markdown:
# Sự kiện 30 tháng 4 năm 1975
[Sự kiện 30 tháng 4, 1975](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4,_1975&redirect=no))
|
|
]]
được sơn số hiệu 843, là 1 trong 2 chiếc xe tăng đầu tiên tiến vào Dinh Độc Lập.
|.
|
Kết quả |Chính quyền Việt Nam Cộng hòa sụp đổ
||Tham chiến
|![]()
|
|![]()
[Quân lực Việt Nam Cộng hoà](/wiki/Qu%C3%A2n_l%E1%BB%B1c_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) ![ Flag of Vietnam.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
![ Flag of Vietnam.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
[Võ Nguyên Giáp](/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p) ![ FNL Flag.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/FNL_Flag.svg/22px-FNL_Flag.svg.png)
![ FNL Flag.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/FNL_Flag.svg/22px-FNL_Flag.svg.png)
[Văn Tiến Dũng](/wiki/V%C4%83n_Ti%E1%BA%BFn_D%C5%A9ng) ![ FNL Flag.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/FNL_Flag.svg/22px-FNL_Flag.svg.png)
![ FNL Flag.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/FNL_Flag.svg/22px-FNL_Flag.svg.png)
[Trần Văn Trà](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Tr%C3%A0) ![ FNL Flag.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/FNL_Flag.svg/22px-FNL_Flag.svg.png)
![ FNL Flag.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/FNL_Flag.svg/22px-FNL_Flag.svg.png)
[Lê Đức Anh](/wiki/L%C3%AA_%C4%90%E1%BB%A9c_Anh) ![ Flag of Vietnam.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
![ Flag of Vietnam.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
[Đinh Đức Thiện](/wiki/%C4%90inh_%C4%90%E1%BB%A9c_Thi%E1%BB%87n) ![ Flag of Vietnam.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
![ Flag of Vietnam.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
[Vũ Lăng](/wiki/V%C5%A9_L%C4%83ng_(th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bng)) ![ Flag of Vietnam.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
![ Flag of Vietnam.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
[Hoàng Cầm](/wiki/Ho%C3%A0ng_C%E1%BA%A7m_(t%C6%B0%E1%BB%9Bng)) ![ Flag of Vietnam.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
![ Flag of Vietnam.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
[Nguyễn Hữu An](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_An) ![ FNL Flag.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/FNL_Flag.svg/22px-FNL_Flag.svg.png)
![ FNL Flag.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/FNL_Flag.svg/22px-FNL_Flag.svg.png)
[Lê Trọng Tấn](/wiki/L%C3%AA_Tr%E1%BB%8Dng_T%E1%BA%A5n) ![ Flag of South Vietnam.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Flag_of_South_Vietnam.svg/22px-Flag_of_South_Vietnam.svg.png)
![ Flag of South Vietnam.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Flag_of_South_Vietnam.svg/22px-Flag_of_South_Vietnam.svg.png)
[Nguyễn Văn Toàn](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_To%C3%A0n) ![ Flag of South Vietnam.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Flag_of_South_Vietnam.svg/22px-Flag_of_South_Vietnam.svg.png)
![ Flag of South Vietnam.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Flag_of_South_Vietnam.svg/22px-Flag_of_South_Vietnam.svg.png)
[Lâm Văn Phát](/wiki/L%C3%A2m_V%C4%83n_Ph%C3%A1t) [[3]](#cite_note-3) **Sự kiện 30 tháng 4 năm 1975**, thường được gọi là **30 tháng Tư**, **ngày giải phóng miền Nam**, **ngày Thống Nhất** (tên gọi tại [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)) hay **ngày miền Nam sụp đổ** (báo chí Tây phương gọi là **Sài Gòn thất thủ**, *Fall of Saigon*), **Ngày Quốc Hận** và **Tháng Tư Đen** [[4]](#cite_note-4) [[5]](#cite_note-5) [[6]](#cite_note-6) trong cộng đồng người Việt tị nạn, là sự kiện chấm dứt [7] [Chiến tranh Việt Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam)khi tổng thống [Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [Dương Văn Minh](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Minh)cùng nội các bị bắt tại chỗ và phải tuyên bố đầu hàng vô điều kiện các lực lượng [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)và [Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam)vào sáng ngày [30 tháng 4](/wiki/30_th%C3%A1ng_4)năm [1975](/wiki/1975). Ngày này là kết quả trực tiếp của [Chiến dịch Mùa Xuân năm 1975](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_M%C3%B9a_Xu%C3%A2n_1975)và là một mốc quan trọng trong [lịch sử Việt Nam](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam).
Sài Gòn được đổi tên thành
[Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), theo tên của cố Chủ tịch [Việt Nam Dân chủ Cộng hoà](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [Hồ Chí Minh](/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). Sự kiện 30 tháng 4 diễn ra sau khi tất cả công dân và lính Mỹ cùng với hàng ngàn người Việt ở miền Nam Việt Nam di tản khỏi Sài Gòn. Vì nhiều người tị nạn đã di tản và chính phủ Việt Nam [Xã hội chủ nghĩa](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a) đã áp dụng luật mới góp phần làm cho dân số thành phố giảm xuống sau đó.
## Mục lục
[1 Các sự kiện dẫn đến 30 tháng 4](#C.C3.A1c_s.E1.BB.B1_ki.E1.BB.87n_d.E1.BA.ABn_.C4.91.E1.BA.BFn_30_th.C3.A1ng_4) [2 Diễn biến chính trị và quân sự](#Di.E1.BB.85n_bi.E1.BA.BFn_ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B_v.C3.A0_qu.C3.A2n_s.E1.BB.B1) [3 Ngày 30 tháng 4](#Ng.C3.A0y_30_th.C3.A1ng_4) [4 Chiến dịch Gió lốc](#Chi.E1.BA.BFn_d.E1.BB.8Bch_Gi.C3.B3_l.E1.BB.91c) [5 Kết quả](#K.E1.BA.BFt_qu.E1.BA.A3) [6 Nhận định](#Nh.E1.BA.ADn_.C4.91.E1.BB.8Bnh) [7 Kỷ niệm](#K.E1.BB.B7_ni.E1.BB.87m) [8 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [9 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Các sự kiện dẫn đến 30 tháng 4[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&action=edit§ion=1)]
Sau
[Hiệp định Paris](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Paris_1973) tinh thần và khả năng của quân đội Việt Nam Cộng hòa suy giảm nghiêm trọng nhất là sau khi [Richard Nixon](/wiki/Richard_Nixon) từ chức vì [vụ Watergate](/wiki/V%E1%BB%A5_Watergate), vào [tháng 8](/wiki/Th%C3%A1ng_t%C3%A1m) năm [1974](/wiki/1974).
### Sự cắt giảm viện trợ từ Hoa Kỳ[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&action=edit§ion=2)]
Sau khi quân đội Mỹ rút khỏi miền Nam Việt Nam, viện trợ quân sự cho
[Việt Nam Cộng Hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) đã cắt giảm nhiều:
- Tài khóa 1973: 2,1 tỷ USD
- Tài khóa 1974: 1,4 tỷ USD
- Tài khóa 1975: 0,7 tỷ USD
Theo lời kể của ông
[Nguyễn Tiến Hưng](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ti%E1%BA%BFn_H%C6%B0ng), Tổng trưởng Kế hoạch của chính phủ Việt Nam Cộng Hòa lúc bấy giờ, thì [Giáo sư](/wiki/Gi%C3%A1o_s%C6%B0) [Warren Nutter](/w/index.php?title=Warren_Nutter&action=edit&redlink=1) là cựu Phụ tá Tổng trưởng quốc phòng, đặc trách phần tài chính của chương trình "Việt Nam hóa". Khi dự điểm tâm với Tổng thống Việt Nam Cộng Hòa [Nguyễn Văn Thiệu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Thi%E1%BB%87u) vào sáng ngày 23 tháng Tám năm 1974 tại [Dinh Độc Lập](/wiki/Dinh_%C4%90%E1%BB%99c_L%E1%BA%ADp), ông Thiệu bày tỏ sự lo ngại về viện trợ: *Mới vài ngày trước đây là một tỷ, bây giờ còn 700 triệu, tôi làm gì được với số tiền này? Như là chuyện cho tôi 12 đô la và bắt tôi mua vé máy bay hạng nhất từ Sài gòn đi Tokyo.*
Giáo sư Nutter cũng rất bối rối và giải thích hành động của Quốc hội:
*Quốc hội Hoa Kỳ đôi khi hành động vô trách nhiệm như vậy… Cái* [Trung Tâm Tài Nguyên Đông Dương](/w/index.php?title=Trung_T%C3%A2m_T%C3%A0i_Nguy%C3%AAn_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)(Indochina Resource Center, 1 trung tâm của những người phản chiến) đang hết sức tìm cách tiêu diệt quý quốc.
Sau này, trong tập hồi ký
*Mùa Xuân Đại Thắng*, Đại tướng [Văn Tiến Dũng](/wiki/V%C4%83n_Ti%E1%BA%BFn_D%C5%A9ng) của [Quân đội nhân dân Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) đã viết: một trong những động cơ thúc đẩy [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) và [Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) mở cuộc tổng tấn công ở [miền Nam](/wiki/Nam_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam) là do Mỹ đã giảm viện trợ làm cho kế hoạch tác chiến và xây dựng lực lượng [quân lực Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Qu%C3%A2n_l%E1%BB%B1c_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) không thể thực hiện theo như ý muốn. Đó là vì "hỏa lực không quân đã sút giảm gần 60% vì thiếu bom, đạn; khả năng di động cũng giảm đi 50% vì thiếu máy bay, xe cộ, và nhiên liệu." [[8]](#cite_note-8)
Nền kinh tế và chi tiêu của Việt Nam Cộng hòa duy trì được chủ yếu nhờ viện trợ Mỹ. Nền công nghiệp miền Nam nhỏ bé, nông nghiệp bị chiến tranh tàn phá.
[Lạm phát phi mã](/wiki/L%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t_phi_m%C3%A3) xảy ra cùng với tệ [tham nhũng](/wiki/Tham_nh%C5%A9ng), lợi dụng chức quyền càng làm cho nền kinh tế thêm tồi tệ. Ông Bùi Diễm, đại sứ Việt Nam Cộng hòa tại Hoa Kỳ, nhận định tình hình kinh tế và quân sự của miền Nam Việt Nam rất xấu khiến người dân không hài lòng với chính quyền Nguyễn Văn Thiệu, tiền lương quân nhân không đủ sống do đó tình hình chính trị cũng xấu theo. Nạn [đào ngũ](/wiki/%C4%90%C3%A0o_ng%C5%A9) là một vấn đề nghiêm trọng đối với Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Riêng từ tháng 4 tới tháng 12/1974, có 176.000 lính đào ngũ. Tại các lực lượng tinh nhuệ của Quân Lực VNCH, biệt động quân có tỷ lệ đào ngũ lớn nhất (55%), tiếp theo là các đơn vị dù (30%) và thủy quân lục chiến (15%). Trong khi đó, QĐNDVN đã duy trì một lợi thế tâm lý mạnh mẽ, với những người lính tràn đầy tinh thần sẵn sàng hy sinh hy sinh mục đích cá nhân để cống hiến cho nỗ lực chiến tranh của tập thể, đó là ưu thế quyết định của họ. [[9]](#cite_note-9)
### Sự suy yếu của Việt Nam Cộng hòa[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&action=edit§ion=3)]
Theo hồi ký của Đại tướng
[Văn Tiến Dũng](/wiki/V%C4%83n_Ti%E1%BA%BFn_D%C5%A9ng) thì cục diện chiến trường đang chuyển biến ngày càng bất lợi cho [quân lực Việt Nam Cộng hoà](/wiki/Qu%C3%A2n_l%E1%BB%B1c_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_ho%C3%A0). Tại Khu 9, các cuộc hành quân lấn chiếm bị thất bại, hơn 2.000 đồn bốt bị phá, 400 [ấp chiến lược](/wiki/%E1%BA%A4p_chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c) với gần 800.000 dân bị quân Giải phóng xóa bỏ. Khu 8 có hơn 200 ấp chiến lược với hơn 130.000 dân bị xóa bỏ. Tại Khu 5, quân Giải phóng đã chuyển lên thế tiến công ngày càng mạnh, mở rộng bàn đạp vùng giáp ranh ( [Nông Sơn](/wiki/N%C3%B4ng_S%C6%A1n), [Thượng Đức](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%90%E1%BB%A9c), [Tuy Phước](/wiki/Tuy_Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc), [Minh Long](/wiki/Minh_Long), [Giá Vụt](/w/index.php?title=Gi%C3%A1_V%E1%BB%A5t&action=edit&redlink=1)), xoá hẳn gần 800 đồn bốt, giải phóng 250 ấp với 200.000 dân. [[10]](#cite_note-dung-10)
Trong hồi ký của mình, Đại tướng
[Văn Tiến Dũng](/wiki/V%C4%83n_Ti%E1%BA%BFn_D%C5%A9ng) cho rằng tinh thần và sức chiến đấu của [quân lực Việt Nam Cộng hoà](/wiki/Qu%C3%A2n_l%E1%BB%B1c_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_ho%C3%A0) giảm sút rõ rệt. Do Hoa Kỳ cắt giảm viện trợ, nhiều binh sĩ mất chỗ dựa tinh thần từ lâu nay (được cường quốc số 1 hỗ trợ), nền kinh tế thì ngày càng khó khăn do kinh tế khủng hoảng và nạn lạm phát 300% trong năm 1974. Có 170.000 lính đào ngũ, rã ngũ trong năm 1974, dù tăng cường thêm lính quân dịch thì tổng số quân vẫn giảm 20.000 so với năm 1973. Cuối 1974, quân Giải phóng chủ lực của miền [Đông Nam Bộ](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_B%E1%BB%99) phối hợp với lực lượng của địa phương mở [chiến dịch Đường 14 - Phước Long](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_14_-_Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc_Long) giành thắng lợi lớn. Trong hơn 20 ngày quân Giải phóng đã diệt và bắt trên 5.400 lính, thu 3.000 súng các loại, giải phóng thị xã Phước Long và toàn tỉnh Phước Long. Chiến bại này đánh dấu một bước suy sụp mới của quân Sài Gòn. Quân chủ lực của VNCH đã không còn đủ sức hành quân giải toả quy mô lớn để lấy lại các vùng, các căn cứ và thị xã quan trọng trên các địa bàn giáp ranh, dù Phước Long chỉ cách Sài Gòn 50 km. [[10]](#cite_note-dung-10)
Ngay sau thất bại Phước Long, cố vấn Mỹ
[John Pilger](/w/index.php?title=John_Pilger&action=edit&redlink=1) đã tiên liệu trước về sự sụp đổ của chế độ Sài Gòn sẽ diễn ra trong nay mai. Ông viết:
-
*Sài Gòn đang sụp đổ trước mắt, một Sài Gòn được người Mỹ hậu thuẫn, một thành phố được coi là "thủ đô tiêu dùng" nhưng chẳng hề sản xuất được một mặt hàng nào ngoài chiến tranh. Trong hàng ngũ của quân đội lớn thứ tư thế giới vào thời điểm đó, binh lính đang đào ngũ với tốc độ cả nghìn người trong một ngày...* [[11]](#cite_note-11)
-
## Diễn biến chính trị và quân sự[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&action=edit§ion=4)]
Tổng thống
[Gerald Ford](/wiki/Gerald_Ford) không thuyết phục được [Quốc hội Hoa Kỳ](/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Hoa_K%E1%BB%B3) chi thêm ngân sách cho chiến trường Việt Nam. Theo Mỹ và Việt Nam Cộng Hòa, đầu năm [1975](/wiki/1975), sau hai năm ký hiệp định đình chiến, [Quân đội Nhân dân Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) đã huy động gần như toàn bộ lực lượng chủ lực 270 ngàn người của mình, [12] mở cuộc tấn công lớn trên toàn miền Nam Việt Nam, bắt đầu là ở [[13]](#cite_note-13) [Tây Nguyên](/wiki/T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn). [Buôn Ma Thuột](/wiki/Bu%C3%B4n_Ma_Thu%E1%BB%99t)thất thủ gây chấn động hệ thống phòng thủ của quân đội Việt Nam Cộng hòa và là khởi đầu của [những chiến dịch nối tiếp nhau](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_M%C3%B9a_Xu%C3%A2n_1975).
Ngày 23 tháng 3, Tổng thống Thiệu nhận được thư của
[Tổng thống Hoa Kỳ](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Hoa_K%E1%BB%B3) [Gerald Ford](/wiki/Gerald_Ford).
-
Nhà Trắng
-
Ngày 22 tháng Ba, 1975
-
Thưa Tổng thống,
-
Cuộc tấn công hiện nay của [Bắc Việt Nam]chống lại quý quốc thật vô cùng xáo trộn khiến riêng cá nhân tôi lo âu. Theo quan điểm của tôi, thì cuộc tấn công của Hà Nội tượng trưng cho một sự việc không kém gì sự huỷ bỏ [Hiệp định Paris]bằng vũ lực.
-
Biến chuyển này mang theo hậu quả nghiêm trọng nhất cho cả hai dân tộc chúng ta. Đối với Ngài và nhân dân Ngài thì dây là lúc hy sinh lớn nhất, nó sẽ quyết định chính số phận quý quốc. Tôi tin tưởng rằng dưới quyền lãnh đạo của Ngài, quân lực và nhân dân VNCH sẽ tiếp tục công cuộc bảo vệ kiên trì chống lại vụ xâm lược mới này. Tôi cũng tin tưởng chắc chắn rằng nếu có được sự yểm trợ bổ túc từ bên ngoài vào thì quý quốc sẽ thắng thế trong cuộc đấu tranh giành quyền tự quyết của mình.
-
Riêng đối với Hoa kỳ thì vấn đề cũng không kém phần cấp bách.
-
Khi hành động như thế này, Hà Nội đang tìm cách huỷ diệt tất cả những gì mà chúng ta đã chiến đấu để thành đạt, với phí tổn vô cùng to lớn, suốt mười năm qua
-
Sự quyết tâm của Hoa kỳ để yểm trợ một người bạn đang bị các lực lượng (Bắc Việt) với vũ khí hùng mạnh tấn công, hoàn toàn vi phạm một thoả ước quốc tế (đã được ký kết) long trọng, là một điều hết sức cần thiết.
-
Riêng tôi, tôi quyết tâm rằng Hoa kỳ sẽ đứng vững sau lưng Việt Nam cộng hoà trong giờ phút tối quan trọng này. Với mục đích tôn trọng những bổn phận của Hoa kỳ trong tình thế này, tôi đang theo dõi những biến chuyển với chủ tâm cao độ nhất và đang khẩn cấp tham khảo ý kiến các cố vấn của tôi về những hành động mà tình thế có thể đòi hỏi và pháp luật cho phép. Về việc cung ứng viện trợ quân sự đầy đủ cho quân đội Ngài, xin Ngài yên tâm là tôi sẽ cố tâm nỗ lực để thoả mãn những nhu cầu vật chất của Ngài trên chiến trường.
-
Trước khi chấm dứt, tôi xin được nhắc lại một lần nữa lòng cảm phục liên tục của tôi đối với quyết tâm của Ngài và đối với sức bền bỉ và sự anh dũng của nhân dân Việt Nam Cộng Hòa.
-
Kính thư,
-
(kí) Gerald R. Ford [[14]]
Dù là nói tới quyết tâm ủng hộ nhưng người thảo bức thư đã khôn khéo gài vào: "(tôi) đang khẩn cấp tham khảo ý kiến các cố vấn về những hành động mà tình thế có thể đòi hỏi và pháp luật cho phép".
[[14]](#cite_note-khidongminhthaochay-14)
|Loạt bài
|
|Giai đoạn 1954–1959|
|
|[Hoa Kỳ can thiệp](/wiki/Qu%C3%A1_tr%C3%ACnh_can_thi%E1%BB%87p_c%E1%BB%A7a_M%E1%BB%B9_v%C3%A0o_chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Miền Bắc](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam_(mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc,_1954-1959))– [Miền Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam_(mi%E1%BB%81n_Nam,_1954-1959)) [Diễn biến Quốc tế](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam_(qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF,_1960-1965))– [Miền Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam_(mi%E1%BB%81n_Nam,_1960-1965)) [Kế hoạch Staley-Taylor](/wiki/K%E1%BA%BF_ho%E1%BA%A1ch_Staley-Taylor) [Chiến tranh đặc biệt](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%91%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t) [Đảo chính Chính phủ Ngô Đình Diệm](/wiki/Bi%E1%BA%BFn_c%E1%BB%91_%C4%91%E1%BA%A3o_ch%C3%ADnh_Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m) [Miền Bắc](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam_(mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc,_1965-1968)&action=edit&redlink=1)
Chiến dịch:
[Sự kiện Vịnh Bắc Bộ](/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_V%E1%BB%8Bnh_B%E1%BA%AFc_B%E1%BB%99)
[Mũi Tên Xuyên](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_M%C5%A9i_T%C3%AAn_Xuy%C3%AAn) – [Sấm Rền](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_S%E1%BA%A5m_R%E1%BB%81n) [Miền Nam](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam_(mi%E1%BB%81n_Nam,_1965-1968)&action=edit&redlink=1) [Chiến tranh cục bộ](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_c%E1%BB%A5c_b%E1%BB%99_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam))
Chiến dịch:
[Các chiến dịch Tìm-Diệt](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c_T%C3%ACm_v%C3%A0_di%E1%BB%87t)
[Phượng Hoàng](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Ph%C6%B0%E1%BB%A3ng_Ho%C3%A0ng) – [Tết Mậu Thân, 1968](/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_T%E1%BA%BFt_M%E1%BA%ADu_Th%C3%A2n) [Diễn biến Quốc tế](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam_(qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF,_1965-1968)&action=edit&redlink=1) [Diễn biến Quốc tế](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam_(qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF,_1968-1972)&action=edit&redlink=1) [Việt Nam hóa chiến tranh](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_h%C3%B3a_chi%E1%BA%BFn_tranh) [Hội nghị Paris](/wiki/H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_Paris,_m%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_ngo%E1%BA%A1i_giao_n%C4%83m_1972) [Hiệp định Paris](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Paris_1973) [Lam Sơn 719](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Lam_S%C6%A1n_719)– [Chiến cục năm 1972](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_c%E1%BB%A5c_n%C4%83m_1972)– [Hè 1972](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Xu%C3%A2n_h%C3%A8_1972)– [Mặt trận phòng không 1972](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BA%A5t_%C4%91%E1%BB%91i_kh%C3%B4ng_mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_Vi%E1%BB%87t_Nam_1972)
–
[Phòng không Hà Nội 12 ngày đêm](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Linebacker_II) [Xuân 1975](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_m%C3%B9a_xu%C3%A2n_n%C4%83m_1975) [Phước Long](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_14_-_Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc_Long) [Tây Nguyên](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn)- [Huế - Đà Nẵng](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Hu%E1%BA%BF-%C4%90%C3%A0_N%E1%BA%B5ng) [Phan Rang - Xuân Lộc](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Phan_Rang_-_Xu%C3%A2n_L%E1%BB%99c) [Hồ Chí Minh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Trường Sa và các đảo trên Biển Đông](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_v%C3%A0_c%C3%A1c_%C4%91%E1%BA%A3o_tr%C3%AAn_Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng) **Sự kiện 30 tháng 4, 1975** [Tổn thất nhân mạng](/wiki/T%E1%BB%95n_th%E1%BA%A5t_nh%C3%A2n_m%E1%BA%A1ng_trong_Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Tội ác của Hoa Kỳ và đồng minh](/wiki/T%E1%BB%99i_%C3%A1c_c%E1%BB%A7a_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Hoa_K%E1%BB%B3_v%C3%A0_%C4%91%E1%BB%93ng_minh_trong_chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Chất độc da cam](/wiki/Ch%E1%BA%A5t_%C4%91%E1%BB%99c_da_cam) [Thuyền nhân](/wiki/Thuy%E1%BB%81n_nh%C3%A2n) [sửatiêu bản](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit)
Ngày
[23 tháng 3](/wiki/23_th%C3%A1ng_3), Huế rơi vào tay [Quân giải phóng miền Nam Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) trong khi ở [Đà Nẵng](/wiki/%C4%90%C3%A0_N%E1%BA%B5ng), hàng ngàn dân thường và binh lính tìm cách chạy thoát bằng đường biển khỏi thành phố đang bị bao vây và nã pháo. Trong 4 sư đoàn bộ binh của [Quân lực Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Qu%C3%A2n_l%E1%BB%B1c_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a), 4 [liên đoàn Biệt động quân](/wiki/L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_Bi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99ng_qu%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a), [lữ đoàn](/wiki/L%E1%BB%AF_%C4%91o%C3%A0n) [thiết giáp](/w/index.php?title=Thi%E1%BA%BFt_gi%C3%A1p&action=edit&redlink=1), sư đoàn không quân, tổng cộng 12 vạn quân và hàng ngàn nhân viên quân sự và địa phương quân, chỉ có 16.000 rút được. Trong số gần 2 triệu dân thường dồn lại tại Đà Nẵng từ cuối tháng 3, chỉ có hơn 50.000 sơ tán được bằng đường thủy. [15] Còn lại là 70.000 binh sĩ VNCH bị bắt làm tù binh. [[16]](#cite_note-16) Ngoài ra 33 [[17]](#cite_note-17) [máy bay phản lực](/wiki/M%C3%A1y_bay_ph%E1%BA%A3n_l%E1%BB%B1c) [A-37](/wiki/A-37_Dragonfly)còn nguyên vẹn cùng gần 60 máy bay khác tại căn cứ không quân Phù Cát cũng bị bỏ lại. Trong cuộc sụp đổ của Đà Nẵng, không có một trận chiến nào. Khi Quân Giải phóng tiến vào thành phố, không mấy binh sĩ VNCH đóng quanh thành phố chống cự. [[18]](#cite_note-18) Các trung tâm phòng thủ còn lại dọc theo bờ biển cũng nhanh chóng tan vỡ dây chuyền: [[19]](#cite_note-19) [Quảng Ngãi](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ng%C3%A3i)ngày [24 tháng 3](/wiki/24_th%C3%A1ng_3); [Quy Nhơn](/wiki/Quy_Nh%C6%A1n)và [Nha Trang](/wiki/Nha_Trang)ngày [1 tháng 4](/wiki/1_th%C3%A1ng_4); và [cảng Cam Ranh](/wiki/C%E1%BA%A3ng_Cam_Ranh)ngày [3 tháng 4](/wiki/3_th%C3%A1ng_4). [[20]](#cite_note-20)
Trong nửa đầu tháng 4, với
[Quân đoàn 2](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91o%C3%A0n_2,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) của quân Giải phóng từ phía bắc tiến vào và [quân đoàn 3](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91o%C3%A0n_3,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) từ Tây Nguyên đổ xuống, các tỉnh [Quảng Ngãi](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ng%C3%A3i), [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh), [Phú Yên](/wiki/Ph%C3%BA_Y%C3%AAn), [Khánh Hòa](/wiki/Kh%C3%A1nh_H%C3%B2a) lần lượt rơi vào tay Quân Giải phóng.
Ngày
[9 tháng 4](/wiki/9_th%C3%A1ng_4), [Quân đoàn 4](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91o%C3%A0n_4,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) Quân giải phóng định đánh chiếm huyện [Xuân Lộc](/wiki/Xu%C3%A2n_L%E1%BB%99c) tỉnh [Đồng Nai](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_Nai) trên hành tiến - tuyến phòng thủ từ xa cuối cùng của [Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) - nhưng Sư đoàn 18 của [Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa](/wiki/Qu%C3%A2n_l%E1%BB%B1c_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) đã kháng cự ác liệt có tổ chức để giữ vững được thị xã. Đây là trận đánh dài ngày có tổ chức cuối cùng của Quân lực Việt Nam Cộng hòa. [Trận Xuân Lộc](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Xu%C3%A2n_L%E1%BB%99c) đã gây thương vong rất lớn cho cả hai bên.
Ngày
[17 tháng 4](/wiki/17_th%C3%A1ng_4), [Thượng viện Hoa Kỳ](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_vi%E1%BB%87n_Hoa_K%E1%BB%B3) từ chối khoản viện trợ khẩn cấp trị giá 722 triệu [Mỹ kim](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) mà chính phủ Gerald Ford đề nghị. Tuy không ai tin rằng viện trợ Mỹ có thể xoay chuyển tình thế, một số chuyên viên như Ngoại trưởng Mỹ [Henry Kissinger](/wiki/Henry_Kissinger) hy vọng rằng ngân khoản đó có thể giúp [Việt Nam Cộng Hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) lấy lại được đủ vị thế về quân sự để thuyết phục đối phương ngừng tiến quân và đàm phán. Hai ngày sau phán quyết này của Thượng viện, giám đốc [CIA](/wiki/C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_(Hoa_K%E1%BB%B3)) [William Colby](/w/index.php?title=William_Colby&action=edit&redlink=1) nói với tổng thống Ford: "Nam Việt Nam đang đối mặt với thất bại hoàn toàn và nhanh chóng". Các chuyến bay di tản do CIA tổ chức đã bắt đầu đưa các cộng tác viên [người Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) rời Việt Nam, và Sứ quán Mỹ đã bắt đầu đốt tài liệu mật từ trước đó. Ngày [21] [20 tháng 4](/wiki/20_th%C3%A1ng_4)các thủ tục pháp luật được đơn giản hóa cho việc sơ tán người Việt bắt đầu có hiệu lực. Việc sơ tán này được thực hiện tại sân bay quân sự [Tân Sơn Nhất](/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_T%C3%A2n_S%C6%A1n_Nh%E1%BA%A5t), do tướng [Homer Smith](/wiki/Homer_William_Smith)chỉ huy. Các máy bay [C-130](/wiki/C-130_Hercules)và [C-140](/w/index.php?title=C-140&action=edit&redlink=1)liên tục lên xuống vào ban ngày; công việc giấy tờ được tiếp tục suốt đêm. Tướng Smith đã phải dùng đến toàn bộ trung đội Thủy quân lục chiến số 43 của Mỹ để giữ trật tự tại Tân Sơn Nhất.
Ngày
[20 tháng 4](/wiki/20_th%C3%A1ng_4) quân phòng thủ bỏ Xuân Lộc rút lui. Khi Xuân Lộc thất thủ, không còn gì có thể cứu vãn chế độ Sài Gòn nữa. Việc bỏ Xuân Lộc khiến Sài Gòn gần như bỏ ngỏ, không còn phòng thủ từ xa nữa; Quân giải phóng áp sát thành phố ở các tuyến ngoại vi. Cùng ngày 20 tháng 4, Đại sứ Mỹ Martin đến phủ Tổng thống thuyết phục [Nguyễn Văn Thiệu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Thi%E1%BB%87u) từ chức, bởi phía Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã liên tục tuyên bố sẽ không đàm phán với tổng thống Thiệu.
Tối ngày
[21 tháng 4](/wiki/21_th%C3%A1ng_4), Nguyễn Văn Thiệu đọc một bài diễn văn từ chức dài trước [Quốc hội Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a), buộc tội Mỹ đã bỏ rơi Việt Nam Cộng hòa. Phó Tổng thống [Trần Văn Hương](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_H%C6%B0%C6%A1ng) lên thay nhưng phía [Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) không chấp nhận nói chuyện với ông. Thời điểm [21 tháng 4](/wiki/21_th%C3%A1ng_4) khi Nguyễn Văn Thiệu từ chức có ý nghĩa quyết định. Đại tướng [Võ Nguyên Giáp](/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p) nói rằng *"chìa khóa là ngày 21 tháng 4, khi Thiệu từ chức. Khi đó tôi biết rằng chúng tôi phải tấn công ngay lập tức, cướp lấy thời cơ, tất cả chúng tôi cũng đồng ý như vậy."* Đêm hôm đó, tại sở chỉ huy tiền phương tại [22] [Lộc Ninh](/wiki/L%E1%BB%99c_Ninh), cách Sài Gòn 75 dặm, tướng [Văn Tiến Dũng](/wiki/V%C4%83n_Ti%E1%BA%BFn_D%C5%A9ng), người chỉ huy các cánh quân Giải phóng tiến về thành phố, ra lệnh bắt đầu cuộc tổng tiến công.
Để đảm bảo áp đảo chắc thắng, Quân Giải Phóng đưa thêm cả
[Quân đoàn 1](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91o%C3%A0n_1,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) (hay còn gọi là [Binh đoàn Quyết thắng](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91o%C3%A0n_1,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam)) bằng tàu biển và hàng không vào chiến trường cho trận cuối cùng có tên là [Chiến dịch Hồ Chí Minh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). Lực lượng tiến công Sài Gòn tương đương 20 [sư đoàn](/wiki/S%C6%B0_%C4%91o%C3%A0n), tổ chức thành 5 [quân đoàn](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91o%C3%A0n).
Trong nỗ lực cuối cùng, tướng
[Nguyễn Cao Kỳ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Cao_K%E1%BB%B3) phát biểu trước khoảng 6 nghìn người [Thiên Chúa giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) hữu khuynh vào xế trưa ngày 25-4 về chuyện phòng thủ Sài Gòn, rằng *"ông ta sẽ ở lại Sài Gòn và chiến đấu cho tới chết, những kẻ chạy theo Mỹ là hèn nhát"*. Phụ nữ và trẻ con sẽ được gửi đi đảo Phú Quốc, dân Sài Gòn sẽ chiến đấu. [Nguyễn Cao Kỳ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Cao_K%E1%BB%B3) còn tuyên bố Sài Gòn sẽ trở thành một [Leningrad](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Leningrad) thứ hai, nơi đã cầm cự 900 ngày trong vòng vây hãm. Việc phân phối vũ khí sẽ làm ngay, mọi người nên ở lại Sài Gòn. Nhưng tất cả chỉ có vậy. Sau đó Nguyễn Cao Kỳ bỏ vào [sân bay Tân Sơn Nhất](/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_T%C3%A2n_S%C6%A1n_Nh%E1%BA%A5t) để sắp xếp cho các máy bay di tản sang [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan) và đồng thời cũng bí mật ra lệnh cho một trực thăng đến đón mình. Sáng ngày 29/4/1975, ông Kỳ đã dùng trực thăng chạy ra ngoại quốc, bỏ lại sau lưng những lời thề hứa chiến đấu quyết tử mà ông từng hùng hồn tuyên bố trước đó bốn ngày . [23]
Lúc 17 giờ ngày
[26 tháng 4](/wiki/26_th%C3%A1ng_4), [Chiến dịch Hồ Chí Minh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) bắt đầu nổ súng với 5 quân đoàn ở 5 hướng tấn công: hướng Bắc với Quân đoàn 1, hướng Tây Bắc với Quân đoàn 3, hướng Tây và Tây Nam với [Đoàn 232](/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_232&action=edit&redlink=1), hướng Đông với Quân đoàn 4 và hướng đông nam với Quân đoàn 2.
Ngày
[27 tháng 4](/wiki/27_th%C3%A1ng_4), sân bay quân sự Tân Sơn Nhất tại Sài Gòn chịu 3 loạt hỏa tiễn của [Quân giải phóng](/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam), lần đầu tiên trong hơn 40 tháng làm nhiều người chết và bị thương, nhà cửa đổ nát. Hai lính Mỹ thiệt mạng do hỏa tiễn, là những lính thiệt mạng cuối cùng của Mỹ trong cuộc chiến [24] [[25]](#cite_note-25)
Tại mặt phía Nam của Sài Gòn, ngay từ ngày
[28 tháng 4](/wiki/28_th%C3%A1ng_4), 1975, [Bộ Tư lệnh Biệt khu Thủ Ðô](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_T%C6%B0_l%E1%BB%87nh_Bi%E1%BB%87t_khu_Th%E1%BB%A7_%C3%90%C3%B4&action=edit&redlink=1) của chính quyền Sài Gòn không còn quân trừ bị để phòng thủ. Họ buộc phải rút 1 liên đoàn Biệt Ðộng Quân đang hành quân về quận lỵ Cần Đước và đặt dưới quyền điều động của Bộ tư lệnh Biệt Khu Thủ Ðô. Liên tỉnh lộ nối liền [Chợ Lớn](/wiki/Ch%E1%BB%A3_L%E1%BB%9Bn) và [Cần Đước](/wiki/C%E1%BA%A7n_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Bc) cũng bị cắt nhiều đoạn nên các lực lượng VNCH không thể phá vỡ được các chốt chận của [Quân giải phóng](/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) tại [cầu Nhị Thiên Đường](/wiki/C%E1%BA%A7u_Nh%E1%BB%8B_Thi%C3%AAn_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng) vốn đã bị chiếm từ rạng sáng ngày [29 tháng 4](/wiki/29_th%C3%A1ng_4), 1975.
Các đơn vị Nhảy Dù phòng ngự tại phòng tuyến khu vực từ
[ngã tư Quân Vận](/w/index.php?title=Ng%C3%A3_t%C6%B0_Qu%C3%A2n_V%E1%BA%ADn&action=edit&redlink=1) (gần [Trung Tâm Huấn Luyện Quang Trung](/w/index.php?title=Trung_T%C3%A2m_Hu%E1%BA%A5n_Luy%E1%BB%87n_Quang_Trung&action=edit&redlink=1)) đến cầu Tham Lương Bà Quẹo, khu Bình Thới-Ngã ba Bà Quẹo, khu Bảy Hiền- [Lăng Cha Cả](/wiki/L%C4%83ng_Cha_C%E1%BA%A3) đã cố gắng ngăn chận đối phương. Một chiến đoàn thuộc [Liên Ðoàn 81 Biệt Cách Nhảy Dù](/wiki/L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_Bi%E1%BB%87t_c%C3%A1ch_d%C3%B9_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) tại vòng đai Bộ Tổng Tham Mưu do Thiếu tá Phạm Châu Tài chỉ huy đã dàn quân và từ 8 giờ sáng đến 10 giờ sáng, chiến đoàn này đã bắn cháy 6 chiến xa và đánh bật đối phương ra khỏi trận địa.
Tuy nhiên các nỗ lực kháng cự lẻ tẻ này không làm chậm quân Giải phóng được bao nhiêu. Đến cuối ngày
[28 tháng 4](/wiki/28_th%C3%A1ng_4), tất cả các tuyến phòng thủ đã bị chọc thủng ở mọi hướng, quân Giải phóng có thể đi ngay vào thành phố. Các [lực lượng chính trị thứ ba](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BB%A9_ba&action=edit&redlink=1) dàn xếp để đưa [Đại tướng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) [Dương Văn Minh](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Minh) lên làm tổng thống trong ngày [28 tháng 4](/wiki/28_th%C3%A1ng_4) năm 1975. Ngay khi nhậm chức để tiến hành đàm phán [Tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) Dương Văn Minh yêu cầu người Mỹ ra đi. ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Vietnamese_UH-1_pushed_over_board%2C_Operation_Frequent_Wind.jpg/240px-Vietnamese_UH-1_pushed_over_board%2C_Operation_Frequent_Wind.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Vietnamese_UH-1_pushed_over_board%2C_Operation_Frequent_Wind.jpg/240px-Vietnamese_UH-1_pushed_over_board%2C_Operation_Frequent_Wind.jpg)
[Hàng không mẫu hạm](/wiki/T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay) [USS Midway](/w/index.php?title=USS_Midway&action=edit&redlink=1)tháng 4-1975 bị đẩy xuống biển để dành thêm chỗ cho máy bay chở người tỵ nạn hạ cánh. [[26]](#cite_note-26)
4 giờ sáng ngày 29/4 tức 16 giờ theo giờ Washington, hỏa tiễn và đạn pháo
[Quân giải phóng](/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) đã nã tới tấp xuống [Phi trường Tân Sơn Nhứt](/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_T%C3%A2n_S%C6%A1n_Nh%E1%BA%A5t), phá hủy nhiều phi cơ trên mặt đất, vô hiệu hóa phi trường này và gây cho số người Việt đang tụ tập ở đấy sợ hãi trốn chạy, một sự hỗn loạn thực sự. [[27]](#cite_note-27)
Tổng thống Ford triệu tập
[Hội đồng An ninh Quốc gia](/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_An_ninh_Qu%E1%BB%91c_gia_Hoa_K%E1%BB%B3) họp khẩn cấp lúc 19h 30, ông đã yêu cầu [Đại sứ](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_s%E1%BB%A9_Hoa_K%E1%BB%B3_t%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Graham Martin](/wiki/Graham_Martin) phải di tản ngay những người Mỹ còn lại và cả những [người Việt Nam](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t_Nam) càng nhiều càng tốt.
Có 5
[sĩ quan](/wiki/S%C4%A9_quan) của quân Việt Nam cộng hòa đã [tự sát](/wiki/T%E1%BB%B1_s%C3%A1t), như [Nguyễn Khoa Nam](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Khoa_Nam), [Phạm Văn Phú](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_Ph%C3%BA), người thì vì cảm thấy danh dự bị hoen ố trước thất bại, người thì vì lo sợ bị bị cầm tù hoặc bị đối phương đày đọa. [[28]](#cite_note-ReferenceA-28)
Ở
[Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) và phần còn lại của Việt Nam Cộng Hòa, hàng triệu [người dân Việt Nam](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1) bắt đầu tự đặt cho mình 1 câu hỏi mấu chốt: họ có thể ở lại sống dưới [chế độ](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99&action=edit&redlink=1) [mới](/w/index.php?title=M%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1) hay là tự tìm cách trốn chạy bằng [đường biển](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_bi%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1). [[28]](#cite_note-ReferenceA-28)
Trong các ngày 28, 29 tháng 4 từ các
[hàng không mẫu hạm](/wiki/T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay) của [Hạm đội số 7](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1m_%C4%91%E1%BB%99i_s%E1%BB%91_7&action=edit&redlink=1) ngoài khơi [Thủy quân lục chiến Mỹ](/wiki/Th%E1%BB%A7y_qu%C3%A2n_l%E1%BB%A5c_chi%E1%BA%BFn_Hoa_K%E1%BB%B3) dùng [trực thăng](/wiki/M%C3%A1y_bay_tr%E1%BB%B1c_th%C4%83ng) [di tản](/w/index.php?title=Di_t%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1) người nước ngoài và một số người Việt đã từng cộng tác chặt chẽ với họ, trong đó có [chiến dịch Babylift](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Babylift). Cuộc di tản đã diễn ra trong hỗn loạn vì rất nhiều người muốn ra đi nhưng không thể đáp ứng hết được. Các điểm đỗ của trực thăng náo loạn. Lính Thuỷ quân lục chiến Mỹ đã phải cố gắng mới duy trì được trật tự. Người Mỹ đã phải bỏ lại nhiều người bạn lâu năm của mình vì số lượng phương tiện có hạn. Hình ảnh di tản đã in đậm trong trí óc nhiều người Mỹ và Việt như một kỷ niệm rất buồn. [Đại sứ](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_s%E1%BB%A9_Hoa_K%E1%BB%B3_t%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Graham Martin](/wiki/Graham_Martin) là một trong những người Mỹ cuối cùng ra đi. Trong số 120.000 người Việt và 20.000 người Mỹ được di tản trong đợt này, không có một người nào bị thiệt mạng do hoạt động quân sự của quân Giải phóng. [[2]](#cite_note-Church-2)
Quân giải phóng dừng lại bên ngoài thành phố 1 ngày để cho người Mỹ di tản hết mới vào. Theo lời tướng
[Trần Văn Trà](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Tr%C3%A0), họ đã đợi vì mục đích chính là để giải phóng Sài Gòn chứ không phải để giết người Mỹ và sỉ nhục họ. Còn theo hồi kí của tướng [Hoàng Cầm](/wiki/Ho%C3%A0ng_C%E1%BA%A7m_(t%C6%B0%E1%BB%9Bng)), cánh quân của Quân đoàn 4 mà ông chỉ huy gặp rất nhiều kháng cự trên đường tiến về Sài Gòn và chỉ đánh được đến nơi vừa kịp sáng ngày 30 tháng 4.
Theo hồi ký các tướng tá của
[quân lực Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Qu%C3%A2n_l%E1%BB%B1c_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) như [Nguyễn Hữu Hạnh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_H%E1%BA%A1nh), [Nguyễn Chánh Thi](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%A1nh_Thi), và cựu dân biểu [Lý Quý Chung](/w/index.php?title=L%C3%BD_Qu%C3%BD_Chung&action=edit&redlink=1), thì sáng ngày 28/4, tướng tình báo Pháp [Francois Vanussème](/w/index.php?title=Francois_Vanuss%C3%A8me&action=edit&redlink=1) đã tới gặp [Dương Văn Minh](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Minh) và đề nghị kêu gọi [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) đem quân can thiệp để cứu [quân lực Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Qu%C3%A2n_l%E1%BB%B1c_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) đang trong cơn nguy kịch. Một nhân viên ngoại giao Trung Quốc đề nghị [quân lực Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Qu%C3%A2n_l%E1%BB%B1c_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) hãy cố thủ, án ngữ Vùng 4 Chiến thuật, hứa hẹn Trung Quốc sẽ đem quân đánh vào biên giới miền Bắc Việt Nam để giải vây. Tướng Minh vốn đã được Ban Binh vận [Trung ương Cục miền Nam](/wiki/Trung_%C6%B0%C6%A1ng_C%E1%BB%A5c_mi%E1%BB%81n_Nam) thông qua em trai là [Dương Thanh Nhựt](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_Thanh_Nh%E1%BB%B1t&action=edit&redlink=1) (bí danh Mười Ty, đại tá QĐNDVN) và gia đình đã thuyết phục từ trước, đã từ chối và nói: *"Tôi cảm ơn thiện chí của ông, nhưng trong đời tôi, tôi đã từng làm tay sai cho Pháp, rồi tay sai cho Mỹ, đã quá đủ rồi. Tôi không thể tiếp tục làm tay sai cho Trung Quốc"* [[29]](#cite_note-29)
Theo tác giả Trần Viết Đại Hưng, một cựu sĩ quan
[Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Qu%C3%A2n_l%E1%BB%B1c_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a), thì [Nguyễn Cao Kỳ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Cao_K%E1%BB%B3) còn tính làm một cuộc đảo chính chính phủ [Dương Văn Minh](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Minh) mới thành lập để nắm quyền và ra lệnh cố thủ. Người Mỹ biết chuyện đó và giám đốc [CIA](/wiki/C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_(Hoa_K%E1%BB%B3)) ở Sài Gòn lúc đó là Polgar đã cảnh cáo Kỳ là không được manh động. Nguyễn Cao Kỳ nghe vậy thì dẹp bỏ kế hoạch vì ông ta hiểu rằng: nếu chống lại sách lược của Mỹ thì sẽ mang họa vào thân. [ [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
## Ngày 30 tháng 4[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&action=edit§ion=5)]
|Bài viết này cần thêm
|
Ngày 29 tháng 4, sau sự giận dữ của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Schlesiger và cố vấn
[Henry Kissinger](/wiki/Henry_Kissinger) ở Washington vì sự nấn ná của Đại sứ [Graham Martin](/wiki/Graham_Martin) ở Sài Gòn để cố tạo ra vẻ *"người Mỹ đàng hoàng ra đi"*, Tổng thống Mỹ [Gerald Ford](/wiki/Gerald_Ford) ra lệnh dứt khoát: *"Chấm dứt cuộc di tản vào 3 giờ 30 phút, giờ địa phương, sáng 30 tháng 4"*. Tuy nhiên, lệnh vẫn không thi hành kịp do sự chần chừ của Martin, "cuộc tháo chạy" đã diễn ra cho tới khi chiếc trực thăng Mỹ cuối cùng rời Sài Gòn vào lúc 5 giờ 24 phút ngày 30 tháng 4. [[30]](#cite_note-lichsuvietnam.vn-30)
8 giờ sáng
[30 tháng 4](/wiki/30_th%C3%A1ng_4) Tổng thống Dương Văn Minh và Bộ tổng tham mưu quân đội Việt Nam Cộng hòa hạ lệnh đơn phương ngừng chiến sẵn sàng đón quân đối phương vào Sài Gòn để bàn giao chính quyền. Ông tuyên bố " *Đường lối, chủ trương của chúng tôi là hòa giải và hòa hợp dân tộc để cứu sinh mạng đồng bào. Tôi tin tưởng sâu xa vào sự hòa giải giữa người Việt Nam để khỏi phí phạm xương máu người Việt Nam. Vì lẽ đó tôi yêu cầu tất cả các anh em chiến sĩ Việt Nam Cộng hòa hãy bình tĩnh, ngưng nổ súng và ở đâu ở đó. Chúng tôi cũng yêu cầu anh em chiến sĩ Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam ngưng nổ súng vì chúng tôi ở đây chờ gặp Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam để cùng nhau thảo luận về lễ bàn giao chính quyền trong vòng trật tự và tránh sự đổ máu vô ích của đồng bào.*". Theo phía Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, lệnh này không còn tác dụng do phần lớn quân lực Việt Nam Cộng Hòa lúc đó đã tan rã, phần nhiều ra hàng hoặc vứt bỏ vũ khí về với gia đình. Do đó khi Quân giải phóng tiến vào Sài Gòn hầu hết chỉ gặp những ổ kháng cự nhỏ lẻ, thiếu tổ chức.
9 giờ sáng cùng ngày, đúng 3 tiếng đồng hồ sau khi chiếc trực thăng cuối cùng của Mỹ rời nóc tòa Đại Sứ quán, tướng
[Trần Văn Trà](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Tr%C3%A0) lệnh cho quân Giải Phóng tiến vào Sài Gòn từ năm hướng. Họ đã tiến nhanh mà không gặp một sự kháng cự có tổ chức nào.
Đại đội 4 xe tăng nhận nhiệm vụ thần tốc tiến về trung tâm Sài Gòn. Sau khi đánh bại quân địch tại các trạm chốt ở khu vực Cầu Sài Gòn, Hàng Xanh, cầu Thị Nghè, 2 xe tăng số hiệu 843 và 390 tiến về Dinh Độc Lập. Xe 843 đi trước do Đại đội trưởng
[Bùi Quang Thận](/wiki/B%C3%B9i_Quang_Th%E1%BA%ADn) chỉ huy.
10 giờ 45 phút ngày
[30 tháng 4](/wiki/30_th%C3%A1ng_4), xe tăng mang số hiệu 843 húc nghiêng cổng phụ của [Dinh Độc Lập](/wiki/Dinh_%C4%90%E1%BB%99c_L%E1%BA%ADp) và bị kẹt tại đó. [Bùi Quang Thận](/wiki/B%C3%B9i_Quang_Th%E1%BA%ADn) - Đại đội trưởng, chỉ huy xe 843 - nhảy xuống xe, cầm cờ chạy bộ vào. Xe tăng 390 dưới quyền chỉ huy của [Vũ Đăng Toàn](/wiki/V%C5%A9_%C4%90%C4%83ng_To%C3%A0n) húc tung cánh cửa chính của dinh.
11 giờ 30 phút cùng ngày, Trung úy
[Quân đội Nhân dân Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Bùi Quang Thận](/wiki/B%C3%B9i_Quang_Th%E1%BA%ADn) đã hạ [lá cờ Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Qu%E1%BB%91c_k%E1%BB%B3_Vi%E1%BB%87t_Nam#C.E1.BB.9D_ba_s.E1.BB.8Dc) trên nóc dinh xuống, kéo [lá cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam](/wiki/Qu%E1%BB%91c_k%E1%BB%B3_Vi%E1%BB%87t_Nam#C.E1.BB.9D_Gi.E1.BA.A3i_ph.C3.B3ng) lên.
Cùng lúc này, đại úy trung đoàn phó Trung đoàn 66
[Phạm Xuân Thệ](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Xu%C3%A2n_Th%E1%BB%87) cùng lực lượng đột kích thọc sâu của [Quân đoàn 2](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91o%C3%A0n_2,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) và [biệt động thành Sài Gòn](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99ng_th%C3%A0nh_S%C3%A0i_G%C3%B2n&action=edit&redlink=1) tiến vào dinh Độc Lập bắt Tổng thống cuối cùng của Việt Nam Cộng hòa là ông Dương Văn Minh cùng toàn bộ những nhân vật chủ chốt của nội các chính quyền Sài Gòn. Phạm Xuân Thệ yêu cầu Dương Văn Minh ra lệnh đầu hàng vô điều kiện để tránh đổ máu không cần thiết sau này.
Khoảng 12 giờ trưa, đại úy Phạm Xuân Thệ đưa tổng thống Dương Văn Minh, thủ tướng
[Vũ Văn Mẫu](/wiki/V%C5%A9_V%C4%83n_M%E1%BA%ABu) lên xe Jeep để đến đài phát thanh. Chiếc xe thứ hai chở trung tá chính ủy lữ đoàn xe tăng 203 Bùi Văn Tùng cùng hai nhà báo Borries Gallasch (người Đức, báo *) và Hà Huy Đỉnh. Tại đài phát thanh, tổng thống Dương Văn Minh thay mặt toàn bộ nội các của chính quyền Sài Gòn đã đọc tuyên bố đầu hàng vô điều kiện với quân đội cách mạng (tức quân Giải phóng miền Nam Việt Nam). Thay mặt các đơn vị Quân giải phóng đánh chiếm dinh Độc Lập, trung tá Der Spiegel* [Bùi Văn Tùng](/w/index.php?title=B%C3%B9i_V%C4%83n_T%C3%B9ng&action=edit&redlink=1)đọc lời tiếp nhận đầu hàng. Chiến tranh kết thúc.
Ông
[Nguyễn Văn Tàu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_T%C3%A0u) (sinh năm 1928 ở Bà Rịa - Vũng Tàu), biệt danh Tư Cang, nguyên Chính ủy Lữ đoàn Biệt động 316, người trực tiếp chiếm giữ, bảo vệ [cầu Rạch Chiếc](/wiki/C%E1%BA%A7u_R%E1%BA%A1ch_Chi%E1%BA%BFc) để xe tăng tiến vào giải phóng Sài Gòn năm 1975kể lại: *"Điều kỳ diệu là thành phố còn nguyên vẹn, điện nước đầy đủ. Theo tôi có được điều ấy là do nhân dân. Lòng dân hướng về cách mạng, các đoàn thể được tổ chức chặt chẽ. Khi các cánh quân tiến vào thì quần chúng đã đứng lên diệt ác ôn, giải phóng phường, treo cờ cách mạng. Đó là sự chuẩn bị, gây dựng quần chúng từ mấy chục năm. Phong trào quần chúng ví như thùng thuốc nổ, khi có ngòi nổ đủ sức công phá thì sức mạnh quần chúng bung ra không gì cản nổi. Quân đội như chúng tôi chỉ đóng vai trò ngòi nổ đủ mạnh"* . [31]
Theo Jean Louis Margolin, tác giả này xác nhận là không có giết chóc trong ngày quân Giải phóng tiến vào
[Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) nhưng ông đã đưa ra con số 200 ngàn tù binh bị giam giữ theo xác nhận của [Phạm Văn Đồng](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%93ng). Tuy nhiên về việc này, tác giả ghi thêm: "Những ước tính nghiêm chỉnh nói từ 500 ngàn đến một triệu tù nhân trong tổng số dân là 20 triệu" . Ngược lại, một số quan chức Việt Nam Cộng hòa đã cộng tác với chính phủ Cách mạng lâm thời và được giữ chức vụ trong chính phủ mới như [32] [Dương Văn Minh](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Minh), [Nguyễn Hữu Hạnh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_H%E1%BA%A1nh)... Khi [chiến tranh biên giới Tây Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_ph%E1%BA%A3n_c%C3%B4ng_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y-Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam)nổ ra, nhiều cựu binh sĩ VNCH đã được QĐNDVN gọi tái ngũ để giúp vận hành các loại vũ khí thu được của Mỹ. [[33]](#cite_note-33)
Có 5 vị tướng Việt Nam Cộng hoà đã tự sát là các Thiếu tướng:
[Nguyễn Khoa Nam](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Khoa_Nam) và [Phạm Văn Phú](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_Ph%C3%BA). Các Chuẩn tướng: [Lê Văn Hưng](/wiki/L%C3%AA_V%C4%83n_H%C6%B0ng_(t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)), [Trần Văn Hai](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Hai) và [Lê Nguyên Vỹ](/wiki/L%C3%AA_Nguy%C3%AAn_V%E1%BB%B9) [Tom Polgar](/w/index.php?title=Tom_Polgar&action=edit&redlink=1), nhân viên cao cấp tòa Đại sứ Mỹ ở Việt Nam, một trong những người Mỹ cuối cùng di tản, đã ghi lại cảm tưởng của mình vào ngày hôm ấy:
-
*"Đó là một cuộc chiến tranh (chiến tranh Việt Nam) lâu dài và khó khăn mà chúng ta đã thua. Thất bại độc nhất của*. [lịch sử Hoa Kỳ](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Hoa_K%E1%BB%B3)chắc sẽ không báo trước sức mạnh bá chủ toàn cầu của nước Mỹ đã chấm dứt. Nhưng... Ai không học được gì ở lịch sử, bắt buộc sẽ phải lặp lại sai lầm trong lịch sử" [[30]](#cite_note-lichsuvietnam.vn-30)
-
## Chiến dịch Gió lốc[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&action=edit§ion=6)] **Chiến dịch Gió lốc** là chiến dịch của [không quân Mỹ](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_M%E1%BB%B9) nhằm di tản bằng trực thăng người Mỹ và người Việt ra khỏi Sài Gòn, miền Nam Việt Nam, từ 29 đến 30 tháng 4 năm 1975, những ngày cuối cùng của chiến tranh Việt Nam. Hơn 50.000 người đã di tản từ nhiều điểm ở Sài Gòn.
Có 50.493 người (trong đó có 2.678 trẻ mồ côi Việt Nam) được di tản từ
[Tân Sơn Nhất](/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_T%C3%A2n_S%C6%A1n_Nh%E1%BA%A5t). Các phi công đã bay tổng cộng 1.054 giờ và 682 chuyến bay trong suốt chiến dịch. Đây là chiến dịch cuối cùng của [quân đội Mỹ](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_M%E1%BB%B9) trong chiến tranh Việt Nam.
## Kết quả[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&action=edit§ion=7)]
Sự kiện 30 tháng 4 năm 1975 có vai trò rất quan trọng và lâu dài trong lịch sử Việt Nam với kết quả:
- Chấm dứt
[Chiến tranh Việt Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam)và [Chiến tranh Đông Dương](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng), một quá trình chiến tranh hao người tốn của kéo dài 30 năm với những thương vong, tổn thất rất lớn: hơn 360.000 người Mỹ thương vong, trong đó có 58.191 quân nhân chết; phía Quân đội nhân dân Việt Nam có khoảng 1 triệu quân nhân chết, trong đó 300.000 người đến nay vẫn còn trong diện mất tích, 600.000 quân nhân bị thương, gần 2 triệu dân thường bị giết, hơn 2 triệu dân thường mang thương tật suốt đời, khoảng 2 triệu người bị phơi nhiễm các loại hóa chất độc hại.
- Kết thúc sự tồn tại của nhà nước
[Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a). Sự kiện này đã chứng tỏ sự thất bại của phía [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)và [Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)trong cuộc chiến tại Việt Nam.
- Chấm dứt việc các cường quốc thế giới can thiệp trực tiếp bằng quân sự vào Việt Nam.
- Trên phương diện quốc tế, sự chấm dứt Chiến tranh Việt Nam với thắng lợi của
[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)và [Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam)đánh dấu sự thắng thế của phe Xã hội chủ nghĩa trên thế giới trong [thập niên 1970](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1970)và kết quả là một loạt các phong trào cánh tả thắng thế hoặc lên cầm quyền ở một số nước [châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81), [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi)và [châu Mỹ La Tinh](/wiki/M%E1%BB%B9_Latinh)hướng tới mục tiêu xã hội chủ nghĩa.
- Là điều kiện để thống nhất lãnh thổ Việt Nam. Thực hiện quyết định của Hội nghị Hiệp thương chính trị của đại biểu Miền Bắc và Miền Nam họp ở Sài Gòn tháng 11 năm
[1975](/wiki/1975), ngày [25 tháng 4](/wiki/25_th%C3%A1ng_4)năm [1976](/wiki/1976)toàn quốc tiến hành tổng tuyển cử bầu quốc hội chung của nước Việt Nam thống nhất. Quốc hội thống nhất họp tại [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)từ ngày [24 tháng 6](/wiki/24_th%C3%A1ng_6)đến ngày [3 tháng 7](/wiki/3_th%C3%A1ng_7)năm [1976](/wiki/1976)đã quyết định tên nước là: [Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)và đã bầu các thành viên của cơ quan chính quyền nhà nước. Việt Nam đã bước ra khỏi chiến tranh và thực sự trở thành một quốc gia thống nhất.
- Bắt đầu hiện tượng
[thuyền nhân](/wiki/Thuy%E1%BB%81n_nh%C3%A2n)Việt Nam [bỏ nước ra đi](/wiki/Di_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam_sau_1975)vì các lý do chính trị hoặc kinh tế. Khoảng 150.000 người đã ra đi năm 1975, trong đó có 140.000 người đi cuối tháng 4. Hàng trăm nghìn quân nhân thuộc chế độ Việt Nam Cộng hòa phải [[34]](#cite_note-34) [học tập cải tạo](/wiki/H%E1%BB%8Dc_t%E1%BA%ADp_c%E1%BA%A3i_t%E1%BA%A1o)trong các [trại cải tạo](/wiki/H%E1%BB%8Dc_t%E1%BA%ADp_c%E1%BA%A3i_t%E1%BA%A1o)với thời hạn khác nhau từ vài ngày đến 10 năm.
## Nhận định[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&action=edit§ion=8)]
### Việt Nam Dân chủ Cộng hòa[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&action=edit§ion=9)] *"Đây là thắng lợi của cả dân tộc, không phải của riêng ai"*- [Lê Duẩn](/wiki/L%C3%AA_Du%E1%BA%A9n) [[35]](#cite_note-35) *Trong thời đại ngày nay, khi các lực lượng cách mạng thế giới ở thế tiến công, một dân tộc nước không rộng, người không đông, song đoàn kết chặt chẽ và đấu tranh kiên quyết dưới sự lãnh đạo của một đảng Mác-Lê-nin, có đường lối và phương pháp cách mạng đúng đắn, giương cao hai ngọn cờ*. [độc lập](/wiki/%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp)dân tộc và [chủ nghĩa xã hội](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_x%C3%A3_h%E1%BB%99i), được sự đồng tình ủng hộ và giúp đỡ của các nước xã hội chủ nghĩa, các lực lượng cách mạng và nhân dân tiến bộ trên thế giới, thì hoàn toàn có thể đánh thắng mọi thế lực đế quốc xâm lược, dù đó là tên đế quốc đầu sỏ" (nghị quyết Đại hội lần thứ IV của Đảng cộng sản Việt Nam) [[36]](#cite_note-36)
- "
*Toàn thắng của chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975 đã đưa Việt Nam tới đỉnh cao của giải phóng dân tộc và uy tín của quốc tế. Thắng lợi của Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ không chỉ là một tác nhân đưa đến những thay đổi rất quan trọng trong chiến lược của các nước lớn mà còn làm chuyển đổi cục diện chính trị khu vực Đông Nam Á.*" ( [Trần Quang Cơ](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Quang_C%C6%A1)) [[37]](#cite_note-37)
- "
*Thắng lợi hoàn toàn và trọn vẹn của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Mùa Xuân năm 1975 là một thắng lợi vĩ đại nhất, hiển hách nhất trong lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, mở ra một kỷ nguyên mới đầy hứa hẹn cho Tổ quốc ta.*" ( [Văn Tiến Dũng](/wiki/V%C4%83n_Ti%E1%BA%BFn_D%C5%A9ng)) [[38]](#cite_note-vtd17-38)
- "
*Quân đội Nhân dân Việt Nam ở cả miền Bắc và miền Nam, như Chủ tịch Hồ Chí Minh nói là một quân đội anh hùng của một dân tộc anh hùng, có tinh thần quyết chiến rất cao, thông minh và sáng tạo. Còn vị tướng dù có công lao lớn đến đâu cũng chỉ là giọt nước trong biển cả. Chỉ có nhân dân Việt Nam là người đánh thắng Mỹ*" ( [Võ Nguyên Giáp](/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p)). [[39]](#cite_note-39)
- "
*Ngày 30 tháng 4, không có chuyện miền Bắc chiến thắng hay miền Nam chiến bại, mà chỉ có Đế quốc Mỹ thất bại trước nhân dân Việt Nam mà thôi.*" ( [Bùi Tín](/wiki/B%C3%B9i_T%C3%ADn)) [[40]](#cite_note-40)
- "
*Giữa chúng ta không có kẻ thua người thắng, mà chỉ có dân tộc Việt Nam chúng ta chiến thắng đế quốc Mỹ*" ( [Thượng tướng](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) [Trần Văn Trà](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Tr%C3%A0), Tư lệnh quân quản Sài Gòn, nói với Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Dương Văn Minh) [[41]](#cite_note-41)
### Hoa Kỳ[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&action=edit§ion=10)]
- "
*Không còn nghi ngờ gì nữa đối với các ý đồ của Bắc Việt Nam. Họ sẽ tấn công Nam Việt Nam khi nào có thời cơ thuận lợi; nhưng lần này sẽ là 1 cuộc tấn công quân sự với khí thế áp đảo!*" ( [William Colby](/w/index.php?title=William_Colby&action=edit&redlink=1)) [[42]](#cite_note-42) *"Chiến tranh Việt Nam, theo phân tích cuối cùng, là một trận đấu giữa Mỹ và người được họ bảo vệ và trợ cấp dồi dào với phong trào cách mạng mà gốc rễ giai cấp và cơ sở tư tưởng đưa lại cho họ một sức bật và một sức mạnh to lớn... Nguồn sức mạnh quan trọng nhất của Đảng Cộng sản trên ba mươi lăm năm qua là quan niệm của họ về một đạo đức cách mạng xã hội chủ nghĩa và sự nhấn mạnh của họ đối với ý nghĩa hàng đầu của mọi hành động và giá trị đưa đến một xã hội xã hội chủ nghĩa. Khả năng của Đảng phát triển một tổ chức mà cuộc sống của những thành viên phù hợp với những nguyên tắc nói trên, đã làm cho họ đạt được mục tiêu của họ"*. [Gabriel Kolko](/w/index.php?title=Gabriel_Kolko&action=edit&redlink=1) [[43]](#cite_note-43) *"Chiến thắng của họ (*- [Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam)) là chiến thắng của dân tộc Việt Nam - người Bắc cũng như người Nam. Khác xa với một cuộc nội chiến, cuộc đấu tranh của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam là một sự khẳng định nguyên tắc thống nhất dân tộc mà chính quyền Sài Gòn đã tuyên bố ủng hộ rồi phản bội" [Frances Fitzgerald](/w/index.php?title=Frances_FitzGerald&action=edit&redlink=1) [[44]](#cite_note-44) *"Sau những năm dài tìm cách khuất phục những dân tộc nghèo khổ bằng sự tàn bạo của sức mạnh kỹ thuật của mình, nước Mỹ, một nước giàu mạnh nhất trên quả đất này, cuối cùng có thể bị những người cộng sản Việt Nam đuổi ra khỏi bán đảo Đông Dương. Nếu đúng như vậy, thì thắng lợi của người Việt Nam sẽ là một thí dụ vô song về sự toàn thắng của trí tuệ con người đối với máy móc"*( [Neil Sheehan](/w/index.php?title=Neil_Sheehan&action=edit&redlink=1)). [[45]](#cite_note-45) *"Chính quyền Việt Nam Cộng hoà sụp đổ chỉ sau 55 ngày kể từ khi quân giải phóng bắt đầu tấn công. Điều này cũng chứng minh cho căn bệnh mà chính quyền này đã bị nhiễm phải ngay từ khi thành lập: sự manh mún về chính trị; thiếu các nhà lãnh đạo có tầm nhìn xa trông rộng và có năng lực; một tầng lớp trên mệt mỏi và tham nhũng không có khả năng điều chỉnh cho thích nghi đã tạo nên một cơ sở quốc gia yếu kém đến mức nguy hiểm... Trước những thực tế khắc nghiệt này, nỗ lực nhằm tạo nên một thành trì chống cộng ở ngay phía nam vĩ tuyến 17 đã có mầm mống thất bại ngay từ đầu."* [George C. Herring](/w/index.php?title=George_C._Herring&action=edit&redlink=1). [[46]](#cite_note-46) *"Đó là một cuộc chiến tranh (chiến tranh Việt Nam) lâu dài và khó khăn mà chúng ta đã thua. Thất bại độc nhất của*( [lịch sử Hoa Kỳ](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Hoa_K%E1%BB%B3)chắc sẽ không báo trước sức mạnh bá chủ toàn cầu của nước Mỹ đã chấm dứt. Nhưng... Ai không học được gì ở lịch sử, bắt buộc sẽ phải lặp lại sai lầm trong lịch sử" [Tom Polgar](/w/index.php?title=Tom_Polgar&action=edit&redlink=1), nhân viên cao cấp tòa Đại sứ Mỹ ở Việt Nam). [[30]](#cite_note-lichsuvietnam.vn-30) *"Sao chúng (Việt Nam Cộng hoà) không chết phứt đi cho rồi? Điều tệ hại nhất có thể xảy ra là chúng cứ sống dai dẳng hoài"*- [Henry Kissinger](/wiki/Henry_Kissinger), nói trên chuyến bay ngày 9/4/1975 [[47]](#cite_note-47) *"Hà Nội chỉ chiến đấu với một lẽ duy nhất, đó là lòng yêu nước của họ. Và một nước Việt Nam thống nhất dưới sự lãnh đạo của những người cộng sản Việt Nam, chiến thắng vào năm 1975, chính là mối đe dọa chiến lược to lớn đối với Trung Quốc còn hơn đối với Mỹ."*- [Henry Kissinger](/wiki/Henry_Kissinger)
### Việt Nam Cộng hòa[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&action=edit§ion=11)] *"Họ (Hoa Kỳ) đã đâm sau lưng chúng tôi"*- [Nguyễn Văn Thiệu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Thi%E1%BB%87u) [[48]](#cite_note-48) *"Người Mỹ họ có đường lối của họ: đó là họ phải nắm chỉ huy ở miền Nam này. Họ chỉ huy trong mọi lĩnh vực, từ chính trị, kinh tế tới ngoại giao... Mỹ nắm hết. Rồi chính Mỹ đã từ bỏ miền Nam Việt Nam."*- Tướng [Nguyễn Hữu Hạnh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_H%E1%BA%A1nh) [[49]](#cite_note-49)
|
|![]()
|
|Bài hay đoạn này cần người am hiểu về chủ đề trích quá dài so với các đoạn khác biên tập lại.
Bạn có thể giúp
*"Ngày 10 tháng ba, 1975 Quân đội Bắc Việt Nam đánh chiếm Ban Mê Thuột. Đến ngày 30-4 đã tiến vào Sài gòn. Tốc độ như vũ bão, vỏn vẹn chỉ có 52 ngày... Nói tới cung cách ra đi, sao thật quá thê thảm. Trong trường kỳ, việc bỏ rơi, nhất là "cung cách tháo chạy" đã làm tổn hại rất nhiều tới "mức độ tin cậy" của chính sách ngoại giao cũng như uy tín Hoa kỳ. Bạn thì hết tin tưởng, kẻ thù thì hết kính sợ...* [[50]](#cite_note-50)
*Trước những thất bại, ta phải tự trách mình trước. Về chính trị, các bình luận gia thường nêu lên những yếu kém, khuyết điểm của lãnh đạo và người dân Việt Nam Cộng hoà. Lãnh đạo thì*- [độc tài](/wiki/%C4%90%E1%BB%99c_t%C3%A0i), thiếu khả năng, quá tin vào Mỹ, tham nhũng, có khi còn xa hoa quá mức...
Tất cả những nhận xét trên, không ít thì nhiều đều có phần xác đáng. Tuy nhiên, sau khi theo rõi cuộc chiến nhiều năm, rồi nghiên cứu thêm từ đó, tôi vẫn khẳng định rằng sự lệ thuộc vào Hoa Kỳ gần như hoàn toàn, cả về vật chất lẫn tâm lý đã là yếu tố quyết định (cho sự sụp đổ của Việt Nam Cộng hoà).
Về mặt kinh tế, khi chiến tranh leo thang, sản xuất trong nước không phát triển được, lại còn tụt hậu, cung ứng cho nhu cầu của nhân dân phải dựa vào đôla của Mỹ để nhập cảng. Những sản phẩm cho nhu cầu từ ăn, ở, mặc, tới vận chuyển, một tỷ lệ rất quan trọng được đáp ứng từ viện trợ Mỹ... về vật chất, sự lệ thuộc đã hầu như là toàn diện. Tình trạng này lại còn dẫn tới sự lệ thuộc về tinh thần và tâm lý. Nếu Mỹ còn giúp, thì các nhà lãnh đạo và quân đội Việt Nam Cộng hoà còn chịu đựng, chiến đấu. Nếu có dấu hiệu là Mỹ bắt đầu bỏ, thì tinh thần bắt đầu sa sút. Tới lúc bỏ thật là sụp đổ
...Về chính trị, phía Mỹ luôn chủ động như vậy, còn về quân sự? Ngay từ lúc Mỹ mới nhúng tay vào Miền Nam cũng đã có sự bất đồng về chiến thuật giữa các cố vấn Mỹ và tướng lãnh Việt Nam Cộng hoà. Trong một buổi họp, viên tư lệnh Mỹ ở Miền Nam, Tướng
[John W. O'Daniel](/w/index.php?title=John_W._O%27Daniel&action=edit&redlink=1)đã nói toạc ra là **"Ai chi tiền thì người đó chỉ huy" (Who pays, commands)**... Khi Việt Nam Cộng hoà hấp hối, [Henry Kissinger](/wiki/Henry_Kissinger)còn nguyền rủa: "Sao chúng (Việt Nam Cộng hoà) không chết phứt cho rồi? Điều tệ hại nhất có thể xảy ra là chúng cứ sống dai dẳng hoài" [Nguyễn Tiến Hưng](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ti%E1%BA%BFn_H%C6%B0ng), nguyên bộ trưởng kinh tế của Việt Nam Cộng hòa [[51]](#cite_note-51)
## Kỷ niệm[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&action=edit§ion=12)]
### 2015[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&action=edit§ion=13)]
Tại buổi lễ đánh dấu 40 năm ngày kết thúc Chiến tranh Việt Nam ở Sài Gòn, thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng phát biểu, "...đế quốc Mỹ đã ngang nhiên áp đặt chế độ thực dân kiểu mới, biến miền Nam Việt Nam thành căn cứ quân sự của Mỹ" và "gây ra biết bao tội ác dã man, biết bao đau thương, mất mát đối với đồng bào ta, đất nước ta". Hàng nghìn người đã tham gia vào lễ duyệt binh được coi là hoành tráng nhất trong nhiều năm qua, để kỷ niệm ngày gọi là "thống nhất đất nước". ông Dũng kêu gọi: "đồng bào ta ở trong nước cũng như ở nước ngoài, mỗi người chúng ta hãy nêu cao tinh thần dân tộc, lòng yêu nước thương nòi, truyền thống nhân nghĩa, khoan dung, không phân biệt quá khứ, vượt lên trên những khác biệt, cùng nhau chân thành hòa hợp dân tộc, vun đắp và phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân".
Theo các nhà quan sát, Việt Nam muốn thể hiện quyết tâm đảm bảo toàn vẹn lãnh thổ sau liên tiếp những vụ tranh chấp trên [52] [Biển Đông](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng)với [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), nên nhấn mạnh vào việc họ đã khiến quân đội Hoa Kỳ phải rút lui trong quá khứ. [[53]](#cite_note-53)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&action=edit§ion=14)] [^](#cite_ref-1) [Đi tìm "bản gốc" hai chiếc xe tăng húc đổ cổng Dinh Độc Lập](http://giaoduc.net.vn/Xa-hoi/Di-tim-ban-goc-hai-chiec-xe-tang-huc-do-cong-Dinh-Doc-Lap-post55788.gd), Hoàng Lâm, Giáo dục Việt Nam, 30/4/2012 05:26
- ^
**a** [George Church,](#cite_ref-Church_2-1) **ă** *Saigon: The Final 10 Days*, Time Magazine, ngày 24 tháng 4 năm 1995 Volume 145, No. 17 [^](#cite_ref-3) [Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử (30/4/1975)](https://web.archive.org/web/20070622211050/http://www.hochiminhcity.gov.vn/left/gioi_thieu/lich_su_van_hoa/lich_su/tp_chung_nhan_cua_dong_chay_ls/khang_chien_chong_my/chien_dich_hcm_ls#3) **Deepa Bharath (ngày 25 tháng 4 năm 2008).** [^](#cite_ref-4) [“Black April events commemorate fall of Saigon”](http://www.ocregister.com/news/april-126286-black-saigon.html). The Orange County Register. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2009. [^](#cite_ref-5) [“Audio Slideshow: Black April”](http://www.latimes.com/news/nationworld/world/asia/la-me-saigon-f,0,5630782.flash). Los Angeles Times. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2009. **My-Thuan Tran (ngày 30 tháng 4 năm 2009).** [^](#cite_ref-6) [“Orange County's Vietnamese immigrants reflect on historic moment”](http://articles.latimes.com/2009/apr/30/local/me-saigon-memories30). Los Angeles Times. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2009. **Đỗ Dzũng (ngày 30 tháng 4 năm 2009).** [^](#cite_ref-7) [“Tưởng niệm Tháng Tư Đen ở Quận Cam”](http://nguoi-viet.com/absolutenm/anmviewer.asp?a=94038&z=177). Báo Người Việt. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2009. **Văn Tiến Dũng,** [^](#cite_ref-8) *Our great spring victory*p 17-18. [^](#cite_ref-9) [Army of the Republic of Vietnam (ARVN)](http://ic.galegroup.com/ic/uhic/ReferenceDetailsPage/ReferenceDetailsWindow?failOverType=&query=&prodId=UHIC&windowstate=normal&contentModules=&display-query=&mode=view&displayGroupName=Reference&limiter=&currPage=&disableHighlighting=true&displayGroups=&sortBy=&search_within_results=&p=UHIC%3AWHIC&action=e&catId=&activityType=&scanId=&documentId=GALE%7CBT2336200026&source=Bookmark&u=imgacademy&jsid=5116c558dde83f89d502b9ce6a804831)Encyclopedia of the Vietnam War. Ed. Stanley I. Kutler. New York: Charles Scribner's Sons, 1996. U.S. History in Context. Web. 30 Apr. 2015.
- ^
**a** [Đại thắng mùa xuân. Văn Tiến Dũng, NXB Quân đội Nhân dân. Chương 2](#cite_ref-dung_10-1) **ă** [^](#cite_ref-11) [http://kienthuc.net.vn/hot-video/su-that-hua-cua-my-sau-hiep-dinh-paris-1973-483874.html](http://kienthuc.net.vn/hot-video/su-that-hua-cua-my-sau-hiep-dinh-paris-1973-483874.html) **Cho đến ngày 30 tháng 4 thì chỉ có sư đoàn 308 vẫn còn ở miền Bắc và không tham gia chiến dịch.** [^](#cite_ref-12) **Spencer Tucker, Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History, ABC-CLIO, 1998, tr. 770. Trích: "At war's end in 1975, the PAVN numbered nearly 1 million troops, despite the loss..."** [^](#cite_ref-13)
- ^
**a** **ă** [Nguyễn Tiến Hưng](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ti%E1%BA%BFn_H%C6%B0ng)- [Khi Đồng minh tháo chạy](/wiki/Khi_%C4%91%E1%BB%93ng_minh_th%C3%A1o_ch%E1%BA%A1y) **Dougan, Clark, David Fulgham, et al.** [^](#cite_ref-15) *The Fall of the South*. Boston: Boston Publishing Company, 1985, tr. 83. **Dougan & Fulgham, tr. 83.** [^](#cite_ref-16) **Willbanks, James H.** [^](#cite_ref-17) *Abandoning Vietnam: How America Left and South Vietnam Lost Its War*. Lawrence KS: University of Kansas Press, 2004, tr. 253. **William W. Momyer,** [^](#cite_ref-18) *The Vietnamese Air Force*. Maxwell Air Force Base AL: Air University Press, 1975, tr. 76. **Willbanks, tr. 251.** [^](#cite_ref-19) **Issacs, Arnold R.** [^](#cite_ref-20) *Without Honor: Defeat in Vietnam and Cambodia*. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1983. tr. 380. **Trong cuốn** [^](#cite_ref-21) *, Frank Snepp đã nhìn thấy tro nổi trên bể bơi ngoài trời của tòa Đại sứ và nhận thấy dấu hiệu của tai họa đang ập đến.* [Decent Interval](/w/index.php?title=Decent_Interval&action=edit&redlink=1) **"** [^](#cite_ref-22) *the key was April 21, when Thieu resigned. Then I knew, we all agreed, we had to attack immediately, seize the initiative.*" **Sài Gòn thất thủ – Kỳ 1. Komori Yoshihisa – Khôi Nguyên dịch** [^](#cite_ref-23) **Dawson, Alan. 55 Days: The Fall of South Vietnam. Prentice-Hall, 1977. Chương XV** [^](#cite_ref-24) [^](#cite_ref-25) *White Christmas*, by Dirck Halstead, Chapter 5, Anyone who makes an honest living can stay [^](#cite_ref-26) [“One of the more interesting carrier landings”](http://forum.worldofwarships.com/index.php?/topic/2246-one-of-the-more-interesting-carrier-landings/). **William Colby-Một chiến thắng bị bỏ lỡ-NXB CAND p 13** [^](#cite_ref-27)
- ^
**a** [William Colby-Một chiến thắng bị bỏ lỡ-NXB CAND p 14](#cite_ref-ReferenceA_28-1) **ă** **Nguyễn Hữu Thái. Hồi ức "Dương Văn Minh và tôi" năm 2008** [^](#cite_ref-29)
- ^
**a** **ă** **â** [Lich su Viet Nam::](http://www.lichsuvietnam.vn/home.php?option=com_content&task=view&id=352&Itemid=33::) [^](#cite_ref-31) [Cổng TTĐT Bộ Quốc phòng Việt Nam](http://www.mod.gov.vn/wps/portal/!ut/p/b1/vZPLjqJAGIWfpR-gQ1HIbVklUoBchCousiEINIoiqKDI048zmcyupzcz_Z_Vn5zky7c4XMolXHrO74c6Hw7dOT_9_FMp05EbKJhHQOF1AEwBsoWtmRB4AhdzSVSASbs5tWYmewApcBDwiTE6qebA3vYPjc-EiDdCq9zI2dj2LOYV1fYyXuv3WXFZNTG6Da7N9B0U5ilDaiw-1OmSA3z7aHHhHmmLH-UJr4wLcuCkgXEdM3JVzlf_THPhNvFREazhrO9vc3pfVjicPLKty7pMcCtNQYKDKPu4i0iMZVU-vr2kti8p8Mkh8LVz-quyJMhYyDYAik1EYCIjDFRfEAASfhf-gti-CvKnkDXkGJeARUabZ2_OxzloZh8yTXdp45pAjh90JQdueLJZ6bpMS21eC_nB9h-UOYBquk0HY1NGQYgRgnQsn18A6XcDl-B_A4ln6MC0mCVSz4cv9Dcbrv890OLS-tTtXruMoqLHWmc-Vq_R3eTlViwxziVSYBdGeRQe-iLw0CBWFhG390rdnMdrqNLjcwAYPeV16E-qzfZ611ReWFepoBy16pBuNoaJFiww23BXlBep9tabxQgrAltUWNWiOfJTZipxDSa1W_FeQ5yhiNTxscybbje4UgnI4R3qWAzV95LsVV3xk05GhHGu0bUV17d3WwoU_k-E-u0H65yqnQ!!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/) [^](#cite_ref-32) *Le Livre Noir du Communisme: Crimes, Terreur, Répression*do Robert Laffont, S.A, Paris xuất bản lần đầu năm 1997-Phần IV về Á Châu [^](#cite_ref-33) [“Từ hai chiếc máy bay bị cướp”](http://vietbao.vn/The-gioi/Tu-hai-chiec-may-bay-bi-cuop/62188210/162/). [Việt Báo](/wiki/Vietbao). Truy cập 7 tháng 2 năm 2015. **Cuối tháng 4 năm 1975, 140.000 người có quan hệ chặt chẽ với chính phủ Việt Nam Cộng hòa được đưa đến định cư tại Mỹ, theo sau đó là một đợt di tản nhỏ của người Việt tự tìm đường đến các nước láng giềng tại Đông Nam Á. Đến cuối năm 1975, khoảng 5000 người đến Thái Lan, 4000 đến Hồng Kông, 1800 đến Singapore, 1700 đến Philippines.** [^](#cite_ref-34)
Nguồn: UNHCR,
*Chương 4,* [The State of the World's Refugees - Fifty Years of Humanitarian Actions](http://www.unhcr.org/static/publ/sowr2000/toceng.htm) [Bản mẫu:Deadlink](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Deadlink&action=edit&redlink=1) [tr. 81](http://www.unhcr.org/publ/PUBL/3ebf9bad0.pdf) [Bản mẫu:Deadlink](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Deadlink&action=edit&redlink=1) [^](#cite_ref-35) [Nghĩ về đạo lý dân tộc - VietNamNet](http://vietnamnet.vn/vn/tin-noi-bat/70376/nghi-ve-dao-ly-dan-toc.html) [^](#cite_ref-36) [Lich su Viet Nam::](http://www.lichsuvietnam.vn/home.php?option=com_content&task=view&id=1005&Itemid=33::) **Trần Quang Cơ. sđd.** [^](#cite_ref-37) **Văn Tiến Dũng. sđd. chương 17.** [^](#cite_ref-vtd17_38-0) [^](#cite_ref-39) [Cuộc đối thoại lịch sử: Tướng Giáp và Nguyên Bộ trưởng QP Mỹ](http://giaoduc.net.vn/Xa-hoi/Cuoc-doi-thoai-lich-su-Tuong-Giap-va-Nguyen-Bo-truong-QP-My-post12095.gd)Dương Trung Quốc/Tạp chí Xưa và Nay, số 21 (11/199); báo Giáo dục Việt Nam cập nhật 27/08/11 11:22 [^](#cite_ref-40) [Phỏng vấn Bùi Tín, 1981](http://openvault.wgbh.org/catalog/vietnam-f729b0-interview-with-bui-tin-2-1981) [^](#cite_ref-41) [29 tháng 4 năm 2011-lam-bai-tuong-cung-can-ban-linh Dương Văn Minh qua con mắt thuộc cấp](http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/ngày), Tuần Việt Nam, 29/04/2011 **William Colby. Một chiến thắng bị bỏ lỡ. Sđd. tr. 400** [^](#cite_ref-42) **Gabriel Kolko. Giải phẫu một cuộc chiến tranh. tr. 441.** [^](#cite_ref-43) [^](#cite_ref-44) *Fire in the Lake - The Vietnamese and the Americans in Vietnam*, Vintage Books, 1972, tr.549. Trích:
"
*Their victory [NLF] would be...the victory of the Vietnamese people - northerners and southerners alike. Far from being a civil war, the struggle of NLF was an assertion of the principle of national unity that the Saigon government has endorsed and betrayed*" **Trung tướng Gs. Hoàng Phương, Đại tá Hoàng Dũng, Đại tá Trần Bưởi, Đại tá Nguyễn Văn Minh (xuất bản năm** [^](#cite_ref-45) [1996](/wiki/1996)). *Lịch sử Kháng chiến chống Mỹ cứu nước 1954-1975 - Tập 1*. [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam): [Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật](/wiki/Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_qu%E1%BB%91c_gia_-_S%E1%BB%B1_th%E1%BA%ADt). Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=(
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) **George C. Herring. Cuộc chiến dài ngày giữa nước Mỹ và Việt Nam 1950 - 1975. Tr. 492.** [^](#cite_ref-46) **Khi đồng minh tháo chạy. Nguyễn Tiến Hưng 2005. Trang 164** [^](#cite_ref-47) **Việt Nam. Cuộc chiến 10.000 ngày. Tập 8 - Hòa bình** [^](#cite_ref-48) **Trả lời phóng viên của đài BBC Việt ngữ vào năm 2010** [^](#cite_ref-49) **Khi đồng minh tháo chạy. Lời nói đầu** [^](#cite_ref-50) **Khi đồng minh tháo chạy. Nguyễn Tiến Hưng 2005. Trang 162-165** [^](#cite_ref-51) [^](#cite_ref-52) [Thủ tướng Dũng cáo buộc Mỹ gây ra ‘các tội ác dã man’](http://www.voatiengviet.com/content/thu-tuong-vietnam-cao-buoc-my-gay-ra-cac-toi-ac-da-man/2742809.html), VOA, 1.5.2015 [^](#cite_ref-53) [“Vietnam marks 40 years since end of war”](http://www.webcitation.org/6YBJAJ2Sr). *NHK World*(bằng tiếng Anh). [Tập đoàn Truyền hình Nhật Bản](/wiki/T%E1%BA%ADp_%C4%91o%C3%A0n_Truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n). Ngày 30 tháng 4 năm 2015. [Bản gốc](http://www3.nhk.or.jp/nhkworld/english/news/20150430_29.html)lưu trữ ngày 30 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 30 tháng 4 năm 2015.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975&action=edit§ion=15)]
|
|![]()
[Sự kiện 30 tháng 4 năm 1975](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Fall_of_Saigon?uselang=vi)
Tiếng Việt:
[Loi keu goi cua Trinh Cong Son tren dai phat thanh Sai Gon ngay 30.04.1975](https://www.youtube.com/watch?v=Xhu_CuIY0es)trên [YouTube](/wiki/YouTube)Xuất bản ngày 5 tháng 4 năm 2012 [Surrender or April-1975 Event of South Vietnam (part 2)](https://www.youtube.com/watch?v=evUYk4q6S2s)trên [YouTube](/wiki/YouTube)Đã tải lên vào ngày 27 tháng 4 năm 2007 [30 năm sau chiến tranh](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/worldnews/cluster/2005/03/050315_vietnamanniversary.shtml): Từ [BBC](/wiki/BBC)tiếng Việt của chính phủ [Anh](/wiki/Anh) [Phim tài liệu: "30 năm ngày ấy – bây giờ"](https://web.archive.org/web/20050427135956/http://www.htv.com.vn/chuyende/news_detail.asp?period_id=1&cat_id=670&news_id=54487): Từ [Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)của chính phủ [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) [Ba mươi năm gọi tên gì cho cuộc chiến?](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/regionalnews/story/2005/02/050215_lexuankhoa.shtml): Bài viết của giáo sư Lê Xuân Khoa đăng trên BBC Vietnamese [Báo Tiền Phong](/w/index.php?title=B%C3%A1o_Ti%E1%BB%81n_Phong&action=edit&redlink=1) [Chuyện những người vợ 4 anh lính xe tăng húc đổ cửa chính Dinh Độc lập ngày 30/4](http://www.tienphong.vn/xa-hoi/chuyen-nhung-nguoi-vo-4-anh-linh-xe-tang-huc-do-cua-chinh-dinh-doc-lap-ngay-304-6107.tpo)Vũ Bão, 07:55 ngày 09 tháng 04 năm 2005 [Bùi Văn Tùng](/w/index.php?title=B%C3%B9i_V%C4%83n_T%C3%B9ng&action=edit&redlink=1)(Đại tá – Nguyên Trung tá, Chính ủy Lữ đoàn xe tăng 203), [Vì sao tôi thảo lời đầu hàng cho Tổng thống ngụy Sài Gòn?](http://www.nhandan.com.vn/chinhtri/tin-tuc-su-kien/item/8491002-.html) [Báo Nhân Dân](/wiki/B%C3%A1o_Nh%C3%A2n_D%C3%A2n)27/04/2004 - 04:00 PM (GMT+7) [Những tiếng súng cuối cùng](http://vietbao.vn/Phong-su/Nhung-tieng-sung-cuoi-cung/40076059/263/).
Tiếng Anh:
[Fall of Saigon Video](https://www.youtube.com/watch?v=Vietnam)trên [YouTube](/wiki/YouTube)Đã tải lên vào ngày 20 tháng 9 năm 2007 [White Christmas - The Fall of Saigon by Dirck Halstead - The Digital Journalist](http://digitaljournalist.org/issue0005/ch1.htm)Các hình ảnh về những ngày cuối cùng trước khi Saigon sụp đổ của các PV Nước ngoài
- George J. Church,
[SAIGON: THE FINAL 10 DAYS. A look at the storm before the long quiet -- through the eyes of the victors, the losers, the ones who got out and the ones who didn't](http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,982844,00.html), George J. Church, TIME, ngày 24 tháng 4 năm 1995 Volume 145, No. 17 (số báo kỉ niệm 20 năm sự kiện 30-4). Xem toàn bộ nội dung tại [đây](https://archive.is/20121212182354/www.wellesley.edu/Polisci/wj/Vietnam/Readings/saigonfall.htm) [Trang tư liệu của báo The New York Times](http://www.nytimes.com/library/world/asia/vietnam-war-archives.html)

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1052 frontend miss (0)


markdown:
# Scaphiopus holbrookii
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Cóc chân xẻng phía Đông|
|
|![]()
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/Animalia) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Amphibia](/wiki/Amphibia) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Anura](/wiki/B%E1%BB%99_Kh%C3%B4ng_%C4%91u%C3%B4i) [Phân bộ](/wiki/Ph%C3%A2n_b%E1%BB%99)( *subordo*) [Mesobatrachia](/w/index.php?title=Mesobatrachia&action=edit&redlink=1) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Scaphiopodidae](/wiki/Scaphiopodidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Scaphiopus](/wiki/Scaphiopus) [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Scaphiopus holbrookii*
(
[Harlan](/w/index.php?title=Richard_Harlan&action=edit&redlink=1), 1835) [Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) **Scaphiopus holbrookii**, thường được gọi là cóc chân xẻng phía Đông, là một loài cóc chân xẻng loài đặc hữu của khu vực Bắc Mỹ. Loài cóc này được tìm thấy ở miền đông nam Hoa Kỳ, ngoại trừ khu vực miền núi, và cũng được tìm thấy dọc theo bờ biển phía bắc Đại Tây Dương, thông qua các tiểu bang Trung Đại Tây Dương, phía nam [New England](/wiki/New_England), bao gồm cả phía đông tiểu bang Massachusetts. Loài cóc này được tìm thấy ở các tiểu bang nội địa như Pennsylvania và New York, nhưng chỉ như xa về phía tây đến núi appalacia, và thung lũng sông Hudson ở New York.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1052 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=04-Oct-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Thu, 05 Nov 2015 12:00:00 GMT


markdown:
# Sorans-lès-Breurey
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Franche-Comté](/wiki/Franche-Comt%C3%A9) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Haute-Saône](/wiki/Haute-Sa%C3%B4ne) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Vesoul](/wiki/Vesoul_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) 1 2(5,55 sq mi) [Nhân khẩu](/wiki/Nh%C3%A2n_kh%E1%BA%A9u_Ph%C3%A1p) 1 [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(70 /sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [70493](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=70493-COM)/ [70190](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) 2 *Dân số không tính hai lần*: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần. **Sorans-lès-Breurey** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) ở [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Haute-Saône](/wiki/Haute-Sa%C3%B4ne) trong [vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Franche-Comté](/wiki/Franche-Comt%C3%A9) phía đông nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p).

X-Cache: cp1065 hit (1), cp1052 frontend miss (0)


markdown:
# Vámosmikola
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Vámosmikola|
|—
|![ Vámosmikola07.JPG](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/V%C3%A1mosmikola07.JPG/250px-V%C3%A1mosmikola07.JPG)
|
|![]()
**Hiệu huy** ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Flag_of_Hungary.svg/22px-Flag_of_Hungary.svg.png)
[Hungary](/wiki/Hungary) [Hạt](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_c%E1%BB%A7a_Hungary&action=edit&redlink=1) [Pest](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_Pest&action=edit&redlink=1) [Tiểu vùng](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%83u_v%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Hungary&action=edit&redlink=1) [Szobi](/w/index.php?title=Szobi_(ti%E1%BB%83u_v%C3%B9ng)&action=edit&redlink=1) 2(9.76 mi 2) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(170/mi 2) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_M%C3%B9a_h%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) **Vámosmikola** là một [thị trấn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n_c%E1%BB%A7a_Hungary&action=edit&redlink=1) thuộc hạt [Pest](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_Pest&action=edit&redlink=1), [Hungary](/wiki/Hungary). Thị trấn này có diện tích 25,29 km², dân số năm 2010 là 1617 người, mật độ 64 người/km². [1]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=V%C3%A1mosmikola&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C3%A1mosmikola&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Helysegnevkonyv adattar 2010”](http://www.ksh.hu/docs/hun/hnk/Helysegnevkonyv_adattar_2010.xls). Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2012.

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1052 frontend miss (0)


markdown:
# Dì Hảo
Dì Hảo là con nuôi của bà tôi. Bố đẻ của dì chết đã lâu. Mẹ đẻ dì là bà xã Vận, một người đàn bà bán bánh đúc xay, ngon có tiếng khắp làng Vũ Đại. Tôi biết bà là vì hồi còn bé tôi rất ưa ăn bánh đúc. Có lẽ lúc sinh tôi ra, ông trời đã định sẵn cho tôi một cái kiếp chẳng giàu sang, nên phú sẵn cho tôi cái tính thích những món ăn rẻ tiền của những người nghèo túng. Lúc có tôi thì nhà tôi chẳng còn nghèo. Thế mà tôi cứ thấy ăn cơm gạo đỏ, thổi khô khô, với rau muống luộc chấm tương ngon hơn cơm tám với thịt đông; mà cái bánh đúc xay nấu khéo còn đậm vị gấp nghìn lần cái bún tuy trắng, tuy mềm nhưng nhạt bép. Mỗi sáng, tôi cầm hai xu mẹ phát cho, theo con ở đi ra hàng. Hàng là một cái chợ nhỏ của làng tôi, họp ngay ở mặt đường, mỗi sáng chỉ họp độ một giờ là đã tan. Từ đằng xa tôi đã thấy những người đàn bà váy bạc phếch xúm xít quanh mẹt bánh đúc của bà xã Vận. Bà thái không kịp bán. Tuy vậy mới nhìn thấy tôi bà đã ngừng dao, nhặt bốn tấm bánh gói gọn ghẽ vào lá chuối, tươi cười đưa cho. Không phải bà thấy tôi ngộ nghĩnh đáng yêu. Nhưng bà không thể quên rằng bà còn nợ bà tôi mấy chục bạc. Cháu ngoại của một người chủ nợ kể cũng đáng cho người ta quý trọng. Tôi đưa hai xu, ôm bốn tấm bánh về
. Bà bán đúng một trinh một tấm, mua nhiều hay ít cũng thế. Tấm bánh chẳng lấy gì làm to, so với bánh người khác có phần hơi đắt. Nhưng mà ngon hơn. Cái bột xay rất nhuyễn, vôi bỏ vừa, mịn chắc đấy, nhưng không nồng một tí nào, bẻ ra ăn với cá bống kho ráo nước cho đến cong lên, dầm vào một tí tương cua thì thật tuyệt! Về sau, ngọn gió đời đưa đẩy tôi trải qua rất nhiều cảnh huống: vất vả nhiều, nhưng cũng có lúc phong lưu, có lúc tôi có thể thừa cách mà hưởng tất cả các cao lương mĩ vị, nhưng chưa bao giờ tôi gặp một món ăn không thể làm tôi quên được cái hương vị thanh đạm mà vẫn đậm đà của bánh đúc ăn với cá bống dầm tương, nghĩ đến bây giờ mà tôi vẫn còn muốn nuốt nước bọt. [1]
Mà cứ nghĩ đến bánh đúc là phải nghĩ đến bà xã Vận. Chồng bà chết đi để lại cho bà một trai một gái, con chị hơn thằng em ba bốn tuổi. Như thế chị có thể dắt em đi chơi để mẹ kiếm gạo. Nhưng một hôm bà xã nhận thấy rằng thằng cu đã có thể đi chơi một mình; hơn nữa nó có thể tha thẩn ngoài sân với con chó để coi nhà được. Con chị hoá ra thừa. Cũng phải cho nó đi ăn, đi ở với người ta để kiếm manh quần tấm áo. Chả gì cũng bớt miệng ăn. Phần cơm của nó, để em nó ăn thêm; như thế em nó được no thêm một ít nữa. Bà đã để ý nghe ngóng xem nhà nào có cần nuôi đứa ở bế em chăng. Chưa ai buồn hỏi đến, thì một hôm bà lại nghĩ về người chồng đã chết. Khốn nạn! Khi ông đã nằm xuống đấy thì bà chẳng còn một đồng nào. Bà chạy ngược chạy xuôi van lạy hết người nọ đến người kia, mới vay được non chục bạc. Non chục bạc thì chỉ nộp lệ làng, may cho con mỗi đứa một cái áo tang và cho bà một cái mấn, rồi biện miếng trầu, bát nước cho hàng xóm cũng đã không đủ rồi. Thành thừ bà chỉ dám mua cho ông cỗ áo quan có non ba đồng. Rõ nghĩ mà thương! Nó vừa mỏng, vừa mọt, mộng trẽo trà trẽo trẹt, giá chỉ bóp mạnh cũng răng rắc được. Của ấy được mấy nỗi mà nát? Bấm đốt ngón tay đã được sáu năm trời rồi. Cũng phải cố biện bát cơm, bát canh để thay cho ông ấy cái áo mới, chứ để thế thì tội nghiệp. Nhưng làm sao bây giờ?
Bà dẫn Hảo đến cho bà ngoại tôi. Bà ngoại tôi, ngoan đạo như những người vừa biết Chúa, thích nuôi trẻ ngoại đạo, rửa tội rồi nuôi làm con nuôi. Đó cũng là một cách để con cái đức Chúa lời ngày một thêm đông. Bà xã bằng lòng cho con gái bà đi đạo.
Bà tôi còn nhân đức, giả đăn đắt để trừ nợ năm sáu đồng. Thành ra bà xã chỉ còn được lấy có bảy đồng bạc thôi, nhưng hơn chục đồng còn nợ lại, từ đấy bà cứ lần khân mãi, có gặp bà tôi cũng chỉ van lạy khất, chứ không chịu trả. Bà tôi có bực mình cũng chỉ mắng té tát mấy câu, chứ không chửi bới tàn tệ hay bắt bớ, ấy cũng bởi bà tôi là một người đi vay.
Những khi vui chuyện, người thường kể lại với chúng tôi rằng: ngày xưa, khi ông thua bạc bỏ nhà đi, người còn phải trả trăm đồng bạc nợ. Người làm lụng vất vả, chiều hôm ban mai, một nắng hai sương, quanh năm chẳng có phút nghỉ ngơi, mà không bao giờ đủ tiền nộp lãi. Vì thế, hơi bước ra khỏi nhà là lủi trốn, giá có cái áo hơi lành hay nắm gạo ăn cũng sợ người ta bắt mất. Có lần người đong được một hào gạo dúm vào vạt áo và mua cho mẹ tôi – hồi ấy mới lên ba – một nắm xôi, đã cố lẩn lút, mà thế nào cũng bị một chủ nợ tinh mắt trông thấy, con mẹ ấy có tiếng là khe khắt. Bà tôi sụp ngay xuống lạy và khóc xin khất nó. Nó chẳng rằng, chẳng nói, giằng lấy dúm gạo, nắm xôi, đổ vào trong nón rồi ngoắt đi. Chẳng may người phu quét chợ trông thấy thế, nghĩ tức lây, bảo nó rằng:
- Bà có bắt của người ta nắm gạo là cùng lắm. Còn xu xôi người ta mua cho con người ta thì phải để cho con người ta chứ? Con người ta chịu đói, khóc có bong bóng mũi ra, từ sáng tới giờ, mà bà bắt của người ta thì nó chết. Bà cũng có con mà bà nỡ đang tâm làm thế à?
Con mẹ kia ngoa ngoắt, tớn môi lên:
- Ai khiến nhà bác chõ mồm vào đấy thế? Ró khéo con tiều! Bác thương nó thì mua cho nó.
Người quét phu chợ bực mình quăng ngay cho bà tôi hai hào:
- Đây này! Tôi cho nhà chị vay bao giờ kiếm được thì trả tôi; chúng nó giàu mà coi đồng xu bằng cái mẹt!
Vì thế người ta đồn rằng người quét phu chợ phải lòng bà tôi. Nhưng bà tôi quả quyết với chúng tôi rằng: Từ hôm cho bà tôi vay tiền, có gặp bà tôi ông ta chỉ lẳng đi như không trông thấy, nhưng chỉ mấy hôm bà tôi cũng cố tìm tiền đem trả cho ông phân minh tử tế; hai người chẳng bao giờ nói với nhau những lời có thể gọi là trai lơ. Vè sau, khi bà tôi sạch nợ, và có chút ít tiền, mà ông tôi vẫn biệt tăm, có nhiều đám muốn hỏi bà tôi làm vợ, toàn những đám danh giá cả nhưng bà tôi từ chối hết. Bà tôi bảo “Nếu tôi không nhất định chờ chồng, làm lụng nuôi con, thì tôi lấy người phu quét chợ ngày xưa rồi”.
Một người đã khổ sở vì tiền, tất phải quý đồng tiền. Nhưng không phải vì thế mà bà tôi nỡ bắt những con nợ của người phải chịu những nỗi khốn nạn mà trước kia người đã phải chịu. Đối với bà xã Vận, người tỏ ra dễ dàng.
Nhưng sự dễ dàng ấy, một phần nữa, cũng do có cô Hảo, người được nhận làm con nuôi.
Mới đầu, dì Hảo khóc lóc đến mười hôm: dù có được ăn no, mặc lành đi chăng nữa, người ta cũng không thể phút chốc mà quên cái lều hôi hám là nơi mình đói rách, khổ sở với em và mẹ. Nhưng rồi dì cũng khuây dần. Dì theo mẹ tôi đi nhà thờ học kinh và “các lễ” cầu cho được rỗi các linh hồn. Dì thấy đi đạo cũng vui. Dần dần người ta dạy cho dì biết có một đức Chúa lời dựng nên trời đất, muôn vật và loài người ta, đức Chúa lời có ba ngôi và ngôi thứ hai ra đời lấy tên là Giê-su; đức Chúa Giê-su chịu đóng đanh trên cây thánh giá để chuộc tội cho thiên hạ… Ai tin những điều ấy thì được rỗi linh hồn, bằng ai chẳng tin, thì phải xuống địa ngục đầy lửa sinh, lửa diêm, có tiếng khóc lóc và nghiến răng. Tiếng khóc lóc và nghiến răng ken két, thì dì không sợ lắm. Hồi còn ở nhà, em dì khóc nhè nhè suốt ngày; những hôm nó nóng đầu, thì đêm ngủ nó nghiến răng ken két; quen đi thì cũng không sợ gì, nhưng dì sợ lửa sinh, lửa diêm nó thiêu đốt người ta đời đời kiếp kiếp. Có là thánh cũng không chịu nổi! Nghe nói đến địa ngục là dì lừ lưỡi ra. Và dì tin. Dì trở nên rất ngoan đạo nữa. Dì với tôi đọc kinh và hát vãn với nhau suốt ngày.
Dì bắt đầu muốn xa lánh hẳn cái lều tối tăm đầy những ma cùng quỷ; thực tình, dì rất ít khi muốn về thăm mẹ ở nhà, và mỗi lần có phải về thăm mẹ, dì thấy hơi rờn rợn khi đến gần cái bàn thờ lúc nào cũng âm u như che đậy bao nhiêu là bí mật. Và đây mới thật là cái buồn não nuột: dì thấy ghê ghê ngay mẹ dì. Bà xã Vận bỗng thành người đồng bóng; những ngày rằm, mồng một, bà thường khăn chầu, áo ngự, đến điện nhà cô đồng Ốc để hầu. Dì dùng những lờì rất khinh bỉ để nhạo báng bà, bà nhạo lại dì, mẹ con dần dần chẳng muốn nhìn mặt nhau làm gì cho thêm bực. Dì nghẹo đầu đi, mặt đỏ bừng, nước mũi chảy ra, lệch xệch vác tôi đi. Thế mà tôi có đòi đứng xuống dì cũng nhất định không chịu đấy!
Sự tận tâm của dì cảm động lòng tôi. Mãi đến lúc tôi đã đi học, dì đã ngồi trên khung cửi, chúng tôi còn quyến luyến nhau. Tôi học bài bên cạnh khung cửi dì. Dì thúc giục tôi. Nghe những bài học lủng củng như “ếch kêu, chó cắn”, – tôi đã học sang vần trắc – dì khen tôi giỏi quá, khó như thế mà nhớ được! Rồi tưởng những tiếng âm vô nghĩa ấy là những câu thần chú gọi cái không của loài người, dì cố nhẩm theo, và lâu dần thuộc lòng tất cả các bài tôi học; có lúc tôi ấp úng dì nhắc cho tôi đọc nữa; lại đến lượt tôi phục dì! Khi bài tôi đã thuộc, tấm vải của dì được ra rồi dì giũ váy mấy cái cho lông vải bay hết, rồi lại ôm tôi vào lòng mà vuốt hai cái trái đào của tôi. Những lúc ấy, tôi thấy êm ái chẳng khác gì nằm trong lòng mẹ.
Dì Hảo ơi! Tôi hãy còn nhớ cái ngày dì bỏ tôi đi lấy chồng. Đó là một buổi chiều có sương bay. Người ta đã đến đón dì vào lúc tờ mờ tối. Cũng chẳng lấy gì làm đông lắm, bên nhà trai đâu lẻ tẻ mươi người. Về đằng nhà gái, bà tôi chỉ có dăm ba người chị em đưa đi, chính tôi cũng chẳng được đi. Mẹ tôi bảo: “Không có cỗ đâu: nhà người ta có trở, chỉ biện cơi trầu, bát nước”. Nhưng nào tôi có đòi đi để được ăn cỗ! Tôi chỉ theo dì Hảo của tôi: từ trước đến nay, có bao giờ dì đi đâu mà để tôi ở nhà? Người ta giữ tôi lại. Tôi tức, khóc oà lên, tôi tức bà tôi, tôi tức thầy tôi, tôi tức cả dì Hảo nữa! Tôi tự hỏi sao dì cứ phải đi lấy chồng? Và ngay bây giờ nữa, dì Hảo hỡi! Có lúc tôi vẫn ân hận vì dì đã đi lấy chồng. Nếu dì cứ ở nhà, nếu dì cứ là một người dì của tôi mãi mãi, thì có lẽ khỏi khổ, ít ra, dì cũng đỡ khổ hơn bây giờ.
Nhưng mà sự thật ấy đã không thể đừng được. Dì Hảo đã đi lấy chồng, mang theo cho người ấy tất cả lòng yêu vẫn để cho tôi. Và người ấy đã nhận tấm lòng yêu ấy, nhận lấy mà chẳng làm gì cho đáng nhận.
Người ấy không yêu dì. Thật mà! Người ấy chẳng yêu dì Hảo đâu. Mà lại còn khinh dì là khác nữa. Hắn khinh dì là đứa con nuôi, còn hắn là con dòng cháu giống. Và tuy rằng nghèo xác, hắn nhất định không làm gì. Hắn lấy vợ để cho vợ nó nuôi. Dì Hảo cũng nghĩ đúng như thế ấy; dì làm mà nuôi hắn. Người vợ đảm đang ấy kiếm mỗi ngày được hai hào, dì ăn có năm xu. Còn một hào thì hắn dùng mà uống rượu. Và dì Hảo sung sướng lắm. Và gia đình vui vẻ lắm. Nhưng sự tai ác của ông trời bắt dì đẻ một đứa con.
Đứa con chết, mà dì thì tê liệt. Mỗi ngày ngồi là một ngày không có hai hào. Người chồng muốn đó là cái lỗi của người vợ vô phúc ấy.
Nhưng mới đầu hắn chỉ nghĩ thế thôi. Là vì nhờ ít tiền dành dụm. người ta vẫn có thể đủ cả cơm lẫn rượu. Nhưng rồi rượu phải bớt đi. Đến cả cơm cũng thế. Đến lúc ấy thì hắn không nhịn được nữa. Hắn chửi bâng quơ. Hắn chửi những nhà giàu, hắn chửi số kiếp hắn, và sau cùng thì chửi vợ. Ô! Hắn chửi nhiều lắm lắm, một bữa đói rượu rồi tình cờ có một bữa rượu say.
Dì Hảo chẳng nói năng gì. Dì nghiến chặt răng để cho khỏi khóc nhưng mà dì cứ khóc. Chao ôi! Dì Hảo khóc. Dì khóc nức nở, khóc nấc lên, khóc như người ta thổ. Dì thổ ra nước mắt. Nhưng đã vội phí nước mắt làm gì nhiều đến thế. Vì dì còn phải khóc hơn thế nhiều, khi hắn chán chửi, bỏ nhà mà đi, bỏ đi bơ vơ, đau ốm, để tìm cơm rượu. Trách làm gì hắn, cái con người bắt buộc phải tàn nhẫn ấy? Hắn phải ăn, phải uống, phải vui thú, đó là đời của hắn. Dì Hảo què liệt không còn những cái ấy để mà cho. Không, dì có trách chi con người tàn nhẫn ấy. Cũng như dì đã không trách bà tôi đã làm ngơ không cấp đỡ cho dì. Bà tôi có còn giàu như trước nữa đâu? Người đã già, đã ốm yếu, và khổ cực thay! Đã nghèo như lúc còn hăm hai. Cái cơ nghiệp người gây dựng thầy tôi buôn bán thua lỗ, chúng tôi học hành tổn phí nhiều, đã tan tác đi theo gió bốn phương. Người chỉ có thể đem đến cho dì Hảo mỗi ngày một xu quà, và rất nhiều nước mắt. Và rất nhiều lời than thở.
Nhưng rồi bệnh dì cũng qua đi. Nó qua như một thằng quái ác chán không muốn hành hạ một kẻ kiên nhẫn quá. Dì Hảo lại đi làm, lại có tiền, lại muốn có chồng để mỗi ngày ăn năm xu và hắn dùng một hào còn lại đi uống rượu. Thì quả nhiên hắn về. Hắn về với một cái quần đen, một cái áo tây vàng, túi xóc xách tiền và một người vợ theo trơ tráo. Thoạt đầu thì người vợ chính ngạc nhiên. Rồi thì tức tối. Sau cùng thì dì nhẫn nại; phải, nhẫn nại là hơn; nếu hắn không về thì cũng thế.
Nhưng mà hắn đã về, hắn lại làm chủ cái lều và ba sào vườn của ông cha để lại. Hắn tưởng có quyền chẳng làm gì mà chỉ uống rượu ăn cơm. Và uống rồi, ăn rồi, nó cười sặc sụa.
Cái con vợ bé ấy trơ tráo lạ. Nó chẳng biết làm gì cả. Nó hát những câu tục tằn. Nó uống rượu tựa đàn ông, hút thuốc tựa đàn ông, búi tóc ngược, mặc quần áo trắng tựa đàn ông. Nó sẽ lôi chồng dì vào đáy sâu địa ngục thôi! Cheo leo thay cho cái linh hồn của chồng dì.
Thế mà chồng dì say mê nó lắm. Chồng dì gọi nó là “mợ mình”, và mua cho những hộp sữa bò sáu hào bảy khi nó ốm hay làm ra vẻ ốm.
Còn dì, dì biết phận dì. Dì cố nhắm mắt để khỏi trông thấy chúng. Dì chẳng hé răng nói nửa lời, nhưng dì khóc ngấm ngầm khi chúng cười vui, dì nhịn quắt ruột khi chúng ăn phung phí. Dì héo hắt đi, dì còm cõi. đúng như một con mèo đói. Nhưng nếu dì còn được như thế mãi!
Một buổi sáng, chừng như chúng nó đã cạn tiền và cạn cả lòng yêu. Dì đoán thế vì luôn hai, ba hôm, dì không thấy chúng uống rượu và cười sặc sụa. Con vợ bé vừa nhổ bọt vừa nói cằn nhằn. Anh đàn ông hõm má vào và lõ mũi ra. Hắn vừa khoặm mắt vừa văng tục. Con kia mặt sưng lên, cứ nói một câu lại choai người lên một cái và vỗ đùi đồm độp. Chúng nó nhảy xổ vào nhau. Rồi đấm đá, cắn cấu với những tiếng gào thét ầm ĩ quá. Chẳng biết làm sao, để mặc chúng, dì bỏ đi làm. Cũng như dì đã mặc những phút mặn nồng của chúng.
Chiều hôm ấy, nhà có vẻ đám ma. Dì không thấy con vợ bé đâu. Cả chồng dì cũng thế. Nhà cửa, đồ đạc thì bừa bộn. Mấy cái nồi đất và đôi lọ xách nước tan ra từng mảnh. Lấy tiền đâu mà sắm sửa lại bây giờ. Trời ơi! Nhưng kia hắn đã về. Hắn về có một mình, một chai rượu trong tay và những tia giận bừng bừng trong mắt. Hắn uống, rồi lại uống, uống lẳng lặng như chưa bao giờ hắn uống. Hắn uống cả chai. Rồi hắn đập chai ra, và chửi. Hắn chửi bâng quơ. Hắn chửi số kiếp hắn. Hắn chửi đàn bà. Hắn chửi con vợ bé. Dì Hảo cắn chặt răng để cho khỏi khóc. Nhưng cứ khóc. Hôm sau hắn ra đi, không biết đi đâu. Dì Hảo ngạc nhiên. Rồi tức tối. Sau cùng thì dì nhẫn nại. Phải nhẫn nại là hơn: nếu hắn cứ ở nhà thì cũng thế.
*Tháng 9 - 1941*
#### Chú thích cuối trang[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_cu%E1%BB%91i_trang&action=edit§ion=T-1)] [▲](#cite_ref-1)Một xu bằng hai trinh.

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1068 frontend miss (0)


markdown:
# terne
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Pháp[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-fra-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adj-&action=edit§ion=T-1)]
|
|Số ít |
|Số nhiều
|
|Giống đực |
|terne |
|
|
|Giống cái |
|terne |
|**terne** [/tɛʁn/](/wiki/Wiktionary:IPA) [Mờ](/wiki/m%E1%BB%9D) [xỉn](/wiki/x%E1%BB%89n), [lờ](/wiki/l%E1%BB%9D)đờ. *Blanc*— màu trắng xỉn **terne** *Oeil*— mắt lờ đờ **terne**
-
[Tẻ](/wiki/t%E1%BA%BB), [tẻ nhạt](/w/index.php?title=t%E1%BA%BB_nh%E1%BA%A1t&action=edit&redlink=1). *Style*— lời văn tẻ nhạt **terne** *Existence*— cuộc sống tẻ nhạt **terne**
-
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))