text:
Guatemala
Guatemala, tên chính thức Cộng hoà Guatemala (tiếng Tây Ban Nha: República de Guatemala, IPA: [re'puβlika ðe ɰwate'mala], Tiếng Việt: Cộng hòa Goa-tê-ma-la[1]), là một quốc gia tại Trung Mỹ, ở phần phía nam Bắc Mỹ, giáp biên giới với México ở phía tây bắc, Thái Bình Dương ở phía tây nam, Belize và Biển Caribe ở phía đông bắc, và Honduras cùng El Salvador ở phía đông nam.
Mục lục
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Từ thế kỷ thứ 3 TCN tới thế kỷ thứ 12 sau Công Nguyên, các vùng đất thấp khu vực Petén và Izabal là nơi sinh sống của nhiều bộ lạc thổ dân thuộc bộ tộc Maya. Trong khi đó bộ tộc K'iche ngụ canh ở vùng cao nguyên miền trung Guatemala.
Khi được tin người Tây Ban Nha đã chinh phục được đế quốc Aztec ở Mexico thì bộ tộc K'iche ở Guatemala gửi sứ thần ra bắc bái yết Hernán Cortés và xin triều cống, nhận làm thuộc quốc. Bấy giờ là năm 1521. Hai năm sau Cortés phái Pedro de Alvarado vào Guatemala giám sát tình hình, dẫn theo 173 kỵ binh, 300 lính Tây Ban Nha cùng 200 quân Mexico thuộc bộ tộc Tlaxcala. Người K'iche thấy Tây Ban Nha động binh bèn chống cự lại nhưng thua to ở trận Quetzaltenango. Kinh thành Utatlán của K'iche bị đốt rụi. Chính quyền Tây Ban Nha từ đó trực tiếp cai trị xứ Guatemala, lấy Iximché làm thủ phủ. Năm 1527 vì tình hình bất an Alvarado bỏ Iximché, dời đô về Santiago de los Caballeros để dễ bề phòng thủ hơn. Dù vậy các bộ tộc miền núi như nhóm Achi' vẫn không quy phục nên vùng Alta Verapaz vẫn độc lập nhưng ngược lại nhờ hoạt động truyền giáo của Giáo hội Công giáo La Mã, ảnh hưởng của Tây Ban Nha dần dần lan rộng. Đến năm 1540 thì dân miền núi cũng công nhận chính quyền thuộc địa. Một số nhà truyền giáo, nổi tiếng nhất là tu sĩ Bartolomé de las Casas, đã bảo vệ người bản xứ khi quân đội Tây Ban Nha đàn áp thổ dân. Tuy nhiên Giáo hội thì thi hành chính sách hủy diệt các thư tịch cổ, và hầu như tất cả các sách vở Maya trước thế kỷ 16 nay đã thất truyền. Một số ít còn sót lại gồm có: Popol Vuh, Anales de los Kakchiqueles, và Chilam Balam. Những văn bản này may mắn là được các nhà truyền giáo Tây Ban Nha sau khi phát hiện đã cất giữ nên còn đến nay.
Cuộc xâm chiếm của người Tây Ban Nha cũng để lại hai hậu quả lớn. Thứ nhất là bệnh truyền nhiễm như bệnh dịch hạch, đậu mùa, thương hàn, sởi, đã theo chân người Âu Châu tàn phá nhiều nhóm thổ dân vì người bản xứ không có quá khứ miễn dịch để chống các căn bệnh này. Dân số bản xứ vì đó bị giảm thiểu trầm trọng. Có nguồn nhận xét rằng 3/4 thổ dân đã tử vong vì nhiễm bệnh.
Hậu quả thứ hai là địa danh "Goathemala" đã khai sinh sau cuộc xâm lăng của người Tây Ban Nha. Danh hiệu này có nguồn gốc từ tiếng thổ dân có nghĩa là "Xứ rậm cây" nhưng đến thế kỷ 16 mới có mặt trong văn bản.
Thời kỳ thuộc địa[sửa | sửa mã nguồn]
Khi tình hình quân sự đã ổn định hơn thì triều đình Tây Ban Nha cho chỉnh đốn lại việc cai trị, thành lập đơn vị Trấn Guatemala (Capitanía General de Goathemala hay còn gọi là Audiencia de Guatemala) trông coi một dải đất rộng lớn từ phía nam Tân Tây Ban Nha (Nueva España, tức México) đến tận Panama. Đơn vị Guatemala này bao gồm cả Chiapas (nay thuộc México), El Salvador, Honduras, Nicaragua, và Costa Rica. Thủ phủ Santiago de los Caballeros không lâu biến thành đô thị lớn thứ ba ở châu Mỹ La Tinh, chỉ sau Thành phố México và Lima. Vùng đất này không giàu khoáng sản (vàng và bạc) như México và Perú nhưng cung cấp một số nông và lâm sản giá trị như mía, cocoa, phẩm chàm (añil), phẩm đỏ rệp son cùng các loại gỗ quý dùng trong việc xây cất và trang trí các công trình bên mẫu quốc.
Năm 1776 một chuỗi động đất lớn gây thiệt hại đáng kể, tàn phá thủ phủ Santiago de los Caballeros khiến chính quyền địa phương phải bỏ địa điểm cũ và dời đến thung lũng Ermita về phía đông-bắc, lập nên Thành phố Guatemala, tức thủ đô của Guatemala ngày nay. Cố đô Santiago sau đó gọi là Antigua Guatemala tức cựu kinh.
Ngày 15 tháng 9, 1821, Guatemala trở thành một quốc gia độc lập. Nước Cộng hòa Guatemala mới gồm phần vùng Soconusco, và nơi hiện là các quốc gia El Salvador, Honduras, Nicaragua, và Costa Rica. 1.5 triệu dân nước này tập trung tại các trung tâm đô thị.
Năm 1821, tỉnh El Salvador thuyết phục được các tỉnh khác của Guatemala gia nhập Đế chế Mexico, một ý tưởng của Agustin Iturbide. Nhưng một năm sau Iturbide buộc phải thoái vị, đế chế của ông sụp đổ và Guatemala tách khỏi Mexico, mất hai vùng Chiapas và Soconusco.
Các tỉnh của Guatemala tạo thành Liên hiệp các Tỉnh Trung Mỹ, cũng được gọi là Liên bang Trung Mỹ (Federacion de Estados Centroamericanos). Thành phố thủ đô vẫn là Thành phố Guatemala, ngày nay đây vẫn là thành phố đông đúc nhất Trung Mỹ.
Một giai đoạn bất ổn chính trị nối tiếp sau đó, càng trầm trọng thêm với sự sụp đổ của thị trường añil (màu chàm) thế giới, sản phẩm xuất khẩu chính của nước này sang châu Âu, vì sự phát minh thuốc nhuộm nhân tạo. Việc này khiến các tỉnh tách khỏi Liên bang, từ năm 1838 đến năm 1840, bắt đầu với Costa Rica, và Guatemala trở thành một quốc gia độc lập.
Guatemala từ lâu đã tuyên bố chủ quyền với toàn bộ lãnh thổ của nước Belize láng giềng, trước kia là một phần của thuộc địa Tây Ban Nha, và sau này đã bị Vương quốc Anh chiếm đóng. Guatemala đã công nhận nền độc lập của Belize năm 1991, nhưng tranh cãi chủ quyền giữa hai nước vẫn chưa được dàn xếp. Những cuộc đàm phán hiện đang diễn ra dưới sự bảo trợ của Tổ chức Quốc gia châu Mỹ để giải quyết vấn đề. Xem: [1] và trang của OAS [2]
Thời hiện đại[sửa | sửa mã nguồn]
Tháng 10 năm 1944, nhà độc tài Jorge Ubico bị cuộc cách mạng do sinh viên lãnh đạo lật đổ. Sự kiện này dẫn tới cuộc bầu cử đưa Jose Arévalo, tổng thống bầu cử dân chủ đầu tiên của Guatemala cầm quyền đủ nhiệm kỳ, lên nắm quyền. Các chính sách "Xã hội Thiên chúa giáo" của ông, có cảm hứng từ chính sách New Deal của Hoa Kỳ, bị các chủ đất và tầng lớp giàu có chỉ trích là mang hơi hướng cộng sản.
Giai đoạn này cũng là thời điểm khởi đầu cuộc Chiến tranh lạnh giữa Hoa Kỳ và Liên Xô ghi dấu ấn trong lịch sử Guatemala. Năm 1954, người kế nhiệm sau cuộc bầu cử tự do của Arévalo là Jacobo Arbenz bị một nhóm người Guatemala được Cục tình báo trung ương Mỹ (CIA) hậu thuẫn lật đổ, sau khi chính phủ sung công những vùng đất bỏ hoang thuộc sở hữu của Liên minh Công ty Hoa quả, một công ty buôn chuối có trụ sở tại Mỹ. Mật hiệu của CIA cho vụ đảo chính này là Chiến dịch PBSUCCESS, lần thành công thứ hai trong việc lật đổ một chính phủ nước ngoài của CIA. Thời gian cầm quyền quân sự sau đó, bắt đầu bằng nhà độc tài Carlos Castillo Armas, dẫn tới hơn 30 nội chiến, từ 1960, gây ra cái chết của ước tính 200.000 thường dân Guatemala. Vì chính quyền quân sự sử dụng các biện pháp tra tấn, bắt cóc, chiến tranh "tiêu thổ" không hạn chế và các biện pháp tàn bạo khác, đất nước đã trở thành một xã hội cùng khổ.
Từ thập kỷ 1950 tới thập kỷ 1990 (chỉ có một giai đoạn ngừng viện trợ quân sự trong giai đoạn giữa 1977 và 1982), chính phủ Hoa Kỳ trực tiếp hỗ trợ quân đội Guatemala trong huấn luyện và vũ khí cũng như cung cấp tiền bạc. Các lực lượng quân sự đặc biệt Hoa Kỳ (Mũ nồi Xanh) được gửi tới Guatemala để biến quân đội nước này trở thành một "lực lượng chống nổi lạon hiện đại" và biến nó trở thành đội quân mạnh nhất, tinh vi nhất vùng Trung Mỹ. Sự dính líu của CIA gồm cả việc huấn luyện 5.000 lính người Cuba chống đối Fidel Castro và dùng máy bay vận chuyển lực lượng này vào trong lãnh thổ Cuba trong sự kiện sau này được gọi là Sự kiện Vịnh con Lợn năm 1961. Năm 1999, tổng thống khi ấy của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ Bill Clinton nói rằng Hoa Kỳ đã sai lầm khi cung cấp viện trợ cho các lực lượng quân đội Guatemala, lực lượng đã thực hiện những hành động giết dân thường tàn bạo [3].
Năm 1982, bốn nhóm Mác xít thành lập tổ chức du kích Tổ chức Cách mạng Thống nhất Quốc gia Guatemala (URNG).
Năm 1992, Giải Nobel Hòa bình được trao cho Rigoberta Menchú, một nhà hoạt động nhân quyền người bản xứ, vì những nỗ lực lôi kéo sự chú ý quốc tế tới cuộc diệt chủng được chính phủ hậu thuẫn chống lại những người bản xứ.
Cuộc chiến tranh đẫm máu dài 36 năm chấm dứt năm 1996 với một thỏa thuận hòa bình giữa phe du lích và chính phủ của Tổng thống Álvaro Arzú, với sự hỗ trợ của Liên hiệp quốc. Hai bên đều có những sự nhượng bộ lớn. Các trung tâm đô thị thuộc quyền kiểm soát của quân đội trong khi URNG tiếp tục có sự hiện diện mạnh mẽ ở vùng nông thôn. Theo Ủy ban Lòng tin do Liên hiệp quốc đỡ đầu, các lực lượng chính phủ và bán quân sự là thủ phạm gây ra hơn 90% các vụ vi phạm nhân quyền trong chiến tranh. Trong mười năm đầu tiên, số nạn nhân của những vụ khủng bố được chính phủ hậu thuẫn chủ yếu là sinh viên, công nhân, nhà chuyên nghiệp, và các nhân vật đối lập thuộc mọi khuynh hướng chính trị, nhưng ở những năm sau này, số nạn nhân lên tới hàng nghìn người chủ yếu là nông dân Maya và những người dân thường. Hơn 450 làng Maya đã bị phá hủy và hơn 1 triệu người trở thành người tị nạn. Đây được coi là một trong những vụ thanh lọc sắc tộc tồi tệ nhất tại Mỹ La tinh thời hiện đại. Ở một số vùng, như Baja Verapaz, Ủy ban Lòng tin cho rằng chính phủ Guatemala đã thực hiện một chính sách diệt chủng có chủ định chống lại một số nhóm sắc tộc.
Từ hiệp định hòa bình, Guatemala đã có được các cuộc bầu cử dân chủ, gần đây nhất là vào năm 2003. Tuy nhiên, nạn tham nhũng vẫn lan tràn ở mọi cấp chính phủ, con số các đảng chính trị tăng liên tục và không ổn định. Một lượng lớn các hồ sơ của Cảnh sát Quốc gia đã được khám phá vào tháng 12 năm 2005 tiết lộ những biện pháp an ninh chính phủ đã thực hiện nhằm đương đầu với tình trạng nổi dậy của người dân thời nội chiến [4].
Chính trị[sửa | sửa mã nguồn]
Chính trị Guatemala dựa trên hình thức cộng hoà đại diện dân chủ tổng thống, theo đó Tổng thống Guatemala vừa là nguyên thủ quốc gia vừa là lãnh đạo chính phủ, và một hệ thống đa đảng phái. Quyền hành pháp thuộc chính phủ. Quyền lập pháp do cả chính phủ và Đại hội Cộng hoà đảm nhiệm. Tư pháp độc lập với hành pháp và lập pháp. Quốc hội Guatemala gồm 80 thành viên, được bầu theo phổ thông đầu phiếu, nhiệm kì 4 năm.
Các đảng phái chính: Đảng Dân chủ Thiên chúa giáo (DCG); Đảng Tiến bộ quốc gia (PAN); Phong trào Giải phóng dân tộc (MLN); Đảng Dân chủ xã hội (PSD); Đảng Cách mạng (PR); Mặt trận Cộng hòa Guatemala (FRG); Liên minh Dân chủ (UD).
Khu vực hành chính[sửa | sửa mã nguồn]
Guatemala được chia thành 22 bộ (departamentos) tương đương với "tỉnh". Nhỏ hơn là khoảng 332 thị xã (municipios).
Các bộ gồm:
Guatemala là quốc gia có mức độ tập trung trung ương cao, tương tự như Pháp. Văn hoá, giao thông vận tải, viễn thông, kinh doanh, chính trị, hội sở, và đa số các hoạt động đô thị khác đều tập trung ở Guatemala City cũng là thành phố hiện đại nhất Trung Mỹ. Sự nổi trội này khiến thị trưởng Guatemala trở thành nhân vật chính trị đứng thứ hai trong nước, chỉ sau Tổng thống và đây cũng là chức vụ nền tảng cần thiết trước khi tiến vào dinh tổng thống, Berger trước khi trở thành tổng thống cũng từng là thị trưởng Guatemala.
Guatemala City là thành phố khá lớn với khoảng 2 triệu dân sinh sống trong khu vực nội thành và 5 triệu tại các khu vực xung quanh, chiếm một số lượng đông đảo so với tổng số 12 triệu dân cả nước.
Trong suốt lịch sử Guatemala đã trải qua nhiều thay đổi. Một số thay đổi nhỏ, nhưng một số thay đổi mang lại những ảnh hưởng to lớn trên quốc gia. Từ khi nền văn minh hiện đại bắt đầu phát triển tại Guatemala, nó đã gây ra hàng loạt các vấn đề chính trị. Các vấn đề này, theo một số mặt, là đặc trưng các quốc gia vùng Trung Mỹ, khiến các nhà lãnh đạo phải đau đầu đối phó.
Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]
Guatemala có địa hình nhiều núi non, ngoại trừ khu vực ven biển phía nam và những vùng đất thấp phía bắc thuộc khu Peten. Khí hậu nhiệt đới nóng – ôn hòa hơn ở vùng cao nguyên trong nội địa, và khô hơn ở các khu cực đông.
Tất cả các thành phố lớn đều nằm ở phần phía nam đất nước. Các thành phố chính gồm thủ đô Guatemala City, Quetzaltenango và Escuintla. Hồ lớn nhất Lago de Izabal nằm gần bờ biển Caribe.
Vị trí của Guatemala gần biển Caribe và Thái Bình Dương khiến nước này trở thành mục tiêu của nhiều cơn bão lớn, gồm cả trận Bão Mitch năm 1998 và Bão Stan năm 2005, làm thiệt mạng hơn 1.500 người.
Kinh tế[sửa | sửa mã nguồn]
Lĩnh vực nông nghiệp chiếm một phần tư Tổng sản phẩm quốc nội (GDP), hai phần ba xuất khẩu và một nửa lực lượng lao động. Cà phê, đường, và chuối là các mặt hàng xuất khẩu chính. Chế biến và xây dựng chiếm một phần năm GDP. Cũng đóng góp một phần quan trọng trong nền kinh tế là các khoản tiền gửi từ nước ngoài, "remesas" trong tiếng Tây Ban Nha, từ những người Guatemala đang làm việc tại Hoa Kỳ, chủ yếu là lao động bất hợp pháp và tạm thời.
Việc ký kết hiệp ước hòa bình đã chấm dứt cuộc nội chiến kéo dài hàng thập kỷ, dỡ bỏ chướng ngại cho đầu tư nước ngoài. Năm 1998, Bão Mitch gây ra thiệt hại cho Guatemala ở mức thấp so với các quốc gia láng giềng, đặc biệt là Honduras.
Những thách thức còn lại gồm tăng cường nguồn thu của chính phủ, đảm phán để có được viện trợ cao hơn nữa từ quốc tế, và tăng năng lực cũng như tính mở của chính phủ và các cơ sở tài chính tư nhân.
Năm 2005, dù có những cuộc biểu tình phản đối lướn trên đường phố, nghị viện Guatemala đã phê chuẩn Thỏa thuận Tự do Thương mại Cộng hòa Dominica-Trung Mỹ (DR-CAFTA) giữa nhiều quốc gia Trung Mỹ và Hoa Kỳ. Tuy nhiên, vì những thiệt hại khá lớn và ảnh hưởng tới kinh tế do cơn Bão Stan gây ra tháng 10, 2005, chính phủ đang đánh giá khả năng thực hiện các cơ cấu thỏa thuận trong tương lai và thời gian bắt đầu thực thi các điều khoản của DR-CAFTA vào tháng 2 năm 2006.
Nhân khẩu[sửa | sửa mã nguồn]
Theo World Fact Book của CIA, người Mestizo, hay như được gọi là Ladino tại Trung Mỹ, (lai người da đỏ châu Mỹ-Tây Ban Nha, hay người thuần chủng da đỏ châu Mỹ nhưng nói tiếng Tây Ban Nha) và những người có tổ tiên Âu (chủ yếu là người Tây Ban Nha, nhưng gồm cả người Đức, người Anh, người Italia, và người vùng Scandinavia) chiếm 60% dân số trong khi người da đỏ châu Mỹ chiếm xấp xỉ 40% (K'iche 9.1%, Kaqchikel 8.4%, Mam 7.9%, Q'eqchi 6.3%, các nhóm khác Maya 8.6%, bản xứ không phải Maya 0.2%, khác 0.1%). Các nhóm dân tộc khác gồm Garifuna là hậu duệ của các nô lệ châu Phi sống chủ yếu tại Livingston và Puerto Barrios, và những tộc người da đen và mulattos khác chiếm 1-2% dân số; người Ả rập gốc Liban và Syria, và người châu Á, chủ yếu là hậu duệ người Hán, chiếm khoảng 2% dân số. Cũng có một cộng đồng Triều Tiên tại Guatemala City và tại Mixco gần đó, hiện khoảng 50.000 người nhưng con số đang tiếp tục tăng lên.
Dù đa số dân cư Guatemala sống ở các vùng thôn quê, quá trình đô thị hoá đang tăng tốc. Guatemala City (gần 3 dân) đang mở rộng với tốc độ nhanh, và Quetzaltenango, thành phố lớn thứ hai (xấp xỉ 300 ngàn dân), cũng đang mở rộng. Di cư từ nông thôn ra thành thị được thúc đẩy bởi sự sao lãng của chính phủ với vùng nông thôn, cộng thêm giá cả hàng nông sản thấp, các điều kiện lao động nặng nhọc, sự tập trung đất trồng trọt vào tay một số gia đình giàu có, và nhận thức (thường là sai lệch) về đồng lương cao sẽ có được trong các thành phố. Nói chung các nông dân nghèo thường tới những khu vực ngoại ô thành phố, sống một cuộc sống bấp bênh trên các sườn núi.
Tôn giáo chủ yếu là Cơ đốc giáo La Mã. Đạo Tin Lành và các tôn giáo Maya được khoảng 33% và 1% tín ngưỡng. Thường những lễ nghi truyền thống Maya được kết hợp vào trong các nghi lễ và tín ngưỡng Thiên chúa giáo, một quá trình được gọi là thuyết hổ lốn.
Năm 1900, dân số Guatemala là 885.000 [5]. Trong thế kỷ hai mươi dân số nước này đã tăng thêm mười bốn lần, tốc độ tăng trưởng cao nhất Tây Bán Cầu. Quá trình di cư ngày càng mạnh của người dân Guatemala sang Hoa Kỳ khiến số lượng các cộng đồng người Guatemala tại California, Florida, Illinois, New York,Texas và nhiều nơi khác không ngừng phát triển từ thập niên 1970.
Ngôn ngữ[sửa | sửa mã nguồn]
Dù ngôn ngữ chính thức là tiếng Tây Ban Nha, nó không được dùng phổ thông trong cộng đồng người bản xứ, hay chỉ được dùng như một ngôn ngữ thứ hai; 21 ngôn ngữ Maya riêng biệt vẫn được dùng, đặc biệt tại các vùng nông thôn, và tiếng Garifuna được một lượng nhỏ người ven biển Caribe sử dụng. Tiếng Xinca, một ngôn ngữ không phải maya và hầu như đã sắp mất, cũng là một ngôn ngữ bản xứ Guatemala.
Hiệp định hòa bình được ký kết tháng 12 năm 1996 cho phép một số văn bản chính thức và các giấy tờ bầu cử được dịch sang các ngôn ngữ bản xứ, và giúp những người không nói tiếng Tây Ban Nha có quyền được phiên dịch tại các vụ xét xử. Hiệp định hòa bình cũng khiến cho hệ thống giáo dục song ngữ tiếng Tây Ban Nha và các loại tiếng bản xứ được đưa vào áp dụng. Tuy nhiên, việc người Guatemala nói tiếng Tây Ban Nha học hay sử dụng thêm một ngôn ngữ khác của đất nước hiếm khi xảy ra.
Tôn giáo[sửa | sửa mã nguồn]
Thời thuộc địa, Cơ đốc giáo La Mã là tôn giáo duy nhất, và hiện đây vẫn là đức tin vượt trội với khoảng hai phần ba dân chúng là giáo dân. Tuy nhiên, các giáo phái Tin lành cũng đã có sự tăng trưởng đáng kể trong những thập kỷ gần đây, đặc biệt dưới thời cầm quyền của nhà độc tại đồng thời là mục sư Phúc Âm, Tướng Efraín Ríos Montt. Khoảng một phần ba người Guatemala theo Phúc Âm và Tôn giáo tin vào phép lạ.
Tôn giáo Maya truyền thống cũng ngày càng được nhiều người tin theo nhờ kết quả của chính sách bảo hộ truyền thống theo hiệp định hòa bình. Chính phủ đã đưa ra chính sách cung cấp án thờ cho mọi tàn tích Maya trong nước để làm nơi tổ chức các nghi lễ.
Ngoài ra cũng có các cộng đồng nhỏ Do Thái giáo (khoảng 1200), Hồi giáo (1200), và thành viên của các tín ngưỡng khác.
Lãnh đạo Cơ đốc giáo La Mã của Guatemala hiện nay là Ngài Álvaro Leonel Ramazzini Imeri.
Giáo dục[sửa | sửa mã nguồn]
Chính phủ điều hành một số trường tiểu học và trung học trong nước. Các trường này miễn phí, dù học sinh vẫn phải trả tiền đồng phục, sách vở, và tiền chuyên chở khiến những tầng lớp nghèo khó trong xã hội còn khó tiếp cận. Những trẻ em thuộc các gia đình trung lưu và thượng lưu theo học tại các trường tư. Một số trường gồm: Colegio Americano de Guatemala (CAG), Colegio Interamericano de Guatemala (CIG). Nước này cũng có một trường đại học công lập (Universidad de San Carlos de Guatemala), và 9 trường tư (xem Danh sách các trường Đại học tại Guatemala).
Văn hoá[sửa | sửa mã nguồn]
Giải Văn học Quốc gia Guatemala là giải chỉ trao một lần, công nhận toàn thể sự nghiệp của một nhà văn. Nó bắt đầu được Bộ Văn hóa và Thể thao trao hàng năm từ năm 1988. Guatemala City là nơi có nhiều bảo tàng và thư viện quốc gia, gồm Văn khố Quốc gia, Thư viện Quốc gia và Bảo tàng Khảo cổ học và Phong tục học với nhiều bộ sưu tập đồ thủ công Maya lớn. Bảo tàng Thuộc địa, tại Antigua Guatemala, có trưng bày nhiều đồ nghệ thuật từ thời thuộc địa.
Các chủ đề khác[sửa | sửa mã nguồn]
- Viễn thông tại Guatemala
- Vận tải Guatemala
- Danh sách nhân vật Guatemala
- Quetzal (biểu tượng quốc gia Guatemala)
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Guatemala photos
- Guatemalan Art
- Guatemalan Literature
- Encyclopaedia Britannica Guatemala - Country Facts Page
- Association for the Study and Promotion of Security in a Democracy (SEDEM)
- UK Foreign Office Country Profile for Guatemala
- (tiếng Tây Ban Nha) Congreso de la República – Congress of the Republic of Guatemala
- (tiếng Tây Ban Nha)Organismo Judicial de Guatemala Judicial Branch of Guatemala
- (tiếng Tây Ban Nha) Gobierno de Guatemala Guatemalan Government Page
- Instituto de Sismologia, Vulcanologia, Metereologia E Hidrologia Guatemala's Institute Of Seismology, Vulcanology, Metereology And Hydrology
- Guatemala Institute of Tourism.
- (tiếng Tây Ban Nha) http://www.mtcguatemala.org/
- (tiếng Tây Ban Nha) Maya Spirit
- Amnesty International Annual Report 2004 – Guatemala
- NISGUA Network in Solidarity with the People of Guatemala
châu Mỹ: Canada · Colombia · Costa Rica · Ecuador · El Salvador · Guatemala · Honduras · México · Nicaragua · Panama · Hoa Kỳ
Lục địa Âu-Á-Châu Đại Dương: Brunei · Campuchia · Trung Hoa đại lục · Guam · Hồng Kông · Indonesia · Nhật Bản · Kiribati · Triều Tiên · Hàn Quốc · Ma Cao · Malaysia · Quần đảo Marshall · Micronesia · Quần đảo Bắc Mariana · Palau · Philippines · Nga · Singapore · Trung Hoa Dân Quốc (Taiwan) · Thái Lan · Việt Nam

markdown:
# Guatemala
|
|República de Guatemala
|
|
![]()
|Quốc kỳ||Huy hiệu|
|Khẩu hiệu|
|
|Libre Crezca Fecundo
(
|Quốc ca|
|
|
|Hành chính|
|Chính phủ||
|[Tổng thống](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Guatemala&action=edit&redlink=1) [Óscar Berger](/w/index.php?title=%C3%93scar_Berger&action=edit&redlink=1) [tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha), v.v. [Thành phố Guatemala](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Guatemala) [14°38′B, 90°33′T](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Guatemala¶ms=14_38_N_90_33_W_type:country(108.890)) [Thành phố Guatemala](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Guatemala) [hạng 103](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [UTC](/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)-6 [15 tháng 9](/wiki/15_th%C3%A1ng_9)năm [1821](/wiki/1821) [hạng 70](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 55](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2005) [đô la Mỹ](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) [HDI](/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2003) [hạng 117](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Đơn vị tiền tệ](/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Quetzal](/w/index.php?title=Quetzal&action=edit&redlink=1)(
)
[GTQ] [Tên miền Internet](/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.gt](/wiki/.gt) **Guatemala**, tên chính thức **Cộng hoà Guatemala** ( [tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha): *República de Guatemala*, [IPA](/w/index.php?title=K%C3%BD_hi%E1%BB%87u_ng%E1%BB%AF_%C3%A2m_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1): [re'puβlika ðe ɰwate'mala], [Tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t): *Cộng hòa Goa-tê-ma-la* ), là một quốc gia tại [1] [Trung Mỹ](/wiki/Trung_M%E1%BB%B9), ở phần phía nam [Bắc Mỹ](/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9), giáp biên giới với [México](/wiki/M%C3%A9xico)ở phía tây bắc, [Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng)ở phía tây nam, [Belize](/wiki/Belize)và [Biển Caribe](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Caribe)ở phía đông bắc, và [Honduras](/wiki/Honduras)cùng [El Salvador](/wiki/El_Salvador)ở phía đông nam.
## Mục lục
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Guatemala&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Guatemala&action=edit§ion=1)]
Từ
[thế kỷ thứ 3 TCN](/w/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_th%E1%BB%A9_3_TCN&action=edit&redlink=1) tới [thế kỷ thứ 12](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_th%E1%BB%A9_12) [sau Công Nguyên](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn), các vùng đất thấp khu vực [Petén](/w/index.php?title=El_Pet%C3%A9n&action=edit&redlink=1) và [Izabal](/w/index.php?title=Izabal&action=edit&redlink=1) là nơi sinh sống của nhiều bộ lạc thổ dân thuộc bộ tộc [Maya](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Maya&action=edit&redlink=1). Trong khi đó bộ tộc [K'iche](/w/index.php?title=Quich%C3%A9&action=edit&redlink=1) ngụ canh ở vùng cao nguyên miền trung Guatemala.
Khi được tin người
[Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) đã chinh phục được đế quốc [Aztec](/wiki/Aztec) ở Mexico thì bộ tộc K'iche ở Guatemala gửi sứ thần ra bắc bái yết [Hernán Cortés](/wiki/Hern%C3%A1n_Cort%C3%A9s) và xin [triều cống](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%81u_c%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1), nhận làm thuộc quốc. Bấy giờ là năm 1521. Hai năm sau Cortés phái [Pedro de Alvarado](/w/index.php?title=Pedro_de_Alvarado&action=edit&redlink=1) vào Guatemala giám sát tình hình, dẫn theo 173 kỵ binh, 300 lính Tây Ban Nha cùng 200 quân Mexico thuộc bộ tộc Tlaxcala. Người K'iche thấy Tây Ban Nha động binh bèn chống cự lại nhưng thua to ở trận Quetzaltenango. Kinh thành Utatlán của K'iche bị đốt rụi. Chính quyền Tây Ban Nha từ đó trực tiếp cai trị xứ Guatemala, lấy Iximché làm thủ phủ. Năm 1527 vì tình hình bất an Alvarado bỏ Iximché, dời đô về [Santiago de los Caballeros](/wiki/Antigua_Guatemala) để dễ bề phòng thủ hơn. Dù vậy các bộ tộc miền núi như nhóm Achi' vẫn không quy phục nên vùng [Alta Verapaz](/w/index.php?title=Alta_Verapaz&action=edit&redlink=1) vẫn độc lập nhưng ngược lại nhờ hoạt động truyền giáo của [Giáo hội Công giáo La Mã](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma), ảnh hưởng của Tây Ban Nha dần dần lan rộng. Đến năm 1540 thì dân miền núi cũng công nhận chính quyền thuộc địa. Một số [nhà truyền giáo](/wiki/Nh%C3%A0_truy%E1%BB%81n_gi%C3%A1o), nổi tiếng nhất là tu sĩ [Bartolomé de las Casas](/w/index.php?title=Bartolom%C3%A9_de_las_Casas&action=edit&redlink=1), đã bảo vệ người bản xứ khi quân đội Tây Ban Nha đàn áp thổ dân. Tuy nhiên Giáo hội thì thi hành chính sách hủy diệt các thư tịch cổ, và hầu như tất cả các sách vở Maya trước thế kỷ 16 nay đã thất truyền. Một số ít còn sót lại gồm có: *, Popol Vuh* *Anales de los Kakchiqueles*, và *Chilam Balam*. Những văn bản này may mắn là được các nhà truyền giáo Tây Ban Nha sau khi phát hiện đã cất giữ nên còn đến nay.
Cuộc xâm chiếm của người Tây Ban Nha cũng để lại hai hậu quả lớn. Thứ nhất là bệnh truyền nhiễm như bệnh
[dịch hạch](/wiki/D%E1%BB%8Bch_h%E1%BA%A1ch), [đậu mùa](/wiki/%C4%90%E1%BA%ADu_m%C3%B9a), [thương hàn](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_h%C3%A0n), [sởi](/wiki/S%E1%BB%9Fi), đã theo chân người Âu Châu tàn phá nhiều nhóm thổ dân vì người bản xứ không có quá khứ [miễn dịch](/wiki/Mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch) để chống các căn bệnh này. Dân số bản xứ vì đó bị giảm thiểu trầm trọng. Có nguồn nhận xét rằng 3/4 thổ dân đã tử vong vì nhiễm bệnh.
Hậu quả thứ hai là địa danh "Goathemala" đã khai sinh sau cuộc xâm lăng của người Tây Ban Nha. Danh hiệu này có nguồn gốc từ tiếng thổ dân có nghĩa là "Xứ rậm cây" nhưng đến thế kỷ 16 mới có mặt trong văn bản.
### Thời kỳ thuộc địa[
[sửa](/w/index.php?title=Guatemala&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Guatemala&action=edit§ion=2)]
Khi tình hình quân sự đã ổn định hơn thì triều đình Tây Ban Nha cho chỉnh đốn lại việc cai trị, thành lập đơn vị Trấn Guatemala (
*Capitanía General de Goathemala* hay còn gọi là *Audiencia de Guatemala*) trông coi một dải đất rộng lớn từ phía nam [Tân Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2n_T%C3%A2y_Ban_Nha) (Nueva España, tức [México](/wiki/M%C3%A9xico)) đến tận [Panama](/wiki/Panama). Đơn vị Guatemala này bao gồm cả [Chiapas](/wiki/Chiapas) (nay thuộc México), [El Salvador](/wiki/El_Salvador), [Honduras](/wiki/Honduras), [Nicaragua](/wiki/Nicaragua), và [Costa Rica](/wiki/Costa_Rica). Thủ phủ Santiago de los Caballeros không lâu biến thành đô thị lớn thứ ba ở châu Mỹ La Tinh, chỉ sau [Thành phố México](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_M%C3%A9xico) và [Lima](/wiki/Lima). Vùng đất này không giàu khoáng sản (vàng và bạc) như México và [Perú](/wiki/Peru) nhưng cung cấp một số nông và lâm sản giá trị như [mía](/wiki/M%C3%ADa), [cocoa](/w/index.php?title=Cocoa&action=edit&redlink=1), [phẩm chàm](/wiki/Thu%E1%BB%91c_nhu%E1%BB%99m_m%C3%A0u_ch%C3%A0m) (añil), phẩm đỏ [rệp son](/wiki/R%E1%BB%87p_son) cùng các loại gỗ quý dùng trong việc xây cất và trang trí các công trình bên mẫu quốc.
Năm 1776 một chuỗi
[động đất](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t) lớn gây thiệt hại đáng kể, tàn phá thủ phủ Santiago de los Caballeros khiến chính quyền địa phương phải bỏ địa điểm cũ và dời đến thung lũng Ermita về phía đông-bắc, lập nên [Thành phố Guatemala](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Guatemala), tức thủ đô của Guatemala ngày nay. Cố đô Santiago sau đó gọi là [Antigua Guatemala](/wiki/Antigua_Guatemala) tức cựu kinh.
Ngày
[15 tháng 9](/wiki/15_th%C3%A1ng_9), [1821](/wiki/1821), Guatemala trở thành một quốc gia độc lập. Nước Cộng hòa Guatemala mới gồm phần vùng Soconusco, và nơi hiện là các quốc gia [El Salvador](/wiki/El_Salvador), [Honduras](/wiki/Honduras), [Nicaragua](/wiki/Nicaragua), và [Costa Rica](/wiki/Costa_Rica). 1.5 triệu dân nước này tập trung tại các trung tâm đô thị.
Năm 1821, tỉnh El Salvador thuyết phục được các tỉnh khác của Guatemala gia nhập
[Đế chế Mexico](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_Mexico&action=edit&redlink=1), một ý tưởng của [Agustin Iturbide](/w/index.php?title=Agustin_Iturbide&action=edit&redlink=1). Nhưng một năm sau Iturbide buộc phải thoái vị, đế chế của ông sụp đổ và Guatemala tách khỏi Mexico, mất hai vùng Chiapas và Soconusco.
Các tỉnh của Guatemala tạo thành
[Liên hiệp các Tỉnh Trung Mỹ](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Li%C3%AAn_bang_Trung_M%E1%BB%B9), cũng được gọi là Liên bang Trung Mỹ (Federacion de Estados Centroamericanos). Thành phố thủ đô vẫn là [Thành phố Guatemala](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Guatemala), ngày nay đây vẫn là thành phố đông đúc nhất Trung Mỹ.
Một giai đoạn bất ổn chính trị nối tiếp sau đó, càng trầm trọng thêm với sự sụp đổ của thị trường añil (màu chàm) thế giới, sản phẩm xuất khẩu chính của nước này sang châu Âu, vì sự phát minh thuốc nhuộm nhân tạo. Việc này khiến các tỉnh tách khỏi Liên bang, từ năm
[1838](/wiki/1838) đến năm [1840](/wiki/1840), bắt đầu với Costa Rica, và Guatemala trở thành một quốc gia độc lập.
Guatemala từ lâu đã tuyên bố chủ quyền với toàn bộ lãnh thổ của nước
[Belize](/wiki/Belize) láng giềng, trước kia là một phần của thuộc địa Tây Ban Nha, và sau này đã bị [Vương quốc Anh](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh) chiếm đóng. Guatemala đã công nhận nền độc lập của Belize năm [1991](/wiki/1991), nhưng tranh cãi chủ quyền giữa hai nước vẫn chưa được dàn xếp. Những cuộc đàm phán hiện đang diễn ra dưới sự bảo trợ của [Tổ chức Quốc gia châu Mỹ](/w/index.php?title=T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_gia_ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1) để giải quyết vấn đề. Xem: [[1]](http://www.asil.org/insights/insigh59.htm) và trang của OAS [[2]](http://www.oas.org/main/main.asp?sLang=E&sLink=http://www.oas.org/oaspage/searchform.asp)
### Thời hiện đại[
[sửa](/w/index.php?title=Guatemala&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Guatemala&action=edit§ion=3)]
Tháng 10 năm 1944, nhà độc tài
[Jorge Ubico](/w/index.php?title=Jorge_Ubico&action=edit&redlink=1) bị cuộc cách mạng do sinh viên lãnh đạo lật đổ. Sự kiện này dẫn tới cuộc bầu cử đưa [Jose Arévalo](/w/index.php?title=Juan_Jose_Arevalo&action=edit&redlink=1), tổng thống bầu cử dân chủ đầu tiên của Guatemala cầm quyền đủ nhiệm kỳ, lên nắm quyền. Các chính sách "Xã hội Thiên chúa giáo" của ông, có cảm hứng từ chính sách [New Deal](/wiki/Ch%C3%ADnh_s%C3%A1ch_kinh_t%E1%BA%BF_m%E1%BB%9Bi_(Hoa_K%E1%BB%B3)) của Hoa Kỳ, bị các chủ đất và tầng lớp giàu có chỉ trích là mang hơi hướng cộng sản.
Giai đoạn này cũng là thời điểm khởi đầu cuộc
[Chiến tranh lạnh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_L%E1%BA%A1nh) giữa [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) và [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) ghi dấu ấn trong lịch sử Guatemala. Năm [1954](/wiki/1954), người kế nhiệm sau cuộc bầu cử tự do của Arévalo là [Jacobo Arbenz](/w/index.php?title=Jacobo_Arbenz_Guzm%C3%A1n&action=edit&redlink=1) bị một nhóm người Guatemala được [Cục tình báo trung ương Mỹ](/wiki/C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_(Hoa_K%E1%BB%B3)) (CIA) hậu thuẫn lật đổ, sau khi chính phủ sung công những vùng đất bỏ hoang thuộc sở hữu của [Liên minh Công ty Hoa quả](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_C%C3%B4ng_ty_Hoa_qu%E1%BA%A3&action=edit&redlink=1), một công ty buôn chuối có trụ sở tại Mỹ. Mật hiệu của CIA cho vụ đảo chính này là [Chiến dịch PBSUCCESS](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_PBSUCCESS&action=edit&redlink=1), lần thành công thứ hai trong việc lật đổ một chính phủ nước ngoài của CIA. Thời gian cầm quyền quân sự sau đó, bắt đầu bằng nhà độc tài [Carlos Castillo Armas](/wiki/Carlos_Castillo_Armas), dẫn tới hơn 30 nội chiến, từ [1960](/wiki/1960), gây ra cái chết của ước tính 200.000 thường dân Guatemala. Vì chính quyền quân sự sử dụng các biện pháp tra tấn, bắt cóc, chiến tranh " [tiêu thổ](/wiki/Ti%C3%AAu_th%E1%BB%95)" không hạn chế và các biện pháp tàn bạo khác, đất nước đã trở thành một xã hội [cùng khổ](/w/index.php?title=C%C3%B9ng_kh%E1%BB%95&action=edit&redlink=1).
Từ thập kỷ 1950 tới thập kỷ 1990 (chỉ có một giai đoạn ngừng viện trợ quân sự trong giai đoạn giữa 1977 và 1982), chính phủ Hoa Kỳ trực tiếp hỗ trợ quân đội Guatemala trong huấn luyện và vũ khí cũng như cung cấp tiền bạc.
[Các lực lượng quân sự đặc biệt Hoa Kỳ](/w/index.php?title=C%C3%A1c_l%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_%C4%91%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) (Mũ nồi Xanh) được gửi tới Guatemala để biến quân đội nước này trở thành một "lực lượng chống nổi lạon hiện đại" và biến nó trở thành đội quân mạnh nhất, tinh vi nhất vùng Trung Mỹ. Sự dính líu của CIA gồm cả việc huấn luyện 5.000 lính người [Cuba](/wiki/Cuba) chống đối [Fidel Castro](/wiki/Fidel_Castro) và dùng máy bay vận chuyển lực lượng này vào trong lãnh thổ Cuba trong sự kiện sau này được gọi là [Sự kiện Vịnh con Lợn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_V%E1%BB%8Bnh_con_L%E1%BB%A3n&action=edit&redlink=1) năm 1961. Năm 1999, tổng thống khi ấy của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ [Bill Clinton](/wiki/Bill_Clinton) nói rằng Hoa Kỳ đã sai lầm khi cung cấp viện trợ cho các lực lượng quân đội Guatemala, lực lượng đã thực hiện những hành động giết dân thường tàn bạo [[3]](http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/daily/march99/clinton11.htm).
Năm 1982, bốn nhóm
[Mác xít](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Marx) thành lập tổ chức du kích [Tổ chức Cách mạng Thống nhất Quốc gia Guatemala](/w/index.php?title=T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t_Qu%E1%BB%91c_gia_Guatemala&action=edit&redlink=1) (URNG).
Năm
[1992](/wiki/1992), [Giải Nobel Hòa bình](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_H%C3%B2a_b%C3%ACnh) được trao cho [Rigoberta Menchú](/wiki/Rigoberta_Mench%C3%BA), một nhà hoạt động nhân quyền người bản xứ, vì những nỗ lực lôi kéo sự chú ý quốc tế tới cuộc [diệt chủng](/wiki/Di%E1%BB%87t_ch%E1%BB%A7ng) được chính phủ hậu thuẫn chống lại những người bản xứ.
Cuộc chiến tranh đẫm máu dài 36 năm chấm dứt năm
[1996](/wiki/1996) với một thỏa thuận hòa bình giữa phe du lích và chính phủ của Tổng thống [Álvaro Arzú](/w/index.php?title=%C3%81lvaro_Arz%C3%BA&action=edit&redlink=1), với sự hỗ trợ của [Liên hiệp quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c). Hai bên đều có những sự nhượng bộ lớn. Các trung tâm đô thị thuộc quyền kiểm soát của quân đội trong khi URNG tiếp tục có sự hiện diện mạnh mẽ ở vùng nông thôn. Theo [Ủy ban Lòng tin](/w/index.php?title=%E1%BB%A6y_ban_L%C3%B2ng_tin&action=edit&redlink=1) do Liên hiệp quốc đỡ đầu, các lực lượng chính phủ và bán quân sự là thủ phạm gây ra hơn 90% các vụ vi phạm nhân quyền trong chiến tranh. Trong mười năm đầu tiên, số nạn nhân của những vụ khủng bố được chính phủ hậu thuẫn chủ yếu là sinh viên, công nhân, nhà chuyên nghiệp, và các nhân vật đối lập thuộc mọi khuynh hướng chính trị, nhưng ở những năm sau này, số nạn nhân lên tới hàng nghìn người chủ yếu là nông dân Maya và những người dân thường. Hơn 450 làng Maya đã bị phá hủy và hơn 1 triệu người trở thành người tị nạn. Đây được coi là một trong những vụ [thanh lọc sắc tộc](/wiki/Thanh_l%E1%BB%8Dc_s%E1%BA%AFc_t%E1%BB%99c) tồi tệ nhất tại Mỹ La tinh thời hiện đại. Ở một số vùng, như [Baja Verapaz](/w/index.php?title=Baja_Verapaz&action=edit&redlink=1), Ủy ban Lòng tin cho rằng chính phủ Guatemala đã thực hiện một chính sách [diệt chủng](/wiki/Di%E1%BB%87t_ch%E1%BB%A7ng) có chủ định chống lại một số nhóm sắc tộc.
Từ hiệp định hòa bình, Guatemala đã có được các cuộc bầu cử dân chủ, gần đây nhất là vào năm
[2003](/wiki/2003). Tuy nhiên, nạn tham nhũng vẫn lan tràn ở mọi cấp chính phủ, con số các đảng chính trị tăng liên tục và không ổn định. Một lượng lớn các hồ sơ của Cảnh sát Quốc gia đã được khám phá vào tháng 12 năm [2005](/wiki/2005) tiết lộ những biện pháp an ninh chính phủ đã thực hiện nhằm đương đầu với tình trạng nổi dậy của người dân thời [nội chiến](/w/index.php?title=N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Guatemala&action=edit&redlink=1) [[4]](http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4499354.stm).
## Chính trị[
[sửa](/w/index.php?title=Guatemala&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Guatemala&action=edit§ion=4)]
Chính trị Guatemala dựa trên hình thức
[cộng hoà](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [đại diện dân chủ](/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_%C4%91%E1%BA%A1i_ngh%E1%BB%8B) [tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_ch%E1%BA%BF), theo đó [Tổng thống Guatemala](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Guatemala&action=edit&redlink=1) vừa là [nguyên thủ quốc gia](/wiki/Nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7_qu%E1%BB%91c_gia) vừa là [lãnh đạo chính phủ](/w/index.php?title=L%C3%A3nh_%C4%91%E1%BA%A1o_ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1), và một hệ thống đa đảng phái. [Quyền hành pháp](/wiki/Quy%E1%BB%81n_h%C3%A0nh_ph%C3%A1p) thuộc chính phủ. [Quyền lập pháp](/w/index.php?title=Quy%E1%BB%81n_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) do cả [chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) và [Đại hội Cộng hoà](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_C%E1%BB%99ng_ho%C3%A0_Guatemala&action=edit&redlink=1) đảm nhiệm. [Tư pháp](/wiki/T%C6%B0_ph%C3%A1p) độc lập với hành pháp và lập pháp. Quốc hội Guatemala gồm 80 thành viên, được bầu theo phổ thông đầu phiếu, nhiệm kì 4 năm.
Các đảng phái chính:
[Đảng Dân chủ Thiên chúa giáo](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Thi%C3%AAn_ch%C3%BAa_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1) (DCG); [Đảng Tiến bộ quốc gia](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_Ti%E1%BA%BFn_b%E1%BB%99_qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1) (PAN); [Phong trào Giải phóng dân tộc](/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c&action=edit&redlink=1) (MLN); [Đảng Dân chủ xã hội](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_x%C3%A3_h%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1) (PSD); [Đảng Cách mạng](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng&action=edit&redlink=1) (PR); [Mặt trận Cộng hòa Guatemala](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Guatemala&action=edit&redlink=1) (FRG); [Liên minh Dân chủ](/wiki/Li%C3%AAn_minh_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7) (UD).
## Khu vực hành chính[
[sửa](/w/index.php?title=Guatemala&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Guatemala&action=edit§ion=5)]
Guatemala được chia thành 22
[bộ](/w/index.php?title=Khu_v%E1%BB%B1c_(th%E1%BB%B1c_th%E1%BB%83_d%C6%B0%E1%BB%9Bi_c%E1%BA%A5p_qu%E1%BB%91c_gia)&action=edit&redlink=1) ( *departamentos*) tương đương với "tỉnh". Nhỏ hơn là khoảng 332 thị xã ( *municipios*). [Các bộ](/w/index.php?title=C%C3%A1c_b%E1%BB%99_c%E1%BB%A7a_Guatemala&action=edit&redlink=1) gồm:
Guatemala là quốc gia có mức độ tập trung trung ương cao, tương tự như
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p). Văn hoá, giao thông vận tải, viễn thông, kinh doanh, chính trị, hội sở, và đa số các hoạt động đô thị khác đều tập trung ở [Guatemala City](/wiki/Guatemala_City) cũng là thành phố hiện đại nhất Trung Mỹ. Sự nổi trội này khiến thị trưởng Guatemala trở thành nhân vật chính trị đứng thứ hai trong nước, chỉ sau Tổng thống và đây cũng là chức vụ nền tảng cần thiết trước khi tiến vào dinh tổng thống, [Berger](/w/index.php?title=Berger&action=edit&redlink=1) trước khi trở thành tổng thống cũng từng là thị trưởng Guatemala.
Guatemala City là thành phố khá lớn với khoảng 2 triệu dân sinh sống trong khu vực nội thành và 5 triệu tại các khu vực xung quanh, chiếm một số lượng đông đảo so với tổng số 12 triệu dân cả nước.
Trong suốt lịch sử Guatemala đã trải qua nhiều thay đổi. Một số thay đổi nhỏ, nhưng một số thay đổi mang lại những ảnh hưởng to lớn trên quốc gia. Từ khi nền văn minh hiện đại bắt đầu phát triển tại Guatemala, nó đã gây ra hàng loạt các vấn đề chính trị. Các vấn đề này, theo một số mặt, là đặc trưng các quốc gia vùng Trung Mỹ, khiến các nhà lãnh đạo phải đau đầu đối phó.
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Guatemala&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Guatemala&action=edit§ion=6)]
Guatemala có địa hình nhiều núi non, ngoại trừ khu vực ven biển phía nam và những vùng đất thấp phía bắc thuộc khu
[Peten](/w/index.php?title=Peten&action=edit&redlink=1). Khí hậu nhiệt đới nóng – ôn hòa hơn ở vùng cao nguyên trong nội địa, và khô hơn ở các khu cực đông.
Tất cả các thành phố lớn đều nằm ở phần phía nam đất nước. Các thành phố chính gồm thủ đô
[Guatemala City](/wiki/Guatemala_City), [Quetzaltenango](/wiki/Quetzaltenango) và [Escuintla](/wiki/Escuintla). Hồ lớn nhất [Lago de Izabal](/w/index.php?title=Lago_de_Izabal&action=edit&redlink=1) nằm gần bờ biển Caribe.
Vị trí của Guatemala gần
[biển Caribe](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Caribe) và Thái Bình Dương khiến nước này trở thành mục tiêu của nhiều cơn [bão](/wiki/B%C3%A3o) lớn, gồm cả trận [Bão Mitch](/wiki/B%C3%A3o_Mitch) năm 1998 và [Bão Stan](/w/index.php?title=B%C3%A3o_Stan&action=edit&redlink=1) năm 2005, làm thiệt mạng hơn 1.500 người.
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Guatemala&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Guatemala&action=edit§ion=7)]
Lĩnh vực nông nghiệp chiếm một phần tư
[Tổng sản phẩm quốc nội](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) (GDP), hai phần ba xuất khẩu và một nửa lực lượng lao động. [Cà phê](/wiki/C%C3%A0_ph%C3%AA), [đường](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_(ch%E1%BA%A5t)), và [chuối](/wiki/Chu%E1%BB%91i) là các mặt hàng xuất khẩu chính. Chế biến và xây dựng chiếm một phần năm GDP. Cũng đóng góp một phần quan trọng trong nền kinh tế là [các khoản tiền gửi từ nước ngoài](/w/index.php?title=C%C3%A1c_kho%E1%BA%A3n_ti%E1%BB%81n_g%E1%BB%ADi_t%E1%BB%AB_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_ngo%C3%A0i&action=edit&redlink=1), "remesas" trong tiếng Tây Ban Nha, từ những người Guatemala đang làm việc tại Hoa Kỳ, chủ yếu là lao động bất hợp pháp và tạm thời.
Việc ký kết hiệp ước hòa bình đã chấm dứt cuộc
[nội chiến](/w/index.php?title=N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Guatemala&action=edit&redlink=1) kéo dài hàng thập kỷ, dỡ bỏ chướng ngại cho đầu tư nước ngoài. Năm [1998](/wiki/1998), [Bão Mitch](/wiki/B%C3%A3o_Mitch) gây ra thiệt hại cho Guatemala ở mức thấp so với các quốc gia láng giềng, đặc biệt là [Honduras](/wiki/Honduras).
Những thách thức còn lại gồm tăng cường nguồn thu của chính phủ, đảm phán để có được viện trợ cao hơn nữa từ quốc tế, và tăng năng lực cũng như tính mở của chính phủ và các cơ sở tài chính tư nhân.
Năm 2005, dù có những cuộc biểu tình phản đối lướn trên đường phố, nghị viện Guatemala đã phê chuẩn
[Thỏa thuận Tự do Thương mại Cộng hòa Dominica-Trung Mỹ](/w/index.php?title=Th%E1%BB%8Fa_thu%E1%BA%ADn_T%E1%BB%B1_do_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Dominica-Trung_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1) (DR-CAFTA) giữa nhiều quốc gia Trung Mỹ và [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Tuy nhiên, vì những thiệt hại khá lớn và ảnh hưởng tới kinh tế do cơn [Bão Stan](/w/index.php?title=B%C3%A3o_Stan&action=edit&redlink=1) gây ra tháng 10, [2005](/wiki/2005), chính phủ đang đánh giá khả năng thực hiện các cơ cấu thỏa thuận trong tương lai và thời gian bắt đầu thực thi các điều khoản của DR-CAFTA vào tháng 2 năm [2006](/wiki/2006).
## Nhân khẩu[
[sửa](/w/index.php?title=Guatemala&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Guatemala&action=edit§ion=8)]
Theo
[World Fact Book](/w/index.php?title=World_Fact_Book&action=edit&redlink=1) của CIA, người [Mestizo](/wiki/Mestizo), hay như được gọi là [Ladino](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ladino&action=edit&redlink=1) tại Trung Mỹ, (lai [người da đỏ châu Mỹ](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_b%E1%BA%A3n_x%E1%BB%A9_ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1)-Tây Ban Nha, hay người thuần chủng da đỏ châu Mỹ nhưng nói tiếng Tây Ban Nha) và những người có tổ tiên Âu (chủ yếu là [người Tây Ban Nha](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_T%C3%A2y_Ban_Nha), nhưng gồm cả [người Đức](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%90%E1%BB%A9c), [người Anh](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Anh), [người Italia](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C3%9D), và [người vùng Scandinavia](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_v%C3%B9ng_Scandinavia&action=edit&redlink=1)) chiếm 60% dân số trong khi người da đỏ châu Mỹ chiếm xấp xỉ 40% ( [K'iche](/w/index.php?title=Quich%C3%A9&action=edit&redlink=1) 9.1%, [Kaqchikel](/w/index.php?title=Cakchiquel&action=edit&redlink=1) 8.4%, [Mam](/w/index.php?title=Mam&action=edit&redlink=1) 7.9%, [Q'eqchi](/w/index.php?title=Q%27eqchi&action=edit&redlink=1) 6.3%, các nhóm khác Maya 8.6%, bản xứ không phải Maya 0.2%, khác 0.1%). Các nhóm dân tộc khác gồm [Garifuna](/w/index.php?title=Garifuna&action=edit&redlink=1) là hậu duệ của các nô lệ châu Phi sống chủ yếu tại Livingston và [Puerto Barrios](/w/index.php?title=Puerto_Barrios&action=edit&redlink=1), và những tộc người da đen và [mulattos](/w/index.php?title=Mulatto&action=edit&redlink=1) khác chiếm 1-2% dân số; người Ả rập gốc [Liban](/wiki/Liban) và [Syria](/wiki/Syria), và người châu Á, chủ yếu là hậu duệ [người Hán](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa), chiếm khoảng 2% dân số. Cũng có một cộng đồng [Triều Tiên](/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) tại Guatemala City và tại [Mixco](/wiki/Mixco) gần đó, hiện khoảng 50.000 người nhưng con số đang tiếp tục tăng lên.
Dù đa số dân cư Guatemala sống ở các vùng thôn quê, quá trình
[đô thị hoá](/wiki/%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_h%C3%B3a) đang tăng tốc. [Guatemala City](/wiki/Guatemala_City) (gần 3 dân) đang mở rộng với tốc độ nhanh, và [Quetzaltenango](/wiki/Quetzaltenango), thành phố lớn thứ hai (xấp xỉ 300 ngàn dân), cũng đang mở rộng. Di cư từ nông thôn ra thành thị được thúc đẩy bởi sự sao lãng của chính phủ với vùng nông thôn, cộng thêm giá cả hàng nông sản thấp, các điều kiện lao động nặng nhọc, sự tập trung đất trồng trọt vào tay một số gia đình giàu có, và nhận thức (thường là sai lệch) về đồng lương cao sẽ có được trong các thành phố. Nói chung các nông dân nghèo thường tới những khu vực ngoại ô thành phố, sống một cuộc sống bấp bênh trên các sườn núi.
Tôn giáo chủ yếu là
[Cơ đốc giáo La Mã](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma). Đạo [Tin Lành](/wiki/Tin_L%C3%A0nh) và các tôn giáo [Maya](/wiki/V%C4%83n_minh_Maya) được khoảng 33% và 1% tín ngưỡng. Thường những lễ nghi truyền thống Maya được kết hợp vào trong các nghi lễ và tín ngưỡng Thiên chúa giáo, một quá trình được gọi là [thuyết hổ lốn](/w/index.php?title=Thuy%E1%BA%BFt_h%E1%BB%95_l%E1%BB%91n&action=edit&redlink=1).
Năm 1900, dân số Guatemala là 885.000
[[5]](http://www.library.uu.nl/wesp/populstat/Americas/guatemac.htm). Trong thế kỷ hai mươi dân số nước này đã tăng thêm mười bốn lần, tốc độ tăng trưởng cao nhất Tây Bán Cầu. Quá trình di cư ngày càng mạnh của người dân Guatemala sang [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) khiến số lượng các cộng đồng người Guatemala tại [California](/wiki/California), [Florida](/wiki/Florida), [Illinois](/wiki/Illinois), [New York](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York), [Texas](/wiki/Texas) và nhiều nơi khác không ngừng phát triển từ thập niên 1970.
## Ngôn ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=Guatemala&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Guatemala&action=edit§ion=9)]
Dù ngôn ngữ chính thức là
[tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha), nó không được dùng phổ thông trong cộng đồng người bản xứ, hay chỉ được dùng như một ngôn ngữ thứ hai; 21 [ngôn ngữ Maya](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Maya&action=edit&redlink=1) riêng biệt vẫn được dùng, đặc biệt tại các vùng nông thôn, và tiếng [Garifuna](/w/index.php?title=Garifuna&action=edit&redlink=1) được một lượng nhỏ người ven biển Caribe sử dụng. Tiếng [Xinca](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Xinca&action=edit&redlink=1), một ngôn ngữ không phải maya và hầu như đã sắp mất, cũng là một ngôn ngữ bản xứ Guatemala.
Hiệp định hòa bình được ký kết tháng 12 năm
[1996](/wiki/1996) cho phép một số văn bản chính thức và các giấy tờ bầu cử được dịch sang các ngôn ngữ bản xứ, và giúp những người không nói tiếng Tây Ban Nha có quyền được phiên dịch tại các vụ xét xử. Hiệp định hòa bình cũng khiến cho hệ thống giáo dục song ngữ tiếng Tây Ban Nha và các loại tiếng bản xứ được đưa vào áp dụng. Tuy nhiên, việc người Guatemala nói tiếng Tây Ban Nha học hay sử dụng thêm một ngôn ngữ khác của đất nước hiếm khi xảy ra.
## Tôn giáo[
[sửa](/w/index.php?title=Guatemala&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Guatemala&action=edit§ion=10)]
Thời thuộc địa,
[Cơ đốc giáo La Mã](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma) là tôn giáo duy nhất, và hiện đây vẫn là đức tin vượt trội với khoảng hai phần ba dân chúng là giáo dân. Tuy nhiên, các giáo phái [Tin lành](/wiki/Tin_L%C3%A0nh) cũng đã có sự tăng trưởng đáng kể trong những thập kỷ gần đây, đặc biệt dưới thời cầm quyền của nhà độc tại đồng thời là mục sư Phúc Âm, Tướng [Efraín Ríos Montt](/w/index.php?title=Efra%C3%ADn_R%C3%ADos_Montt&action=edit&redlink=1). Khoảng một phần ba người Guatemala theo [Phúc Âm](/wiki/S%C3%A1ch_Ph%C3%BAc_%C3%82m) và [Tôn giáo tin vào phép lạ](/w/index.php?title=T%C3%B4n_gi%C3%A1o_tin_v%C3%A0o_ph%C3%A9p_l%E1%BA%A1&action=edit&redlink=1).
Tôn giáo
[Maya](/wiki/Maya) truyền thống cũng ngày càng được nhiều người tin theo nhờ kết quả của chính sách bảo hộ truyền thống theo hiệp định hòa bình. Chính phủ đã đưa ra chính sách cung cấp án thờ cho mọi tàn tích Maya trong nước để làm nơi tổ chức các nghi lễ.
Ngoài ra cũng có các cộng đồng nhỏ
[Do Thái giáo](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Do_Th%C3%A1i_t%E1%BA%A1i_Guatemala&action=edit&redlink=1) (khoảng 1200), [Hồi giáo](/w/index.php?title=H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_Guatemala&action=edit&redlink=1) (1200), và thành viên của các tín ngưỡng khác.
Lãnh đạo Cơ đốc giáo La Mã của Guatemala hiện nay là Ngài Álvaro Leonel Ramazzini Imeri.
## Giáo dục[
[sửa](/w/index.php?title=Guatemala&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Guatemala&action=edit§ion=11)]
Chính phủ điều hành một số trường tiểu học và trung học trong nước. Các trường này miễn phí, dù học sinh vẫn phải trả tiền đồng phục, sách vở, và tiền chuyên chở khiến những tầng lớp nghèo khó trong xã hội còn khó tiếp cận. Những trẻ em thuộc các gia đình trung lưu và thượng lưu theo học tại các trường tư. Một số trường gồm: Colegio Americano de Guatemala (CAG), Colegio Interamericano de Guatemala (CIG). Nước này cũng có một trường đại học công lập (
[Universidad de San Carlos de Guatemala](/w/index.php?title=Universidad_de_San_Carlos_de_Guatemala&action=edit&redlink=1)), và 9 trường tư (xem [Danh sách các trường Đại học tại Guatemala](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_t%E1%BA%A1i_Guatemala&action=edit&redlink=1)).
## Văn hoá[
[sửa](/w/index.php?title=Guatemala&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Guatemala&action=edit§ion=12)] [Giải Văn học Quốc gia Guatemala](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_Qu%E1%BB%91c_gia_Guatemala&action=edit&redlink=1) là giải chỉ trao một lần, công nhận toàn thể sự nghiệp của một nhà văn. Nó bắt đầu được Bộ Văn hóa và Thể thao trao hàng năm từ năm 1988. Guatemala City là nơi có nhiều bảo tàng và thư viện quốc gia, gồm Văn khố Quốc gia, Thư viện Quốc gia và Bảo tàng Khảo cổ học và Phong tục học với nhiều bộ sưu tập đồ thủ công Maya lớn. Bảo tàng Thuộc địa, tại Antigua Guatemala, có trưng bày nhiều đồ nghệ thuật từ thời thuộc địa.
## Các chủ đề khác[
[sửa](/w/index.php?title=Guatemala&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Guatemala&action=edit§ion=13)] [Viễn thông tại Guatemala](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%85n_th%C3%B4ng_t%E1%BA%A1i_Guatemala&action=edit&redlink=1) [Vận tải Guatemala](/w/index.php?title=V%E1%BA%ADn_t%E1%BA%A3i_Guatemala&action=edit&redlink=1) [Danh sách nhân vật Guatemala](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_nh%C3%A2n_v%E1%BA%ADt_Guatemala&action=edit&redlink=1) [Quetzal](/w/index.php?title=Quetzal&action=edit&redlink=1)(biểu tượng quốc gia Guatemala)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Guatemala&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Guatemala&action=edit§ion=14)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Guatemala&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Guatemala&action=edit§ion=15)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[Guatemala photos](http://www.atitlan.net/riegel/) [Guatemalan Art](http://www.literaturaguatemalteca.org/pinacoteca.htm) [Guatemalan Literature](http://www.literaturaguatemalteca.org) [Encyclopaedia Britannica Guatemala - Country Facts Page](http://www.britannica.com/nations/Guatemala) [Association for the Study and Promotion of Security in a Democracy](http://www.sedem-gua.org)(SEDEM) [UK Foreign Office Country Profile for Guatemala](http://web.archive.org/web/20030731063442/http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1020262398293) **(tiếng Tây Ban Nha)** [Congreso de la República](http://www.congreso.gob.gt/)– Congress of the Republic of Guatemala **(tiếng Tây Ban Nha)** [Organismo Judicial de Guatemala](http://www.oj.gob.gt)Judicial Branch of Guatemala **(tiếng Tây Ban Nha)** [Gobierno de Guatemala](http://www.guatemala.gob.gt/)Guatemalan Government Page [Instituto de Sismologia, Vulcanologia, Metereologia E Hidrologia](http://www.insivumeh.gob.gt/)Guatemala's Institute Of Seismology, Vulcanology, Metereology And Hydrology [Guatemala Institute of Tourism](http://www.inguat.gob.gt). **(tiếng Tây Ban Nha)** [http://www.mtcguatemala.org/](http://www.mtcguatemala.org/) **(tiếng Tây Ban Nha)** [Maya Spirit](http://www.mayaspirit.com.gt/) [Amnesty International Annual Report 2004 – Guatemala](http://web.archive.org/web/20040612224403/http://web.amnesty.org/report2004/gtm-summary-eng) [NISGUA](http://www.nisgua.org)Network in Solidarity with the People of Guatemala
|
|
|
|
[Quốc gia](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia)và vùng phụ cận ở Bắc [Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng) [châu Mỹ](/wiki/Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9): [Canada](/wiki/Canada) **·** [Colombia](/wiki/Colombia) **·** [Costa Rica](/wiki/Costa_Rica) **·** [Ecuador](/wiki/Ecuador) **·** [El Salvador](/wiki/El_Salvador) **·** **Guatemala** **·** [Honduras](/wiki/Honduras) **·** [México](/wiki/M%C3%A9xico) **·** [Nicaragua](/wiki/Nicaragua) **·** [Panama](/wiki/Panama) **·** [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Lục địa Âu-Á](/wiki/L%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba_%C3%82u-%C3%81)- [Châu Đại Dương](/wiki/Ch%C3%A2u_%C4%90%E1%BA%A1i_D%C6%B0%C6%A1ng): [Brunei](/wiki/Brunei) **·** [Campuchia](/wiki/Campuchia) **·** [Trung Hoa đại lục](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) **·** [Guam](/wiki/Guam) **·** [Hồng Kông](/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng) **·** [Indonesia](/wiki/Indonesia) **·** [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) **·** [Kiribati](/wiki/Kiribati) **·** [Triều Tiên](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) **·** [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c) **·** [Ma Cao](/wiki/Ma_Cao) **·** [Malaysia](/wiki/Malaysia) **·** [Quần đảo Marshall](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Marshall) **·** [Micronesia](/wiki/Li%C3%AAn_bang_Micronesia) **·** [Quần đảo Bắc Mariana](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_B%E1%BA%AFc_Mariana) **·** [Palau](/wiki/Palau) **·** [Philippines](/wiki/Philippines) **·** [Nga](/wiki/Nga) **·** [Singapore](/wiki/Singapore) **·** [Trung Hoa Dân Quốc](/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c) ( [Taiwan](/wiki/Taiwan)) **·** [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan) **·** [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)
|
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Cache-Status: miss

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


text:
Hipparchia maderensis
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Hipparchia maderensis, the Madeiran grayling, là một loài bướm ngày thuộc họ Nymphalidae. Nó là loài đặc hữu của Madeira. Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ôn hòa.
Nguồn[sửa | sửa mã nguồn]
- Van Swaay, C.A.M. & Warren, M.S. 2000. Hipparchia maderensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập ngày 31 tháng 7 2007.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Dữ liệu liên quan tới Hipparchia maderensis tại Wikispecies

markdown:
*Hipparchia maderensis*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Hipparchia maderensis|
|
|[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Arthropoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Insecta](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Lepidoptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_v%E1%BA%A9y) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Nymphalidae](/wiki/H%E1%BB%8D_B%C6%B0%E1%BB%9Bm_gi%C3%A1p) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Hipparchia](/w/index.php?title=Hipparchia_(genus)&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **H. maderensis** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Hipparchia maderensis*
(
[Bethune-Baker](/w/index.php?title=George_Thomas_Bethune-Baker&action=edit&redlink=1), 1891) *, the Hipparchia maderensis* **Madeiran grayling**, là một loài [bướm ngày](/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Bm_ng%C3%A0y)thuộc họ [Nymphalidae](/wiki/H%E1%BB%8D_B%C6%B0%E1%BB%9Bm_gi%C3%A1p). Nó là loài [đặc hữu](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_h%E1%BB%AFu)của [Madeira](/wiki/Madeira). Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu [rừng](/wiki/R%E1%BB%ABng)ôn hòa.
## Nguồn[
[sửa](/w/index.php?title=Hipparchia_maderensis&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hipparchia_maderensis&action=edit§ion=1)]
- Van Swaay, C.A.M. & Warren, M.S. 2000.
[Hipparchia maderensis](http://www.iucnredlist.org/search/details.php/39494/all). [2006 IUCN Red List of Threatened Species.](http://www.iucnredlist.org)Truy cập ngày 31 tháng 7 2007.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Hipparchia_maderensis&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hipparchia_maderensis&action=edit§ion=2)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Hipparchia_maderensis&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hipparchia_maderensis&action=edit§ion=3)]
Dữ liệu liên quan tới
[Hipparchia maderensis](https://species.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Hipparchia_maderensis)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)

X-Cache: cp1067 miss, cp1052 miss


text:
Nghệ sĩ ưu tú
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Nghệ sĩ ưu tú là danh hiệu do nhà nước trao tặng cho nghệ sĩ có nhiều đóng góp và cống hiến cho nghệ thuật. Danh hiệu này phổ biến ở Liên Xô, Đông Âu, hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa trước kia và hiện nay vẫn còn được trao tặng tại Nga, Thổ Nhĩ Kỳ và Việt Nam. Danh hiệu này thấp hơn danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân.
Theo quy định tại Điều 64 Luật Thi đua khen thưởng[1] thì điều kiện để trở thành Nghệ sĩ ưu tú tại Việt Nam là
- Trung thành với Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; Chấp hành tốt đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước; Điều lệ, nội quy, quy chế của cơ quan, tổ chức, địa phương.
- Có phẩm chất đạo đức tốt, gương mẫu trong cuộc sống, tận tụy với nghề; có tài năng nghệ thuật xuất sắc; có uy tín nghề nghiệp; có tinh thần phục vụ nhân dân, được đồng nghiệp và nhân dân mến mộ;
- Có thời gian hoạt động nghệ thuật từ 15 năm trở lên, riêng đối với loại hình nghệ thuật Xiếc, Múa từ 10 năm trở lên; được tặng nhiều giải thưởng của các cuộc liên hoan, hội diễn nghệ thuật trong nước hoặc ngoài nước.
- Có ít nhất 2 Giải Vàng quốc gia hoặc 1 Giải Vàng quốc gia và 2 Giải Bạc quốc gia
Tương tự như danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú là các danh hiệu như Nhà giáo ưu tú, Thầy thuốc ưu tú,...
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Luật số 15/2003/QH11 của Quốc hội: Luật Thi đua, khen thưởng 26 tháng 11 năm 2003

markdown:
# Nghệ sĩ ưu tú
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**Nghệ sĩ ưu tú** là danh hiệu do nhà nước trao tặng cho nghệ sĩ có nhiều đóng góp và cống hiến cho nghệ thuật. Danh hiệu này phổ biến ở [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4), [Đông Âu](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u), [hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a) trước kia và hiện nay vẫn còn được trao tặng tại [Nga](/wiki/Nga), [Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) và [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Danh hiệu này thấp hơn danh hiệu [Nghệ sĩ nhân dân](/wiki/Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n).
|Bài viết này
|không được .
Theo quy định tại Điều 64
[Luật Thi đua khen thưởng](/wiki/Lu%E1%BA%ADt_Thi_%C4%91ua,_Khen_th%C6%B0%E1%BB%9Fng_n%C4%83m_2003) thì điều kiện để trở thành Nghệ sĩ ưu tú tại Việt Nam là [1]
- Trung thành với Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; Chấp hành tốt đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước; Điều lệ, nội quy, quy chế của cơ quan, tổ chức, địa phương.
- Có phẩm chất đạo đức tốt, gương mẫu trong cuộc sống, tận tụy với nghề; có tài năng nghệ thuật xuất sắc; có uy tín nghề nghiệp; có tinh thần phục vụ nhân dân, được đồng nghiệp và nhân dân mến mộ;
- Có thời gian hoạt động nghệ thuật từ 15 năm trở lên, riêng đối với loại hình nghệ thuật
[Xiếc](/wiki/Xi%E1%BA%BFc), [Múa](/wiki/M%C3%BAa)từ 10 năm trở lên; được tặng nhiều giải thưởng của các cuộc liên hoan, hội diễn nghệ thuật trong nước hoặc ngoài nước.
- Có ít nhất 2 Giải Vàng quốc gia hoặc 1 Giải Vàng quốc gia và 2 Giải Bạc quốc gia
Tương tự như danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú là các danh hiệu như
[Nhà giáo ưu tú](/wiki/Nh%C3%A0_gi%C3%A1o_%C6%B0u_t%C3%BA), [Thầy thuốc ưu tú](/wiki/Th%E1%BA%A7y_thu%E1%BB%91c_%C6%B0u_t%C3%BA),...
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_%C6%B0u_t%C3%BA&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_%C6%B0u_t%C3%BA&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_%C6%B0u_t%C3%BA&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_%C6%B0u_t%C3%BA&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [Luật số 15/2003/QH11 của Quốc hội: Luật Thi đua, khen thưởng](http://vanban.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=1&_page=1&mode=detail&document_id=80079)26 tháng 11 năm 2003

X-Cache-Status: hit

X-Cache: cp1067 hit/1, cp1052 miss


text:
Saint-Jean-de-Minervois
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Tọa độ: 43°23′14″B 2°50′00″Đ / 43,3872222222°B 2,83333333333°Đ
Saint-Jean-de-Minervois là một xã thuộc tỉnh Hérault trong vùng Languedoc-Roussillon phía nam nước Pháp.
Tọa độ: 43°23′14″B 2°50′00″Đ / 43,3872222222°B 2,83333333333°Đ
Saint-Jean-de-Minervois là một xã thuộc tỉnh Hérault trong vùng Languedoc-Roussillon phía nam nước Pháp.

markdown:
# Saint-Jean-de-Minervois
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [43°23′14″B 2°50′00″Đ / 43,3872222222°B 2,83333333333°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Saint-Jean-de-Minervois¶ms=43.3872222222_N_2.83333333333_E_region:FR_type:city)
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Languedoc-Roussillon](/wiki/Languedoc-Roussillon) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Hérault](/wiki/H%C3%A9rault) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Béziers](/wiki/B%C3%A9ziers_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Liên xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p#Li.C3.AAn_x.C3.A3) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)
(2001-2008)
[Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 280 m/920 ft)
1 2(12,6 sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [34269](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=34269-COM)/ [34360](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p) **Saint-Jean-de-Minervois** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) thuộc [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Hérault](/wiki/H%C3%A9rault) trong [vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Languedoc-Roussillon](/wiki/Languedoc-Roussillon) phía nam nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p).

X-Cache: cp1066 miss, cp1052 miss


text:
Thể loại:Động vật Hồng Kông
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Thể loại con
Thể loại này gồm 2 thể loại con sau, trên tổng số 2 thể loại con.
C
- ► Chim Hồng Kông (26 tr.)
Đ
- ► Động vật có vú Hồng Kông (2 tr.)
Các trang trong thể loại “Động vật Hồng Kông”
36 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 36 trang.

markdown:
# Thể loại:Động vật Hồng Kông
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
## Thể loại con
Thể loại này gồm 2 thể loại con sau, trên tổng số 2 thể loại con.
### C
- ►
[Chim Hồng Kông](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Chim_H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng) (26 tr.)
### Đ
- ►
[Động vật có vú Hồng Kông](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_v%C3%BA_H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng) (2 tr.)
## Các trang trong thể loại “Động vật Hồng Kông”
36 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 36 trang.

X-Cache: cp1066 hit/1, cp1052 miss


text:
Vitis popenoei
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Vitis popenoei là một loài thực vật hai lá mầm trong họ Nho. Loài này được Fennell miêu tả khoa học đầu tiên năm 1940.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ The Plant List (2010). “Vitis popenoei”. Truy cập ngày 8 tháng 6 năm 2013.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Phương tiện liên quan tới Vitis popenoei tại Wikimedia Commons
- Vườn thực vật hoàng gia Kew; Đại học Harvard; Australian Plant Name Index (biên tập). “Vitis popenoei”. International Plant Names Index. Truy cập ngày 8 tháng 6 năm 2013.

markdown:
*Vitis popenoei*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Vitis popenoei
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Vitales](/wiki/B%E1%BB%99_Nho) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Vitidaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_Nho) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Vitis](/wiki/Vitis) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **V. popenoei** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Vitis popenoei*
Fennell, 1940
* là một loài Vitis popenoei* [thực vật hai lá mầm](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m)trong [họ Nho](/wiki/H%E1%BB%8D_Nho). Loài này được Fennell miêu tả khoa học đầu tiên năm 1940. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Vitis_popenoei&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vitis_popenoei&action=edit§ion=1)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-34001123). Truy cập ngày 8 tháng 6 năm 2013. *Vitis popenoei*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Vitis_popenoei&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vitis_popenoei&action=edit§ion=2)]
Phương tiện liên quan tới
[Vitis popenoei](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Vitis_popenoei)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons) [Vườn thực vật hoàng gia Kew](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_ho%C3%A0ng_gia_Kew); [Đại học Harvard](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Harvard); [Australian Plant Name Index](/wiki/Australian_Plant_Name_Index)(biên tập). [“Vitis popenoei”](http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=266127-2). *. Truy cập ngày 8 tháng 6 năm 2013.* [International Plant Names Index](/wiki/International_Plant_Names_Index)

X-Cache: cp1068 miss, cp1052 miss


text:
naturalization
Từ điển mở Wiktionary
Tiếng Anh[sửa]
Danh từ[sửa]
naturalization
- Sự tự nhiên hoá.
- Sự nhập quốc tịch; sự nhập tịch (ngôn ngữ).
- Sự làm cho hợp với thuỷ thổ (cây, vật).
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)

markdown:
# naturalization
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **naturalization**
- Sự
[tự nhiên](/wiki/t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn) [hoá](/wiki/ho%C3%A1).
- Sự
[nhập quốc tịch](/w/index.php?title=nh%E1%BA%ADp_qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1); sự [nhập tịch](/wiki/nh%E1%BA%ADp_t%E1%BB%8Bch)(ngôn ngữ).
- Sự làm cho
[hợp](/wiki/h%E1%BB%A3p)với [thuỷ](/wiki/thu%E1%BB%B7) [thổ](/wiki/th%E1%BB%95)(cây, vật).
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wiktionary.org

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache: cp1052 miss, cp1053 miss


text:
THƯ GỬI NHỜ CHÚ NGUYỄN XUÂN DIỆN CHUYỂN TẬN TAY ĐẾN TRUNG TƯỚNG NGUYỄN ĐỨC NHANH – PHÓ TỔNG CỤC TRƯỞNG TỔNG CỤC II AN NINH BỘ CÔNG AN – GIÁM ĐỐC CÔNG AN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Thưa chú Nguyễn Xuân Diện,
Đây là lá thư, hay là những lời tâm sự, trần tình mà cháu muốn gửi trực tiếp đến Trung tướng Nguyễn Đức Nhanh, nhưng vì không biết nhiều thông tin cũng như địa chỉ của Trung tướng, cũng không có điều kiện để có thể đưa trực tiếp cho bác ấy nên cháu xin nhờ chú, là 1 người có đầy đủ tư cách cũng như điều kiện để không chỉ giúp chuyển lá thư mà còn cả lòng tôn trọng và sự chân thành của cháu đến Trung tướng. Nên cháu xin nhờ chú giúp và xin cảm ơn chú thật nhiều.
Thưa chú Diện,
Với bức thư mà chú sẽ giúp cháu chuyển tới Trung tướng Nguyễn Đức Nhanh, xin hãy để đầy đủ tên tuổi và thông tin của cháu mà cháu sẽ kèm theo dưới cuối thư này để đảm bảo sự minh bạch và trung thực. Còn nếu chú có lưu giữ và phổ biến lại 1 bản sao của bức thư này trên trang blog của chú, thì xin hãy chỉ để tên cháu là Một Người Việt Nam. Cháu xin chân thành cảm ơn chú.
Nhận được tin cụ Nguyễn Văn Diệm đã từ trần, cháu xin thay mặt gia đình gửi lời chia buồn đến thân mẫu chú, tới chú và toàn thể gia đình. Cầu mong cho cụ được ra đi thanh thản trong sự che chở của Ơn trên.
Kính thương và chia sẻ!
Cháu
________________________
Kính thưa Trung Tướng Nguyễn Đức Nhanh,
Trong bức thư tâm sự này xin cho phép cháu gọi Trung Tướng là bác cho gần gũi vì tuổi của Trung Tướng cũng lớn hơn bố cháu. Thưa bác, cháu là một thanh niên – công dân Việt Nam và là 1 người Công Giáo. Hôm nay, cháu viết thư này gửi đến bác, là muốn tâm sự cũng như trình bày những suy nghĩ, cảm nhận của mình về tình hình 1 số vụ việc vừa qua mà cháu đã được biết đến thông qua báo đài chính thống cũng như một số nguồn tin khác.
Thưa bác, vì lý do đường truyền Internet nhà cháu gặp sự cố hư hỏng không khắc phục được suốt hơn 3 tháng vừa qua nên cháu không nắm bắt được nhiều thông tin lắm về 1 số việc mà cháu gọi theo suy nghĩ của mình là “biến động xã hội” gần đây. Tuy nhiên, là 1 Giáo dân Công Giáo nên cháu ít nhiều cũng biết qua những luồng thông tin từ những người cùng đạo cũng như trên 1 vài tờ báo – những cơ quan ngôn luận chính thống dưới sự chỉ đạo của Đảng và Nhà Nước. Vâng, vấn đề cháu đang muốn nhắc đến ở đây chính là sự việc đã xảy ra tại Giáo xứ Thái Hà – Hà Nội buổi chiều ngày 03 tháng 11 vừa qua. Vì không có nhiều thông tin và không biết chính xác chuyện gì đã xảy ra, càng không có cơ hội để kiểm chứng nhất là khi mà nội dung 2 luồng thông tin từ báo chí nhà nước và từ Giáo xứ Thái Hà là hoàn toàn trái ngược nhau, cho nên cháu cũng không dám nói gì về nội dung chính của sự việc đã diễn ra hôm đó mà chỉ dám thông qua 1 số hình ảnh đã được nhìn thấy để nói về cảm nhận, suy nghĩ của mình bên lề vụ việc như sau:
- Trong những hình ảnh cháu đã xem được, thì có 1 hình ảnh chụp các nhân viên công an đang đi lại bên ngoài khuôn viên Nhà thờ Thái Hà trong khi ở phía trong thì việc tranh cãi, rối loạn đang xảy ra. Theo như báo chí nhà nước đưa tin, thì đó là cảnh các Giáo dân và tu sỹ nhà thờ Thái Hà sinh sự với những người có trách nhiệm đến nhằm thuyết phục họ về vấn đề xây dựng trạm xử lý nước thải cho bệnh viện Đống Đa. Còn theo tin từ Giáo xứ Thái Hà thì đó là cảnh xô xát do 1 nhóm người “côn đồ” xông vào chửi bới và gây gỗ với các Tu sỹ, Giáo dân. Giữa 1 bên là tiếng nói của cơ quan chức năng lãnh đạo đất nước, một bên là tường thuật của những vị Chức sắc dẫn dắt Tôn giáo và đạo đức, vậy cháu biết phải tin ai?!
- Song, tạm thời chưa cần nói tới vấn đề đúng sai trọng sự vụ trên, cháu xin chỉ nói đến cảm nhận – là nỗi buồn của mình khi xem bức ảnh đó. Rõ ràng, cả Giáo xứ Thái Hà lẫn báo chí nhà nước đều khẳng định sự việc lúc đó là 1 cuộc gây gổ, xô xát không chỉ là giữa 1 hay 2 người, mà là giữa 2 đám đông với nhau. Vậy mà thật đáng buồn khi những nhân viên công an – vốn dĩ là những người có trách nhiệm gìn giữ trật tự, trị an, ổn định cho xã hội và cho cuộc sống người dân, mà chỉ đi qua đi lại bên ngoài quan sát, hoàn toàn không có 1 động thái tích cực nào nhằm can thiệp vào vụ việc ẩu đả để có thể hạn chế những hậu quả và tình huống tiêu cực, không tốt xảy ra. Như vậy, phải chăng những nhân viên công an có mặt ở đó, đã thiếu trách nhiệm và thờ ơ trước chính nhiệm vụ chính thức, cốt lõi của mình khi gia nhập lực lượng công an nhân dân? Có thể chỉ những người công an có mặt tại đó, khi đó mới có thái độ và dối diện vấn đề như vậy, nhưng như thế là họ đã không hoàn thành chức trách của mình. Tức là không xứng đáng với bộ đồng phục và danh hiệu người chiến sỹ công an. Nếu đặt cháu vào trường hợp đó, với quyền hạn của một người công an, cháu chắc chắn sẽ ngăn chặn sự xô xát này, đưa những người ở đó trở lại đúng vị trí của anh ta, còn chuyện đúng – sai, sẽ có Pháp luật xử lý theo đúng trình tự với nhân chứng và vật chứng rõ ràng. Vậy mà tại sao những người công an đó lại không làm thế?
- Cháu luôn luôn tin tưởng rằng, nhiệm vụ của một người công an chân chính là gìn giữ trật tự, ổn định xã hội, bình yên cuộc sống cho người dân và điều quan trọng nhất, cao đẹp nhất là bảo vệ hết mức có thể mạng sống của 1 con người – kể cả mạng sống của những tội phạm dù có đã thụ lãnh án tử hình nhưng chưa đến giờ thi hành án tử. Sự dửng dưng trên là yên bình hay nguy hiểm, và nếu người công an nào cũng vậy, thì lòng tin của dân chúng biết đặt vào đâu? Và tại sao tội phạm ngày càng lộng hành khắp nơi như bây giờ, mỗi ngày trên các mặt báo, thông tin cướp giật, giết người, hiếp dâm, đâm chém, bang nhóm thanh toán… nhiều hơn nhiều so với những thông tin khác. Việt Nam có còn là một đất nước thanh bình, tươi đẹp, hiền hòa? Và phải chăng chính bởi do sự thờ ơ, thái độ không làm hết trách nhiệm của 1 số những cán bộ công an như những người trên kia?
Đó là về câu chuyện Giáo xứ Thái Hà, còn 1 chuyện nữa cháu cũng quan tâm và cũng buồn tương tự như trên mà mấy hôm nay báo chí có nhắc đến. Là phiên tòa xét xử người công an đã đánh chết công dân Trịnh Xuân Tùng sẽ diễn ra theo dự kiến vào ngày 17 tháng 11 tới đây. Chuyện về cái chết của ông Trịnh Xuân Tùng đã xảy ra lâu lắm rồi, không còn mới nữa nhưng do phiên tòa sắp tới đây mới tiến hành xét xử và cũng do liên hệ từ hình ảnh những người công an trong vụ việc Thái Hà ở trên mà cháu lại càng thấy nản hơn, phải nói chính xác là nản chứ không còn đơn thuần là buồn nữa. Tại sao lại có thể, 1 người công an đánh chết 1 công dân cho dù công dân ấy đã có hành vi không đúng pháp luật. Sự khác nhau căn bản nhất giữa 1 công an và 1 công dân đó là người công an phải ý thức được nhiệm vụ của mình là bảo vệ công dân, vẫn biết rằng công an thì cũng là người, cũng có hỉ nộ ái ố như ai, nhưng nếu thiếu tỉnh táo để không ý thức đầy đủ về trách nhiệm của mình, thì làm sao xứng đáng với danh hiệu cao quý ấy được đây khi họ đều là những người được tuyển chọn kỹ lưỡng và rèn luyện đặc biệt.
- Nhưng cháu cũng còn giữ được lòng tin, khi mà vụ việc đã được truy cứu trách nhiệm, điều tra và bây giờ sẽ đem ra xét xử. Thế cũng là một bước tích cực trong nỗ lực sửa chữa sai lầm. Song, xét xử chỉ là việc để phần nào bù đắp cho những người đã thiệt thòi, chứ mất mát thì làm sao lấy lại. Nên điều quan trọng hơn hết, vẫn là cố gắng đừng để những điều đáng tiếc xảy ra.
- Những việc như hình ảnh ở Giáo xứ Thái Hà, hay vụ án công dân Trịnh Xuân Tùng và những chuyện tương tự thế đã chứng tỏ rằng ngành công an đang tồn tại hiện tượng tiêu cực và những thiếu sót. Có thể chỉ là thiểu số, chỉ là hiện tượng cá nhân, nhưng lẽ ra, nó không được quyền tồn tại. Từ sau những ngày biểu tình phản đối Trung Quốc lộng hành ngang ngược ở Biển Đông, cháu được các nhân viên an ninh tận tình tiếp xúc, trao đổi, phân tích những đúng sai, và căn dặn những điều hơn thiệt, cảnh giác những âm mưu đen tối, những lôi kéo của các thế lực thù địch, phản động… Tất cả những người ấy đều rất thân thiện, gần gũi và muốn giúp cho cháu hiểu, để tránh xa khỏi những cạm bẫy, thủ đoạn, mưu đồ chính trị… Nhưng tại sao, lực lượng công an có những người như thế, mà cũng lại có cả những người trong các hiện tượng nêu trên. Hi vọng là, những cá nhân không tốt ấy chỉ là thiểu số và cần được thanh lọc, loại trừ ra khỏi hàng ngũ công an nhằm hoàn thiện hơn cơ quan thực thi pháp luật và bảo vệ nhân dân này.
- Và tại phiên tòa xét xử vụ án cái chết công dân Trịnh Xuân Tùng sắp diễn ra đây, cháu mong rằng sẽ được nhìn thấy một kết quả công bằng nhất cho người đã khuất và gia đình ông ấy. Ngành công an đã để xảy ra những thiếu sót và tiêu cực đáng tiếc, thì mong sao nó sẽ được xử lý dứt điểm, nghiêm minh để trả lại danh dự cho ngành cũng như không để những tiêu cực ấy trở thành yếu tố lây lan dẫn đến sự tiêu cực trong ngành Tòa án. Hơn nữa, chỉ có một bản án thật sự nghiêm minh, công bằng, trung thực và thẳng thắn thì mới có thể nhận được sự khoan hồng, tha thứ từ người bị hại, thân nhân người ấy và xã hội mà thôi. Cháu tin rằng, gia đình nạn nhân cũng không mong muốn gì hơn thế.
Là 1 công dân Việt Nam, cháu vô cùng mong muốn được nhìn thấy đất nước mình giàu mạnh, phồn vinh, công bằng và bác ái. Cháu viết thư này gửi bác, vì tin rằng với chức vụ và địa vị của mình, tiếng nói của bác sẽ có đủ sức mạnh và uy tín nhằm chấn chỉnh lại những thiếu sót, bất cập trong 1 bộ phận giữ vai trò quản lý, giữ gìn xã hội để xây dựng lại hình ảnh trong sạch, tốt đẹp của người chiến sỹ công an và khôi phục lòng tin của tất cả mọi người. Một xã hội phải có lòng tin thì xã hội ấy mới có thể tốt đẹp và phát triển.
Trước những làn sóng dư luận, bác đã là người tiên phong trong giải pháp đối thoại và lắng nghe, thông qua việc họp báo về vấn đề biểu tình phản đối hành động bành trướng của Trung Quốc thời gian qua với khẳng định chủ trương không trấn áp người biểu tình yêu nước. Dù rằng sau đó, thực tế đã diễn ra không hoàn toàn đúng với những phát ngôn kia nhưng đó là 1 tiền lệ mới so với lựa chọn im lặng trước bất kỳ phản ứng bức xúc nào từ quần chúng của những nhân vật lãnh đạo khác. Vì thế, cháu tin rằng bác cũng sẽ là người đầu tiên sẽ giải quyết dứt điểm được những khiếm khuyết trước hết là trong nội bộ ngành cũng như sau đó sẽ là trong mọi lĩnh vực xã hội Việt Nam ta. Cháu xin đặt niềm tin ấy vào phiên tòa xét xử người gây ra cái chết oan uổng cho công dân Trịnh Xuân Tùng sắp tới.
Cứu vạn người vẫn là quá ít, nhưng làm chết 1 người cũng đã quá nhiều. Các anh an ninh vẫn luôn nhắc nhở cháu rằng phải tỉnh táo và sáng suốt trước những âm mưu của các thế lực thù địch và phản động. Và cháu nghĩ rằng: bình đẳng, công lý và công bằng chính là những điều tiên quyết để mọi con người không chỉ có thể tỉnh táo và sáng suốt nhất mà còn có được lòng tin nhằm tránh xa những thủ đoạn, cạm bẫy, mưu đồ lợi dụng của những phần tử xấu xa. Đó mới là cách tốt nhất hơn mọi cách khác chứ không phải là cách ly, ngăn chặn hay cấm đoán. Một lần nữa, cháu hi vọng sẽ được nhìn thấy sự thể hiện của điều đó thông qua phiên tòa sắp tới. Nghiêm minh, thẳng thắn, công bằng và nhân đạo.
Những lời cuối cùng, cháu xin kính chúc bác sức khỏe, tâm huyết, lý trí và lý tưởng vững vàng để tiếp tục tham gia mạnh mẽ, lâu dài vào việc xây dựng đất nước ngày càng hạnh phúc, tốt đẹp hơn.
Sài Gòn, ngày 11 tháng 11 năm 2011
Cháu
Một người Việt Nam
Khi đăng lại bài vở từ Dân Luận, rất mong các bạn ghi rõ nguồn và chèn đường dẫn (link) tới trang Dân Luận để giúp chúng tôi phát triển. Xin chân thành cảm ơn!
Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn
0 phản hồi

markdown:
**THƯ GỬI NHỜ CHÚ NGUYỄN XUÂN DIỆN CHUYỂN TẬN TAY ĐẾN TRUNG TƯỚNG NGUYỄN ĐỨC NHANH – PHÓ TỔNG CỤC TRƯỞNG TỔNG CỤC II AN NINH BỘ CÔNG AN – GIÁM ĐỐC CÔNG AN THÀNH PHỐ HÀ NỘI **
Thưa chú Nguyễn Xuân Diện,
Đây là lá thư, hay là những lời tâm sự, trần tình mà cháu muốn gửi trực tiếp đến Trung tướng Nguyễn Đức Nhanh, nhưng vì không biết nhiều thông tin cũng như địa chỉ của Trung tướng, cũng không có điều kiện để có thể đưa trực tiếp cho bác ấy nên cháu xin nhờ chú, là 1 người có đầy đủ tư cách cũng như điều kiện để không chỉ giúp chuyển lá thư mà còn cả lòng tôn trọng và sự chân thành của cháu đến Trung tướng. Nên cháu xin nhờ chú giúp và xin cảm ơn chú thật nhiều.
Thưa chú Diện,
Với bức thư mà chú sẽ giúp cháu chuyển tới Trung tướng Nguyễn Đức Nhanh, xin hãy để đầy đủ tên tuổi và thông tin của cháu mà cháu sẽ kèm theo dưới cuối thư này để đảm bảo sự minh bạch và trung thực. Còn nếu chú có lưu giữ và phổ biến lại 1 bản sao của bức thư này trên trang blog của chú, thì xin hãy chỉ để tên cháu là Một Người Việt Nam. Cháu xin chân thành cảm ơn chú.
Nhận được tin cụ Nguyễn Văn Diệm đã từ trần, cháu xin thay mặt gia đình gửi lời chia buồn đến thân mẫu chú, tới chú và toàn thể gia đình. Cầu mong cho cụ được ra đi thanh thản trong sự che chở của Ơn trên.
Kính thương và chia sẻ!
Cháu
________________________
Kính thưa Trung Tướng Nguyễn Đức Nhanh,
Trong bức thư tâm sự này xin cho phép cháu gọi Trung Tướng là bác cho gần gũi vì tuổi của Trung Tướng cũng lớn hơn bố cháu. Thưa bác, cháu là một thanh niên – công dân Việt Nam và là 1 người Công Giáo. Hôm nay, cháu viết thư này gửi đến bác, là muốn tâm sự cũng như trình bày những suy nghĩ, cảm nhận của mình về tình hình 1 số vụ việc vừa qua mà cháu đã được biết đến thông qua báo đài chính thống cũng như một số nguồn tin khác.
Thưa bác, vì lý do đường truyền Internet nhà cháu gặp sự cố hư hỏng không khắc phục được suốt hơn 3 tháng vừa qua nên cháu không nắm bắt được nhiều thông tin lắm về 1 số việc mà cháu gọi theo suy nghĩ của mình là “biến động xã hội” gần đây. Tuy nhiên, là 1 Giáo dân Công Giáo nên cháu ít nhiều cũng biết qua những luồng thông tin từ những người cùng đạo cũng như trên 1 vài tờ báo – những cơ quan ngôn luận chính thống dưới sự chỉ đạo của Đảng và Nhà Nước. Vâng, vấn đề cháu đang muốn nhắc đến ở đây chính là sự việc đã xảy ra tại Giáo xứ Thái Hà – Hà Nội buổi chiều ngày 03 tháng 11 vừa qua. Vì không có nhiều thông tin và không biết chính xác chuyện gì đã xảy ra, càng không có cơ hội để kiểm chứng nhất là khi mà nội dung 2 luồng thông tin từ báo chí nhà nước và từ Giáo xứ Thái Hà là hoàn toàn trái ngược nhau, cho nên cháu cũng không dám nói gì về nội dung chính của sự việc đã diễn ra hôm đó mà chỉ dám thông qua 1 số hình ảnh đã được nhìn thấy để nói về cảm nhận, suy nghĩ của mình bên lề vụ việc như sau:
- Trong những hình ảnh cháu đã xem được, thì có 1 hình ảnh chụp các nhân viên công an đang đi lại bên ngoài khuôn viên Nhà thờ Thái Hà trong khi ở phía trong thì việc tranh cãi, rối loạn đang xảy ra. Theo như báo chí nhà nước đưa tin, thì đó là cảnh các Giáo dân và tu sỹ nhà thờ Thái Hà sinh sự với những người có trách nhiệm đến nhằm thuyết phục họ về vấn đề xây dựng trạm xử lý nước thải cho bệnh viện Đống Đa. Còn theo tin từ Giáo xứ Thái Hà thì đó là cảnh xô xát do 1 nhóm người “côn đồ” xông vào chửi bới và gây gỗ với các Tu sỹ, Giáo dân. Giữa 1 bên là tiếng nói của cơ quan chức năng lãnh đạo đất nước, một bên là tường thuật của những vị Chức sắc dẫn dắt Tôn giáo và đạo đức, vậy cháu biết phải tin ai?!
- Song, tạm thời chưa cần nói tới vấn đề đúng sai trọng sự vụ trên, cháu xin chỉ nói đến cảm nhận – là nỗi buồn của mình khi xem bức ảnh đó. Rõ ràng, cả Giáo xứ Thái Hà lẫn báo chí nhà nước đều khẳng định sự việc lúc đó là 1 cuộc gây gổ, xô xát không chỉ là giữa 1 hay 2 người, mà là giữa 2 đám đông với nhau. Vậy mà thật đáng buồn khi những nhân viên công an – vốn dĩ là những người có trách nhiệm gìn giữ trật tự, trị an, ổn định cho xã hội và cho cuộc sống người dân, mà chỉ đi qua đi lại bên ngoài quan sát, hoàn toàn không có 1 động thái tích cực nào nhằm can thiệp vào vụ việc ẩu đả để có thể hạn chế những hậu quả và tình huống tiêu cực, không tốt xảy ra. Như vậy, phải chăng những nhân viên công an có mặt ở đó, đã thiếu trách nhiệm và thờ ơ trước chính nhiệm vụ chính thức, cốt lõi của mình khi gia nhập lực lượng công an nhân dân? Có thể chỉ những người công an có mặt tại đó, khi đó mới có thái độ và dối diện vấn đề như vậy, nhưng như thế là họ đã không hoàn thành chức trách của mình. Tức là không xứng đáng với bộ đồng phục và danh hiệu người chiến sỹ công an. Nếu đặt cháu vào trường hợp đó, với quyền hạn của một người công an, cháu chắc chắn sẽ ngăn chặn sự xô xát này, đưa những người ở đó trở lại đúng vị trí của anh ta, còn chuyện đúng – sai, sẽ có Pháp luật xử lý theo đúng trình tự với nhân chứng và vật chứng rõ ràng. Vậy mà tại sao những người công an đó lại không làm thế?
- Cháu luôn luôn tin tưởng rằng, nhiệm vụ của một người công an chân chính là gìn giữ trật tự, ổn định xã hội, bình yên cuộc sống cho người dân và điều quan trọng nhất, cao đẹp nhất là bảo vệ hết mức có thể mạng sống của 1 con người – kể cả mạng sống của những tội phạm dù có đã thụ lãnh án tử hình nhưng chưa đến giờ thi hành án tử. Sự dửng dưng trên là yên bình hay nguy hiểm, và nếu người công an nào cũng vậy, thì lòng tin của dân chúng biết đặt vào đâu? Và tại sao tội phạm ngày càng lộng hành khắp nơi như bây giờ, mỗi ngày trên các mặt báo, thông tin cướp giật, giết người, hiếp dâm, đâm chém, bang nhóm thanh toán… nhiều hơn nhiều so với những thông tin khác. Việt Nam có còn là một đất nước thanh bình, tươi đẹp, hiền hòa? Và phải chăng chính bởi do sự thờ ơ, thái độ không làm hết trách nhiệm của 1 số những cán bộ công an như những người trên kia?
Đó là về câu chuyện Giáo xứ Thái Hà, còn 1 chuyện nữa cháu cũng quan tâm và cũng buồn tương tự như trên mà mấy hôm nay báo chí có nhắc đến. Là phiên tòa xét xử người công an đã đánh chết công dân Trịnh Xuân Tùng sẽ diễn ra theo dự kiến vào ngày 17 tháng 11 tới đây. Chuyện về cái chết của ông Trịnh Xuân Tùng đã xảy ra lâu lắm rồi, không còn mới nữa nhưng do phiên tòa sắp tới đây mới tiến hành xét xử và cũng do liên hệ từ hình ảnh những người công an trong vụ việc Thái Hà ở trên mà cháu lại càng thấy nản hơn, phải nói chính xác là nản chứ không còn đơn thuần là buồn nữa. Tại sao lại có thể, 1 người công an đánh chết 1 công dân cho dù công dân ấy đã có hành vi không đúng pháp luật. Sự khác nhau căn bản nhất giữa 1 công an và 1 công dân đó là người công an phải ý thức được nhiệm vụ của mình là bảo vệ công dân, vẫn biết rằng công an thì cũng là người, cũng có hỉ nộ ái ố như ai, nhưng nếu thiếu tỉnh táo để không ý thức đầy đủ về trách nhiệm của mình, thì làm sao xứng đáng với danh hiệu cao quý ấy được đây khi họ đều là những người được tuyển chọn kỹ lưỡng và rèn luyện đặc biệt.
- Nhưng cháu cũng còn giữ được lòng tin, khi mà vụ việc đã được truy cứu trách nhiệm, điều tra và bây giờ sẽ đem ra xét xử. Thế cũng là một bước tích cực trong nỗ lực sửa chữa sai lầm. Song, xét xử chỉ là việc để phần nào bù đắp cho những người đã thiệt thòi, chứ mất mát thì làm sao lấy lại. Nên điều quan trọng hơn hết, vẫn là cố gắng đừng để những điều đáng tiếc xảy ra.
- Những việc như hình ảnh ở Giáo xứ Thái Hà, hay vụ án công dân Trịnh Xuân Tùng và những chuyện tương tự thế đã chứng tỏ rằng ngành công an đang tồn tại hiện tượng tiêu cực và những thiếu sót. Có thể chỉ là thiểu số, chỉ là hiện tượng cá nhân, nhưng lẽ ra, nó không được quyền tồn tại. Từ sau những ngày biểu tình phản đối Trung Quốc lộng hành ngang ngược ở Biển Đông, cháu được các nhân viên an ninh tận tình tiếp xúc, trao đổi, phân tích những đúng sai, và căn dặn những điều hơn thiệt, cảnh giác những âm mưu đen tối, những lôi kéo của các thế lực thù địch, phản động… Tất cả những người ấy đều rất thân thiện, gần gũi và muốn giúp cho cháu hiểu, để tránh xa khỏi những cạm bẫy, thủ đoạn, mưu đồ chính trị… Nhưng tại sao, lực lượng công an có những người như thế, mà cũng lại có cả những người trong các hiện tượng nêu trên. Hi vọng là, những cá nhân không tốt ấy chỉ là thiểu số và cần được thanh lọc, loại trừ ra khỏi hàng ngũ công an nhằm hoàn thiện hơn cơ quan thực thi pháp luật và bảo vệ nhân dân này.
- Và tại phiên tòa xét xử vụ án cái chết công dân Trịnh Xuân Tùng sắp diễn ra đây, cháu mong rằng sẽ được nhìn thấy một kết quả công bằng nhất cho người đã khuất và gia đình ông ấy. Ngành công an đã để xảy ra những thiếu sót và tiêu cực đáng tiếc, thì mong sao nó sẽ được xử lý dứt điểm, nghiêm minh để trả lại danh dự cho ngành cũng như không để những tiêu cực ấy trở thành yếu tố lây lan dẫn đến sự tiêu cực trong ngành Tòa án. Hơn nữa, chỉ có một bản án thật sự nghiêm minh, công bằng, trung thực và thẳng thắn thì mới có thể nhận được sự khoan hồng, tha thứ từ người bị hại, thân nhân người ấy và xã hội mà thôi. Cháu tin rằng, gia đình nạn nhân cũng không mong muốn gì hơn thế.
Là 1 công dân Việt Nam, cháu vô cùng mong muốn được nhìn thấy đất nước mình giàu mạnh, phồn vinh, công bằng và bác ái. Cháu viết thư này gửi bác, vì tin rằng với chức vụ và địa vị của mình, tiếng nói của bác sẽ có đủ sức mạnh và uy tín nhằm chấn chỉnh lại những thiếu sót, bất cập trong 1 bộ phận giữ vai trò quản lý, giữ gìn xã hội để xây dựng lại hình ảnh trong sạch, tốt đẹp của người chiến sỹ công an và khôi phục lòng tin của tất cả mọi người. Một xã hội phải có lòng tin thì xã hội ấy mới có thể tốt đẹp và phát triển.
Trước những làn sóng dư luận, bác đã là người tiên phong trong giải pháp đối thoại và lắng nghe, thông qua việc họp báo về vấn đề biểu tình phản đối hành động bành trướng của Trung Quốc thời gian qua với khẳng định chủ trương không trấn áp người biểu tình yêu nước. Dù rằng sau đó, thực tế đã diễn ra không hoàn toàn đúng với những phát ngôn kia nhưng đó là 1 tiền lệ mới so với lựa chọn im lặng trước bất kỳ phản ứng bức xúc nào từ quần chúng của những nhân vật lãnh đạo khác. Vì thế, cháu tin rằng bác cũng sẽ là người đầu tiên sẽ giải quyết dứt điểm được những khiếm khuyết trước hết là trong nội bộ ngành cũng như sau đó sẽ là trong mọi lĩnh vực xã hội Việt Nam ta. Cháu xin đặt niềm tin ấy vào phiên tòa xét xử người gây ra cái chết oan uổng cho công dân Trịnh Xuân Tùng sắp tới.
Cứu vạn người vẫn là quá ít, nhưng làm chết 1 người cũng đã quá nhiều. Các anh an ninh vẫn luôn nhắc nhở cháu rằng phải tỉnh táo và sáng suốt trước những âm mưu của các thế lực thù địch và phản động. Và cháu nghĩ rằng: bình đẳng, công lý và công bằng chính là những điều tiên quyết để mọi con người không chỉ có thể tỉnh táo và sáng suốt nhất mà còn có được lòng tin nhằm tránh xa những thủ đoạn, cạm bẫy, mưu đồ lợi dụng của những phần tử xấu xa. Đó mới là cách tốt nhất hơn mọi cách khác chứ không phải là cách ly, ngăn chặn hay cấm đoán. Một lần nữa, cháu hi vọng sẽ được nhìn thấy sự thể hiện của điều đó thông qua phiên tòa sắp tới. Nghiêm minh, thẳng thắn, công bằng và nhân đạo.
Những lời cuối cùng, cháu xin kính chúc bác sức khỏe, tâm huyết, lý trí và lý tưởng vững vàng để tiếp tục tham gia mạnh mẽ, lâu dài vào việc xây dựng đất nước ngày càng hạnh phúc, tốt đẹp hơn.
Sài Gòn, ngày 11 tháng 11 năm 2011
Cháu
Một người Việt Nam
Khi đăng lại bài vở từ Dân Luận, rất mong các bạn ghi rõ nguồn và
**chèn đường dẫn (link)** tới trang Dân Luận để giúp chúng tôi phát triển. Xin chân thành cảm ơn!
## Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn
## 0 phản hồi

WARC-Truncated: length

X-Generator: Drupal 7 (http://drupal.org)

Set-Cookie: __cfduid=dd12f101a763bd2a91614c6cce27f07ce1472272844; expires=Sun, 27-Aug-17 04:40:44 GMT; path=/; domain=.danluan.org; HttpOnly

Server: cloudflare-nginx

Cache-Control: no-cache, must-revalidate

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Content-Type: text/html; charset=utf-8