Set-Cookie: __cfduid=dd03b61d4569da76fa9135d6c63e695071472275577; expires=Sun, 27-Aug-17 05:26:17 GMT; path=/; domain=.languagecourse.net; HttpOnly

Server: cloudflare-nginx


markdown:
Là công ty Chuyên cung cấp giấy lọc phòng sơn, giấy lọc buồng sơn khô, giấy lọc sơn và giấy lọc bụi sơn. Bông thủy tinh lọc trần phòng sơn và bông lọc sàn phòng sơn
Chúng tôi cam kết mang đến cho khách hàng sản phẩm chất lượng, giá rẻ nhất VN với dịch vụ và phong cách phục vụ tốt nhất. Khi không hài lòng về sản phẩm và dịch vụ, chúng tôi sẳn sàng nhận đổi trả hàng nhanh chóng và miễn phí. ĐT 08 3910 0189 Hotline 0934 062 768
Giao hàng kể cả ngày Thứ Bảy và Chủ Nhật
Khung lọc than hoạt tính khử mùi
Giấy lọc phòng sơn, giấy lọc phòng sơn khô, giấy lọc thi công phòng sơn
Khung lọc khí thô kim loại
Xốp than hoạt tính, xốp lọc khí nhà bếp
Xốp carbon khử mùi hiệu quả
Khung lọc khí than hoạt tính
Vải hoạt tính khử khí độc
Vải than hoạt tính phục hồi dung môi hữu cơ
Vải than hoạt tính
- Lọc thuốc Đông Dược
- Lọc Bia - Rượu - NGK
- Lọc Sữa Bò - Đậu Nành
- Lọc Mật Ong
- Lọc Dầu Ăn
- Lọc Nước Mắm
- Lọc Nước nuôi Thủy sản
- Lọc Thực Phẩm
- Lọc Nước Sạch
- Lọc Sơn nước
- Lọc Hóa Chất - Dầu gội
- Lọc Phòng Sơn
- Lọc Phòng Sạch
- Lọc Buồng sơn
Giấy lọc than hoạt tính
Bông lọc sợi tổng hợp
Giấy lọc phòng sơn
Bông lọc thủy tinh 50mm
Bông lọc Amerglas
Thông báo tuyển dụng
Hỗ trợ kỹ thuật
0934 062 768
LỌC CHẤT LỎNG
1. Túi lọc PE, PP, NMO
2. Bình lọc Túi Inox, FDA, USP
3. Lõi lọc PP, Sợi, Inox, Giấy xếp
4. Bình Lọc lõi Inox, USP, FDA
5. Vải Lọc PE, NMO, PP
6. Giấy Lọc CN, PTN
7. Lõi Lọc Aqua, Graver, Maxtec
8. Máy ép bùn Khung bản
9. Bình Lọc Inox Lọc túi, Lõi
10. Lưới Inox, Tấm Inox
11.Cát, Than, Sỏi, Hạt ion
LỌC KHÍ - LỌC BỤI
1. Túi lọc PE, FMS, P84
2. Khung lọc khí AAF, VN
3. Bông Lọc bụi G4, Glass
4. Giấy Lọc Phòng sơn
5. Tấm Carbon khử mùi, khẩu trang, hấp thụ khí độc
6.Lõi lọc khí nén, lọc bụi
Bông lọc đầu vào
Lõi lọc thủy lực
Lõi lọc khí máy phát điện
Lõi lọc khí công nghiệp
Bông lọc chịu nhiệt độ cao, bông lọc thủy tinh
© Bản quyền thuộc về Công ty Môi trường Đông Châu - www.Sản Phẩm Lọc.com.vn

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


markdown:
# Golf Outings & Tournaments
**Mission Hills Golf Outings**
At Mission Hills Country Club, we understand that the key to a successful golf outing or tournament is planning. When you book your event at Mission Hills, Club Professional, Noel Zimmerman and his staff of experienced event coordinators will be with you every step of the way. They will help you select the appropriate format, set the expectations and manage every aspect to ensure a successful event.
The club house and banquet facility is ideal for pre and post-tournament festivities. Mission Hills Country Club has a number of different room configurations and can accommodate outings of almost any size. The warm ambiance will make you and your guests feel relaxed, welcomed and pampered.
Several packages are available to accommodate your tournament needs. The following are some of the amenities available:
Greens Fees
Electric Golf Cart
Beverage Carts
Event Scoring
Course Event
Registration Tables
Scorecards
Rules /Format Sheets
Contests on the course
**Complete Food & Beverage Packages**
** For more information on hosting a Golf Outing or Tournament, please email events@missionhillsclub.com or ** [request information here](http://www.missionhillsclub.com/request-tournament-information/)and we will contact you.

Server: Apache

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
Use this control to limit the display of threads to those newer than the specified time frame.
Allows you to choose the data by which the thread list will be sorted.
Order threads in...
Note: when sorting by date, 'descending order' will show the newest results first.

X-Mobile: false

X-Cacheable: Yes: Logged out

Set-Cookie: __cfduid=d197f26f0360e6ac533a01de4565f02a41472274606; expires=Sun, 27-Aug-17 05:10:06 GMT; path=/; domain=.mmo-champion.com; HttpOnly

Pragma: private

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

X-MVP: NOTIMPORTANT