text:
Lịch mùa Vọng
Tại phương Tây, một lịch Mùa Vọng là một lịch đặc biệt được sử dụng để đếm hoặc kỷ niệm những ngày chờ đợi đến lễ Giáng sinh. Lịch Mùa Vọng hiện nay thường bắt đầu từ ngày 01 tháng 12 cho đến ngày 24 tháng 12, đôi khi có loại lịch có thể bắt đầu từ Chủ nhật Mùa Vọng đầu tiên, sớm nhất là ngày 27 tháng 11 và trễ nhất là 03 tháng 12.[1]
Lịch thường mang hình thức của một thẻ hay tấm bảng hình chữ nhật lớn với "cửa sổ" trong đó thường là 24 cửa sổ, một cửa sổ cho mỗi ngày của tháng 12 dẫn đến ngày Giáng sinh. Các cửa sổ thường có đánh số và sắp đặt không theo thứ tự (cho người phải tìm chút ít), khi mở để lộ phía trong là một hình ảnh, bài thơ, một phần của một câu chuyện (chẳng hạn như câu chuyện về Giáng sinh của Chúa Giêsu) hoặc một món quà nhỏ, chẳng hạn như một đồ chơi hoặc sô-cô-la (có thể lịch là một hộp sô cô la, với 24 ô khoét sẵn).[2]
Phong tục này được xem là bắt đầu của Giáo hội Luther Đức, từ đầu thế kỷ 19. Thời đó, nhiều gia đình thường gạch 24 gạch phấn trắng lên cửa, và mỗi ngày xóa đi 1 gạch, hay là thắp 1 hàng nến, hay là mỗi ngày dán những tranh ảnh tôn giáo lên tường. Theo Viện Bảo tàng Bang Niederösterreich, lịch mùa Vọng làm bằng tay đầu tiên có từ năm 1851, lịch in đầu tiên được phát hành tại Hamburg vào năm 1902 hay là 1903.[1]
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
-
-
-
-
Tòa thị sảnh tại Hünfeld, Đức trang trí thành lịch
-
Trong nhà thờ Sankt Petri tại Lübeck
-
Trên cửa ra vào tại Fitzroy, Melbourne, Úc, năm 2011
-
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă (tiếng Đức) das Ritual: der Adventskalender, Đài Truyền hình Arte, Đức Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ: tên “arte” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác
- ^ (tiếng Đức) Die Geschichte des Adventskalenders. Sellmer Verlag. Truy cập ngày 22/12/2009

markdown:
# Lịch mùa Vọng
Tại phương Tây, một lịch Mùa Vọng là một lịch đặc biệt được sử dụng để đếm hoặc kỷ niệm những ngày chờ đợi đến
[lễ Giáng sinh](/wiki/L%E1%BB%85_Gi%C3%A1ng_Sinh). Lịch Mùa Vọng hiện nay thường bắt đầu từ ngày [01 tháng 12](/wiki/1_th%C3%A1ng_12) cho đến ngày [24 tháng 12](/wiki/24_th%C3%A1ng_12), đôi khi có loại lịch có thể bắt đầu từ Chủ nhật [Mùa Vọng](/wiki/M%C3%B9a_V%E1%BB%8Dng) đầu tiên, sớm nhất là ngày 27 tháng 11 và trễ nhất là 03 tháng 12. [[1]](#cite_note-arte-1)
Lịch thường mang hình thức của một thẻ hay tấm bảng
[hình chữ nhật](/wiki/H%C3%ACnh_ch%E1%BB%AF_nh%E1%BA%ADt) lớn với "cửa sổ" trong đó thường là 24 cửa sổ, một cửa sổ cho mỗi ngày của tháng 12 dẫn đến ngày Giáng sinh. Các cửa sổ thường có đánh số và sắp đặt không theo thứ tự (cho người phải tìm chút ít), khi mở để lộ phía trong là một hình ảnh, bài thơ, một phần của một câu chuyện (chẳng hạn như câu chuyện về Giáng sinh của Chúa Giêsu) hoặc một món quà nhỏ, chẳng hạn như một đồ chơi hoặc [sô-cô-la](/wiki/S%C3%B4-c%C3%B4-la) (có thể lịch là một hộp sô cô la, với 24 ô khoét sẵn). [[2]](#cite_note-2)
Phong tục này được xem là bắt đầu của
[Giáo hội Luther](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Luther) Đức, từ đầu thế kỷ 19. Thời đó, nhiều gia đình thường gạch 24 gạch [phấn trắng](/wiki/Canxi_cacbonat) lên cửa, và mỗi ngày xóa đi 1 gạch, hay là thắp 1 hàng nến, hay là mỗi ngày dán những tranh ảnh tôn giáo lên tường. Theo Viện Bảo tàng Bang [Niederösterreich](/wiki/Nieder%C3%B6sterreich), lịch mùa Vọng làm bằng tay đầu tiên có từ năm 1851, lịch in đầu tiên được phát hành tại [Hamburg](/wiki/Hamburg) vào năm 1902 hay là 1903. [[1]](#cite_note-arte-1)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_m%C3%B9a_V%E1%BB%8Dng&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_m%C3%B9a_V%E1%BB%8Dng&action=edit§ion=1)]
-
-
-
-
Tòa thị sảnh tại
[Hünfeld](/w/index.php?title=H%C3%BCnfeld&action=edit&redlink=1), Đức trang trí thành lịch
-
Trong nhà thờ Sankt Petri tại
[Lübeck](/wiki/L%C3%BCbeck)
-
Trên cửa ra vào tại Fitzroy,
[Melbourne](/wiki/Melbourne), Úc, năm 2011
-
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_m%C3%B9a_V%E1%BB%8Dng&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_m%C3%B9a_V%E1%BB%8Dng&action=edit§ion=2)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
- ^
**a** **ă** **(tiếng Đức)** [das Ritual: der Adventskalender](http://www.arte.tv/de/wissen-entdeckung/karambolage/Diese_20Woche/1000946,CmC=1000942.html), Đài Truyền hình Arte, Đức Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ: tên “arte” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác
[^](#cite_ref-2) **(tiếng Đức)** [Die Geschichte des Adventskalenders. Sellmer Verlag. Truy cập ngày 22/12/2009](http://www.sellmer-verlag.de/adgesch.htm)

X-Cache: cp1054 hit/1, cp1054 miss


text:
Người Khơ Mú
Người Khơ Mú (tên gọi khác: Xá Cẩu, Mứn Xen, Pu Thênh, Tềnh, Tày Hạy), tiếng Thái: กำหมุ hay กำมุ, là một trong những nhóm sắc tộc lớn nhất sinh sống tại khu vực bắc tiểu vùng Đông Nam Á. Họ cư trú ở miền bắc Lào, tại Myanma, tây nam Trung Quốc (trong châu tự trị Tây Song Bản Nạp thuộc tỉnh Vân Nam), Thái Lan, và Việt Nam.
Tại Việt Nam, người Khơ Mú là một dân tộc trong số 54 dân tộc tại Việt Nam. Tuy nhiên tại Trung Quốc thì họ lại không được công nhận chính thức như là một dân tộc tách biệt mà được đặt trong một thể loại rộng là các nhóm sắc tộc không phân loại.
Người Khơ Mú nói tiếng Khơ Mú, một ngôn ngữ trong ngữ tộc Môn-Khmer của ngữ hệ Nam Á.
Mục lục
Dân số và địa bàn cư trú[sửa | sửa mã nguồn]
Người Khơ Mú là những cư dân bản thổ ở miền bắc Lào. Hiện tại có khoảng 479.240-540.000 người Khơ Mú khắp thế giới, với dân số khoảng 389.694 người (năm 1985) tại Lào,[1] 56.542 người (năm 1999) tại Việt Nam,[1][2] 31.403 (năm 2000) tại Thái Lan,[1] 1.600 người (năm 1990) tại Trung Quốc,[1] không rõ số liệu tại Myanma và cỡ 8.000 tại Hoa Kỳ[cần dẫn nguồn].
Tại Lào[sửa | sửa mã nguồn]
Người Khơ Mú tại Lào chủ yếu sống trong tỉnh Luang Prabang và Xiêng Khoảng. Phần lớn các làng mạc của người Khơ Mú là cô lập và có sự phát triển chậm chạp do ở các vùng xa xôi khó khăn. Trong nhiều khu vực, họ sinh sống bên cạnh người H'Mông và các nhóm sắc tộc thiểu số khác.
Tại Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]
Tại Việt Nam, họ sống tập trung chủ yếu ở các tỉnh phía Bắc và Bắc Trung Bộ như Nghệ An, Sơn La, Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái với số dân theo điều tra dân số năm 1999 khoảng 56.542 người.[2]
Theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009, người Khơ Mú ở Việt Nam có dân số 72.929 người, cư trú tại 44 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố. Người Khơ Mú cư trú tập trung tại các tỉnh: Nghệ An (35.670 người, chiếm 48,9% tổng số người Khơ Mú tại Việt Nam), Điện Biên (16.200 người), Sơn La (12.576 người), Lai Châu (6.102 người), Yên Bái (1.303 người), Thanh Hóa (781 người).[3]
Tại Thái Lan[sửa | sửa mã nguồn]
Phần lớn người Khơ Mú tại Thái Lan đã tới đây trong giai đoạn gần đây từ Lào và Việt Nam như là những người tị nạn, cũng từ cuộc chiến tranh Việt Nam. Họ sống tập trung gần biên giới Lào-Thái Lan.[4] Người Khơ Mú có quan hệ huyết thống gần gũi với Mlabri, người lá vàng bản địa của Thái Lan.
Tại Trung Quốc[sửa | sửa mã nguồn]
Tại Trung Quốc có khoảng 1.600-2.000 người Khơ Mú sinh sống rải rác trong tỉnh Vân Nam, được xếp vào nhóm không phân loại.
Tại Hoa Kỳ[sửa | sửa mã nguồn]
Tại Hoa Kỳ, một lượng lớn người Khơ Mú sinh sống tại Richmond (California), chủ yếu là người tị nạn, di cư từ sau chiến tranh Việt Nam. California cũng là trung tâm của cả Khmu National Federation Inc. và Kmhmu Catholic National Center.[5][6]
Nguồn gốc[sửa | sửa mã nguồn]
Người Khơ Mú là một nhánh của các sắc tộc Khơ Mú, những sắc tộc bản địa của Lào và các khu vực xung quanh.
Đặc điểm kinh tế[sửa | sửa mã nguồn]
Người Khơ Mú sống chủ yếu bằng kinh tế nương rẫy. Cây trồng chính là ngô, khoai, sắn. Trong canh tác, người Khơ Mú dùng dao, rìu, gậy chọc hốc là chính. Hái lượm săn bắn giữ vị trí quan trọng, nhất là lúc giáp hạt. Người Khơ Mú nuôi gia súc, gia cầm chỉ để phục vụ dịp lễ lạt, tiếp khách. Nghề đan lát phát triển. Họ đan các đồ dùng để vận chuyển, chứa lương thực... Người Khơ Mú không phát triển nghề dệt vải, nên thường mua quần áo, váy của người Thái để mặc.
Tổ chức cộng đồng[sửa | sửa mã nguồn]
Các họ của người Khơ Mú thường mang tên một loài thú, một loài chim hay một thứ cây nào đó. Mỗi dòng họ coi thú, chim, cây ấy là tổ tiên ban đầu của mình và họ kiêng giết thịt và ăn thịt các loại động, thực vật này. Mỗi dòng họ có huyền thoại kể về lai lịch của tổ tiên chung, người cùng dòng họ coi nhau là anh em ruột thịt.
Hôn nhân gia đình[sửa | sửa mã nguồn]
Ở gia đình người Khơ Mú, vợ chồng bình đẳng, chung thủy. Người Khơ Mú có tục cưới rể một năm, sau đó mới đưa vợ về nhà mình. Khi ở nhà vợ, người chồng đổi họ theo vợ, còn nếu có con thì con theo họ mẹ, trái lại khi về nhà chồng thì vợ phải đổi họ theo chồng và các con lại mang họ bố. Người cùng dòng họ không được lấy nhau, nhưng con trai cô được lấy con gái cậu. Trong việc dựng vợ gả chồng và trong cuộc sống gia đình, vai trò của người cậu đối với các cháu rất quan trọng.
Văn hóa[sửa | sửa mã nguồn]
Dân tộc Khơ Mú có vốn truyền thống văn hóa lâu đời, tuy cuộc sống vật chất còn nghèo, nhưng cuộc sống tinh thần khá dồi dào.
Ngoài ra, Một tập quán ăn sâu vào tình cảm và tiềm thức của người Khơ Mú thuộc họ Rvai (hổ), đó là nghi lễ cúng ma nhà (Hrôigang). Vào dịp Tết Nguyên đán, người Khơ mú thuộc họ hổ đã diễn lại các động tác của hổ, vật tổ của dòng họ với ý thức tự nhắc nhở và giáo dục những người trong cộng đồng rằng mình là người họ hổ và có nguồn gốc từ hổ[48]. Với quan niệm hổ là tổ tiên của mình, người Khơ mú thuộc họ Rvai kiêng không động tay vào hổ, không săn bắt, giết, ăn thịt hổ.
Trong các hội hè, các nghi lễ người hóa trang giống như hổ. Khi gặp hổ chết, người Khơ mú thuộc họ Rvai phải khóc than thật sự như tổ tiên của mình qua đời. Người ta tin rằng khi chết đi, họ sẽ hóa thành kiếp hổ. Khi còn sống, người ta kiêng đắp chăn sặc sỡ như lông hổ, khi chết, người ta đắp cho chiếc chăn khác màu lông hổ và đặt chiếc chăn giống màu lông hổ bên cạnh người chết để hồn được siêu thoát và trở về với hổ, có nghĩa là về với tổ tiên
Nhà cửa[sửa | sửa mã nguồn]
Đến nay ở nhiều vùng người Khơ Mú vẫn còn du canh du cư. Làng bản của họ thường cách xa nhau, nhỏ bé, ít dân. Nhà cửa phần lớn làm sơ sài, đồ dùng trong nhà cũng ít ỏi.
Trang phục[sửa | sửa mã nguồn]
Người Khơ Mú không phát triển nghề dệt vải, nên thường mua quần áo, váy của người Thái để mặc. Sắc thái Khơ Mú thể hiện ở trang phục hầu như đã bị phai mờ tuy trang sức của phụ nữ còn có đôi điểm riêng biệt.
Bài thơ "Tộc Khơ-mú"[sửa | sửa mã nguồn]
Hơn chục năm, tôi trở về Tây Bắc, Vẫn Khơ-mú – một dân tộc thân thương. Làn điệu Tơm vẫn vang vọng rừng núi, Điệu múa xưa nay càng duyên dáng hơn. Bên khe núi cô gái đang hứng nước, Khuôn mặt xinh dưới chiếc khăn thổ cẩm, Áo, váy đen đi với thắt lưng đỏ, Em mỉm cười hứng nước về nấu cơm. Bên kia đồi, tiếng giã chày dồn dập, Lễ Cầu mùa đang xôn xao làng bản, Cầu vụ này dân bản được trúng to, Tết này đến cả bản được no say. Khơ-mú đấy, Sống giản dị mà vẫn giữ truyền thống, Con người đẹp mà bản sắc cũng đẹp, Ôi thương quá tộc Khơ-mú của tôi.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă â b Khmu trên website của SIL International.
- ^ a ă Điều tra dân số 1999, tập tin 45.DS99.xls
- ^ Ban chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở trung ương. Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Kết quả toàn bộ. Hà Nội, 6-2010. Biểu 5, tr.134-225. Truy cập ngày 10 tháng 2 năm 2011.
- ^ Khmu Profile
- ^ Khmu National Federation, Inc.
- ^ Kmhmu Catholic National Center

markdown:
# Người Khơ Mú
|Người Khơ Mú|
|Tổng số dân|
|480.000-541.000 (ước)|
|Khu vực có số dân đáng kể|
|
|[Tiếng Khơ Mú](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Kh%C6%A1_M%C3%BA), khác [Vật linh](/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_v%E1%BA%ADt_linh), [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)thượng tọa bộ, [Kitô giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) **Người Khơ Mú** (tên gọi khác: **Xá Cẩu, Mứn Xen, Pu Thênh, Tềnh, Tày Hạy**), tiếng Thái: กำหมุ hay กำมุ, là một trong những nhóm sắc tộc lớn nhất sinh sống tại khu vực bắc tiểu vùng [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). Họ cư trú ở miền bắc [Lào](/wiki/L%C3%A0o), tại [Myanma](/wiki/Myanma), tây nam [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) (trong châu tự trị [Tây Song Bản Nạp](/wiki/T%C3%A2y_Song_B%E1%BA%A3n_N%E1%BA%A1p) thuộc tỉnh [Vân Nam](/wiki/V%C3%A2n_Nam)), [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan), và [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam).
Tại Việt Nam, người Khơ Mú là một
[dân tộc](/wiki/D%C3%A2n_t%E1%BB%99c) trong số 54 [dân tộc tại Việt Nam](/wiki/C%C3%A1c_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Vi%E1%BB%87t_Nam). Tuy nhiên tại [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) thì họ lại không được công nhận chính thức như là một dân tộc tách biệt mà được đặt trong một thể loại rộng là các nhóm sắc tộc không phân loại.
Người Khơ Mú nói
[tiếng Khơ Mú](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Kh%C6%A1_M%C3%BA), một ngôn ngữ trong [ngữ tộc Môn-Khmer](/wiki/Ng%E1%BB%AF_t%E1%BB%99c_M%C3%B4n-Khmer) của [ngữ hệ Nam Á](/wiki/H%E1%BB%87_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Nam_%C3%81).
## Mục lục
## Dân số và địa bàn cư trú[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&action=edit§ion=1)]
Người Khơ Mú là những cư dân bản thổ ở miền bắc Lào. Hiện tại có khoảng 479.240-540.000 người Khơ Mú khắp thế giới, với dân số khoảng 389.694 người (năm 1985) tại Lào,
56.542 người (năm 1999) tại Việt Nam, [1] [[1]](#cite_note-Khmu-1) 31.403 (năm 2000) tại Thái Lan, [[2]](#cite_note-DTDS99-2) 1.600 người (năm 1990) tại Trung Quốc, [[1]](#cite_note-Khmu-1) không rõ số liệu tại Myanma và cỡ 8.000 tại Hoa Kỳ [[1]](#cite_note-Khmu-1) [. *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
### Tại Lào[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&action=edit§ion=2)]
Người Khơ Mú tại Lào chủ yếu sống trong tỉnh
[Luang Prabang](/wiki/Luangprabang_(t%E1%BB%89nh)) và [Xiêng Khoảng](/wiki/Xiengkhuang). Phần lớn các làng mạc của người Khơ Mú là cô lập và có sự phát triển chậm chạp do ở các vùng xa xôi khó khăn. Trong nhiều khu vực, họ sinh sống bên cạnh người [H'Mông](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Mi%C3%AAu) và các nhóm sắc tộc thiểu số khác.
### Tại Việt Nam[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&action=edit§ion=3)]
Tại Việt Nam, họ sống tập trung chủ yếu ở các tỉnh phía Bắc và Bắc Trung Bộ như
[Nghệ An](/wiki/Ngh%E1%BB%87_An), [Sơn La](/wiki/S%C6%A1n_La), [Lai Châu](/wiki/Lai_Ch%C3%A2u), [Lào Cai](/wiki/L%C3%A0o_Cai), [Yên Bái](/wiki/Y%C3%AAn_B%C3%A1i) với số dân theo điều tra dân số năm 1999 khoảng 56.542 người. [[2]](#cite_note-DTDS99-2)
Theo
[Tổng điều tra dân số và nhà ở](/wiki/%C4%90i%E1%BB%81u_tra_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) năm [2009](/wiki/2009), người Khơ Mú ở Việt Nam có dân số 72.929 người, cư trú tại 44 trên tổng số 63 [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Vi%E1%BB%87t_Nam)), [thành phố](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_(Vi%E1%BB%87t_Nam)). Người Khơ Mú cư trú tập trung tại các tỉnh: [Nghệ An](/wiki/Ngh%E1%BB%87_An) (35.670 người, chiếm 48,9% tổng số người Khơ Mú tại Việt Nam), [Điện Biên](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_Bi%C3%AAn) (16.200 người), [Sơn La](/wiki/S%C6%A1n_La) (12.576 người), [Lai Châu](/wiki/Lai_Ch%C3%A2u) (6.102 người), [Yên Bái](/wiki/Y%C3%AAn_B%C3%A1i) (1.303 người), [Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a) (781 người). [[3]](#cite_note-TK-3)
### Tại Thái Lan[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&action=edit§ion=4)]
Phần lớn người Khơ Mú tại Thái Lan đã tới đây trong giai đoạn gần đây từ Lào và Việt Nam như là những người tị nạn, cũng từ cuộc chiến tranh Việt Nam. Họ sống tập trung gần biên giới Lào-Thái Lan.
Người Khơ Mú có quan hệ huyết thống gần gũi với [4] [Mlabri](/w/index.php?title=Mlabri&action=edit&redlink=1), *người lá vàng*bản địa của Thái Lan.
### Tại Trung Quốc[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&action=edit§ion=5)]
Tại
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) có khoảng 1.600-2.000 người Khơ Mú sinh sống rải rác trong tỉnh [Vân Nam](/wiki/V%C3%A2n_Nam), được xếp vào nhóm [không phân loại](/wiki/C%C3%A1c_s%E1%BA%AFc_t%E1%BB%99c_kh%C3%B4ng_%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c_ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_t%E1%BA%A1i_Trung_Qu%E1%BB%91c).
### Tại Hoa Kỳ[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&action=edit§ion=6)]
Tại Hoa Kỳ, một lượng lớn người Khơ Mú sinh sống tại
[Richmond](/wiki/Richmond,_California) ( [California](/wiki/California)), chủ yếu là người tị nạn, di cư từ sau [chiến tranh Việt Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam). California cũng là trung tâm của cả Khmu National Federation Inc. và Kmhmu Catholic National Center. [[5]](#cite_note-KNF-5) [[6]](#cite_note-KCNC-6)
## Nguồn gốc[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&action=edit§ion=7)]
Người Khơ Mú là một nhánh của
[các sắc tộc Khơ Mú](/w/index.php?title=C%C3%A1c_s%E1%BA%AFc_t%E1%BB%99c_Kh%C6%A1_M%C3%BA&action=edit&redlink=1), những sắc tộc bản địa của Lào và các khu vực xung quanh.
## Đặc điểm kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&action=edit§ion=8)]
Người Khơ Mú sống chủ yếu bằng kinh tế nương rẫy. Cây trồng chính là ngô, khoai, sắn. Trong canh tác, người Khơ Mú dùng dao, rìu, gậy chọc hốc là chính. Hái lượm săn bắn giữ vị trí quan trọng, nhất là lúc giáp hạt. Người Khơ Mú nuôi gia súc, gia cầm chỉ để phục vụ dịp lễ lạt, tiếp khách. Nghề đan lát phát triển. Họ đan các đồ dùng để vận chuyển, chứa lương thực... Người Khơ Mú không phát triển nghề dệt vải, nên thường mua quần áo, váy của người Thái để mặc.
## Tổ chức cộng đồng[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&action=edit§ion=9)]
Các họ của người Khơ Mú thường mang tên một loài thú, một loài chim hay một thứ cây nào đó. Mỗi dòng họ coi thú, chim, cây ấy là tổ tiên ban đầu của mình và họ kiêng giết thịt và ăn thịt các loại động, thực vật này. Mỗi dòng họ có huyền thoại kể về lai lịch của tổ tiên chung, người cùng dòng họ coi nhau là anh em ruột thịt.
## Hôn nhân gia đình[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&action=edit§ion=10)]
Ở gia đình người Khơ Mú, vợ chồng bình đẳng, chung thủy. Người Khơ Mú có tục cưới rể một năm, sau đó mới đưa vợ về nhà mình. Khi ở nhà vợ, người chồng đổi họ theo vợ, còn nếu có con thì con theo họ mẹ, trái lại khi về nhà chồng thì vợ phải đổi họ theo chồng và các con lại mang họ bố. Người cùng dòng họ không được lấy nhau, nhưng con trai cô được lấy con gái cậu. Trong việc dựng vợ gả chồng và trong cuộc sống gia đình, vai trò của người cậu đối với các cháu rất quan trọng.
## Văn hóa[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&action=edit§ion=11)]
Dân tộc Khơ Mú có vốn truyền thống văn hóa lâu đời, tuy cuộc sống vật chất còn nghèo, nhưng cuộc sống tinh thần khá dồi dào.
Ngoài ra, Một tập quán ăn sâu vào tình cảm và tiềm thức của người Khơ Mú thuộc họ Rvai (hổ), đó là nghi lễ cúng ma nhà (Hrôigang). Vào dịp Tết Nguyên đán, người Khơ mú thuộc họ hổ đã diễn lại các động tác của hổ, vật tổ của dòng họ với ý thức tự nhắc nhở và giáo dục những người trong cộng đồng rằng mình là người họ hổ và có nguồn gốc từ hổ[48]. Với quan niệm hổ là tổ tiên của mình, người Khơ mú thuộc họ Rvai kiêng không động tay vào hổ, không săn bắt, giết, ăn thịt hổ.
Trong các hội hè, các nghi lễ người hóa trang giống như hổ. Khi gặp hổ chết, người Khơ mú thuộc họ Rvai phải khóc than thật sự như tổ tiên của mình qua đời. Người ta tin rằng khi chết đi, họ sẽ hóa thành kiếp hổ. Khi còn sống, người ta kiêng đắp chăn sặc sỡ như lông hổ, khi chết, người ta đắp cho chiếc chăn khác màu lông hổ và đặt chiếc chăn giống màu lông hổ bên cạnh người chết để hồn được siêu thoát và trở về với hổ, có nghĩa là về với tổ tiên
## Nhà cửa[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&action=edit§ion=12)]
Đến nay ở nhiều vùng người Khơ Mú vẫn còn du canh du cư. Làng bản của họ thường cách xa nhau, nhỏ bé, ít dân. Nhà cửa phần lớn làm sơ sài, đồ dùng trong nhà cũng ít ỏi.
## Trang phục[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&action=edit§ion=13)]
Người Khơ Mú không phát triển nghề dệt vải, nên thường mua quần áo, váy của người Thái để mặc. Sắc thái Khơ Mú thể hiện ở trang phục hầu như đã bị phai mờ tuy trang sức của phụ nữ còn có đôi điểm riêng biệt.
## Bài thơ "Tộc Khơ-mú"[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&action=edit§ion=14)]
Hơn chục năm, tôi trở về Tây Bắc, Vẫn Khơ-mú – một dân tộc thân thương. Làn điệu Tơm vẫn vang vọng rừng núi, Điệu múa xưa nay càng duyên dáng hơn. Bên khe núi cô gái đang hứng nước, Khuôn mặt xinh dưới chiếc khăn thổ cẩm, Áo, váy đen đi với thắt lưng đỏ, Em mỉm cười hứng nước về nấu cơm. Bên kia đồi, tiếng giã chày dồn dập, Lễ Cầu mùa đang xôn xao làng bản, Cầu vụ này dân bản được trúng to, Tết này đến cả bản được no say. Khơ-mú đấy, Sống giản dị mà vẫn giữ truyền thống, Con người đẹp mà bản sắc cũng đẹp, Ôi thương quá tộc Khơ-mú của tôi.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&action=edit§ion=15)]
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Khmu](http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=kjg)trên website của SIL International.
- ^
**a** **ă** [Điều tra dân số 1999](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=407&idmid=4&ItemID=1346), tập tin 45.DS99.xls **Ban chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở trung ương.** [^](#cite_ref-TK_3-0) [Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Kết quả toàn bộ.](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&idmid=5&ItemID=10798)Hà Nội, 6-2010. Biểu 5, tr.134-225. Truy cập ngày 10 tháng 2 năm 2011. [^](#cite_ref-Khmu_Profile_4-0) [Khmu Profile](http://www.infomekong.com/khmu.htm) [^](#cite_ref-KNF_5-0) [Khmu National Federation, Inc.](http://khmunationalfed.org/index.shtml) [^](#cite_ref-KCNC_6-0) [Kmhmu Catholic National Center](http://kmhmu-catholic.org/)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&action=edit§ion=16)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA&action=edit§ion=17)]
|
|
|
|
|
|
|
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Cache-Status: hit

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


text:
Thể loại:New Guinea
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Thể loại con
Thể loại này gồm 4 thể loại con sau, trên tổng số 4 thể loại con.
Đ
- ► Địa lý New Guinea (1 t.l.)
N
- ► Ngôn ngữ tại New Guinea (1 t.l., 1 tr.)
P
- ► Papua New Guinea (5 t.l., 9 tr.)
T
- ► Tây New Guinea (1 t.l., 5 tr.)
Các trang trong thể loại “New Guinea”
3 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 3 trang.

markdown:
# Thể loại:New Guinea
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Thể loại con
Thể loại này gồm 4 thể loại con sau, trên tổng số 4 thể loại con.
### Đ
- ►
[Địa lý New Guinea](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%8Ba_l%C3%BD_New_Guinea) (1 t.l.)
### N
- ►
[Ngôn ngữ tại New Guinea](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_t%E1%BA%A1i_New_Guinea) (1 t.l., 1 tr.)
### P
- ►
[Papua New Guinea](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Papua_New_Guinea) (5 t.l., 9 tr.)
### T
- ►
[Tây New Guinea](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%A2y_New_Guinea) (1 t.l., 5 tr.)
## Các trang trong thể loại “New Guinea”
3 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 3 trang.

X-Cache-Status: miss

X-Cache: cp1066 miss, cp1054 miss


text:
Thelypteris palustris
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Thelypteris palustris là một loài thực vật có mạch trong họ Thelypteridaceae. Loài này được (A. Gray) Schott miêu tả khoa học đầu tiên năm 1834.[1]
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ The Plant List (2010). “Thelypteris palustris”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
Phương tiện liên quan tới Thelypteris palustris tại Wikimedia Commons

markdown:
*Thelypteris palustris*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Thelypteris palustris
|
|![]()
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) ![ Status TNC G5.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/50/Status_TNC_G5.svg/220px-Status_TNC_G5.svg.png)
An toàn (
[TNC](/w/index.php?title=NatureServe_conservation_status&action=edit&redlink=1)) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *divisio*) [Pteridophyta](/wiki/Pteridophyta) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Polypodiopsida](/wiki/Polypodiopsida) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Polypodiales](/wiki/Polypodiales) [Eupolypods II](/w/index.php?title=Eupolypods_II&action=edit&redlink=1) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Thelypteridaceae](/w/index.php?title=Thelypteridaceae&action=edit&redlink=1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Thelypteris](/w/index.php?title=Thelypteris&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **T. palustris** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Thelypteris palustris* [Schott](/wiki/Heinrich_Wilhelm_Schott), 1834 * là một loài Thelypteris palustris* [thực vật có mạch](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_m%E1%BA%A1ch)trong họ [Thelypteridaceae](/w/index.php?title=Thelypteridaceae&action=edit&redlink=1). Loài này được (A. Gray) Schott miêu tả khoa học đầu tiên năm 1834. [[1]](#cite_note-1)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Thelypteris_palustris&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thelypteris_palustris&action=edit§ion=1)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Thelypteris_palustris&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thelypteris_palustris&action=edit§ion=2)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-26600347). Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013. *Thelypteris palustris*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Thelypteris_palustris&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thelypteris_palustris&action=edit§ion=3)]
Phương tiện liên quan tới
[Thelypteris palustris](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Thelypteris_palustris) tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)

X-Cache: cp1065 miss, cp1054 miss