markdown:
MỤC LỤC
Lời
Giới thiệu của
NXB
Lời Mở đầu
* * *
Chương 01
Chương 02
Chương 03
Chương 04
+ Hình ảnh 1
Chương 05
Chương 06
Chương 07
Chương 08
Chương 09
Chương 10
Chương 11
Chương 12
Chương 13
Chương 14
Chương 15
Chương 16
Chương 17
Chương 18
Chương 19
Chương 20
THƯ
MỤC
PHỤ LỤC
Phụ lục A
Phụ lục B
Phụ lục C
Phụ
lục D
Phụ lục E
Phụ lục F
+ Hình ảnh 2
* * *
Biến
cố Phật giáo là một biến cố lớn không những cho chế độ Ngô Đình Diệm vào
năm 1963 mà còn cho cả chính đạo Phật tại Việt Nam. Biến cố này cũng đã
đóng góp vào sự vươn mình của dân tộc cũng như cho những chuyển động trí
thức nhân bản hơn của nhân loại trong thập niên 60. Rất nhiều máu đỏ đã
chảy trong biến cố này, cũng nhiều như mực đen đã chảy sau biến cố đó để
ghi chép và lưu trữ lại những chứng tích và những suy nghiệm về các tội
ác của chế độ Ngô Đình Diệm trong lần trở mình hùng tráng của Dân Tộc và
Phật giáo tại Việt Nam.
Với những
biện pháp hành chánh quỷ quyệt, những thủ đoạn chính trị tàn ác và các
chủ trương văn hóa gian hiểm, trong 9 năm trời, chế độ Diệm đã tìm mọi
phương cách để tiêu diệt dần dần các lực lượng và ảnh hưởng Phật giáo
Việt Nam theo kế hoạch tằm ăn dâu. Đến những năm 1962, 1963, chế độ Diệm
lại có thêm chương trình ấp Chiến Lược mà họ thêm tin tưởng vừa có thể
chiến thắng được Cộng Sản, lại vừa có thể Công giáo hóa toàn dân nông
thôn. Chiếm được nông thôn là chiếm được địa bàn căn bản và lâu đời nhất
của Phật giáo Việt
Nam,
họ sẽ bao vây Phật giáo, cô lập Phật giáo trong các chùa chiền ở đô thị
và Phật giáo sẽ như cá trong ao khô hồ cạn, không còn nước nữa để sống
còn và bơi lội vẫy vùng.
Nếu anh em
ông Ngô Đình Diệm kiên nhẫn dùng kế hoạch trên thì có lẽ biến cố Phật
giáo năm 1963 đã chưa xảy ra vì một lý do rất dễ hiểu là mặc dù nỗi
thống khổ của Phật tử đã đến cùng cực, thế mà Phật tử vẫn chỉ cắn răng
chịu đựng. Nhưng mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên, nhà Ngô đi
ngược lòng dân và ngược ý trời nên mới lấy quyết định cấm treo cờ Phật
giáo nhân ngày lễ Phật Đản, một quyết định ban đầu nhà Ngô tưởng là
không mang lại hệ quả đáng kể nhưng thật sự lại đưa chế độ Diệm vào
đường cùng. Với những người tin vào thuyết lý số và thuyết âm đức thì
năm 1963 đúng là năm chót trong cái đại vận “Phát dã như lôi” thụ hưởng
phú quý tột đỉnh của anh em nhà Ngô để bước vào chu kỳ “Tán gia bại
quốc” mang lại nhục nhã cho dòng họ.
Thật thế,
nếu Tổng Giám mục Ngô Đình Thục còn ở Vĩnh Long thì có lẽ vụ cấm treo cờ
Phật giáo đã chưa xảy ra. Không ngờ Tòa thánh La Mã dưới triều đại Giáo
Hoàng Paul 6 lại thuyên chuyển ông Ngô Đình Thục ra giáo phận Huế, nơi
mà đại đa số dân chúng đều theo đạo Phật, nên nhà Ngô mới bị sa lầy sớm.
Đổi ông Thục ra Huế, Tòa Thánh La Mã chỉ muốn ông Thục, vốn đã làm cho
Giáo Hội chịu nhiều tai tiếng xấu trong cộng đồng thế giới, phải xa lánh
Thủ đô, xa tai mắt ngoại giao đoàn, xa ký giả quốc tế và xa khối trí
thức Việt Nam đông đảo tại Sài Gòn. Không ngờ hảo ý của Tòa Thánh La Mã
lại biến thành đại họa cho nhà Ngô.
Tất cả bắt
đầu vào ngày 6 tháng 5 năm 1963, khi Tổng Giám mục Ngô Đình Thục đi thăm
nhà thờ La Vang. Dọc đường, đâu đâu ông Thục cũng thấy cờ Phật giáo tung
bay khắp thị thành thôn xóm để chào mừng Phật đản trong hai ngày nữa. Cờ
Phật mà còn nhiều thì cái mộng Hồng Y của ông Thục khó sớm thành sự thực
vì đã nhiều lần ông lỡ phúc trình với Tòa Thánh là dân Việt Nam ngày
càng cải đạo, càng hướng về Giáo hội La Mã. Nhưng thực tế hôm đó hiển
hiện trước mắt là cờ Phật giáo tràn ngập khắp nơi đã làm cho ông Thục
giận lắm, nên khi trở về Huế, ông cho gọi Đại biểu chính phủ Trung phần
là Hồ Đắc Khương đến Tòa Giám mục để khiển trách rồi gọi điện thoại viễn
liên vào Sài Gòn báo cho em là Tổng thống Diệm biết tình hình. Ngay sau
đó ông Diệm ra luật lệ treo cờ cho các Tôn giáo.
Theo luật
lệ treo cờ của Chính phủ Diệm, cờ Tôn giáo không được treo ngoài khuôn
viên chùa chiền, nhà thờ hoặc các cơ sở tôn giáo... Vì bị Tổng Giám mục
Ngô Đình Thục áp lực, ông Diệm đã đặt vấn đề treo cờ Phật giáo mà ông
quên đi năm ngoái (1962), Phật giáo cũng treo cờ như năm nay mà không
thấy chính phủ khuyến cáo gì cả. Tôi còn nhớ năm 1959, từ ngày 16 đến 18
tháng 2, tại Thủ đô Sài Gòn và khắp cả nước, giáo hội Công giáo Việt Nam
tổ chức đại hội Thánh Mẫu và lễ nâng nhà thờ Đức Bà Sài Gòn lên hàng
Vương Cung Thánh Đường vô cùng trọng thể dưới quyền chủ tọa của Hồng Y
Agagianan (Đại diện Tòa Thánh La Mã). Cờ Tòa Thánh và ảnh tượng Đức Mẹ
trưng bày khắp Thủ đô, tràn ngập cả công viên trước dinh Độc Lập từ
đường Công Lý đến tận Sở Thú. Ngày 17 tháng 8 năm 1961 tại La Vang, nhân
dịp kỷ niệm lễ Đức Mẹ hiện ra cách đây 160 năm và khánh thành Vương Cung
Thánh Đường La Vang, những khải hoàn môn trưng bày ảnh tượng Đức Mẹ và
cờ Công giáo Vatican (vàng - trắng) kéo dài từ thành phố Huế đến thành
phố Quảng Trị dọc theo Quốc lộ Một. Rồi đến lễ khánh thành ngôi nhà thờ
Huế do ông Ngô Đình Thục xây cất, và tiếp theo đó là lễ Ngân Khánh của
ông Ngô Đình Thục xẩy ra vài tuần lễ trước ngày Phật Đản, cờ Công giáo
Vatican lại tràn ngập cả thành phố Huế, nhất là về phía hữu ngạn sông
Hương. Dân cả nước ai lại không thấy rằng hễ mỗi lần Công giáo có lễ lạc
là cờ Công giáo Vatican treo ra ngoài khuôn viên nhà thờ, trên đường phố
công cộng và nhiều khi trên cả các cơ sở quốc gia. Dưới chế độ Diệm, hầu
như trong mỗi doanh trại quân đội đều có nhà thờ mà hễ đến ngày lễ Noel
là cờ Công giáo Vatican
treo khắp doanh trại, trước cổng trại lại có cả khải hoàn môn. Dân chúng
làm sao quên được hình ảnh những vùng như Hố Nai, Gia Kiệm, Ngã Ba Ông
Tạ, Ngã Ba Chú Ía, chung quanh Lăng Cha Cả, và những vườn hoa những đại
lộ trước Tòa Đô Chính Sài Gòn tràn ngập ảnh tượng và cờ Công giáo
Vatican trong những ngày lễ Giáng Sinh. Chính vì Công giáo đã đầu tiên
và liên tục đạp lên trên luật lệ treo cờ của Chính phủ đến nỗi sau vụ cờ
Phật giáo tại Huế, ngày 15 tháng 5 năm 1963, Giám mục Nguyễn Văn Bình đã
phải ra thông báo nhắc nhở giáo dân: “Cờ của Tòa Thánh Vatican chỉ được
treo trong nhà thờ hoặc những cơ sở của Hội Thánh”.
Người Công
giáo trắng trợn vi phạm luật treo cờ thì anh em ông Diệm chẳng những
không bao giờ đả động đến mà còn lấy làm sung sướng vì sự ưu thế có tính
cách hình thức đó, thế mà năm 1963, Phật tử treo cờ nhân ngày Phật Đản
thì Ngô Đình Thục tức giận đặt vấn đề thể lệ treo cờ.
Sau khi
nghe ông anh Tổng Giám mục phiền trách việc Phật kỳ tung bay khắp nơi,
ông Diệm nổi nóng gọi ngay Đổng lý Văn phòng là ông Quách Tòng Đức (hiện
ở Pháp), bảo đánh điện cho Tòa Đại biểu Chính phủ tại Huế và khắp các
tỉnh ra lệnh phải hạ cờ Phật giáo. Một lần nữa, quyết định này cho ta
thấy anh em nhà Ngô rõ ràng thiếu ý thức chính trị vì đã không đánh giá
được bản chất và hệ quả của một quyết định liên hệ đến một vấn đề nhân
văn rất tế nhị, nhất là tại một địa phương như Thừa Thiên. Họ lại chẳng
nắm vững được giá trị của quyết định này trên cả hai mặt hành chánh pháp
lý và thực trạng xã hội.
Hai mươi
bốn tiếng đồng hồ sau đó, ngày 7 tháng 5, trong lúc dân chúng Huế và
Thừa Thiên sửa soạn làm lễ Phật Đản thì cảnh sát đến tận nhà buộc dân
chúng phải hạ cờ Phật giáo. Trước biện pháp bất công và bất minh đó của
chính quyền, vài ngàn Phật tử bèn tự động tổ chức kéo tới Tòa Tỉnh
trưởng Thừa Thiên và yêu cầu Tỉnh trưởng Nguyễn Văn Đẳng can thiệp để
Phật kỳ khỏi bị hạ. Tỉnh trưởng giải thích “đã có sự hiểu lầm lệnh của
cấp trên”, rồi ra lệnh cho treo Phật kỳ trở lại nên dân chúng tự động
giải tán ra về. Sở dĩ có biện pháp đó là nhờ Tỉnh trưởng Nguyễn Văn Đẳng
đã gặp ông Ngô Đình Cẩn và được ông Cẩn cho lệnh “Phật tử đã lỡ treo cờ
rồi thì cứ để cho họ treo”.
Vấn đề đặt
ra là tại sao một người đã làm đến Tổng Giám mục như ông Ngô Đình Thục,
tại sao một người đã làm đến Thượng Thư Bộ Lại rồi làm đến Tổng thống
như ông Ngô Đình Diệm mà lại sai lầm một cách ấu trĩ nhưng lại trầm
trọng như thế? Câu trả lời dĩ nhiên nằm trong cái liên hệ sống chết
và cốt tủy quá chặt chẽ giữa dòng họ Ngô Đình với Hội Truyền Giáo Hải
Ngoại Pháp, vì anh em nhà Ngô được đào tạo và nuôi dưỡng bởi một
giáo hội có quá nhiều cấp lãnh đạo chỉ thấy cái Ta là đúng, ngoài Ta ra
tất cả đều sai lầm. Sử liệu đã cho thấy vô số sự kiện nói về bệnh chấp
ngã của Tòa Thánh La Mã. Ở đây, ta hãy nghe một lời dẫn chứng của học
giả Merle Sever trong bài The World of Luther:
Tòa Thánh
La Mã đòi hỏi một sự phục tùng bất khả tư nghị. “Tôi sẽ phải tin rằng
vật màu trắng mà tôi thấy là màu đen, nếu giáo hội quyết định đó là màu
đen”. Ông Ignatius Loyola, sáng lập dòng Jesuite đã nói như thế.
Giáo Hoàng Paul IV cũng xác định rằng: “Ngay nếu cả cha ruột tôi là
người phản đạo, tôi cũng sẽ đi lượm củi để đốt ông ta”
<![if !supportFootnotes]>
[1]<![endif]>.
Và đặc
biệt trong tương quan thế quyền và giáo quyền, để chính xác áp dụng cho
trường hợp của anh em ông Diệm, ta hãy nghe giáo sư Malachi Martin, một
vị tu xuất dòng Jésuite, viết về niềm tin giáo điều sắt đá của Giáo
Hoàng Léo III:
Xác định
một cách công khai rằng tất cả các quyền lực chính trị trên thế gian này
đều do Chúa ban cho; và chỉ được ban cho cá nhân nào hay chính phủ nào
qua trung gian của vị đại diện Đức Chúa Trời, vốn là vị Hồng Y La Mã, mà
cũng là kẻ kế vị Thánh Phêrô”
<![if !supportFootnotes]>
[2]<![endif]>.
Cho nên mù
quáng trước điều mà họ cho là chân lý bất di bất dịch đó, rồi lại riêng
cá nhân ông Thục mang tham vọng trở thành Hồng Y, anh em ông Diệm chỉ
thấy việc Phật giáo treo cờ không đúng với thể lệ của nhà nước là một
hành động thách thức chân lý đó, mà không cần biết đến chính tôn giáo
của mình và chính Tổng Giám mục Ngô Đình Thục đã vi phạm trắng trợn luật
treo cờ từ chín năm nay rồi.
Ngày 8
tháng 5, các chùa tại Huế cử hành lễ Phật Đản và rước Phật trọng thể từ
chùa Từ Đàm qua chùa Diệu Đế. Sau lễ Phật, trong bài thuyết pháp, Thượng
tọa Trí Quang đề cập đến chủ trương kỳ thị của chính quyền nhằm đàn áp
Phật giáo từ 9 năm qua, nay lại ra lệnh cấm treo cờ tôn giáo, rõ ràng
nhắm riêng vào Phật giáo. Thượng tọa Trí Quang cũng có nhắc đến cờ Công
giáo Vatican treo khắp đường phố vào các dịp lễ sao không cấm, mà lại
cấm đúng vào ngày Phật Đản. Nhiều đoàn thể Phật tử yêu cầu chính quyền
cho phát thanh lại bài thuyết pháp của Thượng tọa Trí Quang, nhưng Giám
đốc Đài phát thanh Huế là ông Ngô Ganh, một Công giáo Cần Lao, không
chịu nên vài ngàn Phật tử kéo đến đài để trực tiếp yêu cầu. Phó tỉnh
trưởng Nội An là Thiếu tá Đặng Sĩ, một Cần Lao Công giáo khác, cũng huy
động lính Bảo An và cả thiết giáp tới để thị uy. Không ngờ trong lúc
Tỉnh trưởng Nguyễn Văn Đẳng, ông Ngô Ganh và Thượng tọa Trí Quang đang
thảo luận để tìm một giải pháp dung hòa thì nhiều tiếng súng và một quả
lựu đạn phát nổ làm cho 7 thường dân chết, 5 binh sĩ và một thường dân
bị thương. Máu đã đổ, cuộc tranh đấu của Phật giáo Việt Nam bắt đầu,
biến cố Phật giáo mùa Hè năm 1963 phát động từ đó.
Tôi cần
phải nói rõ và nói lớn ở đây rằng cuộc đấu tranh của Phật giáo tuy phát
động từ sự kiện cấm treo cờ nhưng nguyên ủy thật sự, động cơ sâu sắc
của nó thật ra đã xuất hiện từ lâu, từ khi anh em ông Diệm tiến hành
chính sách tiêu diệt các tôn giáo khác cho Công được ngôi vị độc tôn
trong đời sống tâm linh và tín ngưỡng của người Việt. Động cơ đấu
tranh đó là một động cơ có tính sống còn của Phật giáo, cho nên ở bước
đường cùng, Phật tử đã không thể có một chọn lựa nào khác nếu không muốn
bị tiêu diệt: Từ nhiều năm nay, Phật giáo đồ đã bị đàn áp, khủng bố
khắp nơi, chúng tôi vẫn nhịn nhục đương nhiên không phải vì hèn yếu mà
vì ý thức được những nỗi khổ đau, tang tóc của dân tộc ta hiện tại.
Nhưng đau đớn thay, một số người đã lợi dụng quyền hành gây ra không
biết bao nhiêu tang tóc đối với Tăng và Tín đồ Phật giáo khắp trong
nước, đối xử một cách bất công với một tôn giáo có hàng nghìn năm lịch
sử của dân tộc
<![if !supportFootnotes]>
[3]<![endif]>. Đó mới là nguyên ủy thật sự
của cuộc đấu tranh, chứ lá cờ chỉ là giọt nước cuối cùng mà thôi. Chánh
pháp như chiếc bè qua sông, qua rồi còn bỏ bè huống gì chỉ một lá cờ.
Sau vụ đàn
áp Phật tử tại đài Phát thanh Huế, Tăng Ni, Phật tử họp tại Chùa Từ Đàm
đưa ra năm nguyện vọng để xin Chính phủ giải quyết: 1/ Xin chính
thức rút lại lệnh cấm treo cờ; 2/ Xin được tự do hành đạo như
Công giáo; 3/ Xin bãi bỏ dụ số 10 xem Phật giáo như một Hiệp hội;
4/ Xin chấm dứt các vụ khủng bố, đàn áp Phật giáo; 5/ Xin
bồi thường cho các nạn nhân tại đài Phát thanh Huế và trừng trị kẻ đã
gây ra đổ máu.
Nguyện
vọng gởi đi đã 8 ngày mà Chính phủ vẫn không hồi âm, đã thế còn ra thông
báo bảo rằng thủ phạm ném lựu đạn là một tên Việt Cộng dù không đưa ra
được bằng chứng
cụ thể
nào. Năm nguyện vọng đõ rõ ràng chỉ nhắm vào một mục tiêu rất chính đáng
và hợp pháp là công bằng xã hội (điều 2,4 và 5) bằng cách chấm dứt chủ
trương đàn áp tôn giáo của thực dân Pháp để lại (điều 1 và 3). Vì chính
đáng và hợp pháp nên Phật giáo đã công khai tuyên bố và cảnh cáo luôn
những xuyên tạc hay chụp mũ có thể xảy ra: “Mục tiêu tranh đấu của
Phật giáo đó chỉ nhắm vào lý tưởng tôn giáo bình đẳng trong khuôn khổ lý
tưởng công bằng xã hội. Vì lẽ đó, chúng tôi từ chối mọi sự lợi dụng
không phù hợp với tôn chỉ của chúng tôi, nhất là những người Cộng Sản và
những kẻ mưu toan chức vị chánh quyền”
<![if !supportFootnotes]>
[4]<![endif]>.
Rất nhiều
ký giả ngoại quốc đã điều tra về biến cố Phật giáo, ở đây ta hãy nghe
lời tường trình của ký giả David Halberstam:
Đầu tiên,
lời tuyên bố của Chính phủ là một tên Việt Cộng đã ném vào đám đông một
quả lựu đạn. Nhưng dần dần, luận điệu của Chính phủ bị mất giá trị vì
càng ngày càng có thêm nhiều chi tiết cho thấy sự thật. Một nhóm giáo sư
người Đức dạy tại Đại học Huế đã chụp được hình ảnh chứng minh luận điệu
của Chính phủ là sai. Đã thế, Chính phủ lại vội vã cho chôn xác các nạn
nhân mà không để cho bác sĩ giảo nghiệm để, một lần nữa, đổ lỗi cho Việt
Cộng.
Nhiều ký
giả quốc tế khác như Bob Trumbell , Charle Mohr,... đều công nhận là lỗi
tại Chính phủ. Charle Mohr của tờ Times viết rằng: “Cũng như mọi
chuyện khác, ông Diệm có bao giờ chịu nhận ông ta sai lầm đâu, Chính phủ
của ông ta cũng nghĩ rằng không bao giờ ông Diệm sai lầm, và tất cả đều
nói láo làm cho đa số dân chúng càng thêm nổi giận”.
Sau vụ lựu
đạn nổ ở Huế, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Bùi Văn Lương được ông Diệm phái đi
quan sát tình hình. Vì sự thật đã được sáng tỏ cho nên một người Mỹ đi
theo ông Lương cho rằng cách giải quyết thật là giản dị: chỉ cần bỏ ra
năm trăm ngàn đồng bạc bồi thường cho các nạn nhân, và chỉ cần một lời
tuyên bố của Chính phủ nhận lỗi do lực lượng an ninh gây ra. Ông Lương
trả lời: “Tiền thì dễ nhưng chúng tôi không thể đưa ra lời tuyên bố
như vậy được. Chúng tôi không thể công nhận lỗi của Chính phủ”
<![if !supportFootnotes]>
[5]<![endif]>.
Nhìn lại
biến cố Phật giáo 1963, nếu lúc bấy giờ Chính phủ Diệm tuyên bố nhận
lỗi, phạt Đặng Sĩ 40 ngày trọng cấm và sa thải khỏi quân đội, rồi an ủi
và bồi thường các nạn nhân, bãi bỏ ngay những quy chế bất công về điều
lệ tôn giáo trong đạo dụ số 10 thì chắc chắn biến cố Phật giáo đã ngưng
ở đó.
Biến cố
Phật giáo tại miền
Nam làm
tôi liên tưởng đến vụ Cải cách ruộng đất ở miền Bắc năm 1956. Vụ cải
cách ruộng đất làm cho dân chúng căm phẫn chống đối chính quyền Hà Nội.
Ông Hồ Chí Minh vội vã một mặt tuyên bố nhận lỗi với đồng bào và xin sửa
sai, mặt khác tạm ngưng xúc tiến việc cải cách và hạ tầng công tác ngay
lập tức ông Trường Chinh, người chịu trách nhiệm chương trình, mặc dù
ông Trường Chinh là ủy viên cao cấp của Chính trị Bộ Trung ương Đảng
Cộng Sản.
Tuy những
quyết định đó chỉ là thủ đoạn chính trị, nhưng thực tế chính trị sau đó
cho thấy rằng, người dân miền Bắc thấy “Cụ Hồ” hạ mình xin lỗi đồng bào
và dám cất chức đồng chí “Bí thư Đảng” thì ở một khía cạnh nào đó, họ
không còn lý do và đối tượng để đấu tranh nữa. Riêng đối với quốc tế,
công luận đã thấy ông Hồ Chí Minh biết phục thiện thương dân, biết tiến,
biết thoái, có tài lãnh đạo. Thật trái ngược hẳn với họ Ngô ở miền Nam
trên mặt quyền biến vì rõ ràng từ chín năm qua, họ Ngô đã tiến hành
chính sách kỳ thị hà khắc, nay lại gây thêm tội ác mới, thế mà còn vụng
về phi tang để đổ lỗi cho Việt Cộng.
Hai biến
cố đó tuy bản chất khác nhau nhưng về cường độ thì cũng trầm trọng như
nhau. Cả hai đều đụng chạm đến quyền lợi thiết thân nhất của quần chúng:
quyền tín ngưỡng của Phật tử ở miền Nam và quyền sinh sống của nông dân
miền Bắc. Nhưng nhìn cung cách và phương thức để đối phó thì quả thật
trên mặt khả năng quyền biến, ông Ngô Đình Diệm chỉ đáng là học trò của
ông Hồ Chí Minh dù cả hai đều độc tài, đều sắt máu, và đều muốn đàn áp
những cuộc đấu tranh chính đáng của nhân dân.
Nhận thấy
Tổng thống Diệm không có một chút thiện chí nào, Tăng tín đồ Phật giáo
ngày 10 tháng 5 năm 1963 công bố bản Tuyên ngôn để minh định lập trường
và xác định lại những nguyện vọng của mình. Ngày 16 tháng 5, Phật giáo
mở một cuộc họp báo tại chùa Xá Lợi có Bộ trưởng Công dân Vụ Ngô Trọng
Hiếu tham dự, để trình bày năm nguyện vọng và nói rõ thái độ của Tổng
thống Diệm trong cuộc hội kiến hôm qua tại dinh Gia Long. Trong cuộc họp
báo này, ông Ngô Trọng Hiểu chỉ lập đi lập lại một lối giải thích: Tổng
thống Diệm chỉ muốn cho “Quốc kỳ được tôn trọng” mà không hề đề cập đến
những nguyện vọng của Phật giáo.
Ngày 23
tháng 5, trước những xuyên tạc độc hại của bộ máy thông tin của chính
quyền với luận điểu cho rằng cuộc đấu tranh của Phật giáo đồ là do Cộng
Sản điều động và chỉ làm lợi cho Việt Cộng, Phật giáo cho phổ biến bản
Tuyên ngôn thứ nhì với một bản phụ đính xác định rất rõ ràng vị thế nạn
nhân của Phật giáo trong những thủ đoạn tuyên truyền của Chính phủ:
Ngày
trước, những người Cộng Sản lợi dụng danh nghĩa chống ngoại xâm để tiêu
diệt các đảng phái quốc gia thì ngày nay cũng có cái vẻ người Công giáo
lợi dụng công việc chống Cộng Sản để đàn áp các tôn giáo khác, nhất là
Phật giáo chúng tôi. Đó là nguy cơ cho quốc gia và làm chia rẽ tôn
giáo... Tình trạng lợi dụng danh nghĩa chống Cộng sản để phát triển Công
giáo và lấn áp Phật giáo tạo ra tình trạng chia rẽ ngày càng trầm trọng
thì ngay bây giờ và mai hậu, chỉ người Cộng Sản có lợi mà thôi
<![if !supportFootnotes]>
[6]<![endif]>.
Ba tuần lễ
trôi qua, Chính phủ vẫn quyết liệt giữ lập trường cũ và ra thông tư xác
nhận quan điểm về vấn đề tôn giáo là “không kỳ thị, tôn trọng tự do tín
ngưỡng, chỉ quy định việc treo cờ vì tôn trọng quốc kỳ”, thông tư cũng
không hề đá động đến năm nguyện vọng chính đáng và khiêm tốn của Phật
giáo. Trong lúc đó thì ngày 29 tháng 5, lực lượng an ninh vẫn siết chặt
vòng đai ở chùa Từ Đàm, nơi mà sinh viên và Phật tử thường tụ họp đông
đảo để ủng hộ cho những đòi hỏi của Phật giáo, đồng thời chính quyền cho
cắt điện và nước ở ngôi chùa này.
Trước thái
độ ngoan cố của Chính phủ, ngày 30 tháng 5, Phật giáo tổ chức lễ cầu
siêu cho các nạn nhân tại chùa Xá Lợi và chùa Ấn Quang, các Tăng Ni và
Phật tử tuyệt thực 48 giờ, đồng thời 300 tăng ni biểu tình trước Quốc
hội với những khẩu hiệu yêu cầu Chính phủ thỏa mãn năm nguyện vọng của
Phật giáo.
Thấy tình
hình bắt đầu căng thẳng, ngày 1 tháng 6, Chính phủ Diệm thay Đại biểu
Trung phần Hồ Đắc Khương, Tỉnh trưởng Thừa Thiên Nguyễn Văn Đẳng, là
những người mà Chính phủ cho là nhu nhược, bằng các ông Nguyễn Xuân
Khương (nguyên Tổng giám đốc Điền Địa) và Thiếu tá Nguyễn Mâu (Cần Lao
Công giáo) để hai nhân vật này hành động quyết liệt hơn trong việc đàn
áp Phật giáo. Chính phủ cũng triệu hồi Thiếu tá Đặng Sĩ về Bộ Nội vụ “để
chờ lệnh”.
Trước tình
hình nghiêm trọng đó, Bác sĩ Trần Kim Tuyến, dù lúc này đã bị thất sủng
không còn quyền hành ảnh hưởng gì nữa, nhưng phần vì ông quen biết nhiều
trong giới Phật giáo như Thượng tọa Tâm Châu, các cư sĩ Phật giáo người
Bắc di cư, cụ Mai Thọ Truyền (vốn là chuyên viên Phủ Tổng thống), phần
vì muốn hòa giải thật sự giữa Chính phủ và Phật giáo, nên ông đưa ra
sáng kiến thành lập một ủy ban cao cấp của hai bên để thảo luận hầu giải
quyết mọi vấn đề. Do đó, bên Chính phủ thành lập ủy ban Liên Bộ, và bên
Phật giáo hình thành ủy ban Liên Phái, có tư cách đại diện chính thức và
thẩm quyền thương nghị. Ủy ban Liên Bộ có Phó Tổng thống Nguyễn Ngọc Thơ
và các ông Bộ trưởng Bộ Nội vụ Bùi Văn Lương, Bộ trưởng Quốc phòng
Nguyễn Đình Thuần. Còn ủy ban Liên Phái do Thượng tọa Tâm Châu cầm đầu
với các Thượng tọa Thiện Hoa, Thiện Minh, Huyền Quang và Đại Đức Thích
Đức Nghiệp. (Sáng kiến của Bác sĩ Tuyến được Bộ trưởng Nguyễn Đình Thuần
trình cho hai ông Diệm-Nhu).
Trong khi
hai ủy ban đang tiến hành những buổi họp thì lực lượng an ninh vẫn bao
vây chùa chiền và gia tăng các biện pháp cắt điện, cắt nước tại các chùa
lớn ở Huế và Đà Nẵng. Riêng tại chùa Tỉnh Hội Nhà Trang, cảnh sát và
công an còn chăng kẽm gai chận đường các Phật tử vào chùa và cản trở
việc đi lại của các Tăng Ni từ Sài Gòn về các tỉnh và ngược lại. Cho đến
ngày 7 tháng 6, Ủy ban Liên Bộ mới công nhận sự kiện thiếu nghiêm chỉnh
đó và gởi văn thư trả lời cho Ủy ban Liên Phái là đã cho cấp lại điện
nước và quân đội không chận đường vào chùa nữa. Tất cả những văn thư của
hai ủy ban đều có đăng tải trên báo Việt ngữ tại Sài Gòn. Nhưng dù có
văn thư chính thức của Ủy ban Liên Bộ, những hành động chống phá Phật
giáo vẫn tiếp tục xảy ra tại các địa phương và ngay giữa thủ đô Sài Gòn.
Độc hại hơn nữa, chính quyền đã cho một số công an và cảnh sát cạo đầu,
giả vờ mặc áo nâu hay áo lam của tăng sĩ để ra chợ chọc gái, ăn thịt,
uống rượu, mua hàng không chịu trả tiền,... nhằm mục đích bôi lọ các nhà
sư và xuyên tạc cuộc đấu tranh của Phật giáo.
Để đối phó
với thái độ phá hoại đó của chính quyền, Phật giáo đành phải lấy những
hành động hy sinh quyết liệt hơn mong cảnh tỉnh và khai thông đầu óc
giáo điều của cấp lãnh đạo Chính phủ. Trong một ngôi chùa vắng lặng giữa
Sài Gòn sôi động, một vị sư già đã lấy một quyết định làm chuyển đổi cả
một chế độ với lời nguyện tâm huyết sau đây:
Tôi,
pháp danh Thích Quảng Đức, Trụ trì chùa Quan Âm Phú Nhuận, Gia Định.
Nhận
thấy Phật giáo nước nhà đang lúc nghiêng ngửa, tôi là một tu sĩ mệnh
danh là trưởng tử của Như Lai không lẽ cứ ngồi điềm nhiên tọa thị để cho
Phật giáo tiêu vong, nên tôi vui lòng phát nguyên thiêu thân giả tạm này
cúng dường chư Phật để hồi hướng công đức bảo tồn Phật giáo.
Mong ơn
mười phương chư Phật, chư Đại Đức Tăng Ni chứng minh cho tôi đạt thành ý
nguyện sau đây:
1. Mong
ơn Phật tổ gia hộ cho Tổng thống Ngô Đình Diệm sáng suốt chấp nhận năm
nguyện vọng tối thiểu của Phật giáo Việt
Nam
ghi trong bản tuyên ngôn.
2. Nhờ
ơn Phật từ bi gia hộ cho Phật giáo Việt
Nam
được trường tồn bất diệt.
3. Mong
nhờ hồng ân đức Phật gia hộ cho chư Đại Đức, Tăng Ni Phật tử Việt Nam
tránh khỏi nạn khủng bố bắt bớ giam cầm của kẻ ác gian.
4. Cầu
nguyện cho đất nước thanh bình quốc dân an lạc.
Trước
khi nhắm mắt về cảnh Phật, tôi trân trọng kính gởi lời cho Tổng thống
Ngô Đình Diệm nên lấy lòng bác ái từ bi đối với quốc dân và thi hành
chính sách bình đẳng tôn giáo để giữ vững nước nhà muôn thủa.
Tôi tha
thiết kêu gọi chư Đại Đức Tăng Ni Phật tử nên đoàn kết nhất trí để bảo
toàn Phật pháp.
Thích
Quảng Đức
(Trích từ
Tạp chí Chấn Hưng, số tháng 11 năm 1987 - Los Angeles)
Thế rồi
ngày 11 tháng 6 năm 1963, trước vài trăm tăng ni tụ họp tại ngã tư Lê
Văn Duyệt và Phan Đình Phùng, Sài Gòn, Hòa thượng Thích Quảng Đức đã tự
thiêu, hy sinh nhục thể để hiến mình cho chánh pháp. Người ta thấy Hòa
thượng từ trong một chiếc xe bước ra và từ từ tiến tới đám đất trống quỳ
xuống, hai tay chắp trước ngực, miệng khoan thai tụng niệm. Một nhà sư
trẻ khác xách một thùng xăng tưới vào thân thể Ngài. Hòa thượng châm lửa
đốt. Lửa đỏ bốc lên cao nhưng Hòa thượng vẫn ngồi trong tư thế kiết già
cho đến khi ngọn lửa bao trùm lấy thân thể, Ngài mới té nghiêng mà hai
tay vẫn chắp vào nhau trong sự biểu hiện của Từ Bi, Trí Tuệ và Đại Hùng.
Sự hy sinh cao cả của Hòa thượng Thích Quảng Đức, sự hy sinh mà suốt
chiều dài lịch sử hai ngàn năm của Phật giáo lần đầu tiên mới xảy ra đã
làm chấn động tâm thức của dân tộc.
Lửa!
Lửa cháy ngất tòa sen!
Tám
chín phương nhục thể trần tâm hiện thành thơ quỳ cả xuống
Hai
vầng sáng rưng rưng
Đông
Tây nhòa lệ ngọc
Chắp
tay đón một Mặt Trời Mới Mọc
Ánh đạo
vàng phơi phới đang bừng lên, dâng lên.
...
Thương
chúng sinh trầm luân bể khổ
Người
về phăng đêm tối đất dày
Bước ra
ngồi nhập định hướng về Tây
Gọi hết
lửa vào xương da bỏ ngỏ
Phật
pháp chẳng rời tay...
(Trích từ
Lửa Từ Bi của Thi hào Vũ Hoàng Chương,
sáng tác
để tưởng niệm Hòa thượng Thích Quảng Đức)
Cuộc tự
thiêu lịch sử của Hòa thượng Thích Quảng Đức đã được nhiều ký giả tên
tuổi Hoa Kỳ chứng kiến tại chỗ và đã tường thuật trung thực như David
Halberstam, Neil Sheehan, nhiếp ảnh gia Malcolm Brown... Ký giả Neil
Sheehan, tác giả “The Pentagon Papers”, đã phát hành cuốn “A
Bright Shining Lie” vào năm 1988, viết như sau: (tr. 334):
“... Tôi
trở lại Việt
Nam đúng
lúc để được thấy chế độ đang khiêu khích sự chống đối trong các thành
phố và tỉnh lỵ, bằng cách cũng ngược đãi và ngạo mạn như đã gây phẫn nộ
ở thôn quê. Ngày 8 tháng 5 năm 1963, dòng họ Ngô Đình đã phát động phong
trào khủng bố Phật giáo. Một toán Bảo An do một sĩ quan Công giáo điều
động đã giết chết 9 người trong số đó có vài trẻ em, gây thương tích cho
14 người khác trong một đám đông ở Cố đô Huế. Đám đông đó đang phản đối
sắc lệnh cấm treo cờ ngày lễ Phật Đản năm thứ 2587. Ông Diệm ban hành
sắc lệnh theo sự xúi dục của người anh cả là ông Thục, Tổng Giám mục ở
Huế và là người lãnh đạo hàng giáo phẩm Công giáo ở Nam Việt Nam năm
1963. Khi ông Thục ăn mừng 25 năm được lên làm Giám mục trước đó vài
tuần, dân Công giáo treo cờ Vatican
khắp thành phố Huế, nơi dòng họ Ngô Đình cư ngụ. Sau vụ giết người, ông
Diệm và gia đình đã lộ rõ chân tướng. Họ không muốn làm nguôi lòng các
nhà lãnh đạo Phật giáo. Những vị sư này đã bị đố kỵ trong 9 năm vì kỳ
thị tôn giáo. Thay vì thay đổi, họ lại ra tay tiêu diệt những nhà lãnh
đạo Phật giáo như họ đã từng tiêu diệt giáo phái Cao Đài, Hòa Hảo và
quân phiến loạn Bình Xuyên năm 1955.
Những vị
sư đã chống lại bằng phương thức của người Việt
Nam.
Buổi sáng ngày 11 tháng 6 năm 1963, một nhà sư già 73 tuổi tên là Thích
Quảng Đức đã ngồi gần một ngã tư đường Sài Gòn, cách tư dinh của Đại sứ
Mỹ Nolting có vài dãy phố. Nhà sư Quảng Đức ngồi theo thế kiết già,
trong khi đó một vị sư khác, với cái bình 5 gallon bằng mủ, đổ xăng
xuống chiếc đầu cạo trọc, xăng ướt đãm cả áo cà sa mầu vàng. Vị sư già
cử động nhanh, tay đưa ra khỏi vạt áo để quẹt diêm, đốt sáng cơ thể
thành một biểu tượng của phẫn nộ và hy sinh và đã nhóm mồi lửa uất hận
trong các trung tâm đô thị của miền Nam Việt Nam”.
Những biến
cố lịch sử trên đây đã được hàng triệu người dân Việt
Nam
chứng kiến cũng như rất đông người ngoại quốc và ký giả quốc tế có mặt
tại chỗ lúc bấy giờ đã ghi nhận và tường thuật trên báo chí hay sách vở.
Thế mà vẫn có những trí thức Công giáo đã không cảm thông, chia sẻ sự
nhục nhằn và đau khổ của Phật giáo, lại đang tâm bóp méo sự thật lịch sử
để chạy tội cho chế độ Ngô Đình Diệm. Ông Cao Thế Dung (trong cuốn “Làm
thế nào để giết một Tổng thống”), ông Nguyễn Trân (trong cuốn “Công
và Tội”) đã ngụy tạo vụ ném lựu đạn làm chết người tại Huế là do
hành động của một Đại úy nhân viên CIA. Còn ông Nguyễn văn Chức trong
cuốn “Việt Nam Chính Sử hay là những sai lầm và gian trá trong Việt
Nam Máu lửa Quê Hương Tôi của Đỗ Mậu” đặt nghi vấn: không cho rằng
Hòa thượng Quảng Đức đã tự thiêu mà Ngài đã bị một người khác đốt, mặc
dù Hòa thượng Quảng Đức đã có lời di chúc trước khi tự thiêu, và mặc dù
Hòa thượng Tâm Châu đã có lời minh xác về hành động tự thiêu của Hòa
thượng Quảng Đức trên tạp chí Chấn Hưng số tháng 11 năm 1987.
Trong lịch
sử cận đại của con người, chưa thấy cái chết nào oai linh và có ảnh
hưởng sâu rộng như cái chết Quảng Đức. Hòa thượng Quảng Đức chết đi
để cho Bồ Tát Quảng Đức xuất hiện hầu khai sinh một sức mạnh đại
hùng, đại lực mà lại đại từ, đại bi. Ý nghĩa Bồ Tát đích thực của sự hy
hiến cao quý là Cho Vui và Cứu Khổ mà trước hết là cứu lấy chính
những kẻ cầm quyền đang bị nghiệp chướng nghiệt ngã kềm tỏa trong những
vọng động u mê. Mục đích Bồ Tát đích thực của cái chết lẫm liệt này là
Giải thoát và Khai ngộ, mà trước hết là giải thoát chính chế độ Ngô Đình
Diệm khỏi những mê lầm mộng ảo về quyền lực và tính độc tôn.
Nhưng anh
em Ngô Đình Diệm và những kẻ chỉ biết dùng bạo lực để đối phó với tình
thương đã không biết đến hoặc không thèm để ý đến ý nghĩa cao đẹp và mục
tiêu vị tha đó, nên sự hy sinh cao quý của Hòa thượng Thích Quảng Đức đã
bị chính quyền Ngô Đình Diệm đánh giá như một sự khiêu khích mà thôi.
Trên mặt
quần chúng, ngọn lửa tự thiêu của Hòa thượng Quảng Đức đã thúc đẩy thêm
ngọn lửa chống đối chế độ Cần Lao Công giáo. Tổng thống Diệm vội vã gởi
thông điệp kêu gọi dân chúng bình tĩnh, trong đó có câu: “Mọi sự khó
khăn sẽ được giải quyết trên căn bản lương tri và ái quốc, trong tình
đoàn kết huynh đệ... Không nên tin có âm mưu trì hoãn giải quyết các vấn
đề, sau lưng Phật giáo trong nước hãy còn Hiến pháp, nghĩa là có tôi”.
Sau khi
thông điệp của Tổng thống được công bố vào ngày 14 tháng 6 năm 1963, hai
Ủy ban Liên Bộ và Liên Phái lại tái họp tại Hội trường Diên Hồng. Cùng
ngày ấy, Hội đồng Tướng lãnh ra thông cáo kêu gọi “đoàn kết, bình tĩnh,
tránh sự hiểu lầm, đặt quyền lợi quốc gia trên hết, và mong các vấn đề
được giải quyết trong tình huynh đệ”.
Ngày 16
tháng 6 năm 1963, để tìm hậu thuẫn của công luận khách quan trên thế
giới và để bảo đảm thêm sự an toàn của cuộc đấu tranh, gần 200 tăng ni
đã tập họp biểu tình trước Tòa Đại sứ Hoa Kỳ để yêu cầu ủng hộ Phật giáo
đạt được năm nguyện vọng. Đồng thời, độ ba ngàn đồng bào đến chùa Giác
Minh để dự tang lễ Hòa thượng Quảng Đức, nhưng đám tang đã phải dời lại
vì bị cảnh sát dã chiến dùng lựu đạn cay giải tán. Cuộc xô xát này gây
cho cảnh sát bị thương 12 người và dân chúng bị bắt 251 người. Cũng cùng
ngày, hai Ủy ban Liên Bộ và Liên Phái, sau ba ngày đêm thảo luận, đã
hình thành được một bản Thông Cáo Chung xác định những điểm đã thỏa
thuận về cách thức treo Quốc kỳ và Phật kỳ, xét lại dụ số 10 về quy chế
tôn giáo, điều tra các vụ bắt bớ và khoan hồng với những người tranh đấu
cho Phật giáo, dành mọi dễ dàng cho các hoạt động tôn giáo, trừng trị
nhân viên có lỗi, bồi thường cho các nạn nhân. Bản thông cáo này có mang
chữ ký và triện của Tổng thống Diệm.
Sau bản
thông cáo chung đó, để chứng tỏ thiện chí hòa hợp với Chính phủ, Ủy ban
Liên Phái bèn quyết định hạn chế số người tham dự đám tang Hòa thượng
Quảng Đức lại chỉ còn 300 tăng ni và các nhà báo mà thôi để tránh sự tụ
họp quá đông đảo của dân chúng, là cơ hội cho những phần tử phá hoại đặc
công Việt Cộng lợi dụng xách động. Do đó, tang lễ của Hòa Thượng Quảng
Đức đã được cử hành một cách trang trọng trong trật tự, không có một
đụng độ nào giữa nhân viên công lực và dân chúng. Sau khi nhục thể của
Hòa Thượng được hỏa thiêu tại lò An Dưỡng Địa Phú Lâm, xá lợi của Ngài
được đựng trong bình mang về thờ ở Chùa Xá Lợi.
Rõ ràng là
với sự hình thành của bản Thông Cáo Chung và hình thức trang nghiêm giản
dị của tang lễ Hòa thượng Quảng Đức, Phật giáo đồ đã xác định một thái
độ chính trị, nếu gọi đó là chính trị, rất minh bạch và hợp lý là:
... dù đấu
tranh với một chế độ độc tài, một chánh sách tiêu diệt Phật giáo như
thế, Phật giáo, ngay từ đầu cho đến khi chấm dứt cuộc vận động, từ bản
Tuyên Ngôn về năm nguyện vọng của Tăng tín đồ cho đến tất cả mọi tuyên
bố và văn thư gởi cho chính quyền về sau, dù công khai hay bí mật, đều
hoàn toàn không đặt vấn đề thay đổi chế độ, lật đổ chính quyền mà chỉ
đặt vấn đề cải thiện chính sách. Không nhằm mục đích tranh thủ quyền
hành mà chỉ nhắm đến mục tiêu tự do tín ngưỡng và công bằng xã hội,
không muốn tìm kiếm những đặc quyền đặc lợi mà chỉ muốn được đối xử một
cách bình đẳng theo một quy chế chung cho mọi tôn giáo chứ không riêng
cho một tôn giáo nào. Nói cách khác, Phật giáo không chống lại những lý
tưởng về Tự Do, Dân Chủ của một nền Cộng Hòa chân chính mà ngược lại,
chính vì cái lý tưởng Tự Do, Dân Chủ đó mà chống lại cái thực tế bất
công độc tài của một nền Cộng Hòa giả mạo để cho lý tưởng Tự Do, Dân Chủ
trở thành sự thật, và từ đó để cho công cuộc chống Cộng có ý nghĩa và có
được cái sức mạnh cần thiết
<![if !supportFootnotes]>
[7]<![endif]>.
Với thiện
chí của Uỷ Ban Liên Phái, nếu Chính phủ quả thật muốn giải quyết vấn đề
Phật giáo theo tinh thần “huynh đệ” thì chỉ cần Chính phủ thi hành ngay
những điều khoản trong Thông Cáo Chung, những điều khoản đơn giản, hợp
pháp, chính đáng, mà với tư cách một Tổng thống đã được Quốc hội ủy cho
toàn quyền hành động, có thể giải quyết ngay vụ Phật giáo trong một ngày
là xong. Khốn nỗi Thông Cáo Chung ra đời ngày 16 tháng 6 năm 1963 mà mãi
đến ngày 28 tháng 6 năm 1963, nghĩa là 12 ngày sau, Phó Tổng thống
Nguyễn Ngọc Thơ mới thông báo cho Ủy ban Liên Phái biết rằng: “Bộ Nội vụ
sẽ ra Nghị định về việc treo cờ, Dụ số 10 sẽ được áp dụng “linh động”,
một số sinh viên và Phật tử đã bị bắt sẽ được thả nhưng có một số sinh
viên phải ra Tòa, chỉ Bộ Nội vụ mới được quyền kiểm tra các chùa chiền,
hồ sơ tạo mãi sẽ được xét mau lẹ, việc bồi thường các nạn nhân phải đợi
điều tra”.
Nội dung
bức thư đã nói lên một cách dứt khoát thái độ Chính phủ không muốn thi
hành bản thông cáo chung: tại sao dụ số 10 lại được áp dụng một cách
“linh động”?, tại sao chưa chịu bồi thường cho các nạn nhân mà còn phải
đợi điều tra?, tại sao không nói đến trường hợp của Thiếu tá Đặng Sĩ,
người đã gây ra vụ đổ máu ở đài phát thanh Huế?, tại sao chính phủ chỉ
lo thể lệ treo cờ, lo kiểm tra chùa chiền còn những nguyện vọng căn bản
về hành đạo của Phật giáo lại không được thỏa mãn? Trong lúc đó bà Ngô
Đình Nhu lập đi lập lại nhiều lần lời tuyên bố “vỗ tay hoan nghênh
các vụ tự thiêu” mà bà ta gọi là những vụ “nướng thịt”
(barbecue) và “nếu ai còn muốn tự thiêu mà thiếu dầu xăng thì tôi sẽ
cho”.
Sau văn
thư của Phó Tổng thống Nguyễn Ngọc Thơ lộ rõ âm mưu trì hoãn việc thi
hành Thông Cáo Chung lại đến những thủ đoạn của chính quyền muốn tiêu
diệt lực lượng Phật giáo Việt
Nam mà lúc
bấy giờ Uỷ Ban Liên Phái đang là đại diện. Một trong những thủ đoạn đó
là xuyên tạc tính chất đại diện chính thức và chính đáng của Uỷ Ban Liên
Phái. Ngày 20 tháng 6 năm 1963, nghĩa là mười ngày sau khi thông cáo
chung ra đời, Chính phủ tập họp các tăng sĩ thuộc phái Cổ Sơn Môn tại
Phú Thọ Hòa, dưới quyền chủ tọa của Bộ trưởng Bộ Nội vụ Bùi Văn Lương,
để lập kiến nghị ủng hộ Chính phủ và đặc biệt đánh điện qua Tích Lan yêu
cầu Giáo Hội Phật Giáo Thế giới “can thiệp và ngăn cản” cuộc đấu tranh
của Phật giáo Việt Nam. Đồng thời cũng được phối hợp trong ngày hôm đó,
Ngô Đình Nhu và Cao Xuân Vỹ huy động Thanh niên Cộng Hòa tổ chức một
cuộc biểu tình có cảnh sát hộ tống, yêu cầu Tổng thống Diệm duyệt lại
bản Thông Cáo Chung. Ngày 26-6, Thượng tọa Thiện Minh gởi văn thư lên
Chính phủ phản đối sự kiện “Bản Thông Cáo Chung không được thi hành và
chính quyền đã có những hành động, những âm mưu không muốn thỏa hiệp.
Tại miền Trung, các chính quyền địa phương vẫn tổ chức mít tinh lên án
Phật giáo, vẫn cản trở việc đi lại của các Tăng Ni, vẫn phong tỏa chùa
chiền”...
Trong lúc
cuộc tranh chấp đang đi vào giai đoạn căng thẳng vì thái độ ngoan cố của
chánh quyền và nhất là vì các thành phần khác của dân tộc ý thức được
tính cách liên đới ruột thịt với Phật giáo đồ đang chống bạo quyền nên
đã công khai và đông đảo ủng hộ, thì ngày 5 tháng 7, Chính phủ Diệm lại
phạm thêm một lỗi lầm chính trị khác bằng quyết định đem 19 quân nhân và
34 nhân sĩ của vụ “phản loạn Nhảy Dù 11-11-1960” ra xét xử tại Tòa án
Quân sự Đặc biệt Sài Gòn. Quyết định của anh em ông Diệm nhằm vào thời
điểm đặc biệt đó phát xuất từ tính chủ quan mù quáng, tưởng có thể dùng
vụ án như một hình thức cảnh cáo để hăm dọa trí thức, sinh viên và đảng
phái đang mỗi ngày một đông đảo ủng hộ cuộc đấu tranh của Phật giáo. Từ
đó, vấn đề đang được giới hạn trong một tôn giáo và những quy chế đặc
thù có tính xã hội, bỗng trở thành một cuộc khủng hoảng có tính chính
trị và liên hệ đến mọi thành phần khác của đại khối dân tộc.
Ngày 7
tháng 7, trong lúc dinh Gia Long đang hân hoan yến tiệc kỷ niệm lễ “Song
Thất” thì trong một căn phòng cô đơn của Thủ đô Sài Gòn, văn hào Nhất
Linh, nhà cách mạng Nguyễn Tường Tam, con người suốt đời hiến thân cho
quê hương đất nước đó, uống độc dược để kết liễu đời mình với lời di
chúc sang sảng hào hùng như bản án kết tội phản quốc của chế độ Ngô Đình
Diệm:
Đời tôi
để lịch sử xử. Tôi không chịu để ai xử cả. Sự việc đem các đảng phái
quốc gia đối lập ra xét xử là một trọng tội đối với quốc gia, chỉ đưa
đất nước rơi vào tay Cộng Sản. Vì thế tôi tự hủy mình cũng như Hòa
Thượng Thích Quảng Đức đã tự thiêu là để cảnh cáo những ai chà đạp mọi
thứ tự do.
Ký tên:
Nhất Linh Nguyễn Tường Tam, ngày 7 tháng 7 năm 1963.
Cái chết
bất khuất của văn hào Nhất Linh Nguyễn Tường Tam quả thật đã như một
ngọn lửa oai hùng nung nấu tâm can nhân dân cả nước, đặc biệt là giới
sinh viên trí thức trẻ, từ lâu đã xem ông như một khuôn mẫu của kẻ sĩ
thời đại. Cái chết đó không khác gì hiệu lệnh cuối cùng trước lệnh xuất
quân của quốc dân Việt, thế mà những con người mất hết lương tri của
dòng họ Ngô Đình vẫn tiếp tục chính sách tiêu diệt Phật giáo không một
phút hồi tâm. Những bước sa lầy, tội lỗi của chế độ lại tiếp tục.
Ngày 12
tháng 7, Đại tá Đỗ Cao Trí, em ruột của Dân biểu gia nô Đỗ Cao Minh,
được thăng Thiếu tướng và được đặc cử giữ chức Tư lệnh quân đoàn I thay
thế cho tướng Lê Văn Nghiêm bị nghi ngờ thân Phật giáo, để Trí thẳng tay
đàn áp cuộc tranh đấu ở Huế và miền Trung.
Ngày 23
tháng 7, Trung tá Trần Thanh Chiêu, một Cần Lao Công giáo giám đốc Nha
Dân Vệ, điều động 100 dân vệ và thương phế binh đến biểu tình trước chùa
Xá Lợi chăng biểu ngữ đòi hỏi “đoàn kết để tránh mọi sự lợi dụng của
Việt Cộng”.
Ngày 3
tháng 8, trong lời hiệu triệu Phụ nữ Bán Quân Sự, bà Ngô Đình Nhu lên án
những vụ tranh đấu tôn giáo và qua ngày 8-8, để gián tiếp trả lời câu
khiển trách “thiếu lễ độ đối với Phật giáo” của thân phụ là Đại sứ Trần
Văn Chương trên đài VOA ngày 6-8, bà Nhu nhận là có thiếu lễ độ nhưng
cho đó là một thái độ cần thiết. Bà cũng cám ơn ông Đại sứ đã cho bà một
dịp để bà bày tỏ ý kiến (!). Ngày hôm sau, 9-8, bà Nhu lại trả lời cuộc
phỏng vấn của tờ New York Times bằng lập trường: “Quyết liệt đối phó với
cuộc tranh đấu hiện nay của Phật giáo”.
Theo David
Halberstam, sau khi thông cáo chung ra đời, trong một buổi ăn sáng tại
dinh Gia Long, bà Nhu đã nặng lời trách móc ông Diệm: “Anh đã đánh
tan Bình Xuyên, đánh bại Hòa Hảo, dẹp yên Nhảy Dù mà bây giờ anh lại
chịu thua mấy tên nhà sư khốn nạn không có một tấc sắt trong tay. Anh là
đồ hèn, anh là sứa”. Bị bà Nhu nặng lời chỉ trích, ông Diệm chỉ còn
biết phân trần với em dâu: “Thím không hiểu rõ vấn đề, vụ Phật giáo
còn liên hệ rắc rối với quốc tế, chúng ta sẽ giải quyết”
<![if !supportFootnotes]>
[8]<![endif]>.
Không
riêng ở Sài Gòn ông Nhu đòi “duyệt lại bản thông cáo chung”, bà Nhu đòi
“đối phó quyết liệt với vụ tranh đấu của Phật giáo” mà tại Huế, ông Ngô
Đình Thục cũng khinh thường cuộc đấu tranh của Phật giáo, coi quyết tâm
vùng lên sau bao năm bị áp bức đó chỉ như “một ngọn lửa rơm, bừng lên
rồi tắt, có chi mà sợ” (Theo Bên Dòng Lịch Sử của Linh mục Cao
Văn Luận).
Trước dã
tâm của anh em nhà Ngô, và mặc dù lực lượng an ninh được tăng cường khắp
nơi (riêng tại Sài Gòn, Chính phủ đưa về hai tiểu đoàn Thủy Quân Lục
Chiến và hai tiểu đoàn Nhảy Dù), phong trào đấu tranh càng trở nên kiên
cường, toàn diện và mãnh liệt hơn. Tại nhiều tỉnh, các Đại đức, Ni cô
tiếp tục tự thiêu, các Phật tử tiếp tục biểu tình, tuyệt thực, các sinh
viên y khoa, luật khoa, văn khoa, học sinh các trường Chu Văn An, Trương
Vĩnh Ký, Gia Long, Trưng Vương,... bãi khóa, xuống đường, hội thảo. Sư
Bà Diệu Huệ, thân mẫu của Đại sứ Bửu Hội, cũng đòi tự thiêu và nữ sinh
Mai Tuyết An, 18 tuổi ở Thị Nghè, sau khi đi Chùa về đã cầm dao chặt tay
để phản đối lời tuyên bố của bà Nhu. Nhiều đảng viên của các đảng Đại
Việt, Việt Quốc, Duy Dân ở Sài Gòn và các tỉnh đã tích cực hoạt động yểm
trợ cho Phật giáo. Đặc biệt giới trí thức và nhân sĩ, dù âm thầm hay
công khai, đều chống lại nhà Ngô mà điển hình là giáo sư Phạm Biểu Tâm,
Khoa trưởng Đại học Y khoa, một nhân vật có uy tín lớn lao được giới tri
thức và sinh viên rất trọng vọng (đã hai lần được ông Diệm mời làm Bộ
trưởng mà vẫn từ chối) và một số giáo sư bị bắt. Linh mục Cao Văn Luận,
Viện trưởng Viện Đại học Huế, vì ủng hộ phong trào sinh viên tranh đấu
nên cũng bị cất chức ngày 16 tháng 8 năm 1963.
Đến đây
thì cuộc tranh đấu đã thật sự có tầm vóc quốc gia. Những phẫn uất câm
nín, những đày đoạ nhọc nhằn, những áp bức tàn bạo bị dồn nén từ chín
năm nay trên mọi miền đất nước, trong mọi tấm lòng của nhân dân, đã nổ
bừng lên, kết hợp với phòng trào đấu tranh của Phật tử để trực diện đối
phó với một chính quyền lạnh lùng và hiểm độc. Những danh từ mỹ miều của
ông Diệm như “lương tri”, “ái quốc”, như “giải quyết trong tình huynh
đệ” đã bị chính ông và tập đoàn Cần Lao Công giáo do anh em ông lãnh đạo
chà đạp xuống đất. Dân chúng vốn đã không tin vào sự “thành tín” của
ông, vốn đã kinh qua trăm đắng ngàn cay do chế độ ông tác hại, thì giờ
đây sự công phẫn tích tụ từ lâu chỉ có thể biểu hiện bằng một thái độ mà
thôi: Những kẻ bị đàn áp cùng đứng chung một chiến tuyến để chống lại
tập đoàn thống trị.
Ngay cả
nhà tôi, dù suốt đời vẫn quen sống trong gia đình, thủ phận nuôi chồng
nuôi con, một năm chỉ lên chùa vào ngày Tết và Lễ Phật Đản, Lễ Vu Lan,
và dù biết chồng là một cán bộ rường cột của Tổng thống Diệm, nhưng
trước hành động hung hãn của nhóm Công giáo Cần Lao khi đối với các nhà
tu hành cô thế, cũng đã bí mật gia nhập vào các hoạt động quần chúng để
giúp các chùa trong cơn Pháp nạn tại Nha Trang, nơi nhà tôi và các con
nhỏ đang cư ngụ lúc bấy giờ. Tại thành phố nhỏ này, từ ba tháng nay
nhiều chùa đã bị canh phòng theo dõi, riêng chùa Tỉnh Hội, ngôi chùa lớn
nhất Khánh Hòa bị cô lập, cúp điện, cúp nước và bị cắt đứt mọi nguồn
tiếp tế của Phật tử. Nhiều Tăng Ni bị đánh đập, trói lại và giam tại
quân lao, còn Thầy Trụ trì và Thầy hội trưởng Thích Đức Minh thì bị tra
khảo mang thương tích nặng nề. Do đó, một mặt nhà tôi bí mật liên lạc
với các nhân sĩ có uy tín tại Nha Trang như gia đình cụ Thượng thư Trí
sĩ Tôn Thất Toại, cụ Phủ Tâm, Huyện Tủng (thân sinh của lãnh tụ sinh
viên trường Luật Nguyễn Hữu Doãn), cụ Bùi Liên (thân phụ giáo sư Bùi Ái
hiện ở Pháp), gia đình cụ Võ Đình Dung, Võ Đình Thụy, gia đình bác sĩ
Trần Kiêm Phán (hiện ở Los Angeles) gia đình ông Phó Tỉnh trưởng Lê Bá
Chẩn (hiện ở Pháp), gia đình giáo sư Ưng Trung... bí mật lập ủy ban cứu
đói cho gần 300 Tăng Ni và Phật tử đang bị bao vây trong ngôi chùa Tỉnh
Hội. Nhà tôi còn tác động tinh thần Đại úy Lê An có nhà ở cạnh chùa để
dùng làm trạm liên lạc với chùa và để chứa thực phẩm hầu chuyển vào chùa
trong đêm khuya. Mặt khác, cùng với một số đông đảo quân nhân Phật tử,
nhà tôi tổ chức một cuộc “vượt ngục” cho các nhà sư đang bị giam ở quân
lao, đưa Thầy Hội trưởng về nhà riêng ẩn trốn để Thầy tiếp tục lãnh đạo
cuộc đấu tranh cho đến ngày cách mạng 1 tháng 11 năm 1963 bùng nổ.
Tôi không
trách nhà tôi đã bày tỏ lập trường ủng hộ cuộc đấu tranh của Phật giáo,
vì người đàn bà Việt Nam, nhất là con nhà gia giáo bảo thủ ai lại không
động lòng trắc ẩn từ tâm, huống chi động cơ của việc làm đó lại là vì
đạo nghĩa. Cái gì đã làm cho một người đàn bà từ 30 năm nay chỉ biết lo
cho chồng con hạnh phúc, nhà cửa êm ấm, chưa hề tham dự một sinh hoạt
tập thể công khai nào, bỗng vùng lên vào chốn nguy hiểm đấu tranh mà
trong thâm tâm dù biết có thể gây lo buồn cho chồng con, có thể làm đổ
vỡ sự nghiệp vững vàng của chồng trong chế độ Diệm (thay vì khuyên chồng
theo đạo Công giáo để được thăng quan tiến chức như một số bà vợ sĩ quan
khác) ? Cái gì đã làm cho một người đàn bà sợ mưu kế, ghét thủ đoạn, dám
dấn thân vào công tác bí mật tổ chức cho tội nhân của Chính phủ vượt
ngục? Cái gì đó chắc chắn phát sinh từ sự mộc mạc và chân thành của một
người đàn bà lấy đạo đức và chân chính làm khuôn thước đo lường nhân
thế: Một người dân trong mười mấy triệu người dân của miền Nam sống dưới
chế độ bạo quản của anh em ông Ngô Đình Diệm lúc bấy giờ.
Trong lúc
đó thì bề ngoài tôi vẫn hành xử như một Giám đốc Nha An Ninh Quân đội
của chế độ, nhưng bề trong thì con người cán bộ tiền phong xa xưa của tổ
chức Ngô Đình Diệm bắt đầu chỗi dậy để tìm phương thế cứu lấy thầy mình
trong cơn hoạn nạn. Nếu con người của chế độ đã chán chường bất mãn thì
con người cán bộ lại thao thức băn khoăn, vì phương thế duy nhất mà tôi
suy nghĩ phải đủ cứng rắn để tỉnh thức ông Diệm dù trong cái liên hệ
thắm thiết giữa ông và tôi từ 20 năm qua có một điểm không tương đồng
lớn nhất, đó là niềm tin tôn giáo.
Thật vậy,
từ lâu, theo lời Trung tá Nguyễn Văn Châu ở cạnh nhà cho tôi biết thì
ông Diệm thường dò hỏi nếp sống trong gia đình tôi, đặc biệt là việc thờ
tự. Châu cho ông biết trong nhà tôi có bàn thờ Phật, bàn thờ ông bà rất
tôn nghiêm, nhất là vào các dịp Tết nhất cúng kỵ rất trang trọng. Trong
thư phòng của tôi lại có tượng Đức Khổng Tử tỏ ra tôi là con người nặng
lòng với nền Tam Giáo. Ông Diệm đã biết thế mà nhiều đêm thầy trò đàm
đạo, có lẽ vì muốn thuyết phục tôi nên ông không ngại ngùng mỉa mai chỉ
trích đạo Phật là thứ đạo mê tín dị đoan, còn các nhà sư thì quê mùa dốt
nát, chẳng qua vì nghèo đói, không có nghề nghiệp sinh nhai nên mới phải
nương thân nơi của chùa lo việc gánh nước quét lá để kiếm nắm xôi miếng
oản, rồi lâu ngày thành ra sư nọ sư kia. Ông lại ca ngợi đạo Công Giáo
là thứ đạo văn minh khoa học, thứ đạo quốc tế với bảy trăm triệu tín đồ
trên khắp thế giới năm châu. Rồi ông khuyến dụ tôi nên theo đạo Công
giáo. Nghe ông phê phán như vậy tôi chỉ cười thầm trong bụng, tôi biết
ông cũng có đọc Nho, Lão, Phật nhưng ông không thể hiểu cái tinh túy của
Đạo Phật, cái triết lý cao thâm của Phật Giáo. Trái lại, trong cái hiểu
biết của tôi thì Kinh Thánh và tôn giáo của ông có nhiều điều vô lý,
phản khoa học, phản con người, và lịch sử Giáo hội cũng như chính bản
thân một số Giáo Hoàng đã gây nhiều tội ác đối với nhân loại. Đặc
biệt nhất là tôi chưa cảm nhận được tình tự dân tộc, bản chất Việt
Nam trong Thiên Chúa giáo như trong đạo Phật, tuy nhiên, vì nặng
nghĩa thầy trò nên tôi không muốn tranh cãi với ông. Vì vậy, mỗi lần ông
đưa lời khuyến dụ tôi cải đạo, tôi chỉ dùng lời khôn khéo để chối từ:
“Thưa Cụ, tôi còn có người anh quyền huynh thế phụ đã trên 60 tuổi, anh
tôi hết sức bảo thủ, lại đang là khuôn trưởng khuôn A-Dục Phật giáo tại
Nha Trang và là hội viên ban quản trị Hội Khổng học Khánh Hòa, vậy xin
Cụ đợi khi nào anh tôi qua đời tôi sẽ xét lại vấn đề niềm tin rất quan
trọng này”. Tôi chỉ nói đãi đưa cho qua câu chuyện, cho ông Diệm khỏi
buồn lòng, chứ con người của tôi vốn từ bùn lầy nước đọng của quê hương
nghèo nàn khốn khổ mà xuất thân sau khi đã nổi trôi bao cuộc bể dâu thì
dù sao cũng có thể gọi là đã trải mùi nhân thế, làm sao tôi lại có thể
dễ dàng bỏ đạo của dân tộc, của cha ông như một số Bộ trưởng, tướng tá
khác. Huống chi thứ nhất là tôi không tìm thấy ở một đạo nào khác nhân
bản và dân tộc bằng đạo Phật, thứ hai là tôi không vì lợi danh mà dẹp bỏ
“hồn nước với lễ gia tiên” dù tôi là kẻ ít học nhưng cha chú tôi đều là
những người theo đòi nghiên bút, học đạo Thánh hiền, nhạc gia tôi đã
từng cởi áo từ quan, tiền nhân nhà tôi đã có nhiều người tham gia phong
trào Cần Vương, phong trào “Bình Tây Sát Tả”. Huống gì tôi vì đi lính
Khố Xanh cho Pháp mà cảm nhận được cái nhục chung của dân tộc nên đã
công phẫn chống Pháp, làm tiểu đoàn trưởng cho Việt Minh rồi lại phản
tỉnh chống Việt Minh, làm sĩ quan dưới quyền tướng Hinh mà dám công khai
chống lại tướng Hinh, làm cán bộ dưới chế độ mà dám coi thường Cố vấn
Ngô Đình Nhu, Ngô Đình Cẩn, nghĩa là luôn luôn ở vào cái thế bị đấu
tranh để giữ lấy hương sen trong bùn hôi, nay há lại bôi đen lòng mình,
bỏ nền phong hóa đạo lý của cha ông để theo một tôn giáo mà mình không
thể chấp nhận được cả về khía cạnh tín ngưỡng lẫn khía cạnh lịch sử đối
với dân tộc.
Vì ông
Diệm đã biết rõ cuộc đời của tôi, chí hướng tôi, gia cảnh tôi, nhất là
lập trường tôn giáo của tôi nên tôi càng phân vân khó xử trước hoàn cảnh
đất nước lúc bất giờ, lúc mà anh em ông ta đang vận dụng toàn bộ sức
mạnh của chế độ để đàn áp Phật giáo. Tôi đoán ông đang thắc mắc về tôi,
đang ngờ vực lòng dạ của tôi, vì từ ngày xảy ra biến cố Phật giáo, ông
ít gọi tôi vào Dinh như chỉ cách đó mấy tháng. Những lúc có công việc
khẩn cấp cần phải gặp, tôi thấy ông không còn có thái độ mặn mà tình
nghĩa như trước. Trong lúc đó thì những người bạn chí thân của tôi mà
cũng là cán bộ của ông Diệm như ông Nguyễn Đôn Duyến (làm ở Bộ Ngoại
Giao), như ông Võ Như Nguyện (Giáo sư Hán Học ở Huế), đều đã bày tỏ
quyết liệt lập trường thân Phật giáo chống lại chế độ. Ông Võ Như Nguyện
sau khi mất chức Tỉnh trưởng tỉnh Bình Định, thấy ông Ngô Đình Cẩn và
nhóm Công giáo Cần Lao mỗi ngày mỗi lộng hành tàn bạo, bèn đem cả nhà
lên chùa qui y (xem thư ông Nguyện gởi cho ông Hoàng Đồng Tiếu trong
phần Phụ lục). Trong cuộc đấu tranh của Phật giáo, ông Nguyện cùng với
các giáo sư đại học Huế ký tuyên ngôn kết tội nhà Ngô nên đã bị bắt
giam.
Trước hoàn
cảnh khó xử đó, và trong khi tìm phương cách giải quyết được cuộc khủng
hoảng, tôi giữ thái độ trung lập, không theo chế độ để phản lại niềm tin
nhân bản của mình, mà cũng không theo Phật giáo để phản lại vị thầy cũ.
Hơn nưa, dù ông Diệm có nghi ngờ tôi nhưng ông vẫn chưa đối xử với tôi
một cách cạn tàu ráo máng như đã đối với tướng Lê Văn Nghiêm, một người
bạn thân của tôi. Trái với thái độ đó của ông Diệm, ông Nhu cứ muốn đẩy
tôi vào chân tường, dùng độc kế ly gián để cho Phật giáo và đồng bào
hiểu lầm tôi.
Lần thứ
nhất, ông Nhu điện thoại ra lệnh cho tôi bảo dùng máy viễn liên gọi
thẳng tướng Lê Văn Nghiêm, Tư lệnh Quân Đoàn I, về Sài Gòn trình diện
ngay Tổng thống. Về Sài Gòn, Tổng thống ra lệnh cho ông Nghiêm phải tức
khắc giao chức Tư lệnh Quân đoàn cho tướng Đỗ Cao Trí. Tướng Nghiêm bất
mãn bèn đến gặp tôi và tức giận hỏi tôi đã báo cáo những gì làm cho ông
ta bị mất chức một cách vô lý, nhục nhã như vậy. Lúc đó tôi mới hiểu vì
sao ông Nhu không gọi thẳng tướng Nghiêm mà lại ra lệnh cho tôi gọi. Tôi
đã hết sức phân trần nhưng có lẽ đã không giải tỏa được thắc mắc của
Tướng Nghiêm, cái thắc mắc vì sao Phủ Tổng thống không gọi thẳng cho ông
ta, một Thiếu tướng hai sao, vào trình diện mà lại phải qua Giám đốc An
Ninh Quân Đội, một Đại tá.
Lần thứ
nhì, cũng bằng điện thoại, ông Nhu ra lệnh thẳng cho tôi phải bắt giam
giáo sư Trần Quang Thuận (hiện ở Los Angeles), một trí thức Phật giáo
nổi tiếng chống đối chế độ. Làm như vậy, ngoài việc ông Nhu muốn ly gián
tôi với hàng ngũ Phật tử và thành phần trí thức, ông còn muốn ném đá dấu
tay vì Trần Quang Thuận thuộc con nhà dòng dõi cụ Thân Thần, vốn là bạn
thân của cụ Ngô Đình Khả, Thuận lại là cháu rể của ông Tôn Thất Thiết
đang giữ chức Giám đốc Sở Nội Dịch Phủ Tổng thống. Lần này, biết được
thủ đoạn của Ngô Đình Nhu và vì muốn giữ thái độ trung lập, tôi cho mời
Trần Quang Thuận đến văn phòng và cho biết tôi được lệnh của ông Cố vấn
bắt giam ông ta. Tuy nhiên, tôi chỉ khuyên ông nên hoạt động kín đáo
hơn, nhất là bớt những luận điệu chống đối nhà Ngô đi, rồi để cho ông về
ngay mà không giam giữ một giờ phút nào.
Lần thứ
ba, qua tướng Trần Thiện Khiêm, Tham mưu trưởng Bộ Tổng tham mưu, ông
Nhu trao cho tôi một danh sách gồm độ vài mươi nhân vật trí thức tại Sài
Gòn, ra lệnh phải bắt giữ và điều tra vì họ có tội hoạt động chống Chính
phủ. Một lần nữa, tôi biết ông Ngô Đình Nhu muốn tôi nhúng tay vào tội
ác qua việc bắt giữ những nhân vật dân sự không thuộc thẩm quyền của
tôi. Dù vậy, vì hệ thống chính quyền của ông Nhu còn chặt chẽ nên tôi
vẫn phải thi hành lệnh của ông Cố Vấn Tổng thống quyền uy tột đỉnh đang
điều khiển mặt trận tiêu diệt Phật giáo.
Vì số
người định bắt giữ quá đông, tôi chia ra làm nhiều đợt và bắt giữ nhiều
nơi. Đối với số nam nữ giáo sư của trường Chu Văn An, Petrus Ký, Trưng
Vương, Gia Long, Võ Trường Toản... và một số luật sư, bác sĩ, đích thân
tôi mời họ lần lượt đến văn phòng và cho họ biết do lệnh của ông Cố Vấn
tôi phải bắt giữ họ. Nhưng tôi tha họ về ngay sau khi nói cho họ biết
nếu hoạt động không kín đáo thì công an của Dương Văn Hiếu hay Lực lượng
Đặc biệt của Lê Quang Tung sẽ bắt lại và trong trường hợp đó, hậu quả sẽ
tàn khốc vô cùng.
Nhưng với
luật sư Đinh Thạch Bích (hiện nay là chủ biên báo Việt Nam Hải Ngoại
ở San Diego) thì tôi tỏ ra khắt khe hơn vì nhân viên của tôi đã tìm được
tại nhà anh một số vũ khí bất hợp pháp. Tôi dọa Đinh Thạch Bích sẽ đưa
anh ra Tòa vì số vũ khí đó là tang chứng cho một âm mưu nổi loạn có võ
trang. Nhưng người trí thức trẻ tuổi đã dành cho tôi một sự kinh ngạc mà
suốt mấy năm làm trong cơ quan an ninh của chế độ Ngô Đình Diệm lần đầu
tiên mới gặp. Bích đã không tỏ vẻ sợ sệt, lại còn nặng lời đả kích chế
độ Diệm. Bằng một chuỗi dài những từ ngữ đanh thép như “gia đình trị,
độc tài, phong kiến, bất lực, kỳ thị, tham nhũng,...”, Bích buộc tội nhà
Ngô để biện minh cho hành động cất giữ số vũ khí bất hợp pháp. Nhìn bộ
mặt cứng rắn cương quyết, có vẻ quân nhân hơn là văn nhân, tôi khen thầm
Bích gan dạ, chẳng trách từ nhỏ đã theo anh hùng Trình Minh Thế làm cách
mạng chống cả thực dân Pháp lẫn Cộng Sản Việt. Tôi đang miên man suy
nghĩ thì Bích lại tìm cách tuyên truyền tôi để kết luận: “Số võ khí đó
là để dùng vào việc lật đổ nhà Ngô, tôi xin mời Đại tá tham dự vào cuộc
đảo chánh của anh em chúng tôi”. Đến đây thì từ kinh ngạc tôi trở thành
có cảm tình với người thanh niên trí thức dám “vuốt râu hùm”. Cảm tình
đó đã làm tôi khó xử: tha anh về lỡ ông Nhu biết được thì nguy, mà giam
giữ rồi nếu anh bị hãm hại hay bị truy tố ra Tòa thì tôi sẽ làm hại một
người chiến sĩ dân tộc. Nghĩ vậy nên tôi tìm kế hoãn binh để tìm một
giải đáp thỏa đáng cho trường hợp của Đinh Thạch Bích. Tôi cho giải Bích
trở về phòng giam và ra lệnh cho nhân viên thuộc quyền đối đãi thật tử
tế và cung cấp thực phẩm thật đàng hoàng. Trong khi đó, tôi cho niêm
phong số vũ khí lại, không cho công an tìm biết rồi tùy biến chuyển của
thời cuộc mà quyết định trường hợp của anh sau. Nhưng tình thế biến
chuyển quá dồn dập và tôi không còn nhớ Bích được trả tự do vào lúc nào,
rồi bị công an bắt lại vào khi nào.
Ngoài ra,
còn một nhóm các nhân vật đã bị bắt giữ tại cơ quan trung ương của Nha
mà tôi chỉ còn nhớ tên các ông Trần Thanh Bổng (em ruột luật sư Trần
Thanh Hiệp), luật sư Nguyễn Duy Quang, giáo sư Âu Trường Thanh, luật sư
Bùi Tường Chiểu (hiện ở Pháp),... Những vị giáo sư đại học, những nhân
vật tên tuổi thường bị ông Nhu để ý nhiều hơn nên tôi phải giữ họ lâu
hơn. Tôi nghĩ rằng những nhà trí thức này có tội gì với quốc gia đâu
ngoài thái độ bất mãn chế độ Diệm. Hôm nay, họ biểu hiện thái độ chống
đối đó một cách tích cực hơn vì chế độ đã độc tài quá trắng trợn và hiểm
độc, và nhất là vì lương tri của họ không còn cho phép họ im lặng trước
cuộc đấu tranh gian khổ của những con người bình dị như các thầy tu, anh
em xích lô, học sinh, sinh viên, hoặc những kẻ nghèo khó nhất trong xã
hội. Họ không thể giữ thái độ bàng quan trước những hiện trạng đàn áp,
khủng bố do một thiểu số gây ra cho cái đại đa số dân tộc, vì thế tôi
càng phải đối đãi tử tế những kẻ có lòng. Mỗi buổi sáng, khoảng bảy giờ,
tôi cho xe của Nha đến tận nhà mời những nhà trí thức kia đến Nha An
Ninh Quân Đội nghỉ ngơi, đọc báo, uống trà, đánh cờ tướng. Chiều bảy
giờ, tôi cho xe chở họ về với gia đình. Cứ như thế độ hai tuần lễ tôi
mới gởi tờ trình cho ông Nhu bảo rằng họ không có tội gì hết, rồi tôi
trả tự do cho họ ra về luôn. Trước khi ra về, các ông Nguyễn Duy Quang,
Bùi Tường Chiểu, Âu Trường Thanh lần lượt đến văn phòng tôi ngỏ lời cảm
tạ. Tôi không nhớ một vị nào đó đã nói: “Quả thật chúng tôi không thể
tưởng tượng một cơ quan an ninh mà lại có cách xử sự bao dung lịch sự
đối với kẻ có tội như cơ quan của Đại tá”.
Nhìn lại
từ đầu biến cố cho đến những ngày đầu tháng 8 năm 1963, lập trường của
Phật giáo đồ và chính sách của Chính phủ vẫn không có gì thay đổi nếu
không muốn nói càng lúc càng quyết liệt hơn. Nghĩa là một bên tranh đấu
cho công bằng xã hội mà cụ thể là quyền tự do tín ngưỡng, và một bên là
duy trình nguyên trạng đàn áp mà cụ thể là kỳ thị tôn giáo. Yếu tố mới
trong cuộc khủng hoảng là sự xuất hiện của các lực lượng khác của dân
tộc, các thành phần khác của xã hội. Từ học đường đến đảng phái, từ
văn nghệ sĩ đến công nhân, từ thương gia đến chuyên viên. Hai lực lượng
khác rất đáng kể vì vai trò và sức mạnh của nó là giáo hội Công giáo
Việt Nam và quân lực Việt Nam Cộng Hòa, cho đến giờ phút đó và ít nhất
trên mặt chính thức như một tổng thể, vẫn chưa có những xáo động sâu sắc
hoặc lập trường công khai nào cả, nghĩa là vẫn đứng về phía chính quyền,
mặc đầu trong quân đội không thiếu những sĩ quan hoặc binh sĩ đã âm thầm
ủng hộ cuộc đấu tranh của Phật giáo, hay một vài Linh mục cũng đã bí mật
liên lạc với các Thượng tọa tại Sài Gòn.
Chiến
thuật vừa đánh vừa đàm của chính quyền đó là để kéo dài thời gian cho
lực lượng siêu chính quyền của Cần Lao Công giáo chuẩn bị một trận xung
kích cuối cùng, một trận phải có máu đổ xương rơi để chấm dứt vĩnh viễn
sự hiện diện của Phật giáo không phải chỉ trong biến cố này mà còn cho
cả mai sau nữa.
Đêm 20
tháng 8, anh em ông Diệm điều động cảnh sát dã chiến và lực lượng đặc
biệt tấn công các chùa ở Sài Gòn như Xá Lợi, Ấn Quang, Theravada, Giác
Minh, Từ Quang... các chùa ở Huế như Bảo Quốc, Từ Đàm, Linh Quang... và
nhiều chùa lớn ở các tỉnh khác. Tại chùa Xá Lợi, đội quân xung phong của
chính quyền đập phá bàn thờ, tượng Phật và lấy mất thùng công quả... gây
thương tích cho hàng trăm Tăng Ni. Riêng Hòa thượng Hội chủ Thích Tịnh
Khiết thì bị xô té và bị thương nặng ở mắt. Tại Sài Gòn, chúng bắt tất
cả hơn 1.400 Tăng Ni, Phật tử, kể cả Thượng tọa Tâm Châu, cụ Mai Thọ
Truyền, Sư bà Diệu Huệ, Thượng Tọa Trí Quang... Cuộc tấn công kinh hoàng
đó của chế độ Diệm được một người bạn Mỹ của ông Diệm là nhà viết sử
Buttinger ví von như một cuộc tấn công của đội xung kích Nazi:
The
so-called special forces and the manner in which Nhu employed them in
1963 were reminiscent of the Nazi storm troopers
<![if !supportFootnotes]>
[9]<![endif]>.
Gần 5 giờ
sáng ngày 21 tháng 8, Tổng thống Diệm triệu tập khẩn cấp Hội đồng Chính
phủ rồi ra tuyên cáo: “Phải hành động quyết liệt và lãnh trách nhiệm
trước lịch sử vì có tin Việt Cộng sắp tràn ngập Thủ Đô (sic), ban hành
lệnh giới nghiêm trên toàn lãnh thổ, ra lệnh cho quân đội bảo vệ an ninh
trật tự” (Sắc lệnh số 84/TTP). Tướng Tôn Thất Đính, Tư lệnh Quân Đoàn
III được cử kiêm Tổng trấn Sài Gòn-Gia Định, có nhiệm vụ thi hành lệnh
thiết quân luật. Lệnh giới nghiêm cấm dân chúng đi lại từ 9 giờ đêm đến
5 giờ sáng. Cuộc tấn công chùa chiền bằng võ lực và lời tuyên bố xuyên
tạc của Tổng thống Diệm nói rằng Việt Cộng sắp tràn ngập thủ đô để biện
minh và hợp pháp hóa hành động bất hợp pháp, bất hợp hiến của mình, đã
nói lên sự thất bại về chính trị và nhân tâm của chế độ. Ngoài ra,
phương cách đối phó liều lĩnh của anh em ông Diệm càng tạo thêm những
phản ứng vô cùng bất lợi của nhân dân và quốc tế mà phản ứng đầu tiên
lại là hành động xuống tóc và từ chức của Bộ trưởng Ngoại giao Vũ Văn
Mẫu.
Ông Vũ Văn
Mẫu là một thạc sĩ luật khoa có “chair” tại đại học danh tiếng Sorbonne
ở Paris, lúc bất giờ ông được giới trí thức Việt Nam coi như một luật
gia uyên thâm, được sinh viên coi như một vị thầy uyên bác, được Tổng
thống Diệm trọng vọng nhất trong hàng các Bộ trưởng. Dưới chế độ Diệm có
hai vị Bộ trưởng thâm niên kỳ cựu nhất, một vị đại khoa bảng và một vị
chỉ có bằng tiểu học, và cả hai đều duy trì chức vụ không hề bị gián
đoạn từ ngày 10-5-1955, nghĩa là từ khi chế độ Cộng Hòa chưa ra đời cho
đến khi chế độ Diệm bị sụp đổ: đó là ông Vũ Văn Mẫu và ông Huỳnh Hữu
Nghĩa. Suốt 8 năm trời ông Mẫu giữ chức Bộ trưởng Ngoại Giao, trong lúc
ông Nghĩa cầm đầu Bộ Lao động. Ông Mẫu thì nhờ học rộng bằng cấp cao mà
được mời làm Bộ trưởng, còn ông Nghĩa thì nhờ lòng trung thành tuyệt đối
mà được làm Bộ trưởng. Sau bao nhiêu nước chảy qua cầu, bao nhiêu người
lên voi xuống chó, cuối cùng một ông vì phản đối chế độ mà ra đi, còn
một ông vì bênh vực chế độ mà bị bắt vào nhà lao Chí Hòa (sau cách mạng
1-11-1963).
Trong mặt
trận ngoại giao dưới chế độ Diệm, việc khó khăn nhất không phải là đối
phó với kẻ thù cũ là Pháp, lại càng không phải là siết chặt quan hệ với
đồng minh Hoa Kỳ vì mọi liên hệ đã phân định rõ bạn thù, mà là đối phó
với nước láng giềng Cao Miên, một quốc gia mà Việt Nam đã từng đánh phá
và đô hộ. Hai khó khăn chính là vì tranh chấp biên giới và mâu thuẫn
chính trị do chính sách chủ quan của anh em ông Diệm, luôn luôn tìm cách
lật đổ Sihanouk. Một lý do khác nữa
khiến chế độ Diệm muốn lật đổ Sihanouk là vì Quốc trưởng Cam Bốt lập
đảng “Sang-Kum”, tức là đảng “Xã Hội Phật Giáo” nghĩa là gián tiếp chống
với chủ trương của đảng “Nhân Vị Công giáo” của ông Ngô Đình Nhu như Chu
Bằng Lĩnh đã trình bày trong tác phẩm “Cần Lao Cách mạng đảng”. Suốt
thời gian 9 năm của chế độ Diệm, ngoại trưởng Vũ Văn Mẫu luôn luôn giữ
được thắng lợi trong cuộc tranh chấp biên giới với Cao Miên. Sau này,
vào năm 1964, Sihanouk lại đưa vấn đề biên giới ra tranh chấp tại Hội
đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc. Nhận thấy chỉ có ông Vũ Văn Mẫu (lúc bấy giờ
đang là Đại sứ Việt Nam tại Luân Đôn) mới đủ sức đương đầu với phe Cao
Miên có Nga Xô yểm trợ, tôi bèn đề nghị với Thủ tướng Khánh nhờ ông Mẫu
đi phó hội. Quả thật nhà ngoại giao tài ba của chúng ta đã đem thắng lợi
và vinh dự về cho Việt Nam tại Hội đồng Liên Hiệp Quốc. Khi đại diện
Chính phủ Cao Miên gọi Chính phủ Việt Nam là “chính quyền Sài Gòn”, ông
phản công ngay và gọi Cao Miên là “chính quyền Phnom Penh”. Lúc đại diện
Nga Xô gọi Việt Nam Cộng Hòa là “tay sai đế quốc Mỹ”, ông Mẫu liền xin
chủ tịch hội nghị để trả lời đại diện Nga Xô, chỉ trích Đại sứ Nga Xô đã
dùng ngôn từ của một dân tộc kém văn minh. Nhờ tài tranh luận và lập
trường cứng rắn của ông, Hội đồng Liên Hiệp Quốc đành phải xếp vụ kiện
của Sihanouk lại, nhờ thế mà vấn đề tranh chấp biên giới không còn nữa
và miền Nam duy trì được vùng lãnh thổ ven biển miền Tây chiến lược của
mình
<![if !supportFootnotes]>
[10]<![endif]>.
Nhắc lại
trong buổi sáng họp Hội đồng Nội các ngày 21 tháng 8 tại dinh Gia Long,
sau khi được Tổng thống Diệm báo tin lệnh tấn công các chùa thì Phó Tổng
thống Nguyễn Ngọc Thơ nhẹ nhàng phản đối ông Diệm: “Tại sao Cụ lấy một
quyết định quan trọng như thế mà không cho chúng tôi biết trước”. Còn
ông Vũ Văn Mẫu về nhà cạo đầu và vào văn phòng Bộ Ngoại giao tập họp
toàn thể nhân viên của Bộ rồi tuyên bố từ chức để phản đối chính sách
của Chính phủ Ngô Đình Diệm. Thái độ minh bạch và can đảm cũng như những
lời tâm huyết của ông đã làm cho hầu hết nhân viên Bộ Ngoại giao, kể cả
những người đã từng là cán bộ trung kiên của ông Diệm, phải xúc động.
Một người bạn thân của tôi là ông Nguyễn Đôn Duyến, Giám đốc Đông Nam Á
sự vụ, vốn là một cộng sự viên tiền phong của ông Diệm từ năm 1947-1948
cũng đã vô cùng cảm xúc.
Cảm phục
khí phách và phong độ kẻ sĩ Vũ Văn Mẫu, ông Hoàng Đại Sâm (tức thi sĩ
Hoàng Hoa Trang), một nhân viên cao cấp của Bộ, bèn nhờ bạn là ông Võ
Khắc Văn viết cho mấy chữ Hán để khắc vào bức hoành phi tặng cho vị chỉ
huy khả kính của mình. Ông Văn bèn viết bốn chữ: “Ngoại Vật Hoàn Giao”,
vừa có chữ của nhà Phật, vừa có chữ “ngoại giao”, vừa nói lên được ý
nghĩa thâm thúy của một hành động đầy triết lý sâu sắc.
Sau khi
viết cho bạn bốn chữ để tặng vị Bộ trưởng vì chính nghĩa mà “cạo đầu từ
quan”, Võ Khắc Văn cảm xúc trước một biến cố vừa đau thương vừa chua
chát bèn làm một bài thơ, ghi lại một sự kiện lịch sử có tính cách “Giai
thoại Làng Nho” hầu lên án Ngô triều để làm gương cho hậu thế. Bài thơ
này may mắn được một bạn thân của ông Võ Khắc Văn hiện ở Hải ngoại còn
nhớ, viết lại rồi gởi cho tôi để hiện diện trọng tập hồi ký này:
Lừa lọc
toàn tay dễ khiến sai,
Hót Cụ:
Thuần Lương mồm bép xép,
Ôm Bà: Hiếu Nghĩa miệng lai rai,
Vỹ đem hiến Cố màu xanh trẻ,
Khương ước dâng Cha áo đỏ dài,
Riêng Mẫu cạo đầu, Tâm bị bắt,
Hỏi hàng khanh tướng đến phiên ai?
Bài thơ nhằm mô tả và đánh giá bản chất của chế độ qua những nhân sự tay
sai mà trong chín năm cầm quyền, nào là cụ Diệm, nào là bà Nhu, nào là
Cố vấn Nhu, nào là cha Thục, dù có muốn tráo trở quân bài thì cũng chỉ
dùng toàn những tay “dễ khiến sai” như Bộ trưởng Nguyễn Đình Thuần,
Bùi Văn Lương, Ngô Trọng Hiếu, Huỳnh Hữu Nghĩa.
Cũng bị liệt vào “hạng lừa lọc” là Cao Xuân Vỹ, Tổng Giám đốc
Thanh niên Cộng hòa xanh, và Nguyễn Xuân Khương, Đại biểu Chính
phủ Trung Việt đã quyết liệt đàn áp Phật giáo để Cha Thục được mặc Hồng
Y. Trong hàng khanh tướng sạch dơ lẫn lộn đó chỉ còn ông Mẫu là
khí tiết từ chức và Bác sĩ Phạm Biểu Tâm, Khoa trưởng Đại học Y
khoa Sài Gòn, công phẫn chống đối nên bị Mật vụ nhà Ngô bắt.
Sở dĩ phải nói đến hai ông Hoàng Đại Sâm và Võ Khắc Văn là vì thái độ
chống đối chế độ Diệm của hai ông có ảnh hưởng rất lớn trong giới người
Quảng Bình, nhất là những người không theo đạo Công giáo, những người
đồng hương với ông Diệm di cư vào Nam, từng là hậu thuẫn cho ông trong 9
năm trời và từng được ông coi là đại diện cho thân thuộc nơi chôn nhau
cắt rốn.
Hoàng Đại Sâm và Võ Khắc Văn là hai nhà thơ tên tuổi (bạn văn thơ với
các ông Thái Văn Kiểm, Đái Đức Tuấn, Lưu Kỳ Linh,...) thuộc dòng dõi
khoa giáp nổi tiếng đất Quảng Bình. Thân phụ của hai ông từng làm quan
to đồng liêu với cụ Ngô Đình Khả, thân sinh của ông Diệm, và khi về hưu
mang hàm thượng thư Trí sự. Ông Võ Khắc Văn lại từng làm tri huyện thuộc
cấp của ông Tuần vũ Ngô Đình Diệm, được ông Diệm rất quý mến cho nên khi
mới làm Tổng thống, ông Diệm liền cử ông Văn làm Tỉnh trưởng Darlak.
Nhưng sau vài năm ở chức vụ đó, Võ Khắc Văn chán nản chế độ Công giáo
Cần Lao, ông ta xin từ chức để về làm một cấp thừa hành tại các Bộ, Viện
ở trung ương như một hình thức ẩn thân để chờ ngày hưu trí.
Lúc mới cầm quyền, ông Diệm cho lập ngay Hội Quảng Bình Tương Tế để xây
dựng một hậu thuẫn chính trị trung kiên qua tình đồng hương đầy địa
phương tính, và đồng thời cũng để dương danh “áo gấm về làng” với những
gia tộc khác trong tỉnh. Trong hội tương tế này, ông Sâm và ông Văn được
dân Quảng Bình kính mến và trọng vọng như những bậc trưởng thượng gương
mẫu. Thái độ từ âm thầm bất mãn đến công khai chống đối của hai ông
không những đã gây một sức chấn động phản tỉnh nơi những người dân Quảng
Bình mà còn là một sự khẳng định chắc nịch về ý muốn loại trừ gia đình
ông Diệm ra khỏi tư cách đồng hương mà ông Diệm vốn rất tự hào. Từ đó,
những buổi họp, ăn uống thân mật của Hội Quảng Bình Tương Tế nơi ngôi
nhà tổ phụ của anh em ông Diệm không còn nữa, và câu chuyện “áo gấm về
làng” của họ Ngô bị chôn vùi vào dĩ vãng. Riêng hai việc tiêu diệt Phật
giáo và xuyên tạc Thượng tọa Trí Quang là Cộng Sản, đã bị dân Quảng Bình
coi như hành động phản bội người đồng hương, khước từ nơi chôn nhau cắt
rốn.
Về phần ông Vũ Văn Mẫu, sau khi từ chức ông định trốn ngay ra ngoại quốc
để tố cáo với dư luận quốc tế nhưng bị bắt lại tại phi trường Tân Sơn
Nhất lúc sắp sửa lên phi cơ. Anh em ông Diệm đã định tống giam ông Mẫu
không xét xử nhưng sợ phản ứng ngoại giao không thuận lợi nên đã dàn xếp
với ông Mẫu theo điều kiện: ông Mẫu không công khai tuyên bố xin từ
chức, trái lại Chính phủ phải để ông ra đi với lý do hành hương ba tháng
tại Ấn Độ. Cuộc dàn xếp kéo dài mãi đến ngày 28 tháng 8 năm 1963, ông
Mẫu mới lên đường ra đi.
Theo ông Nguyễn Đôn Duyến, Giám đốc Đông Nam Á Sự Vụ, một bạn thân của
tôi cho biết sau khi ông Mẫu đi rồi, nhà trí thức Công giáo Trương Công
Cừu, nguyên Chủ tịch Ủy ban chống Đảo chánh và chống Phiến Loạn, nguyên
Phó Chủ tịch Quốc hội, nguyên Bộ trưởng Đặc nhiệm Văn hóa, được cử giữ
chức Bộ trưởng Ngoại giao. Vừa đến nhậm chức ông Cừu cũng tập họp nhân
viên để ban huấn từ với mục đích tác động tinh thần những cộng sự viên
vốn đã bị giao động bởi thời cuộc. Trong buổi tiếp xúc đầu tiên đó, ông
Cừu đã lên án nặng nề cuộc tranh đấu của Phật giáo, ông cũng ám chỉ Phật
giáo là Cộng Sản và mạt sát thậm tệ ông Vũ Văn Mẫu mà ông cho là đã phản
bội Tổng thống Diệm. Ông kêu gọi nhân viên phải hết lòng trung thành với
chế độ và với Tổng thống. Theo lời kể lại của ông Duyến, thì ông Cừu đã
lấy ông ra làm gương mẫu cho lòng trung thành tuyệt đối đó: “Anh em hãy
noi gương tôi, nếu bây giờ Tổng thống hay ông Cố vấn bảo tôi lấy cái mặt
này (ông vừa nói vừa chỉ vào mặt ông) mà chà vào cầu tiêu là tôi tuân
lệnh ngay”.
Sau cuộc tấn công tàn ác vào các chùa chiền, bắt bớ Tăng Ni Phật tử và
giam giữ một số sinh viên, đồng thời đóng cửa các trường học và phi
trường Tân Sơn Nhất, anh em ông Diệm bèn lợi dụng sự giao động của quần
chúng để phóng tay phát động những thủ đoạn tàn nhẫn hơn của họ.
Sáng ngày 22 tháng 8, ông Nhu kêu gọi Thanh Niên Cộng Hòa phải làm “rạng
tỏ chính sách”. Đồng thời Chính phủ ra thông cáo cho biết đã khám xét và
tịch thu được một số khí giới và dụng cụ bất hợp pháp tại các chùa Xá
Lợi, Ấn Quang, Theravada.
Ngày 24 tháng 8, anh em ông Diệm lại tạo ra một bức thư giả mạo của Hòa
thượng Thích Tịnh Khiết nói rằng Hòa thượng giới thiệu một số Thượng tọa
trong Giáo Hội Tăng Già Toàn Quốc để trông nom Phật sự, trong lúc thật
sự Hòa thượng Tịnh Khiết còn đang bị thương và đang bị giam lỏng tại
quân y viện Cộng Hòa. Họ đã tái diễn một cách trơ trẽn trò viết thư giả
mạo như họ đã làm đối với bác sĩ Phan Quang Đán sau vụ Nhảy Dù đảo chánh
năm 1960.
Ngày 26, họ ép buộc Thượng tọa Thích Thiện Hành thành lập một ủy ban
Liên Hiệp Bảo Vệ Phật giáo Thuần Túy gồm toàn các thầy chùa Cổ Sơn Môn
để hành xử như các hội “Phật giáo yêu nước” hoặc “Công giáo yên nước”
của Cọng sản sau 1975.
Ngày 27, các đoàn thể tay sai của họ và các Tỉnh trưởng gởi kiến nghị
bày tỏ lòng trung thành và ủng hộ lên Phủ Tổng thống.
Ngày 31 tháng 8, Tổng thống Diệm viếng thăm ngôi chùa Sư Nữ ở Gia Định,
nhưng cũng đúng giờ đó, họ tổ chức Thanh Niên Cộng Hòa biểu tình ở công
trường Lê Lợi để ủng hộ Chính phủ.
Ngày 1 tháng 9, có tin đồn ảnh của Tổng thống Diệm bị tháo gỡ ở vài công
sở và được thay thế bằng ảnh của Cố vấn Tổng thủ lãnh Thanh niên Cộng
Hòa. Có tin đồn Cố vấn Nhu sẽ đảo chánh để thi hành một chính sách đanh
thép, độc tài hơn.
Ngày 10 tháng 9, bà Ngô Đình Nhu dẫn một phái đoàn Dân biểu đi dự Hội
Nghị Quốc tế Nghị sĩ tại Nam Tư để giải độc dư luận quốc tế về vấn đề
Phật giáo. Theo Đại sứ Cabot Lodge và nhiều ký giả quốc tế thì bà Nhu đã
nghi ngờ sự khôn ngoan của Đức Giáo Hoàng Paul VI sau khi Ngài bày tỏ sự
bàng hoàng trước chính sách khủng bố tôn giáo của anh em ông Diệm. Bà
Nhu tuyên bố:
Đức Giáo Hoàng thật cũng lo âu một cách quá dễ dàng. Là một người Công
giáo, tôi chỉ buộc phải tin vào tín điều của tôn giáo tôi và tin vào Đức
Giáo Hoàng mà thôi. Đức Giáo Hoàng sẽ không sai lầm khi Ngài tuyên bố về
những điều đặc thù về tôn giáo. Tôi không tin rằng Ngài sẽ đứng ở tư thế
của mình mà chối bỏ tôi, vì làm như thế quả là Ngài đã làm hại lớn cho
đạo Công giáo (Pope Paul VI is too
easily worried.
As a
Catholic, I am only required to believe in the dogma of my religion and
the Pope. The Pope is only infaillible when he decrees something
ex-cathedra. I do not believe that he will put himself in a chair to
disavow me, because that will be a bad blow for Catholicism)
<![if !supportFootnotes]>
[11]<![endif]>.
Lời tuyên
bố ngạo mạn này phản ảnh hai sự kiện rất đặc thù về bà Nhu mà người anh
chồng đang là một vị giáo phẩm số một của Hội Thánh Công giáo Việt Nam.
Thứ nhất là quan điểm về tính xa cách giữa đạo và đời, xác định sự bất
lực của giáo lý Thiên Chúa giáo khi đi vào hiện thực xã hội, nhất là một
xã hội tràn đầy khổ đau và áp bức. Thứ hai là dùng một thứ “politique de
chantage” với vị Giáo chủ của Hội Thánh khi bắt Giáo Hoàng phải chọn lựa
giữa sự chấp nhận hành động của mình nếu không thì sẽ “làm hại lớn
cho Công giáo”.
Điểm đau
đớn cho Giáo hội Công giáo Việt Nam là sau lời tuyên bố đó của bà Nhu
cho toàn thế giới biết, Giáo hội đã không có một lời giải thích nào.
Đừng nói đến một lời phản đối!
Với tất cả
những hành động tàn ác, những thủ đoạn gian dối, những tuyên bố hăm dọa,
anh em ông Diệm tưởng đã đập tan được cuộc đấu tranh của Phật giáo và
đồng bào cả nước. Anh em họ Ngô huênh hoang tưởng đã đắc thắng nhưng họ
quên đi một điều căn bản là đã hai ngàn năm rồi, trải bao thăng trầm của
đất nước, trải bao cơn mạt pháp có khi kéo dài cả trăm năm mà Đạo Phật
Việt Nam vẫn chưa bao giờ biết cúi đầu khuất phục bạo lực...
...Dân
tộc ta không thể nào thua
Đạo
Phật ta đời đời sáng lạn
Dầu
trải mấy qua phân ly tán
Nhưng
vẫn còn núi còn sông
Còn
chót vót mãi ngôi chùa.
(Thơ,
Vũ Hoàng Chương)
Lời thơ
của họ Vũ chỉ nói lên một sự thật bình thường nhưng hùng tráng vì ngay
cả sau 1975, khi chính sách chiếm trọn miền Nam và tìm mọi thủ đoạn để
tiêu diệt Phật giáo thì những người con Phật vẫn kiên cường vùng lên
chống lại chế độ bạo quản bạo trị đó. Thích Thiện Minh với lực lượng Cứu
Nguy Dân Tộc bị tàn sát thì Huyền Quang, Quảng Độ... lại nổi lên. Triệt
hạ được nhóm này thì nhóm Tuệ Sĩ, Mạnh Thát,.. lại đứng dậy. Hàng hàng
lớp lớp, cứ lớp này chết hay vào tù thì lớp kia vùng lên bất khuất.
Trong lúc đó thì tại hải ngoại, người Phật tử Việt Nam ra đi lưu vong
khắp bốn phương trời, nơi những vùng căn cứ địa của Công giáo mà vẫn
canh cánh bên lòng niềm tin vào sức mạnh của dân tộc và sức mạnh của đạo
pháp. Từ vài ngôi chùa nghèo nàn ở Pháp trước khi mất nước (1975) những
ngôi chùa Việt Nam ấm cúng tình tự quê hương lại mọc lên khắp nơi từ Á
sang Âu, từ Phi sang Mỹ. Bởi vì:
... Suốt
trường kỳ lịch sử hai ngàn năm hiện diện trên quê hương Việt Nam, đạo
Phật Việt đã không một phút một giây tách lìa khỏi dân tộc Việt. Trong
suốt đoạn dài của lịch sử Việt Nam và Phật giáo, dân tộc và đạo pháp đã
hợp nhất thành một tổng thể bất khả phân ly và thành một sức mạnh không
thể nào đánh bại. Đối với dân Việt, trong những cơn nguy biến, đạo Phật
đã đứng lên cứu nguy, trong những thời nô lệ, đạo Phật đã đứng lên giải
phóng, trong đau khổ, đạo Phật đem lại an vui, trong chiến tranh và thù
hận, đạo Phật đem lại tình thương và hòa bình, trong tuyệt vọng và chết
chóc, đạo Phật đã mạng lại niềm tin và lẽ sống. Luôn luôn đứng về phía
dân tộc đau khổ để đem hết máu xương và cả thân mạng mình bảo vệ và
phụng sự dân tộc, đó là nguyên tắc không thể nào lay chuyển và là một
chân lý đã được chứng nghiệm suốt hai ngàn năm chưa một lần nào đạo Phật
đứng về một thế lực phi nhân bản, phản dân chủ để thống trị và đàn áp
con người Việt Nam. Đạo Phật đã hòa tan vào dân tộc để trở thành xương
thịt, máu huyết của dân tộc, đã cúng dường hy hiến cho dân tộc tất cả
thần trí, hùng tâm, đại lực và tinh hoa của mình để trở thành hùng tâm,
đại lực, thần trí và tinh hoa của dân tộc...<![if !supportFootnotes]>[12]<![endif]>.
Nếu sáng
21 tháng 8, Ngoại trưởng Vũ Văn Mẫu từ chức để phản đối chính sách đàn
áp Phật giáo của chính quyền Ngô Đình Diệm đã là một lời tố cáo đanh
thép về bản chất hung hăng của chế độ thì cũng ngày hôm đó, cách trọn
nửa trái cầu, tại Thủ đô Hoa Thịnh Đốn của quốc gia khai sinh và nuôi
dưỡng chế độ, Đại sứ Trần Văn Chương lên tiếng phản đối chính quyền lại
là một bản án nặng nề đẩy chế độ vào vị thế tội đồ trước công luận trong
nước và trên toàn thế giới. Bản án đó lại càng có giá trị đích thực
hơn
vì ông Trần Văn Chương là thân phụ của bà Nhu, một trong những nhân vật
chủ yếu và quyết tâm nhất trong chính sách đàn áp Phật giáo. Chính vì
tính cách trầm trọng của bản án đó nên ngay ngày hôm sau, ông Trần Văn
Chương bị chính quyền “chấm dứt nhiệm vụ”.
Ngày 25
tháng 8, hàng vạn sinh viên học sinh của thủ đô Sài Gòn ào ạt xuống
đường biểu tình trước chợ Bến Thành. Cảnh sát dã chiến can thiệp và gây
ra xô sát làm cho một số bị thương, riêng nữ sinh Quách Thị Trang cầm
biểu ngữ đi đầu bị cảnh sát bắn chết và 1.300 sinh viên bị bắt đưa đến
giam tại trại Quang Trung. Đồng thời sinh viên học sinh tại Huế, Đà
Nẵng, Nha Trang cũng biểu tình, mít tinh lên án chế độ Diệm.
Ngày 7
tháng 9, để xoa dịu học sinh, nhà Ngô cho mở cửa lại các trường trung
học, nhưng học sinh, nhất là của các trường Chu Văn An, Trưng Vương, Võ
Trường Toản,... quyết định phản đối không chịu vào lớp.
Nhiều tăng
ni trẻ tuổi tiếp tục tự thiêu như Đại Đức Thích Quảng Hương tự thiêu
trước chợ Bến Thành ngày 5 tháng 10, Đại Đức Thích Thiện Mỹ, vị sư thứ
bảy tự thiêu trước nhà thờ Đức Bà. Và ngày 31 tháng 10, cảnh sát kịp
thời ngăn chặn ba vụ tự thiêu trước Quốc Hội.
Trong khi
đó, phái đoàn giải độc dư luận quốc tế cũng gặp những phản ứng bất lợi.
Bà Ngô Đình Nhu và Dân biểu Hà Như Chi đến La Mã ngày 25 tháng 9 bị một
số người Việt đón đường phản đối; đến Paris bị đông đảo Việt kiều và
sinh viên Việt Nam biểu tình đả đảo, ném trứng thối và cà chua; đến Hoa
Thịnh Đốn không được thân phụ là đại sứ Trần Văn Chương cho gặp và không
được Tổng thống Kennedy tiếp kiến. Bà đã họp báo phản đối người Mỹ và
phân trần chế độ gia đình trị của bà không hề đàn áp Phật giáo mà không
nhớ rằng đã nhiều lần, bà tuyên bố với phóng viên đài VOA và New York
Times là “phải quyết liệt đập tan phong trào Phật giáo”, khiến buổi họp
báo trở thành một buổi đối chất căng thẳng.
Giám mục
Ngô Đình Thục bị Tòa Thánh bắt rời khỏi Việt Nam, có tin đồn khi tới La
Mã ông không được phép bệ kiến Giáo Hoàng và theo William Miller thì ông
bị Tòa Thánh cấm không được tuyên bố những lời khiêu khích và mâu thuẫn
chống đối Phật giáo
<![if !supportFootnotes]>
[13]<![endif]>.
Ngày 17
tháng 10, một số ký giả ngoại quốc bị công an hành hung vì chụp ảnh các
vụ cảnh sát đàn áp sinh viên và các vụ xô sát với Tăng Ni trên đường phố
Sài Gòn. Cùng ngày này, cựu Đại sứ Trần Văn Chương lên tiếng tại Hoa
Thịnh Đốn công kích kịch liệt chính sách của Tổng thống Diệm.
Tôi vừa
tổng kết theo thứ tự thời gian những sự kiện lịch sử từ ngày xảy ra vụ
Phật giáo cho đến cuối tháng 10 năm 1963 để thấy những biến chuyển trầm
trọng của thời cuộc Việt Nam do chính sách kỳ thị Phật giáo của chế độ
Diệm gây ra.
-o0o-
Chính sách
kỳ thị và đàn áp Phật giáo không những đã đưa chế độ Diệm vào thế cô lập
trước đại khối dân tộc mà còn làm cho dư luận thế giới hết sức bất bình.
Ngoài một
số báo lớn Hoa Kỳ chỉ trích anh em ông Diệm vì vấn đề kỳ thị Phật giáo
làm cho công cuộc chống Cộng bị sa sút, hoặc là so sánh phong trào đấu
tranh của Phật giáo tại Việt Nam cũng như phong trào sinh viên chống đối
Tổng thống Lý Thừa Văn tại Nam Hàn, dư luận của nhiều quốc gia khác kể
cả nước đồng minh của Việt Nam Cộng Hòa cũng lên án chính sách kỳ thị
tôn giáo của chế độ Diệm
<![if !supportFootnotes]>
[14]<![endif]>.
Tờ La
Croix, một nhật báo nhiều ảnh hưởng trong giới Công giáo Pháp, đăng
một bài quan điểm dài phản đối chủ trương độc tôn của anh em ông Diệm và
kêu gọi tín đồ Công giáo hãy cầu nguyện cho những Phật tử Việt Nam.
Tờ
Malaysian Times của Mã Lai, một quốc gia Hồi giáo đang là đồng minh
chống Cộng của Việt Nam Cộng Hòa, đưa lời khuyến cáo chính phủ Diệm nên
hòa dịu với Phật giáo mới có thể chận đứng được cuộc xâm lăng của Cọng
sản, trong lúc đó thì Cao Miên tố cáo chính sách đàn áp, khủng bố Phật
giáo của chế độ Sài Gòn và tuyên bố đoạn giao với Việt Nam Cộng hòa.
Phật giáo
Trung Hoa Dân Quốc, với tư cách là một bộ phận lớn của quốc gia đồng
minh được ông Diệm kính nể, lên tiếng kêu gọi Phật giáo đồ khắp thế giới
hãy giúp đỡ Phật giáo Việt Nam với lời lẽ vô cùng thống thiết: “Hỡi
Giáo hữu Tăng tín đồ thế giới! Chúng tôi rất đau lòng trình bày cùng quý
vị về tình trạng Phật giáo Việt Nam gần đây gặp phải đại nạn “Kỳ thị tôn
giáo”. Đồng thời chúng tôi cũng trông mong quý vị thiết tha lưu ý tinh
thần “Đông chu Cộng Tế”. Đây cũng là chính nghĩa đáng nên trợ giúp”.
Tờ La
Gazette de Lausanne tại Thụy Sĩ, một quốc gia trung lập vốn không có
truyền thống can thiệp vào nội tình của nước khác, cũng không thể dửng
dưng trước chính sách “kỳ thị tôn giáo” của Chính phủ Ngô Đình Diệm.
Ngay từ khi Hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu, tờ báo đã có những lời
lẽ vô cùng cảm động: “Sự hi sinh rất khích động của vị tăng sĩ thiêu
sống ngay tại Sài Gòn buộc người ta phải kính trọng. Sự hy sinh vì Chính
pháp của ông khiến chúng ta liên tưởng tới những người Gia Tô đầu tiên
và sự liên tưởng này càng làm cho chúng ta thấy oái oăm”.
Nhân vụ
đàn áp Phật giáo tại Việt Nam, tờ báo có ảnh hưởng quốc tế lớn nhất của
Thụy Sĩ là tờ Journal de Genève và nhiều tờ báo địa phương đã
đăng lại toàn bản phúc trình của ông Pierre và bà Renée Gomet nghiêm
khắc lên án chế độ Diệm:
“Cái thói
biệt đãi đã đi đến mức quá lố đến độ người ta thấy cả những “mode” mới
như quyền chỉ huy các trung đoàn dành cho các sĩ quan nào được Tòa Giám
mục phê duyệt điểm tốt, lại có những đám dân quân tự vệ của vị Tổng giám
mục ở Huế cũng được cung cấp những dụng cụ của Hoa Kỳ mà dám chắc Ngũ
Giác Đài đã không dành những thứ đó cho bọn Lễ Sinh. Người ta có thể
tuyên truyền rằng đó chỉ là cuộc nổi loạn của phe đa số khắc khổ kiếm
chuyện vì Chính phủ chỉ là một thiểu số bó kết chặt chẽ với nhau mà bộ
tịch lại vênh váo và cứng rắn. Nhưng việc phải hy sinh vì Chính Pháp của
Hòa thượng Thích Quảng Đức lại cho thấy rằng Phật giáo Việt Nam đang
phải bảo vệ nếp sống và tư tưởng của họ”.
Nhật báo
Le Monde của giới trí thức cấp tiến Pháp cũng đã nhìn thấy rõ
ràng bản chất thật sự của cuộc đấu tranh của Phật giáo vốn bắt đầu là
một cuộc đấu tranh cho tự do tín ngưỡng trong khuôn khổ của miền Nam
Việt Nam:
“Vì Tổng
thống Ngô Đình Diệm chỉ muốn biệt đãi Công giáo và để Giáo hội này tham
dự vào chính quyền nên ngay từ đầu, vụ tranh chấp tôn giáo đã nhuốm màu
sắc chính trị. Biến cố ở Huế xảy ra do sự đàn áp tàn bạo của nhà cầm
quyền đã là một cơ hội cho nỗi bất mãn của nhân dân bộc phát. Sự tranh
chấp này đã lột trần sự cô lập và thất nhân tâm của thiểu số Công giáo
được ưu đãi, trong lúc đó thì những thiệt hại của quân đội viễn chinh
Hoa Kỳ lại gây một luồng dư luận không tốt ở Mỹ. Biến cố Phật giáo là
điều bất lợi cho Việt Nam Cọng Hòa"
<![if !supportFootnotes]>
[15]<![endif]>
Biến cố
Phật giáo tại miền Nam Việt Nam năm 1963 đã làm sôi nổi dư luận quốc tế
mà những bài báo vừa kể trên đây tiêu biểu cho dư luận của các quốc gia
tự do, còn phe Cộng Sản tất nhiên là hết sức vui mừng, khiến cho Tổ chức
Liên Hiệp Quốc không thể im lặng khoanh tay trước chính sách kỳ thị tôn
giáo của chế độ Diệm trái ngược với Bản Tuyên Ngôn Quốc tế Nhân Quyền.
Sau nhiều
phiên họp, hội viên các quốc gia trong Tổ chức Liên Hiệp Quốc quyết định
gửi một phái đoàn đến Việt Nam để điều tra. Ngày 24 tháng 9 năm 1963,
tuy Đại sứ Bửu Hội đại diện chính quyền Ngô Đình Diệm phản đối quyết
định đó nhưng cuối cùng đành phải chấp nhận cuộc điều tra của phái đoàn
Liên Hiệp Quốc. Chấp nhận không chỉ vì áp lực quốc tế mà còn vì ông Ngô
Đình Nhu đã nuôi sẵn thủ đoạn đánh lừa và mua chuộc nhân viên phái đoàn
Liên Hiệp Quốc. Trong những mưu mô của ông Ngô Đình Nhu thì thủ đoạn dơ
bẩn nhất là tổ chức cho nhân viên phái đoàn chăn gối với gái điếm rồi
chụp hình để làm “chantage”. Nghĩa là nhân viên nào không chịu bênh vực
lập trường của nhà Ngô thì ông Ngô Đình Nhu sẽ đưa những tấm hình kia ra
trước công luận để bôi lọ nhân viên ấy, đồng thời làm mất uy tín quốc
gia của nhân viên đó. Những tấm hình này đã bị Thủy quân Lục chiến tịch
thu được tại phòng giấy của ông Ngô Đình Nhu trong Dinh Gia Long ngày
2-11-1963. (Măm 1976, Trung tá Cảnh sát tên Hoàng, người phụ lễ cho Linh
mục Nguyễn Văn Vi tại Sacramento, California, cùng với Thiếu tướng
Nguyễn Văn Chức nhân đến thăm tôi đã thú nhận chính ông Nhu chủ trương
dùng thủ đoạn “chantage” các nhân viên phái đoàn Liên Hiệp Quốc như vừa
nói trên, vì biết rằng đa số nhân viên phái đoàn đã thu lượm được nhiều
tài liệu rõ ràng chứng minh Phật giáo bị chế độ Diệm kỳ thị, đàn áp,
khủng bố. Trung tá Hoàng là một Công giáo Cần Lao, từng chỉ huy trại
giam bí mật P.42 ở Sở thú). Cũng vì thủ đoạn trên đây mà ông Đoàn Thêm
mới ghi vào tác phẩm của ông rằng:
“Phái đoàn
Liên Hiệp Quốc đã được Chính phủ Diệm tiếp đãi chu đáo và chìu chuộng
đặc biệt bằng đủ mọi cách”
<![if !supportFootnotes]>
[16]<![endif]>.
Ngày phái
đoàn điều tra của Liên Hiệp Quốc ra Huế, chính quyền địa phương đã tìm
mọi thủ đoạn để ngăn cản phái đoàn không tiếp xúc được với đồng bào Phật
tử để tìm hiểu sự thật. Trong dịp này, nữ sinh Ái Khanh của trường nữ
trung học Đồng Khánh và cũng là một đoàn viên trong phong trào đấu tranh
sinh viên học sinh (mà anh Võ Văn Khiết hiện nay đang ở Mỹ là một thành
viên), đã âm thầm lên lầu ba của trường Đồng Khánh để nhảy xuống đất hy
sinh thân mạng hầu tạo tiếng vang cho phái đoàn lưu ý. Ái Khanh chỉ bị
gãy xương chân và chấn động nội tạng, nhưng hành động can trường của
người nữ sinh yếu đuối này đã vạch trần được bộ mặt tàn độc của chế độ
trước phái đoàn Liên Hiệp Quốc, một bộ mặt đã được ký giả Vũ Bằng tóm
tắt trong một đoạn ngắn mà xúc tích:
Trong suốt
một thời gian kéo dài từ tháng 5 năm 1963 cho đến tháng 11 cùng năm đó,
tràn đầy máu lửa và nước mắt, tàn sát Phật tử không khác gì phát xít Đức
tàn sát người Do Thái trong thế chiến thứ nhì, không có một tờ báo chánh
thức nào dám ho he một lời can ngăn - chớ đừng nói cảnh cáo hay đả kích
Ngô Đình Diệm và gia đình ông ta. (Trích “Bốn mươi năm nói láo”.
tr. 240).
Cho đến
những ngày đầu tháng 10 năm 1963 và còn kéo dài sau đó, Phật tử Việt Nam
đã thế hiện lòng trung trinh với đất nước và ý nguyện giải thoát đau khổ
của chúng sinh để lẫm liệt đứng dậy đấu tranh chống bạo quyền. Vị trí và
tư thế đấu tranh của Phật tử phát xuất từ một nhận định lịch sử rất hiện
thực rằng:
Chế độ Ngô
Đình Diệm trong suốt chín năm cai trị miền Nam đã đi vào con đường độc
tài, độc tôn, độc đảng, đã chủ trương tiêu diệt các thành phần quốc gia
đối lập tạo nên bao nỗi bất công đau khổ cho đại đa số quân chúng không
theo Công giáo, mà một trong những nạn nhân và là nạn nhân khổ nhục nhất
là Phật giáo. Và Phật giáo trong cái thế sống còn của mình - liên hệ đến
sự sống còn và phát triển của dân tộc - đã thực hiện cuộc vận động cách
mạng cho lý tưởng tự do tín ngưỡng trong khuôn khổ của lý tưởng công
bằng xã hội. Nó hoàn toàn không đặt vấn đề lật đổ người này để thay vào
người khác mà nó chỉ đặt vấn đề thay đổi những chủ trương và chính sách
cho công bằng và tốt đẹp. Nó hoàn toàn đứng trên lập trường và ý thức
dân tộc để chống đối chế độ Ngô Đình Diệm cũng như đứng vững trên lập
trường và ý thức này để chống đối Cộng sản. Đối mặt với tất cả thế lực
và chính sách tàn phá dân tộc, trước sau nó chỉ nói một tiếng: không
chấp nhận. Nó chống Cộng sản nhưng không phải là chống để biến đất nước
Việt Nam thành một lãnh địa của những thế lực ngoại bang. Nó chống chế
độ Ngô Đình Diệm nhưng không phải là chống để cho Cộng sản cướp lấy đất
nước. Nó không nằm trong lòng Cộng sản, nó cũng không nằm trong lòng tư
bản. Nó chỉ nằm trong lòng dân tộc
<![if !supportFootnotes]>
[17]<![endif]>.
Cuộc tấn
công chùa chiền đêm 20 tháng 8 của chính quyền đã làm tê liệt các cơ cấu
lãnh đạo và khả năng tổ chức của Phật giáo, nhưng lại nhờ thế mà Phật
giáo đốt được ngọn lửa tỉnh thức trong lòng đại khối quần chúng. Những
chiến dịch khủng bố và đàn áp dã man nhằm vào giới tăng sĩ lãnh đạo đã
làm cho các tăng sĩ Phật giáo trở thành biểu tượng tiền phong hơn là
thành viên lãnh đạo của phong trào đấu tranh.
Trong số
những tăng sĩ lãnh đạo cuộc đấu tranh chống chế độ Diệm, Thượng tọa
Thích Trí Quang là nhân vật bị anh em nhà Ngô đánh giá nguy hiểm hơn cả.
Năm 1963, Ngô Đình Nhu đã nói với ký giả Jerrold Schecter rằng:
“Năm 1961,
Trí Quang thuyết phục em tôi là Ngô Đình Cẩn để Cẩn chi tiền cho Trí
Quang xây dựng một cơ cấu chống Cộng trong giáo hội Phật giáo vì Cộng
sản đã xâm nhập vào Giáo hội. Cẩn bằng lòng giúp Trí Quang và sự giúp đỡ
đó đã trở thành yếu tố làm cho em tôi suy sụp. Trí Quang là người thủ
đoạn nhất và đã có âm mưu lật đổ Chính phủ từ lâu rồi. Có lẽ trong tương
lai chưa biết khi nào, tên tuổi Trí Quang sẽ đồng nghĩa với âm mưu”
<![if !supportFootnotes]>
[18]<![endif]>.
Không biết
việc Thượng tọa Trí Quang yêu cầu ông Ngô Đình Cẩn giúp đỡ tiền bạc có
thật hay không, hay là ông Ngô Đình Nhu bày đặt ra để xuyên tạc một nhà
sư đang là kẻ đối thủ của ông ta. Nhưng nếu quả có sự kiện đó thì chẳng
qua Thượng tọa Trí Quang chỉ muốn giải tỏa những nghi ngờ chính trị của
chính quyền. Còn bảo rằng Thượng tọa Trí Quang là người thủ đoạn thì
chẳng qua ông Ngô Đình Nhu “suy bụng ta ra bụng người” vì đáng lý lời
phê phán đó phải được áp dụng cho chính cuộc đời ông Ngô Đình Nhu đầy
dẫy những thủ đoạn bá đạo như bao nhiêu sách sử và nhân chứng đã nói.
Còn bảo rằng Thượng tọa Trí Quang âm mưu lật đổ Chính phủ từ lâu thì đó
chỉ là một lời xuyên tạc vì như tôi đã trình bày ngay từ năm 1956, chế
độ Diệm đã bắt đầu chính sách kỳ thị Phật giáo mà Phật giáo đồ chỉ có
một “âm mưu” là cắn răng chịu đựng cho mãi đến năm 1963, vì tính cách kỳ
thị trắng trợn quá độ bằng lệnh cấm treo cờ Phật giáo nhân ngày Phật
Đản, Phật giáo và Thượng tọa Trí Quang mới vùng lên để đòi quyền sống
cho tôn giáo họ. Ngoài ra, nếu Thượng tọa Trí Quang có âm thầm bất mãn
và có ý định lật đổ Chính phủ từ lâu như ông Ngô Đình Nhu đã nói thì thử
hỏi các ý định đó đã xuất phát từ những yếu tố nào, từ động cơ nào? Hỏi
tức là đã trả lời rồi vậy. Vì vậy, với những chế độ như chế độ Ngô Đình
Diệm, một loại chế độ của vợ chống Marcos (Phi Luật Tân), chế độ của
thiểu số thực dân da trắng Nam Phi ngày nay thì có riêng gì Thượng tọa
Trí Quang có ý định lật đổ mà quân đội, đảng phái, giáo phái, chính
khách, hết lớp này đến lớp khác cũng đã có những âm mưu, những hành động
lật đổ chế độ đó rồi.
Đêm 20
tháng 8, khi chùa Xá Lợi bị tấn công, Thượng tọa Trí Quang cũng ở trong
số Tăng Ni bị bắt giải đi, nhưng nhờ ông khéo cải trang lẫn lộn vào đám
Tăng Ni Phật tử nên mặc dù công an mật vụ dày công tìm kiếm, phân cách,
chọn lựa mà ông vẫn không bị bắt giải về trại giam Võ Tánh như trường
hợp Thượng tọa Tâm Châu, Thiện Minh... hay cư sĩ Mai Thọ Truyền. Tình
cảnh của Phật giáo đồ Việt Nam lúc bấy giờ là tình cảnh chim lồng cá
chậu, riêng đối với Thượng tọa Trí Quang, quê hương mênh mông mà ông
không có đất dung thân. Hai ngày sau, ông trốn được vào Tòa đại sứ Mỹ,
chủ trương của ông là ẩn nấp vào nhà người Cha khi ông bị người Con đánh
đuổi để dùng cái uy của người Cha mà kềm chế đứa con hung hăng. Cùng
trốn với ông có Đại Đức Thích Nhật Thiện, một nhà sư trẻ biết nói tiếng
Anh thành thạo. Theo Đại sứ Cabot Lodge thì trong thời gian Thượng tọa
Trí Quang ở trong Tòa đại sứ ông rất ít nói, nhiều khi đã làm cho Đại sứ
bực mình. Một nhân viên Tòa đại sứ giải thích rằng những nhà sư Việt Nam
thường có thái độ “nói không hết lời”. Họ nhận họ là người Việt Nam
trước đã rồi mới là nhà sư. Họ có những đức tính và cả những khuyết
điểm, những khuyết điểm do dân tộc tính gây nên, không phải do đạo Phật,
vì thế cho nên họ tự cho họ trước khi là nhà sư họ là người Việt, thứ
người Việt yêu thương gia đình và yêu thương phần đất quê hương mình
trước hết.
Thượng tọa
Trí Quang sinh tại làng Diêm Điền, phủ Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình.
Thượng tọa tên thật là Phạm Văn Bông, sinh năm 1922 thuộc một gia đình
trung nông. Làng của Thượng tọa ở gần Lũy Thầy của Đào Duy Từ, cách tỉnh
lỵ Đồng Hới 3 cây số. Dân làng Diêm Điền vừa làm củi, vừa làm muối, vừa
làm nghề nông nên đa số có cuộc sống tương đối đầy đủ. Thượng tọa Trí
Quang có 3 người anh em: một người đi tu là Thích Diệu Minh, một người
là Phạm Chánh chết năm 1947, một người nữa là Phạm Đại theo Việt Minh
kháng chiến làm y tá, sau trở về vùng quốc gia rồi gia nhập Việt Binh
đoàn dưới chế độ Bảo Đại, sau này trở thành Hạ sĩ quan trong quân đội
Việt Nam Cộng Hòa. Nhiều người Quảng Bình quen biết gia đình Thượng tọa
thường gọi gia đình ông là gia đình Quang Minh Chánh Đại, do sự ghép tên
của bốn người con trai này. Thân phụ Thượng tọa chết năm 1945.
Sau khi đỗ
bằng tiểu học năm 13 tuổi, Thượng tọa Trí Quang xin quy y và tu học tại
một ngôi chùa ở Đồng Hới rồi được cử vào học tại chùa Bảo Quốc Huế. Là
một tăng sinh hết sức thông minh nhưng cũng hết sức cứng đầu, nhiều lần
tưởng đã bị đuổi khỏi trường, nhưng nhờ thầy là Thượng tọa Trí Độ khoan
dung bảo bọc nên mới được tiếp tục tu học. Xuất thân từ Cao Đẳng Học
Viện Huế năm 1944, ông chính thức trở thành tăng sĩ.
Khoảng
tháng 6 năm 1946, lúc mới 24 tuổi, ông theo Thượng tọa Trí Độ ra Bắc và
được cử làm giáo sư dạy tại Phật học viện Hà Nội... Cũng như bao nhiêu
thanh niên yêu nước lên đường chống giặc, ông gia nhập Hội Phật Giáo cứu
quốc của Việt Minh do Thượng tọa Thích Mật Thể, một dân biểu Quốc hội
cầm đầu, vì đối với ông việc chống ngoại xâm giành độc lập cho Tổ quốc
là lý tưởng cao cả mà lúc bấy giờ ông Hồ Chí Minh đang hô hào toàn dân
chống thực dân Pháp, kẻ thù của dân tộc đang tái xâm lăng Việt Nam để
thiết lập lại nền đô hộ.
Chiến sự
tại Bắc Việt bùng nổ vào tháng Chạp năm 1946, Thượng tọa Trí Quang từ
giã Hà Nội trở về miền Trung và đến Huế vào khoảng tháng 7 năm 1947, vào
lúc quân đội Pháp đã đánh chiếm xong Huế và 4 tỉnh miền Trung. Về Huế,
ông lại gia nhập Hội Phật Giáo Cứu Quốc để tiếp tục hoạt động cho Việt
Minh nên bị Pháp nghi là cán bộ Cộng sản, vì vậy ông bị bắt nhưng chỉ bị
giữ độ 10 ngày. Được trả tự do, ông làm giảng sư cho Phật Học Viện Huế,
được phép đi Đà Lạt để thuyết pháp và làm chủ nhiệm báo Viên Âm.
Tuy vẫn bị Pháp kiểm soát nhưng đến 1952, ông được phép đi Nhật Bản dự
Đại hội Phật giáo Thế giới 28 ngày. Năm 1953, biết ông là người tuy có
tinh thần chống Pháp và thân kháng chiến nhưng không phải là đảng viên
Cộng sản, sở Liêm Phóng Trung Việt bãi bỏ lệnh kiểm soát nên từ đó
Thượng tọa Trí Quang được tự do đi lại khắp nơi.
Thượng tọa
Trí Quang là một tăng sĩ khắc khổ, đọc nhiều sách, thích chơi cờ tướng,
và thích nhạc cổ điển Tây Phương. Qua những cuộc đàm thoại với ông hay
qua những bài tham luận của ông về văn hóa, tôn giáo, lịch sử, triết lý
đăng trên những tạp chí Phật giáo như Hải Triều Âm, Viên Âm v.v... giới
trí thức miền Trung kính phục ông là người vừa uyên thâm lại vừa uyên
bác. Nếu tôi nhớ không lầm thì ông Nghiêm Xuân Hồng đã viết đâu đó những
lời thán phục Thượng tọa Trí Quang đã dịch được tác phẩm “Lương Hoàng
Sám”, một cuốn kinh rất phức tạp, khó dịch cả về nội dung lẫn văn
từ, vốn được viết theo Đại tạng kinh nói về cuộc giải thoát tâm linh cho
bà Hy Thị Hoàng Hậu vợ của vua Lương Vũ Đế (Tây lịch 502-549) do lớp cao
tăng Trung Quốc lúc bấy giờ làm lễ sám hối cho Hy Thị được siêu thăng.
Năm 1954,
khi đất nước chia đôi, gia đình Thượng tọa Trí Quang cũng bị phân cách
đôi miền. Thượng tọa và người em làm Hạ sĩ quan thì ở miền Nam trong lúc
thân mẫu và người em đi tu thì ở lại miền Bắc. Thuộc thành phần tiểu tư
sản có mấy
mẫu tư
điền, thân mẫu Thượng tọa bị Cộng sản đấu tố, giam cầm trong lúc người
em tăng sĩ Thích Diệu Minh ở trong mặt trận Tổ Quốc của Việt Minh. Tháng
11 năm 1954 Thượng tọa Trí Quang bị chính quyền Ngô Đình Diệm bắt giam
mấy ngày vì tội “có chân trong Phong trào Hòa Bình”.
Theo ký
giả Jerrold Schecter thì ngay từ khi ông Diệm vừa lên cầm quyền, Thượng
tọa Trí Quang đã bày tỏ mối lo âu về tương lai của Phật giáo Việt Nam: “Cuộc
sống dưới chế độ ông Diệm sẽ còn nguy hiểm và khó khăn hơn dưới thời
Pháp thuộc, và chúng ta sẽ phải chịu đưng một thời kỳ đen tối nữa”
<![if !supportFootnotes]>
[19]<![endif]>. Dù đã tiên đoán đúng
tương lai đen tối của Phật giáo nhưng suốt 9 năm trời dưới chế độ Diệm,
Thượng tọa cũng như Giáo hội Phật giáo miền Trung vẫn không dính dự vào
một âm mưu hay sinh hoạt chính trị nào. Ngay cả những năm đầu của chế độ
Diệm, lúc mà tất cả những tôn giáo (trừ Công giáo), đảng phái tại miền
Nam đều chống lại ông Diệm làm cho địa vị ông Diệm lung lay, Phật giáo
vẫn đứng ngoài mọi tranh chấp, chỉ lo hàn gắn những vết thương nội bộ do
cuộc chiến Pháp - Việt 10 năm gây ra mà thôi. Năm 1957, nhân có lời mời
tham dự hội chợ Thác Luông và Đại lễ Phật giáo của Hoàng Gia Lào, Chính
phủ Ngô Đình Diệm cử một phái đoàn thân hữu đi Luang Prabang. Phái đoàn
do Bộ trưởng Thông tin Trần Chánh Thành cầm đầu với các ông dân biểu
Nguyễn Phương Thiệp, đại diện Bộ văn hóa giáo dục ông Thái Văn Kiểm, đại
diện Bộ Ngoại giao ông Hoàng Đại Sầm, còn về phía Phật giáo có các
Thượng tọa Trí Thủ, Đôn Hậu, và Trí Quang. Suốt 9 năm sống dưới chế độ
Diệm tại Huế, Thượng tọa Trí Quang thỉnh thoảng có đến thăm ông Ngô Đình
Cẩn với tư cách đồng hương để gián tiếp trình bày thái độ ôn hòa nhẫn
nhục của Phật giáo trước những áp bức của chính quyền như đã kể trong
chương trước. Ông Ngô Đình Cẩn thỉnh thoảng cũng đến chùa viếng thăm
Thượng tọa. Những hình thức xã giao này phần nào giúp Thượng tọa tránh
được những vu khống và xuyên tạc của nhóm Công giáo Cần Lao.
Tuy nhiên
Cây muốn lặng mà gió chẳng ngừng. Mặc dù Phật giáo đồ và Thượng
tọa Trí Quang đã hết sức chịu đựng nhưng đến năm 1963, chính sách kỳ thị
và áp bức của chế độ Diệm lên đến cao điểm, tham vọng trở thành Hồng Y
của Giám mục Ngô Đình Thục lên đến cực độ, chủ trương Công giáo hóa nhân
dân miền Nam của anh em ông Diệm và nhóm Công giáo Cần Lao lên đến mức
độ quyết liệt, ông Diệm ra lệnh cấm treo cờ Phật giáo mở đầu cho một
biến cố làm rung chuyển miền Nam. Bị dồn vào chân tường, Phật giáo đồ và
Thượng tọa Trí Quang buộc phải đấu tranh để giành quyền sống cho Giáo
hội. Chính nghĩa đấu tranh của Phật giáo được dân cả nước ủng hộ mà ngay
cả nhiều người Thiên Chúa giáo, cả Khâm mạng Tòa Thánh La Mã tại Sài
Gòn, cả Đức Giáo Hoàng cũng có cảm tình, lương tri nhân loại rúng động,
thế mà ông Diệm lại gán cho phong trào đấu tranh của Phật giáo là phong
trào Cộng sản lại còn tuyên bố “Cộng sản sắp tràn ngập Thủ đô” khi ông
ra lệnh tấn công chùa chiền đêm 20 tháng 8. Ông Nhu thì gán cho Thượng
tọa Trí Quang âm mưu lật đổ chính quyền. Sau 1975, tại hải ngoại sách
báo của giới Công giáo Cần Lao bày đặt ra đủ thứ chuyện để xuyên tạc
Thượng tọa là cán bộ Cộng sản. Họ mượn cái dĩ vãng của Thượng tọa hoạt
động cho Việt Minh thời chiến tranh Pháp - Việt (1945-1954) để dẫn chứng
ông là một đảng viên Cộng sản nằm vùng.
Năm 1945,
Việt Minh cướp chính quyền, năm 1946 quân xâm lược Pháp trở lại đánh
chiếm Việt Nam, ông Hồ Chí Minh kêu gọi toàn dân kháng chiến chống xâm
lăng, lời kêu gọi trên dù với chiêu bài của một cuộc cách mạng dân tộc
để che dấu cho cuộc cách mạng vô sản sau này, thì ở vào thời điểm truân
chuyên nghiêng ngửa đó của đất nước, vẫn đánh động được những tấm lòng
yêu nước thương nòi của hàng hàng lớp lớp nhân dân, nhất là thành phần
thanh niên, chủ lực thế hệ của dân tộc. Nông dân, thợ thuyền, tu sĩ,
công chức, sinh viên, tiểu thương, quân nhân, trí thức,... già trẻ lớn
bé đều đã đứng lên đáp lời sông núi, chống xâm lăng bảo vệ độc lập, thì
một thanh niên 24 tuổi như Thích Trí Quang, được nuôi dưỡng trong tình
yêu của dân tộc và đạo pháp, trong niềm kiêu hãnh của môn đồ Vạn Hạnh,
Lý Thường Kiệt, Trần Quốc Toản, Trần Nhân Tôn, được hun đúc theo tinh
thần Hội nghị Diên Hồng, cũng dấn thân theo kháng chiến là điều tất
nhiên. Cũng như những thanh niên Phạm Duy, thanh niên Nguyễn Mạnh Côn,
thanh niên Doãn Quốc Sỹ, và hàng triệu thanh niên khác đã lên đường theo
kháng chiến. Vua Bảo Đại còn từ bỏ ngai vàng bệ ngọc nhường quyền cho
Việt Minh, giám mục Lê Hữu Từ còn làm cố vấn tôn giáo cho Hồ Chí Minh,
giáo chủ Huỳnh Phú Sổ còn vào bưng theo Việt Minh kháng chiến, văn hào
Nguyễn Tường Tam còn làm Bộ trưởng Ngoại giao cho Việt Minh, lãnh tụ
Việt Nam Quốc Dân Đảng Vũ Hồng Khanh còn ký vào Hiệp ước Sơ bộ ngày 6
tháng 3 năm 1946 để cùng Việt Minh đánh Pháp... thì tại sao Thượng tọa
Trí Quang lại không theo Việt Minh? Tại miền Trung, nhà cách mạng Huỳnh
Thúc Kháng làm Bộ trưởng Nội vụ cho Việt Minh, các nhân sĩ, trí thức
tiếng tăm như Đào Duy Anh, Phan Khôi, Bùi Bằng Đoàn, Lê Đình Thám,
v.v... đều theo Việt Minh thì tại sao người thanh niên Trí Quang lại
không theo phong trào Việt Minh để kháng chiến? Điều quan trọng đáng nói
là năm 1954, khi ranh giới Quốc Cộng đã được phân định rõ ràng thì
Thượng tọa Trí Quang cũng chấm dứt mọi hoạt động cho Việt Minh, và điều
quan trọng đó nhóm Công giáo Cần Lao lại không nói đến.
Anh em ông
Diệm và nhóm Công giáo Cần Lao không nói đến nhưng ký giả ngoại quốc đã
nói đến, đã biết rõ lập trường của Phật giáo Việt Nam của Thượng tọa Trí
Quang là lập trường chống Cộng:
“... Chính
phủ Diệm lập đi lập lại rằng Phong trào đấu tranh của Phật giáo năm 1963
là phong trào của Cộng sản. Nhưng theo nghiên cứu của nhân viên cao cấp
của chính quyền Hoa Kỳ thì Trí Quang đã có liên hệ với Việt Minh, đã
chống Pháp, và khi chống lại các Chính phủ miền Nam Việt Nam đã chống
luôn cả Cộng sản. Chủ trương của Phật giáo là muốn tạo dựng một nước
Việt Nam trung lập, họ đã chống lại sự chia cắt đất nước năm 1954 và tại
miền Bắc, họ đã gặp nhiều khó khăn, họ không có cảm tình với Cộng sản”
<![if !supportFootnotes]>
[20]<![endif]>.
Người Việt
miền Nam dưới hai chế độ Đệ Nhất và Đệ Nhị Cộng Hòa hễ ai nói tới “trung
lập” và “hòa bình” thì bị chụp mũ Cộng sản. Những nhà lãnh đạo miền Nam
không ý thức được rằng chính Cộng sản Việt Nam mới là kẻ lo sợ một miền
Nam “trung lập và hòa bình”, nhất là một miền Nam gia nhập vào khối “phi
liên kết”.
Huống chi,
có riêng gì Phật giáo chủ trương “trung lập và hòa bình” mà ngay cả Giáo
chủ Cao Đài Phạm Công Tắc, sau khi đất nước chia đôi cũng chủ trương
miền Nam “trung lập và hòa bình”. Tôi tin rằng nhiều bậc cao niên của
Cao Đài cũng như nhiều chính khách của miền Nam thời bấy giờ, còn sống
sót tại hải ngoại cho đến ngày nay, cũng còn nhớ rằng Giáo chủ Phạm Công
Tắc đã đòi hỏi Thủ tướng Ngô Đình Diệm nên thực hiện chủ trương “trung
lập và hòa bình” để chống lại âm mưu thôn tính miền Nam của Cộng sản Bắc
Việt.
Ngay cả
ông Diệm sau khi bất đồng ý kiến với Cựu hoàng Bảo Đại tại Hồng Kông năm
1948 cũng đã chủ trương phải bắt tay với kháng chiến. Năm 1950, trên
đường đi Mỹ, khi ghé qua Hồng Kông ông đã tuyên bố: “Chính phủ tương lai
phải là Chính phủ gồm những người đang cầm súng kháng chiến”, như tôi đã
nói trong một chương trước, vậy ông Diệm cũng thân Cộng hay sao?
Nhắc lại
chủ trương “trung lập và hòa bình”, tôi không khỏi nhớ đến Hội nghị
Bandung:
Ngày 1
tháng 2 năm 1955, Thủ tướng Nam Dương nhân danh khối Colombo, đại diện
Miến Điện, Tích Lan (Phật giáo), Ấn Độ (Ấn Độ giáo), Hồi Quốc (Hồi Quốc
và Nam Dương đều theo Hồi giáo) mời một số quốc gia trong đó có cả miền
Nam Việt Nam (mà không có Cộng sản Hà Nội) tham dự, mở màn cho việc
thành lập “Khối Các Quốc gia Phi Liên Kết”, trung lập trong cuộc
tranh chấp giữa Cộng sản và Tư bản. Đây là một nỗ lực nhằm tạo đoàn kết
cho các quốc gia đệ tam (“chậm tiến”) thành một sức mạnh quốc tế để phá
vỡ cái trật tự của gọng kềm “lưỡng cực Cộng sản, Tư bản” do Nga Xô và
Hoa Kỳ áp đặt. Sự thành hình của nó là kết quả những vận động khó khăn
kiên nhẫn của những chiến sỹ dày công tranh đấu cho hòa bình như Nehru,
Thủ tướng ấn Độ, như Tito, Quốc trưởng Nam Tư. Ngay cả Trung Cộng, một
nước Cộng sản khổng lồ, nhìn được cái lợi thế chính trị của Khối Phi
Liên Kết cũng phải tìm cách vào đứng chung với các tiểu quốc. Nước Miến
Điện nhỏ bé và cô lập giữa vùng rừng núi cao nguyên đã nhờ ở trong Khối
Phi Liên Kết và nhờ thế trung lập mà bên trong đã diệt trừ được Cộng sản
Miến, bên ngoài lại được Trung Cộng (ngay cả dưới thời Mao Trạch Đông)
phải tôn trọng nền độc lập, trung lập trọn vẹn. Ông U-Thant, một chính
trị gia Miến Điện, giữ chức Tổng thư ký Tổ chức Liên Hiệp Quốc đến hai
nhiệm kỳ.
Chủ trương
Việt Nam trung lập phi liên kết là một sáng tạo chính trị tích cực và là
một đóng góp quí giá của Phật giáo Việt Nam cho dân tộc trong cái viễn
ảnh đó, tiếc thay cả hai ông Hồ và Ngô đều giáo điều và thiển cận nên
không nhìn thấy được, do đó đã làm cho đất nước tang thương và dân tộc
điêu linh mãi cho đến ngày nay.
Năm 1955,
Giáo sư Nguyễn Văn Thoại, Bộ trưởng Kinh tế, và tướng Trình Minh Thế
được cử đi tham dự Hội Nghị Bandung, nhưng đã không làm gì được gì vì
ngay từ gốc và từ đầu, ông Ngô Đình Diệm đã tự nguyện đặt miền Nam nằm
trong quỹ đạo của Hoa Kỳ rồi. Không đứng trong khối trung lập phi
liên kết (trung lập mà vẫn có thể chống Nga Xô và nhận viện trợ Hoa Kỳ
như Nam Tư của Tito, hay vẫn được Mỹ ủng hộ và hoà hoãn với Trung Cộng
như Miến Điện) cho nên suốt hai mươi năm chống Cộng, miền Nam Việt Nam
đã không được khối đông đảo “phi liên kết” hậu thuẫn, mà lại còn bị các
nước Bắc Âu tẩy chay.
Đau đớn
nhìn lại lịch sử, nếu miền Nam Việt Nam sau Hiệp định Genève 1954 biết
chọn con đường trung lập như khát vọng của Phật giáo, thì biết đâu tháng
tư 1975 đã không xảy ra để rồi khi mất nước vào tay Cộng sản, lưu vong
nơi xứ người, nhiều chính khách, lãnh tụ, tướng tá, trí thức, cả già lẫn
trẻ mong cầu Việt Nam sau khi được giải thoát khỏi chế độ Cộng sản sẽ là
một quốc gia trung lập.
Trở lại
với cuộc đấu tranh Phật giáo năm 1963, một cuộc đấu tranh có tính cách
nhân dân mà Việt Cộng đang tìm cách tranh giành ảnh hưởng, cấp lãnh đạo
Phật giáo đã phải làm sáng tỏ lập trường của mình, một mặt để tránh tình
trạng lợi dụng của Việt Cộng, mặt khác để tránh sự xuyên tạc của chính
quyền.
Trước hết
là lập trường của Thượng tọa Thích Hộ Giác, một chức sắc cao cấp của
Giáo hội. Ký giả Jerrold Schecter trong tác phẩm New Face of Buddha
kể lại rằng:
Thượng Tọa
Hộ Giác nguyên là con trai của một thương gia giàu có tại miền Nam, ông
ta lên Phnom Penh sống với thân phụ. Mới sáu tuổi ông đã vào chùa tu
học, đến năm 1958, ông trở thành một tăng sĩ. Trở về Việt Nam và chu du
khắp vùng Phật giáo nguyên thủy (Therevada) gần biên giới Việt-Miên để
hô hào lôi kéo Phật tử ủng hộ Chính phủ Ngô Đình Diệm. Nhưng đến năm
1963, khi biến cố Phật giáo xảy ra, ông ta theo phong trào tranh đấu để
chống lại chế độ Ngô Đình Diệm. Ông ta đã hết sức bất mãn vì những lời
xuyên tạc Phật giáo là Cộng sản hay cho rằng Phật giáo đã giúp đỡ Cộng
sản. Ông ta đã nói: “Tây phương và Hoa Kỳ không hiểu gì về Phật giáo cả
vì thế mới nẩy ra tâm lý chủ bại tại Việt Nam. Người Hoa Kỳ đã nghĩ rằng
Phật giáo thân Cộng sản, giúp đỡ cho Cộng sản. Trái lại Phật giáo đã đổ
ra không biết bao xương máu mà vẫn bị Chính phủ phản bội. Nên nhớ rằng
80% binh sĩ trong quân đội đều theo đạo Phật và nếu người Mỹ muốn có mặt
tại miền Nam, họ phải chấp nhận Phật giáo là chủ lực căn bản tại xứ này.
Họ phải thành thực giúp đỡ cho Phật giáo”. Thượng Tọa Hộ Giác còn nói
rằng: “Phật tử với nhân dân Việt Nam là một. Nguyện vọng của nhân dân
cũng là nguyện vọng của người Phật tử”.
(Ghi chú
của ký giả Jerrold Schecter: “Trong số 16 triệu dân Việt Nam có 12 triệu
Phật tử thật sự hay chỉ thờ Phật. Khoảng chừng 2 triệu trong số 12 triệu
đó thuộc về phái Therevada, số còn lại thờ Phật giáo Bắc tông và những
người theo “Tam giáo Đồng Nguyên”). Nêu trường hợp Thượng tọa Hộ Giác ra
là chỉ muốn nêu trường hợp một tăng sĩ cao cấp đã hết lòng ủng hộ chế độ
Diệm mà cuối cùng đành phải đấu tranh chống lại chính sách kỳ thị tôn
giáo của chế độ đó. Thật ra, như hàng triệu Phật tử Việt Nam đều biết
rằng toàn thể tăng sĩ Phật giáo có ai theo Cộng sản đâu (trừ vài vị sư
không tên tuổi bị Cộng sản lợi dụng).
Ngoài ký
giả Jerrold Schecter (ký giả chuyên nghiên cứu về đạo Phật) ký giả
Stanley Karnow cũng chứng minh Phật giáo Việt Nam không có một liên hệ
nào với Cộng sản cả. Karnow viết rằng:
Trong biến
cố Phật giáo, chế độ Diệm cho rằng toàn thể nội vụ đều do bàn tay của
Cộng sản, dù một bác sĩ tiếng tăm khi khám nghiệm thân thể các nạn nhân
của vụ lựu đạn nổ tại Đài Phát thanh Huế, công nhận lời tố cáo của Phật
giáo là đúng, nhưng Chính phủ Diệm đã gạt bỏ tờ trình đó. Phật giáo cũng
yêu cầu Chính phủ trừng trị kẻ đã gây ra vụ đổ máu, nhưng Chính phủ Diệm
cũng không đếm xỉa gì đến lời yêu cầu đó.
Bây giờ
thì Phật giáo phải tranh đấu, với thời gian ngắn ngủi mà họ đã thu lượm
được kết quả tuyệt diệu. Phật giáo không có liên hệ gì với Cộng sản hết
nhưng họ đã dùng kỹ thuật như kỹ thuật của Cộng sản. Họ tổ chức những tổ
tam chế, thiết lập các bộ chỉ huy tại các chùa, rải truyền đơn, treo
biểu ngữ, và nhiều hình thức tuyên truyền khác. Họ vận động gia đình
binh sĩ và công chức để lôi kéo những thành phần này đứng vào hàng ngũ
đấu tranh của Phật giáo, v.v...<![if !supportFootnotes]>[21]<![endif]>.
Rất nhiều
ký giả quốc tế khác cũng cùng một nhận định như Karnow.
Trong lúc
đó thì chính quyền Kennedy dựa vào bản phúc trình của tình báo Mỹ, biết
Phật giáo không phải là Cộng sản nên đã cố gắng khuyến cáo Tổng thống
Diệm nên thỏa hiệp với Phật giáo để công cuộc chống Cộng khỏi bị ngừng
trệ, nếu không thì miền Nam sẽ vô cùng bất ổn. Tờ trình của tình báo Mỹ
ngày 10 tháng 7 năm 1963 đã nghiên cứu và phân tách rõ ràng qua 3 nhận
định chiến lược sau đây
<![if !supportFootnotes]>
[22]<![endif]>:
A. Biến cố
Phật giáo tại Việt Nam đã làm nổi bật và gia tăng nỗi bất mãn lâu dài và
sâu rộng của dân chúng đối với ông Diệm và cung cách cai trị của ông ta.
Nếu ông Diệm không chịu thành thực và mau chóng giải quyết vụ Phật giáo
thì tình hình trở nên vô cùng bất ổn, một cuộc ám sát hoặc một cuộc đảo
chánh sẽ có thể xảy ra dễ dàng hơn bao giờ hết.
B. Vì biến
cố Phật giáo mà Chính phủ Diệm đã làm cho sự hiện diện và sự tham chiến
của Mỹ tại miền Nam Việt Nam mất chính nghĩa. Tình trạng này buộc Hoa Kỳ
phải giảm bớt mức độ hiện diện tại miền Nam trong tương lai.
C. Rõ ràng
cho đến bây giờ, Phật giáo chưa bị Cộng sản lợi dụng và khai thác, và
biến cố Phật giáo chưa có một hậu quả nào có lợi cho hoạt động phiến
loạn của “Mặt trận Giải phóng miền Nam”. Chúng tôi không tin rằng ông
Diệm sẽ bị lật đổ bởi Cộng sản. Và chúng tôi cũng không tin rằng Cộng
sản cần lợi dụng biến cố Phật giáo nếu ông Diệm bị lật đổ bởi những phần
tử đối lập không Cộng sản... Một chế độ không Cộng sản nối tiếp chế độ
Diệm lúc đầu sẽ thiếu hiệu năng chống Cộng, nhưng nếu được Hoa Kỳ tiếp
tục ủng hộ và xây dựng một sự lãnh đạo có khả năng thì có thể có một
chính phủ tốt
<![if !supportFootnotes]>
[23]<![endif]>.
Nêu lên
một số nhận định và phúc trình đó là để thấy Phật giáo Việt Nam không
phải là một tổ chức thân Cộng. Chính nghĩa đấu tranh chống bạo quyền của
Phật giáo được dân cả nước (trừ Cần Lao Công giáo và Cộng sản) yểm trợ,
được cả thế giới tự do biểu đồng tình, thế mà anh em ông Diệm cứ một mực
gán cho Phật giáo là Cộng sản. Thậm chí sau năm 1975, ra nước ngoài, báo
chí Cần Lao Công giáo còn xuyên tạc phỉ báng hành động tự thiêu của Hòa
thượng Thích Quảng Đức. Họ bảo rằng Hòa Thượng đã bị tiêm thuốc cho chết
cứng rồi bị đẩy ra làm mồi cho ngọn lửa. May mà hành động tự thiêu hào
hùng của Ngài được hàng chục ký giả ngoại quốc (vốn đã được Phật giáo bí
mật thông báo cho biết trước) để đến quay phim, chụp hình, viết tường
trình tả rõ cảnh tự thiêu để cả thế giới nhận biết sự thật. Cuộc tự
thiêu vĩ đại này làm rúng động con tim nhân loại cũng đã được một nhân
chứng là ông Huỳnh Văn Hải (hiện sống ở San Jose, California) người tưới
xăng vào thân thể Hòa thượng kể lại từng chi tiết trên nguyệt san Chấn
Hưng (xuất bản tại Los Angeles số 4 ngày 8-8-1978).
Một sự
kiện lịch sử công khai, minh bạch như thế mà những tay chân nhà Ngô còn
dám đổi trắng thay đen thì còn biết bao nhiêu chuyện khác họ đã xuyên
tạc sự thật hầu che lấp tội ác của Ngô triều và của họ.
Bài thơ
“Lửa Từ bi” của Thi hào Vũ Hoàng Chương mà tôi trích lại một phần sau
đây ca ngợi vụ tự thiêu lịch sử đó đã nói lên cái tinh thần Hòa và Hóa
của đạo Phật:
...
Người siêu thăng giông bão lắng từ đây.
Bóng
Người vượt chín từng mây,
Nhân
gian mát rượi bóng cây Bồ Đề.
Ngọc
hay đá tượng chẳng cần ai tạc,
Lụa hay
tre nào khiến bút ai ghi,
Chỗ
Người ngồi một thiên thu tuyệt tác,
Trong
vô hình sáng chói nét Từ Bi.
Ôi ngọn
lửa huyền vi!
Thế
giới ba nghìn phút giây ngơ ngác,
Từ cõi
vô minh hướng về cực lạc;
Vần
điệu của thi nhân chỉ còn là rơm rác,
Và chỉ
nguyện được là rơm rác,
Thơ
cháy lên theo với lời Kinh,
Tụng
cho Nhân loại hòa bình,
Trước
sau bền vững
tình Huynh Đệ này.
Vũ
Hoàng Chương
(Sài
Gòn tháng 5, Phật Lịch 2507)
Ôi! Ngọn
lửa huyền vi của Bồ tát Thích Quảng Đức và lời thơ hùng tráng của thi
hào Vũ Hoàng Chương làm xúc động nhân gian thế mà không cảm hóa nổi lòng
dạ của những con người vốn là hậu duệ của Vua Constantin, của Pigneau de
Béhaine, Alexandre de Rhodes, Puginier,...
Nhớ đến
bài thơ của Vũ Hoàng Chương, tôi không quên nhắc lại cuốn sách “Những
Bí ẩn Về cái chết của Việt Nam” của ông Phạm Kim Vinh, cuốn sách đã
được các ông Đào Sĩ Phu và Võ Phiến nghiêm khắc phê phán
<![if !supportFootnotes]>
[24]<![endif]>.
Qua tác
phẩm “Những Bí ẩn Về cái chết của Việt Nam”, tôi nhận thấy ông
Phạm Kim Vinh đã không biết rõ về Tổng thống Ngô Đình Diệm cũng như về
Thượng tọa Trí Quang, thế mà ông lại hết lời ca tụng ông Diệm cũng như
nặng lời mạt sát Thượng tọa Trí Quang. Để bênh vực ông Diệm, tác giả
Phạm Kim Vinh bảo rằng: “Phật giáo làm hại ông Diệm vì chống đối ông
quá” (trang 82). Nhưng sau đó Phạm Kim Vinh sớm tỉnh ngộ để sửa chữa
lại những sai lầm do ông đã nêu lên trong tác phẩm sử đầu tay của ông
viết tại Hoa Kỳ.
Trước hết
ông đã mượn đề tài Tưởng niệm Vũ Hoàng Chương để lên án chế độ
Ngô Đình Diệm:
Sau Vân
Muội, giới yêu thơ còn có dịp thưởng thức những thi phẩm xuất sắc
khác của Vũ Hoàng Chương như Mây, Say, Rừng Phong
và Tâm Sự Kẻ Sang Tần. Với thời gian, thi phẩm của họ Vũ đã đưa
ông tới chỗ đứng rất cao trong giới làm thơ và xứng đáng được thế hệ thi
sĩ trẻ xưng tụng là đàn anh.
Với vóc
dáng thư sinh, ngôn ngữ rất ôn hòa, với nhiều thi phẩm lãng mạn ít ai
hiểu được rằng bên trong nhà thơ ấy đã nung nấu một ngọn lửa quyết liệt
chống lại mọi hình thức bạo lực và bạo quyền. Năm 1963 bài thơ “Lửa
Từ Bi” bắt đầu mang đến cho Vũ Hoàng Chương những sự trả thù hằn học
của Ngô triều vì bài thơ ấy đã lên tiếng khẳng khái chống đối sự đàn áp
tôn giáo. Nhưng sự trả thù ấy chỉ làm cho uy tín của họ Vũ tăng lên và
tâm hồn của ông do đó càng thêm cao cả
<![if !supportFootnotes]>
[25]<![endif]>.
Chẳng
những lên án chế độ Ngô triều là chế độ bạo lực, bạo quyền, ông Phạm Kim
Vinh còn “đạp” ông Ngô Đình Diệm xuống tận bùn dơ qua tác phẩm Lịch
sử Chiến đấu của Quân lực Việt Nam Cộng Hòa.. Với tác phẩm này, Phạm
Kim Vinh đã không tiếc lời miệt thị ông Diệm, nào là “bất tài bất trí”,
nào là “ngu xuẩn, thiển cận, bè phái, kỳ thị”, nào là “thưởng phạt bất
minh”, nào là “dùng quân đội cốt để bảo vệ cái ghế Tổng thống trước đã”,
nào là “coi binh lính như thời phong kiến” để rồi cuối cùng kết tội ông
Diệm đã làm sa sút tinh thần quân đội để cho Việt Cộng tạo được chiến
thắng. Ông Phạm Kim Vinh cũng không quên lên án ông Diệm đã nhìn vấn đề
chống Cộng tại Việt Nam như là vấn đề của riêng gia đình họ Ngô. Ông
Phạm Kim Vinh còn kết án ông Diệm rất nặng nề qua trận thảm bại “Ấp Bắc”
đầu năm 1963:
Dù nào đi
nữa thì đường lối cai trị của ông ta đã tạo điều kiện cho thế giới bên
ngoài coi rẻ sự hy sinh của quân lực Việt Nam Cộng Hòa. Trận Ấp Bắc chỉ
là một trong nhiều trận đánh đó, Quân lực Việt Nam Cộng Hòa tiếp tục xả
thân chiến đấu trong khi những kẻ lãnh đạo ngồi tại Sài Gòn vì ngu xuẩn
và vì chỉ nghĩ đến quyền lợi vị kỷ thấp hèn, đã triệt tiêu mất các kết
quả của bao nhiều xương máu và hy sinh của quân lực ấy mới tạo nên được
sau những tháng năm chiến đấu gian khổ
<![if !supportFootnotes]>
[26]<![endif]>.
Thế là ông
Phạm Kim Vinh đã công nhận cuộc đấu tranh của Phật giáo năm 1963 là một
cuộc đấu tranh chống bạo lực và bạo quyền, và kết tội ông Diệm là phong
kiến, gia đình trị, đảng trị, tham nhũng, thối nát,... Cung cách cai trị
của ông Diệm đã làm cho thế giới khinh bỉ và đem thắng lợi cho Cộng sản.
Phật giáo
có tính dân tộc và cách mạng vì Phật giáo là một tôn giáo sinh động,
thực tiễn và khoa học. Phật giáo là một tôn giáo để sống chứ không
phải để tin. Đạo Phật đề nghị một con đường tâm linh nhằm đối trị
những đau khổ, nhục nhằn, xót xa của con người. Biểu đồ cuộc hành trình
đầu tiên của Phật giáo là một đường thẳng mà gốc khởi hành là một ngai
vàng lộng lẫy, quyền uy, sang trọng, mà điểm đến là đám cùng dân với đôi
chân trần thuộc giai cấp hạ tiện nhất của xã hội Ấn Độ, chứ không phải
ngược lại.
Biết bao
nhiêu bậc khoa giáp, sĩ phu, nhà cách mạng Việt Nam đã ca ngợi đạo Phật.
Vào thời cận đại, những trí thức, học giả mà tên tuổi, tiếng tăm vang
dội khắp quê hương như các ông Trần Văn Giáp, Trần Trọng Kim, Nguyễn
Trọng Thuật, Nguyễn Đổng Chi, Lê Đình Thám, Đào Trinh Nhất, Phạm Quỳnh,
Phan Văn Hùm, Huỳnh Phú Sổ, Lý Đông A, Đào Duy Anh, Thu Giang Nguyễn Duy
Cần, Hoàng Xuân Hãn,... đã tôn vinh đạo Phật. Gần đây, nhà viết sử Lê
Văn Siêu, một nhà văn mà giới trí thức, văn nghệ sĩ Việt Nam vào những
thập niên từ 1940 đến 1970 không mấy ai không biết tiếng, đã trình bày
cái đại hạnh do Phật giáo đem đến cho dân tộc Việt trong tác phẩm của
ông:
Người Giao
Châu đã đến với đạo Phật không bằng tuệ giác mà bằng tình cảm. Hay nói
ngược lại cũng vậy, đạo Phật đã bắt rễ trong lòng người Giao Châu hơn là
vào trong óc.
Do đó, ta
có thể nói mà không sợ bị cải chính là khi đạo Phật vào Giao Châu, không
những nền đạo lý ấy đã thành đạo giáo của xứ sở Giao Châu mà cả Đức Phật
nữa, cũng lại là Đức Phật của dân Giao Châu nốt. Gia dĩ tinh thần bao
dung của đạo Phật lại rộng lắm, không hề có gì ràng buộc người tín đồ là
hễ đã theo Ta thì không được theo gì khác Ta nữa, hoặc những thể cách
này mới đúng theo ý muốn của Ta, còn thể khác là không đúng, mà đúng thì
mới được vào niết bàn, còn không đúng thì phải vào địa ngục.
Một thái
độ sống đặc biệt của người Giao Châu vừa do hoàn cảnh xã hội quy định
sẵn, lại vừa do chính sự tu Phật nêu gương thật đã đáng để lưu ý, ấy là
thái độ trọng điều lễ nghĩa, liêm sỉ hơn quyền lợi, vật chất, trọng cái
tình của con người đối xử với nhau hơn cái lý quay quắt đè hầu bóp cổ
nhau.
Đạo Phật
vào Giao Châu đã là một điều đại hạnh cho dân tộc Việt Nam vậy
<![if !supportFootnotes]>
[27]<![endif]>.
Ngoài ra,
ánh sáng nhân bản và trí tuệ của đạo Phật còn càng ngày càng được các
nhà bác học, triết gia, học giả thế giới, và cả những nhà tu hành Thiên
Chúa giáo tôn vinh giáo lý và chủ trương Từ Bi, Hòa Bình của đạo Phật.
Học giả
Michael H. Hart trong tác phẩm sắp hạng 100 nhân vật ảnh hưởng nhất thế
giới viết rằng:
Đạo Phật
hơn xa đạo Thiên Chúa và đạo Hồi về yếu tính hiếu hòa. Khuynh hướng
thiên về chủ trương bất bạo động đã giữ một vai trò đầy ý nghĩa trong
lịch sử chính trị của các quốc gia theo đạo Phật.
Trong khi
đạo Phật cũng có nhiều hệ phái với nhiều dị biệt lớn lao, nhưng lịch sử
đạo Phật không có một biến cố nào có thể so sánh được với những cuộc
thánh chiến đẫm máu như đã xảy ra ở Âu Châu của đạo Thiên Chúa. Ít nhất
là trên phương diện này, những lời dạy của Đức Phật tỏ ra có ảnh hưởng
trên Phật tử sâu xa hơn ảnh hưởng của những lời dạy của Đức Chúa trên
các con chiên
<![if !supportFootnotes]>
[28]<![endif]>.
Triết gia
Thiên Chúa giáo Young trong phần kết luận của bài đề tựa cho cuốn Dẫn
nhập vào Phật giáo Thiền của học giả Nhật Bản Suzuki đã viết:
Tôi cảm
thấy có trách nhiệm phụ chỉ người Tây phương lối vào con đường (ĐẠO)
thâm sâu hơn hết tất cả mọi con đường để dẫn đến sự giác ngộ
<![if !supportFootnotes]>
[29]<![endif]>.
Ngay cả
Linh mục H.M. Lasalle thuộc Dòng Tên (trong Chemin de L’Illumination,
DDB, 1965, trang 8) cũng đã không ngừng kêu gọi sự cảnh tỉnh của thế
giới Tây Phương:
Tây phương
sau khi đã thông truyền cho Đông phương những chinh phục được trong lãnh
vực khoa học và kỹ thuật, giờ đây lại phải quay về với Đông phương để
cầu cứu. Phải nói rằng, trong thế giới Đông phương đã có biết bao nhiêu
phương tiện giúp đạt tới sự bình an cho tâm hồn mà Tây phương vẫn mù tịt
<![if !supportFootnotes]>
[30]<![endif]>.
Càng ngày
những nhà khoa học, triết gia, học giả, nhà tôn giáo càng biết ưu tư vì
một thế giới mà trong tương lai có thể bị hủy diệt bởi những khí giới
giết người kinh khủng. Do đó, họ càng hướng về đạo Phật mà chân lý có
thể khai ngộ cho nhân loại và giải thoát được viễn ảnh đen tối đó.
Nhưng anh
em ông Diệm lại không thấy cái ánh sáng chân lý đó mà chỉ biết noi gương
Hoàng đế Constantin, vị Hoàng đế đã dùng bạo lực để mở mang nước Chúa,
để mở rộng đế quốc Công giáo La Mã. Ta hãy nghe lời ta thán của ông Lý
Chánh Trung, một trí thức Công giáo về chủ trương của Hoàng đế
Constantin mà anh em ông Diệm đã là những hậu duệ trung thành nhất:
... Lẽ dĩ
nhiên, cứu cánh tối hậu này là mở mang nước Chúa, nhưng sự “mở mang nước
Chúa” đôi khi đi ngược lại quyền lợi một số dân tộc. Chẳng hạn từ thời
Phục hưng cho tới những năm gần đây, chính sách của Vatican trên căn bản
vẫn là cấu kết với những cường quốc Tây phương theo gót những đoàn quân
viễn chinh để giảng đạo, và trong các nước thuộc địa, biến các giáo hội
bản xứ thành những rường cột của chế độ thực dân.
Thứ đến,
Phật giáo đã được truyền bá như một tôn giáo thuần túy, không pha lẫn
với một trào lưu chính trị nào, cũng không có một tổ chức quốc tế rõ rệt
nên đã không gây nên những hiểu lầm đáng tiếc như Công giáo.
Trong giáo
hội Công giáo thì trái lại, khuynh hướng đóng kín và tự mãn hiện diện
ngay trên bình diện tập thể và giáo hội tự ý thức mình như một dân tộc
được Thiên Chúa chọn lựa giao phó cho sứ mạng cứu rỗi nhân loại. Giáo
hội là con đường độc nhất đưa tới Thiên Chúa: “Ngoài Giáo hội không thể
có sự cứu rỗi” (Hors de l’Eglise, Point de Salut). Từ khi giáo hội thành
Quốc giáo dưới triều đại Constantin và nắm được những thế lực lớn lao
thì “cây gươm tinh thần” của thánh Phao Lồ đã luôn luôn bị cám dỗ, đã
biến thành cây gươm thép thật sự. Giáo hội đã không ngần ngại dùng đến
thế lực để tiêu diệt các tôn giáo khác, đập phá các đền thờ “tà thần”,
đốt sách vở ngoại đạo và đốt luôn những người bị xem là “lạc đạo” nếu
không chịu sửa sai. Trong xã hội loài người, giáo hội không bao giờ chịu
công nhận cho các tôn giáo khác hoặc cho những người không Công giáo cái
quyền ăn nói ngang hàng với mình bởi cái lý do giản dị là chỉ giáo hội
mới có sự thật, mới có quyền ăn nói. Đức Giáo Hoàng Gregoire XVI đã gọi
“tự do báo chí” là “tự do tai hại nhất, đáng ghét nhất, kinh tởm nhất”
mà một số người dám đòi hỏi một cách ồn ào cuồng nhiệt và quảng bá khắp
mọi nơi.
Tôi nghĩ
rằng chính sự bất khoan dung đó (và nhiều lý do khác) đã khiến cho Giáo
hội va chạm một cách nặng nề với các dân tộc Á Đông và đã không mỹ mãn
trong việc rao giảng tin mừng trong vùng này. Sau bốn thế kỷ giảng đạo
với những phương tiện hùng hậu, những hy sinh lớn lao, phải nhận rằng số
người Á Đông theo đạo Công giáo thật là ít ỏi ngoại trừ tại xứ Phi Luật
Tân. (Đó là chỉ mới nhìn đến số lượng. Nếu nhìn đến phẩm lượng “qualité”
thì có lẽ kết quả còn khiêm tốn hơn nữa: chưa có một Giáo hội Á Đông nào
sản xuất được một vị thánh, và trình độ đạo đức trung bình của người
Thiên Chúa giáo Á Đông không có gì gọi là “cao” hơn những người không
Thiên Chúa giáo). Lý do căn bản của kết quả khiêm tốn ấy phải chăng là
vì người Á Đông khi theo Đạo đã phải ly cách cộng đồng Dân Tộc. Chính vì
Giáo Hội đã xem các nền văn hóa Á Đông là vô giá trị, sai lầm, tội lỗi
do đó gần như bắt buộc người Á Đông phải lựa chọn giữa dân tộc và giáo
hội
<![if !supportFootnotes]>
[31]<![endif]>.
Trước Lý
Chánh Trung, học giả Đào Duy Anh cũng nói đến thái độ của người Việt dân
tộc khó có thể chấp nhận ” Thiên Chúa
giáo” dù người Việt vốn là một dân tộc hòa hài, vốn đã mở rộng vòng tay
đón chào những tôn giáo, tín ngưỡng xa lạ từ thế kỷ 16, 17. Ông Đào Duy
Anh viết rằng:
Lấy số một
triệu rưỡi tín đồ Cơ Đốc giáo mà so với dân số hơn 20 triệu thì ta thấy
ảnh hưởng của Cơ Đốc giáo ở nước ta cũng không mạnh lắm. Thực ra thì dân
ta phần nhiều cho rằng Cơ Đốc giáo không thừa nhận sự sùng bái tổ tiên
là trái với luân lý và văn hóa cố hữu của ta, cho nên đem lòng kỳ thị.
Trong số người theo Cơ Đốc giáo, một phần rất lớn là vì lợi mà theo chứ
không phải vì tín ngưỡng sâu xa, cho nên ta có thể nói rằng ảnh hưởng
tinh thần của Cơ Đốc giáo đối với dân ta lại còn ít hơn những thành tích
thực hiện được
<![if !supportFootnotes]>
[32]<![endif]>.
Xin lưu ý
rằng những con số ông Đào Duy Anh đưa ra là vào thời kỳ 1938. Nhưng cho
đến năm 1965, nghĩa là gần 30 năm sau, mặc dù chế độ Diệm ép buộc dân
chúng miền Nam theo Công giáo, thế mà cả hai miền Nam Bắc vẫn chỉ có
trên hai triệu ba trăm ngàn giáo dân trong tổng số gần năm mươi triệu
dân Việt Nam mà thôi
<![if !supportFootnotes]>
[33]<![endif]>.
Cũng vì
người Việt gắn bó với truyền thống dân tộc, thắm thiết với tình tự quê
hương cho nên dù các giáo sĩ ngoại quốc đã dùng đủ thứ phương tiên, biện
pháp như súng đạn, thế lực, tiền bạc để hăm dọa, mua chuộc, dụ dỗ mong
cầu biến Việt Nam thành một tỉnh, quận của nước Pháp “fille ainée de
l’Eglise Catholique” mà vẫn không thành công.
Tiếc thay,
anh em ông Diệm đã không chịu nhìn cái gương tầy liếp ấy lại vẫn đi theo
con đường của Constantin, của Gregoire XVI để mua lấy cái chết thảm
nhục.
Chủ trương
triệt hạ Phật giáo, anh em ông Diệm hướng về ba mục tiêu rõ rệt:
- Trả thù
các phong trào Cần Vương, phong trào “Bình Tây - Sát Tả” và chính sách
cấm đạo của các vua nhà Nguyễn thế kỷ 19.
- Cùng với
việc dồn dân vào ấp Chiến lược, nâng mức độ Công
giáo hóa nhân dân miền Nam vào giai đoạn quyết định, nếu đè bẹp
được cuộc đấu tranh của Phật giáo.
- Vô hiệu
hóa một lực lượng chống Cộng có đa số nhân dân để dễ dàng thỏa hiệp với
Cộng sản, việc mà tôi sẽ nói tới trong chương sau.
Chủ trương
của nhà Ngô chẳng những là một tội ác đối với dân tộc mà còn là hành
động đi ngược dòng lịch sử, kéo nhân dân Việt Nam trở về thời Trung Cổ
lạc hậu. Anh em nhà Ngô lại còn không nhận ra rằng nước Chúa đang mỗi
ngày mỗi thu hẹp và tín đồ khắp thế giới mỗi ngày mỗi quay lưng ngoảnh
mặt với Giáo hội Vatican để hướng về cuộc sống nhân bản, khai phóng,
tiến bộ hơn.
Sách lược
đàn áp, khủng bố Phật giáo tại Việt Nam vào năm 1963 của chế độ Công
giáo trị Ngô Đình Diệm nhắc nhở tôi nhớ lại biến cố tàn sát, triệt hạ
đạo Tin Lành của Công giáo Pháp vào
cuối thế kỷ thứ 17. Ngày 17 tháng 10 năm 1685, vua Louis XIV đã ký một
đạo luật đặt đạo Tin Lành ra ngoài vòng pháp luật. Kể từ đó, lính của
nhà vua và những người Công giáo Pháp
triệt phá các nhà thờ Tin Lành, lùng bắt các mục sư và tín đồ Tin Lành
để giam cầm và sát hại. Từ 250 ngàn người đến 400 ngàn người Tin Lành
phải bỏ nước ra đi để lánh nạn, số còn lại bị tù đày, bị giết chết, hay
bị bắt làm nô lệ. Cũng từ đó, nhân loại lên án tội ác của vua Louis XIV,
còn các sử gia Pháp gọi hành động bạo ngược của nhà vua là làm nhục quốc
thể. Và cũng từ đó, đạo Tin Lành khắp thế giới mỗi ngày một bành trướng
phát triển mạnh lớn thêm, tín đồ đạo Cơ Đốc giáo bỏ đạo cũ để theo đạo
Tin Lành đông hơn.
Biến cố
Phật giáo vào những tháng mùa Thu năm 1963 đã để lại những ấn tượng sâu
xa trong tâm hồn tôi. Báo cáo của các Ty, Sở An Ninh Quân Đội của khắp
bốn Quân khu gửi về đều nhấn mạnh đến tình trạng suy sụp tinh thần của
quân nhân các cấp. Riêng Quân khu I thì đa số sĩ quan đều trực tiếp hay
gián tiếp yểm trợ cho phong trào đấu tranh của Phật giáo, chống đối
Chính phủ. Tuy nhiên, nhờ quân đội vốn có truyền thống tôn trọng kỷ luật
cho nên đến tháng Tám chưa có mâu thuẫn nào công khai nổ thành bạo lực.
Dù vậy, tình trạng quân đội như những đợt sóng ngầm chỉ chờ cơ hội thuận
tiện để biến thành những ngọn sóng thần làm tan vỡ chế độ.
Những đêm
khuya khó ngủ, tôi bắc ghế bố ra sân nằm nhìn những vì sao băng rơi rụng
mà suy nghĩ về tương lai của chế độ, tương lai của đất nước nếu tình
trạng mâu thuẫn giữa chính quyền và nhân dân cứ theo đà này gia tăng.
Tôi cũng hồi tưởng ông Diệm và tôi từ 1942 cho đến bây giờ; hồi tưởng
trong sáng suốt của một người phân vân trước một quyết định sinh
tử, hồi tưởng trong tự do của một người hiểu rõ bổn phận và trách
nhiệm của mình đối với Tổ quốc và dân tộc, hồi tưởng trong tư thế của
một người mang lý tưởng chống Cộng để bảo vệ tự do và nhân phẩm.
Những biến
động dồn dập ban ngày của biến cố Phật giáo vẫn còn dư âm làm sôi động
sự yên tĩnh của đêm giới nghiêm chập chờn. Tôi hồi tưởng lại quá khứ từ
năm 1942, ngày mà tôi theo ông Diệm hoạt động cách mạng, ngày mà tôi
chưa có kinh nghiệm đấu tranh với mớ ý thức chính trị còn non kém, ngày
mà tôi chưa am hiểu sâu sắc những bí ẩn lịch sử cận đại, chưa nhận biết
rõ ràng về bản chất người Công giáo, về xuất xứ ông Diệm và dòng họ ông.
Lúc bấy giờ, hành trang của tôi vỏn vẹn chỉ có chút tình tự với quê
hương dân tộc, chỉ có lòng hăng say của người thanh niên đầy bầu máu
nóng, tôi nhìn thấy nơi ông Diệm là một bậc quân tử, là một nhà ái quốc
đạo đức và liêm chính. Phải sống vào thời kỳ 1930-1940, thời vàng son
của quan lại Nam triều mới nhận thấy việc ông từ bỏ địa vị Thượng thư
đầu Triều là thái độ của kẻ sĩ gương mẫu. Từ đó tôi một lòng kính trọng
ông, ngưỡng mộ ông như một lãnh tụ, như một vị thầy, đến độ đã có nhiều
lúc tôi phải dùng cái nghĩa thầy trò để biện minh và bênh vực những tội
lỗi của ông, nhất là từ năm 1960 trở về sau.
Nhưng giờ
đây thì những hình ảnh dã man tàn bạo của một cuốn phim thời trung cổ
hiện rõ trước mắt tôi. Tôi nhìn thấy anh em ông Diệm, trong suốt chín
năm qua, chẳng những là hạng người không có tài năng mà cũng chẳng có
đạo đức. Đã thế họ lại chối bỏ Quốc tổ Hùng Vương, khinh mạn anh
hùng liệt nữ, họ còn có chủ trương tiêu diệt truyền thống tốt đẹp của
cha ông, tiêu diệt nền văn hóa đặc thù của dân tộc. Tôi nhìn thấy họ chỉ
lo triệt hạ các tôn giáo, đảng phái và những người yêu nước đối lập với
họ để phục vụ cho quyền lợi gia đình, phe nhóm và giáo hội La Mã mà
thôi. Tôi nhìn thấy anh em ông Diệm chỉ là hiện thân rõ rệt của Vua
Constantin, Vua Louis 14, của Alexandre de Rhodes, Pigneau de Béhaine;
họ và nhóm Công giáo Cần Lao phe đảng của họ như những kẻ ngoại quốc
sống trên quê hương mình, như kẻ ngoại nhân đến đô hộ dân mình, nước
mình, đô hộ với một chính sách hà khắc không một chút lòng trắc ẩn đối
với dân bản xứ.
Lòng tôi
xao xuyến và dao động, tôi cố suy nghĩ kỹ càng hơn về lời dạy của Đức
Thế tôn:
“Hãy nghe
đây thôn dân Kalama, đừng bao giờ để sa đắm theo các liên hệ, theo các
tập tục hay các điều nghe nói, đừng bao giờ sa đắm theo văn bản tôn
giáo, những lý luận đơn thuần hay suy lý, đừng theo ảo ảnh, đừng vì thú
vui đàm tiếu những dư luận không đâu, cũng đừng tin những điều tưởng là
có thể có, nhất là đừng tin vào ai, vì nghĩ rằng kẻ đó là thầy mình...”.
“Như
Đẳng Tỳ Kheo Tri Ngã Thuyết Pháp Như Phiệt Dụ Giã, Pháp Thượng Ưng Xã Hà
Huống Phi Pháp”
(Đến Chánh Pháp mà còn phải bỏ hà huống Phi Pháp), lời dạy trong kinh
Kim Cang bỗng như hai vầng Nhật-Nguyệt đuổi tan đêm tối trong đầu óc
tôi.
<![if !supportFootnotes]>
<![if !supportFootnotes]>
[1]<![endif]>
National Geographic (số 4 Vol. 164, tháng 10-1983), tr.460.
<![if !supportFootnotes]>
[2]<![endif]>
Malachi Martin, The Decline and Fall of The Roman Church, tr.
26.
<![if !supportFootnotes]>
[3]<![endif]>
Tuyên
ngôn của Đức Tăng Thống giáo Hội Phật giáo Việt Nam công bố ngày 10
tháng 5 năm 1963 tại Huế, trong “Lịch sử Tranh đấu của Phật giáo
Việt Nam” của Kiêm Đạt.
<![if !supportFootnotes]>
[4]<![endif]>
Tuyên
ngôn của Đức Tăng Thống giáo Hội Phật giáo Việt Nam công bố ngày 10
tháng 5 năm 1963 tại Huế, trong “Lịch sử Tranh đấu của Phật giáo
Việt Nam” của Kiêm Đạt.
<![if !supportFootnotes]>
[5]<![endif]>
David,
Halberstam, The Making of a Quagmire, tr. 199, và ghi chú
thêm của tác giả: Vị giáo sư người Đức dạy tại Đại học Huế mà
Halberstam đề cập, đã từng chứng kiến cuộc đàn áp Phật giáo của chế
độ Diệm, chụp được hình ảnh xe tăng của Chính phủ đè lên những xác
chết của Phật tử Huế nên ông đã bỏ dạy và rời Việt Nam ngay sau đó.
Trên đường về nước, khi dừng lại tại Phnom Penh, ông họp báo trình
bày hình ảnh chụp được với ký giả quốc tế để làm bằng chứng cho
những lời cáo buộc chế độ Diệm đàn áp tôn giáo.
<![if !supportFootnotes]>
[6]<![endif]>
Tuyên
ngôn của Đức Tăng thống Giáo Hội Phật giáo Việt Nam công bố ngày 10
tháng 5 năm 1963 tại Huế, trong “Lịch sử Tranh Đấu của Phật giáo
Việt Nam” của Kiêm Đạt.
<![if !supportFootnotes]>
[7]<![endif]>
Lê
Quân, Những Xuyên Tạc và Ngộ Nhận về Phật giáo Việt
Nam,
báo Khai Phóng (số 6), tr. 38.
<![if !supportFootnotes]>
[8]<![endif]>
David
Halberstam, The Making of a Quagmire, tr. 212.
<![if !supportFootnotes]>
[9]<![endif]>
Joseph
Buttinger,
Vietnam:
A Political History,
tr. 446.
<![if !supportFootnotes]>
[10]<![endif]>
Năm
1973, trong loạt bài “Trăm năm Công Luận” phân tích tình hình
đất nước đăng trên nhật báo Thách Đố tại Sài Gòn, tác giả đề
cập đến vấn đề này với nhiều chi tiết.
<![if !supportFootnotes]>
[11]<![endif]>
Wiliam
Miller, Henry Cabot Logde, tr. 344.
<![if !supportFootnotes]>[12]<![endif]>
Lý
Khôi Việt, Hai Ngàn Năm Việt
Nam
và Phật giáo,
tr. 43.
<![if !supportFootnotes]>[13]<![endif]>
Wiliam
Miller, Henry Cabot Logde, tr. 344.
<![if !supportFootnotes]>[14]<![endif]>
Kiêm
Đạt, Lịch Sử Đấu Tranh của Phật giáo Việt
Nam,
tr. 90,100 .
<![if !supportFootnotes]>[15]<![endif]>
Kiêm
Đạt, Lịch Sử Đấu Tranh của Phật giáo Việt
Nam,
tr. 115-126.
<![if !supportFootnotes]>
[16]<![endif]>
Đoàn
Thêm, Hai Mươi Năm Qua, tr. 365.
<![if !supportFootnotes]>[17]<![endif]>
Lê
Quân, Những Xuyên Tạc và Ngộ Nhận về Phật giáo Việt
Nam,
báo Khai Phóng (số 6), tr. 39.
<![if !supportFootnotes]>
[18]<![endif]>
Jerrold Schecter, The Fusion Of Religion and Politics in
Contempory Buddhism, tr. 156.
<![if !supportFootnotes]>[19]<![endif]>
Jerrold Schecter, The Fusion Of Religion and Politics in
Contempory Buddhism, tr. 156.
<![if !supportFootnotes]>[20]<![endif]>
Marvin
E. Gettleman,
Vietnam
Histories, Documents and Opinions,
tr. 305.
<![if !supportFootnotes]>
[21]<![endif]>
Stanley
Karnow,
Vietnam:
A History,
tr. 279.
<![if !supportFootnotes]>
[22]<![endif]>
Neil
Sheehan, The Pentagon Papers, tr. 193.
<![if !supportFootnotes]>
[23]<![endif]>
Lưu ý
rằng khi bản tường trình được viết ra, Tổng thống Kennedy vẫn còn
ủng hộ mạnh mẽ Tổng thống Ngô Đình Diệm và quân đội Việt Nam Cộng
Hòa chưa có những vận động để lật đổ chế độ.
<![if !supportFootnotes]>[24]<![endif]>
Trong
nguyệt san Nhân bản (số
16
ngày 1 tháng 7 năm 1978) tác giả Đào Sĩ Phu đã viết: “Phạm Kim Vinh
suy luận một chiều có tác dụng đầu độc quần chúng vô cùng tai hại,
dễ làm quần chúng mù quáng, quá khích. Chế độ Ngô Đình Diệm là chế
độ quan lại, phong kiến, gia đình trị, đảng trị, kỳ thị, nhất là từ
năm 1958 trở về sau không dính dấp gì với chủ nghĩa Nhân Vị hay ho
trên giấy tờ cả. Đạo đức Ngô Đình Diệm không ích lợi gì cho xã hội
Việt Nam với phương thức chế độ như vậy. Trái lại hậu quả sai lầm
của chế độ Diệm là một xâu tướng tá lên nắm quyền chính trị, tôn
giáo chơi nhau”.
Còn
ông Võ Phiến trong tạp chí “Văn học Nghệ Thuật” (số 1 tháng 4
năm 1978), trang 87-88) đã viết: “Những biến cố tại Việt Nam
hãy
còn quá mới mẻ để đi vào lịch sử, phải chăng vì vậy mà tác giả tập
biên khảo này không có giọng lạnh lùng của người viết sử, đã sử dụng
một bút pháp sôi nổi của một người trong cuộc... Trong nhiệt tình
sôi nổi tác giả không ngần ngại thẳng tay mạt sát những nhân vật bị
kết tội, gọi họ là tên nọ, tên kia, là hắn là chúng... cho dù họ là
Ngoại trưởng, là tướng lãnh...”.
<![if !supportFootnotes]>[25]<![endif]>
Nguyệt
san Phật giáo
(số 15
tháng 9 năm 1979), tr. 11.
<![if !supportFootnotes]>
[26]<![endif]>
Phạm
Kim Vinh, Lịch Sử Chiến Đấu của Quân Lực Việt
Nam
Cộng Hòa,
tr.37,39.
<![if !supportFootnotes]>[27]<![endif]>
Lê Văn
Siêu, Việt
Nam
Văn Minh Sử Lược Khảo,
tr. 315,317.
<![if !supportFootnotes]>
[28]<![endif]>
Michael Hart, The 100: A Ranking of the Most Influential Person
in History, tr. 55,56.
<![if !supportFootnotes]>
[29]<![endif]>
D.T.
Suzuki, Introduction to Buddhism Zen, tr. 33.
<![if !supportFootnotes]>
[30]<![endif]>
Nguyễn
Xuyên Việt, Trở về với Đạo Phật, nguyệt san Quê Mẹ (số 48
tháng 11-1981), tr. 26,27.
<![if !supportFootnotes]>[31]<![endif]>
Lý
Chánh Trung, Tôn Giáo và Dân Tộc, tr. 65-78.
<![if !supportFootnotes]>
[32]<![endif]>
Đào
Duy Anh, Việt
Nam
Văn Hóa Sử Cương,
tr. 224.
<![if !supportFootnotes]>
[33]<![endif]>
Tạp
chí Réalités Vietnamiennes (1969) ghi rằng miền Nam có
1,559,077 người
Công
giáo,
nghĩa là 10.53% của tổng số dân miền Nam, trong lúc miền Bắc chỉ có
chừng 800,000 người
Công
giáo.
<<
First
< Previous
Next
>
Design by GDOL - 2008

Content-Type: text/html