markdown:
# Đá mácma
|Bài viết này cần thêm
|*Bài này nói về đá macma như là một thuật ngữ trong*. [địa chất học](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t_h%E1%BB%8Dc). **Đá mácma** hay **đá magma** là những loại đá được thành tạo do sự đông nguội của những dung thể [magma](/wiki/Magma) nóng chảy được đưa lên từ những phần sâu của [vỏ Trái Đất](/wiki/L%E1%BB%9Bp_v%E1%BB%8F_(%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t)). Quá trình đông nguội có thể tạo ra các đá có các khoáng vật kết tinh rõ ràng hoặc không kết tinh tùy thuộc vào môi trường mà khối magma đông nguội, và dựa vào đó người ta ta phân ra: [đá xâm nhập](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_magma_x%C3%A2m_nh%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) và [phun trào](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_magma_phun_tr%C3%A0o&action=edit&redlink=1). Macma này có thể có nguồn gốc từ [manti](/wiki/L%E1%BB%9Bp_ph%E1%BB%A7_(%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t)) của [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) hoặc từ các loại đá đã tồn tại trước đó bị nóng chảy do các thay đổi nhiệt độ áp suất cực cao. Trên 700 loại đá mácma đã được miêu tả lại, phần lớn trong chúng được tạo ra gần bề mặt [lớp vỏ Trái Đất](/wiki/L%E1%BB%9Bp_v%E1%BB%8F_(%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t)).
## Mục lục
[1 Ý nghĩa địa chất](#.C3.9D_ngh.C4.A9a_.C4.91.E1.BB.8Ba_ch.E1.BA.A5t) [2 Phân loại](#Ph.C3.A2n_lo.E1.BA.A1i) [3 Các khoáng vật tạo đá chủ yếu](#C.C3.A1c_kho.C3.A1ng_v.E1.BA.ADt_t.E1.BA.A1o_.C4.91.C3.A1_ch.E1.BB.A7_y.E1.BA.BFu) [4 Sử dụng](#S.E1.BB.AD_d.E1.BB.A5ng) [5 Nguồn gốc và phân bố](#Ngu.E1.BB.93n_g.E1.BB.91c_v.C3.A0_ph.C3.A2n_b.E1.BB.91) [6 Hình ảnh](#H.C3.ACnh_.E1.BA.A3nh) [7 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [8 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [9 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Ý nghĩa địa chất[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&action=edit§ion=1)]
Đá mácma có ý nghĩa quan trọng về mặt địa chất do:
- Các khoáng vật và tính chất hóa học tổng thể của chúng cung cấp thông tin về thành phần của
[lớp vỏ Trái Đất](/wiki/L%E1%BB%9Bp_v%E1%BB%8F_(%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t))tại những đá mácma được hình thành cũng như các điều kiện về nhiệt độ và áp suất hình thành nên đá và thông tin về các loại đá trước đó bị nóng chảy;
- Niên đại tuyệt đối của chúng có thể được thực hiện bằng các phương pháp
[định tuổi bằng đồng vị phóng xạ](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_tu%E1%BB%95i_b%E1%BA%B1ng_%C4%91%E1%BB%93ng_v%E1%BB%8B_ph%C3%B3ng_x%E1%BA%A1)khác nhau và vì thế có thể so sánh với các [địa tầng](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_t%E1%BA%A7ng)địa chất cận kề, cho phép miêu tả lại thời gian diễn ra các sự kiện một cách tương đối chính xác;
- Các đặc điểm của chúng thông thường được đặc trưng bởi các điều kiện của môi trường kiến tạo cụ thể, cho phép tái tạo lại các mô hình kiến tạo (Xem thêm
[kiến tạo mảng](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_t%E1%BA%A1o_m%E1%BA%A3ng));
- Trong một số hoàn cảnh đặc biệt, chúng là nguồn gốc của một số
[mỏ](/w/index.php?title=M%E1%BB%8F_(%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t)&action=edit&redlink=1)khoáng sản quan trọng: ví dụ [vonfram](/wiki/Vonfram), [thiếc](/wiki/Thi%E1%BA%BFc)và [urani](/wiki/Urani), thông thường hay đi cùng với đá [granit](/wiki/Granit). [Phun trào núi lửa](/w/index.php?title=Phun_tr%C3%A0o_n%C3%BAi_l%E1%BB%ADa&action=edit&redlink=1) và vì thế bị làm cứng và đông đặc trong điều kiện phơi ra ngoài khí quyển. Do nguội nhanh trong điều kiện [nhiệt độ](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99) và [áp suất](/wiki/%C3%81p_su%E1%BA%A5t) thấp, các [khoáng vật](/wiki/Kho%C3%A1ng_v%E1%BA%ADt) không kịp kết tinh, hoặc chỉ là kết tinh một phần nên có [kích thước](/wiki/K%C3%ADch_th%C6%B0%E1%BB%9Bc) [tinh thể](/wiki/Tinh_th%E1%BB%83) bé, chưa hoàn chỉnh, hoặc tồn tại ở dạng [vô định hình](/wiki/V%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C3%ACnh). Mặt khác, các [chất khí](/wiki/Ch%E1%BA%A5t_kh%C3%AD) và [hơi nước](/wiki/H%C6%A1i_n%C6%B0%E1%BB%9Bc) không kịp thoát ra, để lại nhiều lỗ rỗng, làm cho đá nhẹ, có loại nổi trên mặt nước.
Ngoài ra, đá phun trào cũng được còn gọi là đá núi lửa, trong ngôn ngữ một số tiếng nước ngoài như
[tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) chẳng hạn, gọi là *volcanic rock*, lấy theo tên của [Vulcan](/w/index.php?title=Vulcan_(th%E1%BA%A7n)&action=edit&redlink=1) còn là tên gọi của [người La Mã](/wiki/La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i) để chỉ vị thần cai quản lửa. Ở độ sâu vài kilômét dưới bề mặt Trái Đất thì nhiệt độ cao hơn so với nhiệt độ mà phần lớn các loại đá có thể nóng chảy tại bề mặt. Tuy nhiên, các loại đá này vẫn ở dạng cứng do áp suất lớn tạo ra bởi các lớp đá nằm phía trên. Nếu như có các khe nứt trong các lớp đá thì áp suất bị tụt xuống và một khối lượng đáng kể đá bị nóng chảy. Macma tạo ra sẽ bị ép phụt lên trên thông qua các kẽ nứt tới bề mặt và tạo thành núi lửa.
Đá nóng chảy (gọi là
[dung nham](/wiki/Dung_nham) hay lava) sẽ chảy ra từ núi lửa và loang rộng. Do dung nham bị nguội và kết tinh nhanh nên nó tạo ra các loại đá có kiến trúc vi tinh. Nếu sự làm nguội là quá nhanh, không cho quá trình kết tinh có thể xảy ra thì các loại đá tạo thành có kiến trúc thủy tinh (chẳng hạn như đá [obsidian](/wiki/Obsidian) tức [đá vỏ chai](/wiki/%C4%90%C3%A1_v%E1%BB%8F_chai)).
Do kiến trúc vi tinh nên các dạng khác nhau của đá phun trào khó phân biệt bằng mắt thường hơn so với các dạng khác nhau của đá xâm nhập. Nói chung, với kiến trúc vi tinh các khoáng vật của đá phun trào chỉ có thể xác định bằng cách soi kính thạch học (đá được mài thành các mẫu mỏng và được soi dưới kính hiển vi có hai ni-côn) và sự phân loại bằng mắt thường chỉ là gần đúng.
Các vật chất có thể bị núi lửa tống ra ngoài rất mãnh liệt trong quá trình hoạt động phun trào là các khối, cục đá và tro. Các vật chất này được gọi là đá trầm tích núi lửa (cũng còn gọi là đá vụn núi lửa, tuf) và có thể rơi gần đó, tạo thành một phần của núi lửa hay bị mang đi xa nhờ gió.
Các tinh thể chứa trong đá lửa ban tinh mịn được gọi là pocfia. Kiến trúc pocfia phát triển khi một số tinh thể phát triển lớn đến kích thước đáng kể trước khi phần chủ yếu của macma đông đặc lại thành khối vật liệu đồng nhất hạt mịn.
### Xâm nhập nông[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&action=edit§ion=2)]
Khái niệm xâm nhập nông hiện nay vẫn còn một số tranh cãi nhưng đa số các quan điểm cho rằng nó được kết tinh bên dưới mặt đất đến độ sâu 1,5 km.
[ [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
## Phân loại[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&action=edit§ion=3)]
Việc phân loại đá mácma có thể cung cấp cho con người thông tin quan trọng về các điều kiện mà chúng hình thành. Hai yếu tố quan trọng được sử dụng trong phân loại đá lửa là kích thước hạt (phụ thuộc rất nhiều vào lịch sử quá trình làm nguội) và thành phần khoáng vật của đá.
[Fenspat](/wiki/Fenspat), [thạch anh](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_anh), [olivin](/wiki/Olivin), [pyroxen](/wiki/Pyroxen), [amphibol](/wiki/Amphibol) và [mica](/wiki/Mica) là các khoáng vật quan trọng trong sự hình thành đá mácma và sự có mặt của chúng là cơ sở để phân loại các loại đá này. Các khoáng vật khác có mặt trong đá không điển hình được gọi là *khoáng chất phụ*.
Trong phân loại đơn giản hóa, các dạng đá mácma được chia trên sự hiện diện của fenspat, sự có/vắng mặt của thạch anh và trong các loại đá không có fenspat hay thạch anh thì theo sự có mặt của các khoáng vật chứa sắt hay magiê.
### Kích thước tinh thể[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&action=edit§ion=4)]
Theo kích thước tinh thể, đá mácma có thể phân loại thành
**pecmatit** (hạt rất lớn), **hiển tinh** (chỉ có hạt lớn hay phanerit), **ban tinh** (một số hạt lớn trên nền là các hạt nhỏ hay pocfia), **vi tinh** (chỉ có hạt nhỏ hay aphanit), **thủy tinh** (không có hạt).
- Đá có kiến trúc
*chứa các khoáng vật với tinh thể nhìn thấy bằng mắt thường và thường đặc trưng cho đá xâm nhập (do quá trình làm nguội càng chậm thì tinh thể càng to). Trong một số ngoại lệ, dạng đá này có thể chứa các tinh thể cực lớn, trong trường hợp này chúng được gọi là* [hiển tinh](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%83n_tinh&action=edit&redlink=1) *.* [pecmatit](/wiki/Pecmatit)
- Trong đá phun trào, khi quá trình làm nguội là nhanh hơn, các tinh thể khoáng vật riêng rẽ thông thường không nhìn thấy được bằng mắt thường và chúng được gọi là kiến trúc
*.* [vi tinh](/w/index.php?title=Vi_tinh_(th%E1%BA%A1ch_h%E1%BB%8Dc)&action=edit&redlink=1)
- Kiến trúc
*là trạng thái trung gian giữa hai loại trên: khối đá có kiến trúc vi tinh, nhưng trên nền vi tinh này có thể quan sát được một số tinh thể.* [ban tinh](/wiki/Ban_tinh)
- Nếu macma nóng chảy bị làm nguội quá nhanh không cho quá trình kết tinh diễn ra thì sản phẩm tạo ra là có kiến trúc thủy tinh như
*hay* [thủy tinh núi lửa](/wiki/Th%E1%BB%A7y_tinh_n%C3%BAi_l%E1%BB%ADa) [opxidian](/w/index.php?title=Opxidian&action=edit&redlink=1)đôi khi còn được gọi là đá vỏ chai.
### Hình dạng tinh thể[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&action=edit§ion=5)]
Hình dạng tinh thể cũng là yếu tố quan trọng trong kiến trúc đá mácma. Các tinh thể có thể là tự hình, bán tự hình và tha hình:
*(Euhedral), nếu hình dạng tinh thể được bảo toàn hay tinh thể có các mặt kết tinh rõ ràng.* [Tự hình](/w/index.php?title=T%E1%BB%B1_h%C3%ACnh&action=edit&redlink=1) *(Subeuhedral), nếu chỉ một phần được bảo toàn.* [Bán tự hình](/w/index.php?title=B%C3%A1n_t%E1%BB%B1_h%C3%ACnh&action=edit&redlink=1) *(Anhedral), nếu tinh thể không thể hiện rõ ràng hướng kết tinh có thể nhận biết được.* [Tha hình](/w/index.php?title=Tha_h%C3%ACnh&action=edit&redlink=1)
### Theo cấu tạo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&action=edit§ion=6)]
- Cấu tạo
**lỗ hổng**là đá có các khoảng trống sinh ra bởi khí bị chiếm giữ trong quá trình nguội đi.
- Cấu tạo
**dòng chảy**được hình thành khi mácma chảy tràn trên bề mặt và đông nguội với các tốc độ khác nhau. **Tuf**bao gồm các đá vụn có trước hoặc bom núi lửa bị đẩy ra khi núi lửa phun trào gồm một số loại như: tufit, tufogen.
### Thành phần khoáng vật - hóa học[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&action=edit§ion=7)]
Các dạng đá mácma có thể phân chia nhỏ theo các thông số hóa học/ khoáng vật tạo đá theo hai hướng chính:
- Hóa học: - Tổng hàm lượng kiềm - silica (biểu đồ TAS) cho phân loại đá mácma được sử dụng khi không có các dữ liệu về quá trình hình thành hay thành phần khoáng vật:
- Các đá mácma
*axít*chứa hàm lượng silica cao, lớn hơn 63% SiO 2(ví dụ [rhyolit](/wiki/Rhyolit)và [dacit](/wiki/Dacit))
- Các đá mácma
*trung tính*chứa 52 - 63% SiO 2(ví dụ [andesit](/wiki/Andesit))
- Các đá mácma
*mafic*chứa ít silica (45 - 52%) và thông thường chứa nhiều sắt - magiê (ví dụ đá [bazan](/wiki/Bazan))
- Các đá mácma
*chứa ít hơn 45% silica. (ví dụ* [siêu mafic](/w/index.php?title=Si%C3%AAu_mafic&action=edit&redlink=1) [picrit](/w/index.php?title=Picrit&action=edit&redlink=1)và [komatiit](/w/index.php?title=Komatiit&action=edit&redlink=1))
- Các đá mácma
*kiềm*với 5 - 15% chất kiềm (K 2O + Na 2O) (ví dụ [phonolit](/w/index.php?title=Phonolit&action=edit&redlink=1)và [trachyt](/w/index.php?title=Trachyt&action=edit&redlink=1))
- Các đá mácma
- ghi chú: Thuật ngữ axít-bazơ được sử dụng rộng rãi hơn trong các tài liệu địa chất cũ. Thay vào đó, người ta sử dụng các thuật ngữ
[felsic](/wiki/Felsic), [mafic](/wiki/Mafic), [siêu mafic](/w/index.php?title=Si%C3%AAu_mafic&action=edit&redlink=1)...
- Khoáng vật: Hàm lượng khoáng vật của Fe và Si hay mafic:
- Đá
*, chủ yếu chứa thạch anh,* [felsic](/wiki/Felsic) [fenspat](/wiki/Fenspat)kiềm và/hoặc [khoáng vật chứa fenspat](/w/index.php?title=Kho%C3%A1ng_v%E1%BA%ADt_ch%E1%BB%A9a_fenspat&action=edit&redlink=1): các *khoáng vật của Fe và Si*; các dạng đá này (ví dụ [granit](/wiki/Granit)) thông thường có máu sáng và có tỷ trọng thấp.
- Đá
*, chủ yếu chứa các khoáng vật mafic:* [mafic](/wiki/Mafic) [pyroxen](/wiki/Pyroxen), [olivin](/wiki/Olivin)và [plagiocla](/wiki/Plagiocla)canxi; các loại đá này (ví dụ đá bazan) thông thường sẫm màu và có tỷ trọng lớn hơn đá felsic.
- Đá
*, chứa trên 90% khoáng chất mafic (ví dụ* [siêu mafic](/w/index.php?title=Si%C3%AAu_mafic&action=edit&redlink=1) [dunit](/wiki/Dunit))
- Đá
Bảng dưới đây là sự phân chia đơn giản đá lửa theo cả thành phần và phương thức diễn ra.
|Thành phần|
|Phương thức diễn ra||Axít||Trung gian||Bazơ||Siêu bazơ|
|Xâm nhập||
|[Điôrit](/wiki/Diorit) [Gabbrô](/wiki/Gabro) [Periđôtit](/wiki/Peridotit) [Riôlit](/wiki/Rhyolit) [Anđêsit](/wiki/Andesit) [Bazan](/wiki/Bazan)
Để có sự phân loại chi tiết hơn, xem
[Biểu đồ QAPF](/wiki/Bi%E1%BB%83u_%C4%91%E1%BB%93_QAPF).
## Các khoáng vật tạo đá chủ yếu[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&action=edit§ion=8)]
Các
**khoáng vật tạo đá** mácma chủ yếu: [thạch anh](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_anh), [fenspat](/wiki/Fenspat), [mica](/wiki/Mica) và [khoáng vật](/wiki/Kho%C3%A1ng_v%E1%BA%ADt) màu.
Các khoáng vật có các
[tính chất](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_ch%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1) khác nhau, nên sự có mặt của chúng tạo ra cho đá có những tính chất khác nhau (cường độ, độ bền vững, khả năng gia công...) [Thạch anh](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_anh)là SiO 2ở dạng kết tinh, tinh thể hình lăng trụ 6 cạnh, ít khi trong suốt mà thường có màu trắng và trắng sữa, độ cứng 7, khối lượng riêng 2,65 g/cm 3, cường độ cao khoảng 20.000 kg/cm 2, chống mài mòn tốt, ổn định đối với axit (trừ axit fluohidric và fosforic). Ở nhiệt độ thường, thạch anh không tác dụng với vôi, nhưng ở trong môi trường hơi nước bão hoà và nhiệt độ 175 - 200 0C có thể sinh ra phản ứng silicat. [Fenspat](/wiki/Fenspat)có hai loại:
- cát khai thẳng góc-
*octola*(K 2O.Al 2O 3.6SiO 2- fenspat kali)
- cát xiên góc -
*plagiocla*(Na 2O.Al 2O 3.6SiO 2- fenspat natri và CaO.Al 2O 3.2SiO 2- fenspat canxi).
- Tính chất cơ bản của fenspat: màu biến đổi từ trắng, trắng xám, vàng đến hồng và đỏ; khối lượng riêng: 2,55 - 2,76 g/cm
3, độ cứng 6 - 6,5, cường độ chịu nén 1200 – 1700 kg/cm 2. Khả năng chống [phong hoá](/wiki/Phong_ho%C3%A1)của felspat kém, kém ổn định đối với nước và đặc biệt là nước có chứa CO 2tạo ra Al 2O 3.2SiO 2.2H 2O là caolonit - thành phần chủ yếu của đất sét- theo phản ứng:
- cát khai thẳng góc-
-
- K
2O.Al 2O 3.6SiO 2+ CO 2+2H2O --> K 2CO 3+ 4SiO 2+ Al 2O 3.2SiO 2.2H 2O
- K
[Mica](/wiki/Mica)là những alumôsilicat ngậm nước rất phức tạp, có độ cứng 2-3, khối lượng riêng 2,76 - 3,2 g/cm 3. Phổ biến nhất là hai loại *và* [biotit](/wiki/Biotit) *.* [muscovit](/wiki/Muscovit)
- Biotit có màu nâu đen hay còn gọi là mica đen, thường chứa
[ôxít magiê](/wiki/%C3%94x%C3%ADt_magi%C3%AA)và [ôxít sắt](/wiki/%C3%94x%C3%ADt_s%E1%BA%AFt), công thức: (Mg, Fe) 3.Si 3.AlO 10.OHF) 2.
- Muscovit thì trong suốt hay còn gọi là mica trắng, có công thức: K
2O. Al 2O 3.6SiO 2.2H 2O.
- Ngoài hai loại trên còn gặp
*được tạo thành do sự oxy hoá và hydrat hoá biotit. Khi nung ở 900 - 1000* [vecmiculit](/w/index.php?title=Vecmiculit&action=edit&redlink=1) 0độ C nước sẽ mất đi, thể tích vecmiculit tăng 18 - 25 lần.
- Biotit có màu nâu đen hay còn gọi là mica đen, thường chứa
- Khoáng vật sẫm màu chủ yếu gồm
[amphibol](/wiki/Amphibol), [pyroxen](/wiki/Pyroxen), [olivin](/wiki/Olivin)là các khoáng vật có màu sẫm (từ màu lục đến màu đen) cường độ cao, dai và bền, khó gia công.
## Sử dụng[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&action=edit§ion=9)]
### Đá mácma xâm nhập[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&action=edit§ion=10)]
- Dunit là loại đá xâm nhập sâu của nhóm đá
[siêu mafic](/w/index.php?title=Si%C3%AAu_mafic&action=edit&redlink=1). Thành phần khoáng vật gồm chủ yếu là [olivin](/wiki/Olivin)với hơn 90%, [pyroxen](/wiki/Pyroxen), [hocblen](/wiki/Hocblen)thì hiếm hơn, ngoài ra còn có mica, cromit.Cấu tạo đặc sít, đôi khi phân dải. Kiến trúc hạt thô. [Granit](/wiki/Granit)( [đá hoa cương](/wiki/%C4%90%C3%A1_hoa_c%C6%B0%C6%A1ng)) là loại đá axit có ở nhiều nơi, chủ yếu do [thạch anh](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_anh), [fenspat](/wiki/Fenspat)và một ít [mica](/wiki/Mica), có khi còn tạo thành cả [amphibol](/wiki/Amphibol)và [pyroxen](/wiki/Pyroxen). [Granit](/wiki/Granit)có [màu tro nhạt](/wiki/M%C3%A0u_x%C3%A1m), [hồng](/wiki/H%E1%BB%93ng)nhạt hoặc [vàng](/wiki/V%C3%A0ng), phần lớn có kết tinh hạt lớn.
- Granit rất đặc chắc, khối lượng thể tích 2600 – 2700 kg/m
3, cường độ nén rất lớn (1200 – 2500 kg/cm 2), độ hút [nước](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc)nhỏ (dưới 1%), khả năng chống phong hoá rất cao, độ chịu lửa kém, có một số loại có [màu sắc](/wiki/M%C3%A0u_s%E1%BA%AFc)đẹp. Đá granit được sử dụng rộng rãi trong [xây dựng](/wiki/X%C3%A2y_d%E1%BB%B1ng)(ốp mặt ngoài nhà và các công trình đặc biệt, nhà công cộng, làm nền móng [cầu](/wiki/C%E1%BA%A7u), [cống](/w/index.php?title=C%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1), [đập](/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp)...) [Syenit](/wiki/Syenit)là loại đá trung tính, thành phần [khoáng vật](/wiki/Kho%C3%A1ng_v%E1%BA%ADt)chủ yếu là [Orthoclas](/wiki/Orthoclas), [plagiocla](/wiki/Plagiocla), [axit](/wiki/Axit), các khoáng vật màu sẫm ( [amphibol](/wiki/Amphibol), [pyroxen](/wiki/Pyroxen), [biotit](/wiki/Biotit)), một ít [mica](/wiki/Mica), rất ít [thạch anh](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_anh). [Sienit](/w/index.php?title=Sienit&action=edit&redlink=1)màu tro hồng, có cấu trúc toàn tinh đều đặn, khối lượng riêng 2,7 -2,9 g/cm 3, khối lượng thể tích 2400 – 2800 kg/m 3, cường độ chịu nén 1500 – 2000 kg/cm 2. Sienit được ứng dụng khá rộng rãi trong [xây dựng](/wiki/X%C3%A2y_d%E1%BB%B1ng). [Diorit](/wiki/Diorit)là loại đá trung tính, thành phần chủ yếu là [plagiocla](/wiki/Plagiocla)trung tính (chiếm khoảng ¾), [hocblen](/wiki/Hocblen), [augit](/wiki/Augit), [biotit](/wiki/Biotit), [amphibol](/wiki/Amphibol)và một ít [mica](/wiki/Mica)và [pyroxen](/wiki/Pyroxen). [Diorit](/wiki/Diorit)thường có màu xám, xám lục có xen các vết sẫm và trắng; khối lượng thể tích 2900 – 3300 kg/m 3, cường độ chịu nén 2000 – 3500 kg/cm 2. [Diorit](/wiki/Diorit)dai, chống va chạm tốt, chống phong hoá cao, dễ đánh bóng, nên được sử dụng để làm mặt đường, tấm ốp. [Gabbro](/wiki/Gabbro)là loại đá bazơ, thành phần gồm có [plagiocla](/wiki/Plagiocla)bazơ (khoảng 50%) và các khoáng vật màu sẫm như [pyroxen](/wiki/Pyroxen), [amphibol](/wiki/Amphibol)và [olivin](/wiki/Olivin). [Gabbro](/wiki/Gabbro)có màu tro sẫm hoặc từ lục thẫm đến đen, đẹp, có thể mài nhẵn, [khối lượng](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng)thể tích 2900 – 3300 kg/m 3, cường độ chịu nén 2000 – 3500 kg/cm 3. [Gabbro](/wiki/Gabbro)được sử dụng làm đá dăm, đá tấm để lát mặt đường và ốp trang trí các công trình kiến trúc.
### Đá mácma phun trào[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&action=edit§ion=11)] [Diaba](/w/index.php?title=Diaba&action=edit&redlink=1)có thành phần tương tự [gabbro](/wiki/Gabbro), là loại đá trung tính, có kiến trúc hạt nhỏ, hạt vừa xen lẫn với kiến trúc hiển tinh. Thành phần [khoáng vật](/wiki/Kho%C3%A1ng_v%E1%BA%ADt)gồm có [fenspat](/wiki/Fenspat), [pyroxen](/wiki/Pyroxen), [olivin](/wiki/Olivin), màu tro sẫm hoặc lục nhạt, cường độ nén 3000 – 4000 kg/cm 2. Đá diaba rất dai, khó mài mòn, được sử dụng chủ yếu làm đá rải đường và làm [nguyên liệu](/wiki/Nguy%C3%AAn_li%E1%BB%87u)đá đúc. [Bazan](/wiki/Bazan)là loại đá bazơ, thành phần [khoáng vật](/wiki/Kho%C3%A1ng_v%E1%BA%ADt)giống đá [gabbro](/wiki/Gabbro). Chúng có [kiến trúc vi tinh](/w/index.php?title=Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_vi_tinh&action=edit&redlink=1)hoặc kiến trúc pocfia. Đá bazan là loại đá nặng nhất trong các loại đá mácma, khối lượng thể tích 2900 – 3500 kg/cm 3, cường độ chịu nén 1000 – 5000 kg/cm 2(có loại cường độ đến 8000 kg/cm 2), rất cứng, giòn, khả năng chống phong hoá cao, rất khó gia công. Đá bazan là loại đá phổ biến nhất trong xây dựng, được sử dụng để lát đường làm cốt liệu bê tông, tấm ốp chống ăn mòn... [Andesit](/wiki/Andesit)là loại đá trung tính. Thành phần của nó gồm [plagiocla](/wiki/Plagiocla)trung tính, các [khoáng vật](/wiki/Kho%C3%A1ng_v%E1%BA%ADt)sẫm màu ( [amphibol](/wiki/Amphibol), [pyroxen](/wiki/Pyroxen)) và [mica](/wiki/Mica); có kiến trúc ẩn tinh và kiến trúc dạng pocfia; có màu tro vàng, hồng, lục. Đá andesit có khả năng hút nước lớn, khối lượng thể tích 2200 ÷ 2700 kg/m 3, cường độ chịu nén 1200 – 2400 kg/cm 2, chịu được axit nên được dùng để làm vật liệu chống axit.
### Đá trầm tích núi lửa[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&action=edit§ion=12)]
Ngoài các loại đá đề cập ở trên, trong đá mácma phun trào còn có đá bọt, tuf, tro và tuf dung nham. Các loại đá này bên cạnh việc hình thành do kết tinh nhanh như đá phun trào còn lắng đọng theo quy luật
[trầm tích](/wiki/Tr%E1%BA%A7m_t%C3%ADch). Nhiều tác giả Liên Xô cũ xếp loại đá này sang [đá trầm tích](/wiki/%C4%90%C3%A1_tr%E1%BA%A7m_t%C3%ADch)
- Tro núi lửa: thưởng ở dạng bột, giống nhau màu xám. Những hạt lớn gọi là cát núi lửa. Đá bọt, là loại thuỷ tinh núi lửa có
[độ rỗng](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_r%E1%BB%97ng)cao (độ rỗng đến 80%) được tạo thành khi [tro núi lửa](/w/index.php?title=N%C3%BAi_l%E1%BB%ADa_phun_tro&action=edit&redlink=1)lắng đọng từ không khí. Đá bọt có kích thước 5-30mm, khối lượng thể tích 500 kg/m 3, độ hút nước thấp vì các lỗ rỗng lớn và các lỗ rỗng ít liên thông nhau, hệ số truyền nhiệt nhỏ (0,12 - 0,2 kCal/m.0C.h, cường độ chịu nén 20 – 30 kg/cm2. Cát núi lửa, đá bọt được dùng làm cốt liệu cho bê tông nhẹ, còn bột thì làm vật liệu cách nhiệt và bột mài.
- Tuf núi lửa: là loại đá rỗng, được tạo thành do quá trình tự lèn chặt tro núi lửa. Loại tuf núi lửa chặt nhất gọi là
[tơrat](/w/index.php?title=T%C6%A1rat&action=edit&redlink=1). Tuf núi lửa đá bọt cũng như tro núi lửa thường dùng làm phụ gia hoạt tính chịu nước cho chất kết dính vô cơ.
- Tuf dung nham do tro và cát núi lửa rơi vào trong dung nham nóng chảy sinh ra. Nó là loại đá thuỷ tinh rỗng có màu hồng, tím..., khối lượng thể tích 750 ÷ 1400 kg/m
3, cường độ chịu nén 60 – 100 kg/cm 2, hệ số dẫn nhiệt trung bình là 0,3 kCal/m.0C.h. Trong xây dựng, tup dung nham được xẻ thành đá hộc để xây tường, sản xuất đá dăm cho bê tông nhẹ.ohph[p
## Nguồn gốc và phân bố[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&action=edit§ion=13)] [Lớp vỏ Trái Đất](/wiki/L%E1%BB%9Bp_v%E1%BB%8F_(%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t)) dày khoảng 35 [km](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t) (22 dặm) tại các phần dưới các [vỏ lục địa](/wiki/V%E1%BB%8F_l%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba), nhưng trung bình chỉ khoảng 7 km (4,3 dặm) dưới các [đại dương](/wiki/V%E1%BB%8F_%C4%91%E1%BA%A1i_d%C6%B0%C6%A1ng). Nó được tạo thành từ các loại đá có tỷ trọng tương đối thấp, và gần với lớp vỏ là các loại đặc hơn của lớp phủ, chúng mở rộng tới độ sâu gần 3.000 km (1.860 dặm). Phần lớn macma tạo thành đá mácma được sinh ra trong các phần phía trên của lớp phủ ở nhiệt độ khoảng từ 600 đến 1.600 °C.
Khi macma nguội đi, các
[khoáng vật](/wiki/Kho%C3%A1ng_v%E1%BA%ADt) sẽ [kết tinh](/w/index.php?title=K%E1%BA%BFt_tinh&action=edit&redlink=1) từ hỗn hợp nóng chảy ở các nhiệt độ khác nhau (quá trình [kết tinh phân đoạn](/wiki/K%E1%BA%BFt_tinh_ph%C3%A2n_%C4%91o%E1%BA%A1n_(%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t))). Có tương đối ít khoáng vật có vai trò quan trọng trong sự hình thành của đá mácma. Có điều này là do macma nguồn chỉ giàu một số nguyên tố nhất định: [silíc](/wiki/Sil%C3%ADc), [ôxy](/wiki/%C3%94xy), [nhôm](/wiki/Nh%C3%B4m), [natri](/wiki/Natri), [kali](/wiki/Kali), [canxi](/wiki/Canxi), [sắt](/wiki/S%E1%BA%AFt) và [magiê](/wiki/Magi%C3%AA). Chúng là các nguyên tố khi kết hợp với nhau tạo ra các [khoáng vật silicat](/wiki/Kho%C3%A1ng_v%E1%BA%ADt_silicat), là các loại khoáng chất chiếm trên 90% thành phần các loại đá mácma.
Các loại đá mácma chiếm khoảng 95% toàn bộ phần phía trên của
[lớp vỏ Trái Đất](/wiki/L%E1%BB%9Bp_v%E1%BB%8F_(%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t)), nhưng chúng phân bố phổ biến hơn ở bên dưới lớp đá trầm tích và đá biến chất tương đối mỏng nhưng phân bố rộng.
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&action=edit§ion=14)]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&action=edit§ion=15)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&action=edit§ion=16)]
- Le Maitre, L.E., ed., (2002)
*Igneous Rocks: A Classification and Glossary of Terms*Tái bản lần 2, Cambridge.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma&action=edit§ion=17)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1055 hit (1), cp1052 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


markdown:
# Đánh giá chất lượng
|Bài viết này cần thêm
|**Đánh giá chất lượng** là một quá trình kiểm tra, đánh giá một [hệ thống chất lượng](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_ch%E1%BA%A5t_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1) để tìm ra các điểm phù hợp hay không phù hợp của một hệ thống chất lượng trong một tổ chức. Kết quả đánh giá là các thông tin, đầu vào quan trọng cho việc cải tiến chất lượng. Việc đánh giá chất lượng có thể tiến hành bởi một đoàn đánh giá nội bộ hoặc một đoàn đánh giá độc lập. Đây là một phần quan trọng của một hệ thống quản lý chất lượng của tổ chức và là yếu tố then chốt trong tiêu chuẩn hệ thống quản lý ISO, [ISO 9001](/wiki/ISO_9001).
## Các phương pháp đánh giá[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1nh_gi%C3%A1_ch%E1%BA%A5t_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1nh_gi%C3%A1_ch%E1%BA%A5t_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit§ion=1)]
Có ba hình thức đánh giá được phân loại dựa trên quan hệ giữa bên đánh giá và bên được đánh giá như sau:
Đánh giá của Bên thứ nhất: Còn gọi là
[đánh giá nội bộ](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1nh_gi%C3%A1_n%E1%BB%99i_b%E1%BB%99&action=edit&redlink=1), được chính tổ chức hoặc bên được tổ chức uỷ quyền tự tiến hành đánh giá với các mục đích nội bộ và có thể tạo cơ sở cho việc tự công bố sự phù hợp.
Đánh giá của bên thứ hai: Là loại hình đánh giá được tiến hành bởi các bên quan tâm đến tổ chức như
[khách hàng](/wiki/Kh%C3%A1ch_h%C3%A0ng), hay đại diện của khách hàng….
Đánh giá của bên thứ ba: Do tổ chức độc lập bên ngoài tiến hành. Tổ chức độc lập bên thứ ba được gọi là tổ chức chứng nhận. Tổ chức chứng nhận cấp giấy chứng nhận hệ thống quản lý chất lượng, hệ thống quản lý môi trường hay sản phẩm của tổ chức phù hợp với các yêu cầu của tiêu chuẩn áp dụng.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1nh_gi%C3%A1_ch%E1%BA%A5t_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1nh_gi%C3%A1_ch%E1%BA%A5t_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit§ion=2)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1nh_gi%C3%A1_ch%E1%BA%A5t_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1nh_gi%C3%A1_ch%E1%BA%A5t_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit§ion=3)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1nh_gi%C3%A1_ch%E1%BA%A5t_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1nh_gi%C3%A1_ch%E1%BA%A5t_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit§ion=4)]
## Tài liệu[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1nh_gi%C3%A1_ch%E1%BA%A5t_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1nh_gi%C3%A1_ch%E1%BA%A5t_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit§ion=5)]
- Pyzdek, T, "Quality Engineering Handbook", 2003,
[ISBN 0-8247-4614-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0824746147)
- Godfrey, A. B., "Juran's Quality Handbook", 1999, ISBN 007034003
- Seaver, M., "Implementing ISO9001:2000", 2001,
[ISBN 0-566-08373-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0566083736)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-Encoding: gzip

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1052 frontend miss (0)


markdown:
# Ếch trơn
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Limnonectes kuhlii
|
|![]()
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Amphibia](/wiki/Amphibia) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Anura](/wiki/Anura) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Dicroglossidae](/wiki/Dicroglossidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Limnonectes](/wiki/Limnonectes) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **L. kuhlii** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Limnonectes kuhlii*
(
[Tschudi](/w/index.php?title=Johann_Jakob_von_Tschudi&action=edit&redlink=1), [1838](/wiki/1838)) [[2]](#cite_note-frost-2) [Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) *Rana kuhlii*Tschudi, 1838 **Ếch trơn** ( [3] *) là một loài* **Limnonectes kuhlii** [ếch](/wiki/%E1%BA%BEch)trong họ [Ranidae](/wiki/Ranidae). Nó được tìm thấy ở [Brunei](/wiki/Brunei), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Indonesia](/wiki/Indonesia), [Lào](/wiki/L%C3%A0o), [Malaysia](/wiki/Malaysia), [Myanma](/wiki/Myanma), [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan), [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), và có thể cả [Campuchia](/wiki/Campuchia). Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu [rừng](/wiki/R%E1%BB%ABng)ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, [rừng mây](/wiki/R%E1%BB%ABng_m%C3%A2y)ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới, vùng đất ẩm có cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, [sông](/wiki/S%C3%B4ng), [sông](/wiki/S%C3%B4ng)có nước theo mùa, [đầm nước](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A7m_n%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1)ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, [đất canh tác](/wiki/%C4%90%E1%BA%A5t_canh_t%C3%A1c), vườn nông thôn, và đất có tưới tiêu. Nó không được xem là bị đe dọa theo [IUCN](/wiki/IUCN).
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=%E1%BA%BEch_tr%C6%A1n&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%E1%BA%BEch_tr%C6%A1n&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=%E1%BA%BEch_tr%C6%A1n&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%E1%BA%BEch_tr%C6%A1n&action=edit§ion=2)] **Peter Paul van Dijk, Djoko Iskandar, Robert Inger, Michael Wai Neng Lau, Yang Datong, Annemarie Ohler, Lu Shunqing, Saibal Sengupta, Sabitry Bordoloi (2004).** [^](#cite_ref-IUCN_1-0) [“](http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/58346). *Limnonectes kuhlii*” *.* [Sách đỏ IUCN các loài bị đe dọa.](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F_IUCN)Phiên bản 2012.2 [Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế](/wiki/Li%C3%AAn_minh_B%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_Thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF). Truy cập ngày 12 tháng 5 năm 2013. **Frost, Darrel R. (2014).** [^](#cite_ref-frost_2-0) [“](http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/Amphibia/Anura/Dicroglossidae/Dicroglossinae/Limnonectes/Limnonectes-kuhlii). *Limnonectes kuhlii*(Tschudi, 1838)” *Amphibian Species of the World: an Online Reference. Version 6.0*. American Museum of Natural History. Truy cập ngày 19 tháng 4 năm 2014. [^](#cite_ref-3) [Ếch trơn](http://www.vncreatures.net/e_chitiet.php?page=4&loai=1&img=1&ID=5645)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
- van Dijk, P.P., Iskandar, D., Inger, R., Lau, M.W.N., Datong, Y., Ohler, A., Shunqing, L., Sengupta, S. & Bordoloi, S. 2004.
[Limnonectes kuhlii](http://www.iucnredlist.org/search/details.php/58346/all). [2006 IUCN Red List of Threatened Species.](http://www.iucnredlist.org)Truy cập 23 tháng 7 2007.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=%E1%BA%BEch_tr%C6%A1n&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%E1%BA%BEch_tr%C6%A1n&action=edit§ion=3)] [Thể loại](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1052 frontend miss (0)


markdown:
# (23523) 1993 AQ
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**(23523) 1993 AQ** là một [tiểu hành tinh](/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh) [vành đai chính](/wiki/V%C3%A0nh_%C4%91ai_ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh). Nó được phát hiện bởi [Seiji Ueda](/w/index.php?title=Seiji_Ueda&action=edit&redlink=1) và [Hiroshi Kaneda](/w/index.php?title=Hiroshi_Kaneda&action=edit&redlink=1) ở [Kushiro, Hokkaidō](/wiki/Kushiro,_Hokkaid%C5%8D), Nhật Bản, ngày 13 tháng 1, 1993. [[1]](#cite_note-1)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=(23523)_1993_AQ&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=(23523)_1993_AQ&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=(23523)_1993_AQ&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=(23523)_1993_AQ&action=edit§ion=2)]
|
|
|
|
|Danh sách/danh mục
|

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1052 frontend miss (0)


markdown:
# George Frideric Handel
|George Frideric Handel|
|
|![]()
[23 tháng 2](/wiki/23_th%C3%A1ng_2) [1685](/wiki/1685) [Halle (Saale)](/wiki/Halle_(Saale)), [Brandenburg](/wiki/Brandenburg), [Phổ](/wiki/Ph%E1%BB%95) [Luân Đôn](/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n), [Anh Quốc](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland) [Tin Lành](/wiki/Tin_L%C3%A0nh) **George Frideric Handel** ( [tiếng Đức](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C4%90%E1%BB%A9c): **Georg Friedrich Händel**; phát âm [[ˈhɛndəl]](//en.wikipedia.org/wiki/WP:IPA_for_German)) ( [23 tháng 2](/wiki/23_th%C3%A1ng_2), [1685](/wiki/1685) – [14 tháng 4](/wiki/14_th%C3%A1ng_4), [1759](/wiki/1759)) là nhà soạn nhạc người Anh gốc Đức thuộc thời kỳ [Baroque](/wiki/Baroque), nổi tiếng với những dòng nhạc *opera, oratorio, anthem, và concerto organ*. Handel sinh năm 1685, trong một gia đình không quan tâm đến âm nhạc. Ông được đào tạo âm nhạc tại [Halle](/wiki/Halle), [Hamburg](/wiki/Hamburg), và [Ý](/wiki/%C3%9D) trước khi đến định cư tại [Luân Đôn](/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n) năm 1712, rồi nhập quốc tịch Anh năm 1727. Lúc ấy, ông chịu ảnh hưởng sâu đậm từ những nhà soạn nhạc vĩ đại thời kỳ Baroque Ý, và truyền thống hợp xướng đối âm từ miền trung nước [1] [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c).
Trong vòng 15 năm, Handel khởi lập ba công ty opera thương mại nhằm cung ứng âm nhạc opera Ý cho giới quý tộc Anh, nhưng công chúng tìm đến chỉ để thưởng thức giọng hát của các ca sĩ thay vì quan tâm đến âm nhạc. Năm 1737, sau khi bị khánh tận, ông chuyển hướng nhắm vào giới trung lưu. Trong năm 1736, khi
*Alexander’s Feast* được đón nhận, Handel quyết định sáng tác những bản hợp xướng bằng [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh). Sau khi thành công với [Trường ca Messiah](/wiki/Messiah_(Handel)) (1742), ông ngưng trình diễn nhạc opera Ý. Dù những bản oratorio theo chủ đề [Kinh Thánh](/wiki/Kinh_Th%C3%A1nh) liên tục ra mắt công chúng, tài năng âm nhạc của Handel vẫn chưa được công nhận đầy đủ cho đến buổi trình diễn Trường ca Messiah gây quỹ cho Bênh viện Foundling (1750), và mọi chỉ trích nhắm vào Handel đều im tiếng. Cũng có nhận xét cho rằng cảm hứng chủ đạo thể hiện trong những bản oratorio của Handel thuộc phạm trù đạo đức, được thăng hoa không chỉ bởi sự uy nghiêm của nghi thức tôn giáo mà còn bởi những lý tưởng cao cả của nhân loại. Sống ở [2] [Anh](/wiki/Anh)gần đủ năm mươi năm, và hầu như khiếm thị khi cuối đời, Handel từ trần năm 1759 trong giàu có và danh vọng.
Handel được nhìn nhận như là một trong những nhà soạn nhạc vĩ đại nhất của mọi thời đại. Các sáng tác của ông như
*Water Music, Music for the Royal Fireworks*, và Trường ca Messiah vẫn còn được yêu thích cho đến ngày nay. Trong hơn ba mươi năm, ông viết hơn bốn mươi vở opera. Kể từ cuối thập niên 1960, khi nền âm nhạc baroque và trào lưu trình diễn âm nhạc theo phong cách nguyên thủy được phục sinh, những vở opera của Handel ngày càng được ưa chuộng. Chúng đầy tính nhân bản, thể hiện được những đặc điểm nổi trội của bản chất con người; điều này là đặc biệt, nhất là đối với nhà soạn nhạc chưa bao giờ được biết đến như là một nghệ sĩ đa tình đa mang.
## Mục lục
[1 Thiếu thời](#Thi.E1.BA.BFu_th.E1.BB.9Di) [2 Từ Halle đến Ý](#T.E1.BB.AB_Halle_.C4.91.E1.BA.BFn_.C3.9D) [3 Luân Đôn](#Lu.C3.A2n_.C4.90.C3.B4n) [4 Cuối đời](#Cu.E1.BB.91i_.C4.91.E1.BB.9Di) [5 Tác phẩm](#T.C3.A1c_ph.E1.BA.A9m) [6 Di sản](#Di_s.E1.BA.A3n) [7 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [8 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [9 Đọc thêm](#.C4.90.E1.BB.8Dc_th.C3.AAm) [10 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Thiếu thời[
[sửa](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&action=edit§ion=1)]
Handel sinh năm 1685 tại
[Halle](/wiki/Halle), lãnh địa Công tước Magdeburg, trong một gia đình giàu có và mộ đạo, là con của Georg Handel và Dorothea Taust. [3] Handel chào đời khi cha đã 63 tuổi, ông là phẫu thuật viên thẩm mỹ nổi tiếng đang phục vụ tại cung điện Saxe-Weissenfels và lãnh địa bá tước Brandenburg. [[4]](#cite_note-4) Theo John Mainwaring, người đầu tiên viết tiểu sử Handel, cậu bé "đã sớm có thiên hướng đặc biệt về âm nhạc đến nỗi người cha, vốn muốn con con mình theo học Luật Dân sự, phải cảnh giác. Ông cấm con trai sử dụng nhạc cụ nhưng Handel tìm mọi cách để có được một chiếc đàn clavichord nhỏ cho riêng mình đặt trong căn phòng áp mái. Cậu thường xuyên lẻn vào căn phòng này khi cả nhà đang ngủ". [[5]](#cite_note-5) Từ khi còn bé, Handel đã trình diễn thành thạo đàn harpsichord và đàn ống. [[6]](#cite_note-6) [[7]](#cite_note-7)
Khi Handel và cha đến
[Weissenfels](/w/index.php?title=Weissenfels&action=edit&redlink=1) thăm họ hàng đang phục vụ Công tước Johann Adolf, công tước đã thuyết phục người cha cho phép con trai theo học Friedrich Wilhelm Zachow, nghệ sĩ organ của Nhà thờ Mari ở Halle, về kỹ thuật keyboard và soạn nhạc. Zachow viết nhạc cho các buổi lễ thờ phượng tại nhà thờ theo giáo nghi [8] [Lutheran](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Luther), nhờ đó Handel học hỏi nhiều về kỹ thuật hòa âm và đối âm, sao chép và phân tích những bản tổng phổ. Năm 1689, Handel chơi đàn cho [Vua Frederick I](/wiki/Friedrich_I_c%E1%BB%A7a_Ph%E1%BB%95)và gặp gỡ Giovanni Battista Bononcini tại [Berlin](/wiki/Berlin).
## Từ Halle đến Ý[
[sửa](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&action=edit§ion=2)]
Năm 1702, theo sắp đặt của cha, Handel khởi sự học luật tại
[Đại học Halle](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Halle&action=edit&redlink=1); và chơi đàn [9] [organ](/wiki/Organ_(nh%E1%BA%A1c_c%E1%BB%A5))trong vòng một năm cho một nhà thờ [Tin Lành Cải cách](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_Nhi%E1%BB%87m). Nhưng Handel vẫn chưa hài lòng, năm 1703 cậu gia nhập dàn nhạc giao hưởng Oper am Gänsemarkt Hamburg, chuyên chơi vĩ cầm và đàn harpsichord. Tại đây, cậu có cơ hội gặp gỡ những nhà soạn nhạc như Johann Mattheson, Christoph Graupner, và Reinhard Keiser. Năm 18 tuổi, Handel sáng tác vở opera đầu tay, [[10]](#cite_note-10) *Almira*, ra mắt công chúng năm 1705; [[3]](#cite_note-Smithsonian-3) năm 1708 thêm hai vởi opera [[11]](#cite_note-11) *Daphne*và *Florindo*. Nhưng không có gì chắc chắn là Handel đã hướng dẫn trình diễn những vở này.
Theo Mainwaring, năm 1706 Handel đến Ý theo lời mời của Ferdinando de’ Medici, song Mainwarning đã không chính xác. Đó là Gian Gastone de’ Medici, người Handel gặp tại
[Hamburg](/wiki/Hamburg) trong năm 1703-1704. Ferdinando cố biến [12] [Florence](/wiki/Florence)thành thủ đô âm nhạc của Ý, thu hút những tài năng hàng đầu thời ấy. Ông đam mê opera. Cũng tại Ý, Handel gặp Antonio Salvi chuyên viết lời cho nhạc kịch, về sau hai người cộng tác với nhau. Handel đến [Rome](/wiki/Roma), bởi vì lúc ấy opera bị cấm trong các lãnh thổ của [Giáo hoàng](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng)nên ông soạn nhạc tôn giáo cho giới chức sắc [Rô-ma](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma). *Dixit Dominus*(1707) nổi tiếng ra đời trong giai đoạn này. Ông cũng viết những bản cantata cho các buổi hòa nhạc tổ chức trong những lâu đài của các hồng y Pietro Ottoboni, Benedetto Pamphili, và Carlo Colonna. Hai bản oratorio, *La Reurrezione*và *Il Trionto del Tempo*, được hình thành trong khung cảnh riêng tư của nhà quý tộc Ruspoli năm 1709, và hồng y Ottoboni năm 1710.
Handel viết vở opera hoàn toàn Ý đầu tiên của mình trong Nhà hát Cocomero ở Florence năm 1707.
Vở [13] *Agrippina*ra mắt công chúng năm 1709 tại Teatro San Giovanni Grisostomo, nhà hát đẹp nhất [Venice](/wiki/Venezia), chủ nhân của nó là dòng họ Grimani. Vở opera này, do hồng y Vincenzo Grimani viết lời, theo Mainwaring đã trình diễn thành công trong 27 đêm liên tiếp. Khán giả, kinh ngạc trước sự uy nghi cao cả của phong cách Handel, đã vỗ tay hoan hô Il caro Sassone ("chàng Saxon yêu quý" – ngụ ý nguồn gốc Đức của Handel) [[14]](#cite_note-14)
## Luân Đôn[
[sửa](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&action=edit§ion=3)]
Năm 1710, Handel trở thành
*Kappellmeister* (nhà soạn nhạc) cho Hoàng tử Georg, Tuyển đế hầu Hanover. Đến năm 1714, Georg trở thành Vua [Vua George I của Anh và Ireland](/wiki/George_I_c%E1%BB%A7a_Anh). Năm 1710, trên đường đến Luân Đôn, Handel thăm Anna Maria Luisa de’ Medici và chồng ở [Düsseldorf](/wiki/D%C3%BCsseldorf). Handel thành công vang dội với vở opera *Rinaldo* dựa trên thiên sử thi *Gerusalemme Liberata* của thi sĩ người Ý Torquato Tasso, dù tác phẩm này được viết trong một thời gian ngắn với nhiều vay mượn từ những sáng tác cũ của ông. [[15]](#cite_note-15)
Năm 1712, Handel đến định cư ở Anh.
[Nữ hoàng Anne](/wiki/Anne_c%E1%BB%A7a_Anh) cấp cho Handel 200 [bảng Anh](/wiki/B%E1%BA%A3ng_Anh) mỗi năm sau khi ông viết cho nữ hoàng bản hợp xướng *Utretcht Te Deum and Jubilate*, trình diễn lần đầu năm 1713. [[16]](#cite_note-16) Một trong những người đỡ đầu quan trọng của Handel là Bá tước Burlington, thành viên trẻ tuổi của một gia tộc quyền thế gốc [17] [Anh](/wiki/Anh)- [Ái Nhĩ Lan](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland). Handel viết cho Lord Burlington vở opera [[18]](#cite_note-18) *Amadigi di Gaula*, kể chuyện một thiếu nữ gặp nạn, dựa trên một vở bi kịch của Antoine Houdar de la Motte.
Tháng 7, 1717, bản giao hưởng
*Water Music* của Handel được trình diễn trên [sông Thames](/wiki/S%C3%B4ng_Thames) cho Vua George I và quan khách, vì quá hứng thú với bản giao hưởng này mà nhà vua đã yêu cầu dàn nhạc trình diễn ba lần liên tiếp. [[19]](#cite_note-19)
### Dinh thự Cannons (1717–18)[
[sửa](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&action=edit§ion=4)]
Năm 1717, Handel trở thành nhà soạn nhạc cho dinh thự Cannons của Công tước Chandos ở Middlesex, tại đây với mười hai khúc ngợi ca Chandos, ông đã lập nền cho sự nghiệp soạn nhạc hợp xướng của mình trong tương lai.
Romain Roland nói rằng những khúc ngợi ca này có ý nghĩa quan trọng cho dòng nhạc oratorio của Handel cũng giống như những bản cantata đối với những vở opera cũng của ông. [20] Một tác phẩm khác ông viết cho Công tước Chandos là [[21]](#cite_note-21) *Acis and Galatea*; khi còn sống, đây là tác phẩm được trình diễn nhiều nhất của Handel. Winton Dean ghi nhận rằng "âm nhạc đã làm người ta nín thở và rối loạn trí nhớ". [[22]](#cite_note-22)
Năm 1719, Công tước Chandos là một trong những người đóng góp chính cho công ty opera mới thành lập của Handel, the Royal Academy of Music, nhưng sự tài trợ suy giảm sau khi ông mất tiền trong vụ bong bóng South Sea bùng nổ năm 1720 trong một trong những biến động tài chính lớn nhất lịch sử. Bản thân Handel cũng đầu tư vào chứng khoán South Sea năm 1716 khi giá cổ phiếu đã xuống thấp
và bán ra trước năm 1720. [23] [[24]](#cite_note-24)
### Royal Academy of Music (1719–34)[
[sửa](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&action=edit§ion=5)]
Tháng 5, 1719, Công tước Newcastle Lord Chamberlain yêu cầu Handel tìm kiếm ca sĩ mới.
Handel đến [25] [Dresden](/wiki/Dresden)xem vở opera *Teofane*của Antonio Lotti, và tham gia vào việc tuyển dụng ca sĩ cho Học viện Âm nhạc Hoàng gia do một nhóm quý tộc thành lập nhằm bảo đảm nguồn cung ổn định cho loại hình opera baroque hoặc opera Ý. Có thể Handel đã mời một bạn học ở Halle, John Smith, và con trai, Johan Christop Schimidt, làm thư ký cho ông. Năm 1723, Handel thuê một ngôi nhà kiến trúc kiểu [[26]](#cite_note-26) [Georgian](/w/index.php?title=Georgian&action=edit&redlink=1)tại số 25 Đường Brook và lưu trú tại đây cho đến khi qua đời. Trong ngôi nhà này, Handel diễn tập, chép nhạc, và bán vé, nay là Bảo tàng Nhà Handel. Trong quãng thời gian 12 tháng giữa năm 1724 và 1725, những kiệt tác opera của Handel đã được hình thành: [[27]](#cite_note-27) *Giulio Cesare, Tamerlano, và Rodelinda*. Sau *Silete venti*, ông tập trung viết opera và ngưng soạn những bản cantata.
Năm 1727, Handel được yêu cầu viết bốn bài tụng ca dành cho lễ đăng quang của
[Vua George II](/wiki/George_II_c%E1%BB%A7a_Anh). Một trong bốn tác phẩm ấy, *Zadok the Priest*, luôn được chọn để trình diễn trong tất cả lễ đăng quang ở Anh kể từ thời điểm ấy. Năm 1728, vở [28] *The Beggar’s Opera*của John Gay ra mắt công chúng tại Nhà hát Lincoln’s Inn Fields và có 62 buổi trình diễn liên tiếp, một con số kỷ lục cho đến lúc ấy. Sau chín năm, hợp đồng của Handel với Viện Âm nhạc Hoàng gia chấm dứt, ông bắt tay thành lập một công ty mới. [[29]](#cite_note-29)
Nhà hát Nữ hoàng tại Haymarket (nay là Her Majesty’s Theatre) thành lập năm 1705 bởi kiến trúc sư kiêm kịch tác gia John Vanbrugh, đã mau chóng biến thành nhà hát chuyên trình diễn nhạc opera.
Từ năm 1711 đến 1739, hơn 25 vở opera của Handel được ra mắt công chúng tại đây. [30] Năm 1729, cùng John James, Handel chịu trách nhiệm quản lý nhà hát. [[31]](#cite_note-31)
Handel đến Ý để làm việc với bảy ca sĩ mới. Ông viết thêm bảy vở opera, nhưng công chúng chỉ đến để thưởng thức giọng hát của các ca sĩ hơn là quan tâm đến âm nhạc.
Sau sự thành công về thương mại của hai bản oratorio [32] *Esther*và *Deborah*, Handel khởi sự đầu tư lần nữa vào Công ty South Sea. Handel soạn lại "vở opera nhỏ" *Acis and Galatea*, và "vở opera nhỏ" này trở thành sáng tác thành công nhất của ông.
### Opera tại Nhà hát Covent Garden (1734–41)[
[sửa](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&action=edit§ion=6)]
Năm 1733, Bá tước Essex nhận một bức thư với dòng chữ: "Handel trở nên quá độc đoán đến nỗi cả thành thố đều than phiền". Những nhà đầu tư chính muốn Handel rút lui khi kết thúc hợp đồng, nhưng Handel liền tìm kiếm một cơ hội mới. Cộng tác với John Rich, ông khởi lập công ty thứ ba của mình tại Nhà hát Covent Garden. Rich nổi tiếng nhờ những sản phẩm độc đáo. Ông khuyên Handel sử dụng ca đoàn nhỏ và giới thiệu phong cách múa của nhà vũ đạo người Pháp Marie Sallé với sáng tác
*Terpsichore* của Handel. Năm 1735, có thêm tiết mục hòa nhạc organ giữa những màn kịch. [[33]](#cite_note-33)
Tháng 4, 1737 ở tuổi 52, Handel bị một cơn đột quỵ khiến ông không thể sử dụng bốn ngón tay của bàn tay phải, vì vậy không thể biểu diễn đàn.
Đến mùa hè, sự rối loạn từng hồi từng lúc ảnh hưởng đến sự nhận thức của ông. Không ai dám mong đợi Handel trình diễn lần nữa. Song, dù bệnh tật là cơn thấp khớp, đột quỵ, hoặc suy nhược thần kinh, Handel cũng mau chóng gượng dậy. [34] Handel còn đến [[35]](#cite_note-35) [Aachen](/wiki/Aachen)có suối nước khoáng để nghỉ dưỡng. Trong sáu tuần lễ, ông tắm nước nóng, rồi chơi đàn organ trước sự ngạc nhiên của khán giả. [[36]](#cite_note-36)
### Oratorio[
[sửa](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&action=edit§ion=7)] *Il Trionfo del Tempo e del Disinganno*, bản oratorio đầu tiên Handel sáng tác năm 1701 tại [Ý](/wiki/%C3%9D), kế tiếp là [37] *La Reurrezione*năm 1708 dẫn ý từ Kinh Thánh. Người ta vẫn chưa rõ về sự ra đời cũng như lần ra mắt công chúng của tác phẩm *Esther*, có lẽ vào năm 1718. Mười hai năm trôi qua cho đến khi một đạo luật về bản quyền khiến Handel quay lại với [[38]](#cite_note-38) *Esther*. Ba lần trình diễn đã gây sự chú ý dẫn đến ý tưởng nên có một buổi trình diễn quy mô lớn. Kế đó là [[39]](#cite_note-39) *Deborah*có sự phụ họa của những bài tụng ca và *Athaliah*, là bản oratorio đầu tiên của Handel viết bằng tiếng Anh. Lúc này Handel tỏ ra tự tin hơn, phóng khoáng hơn trong cung cách biểu diễn, và đa dạng hơn trong sáng tác. [[40]](#cite_note-40) [[41]](#cite_note-41)
Rõ ràng là Handel đã học hỏi được nhiều từ Arcangelo Corelli về cách viết cho các loại nhạc cụ, và từ Alessandro Scarlatti về cách soạn nhạc cho giọng đơn ca; nhưng không có nhà soạn nhạc nào có thể dạy ông cách viết cho dàn hợp xướng.
Handel ngày càng thiên về khuynh hướng thay thế đơn ca tiếng Ý bằng tiếng Anh. Nguyên nhân chính là sự sút giảm thu nhập từ những vở opera. [42] [[43]](#cite_note-43)
Năm 1736, Handel viết
*Alexander’s Feast*. John Beard xuất hiện lần đầu tiên như là ca sĩ chính hát nhạc Handel, rồi từ đó ông trở thành giọng đơn ca tenor chuyên nhạc Handel cho đến khi nhà soạn nhạc tài danh qua đời. Sự thành công vang dội của tác phẩm này đã khuyến khích Handel ngưng viết opera tiếng Ý để sáng tác hợp xướng tiếng Anh. Trong bản oratorio [44] *Saul*, Handel cộng tác với [Charles Jennes](/w/index.php?title=Charles_Jennes&action=edit&redlink=1)và thử nghiệm ba chiếc kèn [trombone](/wiki/Trombone), một chuông nhạc, và dàn trống quân đội lớn quá khổ (đến từ [Tháp Luân Đôn](/wiki/Th%C3%A1p_Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n)) để bảo đảm rằng "... nó sẽ rất ồn ào." [[45]](#cite_note-45) *Israel in Egypt*tập chú vào dàn hợp xướng, còn trong những sáng tác sau đó, ông thay đổi phong cách, chú trọng nhiều hơn vào hiệu quả của cả dàn nhạc giao hưởng và giọng đơn ca. [[46]](#cite_note-46)
|
|
Handel đã làm tê liệt nền âm nhạc Anh suốt nhiều thế hệ, và họ vẫn chưa thể vượt qua ông.
|
|
Suốt trong mùa hè năm 1741, Công tước Devonshire mời Handel đến Dublin để tổ chức những buổi hòa nhạc gây quỹ cho các bệnh viện trong vùng.
Kiệt tác [48] [Messiah](/wiki/Messiah_(Handel))ra mắt công chúng tại New Music Hall trên Đường Fishamble ngày 13 tháng 4, 1742 với ca đoàn gồm 31 giọng ca nam tập hợp từ hai nhà thờ St Patrick và Christ Church. Lần này, Handel thành công trong nỗ lực giữ cân bằng giữa đơn ca với hợp xướng, điều mà trước đây ông chưa từng làm được. [[49]](#cite_note-49) [[50]](#cite_note-50)
Việc sử dụng đơn ca tiếng Anh lên đến đỉnh điểm trong lần trình diễn bản oratorio ba hồi
*Samson*. Tác phẩm này rất phù hợp với không khí nhà hát. Vai trò của ban hợp xướng ngày càng quan trọng trong những bản oratorio kế tiếp của Handel. *Jephtha* được trình diễn lần đầu ngày 26 tháng 2, 1752; dù là bản oratorio cuối cùng của Handel, *Jephtha* được xem là một kiệt tác như những sáng tác trước của ông.
## Cuối đời[
[sửa](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&action=edit§ion=8)]
Năm 1749, Handel viết
*Music for the Royal Fireworks*, thu hút 12 000 người tham dự buổi trình diễn đầu tiên. Năm 1750, ông tổ chức biểu diễn [51] [Trường ca Messiah](/wiki/Messiah_(Handel))gây quỹ cho Bệnh viện Foundling. Kể từ sự thành công vang dội của buổi trình diễn này, mỗi năm đều có những buổi hòa nhạc Trường ca Messiah cho đến khi Handel qua đời. Để ghi nhận sự đóng góp của Handel, chỉ một ngày sau buổi hòa nhạc, ông được mời làm ủy viên quản trị của bệnh viện. Trước khi từ trần, Handel viết di chúc để một bản sao chép Trường ca Messiah cho bệnh viện. Ngày nay, Viện bảo tàng Foundling ở Luân Đôn có cuộc triển lãm ghi nhận công lao của Handel. Ngoài ra, ông cũng đóng góp cho một tổ chức từ thiện trợ giúp những nhạc sĩ nghèo và gia đình của họ. [[52]](#cite_note-52)
Tháng 8, 1750, trên chuyến đi từ Đức về Luân Đôn, Handel bị chấn thương nặng trong một tai nạn xe ngựa trên quãng đường giữa
[The Hague](/wiki/Den_Haag) và [Haarlem](/wiki/Haarlem), [Hà Lan](/wiki/H%C3%A0_Lan). Năm 1751, một mắt của ông bị mất thị lực do bệnh đục nhân mắt. Ngày 6 tháng 4, 1759, dù bị mù lòa và sức khỏe suy kiệt, Handel cương quyết đến dự buổi trình diễn Trường ca Messiah, và đây là lần cuối cùng ông đến xem một sáng tác của mình được trình diễn, tám ngày sau ông từ trần tại nhà riêng trên Đường Brook ở tuổi 74. [53] Handel được an táng tại [[3]](#cite_note-Smithsonian-3) [Điện Westminster](/wiki/Cung_%C4%91i%E1%BB%87n_Westminster). Hơn ba ngàn người thương tiếc ông có mặt trong tang lễ được tổ chức trọng thể. [[54]](#cite_note-54)
Handel chưa hề kết hôn, và giữ kín cuộc sống riêng tư. Ông viết di chúc để để lại phần lớn tài sản cho cháu gái Johanna, tuy nhiên bốn khoản bổ sung phân phối nhiều của cải cho những người họ hàng khác, những người giúp việc, bạn hữu, và các tổ chức từ thiện.
Handel sở hữu một bộ sưu tập nghệ thuật gồm ít nhất bảy mươi bức tranh và mười ấn bản, được đấu giá năm 1760 sau khi ông mất. [55] [[56]](#cite_note-em.oxfordjournals.com_-_McGeary-56)
## Tác phẩm[
[sửa](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&action=edit§ion=9)]
Handel đã sáng tác hơn 42 vở
[opera](/wiki/Opera), 20 bản [oratorio](/w/index.php?title=Oratorio&action=edit&redlink=1), hơn 120 bản [cantata](/w/index.php?title=Cantata&action=edit&redlink=1), tam tấu và song tấu, nhiều bản [aria](/wiki/Aria), [nhạc thính phòng](/wiki/Nh%E1%BA%A1c_th%C3%ADnh_ph%C3%B2ng), một số lượng lớn nhạc tôn giáo, [ode](/wiki/Ode) và [serenata](/w/index.php?title=Serenata&action=edit&redlink=1), và 16 bản [concerto organ](/w/index.php?title=Concerto_organ&action=edit&redlink=1). Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông, bản oratorio *Messiah* với phần hợp xướng "Hallelujah" là một trong những sáng tác hợp xướng được yêu thích nhất, đặc biệt trong mùa Giáng sinh. Những sáng tác nổi tiếng khác của ông có Organ concertos Op. 4, cùng với Opus 3 và Opus 6 concerti grossi. Cần phải kể thêm 16 keyboard suite, nhất là *The Harmonious Blacksmith*.
Handel cũng ra sức giới thiệu trong các sáng tác của ông các loại nhạc cụ ít được biết đến như: viola d’amore và violette marina (
*Orlando*), đàn [lute](/w/index.php?title=Lute&action=edit&redlink=1) ( *Ode for St Cecilia’s Day*), bộ ba kèn trombone ( *Saul*), [clarinet](/wiki/Clarinet) hay [cornett](/w/index.php?title=Cornett&action=edit&redlink=1) ( *Tamerlano*), đàn dây theorbo, kèn Pháp ( *Water Music*), lyrichord, double bassoon, viola da gamba, bell chimes, positive organ, và đàn [harp](/wiki/H%E1%BA%A1c_c%E1%BA%A7m) ( *Giulio Cesare, Alexander’s Feast*). [[57]](#cite_note-57)
### Các Tuyển tập[
[sửa](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&action=edit§ion=10)]
Từ năm 1787 đến 1797, Samuel Arnold sưu khảo cho một bộ tuyển tập 180 cuốn các tác phẩm của Handel – dù vậy, nó vẫn chưa hoàn chỉnh.
Một tuyển tập khác của Hội Handel Anh Quốc (do Sir George Macfarren thành lập), thực hiện từ năm 1843 đến 1858, cũng bị xem là chưa hoàn chỉnh. [58] [[59]](#cite_note-59)
Từ năm 1978 đến 1986, một học giả
[người Đức](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%90%E1%BB%A9c), Bernd Baselt, đã phân loại những sáng tác của Handel trong cuốn Händel-Werke-Verzeichnis. Tác phẩm này có được sự công nhận rộng rãi và được sử dụng như là hệ thống liệt kê hiện đại, trong đó mỗi tác phẩm của Handel được mang một ký hiệu số "HWV", lấy thí dụ "Messiah" được đánh số "HWV 56".
## Di sản[
[sửa](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&action=edit§ion=11)]
Sau khi Handel qua đời, những vở opera
[tiếng Ý](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C3%9D) của ông dần bị quên lãng. Dù vẫn tiếp tục được trình diễn, người ta tin rằng những bản oratorio của Handel cần phải được chỉnh sửa; trong thời gian này, Mozart điều khiển buổi trình diễn Trường ca Messiah phiên bản tiếng Đức và những tác phẩm khác của Handel. Xuyên suốt thế kỷ 19 và tiền bán thế kỷ 20, đặc biệt tại những xứ sở nói tiếng Anh, những bản oratorio tiếng Anh đã tạo nên thanh danh cho Handel qua những buổi trình diễn với những ca đoàn khổng lồ quy tụ các ca sĩ nghiệp dư được tổ chức vào những kỳ lễ hội trọng thể.
Kể từ lúc dấy lên phong trào phục hưng nhạc cổ điển, phần lớn trong số bốn mươi hai vở opera của Handel được biểu diễn tại những nhà hát opera và những sảnh hòa nhạc.
Những nhà soạn nhạc danh tiếng như
[Haydn](/wiki/Joseph_Haydn), [Mozart](/wiki/Wolfgang_Amadeus_Mozart), và [Beethoven](/wiki/Ludwig_van_Beethoven) đều quan tâm nghiên cứu âm nhạc của Handel.
Từ những thập niên qua, công chúng bắt đầu chú ý đến những bản cantata thế tục của Handel cùng những tác phẩm gọi là "oratorio thế tục" hoặc "concert opera". Trong thể loại cantata thế tục nổi bật nhất là
*Ode for St Cecilia’s Day* (1739), và *Ode for the Birthday of Queen Anne* (1713). Về những bản oratorio thế tục là các sáng tác *Acis and Galatea* (1719), *Hercules* (1745), và *Semele* (1744). Các tác phẩm này có mối quan hệ gần gũi với những bản oratorio thánh, nhất là phần ca từ tiếng Anh. Chúng được đánh giá cao ngang hàng những vở opera tiếng Ý của Handel. Không chỉ nổi tiếng như là một nghệ sĩ biểu diễn các loại nhạc cụ, viết hợp xướng, soạn ca từ, Handel còn được công chúng đón nhận như là một nhà viết nhạc kịch vĩ đại.
Samuel Arnold đã biên tập những tác phẩm của Handel (40 cuốn, Luân Đôn, 1787 – 1797), rồi Friderich Chrysander cũng biên tập những sáng tác của Handel cho Hội Handel Đức (105 cuốn, Leipzig, 1858 – 1902).
Sau khi nhập quốc tịch Anh, ông được biết đến trong các quốc gia nói tiếng Anh như là "George Frideric Handel". Tên nguyên thủy của ông, Georg Friedrich Händel, được dùng ở Đức và những nơi khác, còn người Pháp gọi ông là "Haendel".
### Nhạc sĩ của các nhạc sĩ[
[sửa](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&action=edit§ion=12)]
Trong giới soạn nhạc, Handel là một tên tuổi được trọng vọng. Khi đến Halle,
[Bach](/wiki/Johann_Sebastian_Bach) đã tìm cách gặp Handel nhưng không thành công. Mozart được cho là đã nhận xét, "Handel hiểu biết cách khơi mở cảm xúc tốt hơn hết thảy chúng ta. Một khi chọn đúng thời điểm, tác động của ông mạnh như sấm sét." Đối với Beethoven, Handel là "bậc thầy của tất cả chúng ta… nhà soạn nhạc vĩ đại nhất. Tôi phải ngả mũ cúi chào và cúi quỳ trước phần mộ ông". [Beethoven](/wiki/Ludwig_van_Beethoven) chỉ ra những tính cách đã làm nên một nghệ sĩ vĩ đại, "Hãy đến để học nơi ông cách tạo ra hiệu quả lớn lao bằng những phương tiện đơn giản."
Sau khi qua đời, âm nhạc của Handel gợi cảm hứng cho nhiều nhà soạn nhạc. Động thái đầu tiên khởi phát từ Symphony No. 6, Op. 116, "The Age of Bach and Handel", mang âm hưởng hai ca khúc của Trường ca Messiah. Năm 1979, Ludwig van Beethoven cho xuất bản 12 Variations in G major on "See the conqu’ring hero comes’ from Judas Maccabaeus by Handel", viết cho
[cello](/wiki/Cello) và [piano](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m). Danh cầm [guitar](/wiki/Ghi-ta) Mauro Giuliani viết *Variations on a Theme by Handel, Op. 107* cho guitar dựa trên Suite No. 5 in E major, HWV 430 của Handel, cho đàn harpsichord. Năm 1861, sử dụng một chủ đề từ suite harpsichord thứ hai của Handel, [Johannes Brahms](/wiki/Johannes_Brahms) viết *Variations and Fugue on a Theme by Handel, Op. 24*, một trong những sáng tác thành công nhất của Brahms (được [Richard Wagner](/wiki/Richard_Wagner) ca ngợi). Một số tác phẩm của nhà soạn nhạc người Pháp Félix- Alexandre Guimant gợi cảm hứng từ âm nhạc Handel, thí dụ như *March on a Theme by Handel* đã sử dụng một chủ đề từ Trường ca Messiah. Nhà soạn nhạc và nghệ sĩ sáo người Pháp Philippe Gaubert viết *Petite marche* cho sáo và piano dựa trên phần 4 của Trio Sonata, Op. 5, No. 2, HWV 397 của Handel. Nhà soạn nhạc Argentina Luis Gianneo sáng tác *Variations on a Theme by Handel* cho piano. Năm 1911, nhà soạn nhạc và nghệ sĩ dương cầm sinh tại [Úc](/wiki/%C3%9Ac) Percy Grainger viết tác phẩm nổi tiếng nhất của ông dựa trên phần cuối của Suite No. 5 in E major của Handel (giống Giuliani). Lúc đầu ông viết một số biến tấu dựa trên chủ đề này mà ông gọi là *Variations on Handel’s ‘The Harmonious Blacksmith’*. Kế đó ông sử dụng 16 nhịp đầu của những biến tấu ấy để để tạo nên Handel in the Strand, một trong những sáng tác được yêu thích nhất của ông, với một số phiên bản (thí dụ như phiên bản độc tấu piano từ 1930). *Concerto for String Quartet and Orchestra in B flat major* (1933) của Arnold Schoenberg lập nền trên Concerton Grosso, Op. 6/7 của Handel.
### Vinh danh[
[sửa](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&action=edit§ion=13)]
Cùng với Johann Sebastian Bach và Henry Purcell, Handel được vinh danh theo lịch giáo nghi của
[Giáo hội Episcopal](/wiki/Anh_gi%C3%A1o) tại [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), hằng năm vào ngày 28 tháng 7.
Theo lịch các thánh của
[Giáo hội Luther](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Luther), ngày 28 tháng 7 là ngày tưởng niệm Handel, [Johann Sebastian Bach](/wiki/Johann_Sebastian_Bach) và Heinrich Schütz.
Handel cũng được tưởng niệm với Johann Sebastian Bach vào ngày 28 tháng 7 theo lịch các thánh của Dòng Thánh Lu-ca của Giáo hội Giám Lý Hiệp nhất.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&action=edit§ion=14)]
-
[Handel's Messiah, And the Glory of the Lord](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Handel_-_messiah_-_04_and_the_glory_of_the_lord.ogg) [Handel's Messiah, For unto us a child is born](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Handel_-_messiah_-_12_for_unto_us_a_child_is_born.ogg) [Handel's Messiah, Hallelujah](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Handel_-_messiah_-_44_hallelujah.ogg) [Suite I, No. 2 in F Major, HWV 427 – I. Adagio](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:George_Frideric_Handel_-_suite_i,_no._2_in_f_major,_hwv_427_-_i._adagio.ogg) Performed by [Ivan Ilić](/w/index.php?title=Ivan_Ili%C4%87&action=edit&redlink=1), courtesy of [Musopen](http://www.musopen.com) [Suite I, No. 2 in F Major, HWV 427 – II. Allegro](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:George_Frideric_Handel_-_suite_i,_no._2_in_f_major,_hwv_427_-_ii._allegro.ogg) Performed by Ivan Ilic, courtesy of [Musopen](http://www.musopen.com) [Suite I, No. 2 in F Major, HWV 427 – III. Adagio](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:George_Frideric_Handel_-_suite_i,_no._2_in_f_major,_hwv_427_-_iii._adagio.ogg) Performed by Ivan Ilic, courtesy of [Musopen](http://www.musopen.com) [Suite I, No. 2 in F Major, HWV 427 – IV. Allegro](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:George_Frideric_Handel_-_suite_i,_no._2_in_f_major,_hwv_427_-_iv._allegro.ogg) Performed by Ivan Ilic, courtesy of [Musopen](http://www.musopen.com) [Fantasias 8, 12 and Carillon](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:George_Frideric_Handel_-_Fantasias_8,12_and_Carillon.ogg) [Arrival of the Queen of Sheba](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Handel_-_Arrival_of_the_Queen_of_Sheba.ogg) Performed by the Advent Chamber Orchestra with Humbert Lucarelli and Edino Biaggi on oboes [Organ Concerto – Op. 7 No. 1 – HWV 306 – 1. Andante – 2. Andante](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Handel_-_Organ_Concerto_-_Op._7_No._1_-_HWV_306_-_1._Andante_-_2._Andante.ogg) Performed by the Advent Chamber Orchestra with organist [David Schrader](/w/index.php?title=David_Schrader&action=edit&redlink=1) [Organ Concerto – Op. 7 No. 1 – HWV 306 – 3. Largo, e piano](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Handel_-_Organ_Concerto_-_Op._7_No._1_-_HWV_306_-_3._Largo,_e_piano.ogg) Performed by the Advent Chamber Orchestra with organist David Schrader [Flute Sonata in E minor – 1. Grave](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Handel_-_Sonata_in_E_minor_-_Grave.ogg) Performed by Al Goldstein (flute) and [Martha Goldstein](/w/index.php?title=Martha_Goldstein&action=edit&redlink=1)(harpsichord) [Flute Sonata in E minor – 2. Allegro](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Handel_-_Sonata_in_E_minor_-_Allegro.ogg) Performed by Al Goldstein (flute) and Martha Goldstein (harpsichord) [Flute Sonata in E minor – 3. Adagio](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Handel_-_Sonata_in_E_minor_-_Adagio.ogg) Performed by Al Goldstein (flute) and Martha Goldstein (harpsichord) [Flute Sonata in E minor – 4. Allegro](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Handel_-_Sonata_in_E_minor_-_Allegro_(2).ogg) Performed by Al Goldstein (flute) and Martha Goldstein (harpsichord) [Fitzwilliam Sonata No. 1](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Handel_-_Fitzwilliam_Sonata_1.ogg) The first [Fitzwilliam Sonata](/w/index.php?title=Fitzwilliam_Sonatas&action=edit&redlink=1)performed by Alex Murray (flute) and Martha Goldstein (harpsichord) [Fitzwilliam Sonata No. 2](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Handel_-_Fitzwilliam_Sonata_2.ogg) Performed by Alex Murray (flute) and Martha Goldstein (harpsichord) [Fitzwilliam Sonata No. 3](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Handel_-_Fitzwilliam_Sonata_3.ogg) Performed by Alex Murray (flute) and Martha Goldstein (harpsichord) *Trục trặc khi nghe? Xem* [hướng dẫn](/wiki/Tr%E1%BB%A3_gi%C3%BAp:%C3%82m_thanh).
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&action=edit§ion=15)] [^](#cite_ref-1) [“British Citizen by Act of Parliament: George Frideric Handel”](http://www.parliament.uk/business/publications/parliamentary-archives/archives-highlights/handel-and-naturalisation/). Parliament.uk. Ngày 14 tháng 4 năm 2009. Truy cập ngày 13 tháng 4 năm 2012. **Bukofzer (2008), p. 337.** [^](#cite_ref-2)
- ^
**a** **ă** **â** [“The Glorious History of Handel's Messiah”](http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/The-Glorious-History-of-Handels-Messiah.html). Smithsonian.com. [^](#cite_ref-4) [Deutsch 1955](#CITEREFDeutsch1955), tr. 1 **Adams Aileen, K., Hofestadt, B., "** [^](#cite_ref-5) [Georg Handel (1622–97)](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=16059526&dopt=Abstract): the barber-surgeon father of George Frideric Handel (1685–1759)", Journal of Medical Biography, 2005, Aug; 13(3):142–49. [^](#cite_ref-6) [National Portrait Gallery](#CITEREFNational_Portrait_Gallery), tr. 51 [^](#cite_ref-7) [Dent 2004](#CITEREFDent2004), tr. 3–4 **Weissenfels is 34 km south of Halle; a one-way trip on foot would have taken them about seven hours. As they went by coach they travelled faster. For more details see: The life of Handel by Victor Schoelcher,** [^](#cite_ref-8) [books.google.com](http://books.google.com/books?id=jFNAAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_book_other_versions_r&cad=4#v=onepage&q=&f=false) [^](#cite_ref-9) [Keates 1985](#CITEREFKeates1985), tr. 17–18 [^](#cite_ref-10) [Burrows 1994](#CITEREFBurrows1994), tr. 18 [^](#cite_ref-11) [Burrows 1994](#CITEREFBurrows1994), tr. 19 **Handel as Orpheus: voice and desire in the chamber cantatas by Ellen T. Harris,** [^](#cite_ref-12) [books.google.com](http://books.google.com/books?id=w1z2sDRi4NIC&pg=PA37&lpg=PA37&dq=Handel+Gian+Gastone&source=bl&ots=FX0gA8_1Tj&sig=qTDH00c4hR7NhSuoF7x-R5cs_5w&hl=nl&ei=Q10IS4GqCYSi4QbQ4pHECw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CBIQ6AEwAg#v=onepage&q=Handel%20Gian%20Gastone&f=false) [^](#cite_ref-13) [Burrows 1994](#CITEREFBurrows1994), tr. 29–30 [^](#cite_ref-14) [Dean & Knapp 1987](#CITEREFDeanKnapp1987), tr. 129 [^](#cite_ref-15) [Dean & Knapp 1987](#CITEREFDeanKnapp1987), tr. 173, 180 [^](#cite_ref-16) [National Portrait Gallery](#CITEREFNational_Portrait_Gallery), tr. 88 **There is a tantalising suggestion by Handel's biographer, Jonathan Keates, that he may have come to London in 1710 and settled in 1712 as a spy for the eventual Hanoverian successor to Queen Anne.** [^](#cite_ref-17) [news.bbc.co.uk](http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7992395.stm) [^](#cite_ref-18) [National Portrait Gallery](#CITEREFNational_Portrait_Gallery), tr. 92 [^](#cite_ref-19) [Burrows 1994](#CITEREFBurrows1994), tr. 77 **Bukofzer (2008), pp. 333-35** [^](#cite_ref-20) **Rolland, R. (1910) Händel, p. 54. Beroemde musici. Deel XVIII.** [^](#cite_ref-21) [^](#cite_ref-22) [Dean & Knapp 1987](#CITEREFDeanKnapp1987), tr. 209 [^](#cite_ref-23) [Deutsch 1955](#CITEREFDeutsch1955), tr. 70–71 [^](#cite_ref-24) [Handel's Finances](http://www.bbc.co.uk/programmes/b00jkt2z), BBC [^](#cite_ref-25) [Deutsch 1955](#CITEREFDeutsch1955), tr. 89 [^](#cite_ref-26) [Dean 2006](#CITEREFDean2006), tr. 226 According to Dean they could not have reached London before 1716. In 1743, Smith wrote in a letter that he had been in Handel's service for 24 years. [^](#cite_ref-27) [Burrows 1994](#CITEREFBurrows1994), tr. 387 **Imogen Levy (ngày 2 tháng 6 năm 1953).** [^](#cite_ref-28) [“Guide to the Coronation Service”](http://www.westminster-abbey.org/our-history/royals/coronations/guide-to-the-coronation-service). Westminster Abbey. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2012. [^](#cite_ref-29) [“"Longest running Plays in London and New York", Stage Beauty”](http://www.stagebeauty.net/th-frames.html?http&&&www.stagebeauty.net/th-longr.html). [^](#cite_ref-30) *theatrical monopoly*in Banham, Martin *The Cambridge guide to theatre*pp. 1105 (Cambridge University Press, 1995) [ISBN 0-521-43437-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521434378) [^](#cite_ref-31) [GFHandel.org, Retrieved ngày 21 tháng 12 năm 2007](http://gfhandel.org/composition.htm) *Handel's Compositions* [^](#cite_ref-32) [Scribd.com](http://www.scribd.com/doc/889430/Handel-by-Edward-J-Dent) [^](#cite_ref-33) [Dean 2006](#CITEREFDean2006), tr. 274–284 [^](#cite_ref-34) [Burrows 1994](#CITEREFBurrows1994), tr. 395 [^](#cite_ref-35) [Dean 2006](#CITEREFDean2006), tr. 283 **For new insights on this episode, see Ilias Chrissochoidis: "Handel Recovering: Fresh Light on his Affairs in 1737",** [^](#cite_ref-36) *Eighteenth-Century Music*5/2 (2008): 237–44. **Marx, J.H. (1998) Händels Oratorien, Oden und Serenaten, p. 243.** [^](#cite_ref-37) [^](#cite_ref-38) [National Portrait Gallery](#CITEREFNational_Portrait_Gallery), tr. 157 [^](#cite_ref-39) [Larsen 1972](#CITEREFLarsen1972), tr. 15 Handels Messiah. A distinguished authority on Handel discusses the origins, composition, and sources of one the great choral works of western civilization. **Marx, J.H. (1998) Händels Oratorien, Oden und Serenaten, p. 48.** [^](#cite_ref-40) [^](#cite_ref-41) [Larsen 1972](#CITEREFLarsen1972), tr. 49 [^](#cite_ref-42) [Larsen 1972](#CITEREFLarsen1972), tr. 40 [^](#cite_ref-43) [Larsen 1972](#CITEREFLarsen1972), tr. 33 [^](#cite_ref-44) [Larsen 1972](#CITEREFLarsen1972), tr. 37 [^](#cite_ref-45) [National Portrait Gallery](#CITEREFNational_Portrait_Gallery), tr. 165 [^](#cite_ref-46) [Larsen 1972](#CITEREFLarsen1972), tr. 78 **Carley, Lionel.** [^](#cite_ref-47) *Delius: A Life in Letters*vol. 2 (1988), p. 9; thư Delius gởi Ethel Smyth, 17 tháng 2, 1909 [^](#cite_ref-48) [Dent 2004](#CITEREFDent2004), tr. 40–41 [^](#cite_ref-49) [Young 1966](#CITEREFYoung1966), tr. 48 [^](#cite_ref-50) [Burrows 1994](#CITEREFBurrows1994), tr. 354–55 [^](#cite_ref-51) [Burrows 1994](#CITEREFBurrows1994), tr. 297–98 [^](#cite_ref-52) [Young 1966](#CITEREFYoung1966), tr. 56 [^](#cite_ref-53) [Dent 2004](#CITEREFDent2004), tr. 63 [^](#cite_ref-54) [Young 1966](#CITEREFYoung1966), tr. 60 [^](#cite_ref-Muller_55-0) *The Letters and Writings of George Frideric Handel*by Erich H. Müller, 1935 (SBN 8369-5286-3) [^](#cite_ref-em.oxfordjournals.com_-_McGeary_56-0) [“Handel as art collector – Thomas McGeary”](http://em.oxfordjournals.org/content/37/4/533.full). Em.oxfordjournals.org. Ngày 1 tháng 2 năm 2012. Truy cập ngày 13 tháng 4 năm 2012. **Textbook in CD** [^](#cite_ref-57) *Sacred Arias with Harp & Harp Duets by Rachel Ann Morgan & Edward Witsenburg.* **Winton Dean,** [^](#cite_ref-58) *The New Grove Handel.*NY: Norton, 1982, p. 116. [ISBN 0-393-30086-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0393300862). **The Halle Handel Edition.** [^](#cite_ref-59) [“A short history of editing Handel”](http://www.handel-edition.com/history.htm). Truy cập ngày 3 tháng 12 năm 2011.
## Đọc thêm[
[sửa](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&action=edit§ion=16)] [George Frideric Handel và Trường Ca Messiah](http://www.thuvientinlanh.org/2012/05/george-frideric-handel-va-tr%C6%B0%E1%BB%9Dng-ca-messiah/) [G.F. Handel - Trường Ca Hallelujah - Ban Hợp Xướng Sắc Tộc Jarai](http://www.thuvientinlanh.org/2012/05/tr%C6%B0%E1%BB%9Dng-ca-halelugia/)
- Abraham, Gerald (1954),
*Handel: a symposium*, Oxford University Press [Burrows, Donald](/w/index.php?title=Donald_Burrows_(musicologist)&action=edit&redlink=1)(1994), *Handel*, Oxford University Press, [ISBN 0-19-816470-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/019816470X)
- Burrows, Donald (1997),
*The Cambridge Companion to Handel*, Cambridge University Press, [ISBN 0-521-45613-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521456134)
- Chrissochoidis, Ilias. "Early Reception of Handel's Oratorios, 1732–1784: Narrative – Studies – Documents" (Ph.D. dissertation, Stanford University, 2004), available through
[UMI](http://proquest.com/en-US/products/dissertations/).
- Chrissochoidis, Ilias. "
[Handel at a Crossroads: His 1737–1738 and 1738–1739 Seasons Re-Examined](http://ml.oxfordjournals.org/cgi/content/full/gcp070?)", *Music & Letters*90/4 (November 2009), 599–635.
- Chrissochoidis, Ilias. "
[Handel, Hogarth, Goupy: Artistic intersections in Handelian biography](http://em.oxfordjournals.org/cgi/content/full/cap106?i.jkey=Tz66pLM8Tg9PduD&keytype=ref)", *Early Music*37/4 (November 2009), 577–596.
- Chrissochoidis, Ilias. "
['hee-haw... llelujah': Handel among the Vauxhall Asses (1732)](http://journals.cambridge.org/action/displayIssue?jid=ECM&volumeId=7&issueId=02&iid=7849452)", *Eighteenth-Century Music*7/2 (September 2010), 221–262.
- Dean, Winton; Knapp, John Merrill (1987).
*Handel's Operas, 1704–1726* **1**. Oxford: Clarendon Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-19-816441-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-19-816441-6).
- Dean, Winton (2006).
[. The Boydell Press.](http://www.boydell.co.uk/43832682.HTM) *Handel’s Operas, 1726–1741* [Deutsch, Otto Erich](/w/index.php?title=Otto_Erich_Deutsch&action=edit&redlink=1)(1955). *Handel: A Documentary Biography*.
- Dent, Edward Joseph (2004) [ngày 17 tháng 6 năm 2004].
*Handel*. R A Kessinger Publishing. [ISBN](/wiki/ISBN) [1-4191-2275-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1-4191-2275-4).
- Frosch, W.A.,
[, New England Journal of Medicine, 1989; 321:765–769, ngày 14 tháng 9 năm 1989.](http://gfhandel.org/frosch.htm) *The "case" of George Frideric Handel* [content.nejm.org](http://content.nejm.org/content/vol321/issue11/index.shtml)
- Harris, Ellen T. (general editor)
*The librettos of Handel's operas: a collection of seventy librettos documenting Handel's operatic career*New York: Garland, 1989. [ISBN 0-8240-3862-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0824038622)
- Harris, Ellen T.
*Handel as Orpheus. Voice and Desire in the Chamber Cantatas*Harvard University Press, 2001. [ISBN 0-674-00617-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0674006178)
- Hogwood, Christopher.
*Handel.*London: Thames and Hudson, 1984. [ISBN 0-500-01355-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0500013551)
- Keates, Jonathan.
*Handel, the man and his music.*London: V. Gollancz, 1985. [ISBN 0-575-03573-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0575035730)
- Keates, Jonathan (1985).
*Handel, the man and his music*. New York: St Martin's Press.
- Larsen, J.P. (1972).
*Handel's Messiah*. London: Adams and Charles Black Limited.
- Leopold, Silke. "Händel die Opern" Bärenreiter 2009,
[ISBN 978-3-7618-1991-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9783761819913)
- Meynell, Hugo.
*The Art of Handel's Operas*The Edwin Mellen Press (1986) [ISBN 0-88946-425-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0889464251)
- National Portrait Gallery.
*Handel. A Celebration of his Life and Times 1685–1759*.
- Young, Percy Marshall (1966).
*Handel*. New York: David White Company.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&action=edit§ion=17)]
|
|
Tìm hiểu thêm về
George Frideric Handel
tại
|
|![]()
[Tập tin phương tiện](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Georg_Friedrich_H%C3%A4ndel)từ Commons ![ Tìm kiếm Wikiquote](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikiquote](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
[Danh ngôn](//vi.wikiquote.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/George_Frideric_Handel)từ Wikiquote ![ Tìm kiếm Wikisource](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikisource](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
[Văn kiện](//vi.wikisource.org/wiki/Author:George_Frideric_Handel)từ Wikisource [The Best of Handel](http://www.youtube.com/watch?v=joVkx20oVIg) [Georg Friedrich Handel Concerti Grossi Op 6 N 1-12](http://www.youtube.com/watch?v=eqksy-991sI) [Handel Messiah -"Hallelujah"](http://www.dailymotion.com/video/x2hbf4_handel-messiah-hallelujah_music)- YouTube [Handel - Messiah - Hallelujah](http://www.youtube.com/watch?v=nnHksDFHTQI)- YouTube [Handel: 'Hallelujah' (Chorus From Oratorio 'Messiah')](http://www.youtube.com/watch?v=4Fu8YIG8uyQ&feature=related)- YouTube ["Hallelujah" thuộc Trường ca "Messiah" của George Frideric Handel](http://www.vn4000.com/content/view/1141/98/)- YouTube [Edward Dent's Handel biography from Project Gutenberg](http://www.gutenberg.org/etext/9089) [The second volume of Winton Dean for "Handel's Operas" covering the years 1726-1741](http://www.boydell.co.uk/43832682.HTM) [Friedrich Chrysander's Handel biography (in German)](http://www.zeno.org/Musik/M/Chrysander,+Friedrich/G.F.+H%C3%A4ndel)
- Handel Houses:
[Các công trình liên quan hoặc của George Frideric Handel](http://worldcat.org/identities/lccn-n79-129204)trên các thư viện của thư mục ( [WorldCat](/w/index.php?title=WorldCat&action=edit&redlink=1))
### Scores and recordings[
[sửa](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=George_Frideric_Handel&action=edit§ion=18)] [www.kreusch-sheet-music.net](http://kreusch-sheet-music.net/eng/index.php?page=show&query=Georg%20Friedrich%20H%E4ndel&order=op)Free Scores by Handel [The Mutopia Project](http://www.mutopiaproject.org/cgibin/make-table.cgi?Composer=HandelGF&preview=1)provides free downloading of sheet music and [MIDI](/wiki/MIDI)files for some of Handel's works.
- Free typeset
[sheet music](http://cantorion.org/musicsearch/composer/handel/)of Handel's works from *Cantorion.org* [Handel cylinder recordings](http://cylinders.library.ucsb.edu/search.php?query=Handel+George+Frideric&queryType=%40attr+1%3D1), from the [Cylinder Preservation and Digitization Project](/w/index.php?title=Cylinder_Preservation_and_Digitization_Project&action=edit&redlink=1)at the [University of California, Santa Barbara](/w/index.php?title=University_of_California,_Santa_Barbara&action=edit&redlink=1)Library.
- Kunst der Fuge:
[George Frideric Handel - MIDI files](http://www.kunstderfuge.com/handel.htm) [Water Music, Organ Concertos op. 4, Tamerlano, etc.](http://magnatune.com/collections/handel)Creative Commons recordings [Lorraine Hunt Lieberson](/w/index.php?title=Lorraine_Hunt_Lieberson&action=edit&redlink=1)sings [Handel arias](http://www.valeriodistefano.com/lieberson.htm)

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1052 frontend miss (0)


markdown:
*Neoroepera*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Neoroepera buxifolia
|
|
VU (QLDNCA)
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Malpighiales](/wiki/B%E1%BB%99_S%C6%A1_ri) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Picrodendraceae](/wiki/Picrodendraceae) [Tông](/wiki/T%C3%B4ng_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *tribus*) [Caletieae](/w/index.php?title=Caletieae&action=edit&redlink=1) [Phân tông](/wiki/Ph%C3%A2n_t%C3%B4ng)( *subtribus*) [Pseudanthinae](/w/index.php?title=Pseudanthinae&action=edit&redlink=1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) **Neoroepera** [Müll.Arg.](/w/index.php?title=M%C3%BCll.Arg.&action=edit&redlink=1)& [F.Muell.](/w/index.php?title=F.Muell.&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **N. buxifolia** [Müll.Arg.](/w/index.php?title=M%C3%BCll.Arg.&action=edit&redlink=1)& [F.Muell.](/w/index.php?title=F.Muell.&action=edit&redlink=1) [Loài điển hình](/wiki/Sinh_v%E1%BA%ADt_%C4%91i%E1%BB%83n_h%C3%ACnh) [Neoroepera buxifolia](/wiki/Neoroepera_buxifolia) [Müll.Arg.](/w/index.php?title=M%C3%BCll.Arg.&action=edit&redlink=1)& [F.Muell.](/w/index.php?title=F.Muell.&action=edit&redlink=1) * là một chi Neoroepera* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong họ [Picrodendraceae](/wiki/Picrodendraceae). [[1]](#cite_note-1)
## Loài[
[sửa](/w/index.php?title=Neoroepera&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Neoroepera&action=edit§ion=1)]
Chi
*Neoroepera* gồm các loài:
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Neoroepera&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Neoroepera&action=edit§ion=2)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/browse/A/Picrodendraceae/Neoroepera). Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2013. *Neoroepera*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Neoroepera&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Neoroepera&action=edit§ion=3)]
Phương tiện liên quan tới
[Neoroepera](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Neoroepera)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
Dữ liệu liên quan tới
[Neoroepera](//species.wikimedia.org/wiki/Neoroepera)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)


markdown:
*Semnopithecus*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Semnopithecus
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Mammalia](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Primates](/wiki/B%E1%BB%99_Linh_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Cercopithecidae](/wiki/Cercopithecidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) *Semnopithecus* [Desmarest](/w/index.php?title=Anselme_Ga%C3%ABtan_Desmarest&action=edit&redlink=1), [1822](/wiki/1822) [[1]](#cite_note-msw3-1) [Loài điển hình](/wiki/Sinh_v%E1%BA%ADt_%C4%91i%E1%BB%83n_h%C3%ACnh) [Simia entellus](/w/index.php?title=Simia_entellus&action=edit&redlink=1) [Dufresne](/w/index.php?title=Louis_Dufresne&action=edit&redlink=1), 1797 ![ LangurMap.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/LangurMap.svg/280px-LangurMap.svg.png)
![ LangurMap.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/LangurMap.svg/280px-LangurMap.svg.png)
[Các loài](/wiki/Lo%C3%A0i) * là một Semnopithecus* [chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc)) [động vật có vú](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA)trong họ [Cercopithecidae](/wiki/Cercopithecidae), bộ [Primates](/wiki/B%E1%BB%99_Linh_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng). Chi này được Desmarest miêu tả năm 1822. Loài điển hình của chi này là [[1]](#cite_note-msw3-1) *Simia entellus*Dufresne, 1797.
## Mục lục
## Các loài[
[sửa](/w/index.php?title=Semnopithecus&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Semnopithecus&action=edit§ion=1)]
Chi này gồm các loài:
[Semnopithecus ajax](/wiki/Semnopithecus_ajax) [Semnopithecus dussumieri](/wiki/Semnopithecus_dussumieri) [Semnopithecus entellus](/wiki/Semnopithecus_entellus) [Semnopithecus hector](/wiki/Semnopithecus_hector) [Semnopithecus hypoleucos](/wiki/Semnopithecus_hypoleucos) [Semnopithecus priam](/wiki/Semnopithecus_priam) [Semnopithecus schistaceus](/wiki/Semnopithecus_schistaceus)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Semnopithecus&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Semnopithecus&action=edit§ion=2)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Semnopithecus&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Semnopithecus&action=edit§ion=3)]
- ^
**a** [Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “](#cite_ref-msw3_1-1) **ă** *Semnopithecus*”. [. Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang).](http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=12100693) *Mammal Species of the World* [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-8018-8221-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8018-8221-0). [OCLC](/wiki/OCLC) [62265494](//www.worldcat.org/oclc/62265494).


markdown:
*Wrong Turn 3: Left For Dead*
|Wrong Turn 3: Left For Dead|
|
|![]()
[Declan O'Brien](/w/index.php?title=Declan_O%27Brien&action=edit&redlink=1)
Phillip Roth
[Tom Frederic](/w/index.php?title=Tom_Frederic&action=edit&redlink=1) [Janet Montgomery](/w/index.php?title=Janet_Montgomery&action=edit&redlink=1) [Tamer Hassan](/w/index.php?title=Tamer_Hassan&action=edit&redlink=1) [Summit Entertainment](/w/index.php?title=Summit_Entertainment&action=edit&redlink=1) [Constantin Film](/w/index.php?title=Constantin_Film&action=edit&redlink=1) [20th Century Fox](/wiki/20th_Century_Fox) [20 tháng 10](/wiki/20_th%C3%A1ng_10)năm [2009](/wiki/2009) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/22px-Flag_of_the_United_States.svg.png)
[Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) **Ngã rẽ tử thần 3**, tựa đầy đủ là **Ngã rẽ tử thần 3: Bỏ mặc cho chết** (tựa gốc [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): **Wrong Turn 3: Left For Dead**) là [phim kinh dị](/wiki/Phim_kinh_d%E1%BB%8B) thứ 3 trong loạt phim Wrong Turn, thực hiện vào năm [2009](/wiki/2009), [Declan O'Brien](/w/index.php?title=Declan_O%27Brien&action=edit&redlink=1) làm đạo diễn. Kẻ phản diện chính trong phim này chắc chắn phải là Three Finger bởi vì trong phần [Wrong Turn 2: Dead End](/wiki/Wrong_Turn_2:_Dead_End) vừa rồi những nạn nhân đã giết sạch gia đình đột biến của hắn, chỉ còn duy nhất hắn và đứa con sơ sinh Three Toes của hắn sống sót. Mác phim chính thức là **What You Don't See Will Kill You**, tạm dịch sang [tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) là **Thứ gì bạn không thấy sẽ giết bạn**.
## Nội dung phim[
[sửa](/w/index.php?title=Wrong_Turn_3:_Left_For_Dead&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Wrong_Turn_3:_Left_For_Dead&action=edit§ion=1)]
Ở một nhà tù tại tiểu bang
[Virginia](/wiki/Virginia), ba người cảnh sát là Nate, Walter và Preslow được lệnh phải chuyển một vài tù nhân đến nhà tù khác, bọn tù nhân đó đều là những tên tội phạm nguy hiểm nên phải kiểm tra bọn chúng chặt chẽ. Tối hôm đó, khi đi ngang qua khu rừng miền Tây [Virginia](/wiki/Virginia), chiếc xe tù của họ đang chạy thì bị Three Finger lấy xe đuổi theo, hắn dùng dây kẽm gai làm nổ lốp xe tù khiến nó bị lật. Một lát sau khi hắn chạy mất, bọn tù nhân cùng những cảnh sát chui ra khỏi xe, bọn tù nhân cướp hết súng rồi đe dọa lại cảnh sát. Cả bọn phải đi bộ vào rừng, trên đường đi họ gặp một cô gái tên Alex nói là có một tên sát nhân đột biến đã giết sạch bạn cô. Những người tù nhân lẫn cảnh sát sẽ phải làm gì để đối phó với tên Three Finger và Three Toes, con hắn, liệu họ có thoát ra khỏi khu rừng kinh hoàng này không.
## Diễn viên[
[sửa](/w/index.php?title=Wrong_Turn_3:_Left_For_Dead&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Wrong_Turn_3:_Left_For_Dead&action=edit§ion=2)] [Tom Frederic](/w/index.php?title=Tom_Frederic&action=edit&redlink=1)- Nate Wilson [Janet Montgomery](/w/index.php?title=Janet_Montgomery&action=edit&redlink=1)- Alex Hale [Gil Kolirin](/w/index.php?title=Gil_Kolirin&action=edit&redlink=1)- Floyd [Christian Contreras](/w/index.php?title=Christian_Contreras&action=edit&redlink=1)- Willy [Jake Curran](/w/index.php?title=Jake_Curran&action=edit&redlink=1)- Crawford [Tom McKay](/w/index.php?title=Tom_McKay&action=edit&redlink=1)- Brandon [Chucky Venn](/w/index.php?title=Chucky_Venn&action=edit&redlink=1)- Walter [Tamer Hassan](/w/index.php?title=Tamer_Hassan&action=edit&redlink=1)- Chavez [Louise Cliffe](/w/index.php?title=Louise_Cliffe&action=edit&redlink=1)- Sophie James [Jack Gordon](/w/index.php?title=Jack_Gordon&action=edit&redlink=1)- Trey [Charley Speed](/w/index.php?title=Charley_Speed&action=edit&redlink=1)- Brent McDonald [Borislav Iliev](/w/index.php?title=Borislav_Iliev&action=edit&redlink=1)- Three Finger (Ba Ngón) [Borislav Petrov](/w/index.php?title=Borislav_Petrov&action=edit&redlink=1)- Three Toes (Ba Ngón Chân), con của Three Finger [Mike Straub](/w/index.php?title=Mike_Straub&action=edit&redlink=1)- Preslow [Bill Moody](/w/index.php?title=Bill_Moody&action=edit&redlink=1)- Cảnh sát trưởng Carver [Emma Clifford](/w/index.php?title=Emma_Clifford&action=edit&redlink=1)- Cảnh sát phó Lane [Mac McDonald](/w/index.php?title=Mac_McDonald&action=edit&redlink=1)- Warden Ladew [Todd Jensen](/w/index.php?title=Todd_Jensen&action=edit&redlink=1)- Lính chính phủ [Vlado Mihailov](/w/index.php?title=Vlado_Mihailov&action=edit&redlink=1)- Lính chính phủ
## Các bộ phim cùng loạt[
[sửa](/w/index.php?title=Wrong_Turn_3:_Left_For_Dead&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Wrong_Turn_3:_Left_For_Dead&action=edit§ion=3)]
1.
[Wrong Turn](/wiki/Wrong_Turn) ( [2003](/wiki/2003))
2.
[Wrong Turn 2: Dead End](/wiki/Wrong_Turn_2:_Dead_End) ( [2007](/wiki/2007))
3.
**Wrong Turn 3: Left For Dead** ( [2009](/wiki/2009))
4.
[Wrong Turn 4: Bloody Beginnings](/wiki/Wrong_Turn_4:_Bloody_Beginnings) ( [2011](/wiki/2011))
5.
[Wrong Turn 5: Bloodlines](/wiki/Wrong_Turn_5:_Bloodlines) ( [2012](/wiki/2012))
## Chú thích và tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Wrong_Turn_3:_Left_For_Dead&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Wrong_Turn_3:_Left_For_Dead&action=edit§ion=4)] [Wrong Turn 3: Left For Dead](http://www.imdb.com/title/tt1261978/)tại [Internet Movie Database](/wiki/Internet_Movie_Database) [Wrong Turn 3: Left For Dead](http://wrongturn.wikia.com/wiki/Wrong_Turn_3:_Left_For_Dead)tại [Wrong Turn Wiki](/w/index.php?title=Wrong_Turn_Wiki&action=edit&redlink=1) [Wrong Turn 3: Left For Dead](http://www.allrovi.com/movies/movie/wrong-turn-3-left-for-dead-v492856)tại [AllRovi](/w/index.php?title=AllRovi&action=edit&redlink=1) [Wrong Turn 3: Left For Dead](http://www.tcm.com/tcmdb/title/778553/Wrong-Turn-3-Left-for-Dead/)tại [TCM Movie Database](/w/index.php?title=TCM_Movie_Database&action=edit&redlink=1)


markdown:
# excreting
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-verb-&action=edit§ion=T-1)] **excreting**
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
excrete
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|[excrete](/wiki/excrete) [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) **excreting** [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) [excreted](/wiki/excreted) [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) [excrete](/wiki/excrete) [excrete](/wiki/excrete)hoặc [excretest](/w/index.php?title=excretest&action=edit&redlink=1)¹ [excretes](/wiki/excretes)hoặc [excreteth](/w/index.php?title=excreteth&action=edit&redlink=1)¹ [excrete](/wiki/excrete) [excrete](/wiki/excrete) [excrete](/wiki/excrete) [excreted](/wiki/excreted) [excreted](/wiki/excreted)hoặc [excretedst](/w/index.php?title=excretedst&action=edit&redlink=1)¹ [excreted](/wiki/excreted) [excreted](/wiki/excreted) [excreted](/wiki/excreted) [excreted](/wiki/excreted) [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² [excrete](/wiki/excrete) [excrete](/wiki/excrete)hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ [excrete](/wiki/excrete) [excrete](/wiki/excrete) [excrete](/wiki/excrete) [excrete](/wiki/excrete) [excrete](/wiki/excrete) [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) [excrete](/wiki/excrete) [excrete](/wiki/excrete)hoặc [excretest](/w/index.php?title=excretest&action=edit&redlink=1)¹ [excrete](/wiki/excrete) [excrete](/wiki/excrete) [excrete](/wiki/excrete) [excrete](/wiki/excrete) [excreted](/wiki/excreted) [excreted](/wiki/excreted) [excreted](/wiki/excreted) [excreted](/wiki/excreted) [excreted](/wiki/excreted) [excreted](/wiki/excreted) [were](/wiki/were)to [excrete](/wiki/excrete)hoặc [should](/wiki/should) [excrete](/wiki/excrete) [excrete](/wiki/excrete)hoặc should [excrete](/wiki/excrete) [excrete](/wiki/excrete)hoặc should [excrete](/wiki/excrete) [excrete](/wiki/excrete)hoặc should [excrete](/wiki/excrete) [excrete](/wiki/excrete)hoặc should [excrete](/wiki/excrete) [excrete](/wiki/excrete)hoặc should [excrete](/wiki/excrete) [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) [excrete](/wiki/excrete) [excrete](/wiki/excrete) [excrete](/wiki/excrete)
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


markdown:
Địa chỉ: Số 58, đường số 10, Khu dân cư Nam Long, Phường Tân Thuận Đông, Quận 7
Quy mô công ty: Từ 25 - 99 nhân viên
Điện thoại: 0909238988 / 0837733294
|
|
0915 299 343 Ms.Quỳnh
0911 737 530 Ms.Tuyết
0919 290 891 Ms.Hường
0911 737 532 Ms.Phương
0911 737 533 Ms.Nhung
0919 290 889 Ms.Linh
0915 299 340 Ms.Hải
0911 737 534 Ms.Hà
092 6618 333 Mr.Sơn
0918 968 809 Ms.Thúy
0911 737 529 Ms.Thùy Ninh
0919 290 892 Ms.Phong Thu
0911 737 527 Ms.Yến
0911 737 528 Phùng Trang
0918 968 798 Ms.Dung
0986 980 526 Hoàng Quỳnh
0919 290 896 Ms.Thu
0918 968 790 Ms.Hưng
0918 968 794 Ms.Thủy
0915 299 344 Ms.Lý
0911 737 521 Ms.Vũ Anh
0919 290 890 Ms.Lán
0918 968 811 Ms.Ngọc
0911 737 519 Ms.Lê Thúy
0911 737 520 Ms.Ngân
0911 737 536 Ms. Hồng Vóc
0911 736 618 Ms.Thanh
0918 968 799 Ms.Liên
0911 737 523 Ms.Đào
0918 968 793 Nguyễn Dung
0911 737 558 Ms.Quỳnh Như
0911 735 568 Ms.Thùy Linh
0917 998 670 Ms.Mai Ly
0918 968 808 Ms. Xuân Hảo
0917 563 088 Ms.Bảo Ngọc
0917 998 673 Ms.Tuyền
0914 913 088 Ms.Hiếu
0911 737 559 Ms.Kim Hòa
0914 653 088 Ms.Ngọc Ấn
0917 593 890 Ms. Quỳnh Linh
0911 736 339 Ms. Oanh
0911 736 269 Ms. Lê
0911 736 169 Ms. Ngọc Trâm
0918 968 804 Ms. Phong Lan
0911 736 338 Ms.Yên
0916 673 088 Mr.Tâm
0917 593 897 Ms.Diễm Ngọc
0911 736 639 Ms.Hòa Minh
0911 737 689 Ms Kim Thảo
0917 998 677 Ms.Uyên
0917 998 671 Ms.Tho
0917 593 892 Ms.Bích
0917 593 898 Ms.Cúc
0917 278 575 Ms.Huyền
0917 998 669 Ms.Hạnh Tâm
0917 998 674 Ms.Liên
0918 968 806 Ms. Huyền Trâm

WARC-Truncated: length

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Vary: Accept-Encoding

Set-Cookie: saved_hoso=deleted; expires=Thu, 01-Jan-1970 00:00:01 GMT; Max-Age=0; path=/; httponly

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache


markdown:
Chưa có tài khoản vui lòng ĐĂNG
KÝ
Giỏ hàng rỗng
"Có Ai Yêu Em Như Anh!" (Tái Bản 2015)
Minh Moon
Giai Điệu Cho Trái Tim Tan Vỡ
Cathy Hopkins
Thành Danh Sau Một Đêm
Hồng Táo
Những Người Tạo Ra Hiện Thực - Tập 1
Olivier Lockert
#MinhvaLinh Hai Chúng Mình Đi Khắp Thế Giới
Thùy Minh
Sam Walton - Cuộc Đời Kinh Doanh Tại Mỹ (Tái Bản 2015)
John Huey
Không Chỉ Là Lợi Nhuận
Rasheed Ogunlaru
Mô Hình Bán Hàng Tổng Lực
Trịnh Minh Thảo
8 Kỹ Năng Mềm Thiết Yếu
Trần Thượng Tuấn
Điểm Mù
Max H. Bazerman
Mẹ Việt Dạy Con Bước Cùng Toàn Cầu
Hồ Thị Hải Âu
Bà Mẹ Bỉm Sữa
Lâm Phương Lam
Phương Pháp Giáo Dục Montessori - Phát Hiện Mới Về Trẻ Thơ
Maria Montessori
Cha Mẹ Giỏi Con Thông Minh (Tái Bản 2015)
Myrna B. Shure
Phương Pháp Montessori Trong Gia Đình
Sagara Atsuko
Thẻ Học Vui Cùng Bé - Bé Nhận Biết Và Tô Màu Động Vật
Nguyễn Thị Nhâm
Thám Tử Lừng Danh Conan - Tập 85
Gosho Aoyama
Tiêu Tiền Phải Đúng Cách: Biết So Sánh - Hiệu Sách Của Bố Tom
Nhiều Tác Giả
Lớp Học Mật Ngữ
B.R.O
Bé Nấm Lùn
Hoàng Mitu
Lịch Block Cực Đại (24.5x34.5) - Chủ Đề: An Lạc Cát Tường
Lịch Block Đại (14.5x20.5) - Chủ Đề: Toàn Niên Phát Tài
Lịch Block Đại Đặc Biệt (16x24) - Chủ Đề: 365 Ngày Lộc Vàng
Lịch Block Siêu Cực Đại (29.5x41) - Chủ Đề: 365 Ngày Ngọt Ngào
Lịch Block Siêu Đặc Biệt (21x41) - Chủ Đề: 365 Ngày Như Ý
199.000 ₫
140.000 ₫
75.000 ₫
56.000 ₫
278.000 ₫
195.000 ₫
147.000 ₫
103.000 ₫
415.000 ₫
300.000 ₫
59.000 ₫
47.000 ₫
85.000 ₫
68.000 ₫
82.000 ₫
66.000 ₫
165.000 ₫
132.000 ₫
120.000 ₫
90.000 ₫
69.000 ₫
52.000 ₫
34.000 ₫
27.000 ₫
69.000 ₫
55.000 ₫
68.000 ₫
54.000 ₫
240.000 ₫
192.000 ₫
31.000 ₫
75.000 ₫
60.000 ₫
165.000 ₫
124.000 ₫
119.000 ₫
84.000 ₫
120.000 ₫
84.000 ₫
50.000 ₫
45.000 ₫
96.000 ₫
77.000 ₫
126.000 ₫
101.000 ₫
59.000 ₫
41.000 ₫
30.000 ₫
150.000 ₫
112.000 ₫
70.000 ₫
56.000 ₫
Top 10 Sách Bán ChạyTháng 09
Vinabook
CÔNG TY CỔ PHẦN THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ MÊ KÔNG COM Địa chỉ: 292A Hòa Bình, Phường Hiệp Tân, Quận Tân Phú, Tp. Hồ Chí Minh
MST: 0303615027 do Sở Kế Hoạch Và Đầu Tư Tp.HCM cấp ngày 10/03/2011
Tel: 08.73008182 - Fax: 08.39733234 - Email: hotro@vinabook.com

Server: nginx

X-Frame-Options: sameorigin

Set-Cookie: debugger=deleted; expires=Thu, 01-Jan-1970 00:00:01 GMT; path=/