text:
MÚA QUAN HỌ
Trải qua bốn Tết con Rồng
Nhâm Thìn năm nay là Tết Con Rồng thứ tư của người Việt hải ngoại từ sau biến cố 30/4/1975 vốn là cột mốc phân định thời gian trước sau với những đổi đời buồn vui trong lòng người Việt.
Năm rồng đầu tiên nơi xứ lạ, Tết Bính Thìn 1976, buồn như mùa đông buốt giá của tiết trời đất Mỹ khi xuân về. Cuộc đời đang xum vầy cùng bố mẹ và các em, bỗng dưng mất cả, bị đánh bật gốc rễ văn hoá, đẩy vào cuộc sống tha hương xa lạ, chung quanh không chút hương vị Tết.
Một con giáp sau cuộc sống nơi đất mới đã quen. Ngoái nhìn lại năm 1988 mà không nhớ là cái gì Thìn. Mười hai con giáp tôi thuộc vanh vách: Dần, Mão, Thìn, Tị, Ngọ… nhưng chẳng rành về can, chi, quẻ trong âm lịch.
Năm đó tôi trở lại Hoa Kỳ sau nhiều năm dạy học ở nước ngoài. Về lại nơi đã cho mình hấp thụ nền giáo dục tiến bộ nhất nhưng chưa biết phải làm gì. Tiếp tục dạy học hay chọn một ngành nghề khác?
Trước Tết tôi nhận việc làm tại một cơ quan giúp người tị nạn và di dân, trụ sở ở đường số 3, Oakland, với cái tên nghe không liên hệ gì đến quá khứ học hành và làm việc của mình: Hội Ngư phủ Việt Nam, lúc đó anh Phạm Minh Chiếu làm giám đốc điều hành.
Tên cơ quan như thế, nhưng có nhiều phân bộ, ngoài chức năng giúp ngư dân Việt am hiểu luật lệ ngư nghiệp, còn có phân bộ dạy ESL và tìm việc. Tôi làm chung với anh Joe Đào trong công tác tìm việc làm cho người mới đến.
Hết hè tìm được việc dạy học. Các anh trong hội thấy tôi có tinh thần hoạt động nên mời vào hội đồng quản trị.
Từng bước trưởng thành
Hội sinh hoạt nhiều năm, có đóng góp của các anh trong nhiều ngành nghề: anh Châu Thao là một ngư dân thứ thiệt, chủ tàu. Anh Tạo Lê có cửa hàng bên San Francisco, anh Nguyễn Đức Lâm hoạt động cộng đồng ở San Jose, anh Henry Lê làm việc cho một dân biểu ở Sacramento. Bác sĩ Phan Kim Nguyên có phòng mạch ở Oakland, anh mất cách đây hơn chục năm, là phu quân của chị Phan Anh Tú, tốt nghiệp U.C. Berkeley cùng năm với tôi. Anh Frank Young là chủ ga-ra sửa xe ở Berkeley. Anh Trương Bổn Tài là nhà nghiên cứu Việt học.
Anh David Dương có công ti rác hoạt động ở cả hai bờ Thái Bình Dương mà nhiều đã biết và là mạnh thường quân của cộng đồng và các dân cử. Gặp anh những năm cuối thập niên 1980, công ti mới phất lên, nhưng trong kí ức của tôi luôn in đậm hai hình ảnh về anh: một thanh niên sáng sớm lái xe pick-up đi lượm thùng cạc-tông ở các chợ và một nhà ảo thuật đã nhiều lần lên sân khấu biểu diễn cho đồng hương.
Đầu thập niên 1990 Hội Ngư phủ được biết đến nhiều qua vụ kiện đạo luật Jones Act về an ninh lãnh thổ Hoa Kỳ. Luật có từ cả trăm năm trước, bất thình lình đem áp dụng khiến nhiều ngư dân Việt bị phạt nặng, không thể tiếp tục công việc. Vì chưa nhập tịch nên không được hành nghề trên các tàu đánh cá lớn. Ngư dân và Hội Ngư phủ Việt kiện chính phủ Mỹ cản trở tự do mưu sinh của dân.
Vụ án kéo dài mấy năm qua nhiều tranh cãi trước toà liên bang. Với sự yểm trợ của dân biểu Norm Mineta, một đạo luật được Tổng Thống George Bush (cha) ký ban hành cho phép ngư dân Việt tiếp tục đánh cá và trong thời gian mười năm phải nhập tịch.
Tiếp tục vận động cho tiếng nói cộng đồng, hội và nhiều cá nhân đã gây quỹ cho các dân cử như Dân biểu Tiểu bang John Burton, Phó Thống đốc Leo McCarthy, Thị trưởng San Francisco Art Agnos, Thị trưởng Oakland Elihu Harris.
Từ cuối thập niên 1990, ngân sách dành cho di dân cắt giảm khiến nhiều cơ quan xã hội của người Việt đóng cửa, trong đó có American Việt League là hậu thân của Hội Ngư phủ.
Nhìn về quê hương, năm rồng 1988 là thời điểm đất nước Việt Nam mới mở cửa giao tiếp với Tây Phương. Chính sách “Đổi mới” ban hành hai năm trước làm bừng lên không khí tự do buôn bán trên cả nước.
Nhìn qua lân bang, năm 1988 Nam Hàn vươn lên thành rồng, trở thành quốc gia thứ nhì ở Đông Á, sau Nhật Bản, đứng ra tổ chức Olympics mùa hè.
Năm 2000 cũng là năm rồng, tôi nhớ giao thừa tây lịch hơn vì những xôn xao với Y2K. Máy điện toán đang được dùng hầu như ở mọi nơi, từ cơ quan công quyền đến doanh nghiệp, từ bộ quốc phòng, hãng hàng không sang thị trường tài chính. Nhiều gia đình đã có máy điện toán cá nhân nối mạng toàn cầu. Chuyện gì sẽ đến khi con số nhảy lên 00 cho niên lịch mới. Trở lại thời khắc ban đầu của nhân loại? Những bộ nhớ sẽ rối loạn?
Giao thừa 2000 đến với Úc, Nhật, Bắc Kinh, Hồng Kông trước, sau là Paris, London, New York mà không có trục trặc kĩ thuật đáng quan ngại nào. Thế giới vẫn bình yên. Pháo hoa vẫn nở rực chào đón thiên niên kỉ mới.
Sau ngày nghỉ Tết Tây, ra máy ATM lấy tiền thấy tài khoản có gần trăm nghìn đô dư. Trong thoáng giây tôi mừng rỡ, mơ hồ tưởng trúng số. Bình tâm lại suy đoán đó là hệ lụy của Y2K. Vợ chồng nói đùa với nhau, cứ lấy hết ra, lên Las Vegas thử thời vận. Trúng thì lời. Xui nhà băng đòi lại cứ nói đã cúng hết ở sòng bài! Đến nay tôi cũng không rõ hư thực ra sao vì vài ngày sau số tiền được điều chỉnh lại chính xác từng xu, như số tiền dư chưa bao giờ lọt vào trương mục của tôi.
Cuối năm đó nước Mỹ trải qua những ngày căng thẳng chờ đợi kết quả bầu tổng thống đã không được định đoạt bằng lá phiếu của dân mà qua phán quyết của Tối cao Pháp viện. George W. Bush (con) lên làm tổng thống với số phiếu chỉ hơn Al Gore vài trăm ở bang Florida, nơi gặp khó khăn, tranh cãi về cách đếm phiếu. Tính tổng số phiếu phổ thông thì Bush thua Gore.
Ở nhiều nơi khác, với kết quả mong manh và nghịch lý như thế sẽ không tránh khỏi biểu tình, bạo động tranh giành quyền lực, nhưng Hoa Kỳ là xứ pháp trị, người dân tôn trọng quyết định của Tối cao Pháp viện là cơ quan cao nhất với thẩm quyền giải thích hiến pháp.
Năm 2000, cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ bước vào tuổi 25. San Jose có nhiều sinh hoạt đón Tết, nhưng năm đó chia năm, xẻ bảy. Cùng năm, nhiều người Việt bước vào sinh hoạt chính trị dòng chính với thất bại và thành công. Ông Vũ Đức Vượng ứng cử Hội đồng Giám sát San Francisco không đạt. Luật sư Trần Thái Văn được bầu chọn vào hội đồng thành phố Garden Grove, là dân cử gốc Việt thứ hai tại Hoa Kỳ, sau Nghị viên Tony Lâm của Thành phố Westminster.
Văn hóa người Việt
Hôm Chủ Nhật đi chơi Hội Tết San Francisco gặp Giáo sư Lê Thức Lân đã gợi nhớ nhiều kỷ niệm. Một mùa hè xưa ông phụ trách lớp Việt ngữ tại Đại học Berkeley với những buổi nói chuyện của giáo sư Nguyễn Khắc Kham, Nguyễn Đình Hoà giúp sinh viên mở mang kiến thức văn hoá Việt. Bây giờ mỗi niên học trường có chục lớp Việt ngữ.
Nhớ hơn nữa là lần sinh viên Berkeley tổ chức văn nghệ đầu tiên vào mùa xuân năm 1980, khi đó có nhờ Đoàn Oanh Vũ dưới sự hướng dẫn của phu nhân giáo sư giúp đóng góp những điệu vũ cổ truyền dân tộc. Sinh viên còn cần khăn đóng áo dài để diễn kịch thơ “Hận Nam Quan”.
Vất vả đi tìm và được bác Nguyễn Phú Biên, chủ hãng phim Mỹ Vân ngày trước, và cụ Đào Đăng Vỹ cho mượn.
Áo dài gấm, khăn đóng, nón lá, áo tứ thân rất hiếm trong những năm mới định cư ở Mỹ. Sự giúp đỡ của các bậc cha anh lúc bấy giờ thật đáng quý. Học giả Đào Đăng Vỹ qua đời đã lâu. Bác Biên nay hơn thất tuần, vẫn sinh hoạt cộng đồng, phụ trách nghi thức tế lễ tại Hội Tết San Francisco.
Rong chơi hội chợ gặp Nguyễn Khánh là chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam tại Đại học Berkeley năm 1981-82. Lúc đó sinh viên vận động mở lớp học về cộng đồng người Mỹ gốc Việt và được đại học chấp thuận. Giáo sư Chung Hoàng Chương là người đầu tiên phụ trách giảng dạy.
Khánh đang giúp Trung tâm Văn hoá Âu Cơ, cùng với chị Tô Lệ Hằng, anh Trần Quốc Hùng lo chương trình Việt ngữ và văn hoá cuối tuần, giúp thiếu nhi giữ gìn văn hoá dân tộc. Từ năm 1986 đến nay trung tâm đóng góp nhiều cho cộng đồng và các sinh hoạt đa văn hoá của thành phố. Nhiều lần các em đã trình diễn ở Union Square.
Hội Tết Nhâm Thìn 2012 còn có sự tham gia của cộng đồng người Miến Điện, người Lào và người Hoa làm tăng thêm phong phú cho sinh hoạt văn hoá. Đây là một điểm son.
Nhiều người đã góp công sức tổ chức Hội Tết trong những năm qua: Dược sĩ Phạm Đỗ Hùng, ông Nguyễn Phú, anh Huỳnh Lương Thiện, anh Đoàn Ngọc Thuỷ, cô Liên Nguyễn, cô Nguyễn Thuỷ Tiên, anh Lê Chí Lượng, ông Nguyễn Thanh Tâm, ông Tạ Thanh Phong, ông Huỳnh Khắc Minh và nhiều người nữa tôi không nhớ hết tên.
Gần hai chục năm qua, Hội Tết được tổ chức tại khu Little Saigon trên đường Larkin. Mỗi năm có nhiều dân cử dự lễ khai mạc. Năm nay Thị trưởng Ed Lee và Chủ tịch Hội đồng Giám sát David Chiu cũng đã đến. Ông Lee là thị trưởng gốc Á đầu tiên được bầu chọn vào tháng 11 năm ngoái.
Vận động bên trong cho sự thành hình của Little Saigon San Francisco, cho những yểm trợ tài chánh từ thành phố và sự có mặt tham dự của nhiều quan chức là nhờ anh Phạm Thư Đăng. Hoạt động từ thời sinh viên ở Boston, vào đời anh đi dạy học, tham gia sinh hoạt Đảng Dân chủ và đã được bổ nhiệm làm việc một thời gian trong bộ giáo dục của chính quyền Bill Clinton. Di chuyển về miền Bắc California, anh Đăng làm việc trong toà thị chính San Francisco đã nhiều năm.
Nhìn lại một con giáp, từ năm 2000 đến nay số dân cử gốc Việt đã tăng đáng kể. Cộng đồng người Việt hiện có Dân biểu Tiểu bang Hubert Võ ở Texas, Giám sát viên Janet Nguyễn ở Quận Cam, Phó Thị trưởng Madison Nguyễn ở San Jose và khoảng hai chục dân cử trong các hội đồng thành phố, sở học chính, các ủy ban tiện ích. Đông nhất ở California.
Năm Nhâm Thìn với tổng tuyển cử vào tháng 11. Liệu cộng đồng sẽ có đưa được người trở lại trong lập pháp bang California thay cho Dân biểu Trần Thái Văn và vào Quốc hội Hoa Kỳ như đã có Dân biểu Cao Quang Ánh là đại diện hai năm trước đây.
Tiếng hát nhà ngoại giao
Cuối tuần rồi gặp anh David Dương tại liên hoan đón Tết của Tổng Lãnh sự quán Việt Nam. Hỏi thăm lúc này công ti rác ở Việt Nam còn gặp khó khăn. Anh nói thỉnh thoảng cũng có nhưng mọi chuyện được giải quyết theo khoa học và luật pháp.
Trước cũng như nay, khi trò chuyện hay phỏng vấn về quan hệ thương mại giữa hai nước, anh David luôn tỏ ra lạc quan và tin rằng Việt Nam sẽ phải vào sân chơi theo luật quốc tế. Tuy về Việt Nam làm ăn, giúp cải thiện đời sống dân Việt, nhưng anh không quên mình từng là người tị nạn và luôn tôn trọng những ưu tư, quan tâm của cộng đồng.
Liên hoan có chừng 500 khách, du sinh nhiều hơn, thương gia ít đi. Số người tham dự thay đổi, nhưng không năm nào thiếu bài diễn văn của Tổng Lãnh sự. Đó là một bản báo cáo tình hình phát triển trong nước, quan hệ với Hoa Kỳ, với cộng đồng người Việt hải ngoại.
Năm qua kinh tế tăng 5.9%, mức đầu tư tăng, giao thương hai nước đạt gần 20 tỉ. Số người Việt về thăm, tiền gửi về mỗi năm mỗi nhiều. Năm nào cũng những con số, những lời mời gọi đầu tư, gắn bó với quê hương, giữ gìn bản sắc dân tộc.
Dường như báo cáo là điều bắt buộc cho trưởng nhiệm sở ngoại giao của Việt Nam ở đây. Báo cáo thích hợp nơi hội nghị nhưng có cần thiết không trong liên hoan? Nếu những nét chính trong phát triển và quan hệ được in vào tờ chương trình để khách xem qua lúc thưởng thức văn nghệ, ăn uống, hoặc đem về thì tốt hơn là ông Tổng Lãnh sự đọc giữa tiếng ồn, khó nghe, khó nhớ.
Năm nay bừng lên hai nét truyền thống: Tổng Lãnh sự quán tặng nhiều lịch hoa sen, giờ là quốc hoa, và tân Tổng Lãnh sự Nguyễn Bá Hùng mặc khăn đóng áo dài. Hơn nữa cán bộ và du sinh còn tỏ ra rất văn nghệ qua các màn trình diễn văn hoá. Ông Hùng cùng phu nhân phô diễn thời trang tây và ta.
Ông hát quan họ với Ái Vân, song ca “Ai ra xứ Huế” với Kim Ngân. MC của chương trình là Giáo sư Chung Hoàng Chương và Phó Tổng Lãnh sự Thu Hà. Thày Chương sau những năm dạy học ở Mỹ giờ về sống ở Việt Nam nhiều hơn. Mấy năm nay thày làm MC cho liên hoan đón Tết.
Từ năm 1998, đây là lần thứ 15 Tổng Lãnh sự quán tổ chức liên hoan đón Tết. Năm đầu tiên thời ông Nguyễn Xuân Phong có hai trăm khách, ăn uống ngồi bàn trong đại sảnh cạnh toà thị chính. Sau này, lúc đông trên nghìn khách thời ông Trần Tuấn Anh. Năm nay số khách xuống theo tình hình kinh tế Việt Nam và ở Mỹ.
Hôm ở Hội Tết cộng đồng, ghé quầy ban tổ chức lấy tập chương trình để định hình tổng quát sinh hoạt hội chợ và đọc qua. Xem bài văn khấn do cụ Nguyễn Phú Biên phụng soạn mới biết năm Nhâm Thìn là Việt Nam Quốc niên Thứ 4891. Về nhà làm con tính, nếu đúng thế thì nước Việt khai sinh vào năm Dậu, tuổi con gà.
Qua lịch sử gìn giữ cõi bờ, mở mang biên cương, nước Việt có những điạ danh mang tên rồng: Thăng Long, Hạ Long, Cửu Long. Liệu rồng Việt Nam có bay lên được trong năm Nhâm Thìn để con Rồng cháu Tiên tiến lên sánh vai cùng thế giới?
CÂY NÊU
Ở Việt Nam, tại vùng thôn quê, có tập tục dựng cây nêu vào chiều 30 Tết và hạ nêu chiều mùng 7 Tết để mừng Tết Nguyên Đán. Cây nêu là một cây tre cao, dài nguyên vẹn chỉ tỉa lá. Trên ngọn nêu có cột một lá bùa và một túi tre nhỏ chứa trầu cau, muối và gạo.
Do đâu người Việt Nam có tập quán dựng cây nêu nhân dịp Tết? Cây nêu hàm ngụ bao nhiêu ý nghĩa Triết học, nhất là Triết học kinh tế?
Muốn giải đáp những thắc mắc trên chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu sự tích cây nêu.
Tục truyền rằng vào thời dân Việt vừa biết kết hợp thành làng xóm, giang sơn Việt Nam bị loài quỷ dữ thống trị. Dân chúng khốn khổ, lầm than. Bao nhiêu tài nguyên và nhân lực đều bị quỷ cưỡng đoạt.
Lời than oán của dân Việt thấu tận trời xanh. Ngọc Hoàng bèn cử một vị thần tên là Thần Làng xuống giúp. Thần Làng gọi dân Việt lại mà bảo: “Nay ta giúp ý để các con thoát khổ. Các con hãy bảo với quỷ vương rằng loài thực vật gồm có rễ, thân và ngọn. Quỷ vương hãy cho biết mùa màng năm nay quỷ vương lấy phần ngọn hay phần rễ?”
Sau câu hỏi của dân Việt, Chúa quỷ hội ý với lâu la. Biết rằng dân Việt chuyên trồng lúa nên quyết định phán quỷ sẽ lấy phần ngọn, còn phần rễ dành cho dân Việt, vì hạt lúa nằm ở ngọn cây. Nhằm đương đầu với quyết định này của quỷ vương,Thần Làng khuyên toàn dân năm ấy trồng khoai vì củ khoai nằm ở rễ.
Vụ mùa năm ấy quỷ vương thua mưu dân Việt nên rất tức giận gọi đại diện dân Việt đến Vương Cung và phán: “Mùa gặt sang năm, quỷ vương sẽ lấy phần rễ, còn phần ngọn dành cho dân Việt.”
Mùa màng năm sau, theo lời dặn của Thần Làng, dân Việt trồng lúa và được hưởng phần ngọn, tức là lúa. Thế là, quỷ vương thua mưu dân Việt lần thứ hai.
Mặc dù đã thua trí hai lần, quỷ vương vẫn không từ bỏ tâm địa tham ác lại ra lệnh cho dân Việt: “Mùa màng năm tới quỷ vương sẽ thu cả phần ngọn lẫn phần rễ, chỉ để thân cây lại cho dân Việt.” Do đó, Thần Làng bảo dân Việt trồng bắp vì quả bắp nằm ở thân cây. Một lần nữa, Thần làng đã giúp dân Việt thắng trí quỷ vương.
Sau ba lần thua cuộc, Quỷ vương ra lệnh cho tập đoàn quỷ tấn công bừa bãi vào dân Việt cướp lúa, ngô, khoai. Mặt khác, quỷ vương đã biết dân Việt được Thần Làng hỗ trợ nên ra lệnh cho một số quỷ con đội lốt người, trà trộn với dân Việt để tìm yếu điểm của Thần Làng. Thần Làng cho dân Việt phao tin: Thần làng sợ xôi, sợ chuối. Ngược lại, Thần làng cũng biết quỷ sợ huyết chó, huyết dê. Thế là quỷ vương chuẩn bị xôi chuối để tấn công trong khi dân Việt sẵn sàng phản công bằng huyết chó, huyết dê. Cả hai bên hồi hộp chờ đợi một cuộc chiến mất còn.
Thế rồi, trận chiến xảy ra. Quỷ tấn công người bằng xôi, bằng chuối; người tấn công quỷ bằng huyết dê, huyết chó. Nhờ xôi chuối, dân Việt sung sướng no bụng, trong khi loài quỷ chạy dài vì bị huyết chó, huyết dê ám.
Sau thảm bại này, quỷ vương tìm tới Thần Thành Hoàng Bản Xã để thương thuyết. Quỷ vương đề nghị trả lại đất cho dân Việt, chỉ xin giữ lại một mảnh đất nhỏ để sinh nhai. Thần Làng đã biết lũ quỷ này đang tính kế ngụy hòa, chờ khôi phục lực lượng để tấn công dân Việt. Vì vậy, Thần Làng đáp lễ và giao kết dân Việt chỉ giữ một mảnh đất bằng tấm áo của Thần, chỗ còn lại sẽ nhường hết cho quỷ. Như thế, giao ước giữa quỷ và dân Việt đã thành hình.
Thần làng cởi tấm áo đang mặc và dùng để xác định lãnh thổ của dân Việt. Thần tung áo lên trời, áo càng lên cao càng lớn. Bóng chiếc áo lan đến đâu thì lũ quỷ lùi dần đến đó, ra tận biển Đông. Từ đó dân Việt sống an lạc. Quỷ ở biển Đông thiếu ăn thiếu mặc, rét mướt quanh năm. Vì vậy, quỷ xin với Thần, hàng năm vào dịp Tết, cho phép quỷ được vào đất liền để thăm mồ mả và kiếm lương thực. Vì lòng nhân ái, Thần chấp thuận.
Từ đó, mỗi độ Xuân về, Dân Việt nhớ lời Thần, mở cửa cho quỷ về thăm đất liền, nhưng không quên cột lá bùa tượng trưng cho áo Thần trên cành tre cao để nhắc nhở lũ quỷ rằng tuy người dân Việt cho phép quỷ về thăm đất liền, nhưng quỷ chớ xảo trá, lật lọng, vì tấm áo của Thần còn đó, sẵn sàng trừng phạt chúng. Mặt khác, người dân Việt hiền hòa, từ bi treo trên cây nêu, dưới bùa áo Thần, một giỏ tre chứa gạo, muối và trầu cau hàm ý bố thí cho quỷ bữa ăn đầu Xuân.
Qua chuyện sự tích Cây nêu, người ta đặc biệt chú ý tới: Quỷ vương, Dân Việt và Chiếc Áo Thần.
Quỷ vương tiêu biểu cho mọi thói hư tật xấu của loài người. Thói hư tật xấu lớn nhất, độc ác nhất của loài người là lòng tham muốn độc quyền kinh tế. Do lòng tham vô đáy đó, CSVN tập trung quyền lợi kinh tế trong tay và đẻ ra cái gọi là chế độ Tư Bản Nhà Nước, hay còn gọi là chế độ Xã Hội Chủ Nghĩa tức Cộng sản.
Gần đây, CSVN hiện nguyên hình Tư Bản Đỏ. Quyền lợi trong nước tập trung vào tay thiểu số 2 triệu tư nhân giàu có núp dưới lá bài vô sản. Tư Bản Đỏ Chuyên Chính thì lại nguy hiểm hơn vì họ không chỉ nắm tiền tài mà nắm luôn quyền sinh sát người dân vô tội.
Song, ma quỷ thường sợ thánh thần, nên hiện nay trong nước, nhiều quỷ vương cấp trung ương đã cả quyết rằng: "Hiện tượng chiếc áo thần và cây nêu rất có thể là diễn biến Hoà Bình!" Thật vậy, chiếc Áo Thần Tự Do Mậu Dịch Thế Giới, chiếc Áo Thần Tự Do Tín Ngưỡng và chiếc Áo Thần Quyền Làm Người đang được từ từ trải rộng hơn. Giờ đã đến lúc người dân VN mừng Xuân và dựng lại ngọn nêu để tiêu trừ loài quỷ đỏ.
Tài liệu của Đỗ Thái Nhiên
Lê Thùy Lan và Võ Thành Nhân thu ngắn cho VATV
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét

markdown:
**Trải qua bốn Tết con Rồng**
Nhâm Thìn năm nay là Tết Con Rồng thứ tư của người Việt hải ngoại từ sau biến cố 30/4/1975 vốn là cột mốc phân định thời gian trước sau với những đổi đời buồn vui trong lòng người Việt.
Năm rồng đầu tiên nơi xứ lạ, Tết Bính Thìn 1976, buồn như mùa đông buốt giá của tiết trời đất Mỹ khi xuân về. Cuộc đời đang xum vầy cùng bố mẹ và các em, bỗng dưng mất cả, bị đánh bật gốc rễ văn hoá, đẩy vào cuộc sống tha hương xa lạ, chung quanh không chút hương vị Tết.
Một con giáp sau cuộc sống nơi đất mới đã quen. Ngoái nhìn lại năm 1988 mà không nhớ là cái gì Thìn. Mười hai con giáp tôi thuộc vanh vách: Dần, Mão, Thìn, Tị, Ngọ… nhưng chẳng rành về can, chi, quẻ trong âm lịch.
Năm đó tôi trở lại Hoa Kỳ sau nhiều năm dạy học ở nước ngoài. Về lại nơi đã cho mình hấp thụ nền giáo dục tiến bộ nhất nhưng chưa biết phải làm gì. Tiếp tục dạy học hay chọn một ngành nghề khác?
Trước Tết tôi nhận việc làm tại một cơ quan giúp người tị nạn và di dân, trụ sở ở đường số 3, Oakland, với cái tên nghe không liên hệ gì đến quá khứ học hành và làm việc của mình: Hội Ngư phủ Việt Nam, lúc đó anh Phạm Minh Chiếu làm giám đốc điều hành.
Tên cơ quan như thế, nhưng có nhiều phân bộ, ngoài chức năng giúp ngư dân Việt am hiểu luật lệ ngư nghiệp, còn có phân bộ dạy ESL và tìm việc. Tôi làm chung với anh Joe Đào trong công tác tìm việc làm cho người mới đến.
Hết hè tìm được việc dạy học. Các anh trong hội thấy tôi có tinh thần hoạt động nên mời vào hội đồng quản trị.
Từng bước trưởng thành
Hội sinh hoạt nhiều năm, có đóng góp của các anh trong nhiều ngành nghề: anh Châu Thao là một ngư dân thứ thiệt, chủ tàu. Anh Tạo Lê có cửa hàng bên San Francisco, anh Nguyễn Đức Lâm hoạt động cộng đồng ở San Jose, anh Henry Lê làm việc cho một dân biểu ở Sacramento. Bác sĩ Phan Kim Nguyên có phòng mạch ở Oakland, anh mất cách đây hơn chục năm, là phu quân của chị Phan Anh Tú, tốt nghiệp U.C. Berkeley cùng năm với tôi. Anh Frank Young là chủ ga-ra sửa xe ở Berkeley. Anh Trương Bổn Tài là nhà nghiên cứu Việt học.
Anh David Dương có công ti rác hoạt động ở cả hai bờ Thái Bình Dương mà nhiều đã biết và là mạnh thường quân của cộng đồng và các dân cử. Gặp anh những năm cuối thập niên 1980, công ti mới phất lên, nhưng trong kí ức của tôi luôn in đậm hai hình ảnh về anh: một thanh niên sáng sớm lái xe pick-up đi lượm thùng cạc-tông ở các chợ và một nhà ảo thuật đã nhiều lần lên sân khấu biểu diễn cho đồng hương.
Đầu thập niên 1990 Hội Ngư phủ được biết đến nhiều qua vụ kiện đạo luật Jones Act về an ninh lãnh thổ Hoa Kỳ. Luật có từ cả trăm năm trước, bất thình lình đem áp dụng khiến nhiều ngư dân Việt bị phạt nặng, không thể tiếp tục công việc. Vì chưa nhập tịch nên không được hành nghề trên các tàu đánh cá lớn. Ngư dân và Hội Ngư phủ Việt kiện chính phủ Mỹ cản trở tự do mưu sinh của dân.
Vụ án kéo dài mấy năm qua nhiều tranh cãi trước toà liên bang. Với sự yểm trợ của dân biểu Norm Mineta, một đạo luật được Tổng Thống George Bush (cha) ký ban hành cho phép ngư dân Việt tiếp tục đánh cá và trong thời gian mười năm phải nhập tịch.
Tiếp tục vận động cho tiếng nói cộng đồng, hội và nhiều cá nhân đã gây quỹ cho các dân cử như Dân biểu Tiểu bang John Burton, Phó Thống đốc Leo McCarthy, Thị trưởng San Francisco Art Agnos, Thị trưởng Oakland Elihu Harris.
Từ cuối thập niên 1990, ngân sách dành cho di dân cắt giảm khiến nhiều cơ quan xã hội của người Việt đóng cửa, trong đó có American Việt League là hậu thân của Hội Ngư phủ.
Nhìn về quê hương, năm rồng 1988 là thời điểm đất nước Việt Nam mới mở cửa giao tiếp với Tây Phương. Chính sách “Đổi mới” ban hành hai năm trước làm bừng lên không khí tự do buôn bán trên cả nước.
Nhìn qua lân bang, năm 1988 Nam Hàn vươn lên thành rồng, trở thành quốc gia thứ nhì ở Đông Á, sau Nhật Bản, đứng ra tổ chức Olympics mùa hè.
Năm 2000 cũng là năm rồng, tôi nhớ giao thừa tây lịch hơn vì những xôn xao với Y2K. Máy điện toán đang được dùng hầu như ở mọi nơi, từ cơ quan công quyền đến doanh nghiệp, từ bộ quốc phòng, hãng hàng không sang thị trường tài chính. Nhiều gia đình đã có máy điện toán cá nhân nối mạng toàn cầu. Chuyện gì sẽ đến khi con số nhảy lên 00 cho niên lịch mới. Trở lại thời khắc ban đầu của nhân loại? Những bộ nhớ sẽ rối loạn?
Giao thừa 2000 đến với Úc, Nhật, Bắc Kinh, Hồng Kông trước, sau là Paris, London, New York mà không có trục trặc kĩ thuật đáng quan ngại nào. Thế giới vẫn bình yên. Pháo hoa vẫn nở rực chào đón thiên niên kỉ mới.
Sau ngày nghỉ Tết Tây, ra máy ATM lấy tiền thấy tài khoản có gần trăm nghìn đô dư. Trong thoáng giây tôi mừng rỡ, mơ hồ tưởng trúng số. Bình tâm lại suy đoán đó là hệ lụy của Y2K. Vợ chồng nói đùa với nhau, cứ lấy hết ra, lên Las Vegas thử thời vận. Trúng thì lời. Xui nhà băng đòi lại cứ nói đã cúng hết ở sòng bài! Đến nay tôi cũng không rõ hư thực ra sao vì vài ngày sau số tiền được điều chỉnh lại chính xác từng xu, như số tiền dư chưa bao giờ lọt vào trương mục của tôi.
Cuối năm đó nước Mỹ trải qua những ngày căng thẳng chờ đợi kết quả bầu tổng thống đã không được định đoạt bằng lá phiếu của dân mà qua phán quyết của Tối cao Pháp viện. George W. Bush (con) lên làm tổng thống với số phiếu chỉ hơn Al Gore vài trăm ở bang Florida, nơi gặp khó khăn, tranh cãi về cách đếm phiếu. Tính tổng số phiếu phổ thông thì Bush thua Gore.
Ở nhiều nơi khác, với kết quả mong manh và nghịch lý như thế sẽ không tránh khỏi biểu tình, bạo động tranh giành quyền lực, nhưng Hoa Kỳ là xứ pháp trị, người dân tôn trọng quyết định của Tối cao Pháp viện là cơ quan cao nhất với thẩm quyền giải thích hiến pháp.
Năm 2000, cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ bước vào tuổi 25. San Jose có nhiều sinh hoạt đón Tết, nhưng năm đó chia năm, xẻ bảy. Cùng năm, nhiều người Việt bước vào sinh hoạt chính trị dòng chính với thất bại và thành công. Ông Vũ Đức Vượng ứng cử Hội đồng Giám sát San Francisco không đạt. Luật sư Trần Thái Văn được bầu chọn vào hội đồng thành phố Garden Grove, là dân cử gốc Việt thứ hai tại Hoa Kỳ, sau Nghị viên Tony Lâm của Thành phố Westminster.
Văn hóa người Việt
Hôm Chủ Nhật đi chơi Hội Tết San Francisco gặp Giáo sư Lê Thức Lân đã gợi nhớ nhiều kỷ niệm. Một mùa hè xưa ông phụ trách lớp Việt ngữ tại Đại học Berkeley với những buổi nói chuyện của giáo sư Nguyễn Khắc Kham, Nguyễn Đình Hoà giúp sinh viên mở mang kiến thức văn hoá Việt. Bây giờ mỗi niên học trường có chục lớp Việt ngữ.
Nhớ hơn nữa là lần sinh viên Berkeley tổ chức văn nghệ đầu tiên vào mùa xuân năm 1980, khi đó có nhờ Đoàn Oanh Vũ dưới sự hướng dẫn của phu nhân giáo sư giúp đóng góp những điệu vũ cổ truyền dân tộc. Sinh viên còn cần khăn đóng áo dài để diễn kịch thơ “Hận Nam Quan”.
Vất vả đi tìm và được bác Nguyễn Phú Biên, chủ hãng phim Mỹ Vân ngày trước, và cụ Đào Đăng Vỹ cho mượn.
Áo dài gấm, khăn đóng, nón lá, áo tứ thân rất hiếm trong những năm mới định cư ở Mỹ. Sự giúp đỡ của các bậc cha anh lúc bấy giờ thật đáng quý. Học giả Đào Đăng Vỹ qua đời đã lâu. Bác Biên nay hơn thất tuần, vẫn sinh hoạt cộng đồng, phụ trách nghi thức tế lễ tại Hội Tết San Francisco.
Rong chơi hội chợ gặp Nguyễn Khánh là chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam tại Đại học Berkeley năm 1981-82. Lúc đó sinh viên vận động mở lớp học về cộng đồng người Mỹ gốc Việt và được đại học chấp thuận. Giáo sư Chung Hoàng Chương là người đầu tiên phụ trách giảng dạy.
Khánh đang giúp Trung tâm Văn hoá Âu Cơ, cùng với chị Tô Lệ Hằng, anh Trần Quốc Hùng lo chương trình Việt ngữ và văn hoá cuối tuần, giúp thiếu nhi giữ gìn văn hoá dân tộc. Từ năm 1986 đến nay trung tâm đóng góp nhiều cho cộng đồng và các sinh hoạt đa văn hoá của thành phố. Nhiều lần các em đã trình diễn ở Union Square.
Hội Tết Nhâm Thìn 2012 còn có sự tham gia của cộng đồng người Miến Điện, người Lào và người Hoa làm tăng thêm phong phú cho sinh hoạt văn hoá. Đây là một điểm son.
Nhiều người đã góp công sức tổ chức Hội Tết trong những năm qua: Dược sĩ Phạm Đỗ Hùng, ông Nguyễn Phú, anh Huỳnh Lương Thiện, anh Đoàn Ngọc Thuỷ, cô Liên Nguyễn, cô Nguyễn Thuỷ Tiên, anh Lê Chí Lượng, ông Nguyễn Thanh Tâm, ông Tạ Thanh Phong, ông Huỳnh Khắc Minh và nhiều người nữa tôi không nhớ hết tên.
Gần hai chục năm qua, Hội Tết được tổ chức tại khu Little Saigon trên đường Larkin. Mỗi năm có nhiều dân cử dự lễ khai mạc. Năm nay Thị trưởng Ed Lee và Chủ tịch Hội đồng Giám sát David Chiu cũng đã đến. Ông Lee là thị trưởng gốc Á đầu tiên được bầu chọn vào tháng 11 năm ngoái.
Vận động bên trong cho sự thành hình của Little Saigon San Francisco, cho những yểm trợ tài chánh từ thành phố và sự có mặt tham dự của nhiều quan chức là nhờ anh Phạm Thư Đăng. Hoạt động từ thời sinh viên ở Boston, vào đời anh đi dạy học, tham gia sinh hoạt Đảng Dân chủ và đã được bổ nhiệm làm việc một thời gian trong bộ giáo dục của chính quyền Bill Clinton. Di chuyển về miền Bắc California, anh Đăng làm việc trong toà thị chính San Francisco đã nhiều năm.
Nhìn lại một con giáp, từ năm 2000 đến nay số dân cử gốc Việt đã tăng đáng kể. Cộng đồng người Việt hiện có Dân biểu Tiểu bang Hubert Võ ở Texas, Giám sát viên Janet Nguyễn ở Quận Cam, Phó Thị trưởng Madison Nguyễn ở San Jose và khoảng hai chục dân cử trong các hội đồng thành phố, sở học chính, các ủy ban tiện ích. Đông nhất ở California.
Năm Nhâm Thìn với tổng tuyển cử vào tháng 11. Liệu cộng đồng sẽ có đưa được người trở lại trong lập pháp bang California thay cho Dân biểu Trần Thái Văn và vào Quốc hội Hoa Kỳ như đã có Dân biểu Cao Quang Ánh là đại diện hai năm trước đây.
Tiếng hát nhà ngoại giao
Cuối tuần rồi gặp anh David Dương tại liên hoan đón Tết của Tổng Lãnh sự quán Việt Nam. Hỏi thăm lúc này công ti rác ở Việt Nam còn gặp khó khăn. Anh nói thỉnh thoảng cũng có nhưng mọi chuyện được giải quyết theo khoa học và luật pháp.
Trước cũng như nay, khi trò chuyện hay phỏng vấn về quan hệ thương mại giữa hai nước, anh David luôn tỏ ra lạc quan và tin rằng Việt Nam sẽ phải vào sân chơi theo luật quốc tế. Tuy về Việt Nam làm ăn, giúp cải thiện đời sống dân Việt, nhưng anh không quên mình từng là người tị nạn và luôn tôn trọng những ưu tư, quan tâm của cộng đồng.
Liên hoan có chừng 500 khách, du sinh nhiều hơn, thương gia ít đi. Số người tham dự thay đổi, nhưng không năm nào thiếu bài diễn văn của Tổng Lãnh sự. Đó là một bản báo cáo tình hình phát triển trong nước, quan hệ với Hoa Kỳ, với cộng đồng người Việt hải ngoại.
Năm qua kinh tế tăng 5.9%, mức đầu tư tăng, giao thương hai nước đạt gần 20 tỉ. Số người Việt về thăm, tiền gửi về mỗi năm mỗi nhiều. Năm nào cũng những con số, những lời mời gọi đầu tư, gắn bó với quê hương, giữ gìn bản sắc dân tộc.
Dường như báo cáo là điều bắt buộc cho trưởng nhiệm sở ngoại giao của Việt Nam ở đây. Báo cáo thích hợp nơi hội nghị nhưng có cần thiết không trong liên hoan? Nếu những nét chính trong phát triển và quan hệ được in vào tờ chương trình để khách xem qua lúc thưởng thức văn nghệ, ăn uống, hoặc đem về thì tốt hơn là ông Tổng Lãnh sự đọc giữa tiếng ồn, khó nghe, khó nhớ.
Năm nay bừng lên hai nét truyền thống: Tổng Lãnh sự quán tặng nhiều lịch hoa sen, giờ là quốc hoa, và tân Tổng Lãnh sự Nguyễn Bá Hùng mặc khăn đóng áo dài. Hơn nữa cán bộ và du sinh còn tỏ ra rất văn nghệ qua các màn trình diễn văn hoá. Ông Hùng cùng phu nhân phô diễn thời trang tây và ta.
Ông hát quan họ với Ái Vân, song ca “Ai ra xứ Huế” với Kim Ngân. MC của chương trình là Giáo sư Chung Hoàng Chương và Phó Tổng Lãnh sự Thu Hà. Thày Chương sau những năm dạy học ở Mỹ giờ về sống ở Việt Nam nhiều hơn. Mấy năm nay thày làm MC cho liên hoan đón Tết.
Từ năm 1998, đây là lần thứ 15 Tổng Lãnh sự quán tổ chức liên hoan đón Tết. Năm đầu tiên thời ông Nguyễn Xuân Phong có hai trăm khách, ăn uống ngồi bàn trong đại sảnh cạnh toà thị chính. Sau này, lúc đông trên nghìn khách thời ông Trần Tuấn Anh. Năm nay số khách xuống theo tình hình kinh tế Việt Nam và ở Mỹ.
Hôm ở Hội Tết cộng đồng, ghé quầy ban tổ chức lấy tập chương trình để định hình tổng quát sinh hoạt hội chợ và đọc qua. Xem bài văn khấn do cụ Nguyễn Phú Biên phụng soạn mới biết năm Nhâm Thìn là Việt Nam Quốc niên Thứ 4891. Về nhà làm con tính, nếu đúng thế thì nước Việt khai sinh vào năm Dậu, tuổi con gà.
Qua lịch sử gìn giữ cõi bờ, mở mang biên cương, nước Việt có những điạ danh mang tên rồng: Thăng Long, Hạ Long, Cửu Long. Liệu rồng Việt Nam có bay lên được trong năm Nhâm Thìn để con Rồng cháu Tiên tiến lên sánh vai cùng thế giới?
**CÂY NÊU**
Ở Việt Nam, tại vùng thôn quê, có tập tục dựng cây nêu vào chiều 30 Tết và hạ nêu chiều mùng 7 Tết để mừng Tết Nguyên Đán. Cây nêu là một cây tre cao, dài nguyên vẹn chỉ tỉa lá. Trên ngọn nêu có cột một lá bùa và một túi tre nhỏ chứa trầu cau, muối và gạo.
Do đâu người Việt Nam có tập quán dựng cây nêu nhân dịp Tết? Cây nêu hàm ngụ bao nhiêu ý nghĩa Triết học, nhất là Triết học kinh tế?
Muốn giải đáp những thắc mắc trên chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu sự tích cây nêu.
Tục truyền rằng vào thời dân Việt vừa biết kết hợp thành làng xóm, giang sơn Việt Nam bị loài quỷ dữ thống trị. Dân chúng khốn khổ, lầm than. Bao nhiêu tài nguyên và nhân lực đều bị quỷ cưỡng đoạt.
Lời than oán của dân Việt thấu tận trời xanh. Ngọc Hoàng bèn cử một vị thần tên là Thần Làng xuống giúp. Thần Làng gọi dân Việt lại mà bảo: “Nay ta giúp ý để các con thoát khổ. Các con hãy bảo với quỷ vương rằng loài thực vật gồm có rễ, thân và ngọn. Quỷ vương hãy cho biết mùa màng năm nay quỷ vương lấy phần ngọn hay phần rễ?”
Sau câu hỏi của dân Việt, Chúa quỷ hội ý với lâu la. Biết rằng dân Việt chuyên trồng lúa nên quyết định phán quỷ sẽ lấy phần ngọn, còn phần rễ dành cho dân Việt, vì hạt lúa nằm ở ngọn cây. Nhằm đương đầu với quyết định này của quỷ vương,Thần Làng khuyên toàn dân năm ấy trồng khoai vì củ khoai nằm ở rễ.
Vụ mùa năm ấy quỷ vương thua mưu dân Việt nên rất tức giận gọi đại diện dân Việt đến Vương Cung và phán: “Mùa gặt sang năm, quỷ vương sẽ lấy phần rễ, còn phần ngọn dành cho dân Việt.”
Mùa màng năm sau, theo lời dặn của Thần Làng, dân Việt trồng lúa và được hưởng phần ngọn, tức là lúa. Thế là, quỷ vương thua mưu dân Việt lần thứ hai.
Mặc dù đã thua trí hai lần, quỷ vương vẫn không từ bỏ tâm địa tham ác lại ra lệnh cho dân Việt: “Mùa màng năm tới quỷ vương sẽ thu cả phần ngọn lẫn phần rễ, chỉ để thân cây lại cho dân Việt.” Do đó, Thần Làng bảo dân Việt trồng bắp vì quả bắp nằm ở thân cây. Một lần nữa, Thần làng đã giúp dân Việt thắng trí quỷ vương.
Sau ba lần thua cuộc, Quỷ vương ra lệnh cho tập đoàn quỷ tấn công bừa bãi vào dân Việt cướp lúa, ngô, khoai. Mặt khác, quỷ vương đã biết dân Việt được Thần Làng hỗ trợ nên ra lệnh cho một số quỷ con đội lốt người, trà trộn với dân Việt để tìm yếu điểm của Thần Làng. Thần Làng cho dân Việt phao tin: Thần làng sợ xôi, sợ chuối. Ngược lại, Thần làng cũng biết quỷ sợ huyết chó, huyết dê. Thế là quỷ vương chuẩn bị xôi chuối để tấn công trong khi dân Việt sẵn sàng phản công bằng huyết chó, huyết dê. Cả hai bên hồi hộp chờ đợi một cuộc chiến mất còn.
Thế rồi, trận chiến xảy ra. Quỷ tấn công người bằng xôi, bằng chuối; người tấn công quỷ bằng huyết dê, huyết chó. Nhờ xôi chuối, dân Việt sung sướng no bụng, trong khi loài quỷ chạy dài vì bị huyết chó, huyết dê ám.
Sau thảm bại này, quỷ vương tìm tới Thần Thành Hoàng Bản Xã để thương thuyết. Quỷ vương đề nghị trả lại đất cho dân Việt, chỉ xin giữ lại một mảnh đất nhỏ để sinh nhai. Thần Làng đã biết lũ quỷ này đang tính kế ngụy hòa, chờ khôi phục lực lượng để tấn công dân Việt. Vì vậy, Thần Làng đáp lễ và giao kết dân Việt chỉ giữ một mảnh đất bằng tấm áo của Thần, chỗ còn lại sẽ nhường hết cho quỷ. Như thế, giao ước giữa quỷ và dân Việt đã thành hình.
Thần làng cởi tấm áo đang mặc và dùng để xác định lãnh thổ của dân Việt. Thần tung áo lên trời, áo càng lên cao càng lớn. Bóng chiếc áo lan đến đâu thì lũ quỷ lùi dần đến đó, ra tận biển Đông. Từ đó dân Việt sống an lạc. Quỷ ở biển Đông thiếu ăn thiếu mặc, rét mướt quanh năm. Vì vậy, quỷ xin với Thần, hàng năm vào dịp Tết, cho phép quỷ được vào đất liền để thăm mồ mả và kiếm lương thực. Vì lòng nhân ái, Thần chấp thuận.
Từ đó, mỗi độ Xuân về, Dân Việt nhớ lời Thần, mở cửa cho quỷ về thăm đất liền, nhưng không quên cột lá bùa tượng trưng cho áo Thần trên cành tre cao để nhắc nhở lũ quỷ rằng tuy người dân Việt cho phép quỷ về thăm đất liền, nhưng quỷ chớ xảo trá, lật lọng, vì tấm áo của Thần còn đó, sẵn sàng trừng phạt chúng. Mặt khác, người dân Việt hiền hòa, từ bi treo trên cây nêu, dưới bùa áo Thần, một giỏ tre chứa gạo, muối và trầu cau hàm ý bố thí cho quỷ bữa ăn đầu Xuân.
Qua chuyện sự tích Cây nêu, người ta đặc biệt chú ý tới: Quỷ vương, Dân Việt và Chiếc Áo Thần.
Quỷ vương tiêu biểu cho mọi thói hư tật xấu của loài người. Thói hư tật xấu lớn nhất, độc ác nhất của loài người là lòng tham muốn độc quyền kinh tế. Do lòng tham vô đáy đó, CSVN tập trung quyền lợi kinh tế trong tay và đẻ ra cái gọi là chế độ Tư Bản Nhà Nước, hay còn gọi là chế độ Xã Hội Chủ Nghĩa tức Cộng sản.
Gần đây, CSVN hiện nguyên hình Tư Bản Đỏ. Quyền lợi trong nước tập trung vào tay thiểu số 2 triệu tư nhân giàu có núp dưới lá bài vô sản. Tư Bản Đỏ Chuyên Chính thì lại nguy hiểm hơn vì họ không chỉ nắm tiền tài mà nắm luôn quyền sinh sát người dân vô tội.
Song, ma quỷ thường sợ thánh thần, nên hiện nay trong nước, nhiều quỷ vương cấp trung ương đã cả quyết rằng: "Hiện tượng chiếc áo thần và cây nêu rất có thể là diễn biến Hoà Bình!" Thật vậy, chiếc Áo Thần Tự Do Mậu Dịch Thế Giới, chiếc Áo Thần Tự Do Tín Ngưỡng và chiếc Áo Thần Quyền Làm Người đang được từ từ trải rộng hơn. Giờ đã đến lúc người dân VN mừng Xuân và dựng lại ngọn nêu để tiêu trừ loài quỷ đỏ.
Tài liệu của Đỗ Thái Nhiên
Lê Thùy Lan và Võ Thành Nhân thu ngắn cho VATV
## Không có nhận xét nào:
## Đăng nhận xét


text:
Xu hướng chính trị ở Việt Nam ra sao?
Lê Quỳnh
BBCVietnamese.com, London
Cập nhật: 23:01 GMT - thứ tư, 23 tháng 5, 2012
Bốn nhà nghiên cứu về Việt Nam nói với BBC nhận định của họ về chính trị Việt Nam và viễn cảnh có dân chủ hóa hay không.
Điểm tham chiếu cho cuộc trao đổi qua email là Bấm một tiểu luận đăng trên Tạp chí Dân chủ (Journal of Democracy) số tháng Tư 2012, của Tiến sĩ người Anh Martin Gainsborough.
Đây là một trong vài nghiên cứu hiếm hoi gần đây của người nước ngoài tìm cách giải thích vì sao nền chính trị “không ưa các giá trị tự do” tồn tại ở cả ba nước Lào, Campuchia và Việt Nam.
Ba quốc gia này dù khác nhau nhưng cũng lại có nhiều điểm chung, theo ông Gainsborough, người từng có thời gian dài làm nghiên cứu thực địa tại Việt Nam.
Tác giả nhấn mạnh yếu tố văn hóa chính trị - vị nể tầng lớp trên và quan hệ mang tính gia trưởng – để giải thích trục liên hệ Nhà nước - Công dân ở ba nước. Nền văn hóa chính trị mà giới cầm quyền ở cả ba nước chia sẻ khiến họ bác bỏ đa nguyên và nghi ngờ mọi tổ chức độc lập và xã hội dân sự.
Dân chủ tự do phương Tây cũng khó nảy mầm ở ba nước vì “sự trỗi dậy của ‘chính trị tiền bạc" và "thương mại hóa nhà nước". Đây là hiện tượng có quyền là có tiền, và Nhà nước cùng doanh nghiệp sống dựa vào nhau.
BBC đã mời bốn tiến sĩ nghiên cứu Việt Nam bình luận về tiểu luận Bấm “Elites vs. Reform in Laos, Cambodia, and Vietnam” và thử dự đoán diễn biến chính trị sắp tới.
Bấm Tiến sĩ Lê Sỹ Long, Đại học Houston, Hoa Kỳ:
"Một khi công chúng càng không xem Đảng Cộng sản là vĩ đại, thì càng có nhiều người kêu gọi một hình thức chính trị đa nguyên nhất định"
Tiến sĩ Lê Sỹ Long
Theo tôi hiểu, Martin biện luận rằng không thể xảy ra sụp đổ chính thể ở Việt Nam, và chính phủ Việt Nam không gặp thách thức nghiêm trọng. Ông cũng đặt ra một số con đường mà Việt Nam sẽ đi, nhưng nói “điều chắc chắn là sự thắng thế to lớn và đột ngột của tư tưởng chính trị tự do là kết quả ít khả thi nhất”.
Nhìn chung, không hẳn là tôi bất đồng với luận điểm chung của Martin. Điểm duy nhất tôi muốn nói là dường như Martin đánh giá thấp những “sự đứt gãy cơ cấu” và “điểm bước ngoặt” đang xuất hiện ở Việt Nam, mà sẽ quyết định con đường đi của chính phủ.
Những “đứt gãy cơ cấu” bao gồm thất bại trong kiểm soát tham nhũng, yếu kém căn bản trong hệ thống kinh tế và tài chính (liên tục lạm phát cao, bất ổn giá, bộ máy hành chính cồng kềnh…), sự kém hiệu năng của chính phủ (phụ thuộc các doanh nghiệp nhà nước yếu kém, các vụ thu hồi đất gây tranh cãi…). Tuy vậy, tôi phải thừa nhận rằng những “đứt gãy cơ cấu” thường được dự báo ít khi nào xảy ra.
Chính quyền Việt Nam vẫn có khả năng hóa giải các phong trào 'ngoài luồng'
Những “điểm bước ngoặt” là hoạt động của các nhóm vì quyền lao động, đất đai, nhân quyền, dân chủ, tôn giáo. Các hoạt động này trước đây tương đối tách biệt nhau, nhưng nay bắt đầu tương tác bất chấp sự đàn áp của nhà nước. Theo một số tường thuật, sự kết nối gia tăng giữa các nhóm xã hội dân sự này là do nhà nước một đảng không thể đáp ứng đòi hỏi của dân chúng.
Như Carl Thayer từng nhận xét, rủi ro bất ổn chính trị hay bất ổn xã hội xảy ra vì sự phê phán chính sách ở một lĩnh vực này lại có thể lan qua các lĩnh vực khác. Tuy vậy, tôi cũng thừa nhận những “điểm bước ngoặt” không thể xảy ra trừ phi có ủng hộ, ít nhất ngấm ngầm, từ các nhóm khác hay một liên minh quan trọng bên trong Đảng.
Tuy vậy, tôi cho rằng những “sự đứt gãy cơ cấu” và “điểm bước ngoặt” hiện đang khiến Đảng khó duy trì hiện trạng như lâu nay. Các vụ như bauxite, Trường Sa và Hoàng Sa, và thu hồi đất đã dẫn đến tranh luận về cải cách – làm thế nào xây dựng một chính phủ có trách nhiệm và tuân thủ luật pháp.
Một khi công chúng càng không xem Đảng Cộng sản là vĩ đại, thì càng có nhiều người kêu gọi một hình thức chính trị đa nguyên nhất định.
Sụp đổ chính thể rất khó xảy ra chủ yếu vì hệ thống Đảng ở Việt Nam rất giỏi thu nạp các vấn đề nóng bỏng từ mọi phong trào “bước ngoặt”.
Về căn bản, cản trở cho kêu gọi cải tổ hiện nay là thiếu đồng thuận và động lực. Hai điều này thường xảy ra từ “sự đứt gãy cơ cấu” (như cải tổ kinh tế năm 1986) khi một liên minh tìm được đồng thuận để thúc đẩy thay đổi lớn.
Cuối cùng, tôi đồng ý với Martin rằng nếu những biến chuyển có xảy ra, thì tư tưởng chính trị tự do cũng sẽ không thắng thế. Tuy vậy, những thay đổi chuyển hóa sẽ có thể đánh dấu một cột mốc quan trọng để đem lại “diễn biến hòa bình” mà từ lâu thiếu vắng trong lịch sử chính trị Việt Nam.
Bấm Tiến sĩ Andrew Wells-Dang, nhà tư vấn về xã hội dân sự, Hội An, Việt Nam:
Martin Gainsborough rõ ràng đúng khi nói có những khía cạnh phi dân chủ trong văn hóa chính trị của Việt Nam (cũng như Lào và Campuchia) mà đã tồn tại từ những chính thể trước kéo dài cho đến ban lãnh đạo hiện nay. Nhưng tôi không nghĩ điều này quyết định những thay đổi tương lai. Nhiều nước Đông Á và Đông Nam Á có những khía cạnh tương tự, vậy mà một số (Indonesia, Nam Hàn, Đài Loan…) đã trở thành các nền dân chủ hoạt động tương đối tốt, và cũng có những nước chưa thành công.
Một chi tiết rút ra được từ phân tích của Tiến sĩ Gainsborough là dân chủ hóa phụ thuộc vào thay đổi trong xã hội và văn hóa chính trị. Nó không chỉ là thay một nhóm cai trị này bằng một nhóm khác. Một phần vì nhận thức này mà đa số các tác nhân của xã hội dân sự hiện nay không xem đối lập chính trị là ưu tiên.
Các lãnh đạo Hàn Quốc đã tạo ra cuộc biến đổi sang dân chủ
Bằng cách thực hiện các dự án cộng đồng và làm gương trong hoạt động, xã hội dân sự có thể đóng vai trò xây dựng để thúc đẩy một xã hội và nền văn hóa dân chủ hơn, ngay cả bên trong hệ thống chính trị hiện hành. Người ta không thể dự đoán khi nào hoặc liệu thay đổi chính trị có xảy ra hay không, nhưng sự tham gia về xã hội và văn hóa có thể diễn ra bất kỳ lúc nào.
Trong bài, tác giả cũng đặt câu hỏi làm thế nào ngăn chặn việc lợi dụng chức vụ để tư lợi. Tôi muốn chỉ ra rằng việc này không nhất thiết đồng nghĩa với dân chủ hóa. Một số nền dân chủ như Ấn Độ, Philippines cũng gặp vấn đề tham nhũng và lạm dụng quyền lực, trong khi một số nước phi dân chủ (Singapore, hay có lẽ Cuba) lại có tiến bộ giải quyết những vấn đề này.
Mọi hệ thống đều phải đi tìm giải đáp cho câu hỏi có thể làm gì khi các lãnh đạo vượt quá lằn ranh cho phép: hoặc bỏ phiếu loại bỏ họ, hoặc lật đổ qua các phong trào dân chúng, hoặc kỷ luật nội bộ. Hiện nay Việt Nam chỉ có cơ chế thứ ba, và cách này chỉ hiệu quả nhất định trong một thời gian.
Bấm Tiến sĩ Dr. Jörg Wischermann, Viện Nghiên cứu châu Á, Hamburg, Đức:
Martin Gainsborough có cái nhìn đáng chú ý về ba chính thể độc đoán ở Đông Nam Á và phân tích tác động của các lực lượng kinh tế, chính trị, văn hóa-xã hội giúp duy trì hiện trạng cũng như những lực lượng có thể dẫn đến thay đổi (hạn chế) của ba chính thể.
Giả định đằng sau phân tích của ông ấy là sự đối lập giữa văn hóa chính trị và quyền lợi của “giới tinh hoa” và bên kia là cái ông gọi là sự tham gia xã hội dân sự của một bộ phận giai cấp trung lưu. Sự đối lập này tạo thành trọng tâm cho khung lý thuyết mà tác giả dùng để phân tích các góc cạnh của nguyên trạng và thay đổi ở ba nước.
"Cách hiểu văn hóa như thế có thể bị tranh cãi nhiều. Nó có vẻ tương tự cái nhìn về những nước Ả Rập bị coi là thù nghịch với sự thay đổi – cho đến khi Mùa xuân Ả Rập hủy diệt những gì còn sót lại từ giả định này. "
Tiến sĩ Dr. Jörg Wischermann
Và ưu điểm cũng như nhược điểm trong phân tích của tác giả cũng nằm ở đây. Về căn bản, ông xem văn hóa là một hiện tượng xã hội cụ thể đại diện cho tính cách cốt lõi của một dân tộc, và ông cố gắng gắn hành vi của con người vào những cấu trúc hạn chế, định sẵn. Gainsborough cho rằng ở cả ba nước, văn hóa chính trị mang tính gia trưởng và độc đoán, và hiện trạng chính trị, kinh tế được các lợi ích kinh tế giúp duy trì. Trái ngược với nó, xã hội dân sự được mô tả như lực đẩy thay đổi từ từ.Bấm
Cách hiểu văn hóa như thế có thể bị tranh cãi nhiều. Nó có vẻ tương tự cái nhìn về những nước Ả Rập bị coi là thù nghịch với sự thay đổi – cho đến khi Mùa xuân Ả Rập hủy diệt những gì còn sót lại từ giả định này. Điểm thứ hai, về vai trò của xã hội dân sự như nguồn gốc của sự đổi thay từ từ, đáng tin hơn và có thể có nhiều bằng chứng thực tiễn ít nhất trong trường hợp Việt Nam.
Ở phần cuối, Gainsborough làm một điều khá hiếm là nhìn về tương lai của ba chính thể. Thật không may, ông chỉ đưa ra các kịch bản theo những điểm tham chiếu quen thuộc (dân chủ hóa ở Nam Hàn và Đài Loan; chia rẽ trong hàng ngũ của “giới tinh hoa”….). Một lần nữa, ông cho rằng sức mạnh của một nền văn hóa chính trị độc đoán sẽ hạn chế cố gắng thay đổi toàn diện chính thể (một kết luận mà theo tôi, ông không chứng minh ít nhất về thực nghiệm).
Phần cuối bài và đề cập liên tục của tác giả về sức mạnh khống chế của văn hóa chính trị khiến độc giả ngạc nhiên. Làm sao Đông phương luận (Orientalism) có thể hồ hởi sống lại ở Đông Nam Á, một năm sau khi Mùa xuân Ả Rập đã hủy diệt những gì còn lại của tư duy ấy?
Vì sao Gainsborough không giới hạn lập luận trong những gì có thể quan sát rõ ràng và đã được ông phân tích kỹ ở những tác phẩm trước đó: sự đối lập quyền lợi giữa các tầng lớp trong xã hội Việt Nam, và cố gắng của các giới nhằm khống chế nhà nước và chính sách của nhà nước.
Nếu tác giả làm thế, hẳn ông đã kết luận rằng hiện nay có một sự thống trị tạm thời và mong manh của một lớp người có ảnh hưởng về kinh tế, chính trị, và nhà nước mà họ khống chế có các chính sách nhằm xoa dịu giai cấp lao động và nông dân (hai cột trụ của chế độ cộng sản) mà bỏ qua giai cấp trung lưu. Ví dụ là chính sách chống lạm phát mà đã gây ra phá sản cho khoảng 100,000 đến 150,000 doanh nghiệp tư nhân vừa và nhỏ.
Bấm Tiến sĩ Tường Vũ, Phó Giáo sư Khoa Chính trị học, Đại học Oregon, Hoa Kỳ:
Martin Gainsborough đúng khi cho rằng văn hóa chính trị của giới tinh hoa và một xã hội dân sự yếu ớt tạo thành những thách thức to lớn cho dân chủ tự do (liberal democracy).
Cảnh sát Jakarta và người biểu tình năm 1999: hiện chưa rõ Việt Nam theo mô hình Đài Loan hay Indonesia
Nhưng dân chủ tự do chỉ là một hình thức của dân chủ. Các nền dân chủ châu Á như Nhật Bản và Nam Hàn, ở nhiều mặt, là phi tự do. Ví dụ, theo Luật An ninh Quốc gia từ năm 1948, chính phủ Nam Hàn có thể truy tố và tống giam người dân chỉ vì họ ca ngợi Bắc Hàn. Năm 2010, 151 người bị thẩm vấn vì nghi ngờ vi phạm Luật An ninh Quốc gia.
Số lượng người bị truy tố vì có hoạt động 'thân Bắc Hàn' trên mạng là 82 người năm 2010.
Sang năm 2011, có 178 trang web nội địa bị đóng cửa vì bị cho là có nội dung 'ủng hộ Bắc Hàn'.
Để có dự đoán chính xác hơn, có lẽ chúng ta cần giới hạn sự thảo luận về một hệ thống thực tiễn hơn, ví dụ nền dân chủ có bầu cử đa đảng như Indonesia. Hệ thống này dĩ nhiên không hoàn hảo, nhưng từ góc nhìn tự do, nó vẫn tốt hơn nhiều so với chế độ độc tài toàn trị hiện nay ở Việt Nam.
Nếu ta nghĩ theo hướng này, khả năng chuyển đổi cao hơn nhiều ngay cả khi không thể nói chính xác khi nào nó xảy ra. Khó đoán là vì thông thường, chuyển đổi chỉ xảy ra khi nhiều sự kiện cùng kết hợp.
"Tôi thấy Indonesia và Ai Cập là kịch bản khả dĩ hơn cho Việt Nam, chứ không phải Nam Hàn và Đài Loan, do mâu thuẫn giữa các phe trong Đảng Cộng sản, quản lý kinh tế kém và sự tụt giảm chất lượng cuộc sống mấy năm qua, cũng như sự gia tăng tham nhũng và bạo lực của cảnh sát."
Tiến sĩ Tường Vũ
Thử nghĩ về sự sụp đổ của chính thể Suharto ở Indonesia năm 1998. Nó xảy ra vì khủng hoảng kinh tế và chuyện kế vị. Trước đây khủng hoảng kinh tế đã từng có nhưng chỉ khi kết hợp vấn đề kế vị, nó mới khiến chính thể Suharto sụp đổ. Năm 2011 ở Ai Cập, cũng là vấn đề kế vị và sự xuất hiện đột ngột của một biểu tượng tử sĩ khiến sự phẫn nộ dồn nén lâu nay bùng phát chống sự tàn bạo của cảnh sát.
Tôi thấy Indonesia và Ai Cập là kịch bản khả dĩ hơn cho Việt Nam, chứ không phải Nam Hàn và Đài Loan, do mâu thuẫn giữa các phe trong Đảng Cộng sản, quản lý kinh tế kém và sự tụt giảm chất lượng cuộc sống mấy năm qua, cũng như sự gia tăng tham nhũng và bạo lực của cảnh sát.
Dĩ nhiên, việc chuyển giao quyền hành ở Việt Nam được thể chế hóa tốt hơn Indonesia và Ai Cập. Nhưng kể từ 2006, ta chứng kiến việc tập trung quyền hành vào tay Thủ tướng và phe của ông. Chưa rõ liệu phe này có khả năng thể chế hóa ưu thế của họ tại Đại hội Đảng lần sau hay không.
Nói về nguồn gốc thay đổi, những gì Đảng Nhân dân Hành động làm ở Singapore cũng không xảy ra được ở Việt Nam, vì đảng cộng sản cầm quyền ở Việt Nam thậm chí chưa bao giờ chấp nhận khái niệm đối lập. Đi từ “dân chủ tập trung” đến “đối lập trung thành” là con đường quá xa cho họ. Ngược lại, các đảng đối lập ở Singapore, dù yếu, vẫn luôn tồn tại. Do thiếu sự đối lập có tổ chức ở Việt Nam, một kịch bản như ở Liên Xô (một phe hay cá nhân trong Đảng, Boris Yeltsin, dẫn dắt thay đổi đột ngột) là khả dĩ hơn.
Liệu sẽ có Yeltsin ở Việt Nam hay không, và người đó như thế nào, sẽ phụ thuộc sự kết hợp các yếu tố kể trên. Nhưng ngày hôm nay, sự kết hợp đó có vẻ khả thi hơn so với 5 năm trước.
Quý vị có ý kiến về các nhận định này xin Bấm chia sẻ với BBC Tiếng Việt.
GIỚI THIỆU SÁCH “VIỆT NAM : NHÌN LẠI CHẾ ĐỘ” của Martin Gainsborough
Giới thiệu sách – Việt Nam: Nhìn lại chế độ
Nguồn: Ben Bland, Global Asia
Diên Vỹ, X-Cafe chuyển ngữ
01/10/2011
http://www.x-cafevn.org/node/1580
Ben Bland điểm sách Việt Nam: Nhìn lại chế độ (Vietnam: Rethinking The State ) của Martin Gainsborough, NXB Zed Books, 2010.
http://ecx.images-amazon.com/images/I/41s1b5Xa8pL._SL500_AA300_.jpg
Bóc trần ‘Đổi mới’
Lang thang ở trung tâm Hà Nội, nơi những biểu ngữ chạy khẩu hiệu của Đảng Cộng sản giăng ngang đường phố của những gian hàng nữ trang, những tiệm quần áo hàng hiệu và những nhà hàng sang trọng, thật dễ để bị lôi cuốn vào quan điểm đã được chấp nhận về Việt Nam đã làm cách nào để đạt được ngày hôm nay.
Quan điểm này, vốn được chia sẻ bởi Đảng Cộng sản cũng như nhiều học giả quốc tế, cho rằng từ năm 1986 khi chính quyền phát động một chương trình toàn khắp về việc cách tân kinh tế theo hướng thị trường – tiếng Việt gọi là đổi mới – nhằm tiếp sức cho nền kinh tế đã dậm chân tại chỗ vì những giới hạn của hợp tác xã nông nghiệp và kế hoạch tập trung. Việc triển khai và mở rộng thành công của kế hoạch này trong 24 năm kế tiếp đã chuyển biến tương lai Việt Nam khi chính quyền rút lui khỏi kinh tế và lĩnh vực tư nhân thăng hoa. Từ đó Việt Nam đã chuyển từ một nước cô lập, nghèo khó trở thành một quốc gia sôi động với thu nhập ở mức trung bình. Đó là lập luận thường thấy.
Tuy nhiên, một bổ xung mới vào dòng sách vốn rất giới hạn về Việt Nam đương đại đã tìm cách đập tan sự thừa nhận dễ dãi này. Trong cuốn sách phá vỡ thần tượng Việt Nam: Nhìn lại Chế độ của mình, Martin Gainsborough, một giảng viên chính trị tại Đại học Bristol ở Anh Quốc, đã lập luận rằng mọi cố gắng nhằm phân tích nền chính trị của Việt Nam qua lăng kính “đổi mới” đều sai lầm về cơ bản.
Gainsborough, một người vừa trở thành một tu sĩ Anglican, thừa nhận rằng trong hơn 20 năm qua Việt Nam “đã trải qua một chuyển biến từ một hệ thống kế hoạch tập trung trở thành một hệ thống chú trọng vào thị trường để phân phối hàng hoá và dịch vụ,” và rằng sự chuyển biến này đã dẫn đến việc hội nhập sâu rộng hơn vào nền kinh tế thế giới và nâng cao thu nhập bình quân. Nhưng ông nói rằng quá trình này, vốn được thúc đẩy bởi một loạt những thành phần, nên được hiểu một cách thẳng thừng là “thị trường hoá” hơn là đổi mới.
Gainsborough liệt kê bốn trở ngại lớn trong quan điểm đồng thuận về quá trình đổi mới ở Việt Nam.
Thứ nhất, nó nhấn mạnh quá nhiều vào thay đổi hơn là tiếp diễn.
Thứ hai, nó phóng đại tầm mức về việc chính sách là yếu tố quyết định thay đổi và vai trò của giới cầm đầu chính trị đang kiểm soát sự thay đổi này.
Thứ ba, nó hiểu sai về tính chất của nền chính trị ở Việt Nam, vốn trên thực tế là “một tập hợp tạp nham của những tác động và phản tác động từ giới lãnh đạo” và “rất không rõ ràng như thường được nghĩ.”
Cuối cùng, nó khuyến khích một cố gắng sai lầm nhằm chia Đảng Cộng sản ra làm hai thành phần “đổi mới” và “bảo thủ”.
Ông viết: “Tuy nhiên, những gì chúng ta khám phá ra là nền chính trị này không nhắm vào những tranh chấp giữa những vị thế chính sách đối chọi nhau – giới lãnh đạo Việt Nam rất hời hợt về chính sách – mà về tiền bạc, sự bảo trợ và sự liên kết bè phái chính trị lỏng lẻo liên quan đến cá nhân.” Sự mê hoặc sai lạc đối với quá trình đổi mới này đã làm mờ mắt hầu hết các nhà quan sát quốc tế trước thực chất về sự thay đổi của nền kinh tế (và, trong giới hạn nhỏ hơn, của nền chính trị) trong hai thập niên qua.
Gainsborough đặc biệt có vấn đề với quan điểm rằng sự rút lui của nhà nước ra khỏi kinh tế và việc nuôi dưỡng một thành phần doanh nghiệp tư nhân là động cơ thúc đẩy sự tăng trưởng nhanh chóng ở Việt Nam. Rút tỉa từ nghiên cứu thực tế kinh doanh ở Thành phố Hồ Chí Minh và ở những tỉnh xa hơn như Lào Cai và Tây Ninh, ông nhấn mạnh rằng chính quyền, trên thực tế đã tăng cường sự kiểm soát của mình trong kinh tế khi mức tăng trưởng nhảy vọt từ những năm 1990 trở về sau.
Các nhà đầu tư nước ngoài và các công ty Việt Nam thường than phiền rằng luật lệ và cơ cấu pháp lý trong nhiều ngành công nghiệp vẫn không rõ ràng và đồng nhất. Đây không phải là điều ngẫu nhiên, vì chính quyền Việt Nam sử dụng tính chất mơ hồ như là một “công cụ quản lý”, Gainsborough nói. “Để thành công trong kinh doanh, các công ty vẫn phải dựa dẫm nhiều vào chính quyền để có được giấy phép, hợp đồng, quyền truy cập vốn, đất đai và, rất thường xuyên là sự bảo kê,” ông viết.
Vì thế, trong khi có những than phiền ngày càng nhiều từ cộng đồng doanh nghiệp kêu gọi giảm bớt giới hạn và tăng cường sự minh bạch trong luật lệ, “những lời kêu gọi này tương đối yếu ớt so với sự hào hứng mà nhiều công ty, vì cần thiết, phải chạy theo lòng bố thí của chính quyền.”
Gainsborough ít khi bỏ qua một yếu tố nào trong luận chứng của mình, đa phần được viết rất súc tích, ngay cả khi ông tìm cách khẳng định một giả thuyết chung về chính quyền có thể làm cho những độc giả không chuyên về nghiên cứu phải vò đầu bứt tai.
Những quan sát mới mẻ nhưng thẳng thừng và đầy thách thức của ông về nền chính trị Việt Nam được đưa ra vào thời điểm quan trọng của đất nước. Trước kỳ đại hội năm năm của Đảng Cộng sản được tiến hành vào tháng Giêng, Việt Nam đang bị tả tơi bởi nền kinh tế vĩ mô bất ổn và mối quan ngại về khả năng của chính quyền trong việc giữ nguyên tỉ lệ tăng trưởng nhanh. Nhiều nhà kinh tế và nhà phân tích bày tỏ hi vọng rằng trong đại hội lần thứ 11 này, khi kế hoạch về giới lãnh đạo và kinh tế được đưa ra, sẽ giúp thúc đẩy đất nước vào hướng đi đúng – nhanh chóng thay đổi các công ty nhà nước nặng nề cũng như những thay đổi khác tạo ra một môi trường kinh doanh có lợi hơn.
Nhưng Gainsborough lập luận rằng không chỉ những tiên đoán về đại hội đảng chỉ dựa trên những thông tin tối thiểu, chúng còn thường dựa trên quan điểm sai lạc về nền chính trị Việt Nam, vốn thường không được định hình bởi các thảo luận chính trị. “Để bắt kịp với những khu vực khác trong châu Á, nền chính trị ở Việt Nam chú tâm hơn vào cá nhân và mối quen biết với những thế lực bảo kê cũng như sự bảo trợ về chính trị hơn là chính sách,” ông viết.
Sự phê bình này cũng đã đi vào trọng tâm của tính chính danh của Đảng Cộng sản hiện thời, một đảng duy nhất ở Việt Nam vốn được suy dẫn từ việc tự nhận rằng đã đề xuất và tiến hành đổi mới, cùng với huyền thoại là người bảo vệ chủ quyền đất nước. “Khái niệm rằng đã có một kế hoạch rõ ràng về chính sách mà giới lãnh đạo đã đề ra trong năm 1986 và tìm cách để tiến hành nó là một điều sai lầm,” Gainsborough viết. Sau đó ông bổ xung thêm: “Ngay cả những sự thật ‘thiêng liêng’ nhất sau 1975, cụ thể là sự liên hệ giữa Đại hội lần Sáu của Đảng năm 1986 với việc ‘phát động’ đổi mới, cũng đòi hỏi một cuộc điều tra mới liên quan đến sự diễn giải mang tính xét lại rằng đại hội đảng là người cổ xuý cho công cuộc này.”
Nếu những nhận định trên khiến cho những vị lãnh đạo Việt Nam nào đọc chúng cảm thấy khó chịu, chúng cũng đem đến sự bất an cho những nhà đầu tư nước ngoài và các công ty Việt Nam, vốn đang nóng lòng muốn thấy được một ngân hàng trung ương độc lập hơn, hệ thống pháp lý và luật lệ rõ ràng hơn, và thêm nhiều thay đổi trong hệ thống giáo dục trì trệ. Những hi vọng về việc một chương trình đổi mới bỗng dưng xuất hiện sau khi những tranh chấp chính trị liên quan đến đại hội đảng lắng dịu có vẻ như là một ảo tưởng khi được nhìn qua lăng kính phân tích của Gainsborough.
Những thảo luận tiền đại hội tại quốc hội, trong ngành truyền thông Việt Nam và trong cộng đồng viện trợ quốc tế cũng như những nhà đầu tư đã chú trọng vào việc Vinashin, một công ty đóng tàu nhà nước đã gần như phá sản sau khi mở rộng vào nhiều lĩnh vực và gây ra những món nợ không chi trả nổi. Một số tổng giám đốc đã bị bắt giữ về tội danh sai phạm trong quản lý kinh tế sau khi chính quyền công bố những khó khăn của công ty này vào tháng Sáu.
Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đang bị phê phán vì trên thực tế các giám đốc Vinashin trực tiếp nằm dưới quyền văn phòng thủ tướng và chính ông đã đề xuất viễn kiến về việc phát triển những tập đoàn nhà nước theo chiều hướng của những chaebol của Nam Hàn. Những khó khăn tại Vinashin do đó đã tạo ra một tranh luận hiển nhiên rằng về những giá trị của việc phát triển do nhà nước chỉ đạo. Các độc giả đọc sách của Gainsborough cũng sẽ bắt buộc phải suy nghĩ kỹ về điều này. Ông lưu ý rằng việc phanh phui những trường hợp sai phạm quản lý kinh tế và tham nhũng trước đây không phải vì mong muốn tiêu diệt tham nhũng và sự thiếu hiệu quả mà chủ yếu là vì những đấu đá giữa những bộ phận khác nhau trong chính quyền. Ví dụ như ông cho rằng đa số những biểu hiện liên quan đến vụ tham nhũng cực lớn tại Tamexco, một tập đoàn nhà nước khác, trong thời kỳ giữa và cuối những năm 1990s cũng đã lan tràn rộng rãi. Nhiều vấn đề tại Tamexco – như phân phối tín dụng có liên quan đến chính trị, cho các công ty đang nợ nhiều vay mượn và thiếu kiểm toán – cũng là cội rễ của những khó khăn hiện nay ở Vinashin.
Tất cả những điều này đều hỗ trợ cho luận điểm của Gainsborough rằng sự tiếp diễn trong nền chính trị Việt Nam đã bị lơ là nhằm cổ suý cho quan điểm hấp dẫn hơn về sự thay đổi. Những tác phẩm về Việt Nam đương đại viết bằng tiếng Anh đã gặp khó khăn trong việc tìm cách vượt qua khỏi cuộc chiến tranh Việt Nam trong hai khía cạnh chủ yếu. Thứ nhất, các tiểu thuyết gia, nhà báo và học giả Tây phương đã quá chú trọng vào việc viết về cuộc chiến Việt Nam, có lẽ bởi vì tính quan trọng vẫn còn tiếp diễn của cuộc chiến đối với những thảo luận chính trị hiện tại của Hoa Kỳ. Thứ hai, thế hệ thứ nhất của các học giả tìm cách vượt qua tiêu điểm nhỏ hẹp này bao gồm những người mà bản thân họ là sản phẩm của cuộc Chiến tranh Việt Nam (như David Marr và William Duiker) hoặc mang tâm lý của cuộc Chiến tranh Lạnh.
Cuốn sách mới của Gainsborough không chỉ bổ xung một cách quan trọng vào những tác phẩm đã có về Việt Nam đươngđại mà còn kích động những mặc định có sẵn đang diễn tả về nó. Ông đã xây dựng một người rơm của quá trình đổi mới rồi san bằng nó một cách đầy thông minh, giúp thiết lập một cơ cấu đầy quan trọng để giúp hiểu được sự thay đổi và tiếp diễn đang thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế đầy tốc độ tại Việt Nam.
Nếu nền chính trị của Việt Nam thật sự được vận động bởi cá nhân, sự bảo kê và tiền bạc hơn là bởi chính sách, đây thật sự là thời điểm chín muồi để kể lại câu chuyện đầy hưng phấn những chưa được viết ra về ai đã thắng và ai đã thua trong một phần tư thế kỷ khi những triển vọng kinh tế của đất nước đã được chuyển hoá đến độ không còn nhận ra được.//
http://www.globalasia.org/V5N4_Winter_2010/Martin_Gainsborough.html
Globalasia- 2010
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét

markdown:
**Xu hướng chính trị ở Việt Nam ra sao?**
Lê Quỳnh
BBCVietnamese.com, London
Cập nhật: 23:01 GMT - thứ tư, 23 tháng 5, 2012
Bốn nhà nghiên cứu về Việt Nam nói với BBC nhận định của họ về chính trị Việt Nam và viễn cảnh có dân chủ hóa hay không.
Điểm tham chiếu cho cuộc trao đổi qua email là Bấm một tiểu luận đăng trên Tạp chí Dân chủ (Journal of Democracy) số tháng Tư 2012, của Tiến sĩ người Anh Martin Gainsborough.
Đây là một trong vài nghiên cứu hiếm hoi gần đây của người nước ngoài tìm cách giải thích vì sao nền chính trị “không ưa các giá trị tự do” tồn tại ở cả ba nước Lào, Campuchia và Việt Nam.
Ba quốc gia này dù khác nhau nhưng cũng lại có nhiều điểm chung, theo ông Gainsborough, người từng có thời gian dài làm nghiên cứu thực địa tại Việt Nam.
Tác giả nhấn mạnh yếu tố văn hóa chính trị - vị nể tầng lớp trên và quan hệ mang tính gia trưởng – để giải thích trục liên hệ Nhà nước - Công dân ở ba nước. Nền văn hóa chính trị mà giới cầm quyền ở cả ba nước chia sẻ khiến họ bác bỏ đa nguyên và nghi ngờ mọi tổ chức độc lập và xã hội dân sự.
Dân chủ tự do phương Tây cũng khó nảy mầm ở ba nước vì “sự trỗi dậy của ‘chính trị tiền bạc" và "thương mại hóa nhà nước". Đây là hiện tượng có quyền là có tiền, và Nhà nước cùng doanh nghiệp sống dựa vào nhau.
BBC đã mời bốn tiến sĩ nghiên cứu Việt Nam bình luận về tiểu luận Bấm “Elites vs. Reform in Laos, Cambodia, and Vietnam” và thử dự đoán diễn biến chính trị sắp tới.
Bấm Tiến sĩ Lê Sỹ Long, Đại học Houston, Hoa Kỳ:
"Một khi công chúng càng không xem Đảng Cộng sản là vĩ đại, thì càng có nhiều người kêu gọi một hình thức chính trị đa nguyên nhất định"
Tiến sĩ Lê Sỹ Long
Theo tôi hiểu, Martin biện luận rằng không thể xảy ra sụp đổ chính thể ở Việt Nam, và chính phủ Việt Nam không gặp thách thức nghiêm trọng. Ông cũng đặt ra một số con đường mà Việt Nam sẽ đi, nhưng nói “điều chắc chắn là sự thắng thế to lớn và đột ngột của tư tưởng chính trị tự do là kết quả ít khả thi nhất”.
Nhìn chung, không hẳn là tôi bất đồng với luận điểm chung của Martin. Điểm duy nhất tôi muốn nói là dường như Martin đánh giá thấp những “sự đứt gãy cơ cấu” và “điểm bước ngoặt” đang xuất hiện ở Việt Nam, mà sẽ quyết định con đường đi của chính phủ.
Những “đứt gãy cơ cấu” bao gồm thất bại trong kiểm soát tham nhũng, yếu kém căn bản trong hệ thống kinh tế và tài chính (liên tục lạm phát cao, bất ổn giá, bộ máy hành chính cồng kềnh…), sự kém hiệu năng của chính phủ (phụ thuộc các doanh nghiệp nhà nước yếu kém, các vụ thu hồi đất gây tranh cãi…). Tuy vậy, tôi phải thừa nhận rằng những “đứt gãy cơ cấu” thường được dự báo ít khi nào xảy ra.
Chính quyền Việt Nam vẫn có khả năng hóa giải các phong trào 'ngoài luồng'
Những “điểm bước ngoặt” là hoạt động của các nhóm vì quyền lao động, đất đai, nhân quyền, dân chủ, tôn giáo. Các hoạt động này trước đây tương đối tách biệt nhau, nhưng nay bắt đầu tương tác bất chấp sự đàn áp của nhà nước. Theo một số tường thuật, sự kết nối gia tăng giữa các nhóm xã hội dân sự này là do nhà nước một đảng không thể đáp ứng đòi hỏi của dân chúng.
Như Carl Thayer từng nhận xét, rủi ro bất ổn chính trị hay bất ổn xã hội xảy ra vì sự phê phán chính sách ở một lĩnh vực này lại có thể lan qua các lĩnh vực khác. Tuy vậy, tôi cũng thừa nhận những “điểm bước ngoặt” không thể xảy ra trừ phi có ủng hộ, ít nhất ngấm ngầm, từ các nhóm khác hay một liên minh quan trọng bên trong Đảng.
Tuy vậy, tôi cho rằng những “sự đứt gãy cơ cấu” và “điểm bước ngoặt” hiện đang khiến Đảng khó duy trì hiện trạng như lâu nay. Các vụ như bauxite, Trường Sa và Hoàng Sa, và thu hồi đất đã dẫn đến tranh luận về cải cách – làm thế nào xây dựng một chính phủ có trách nhiệm và tuân thủ luật pháp.
Một khi công chúng càng không xem Đảng Cộng sản là vĩ đại, thì càng có nhiều người kêu gọi một hình thức chính trị đa nguyên nhất định.
Sụp đổ chính thể rất khó xảy ra chủ yếu vì hệ thống Đảng ở Việt Nam rất giỏi thu nạp các vấn đề nóng bỏng từ mọi phong trào “bước ngoặt”.
Về căn bản, cản trở cho kêu gọi cải tổ hiện nay là thiếu đồng thuận và động lực. Hai điều này thường xảy ra từ “sự đứt gãy cơ cấu” (như cải tổ kinh tế năm 1986) khi một liên minh tìm được đồng thuận để thúc đẩy thay đổi lớn.
Cuối cùng, tôi đồng ý với Martin rằng nếu những biến chuyển có xảy ra, thì tư tưởng chính trị tự do cũng sẽ không thắng thế. Tuy vậy, những thay đổi chuyển hóa sẽ có thể đánh dấu một cột mốc quan trọng để đem lại “diễn biến hòa bình” mà từ lâu thiếu vắng trong lịch sử chính trị Việt Nam.
Bấm Tiến sĩ Andrew Wells-Dang, nhà tư vấn về xã hội dân sự, Hội An, Việt Nam:
Martin Gainsborough rõ ràng đúng khi nói có những khía cạnh phi dân chủ trong văn hóa chính trị của Việt Nam (cũng như Lào và Campuchia) mà đã tồn tại từ những chính thể trước kéo dài cho đến ban lãnh đạo hiện nay. Nhưng tôi không nghĩ điều này quyết định những thay đổi tương lai. Nhiều nước Đông Á và Đông Nam Á có những khía cạnh tương tự, vậy mà một số (Indonesia, Nam Hàn, Đài Loan…) đã trở thành các nền dân chủ hoạt động tương đối tốt, và cũng có những nước chưa thành công.
Một chi tiết rút ra được từ phân tích của Tiến sĩ Gainsborough là dân chủ hóa phụ thuộc vào thay đổi trong xã hội và văn hóa chính trị. Nó không chỉ là thay một nhóm cai trị này bằng một nhóm khác. Một phần vì nhận thức này mà đa số các tác nhân của xã hội dân sự hiện nay không xem đối lập chính trị là ưu tiên.
Các lãnh đạo Hàn Quốc đã tạo ra cuộc biến đổi sang dân chủ
Bằng cách thực hiện các dự án cộng đồng và làm gương trong hoạt động, xã hội dân sự có thể đóng vai trò xây dựng để thúc đẩy một xã hội và nền văn hóa dân chủ hơn, ngay cả bên trong hệ thống chính trị hiện hành. Người ta không thể dự đoán khi nào hoặc liệu thay đổi chính trị có xảy ra hay không, nhưng sự tham gia về xã hội và văn hóa có thể diễn ra bất kỳ lúc nào.
Trong bài, tác giả cũng đặt câu hỏi làm thế nào ngăn chặn việc lợi dụng chức vụ để tư lợi. Tôi muốn chỉ ra rằng việc này không nhất thiết đồng nghĩa với dân chủ hóa. Một số nền dân chủ như Ấn Độ, Philippines cũng gặp vấn đề tham nhũng và lạm dụng quyền lực, trong khi một số nước phi dân chủ (Singapore, hay có lẽ Cuba) lại có tiến bộ giải quyết những vấn đề này.
Mọi hệ thống đều phải đi tìm giải đáp cho câu hỏi có thể làm gì khi các lãnh đạo vượt quá lằn ranh cho phép: hoặc bỏ phiếu loại bỏ họ, hoặc lật đổ qua các phong trào dân chúng, hoặc kỷ luật nội bộ. Hiện nay Việt Nam chỉ có cơ chế thứ ba, và cách này chỉ hiệu quả nhất định trong một thời gian.
Bấm Tiến sĩ Dr. Jörg Wischermann, Viện Nghiên cứu châu Á, Hamburg, Đức:
Martin Gainsborough có cái nhìn đáng chú ý về ba chính thể độc đoán ở Đông Nam Á và phân tích tác động của các lực lượng kinh tế, chính trị, văn hóa-xã hội giúp duy trì hiện trạng cũng như những lực lượng có thể dẫn đến thay đổi (hạn chế) của ba chính thể.
Giả định đằng sau phân tích của ông ấy là sự đối lập giữa văn hóa chính trị và quyền lợi của “giới tinh hoa” và bên kia là cái ông gọi là sự tham gia xã hội dân sự của một bộ phận giai cấp trung lưu. Sự đối lập này tạo thành trọng tâm cho khung lý thuyết mà tác giả dùng để phân tích các góc cạnh của nguyên trạng và thay đổi ở ba nước.
"Cách hiểu văn hóa như thế có thể bị tranh cãi nhiều. Nó có vẻ tương tự cái nhìn về những nước Ả Rập bị coi là thù nghịch với sự thay đổi – cho đến khi Mùa xuân Ả Rập hủy diệt những gì còn sót lại từ giả định này. "
Tiến sĩ Dr. Jörg Wischermann
Và ưu điểm cũng như nhược điểm trong phân tích của tác giả cũng nằm ở đây. Về căn bản, ông xem văn hóa là một hiện tượng xã hội cụ thể đại diện cho tính cách cốt lõi của một dân tộc, và ông cố gắng gắn hành vi của con người vào những cấu trúc hạn chế, định sẵn. Gainsborough cho rằng ở cả ba nước, văn hóa chính trị mang tính gia trưởng và độc đoán, và hiện trạng chính trị, kinh tế được các lợi ích kinh tế giúp duy trì. Trái ngược với nó, xã hội dân sự được mô tả như lực đẩy thay đổi từ từ.Bấm
Cách hiểu văn hóa như thế có thể bị tranh cãi nhiều. Nó có vẻ tương tự cái nhìn về những nước Ả Rập bị coi là thù nghịch với sự thay đổi – cho đến khi Mùa xuân Ả Rập hủy diệt những gì còn sót lại từ giả định này. Điểm thứ hai, về vai trò của xã hội dân sự như nguồn gốc của sự đổi thay từ từ, đáng tin hơn và có thể có nhiều bằng chứng thực tiễn ít nhất trong trường hợp Việt Nam.
Ở phần cuối, Gainsborough làm một điều khá hiếm là nhìn về tương lai của ba chính thể. Thật không may, ông chỉ đưa ra các kịch bản theo những điểm tham chiếu quen thuộc (dân chủ hóa ở Nam Hàn và Đài Loan; chia rẽ trong hàng ngũ của “giới tinh hoa”….). Một lần nữa, ông cho rằng sức mạnh của một nền văn hóa chính trị độc đoán sẽ hạn chế cố gắng thay đổi toàn diện chính thể (một kết luận mà theo tôi, ông không chứng minh ít nhất về thực nghiệm).
Phần cuối bài và đề cập liên tục của tác giả về sức mạnh khống chế của văn hóa chính trị khiến độc giả ngạc nhiên. Làm sao Đông phương luận (Orientalism) có thể hồ hởi sống lại ở Đông Nam Á, một năm sau khi Mùa xuân Ả Rập đã hủy diệt những gì còn lại của tư duy ấy?
Vì sao Gainsborough không giới hạn lập luận trong những gì có thể quan sát rõ ràng và đã được ông phân tích kỹ ở những tác phẩm trước đó: sự đối lập quyền lợi giữa các tầng lớp trong xã hội Việt Nam, và cố gắng của các giới nhằm khống chế nhà nước và chính sách của nhà nước.
Nếu tác giả làm thế, hẳn ông đã kết luận rằng hiện nay có một sự thống trị tạm thời và mong manh của một lớp người có ảnh hưởng về kinh tế, chính trị, và nhà nước mà họ khống chế có các chính sách nhằm xoa dịu giai cấp lao động và nông dân (hai cột trụ của chế độ cộng sản) mà bỏ qua giai cấp trung lưu. Ví dụ là chính sách chống lạm phát mà đã gây ra phá sản cho khoảng 100,000 đến 150,000 doanh nghiệp tư nhân vừa và nhỏ.
Bấm Tiến sĩ Tường Vũ, Phó Giáo sư Khoa Chính trị học, Đại học Oregon, Hoa Kỳ:
Martin Gainsborough đúng khi cho rằng văn hóa chính trị của giới tinh hoa và một xã hội dân sự yếu ớt tạo thành những thách thức to lớn cho dân chủ tự do (liberal democracy).
Cảnh sát Jakarta và người biểu tình năm 1999: hiện chưa rõ Việt Nam theo mô hình Đài Loan hay Indonesia
Nhưng dân chủ tự do chỉ là một hình thức của dân chủ. Các nền dân chủ châu Á như Nhật Bản và Nam Hàn, ở nhiều mặt, là phi tự do. Ví dụ, theo Luật An ninh Quốc gia từ năm 1948, chính phủ Nam Hàn có thể truy tố và tống giam người dân chỉ vì họ ca ngợi Bắc Hàn. Năm 2010, 151 người bị thẩm vấn vì nghi ngờ vi phạm Luật An ninh Quốc gia.
Số lượng người bị truy tố vì có hoạt động 'thân Bắc Hàn' trên mạng là 82 người năm 2010.
Sang năm 2011, có 178 trang web nội địa bị đóng cửa vì bị cho là có nội dung 'ủng hộ Bắc Hàn'.
Để có dự đoán chính xác hơn, có lẽ chúng ta cần giới hạn sự thảo luận về một hệ thống thực tiễn hơn, ví dụ nền dân chủ có bầu cử đa đảng như Indonesia. Hệ thống này dĩ nhiên không hoàn hảo, nhưng từ góc nhìn tự do, nó vẫn tốt hơn nhiều so với chế độ độc tài toàn trị hiện nay ở Việt Nam.
Nếu ta nghĩ theo hướng này, khả năng chuyển đổi cao hơn nhiều ngay cả khi không thể nói chính xác khi nào nó xảy ra. Khó đoán là vì thông thường, chuyển đổi chỉ xảy ra khi nhiều sự kiện cùng kết hợp.
"Tôi thấy Indonesia và Ai Cập là kịch bản khả dĩ hơn cho Việt Nam, chứ không phải Nam Hàn và Đài Loan, do mâu thuẫn giữa các phe trong Đảng Cộng sản, quản lý kinh tế kém và sự tụt giảm chất lượng cuộc sống mấy năm qua, cũng như sự gia tăng tham nhũng và bạo lực của cảnh sát."
Tiến sĩ Tường Vũ
Thử nghĩ về sự sụp đổ của chính thể Suharto ở Indonesia năm 1998. Nó xảy ra vì khủng hoảng kinh tế và chuyện kế vị. Trước đây khủng hoảng kinh tế đã từng có nhưng chỉ khi kết hợp vấn đề kế vị, nó mới khiến chính thể Suharto sụp đổ. Năm 2011 ở Ai Cập, cũng là vấn đề kế vị và sự xuất hiện đột ngột của một biểu tượng tử sĩ khiến sự phẫn nộ dồn nén lâu nay bùng phát chống sự tàn bạo của cảnh sát.
Tôi thấy Indonesia và Ai Cập là kịch bản khả dĩ hơn cho Việt Nam, chứ không phải Nam Hàn và Đài Loan, do mâu thuẫn giữa các phe trong Đảng Cộng sản, quản lý kinh tế kém và sự tụt giảm chất lượng cuộc sống mấy năm qua, cũng như sự gia tăng tham nhũng và bạo lực của cảnh sát.
Dĩ nhiên, việc chuyển giao quyền hành ở Việt Nam được thể chế hóa tốt hơn Indonesia và Ai Cập. Nhưng kể từ 2006, ta chứng kiến việc tập trung quyền hành vào tay Thủ tướng và phe của ông. Chưa rõ liệu phe này có khả năng thể chế hóa ưu thế của họ tại Đại hội Đảng lần sau hay không.
Nói về nguồn gốc thay đổi, những gì Đảng Nhân dân Hành động làm ở Singapore cũng không xảy ra được ở Việt Nam, vì đảng cộng sản cầm quyền ở Việt Nam thậm chí chưa bao giờ chấp nhận khái niệm đối lập. Đi từ “dân chủ tập trung” đến “đối lập trung thành” là con đường quá xa cho họ. Ngược lại, các đảng đối lập ở Singapore, dù yếu, vẫn luôn tồn tại. Do thiếu sự đối lập có tổ chức ở Việt Nam, một kịch bản như ở Liên Xô (một phe hay cá nhân trong Đảng, Boris Yeltsin, dẫn dắt thay đổi đột ngột) là khả dĩ hơn.
Liệu sẽ có Yeltsin ở Việt Nam hay không, và người đó như thế nào, sẽ phụ thuộc sự kết hợp các yếu tố kể trên. Nhưng ngày hôm nay, sự kết hợp đó có vẻ khả thi hơn so với 5 năm trước.
Quý vị có ý kiến về các nhận định này xin Bấm chia sẻ với BBC Tiếng Việt.
**GIỚI THIỆU SÁCH “VIỆT NAM : NHÌN LẠI CHẾ ĐỘ” của Martin Gainsborough**
Giới thiệu sách – Việt Nam: Nhìn lại chế độ
Nguồn: Ben Bland, Global Asia
Diên Vỹ, X-Cafe chuyển ngữ
01/10/2011
http://www.x-cafevn.org/node/1580
Ben Bland điểm sách Việt Nam: Nhìn lại chế độ (Vietnam: Rethinking The State ) của Martin Gainsborough, NXB Zed Books, 2010.
http://ecx.images-amazon.com/images/I/41s1b5Xa8pL._SL500_AA300_.jpg
Bóc trần ‘Đổi mới’
Lang thang ở trung tâm Hà Nội, nơi những biểu ngữ chạy khẩu hiệu của Đảng Cộng sản giăng ngang đường phố của những gian hàng nữ trang, những tiệm quần áo hàng hiệu và những nhà hàng sang trọng, thật dễ để bị lôi cuốn vào quan điểm đã được chấp nhận về Việt Nam đã làm cách nào để đạt được ngày hôm nay.
Quan điểm này, vốn được chia sẻ bởi Đảng Cộng sản cũng như nhiều học giả quốc tế, cho rằng từ năm 1986 khi chính quyền phát động một chương trình toàn khắp về việc cách tân kinh tế theo hướng thị trường – tiếng Việt gọi là đổi mới – nhằm tiếp sức cho nền kinh tế đã dậm chân tại chỗ vì những giới hạn của hợp tác xã nông nghiệp và kế hoạch tập trung. Việc triển khai và mở rộng thành công của kế hoạch này trong 24 năm kế tiếp đã chuyển biến tương lai Việt Nam khi chính quyền rút lui khỏi kinh tế và lĩnh vực tư nhân thăng hoa. Từ đó Việt Nam đã chuyển từ một nước cô lập, nghèo khó trở thành một quốc gia sôi động với thu nhập ở mức trung bình. Đó là lập luận thường thấy.
Tuy nhiên, một bổ xung mới vào dòng sách vốn rất giới hạn về Việt Nam đương đại đã tìm cách đập tan sự thừa nhận dễ dãi này. Trong cuốn sách phá vỡ thần tượng Việt Nam: Nhìn lại Chế độ của mình, Martin Gainsborough, một giảng viên chính trị tại Đại học Bristol ở Anh Quốc, đã lập luận rằng mọi cố gắng nhằm phân tích nền chính trị của Việt Nam qua lăng kính “đổi mới” đều sai lầm về cơ bản.
Gainsborough, một người vừa trở thành một tu sĩ Anglican, thừa nhận rằng trong hơn 20 năm qua Việt Nam “đã trải qua một chuyển biến từ một hệ thống kế hoạch tập trung trở thành một hệ thống chú trọng vào thị trường để phân phối hàng hoá và dịch vụ,” và rằng sự chuyển biến này đã dẫn đến việc hội nhập sâu rộng hơn vào nền kinh tế thế giới và nâng cao thu nhập bình quân. Nhưng ông nói rằng quá trình này, vốn được thúc đẩy bởi một loạt những thành phần, nên được hiểu một cách thẳng thừng là “thị trường hoá” hơn là đổi mới.
Gainsborough liệt kê bốn trở ngại lớn trong quan điểm đồng thuận về quá trình đổi mới ở Việt Nam.
Thứ nhất, nó nhấn mạnh quá nhiều vào thay đổi hơn là tiếp diễn.
Thứ hai, nó phóng đại tầm mức về việc chính sách là yếu tố quyết định thay đổi và vai trò của giới cầm đầu chính trị đang kiểm soát sự thay đổi này.
Thứ ba, nó hiểu sai về tính chất của nền chính trị ở Việt Nam, vốn trên thực tế là “một tập hợp tạp nham của những tác động và phản tác động từ giới lãnh đạo” và “rất không rõ ràng như thường được nghĩ.”
Cuối cùng, nó khuyến khích một cố gắng sai lầm nhằm chia Đảng Cộng sản ra làm hai thành phần “đổi mới” và “bảo thủ”.
Ông viết: “Tuy nhiên, những gì chúng ta khám phá ra là nền chính trị này không nhắm vào những tranh chấp giữa những vị thế chính sách đối chọi nhau – giới lãnh đạo Việt Nam rất hời hợt về chính sách – mà về tiền bạc, sự bảo trợ và sự liên kết bè phái chính trị lỏng lẻo liên quan đến cá nhân.” Sự mê hoặc sai lạc đối với quá trình đổi mới này đã làm mờ mắt hầu hết các nhà quan sát quốc tế trước thực chất về sự thay đổi của nền kinh tế (và, trong giới hạn nhỏ hơn, của nền chính trị) trong hai thập niên qua.
Gainsborough đặc biệt có vấn đề với quan điểm rằng sự rút lui của nhà nước ra khỏi kinh tế và việc nuôi dưỡng một thành phần doanh nghiệp tư nhân là động cơ thúc đẩy sự tăng trưởng nhanh chóng ở Việt Nam. Rút tỉa từ nghiên cứu thực tế kinh doanh ở Thành phố Hồ Chí Minh và ở những tỉnh xa hơn như Lào Cai và Tây Ninh, ông nhấn mạnh rằng chính quyền, trên thực tế đã tăng cường sự kiểm soát của mình trong kinh tế khi mức tăng trưởng nhảy vọt từ những năm 1990 trở về sau.
Các nhà đầu tư nước ngoài và các công ty Việt Nam thường than phiền rằng luật lệ và cơ cấu pháp lý trong nhiều ngành công nghiệp vẫn không rõ ràng và đồng nhất. Đây không phải là điều ngẫu nhiên, vì chính quyền Việt Nam sử dụng tính chất mơ hồ như là một “công cụ quản lý”, Gainsborough nói. “Để thành công trong kinh doanh, các công ty vẫn phải dựa dẫm nhiều vào chính quyền để có được giấy phép, hợp đồng, quyền truy cập vốn, đất đai và, rất thường xuyên là sự bảo kê,” ông viết.
Vì thế, trong khi có những than phiền ngày càng nhiều từ cộng đồng doanh nghiệp kêu gọi giảm bớt giới hạn và tăng cường sự minh bạch trong luật lệ, “những lời kêu gọi này tương đối yếu ớt so với sự hào hứng mà nhiều công ty, vì cần thiết, phải chạy theo lòng bố thí của chính quyền.”
Gainsborough ít khi bỏ qua một yếu tố nào trong luận chứng của mình, đa phần được viết rất súc tích, ngay cả khi ông tìm cách khẳng định một giả thuyết chung về chính quyền có thể làm cho những độc giả không chuyên về nghiên cứu phải vò đầu bứt tai.
Những quan sát mới mẻ nhưng thẳng thừng và đầy thách thức của ông về nền chính trị Việt Nam được đưa ra vào thời điểm quan trọng của đất nước. Trước kỳ đại hội năm năm của Đảng Cộng sản được tiến hành vào tháng Giêng, Việt Nam đang bị tả tơi bởi nền kinh tế vĩ mô bất ổn và mối quan ngại về khả năng của chính quyền trong việc giữ nguyên tỉ lệ tăng trưởng nhanh. Nhiều nhà kinh tế và nhà phân tích bày tỏ hi vọng rằng trong đại hội lần thứ 11 này, khi kế hoạch về giới lãnh đạo và kinh tế được đưa ra, sẽ giúp thúc đẩy đất nước vào hướng đi đúng – nhanh chóng thay đổi các công ty nhà nước nặng nề cũng như những thay đổi khác tạo ra một môi trường kinh doanh có lợi hơn.
Nhưng Gainsborough lập luận rằng không chỉ những tiên đoán về đại hội đảng chỉ dựa trên những thông tin tối thiểu, chúng còn thường dựa trên quan điểm sai lạc về nền chính trị Việt Nam, vốn thường không được định hình bởi các thảo luận chính trị. “Để bắt kịp với những khu vực khác trong châu Á, nền chính trị ở Việt Nam chú tâm hơn vào cá nhân và mối quen biết với những thế lực bảo kê cũng như sự bảo trợ về chính trị hơn là chính sách,” ông viết.
Sự phê bình này cũng đã đi vào trọng tâm của tính chính danh của Đảng Cộng sản hiện thời, một đảng duy nhất ở Việt Nam vốn được suy dẫn từ việc tự nhận rằng đã đề xuất và tiến hành đổi mới, cùng với huyền thoại là người bảo vệ chủ quyền đất nước. “Khái niệm rằng đã có một kế hoạch rõ ràng về chính sách mà giới lãnh đạo đã đề ra trong năm 1986 và tìm cách để tiến hành nó là một điều sai lầm,” Gainsborough viết. Sau đó ông bổ xung thêm: “Ngay cả những sự thật ‘thiêng liêng’ nhất sau 1975, cụ thể là sự liên hệ giữa Đại hội lần Sáu của Đảng năm 1986 với việc ‘phát động’ đổi mới, cũng đòi hỏi một cuộc điều tra mới liên quan đến sự diễn giải mang tính xét lại rằng đại hội đảng là người cổ xuý cho công cuộc này.”
Nếu những nhận định trên khiến cho những vị lãnh đạo Việt Nam nào đọc chúng cảm thấy khó chịu, chúng cũng đem đến sự bất an cho những nhà đầu tư nước ngoài và các công ty Việt Nam, vốn đang nóng lòng muốn thấy được một ngân hàng trung ương độc lập hơn, hệ thống pháp lý và luật lệ rõ ràng hơn, và thêm nhiều thay đổi trong hệ thống giáo dục trì trệ. Những hi vọng về việc một chương trình đổi mới bỗng dưng xuất hiện sau khi những tranh chấp chính trị liên quan đến đại hội đảng lắng dịu có vẻ như là một ảo tưởng khi được nhìn qua lăng kính phân tích của Gainsborough.
Những thảo luận tiền đại hội tại quốc hội, trong ngành truyền thông Việt Nam và trong cộng đồng viện trợ quốc tế cũng như những nhà đầu tư đã chú trọng vào việc Vinashin, một công ty đóng tàu nhà nước đã gần như phá sản sau khi mở rộng vào nhiều lĩnh vực và gây ra những món nợ không chi trả nổi. Một số tổng giám đốc đã bị bắt giữ về tội danh sai phạm trong quản lý kinh tế sau khi chính quyền công bố những khó khăn của công ty này vào tháng Sáu.
Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đang bị phê phán vì trên thực tế các giám đốc Vinashin trực tiếp nằm dưới quyền văn phòng thủ tướng và chính ông đã đề xuất viễn kiến về việc phát triển những tập đoàn nhà nước theo chiều hướng của những chaebol của Nam Hàn. Những khó khăn tại Vinashin do đó đã tạo ra một tranh luận hiển nhiên rằng về những giá trị của việc phát triển do nhà nước chỉ đạo. Các độc giả đọc sách của Gainsborough cũng sẽ bắt buộc phải suy nghĩ kỹ về điều này. Ông lưu ý rằng việc phanh phui những trường hợp sai phạm quản lý kinh tế và tham nhũng trước đây không phải vì mong muốn tiêu diệt tham nhũng và sự thiếu hiệu quả mà chủ yếu là vì những đấu đá giữa những bộ phận khác nhau trong chính quyền. Ví dụ như ông cho rằng đa số những biểu hiện liên quan đến vụ tham nhũng cực lớn tại Tamexco, một tập đoàn nhà nước khác, trong thời kỳ giữa và cuối những năm 1990s cũng đã lan tràn rộng rãi. Nhiều vấn đề tại Tamexco – như phân phối tín dụng có liên quan đến chính trị, cho các công ty đang nợ nhiều vay mượn và thiếu kiểm toán – cũng là cội rễ của những khó khăn hiện nay ở Vinashin.
Tất cả những điều này đều hỗ trợ cho luận điểm của Gainsborough rằng sự tiếp diễn trong nền chính trị Việt Nam đã bị lơ là nhằm cổ suý cho quan điểm hấp dẫn hơn về sự thay đổi. Những tác phẩm về Việt Nam đương đại viết bằng tiếng Anh đã gặp khó khăn trong việc tìm cách vượt qua khỏi cuộc chiến tranh Việt Nam trong hai khía cạnh chủ yếu. Thứ nhất, các tiểu thuyết gia, nhà báo và học giả Tây phương đã quá chú trọng vào việc viết về cuộc chiến Việt Nam, có lẽ bởi vì tính quan trọng vẫn còn tiếp diễn của cuộc chiến đối với những thảo luận chính trị hiện tại của Hoa Kỳ. Thứ hai, thế hệ thứ nhất của các học giả tìm cách vượt qua tiêu điểm nhỏ hẹp này bao gồm những người mà bản thân họ là sản phẩm của cuộc Chiến tranh Việt Nam (như David Marr và William Duiker) hoặc mang tâm lý của cuộc Chiến tranh Lạnh.
Cuốn sách mới của Gainsborough không chỉ bổ xung một cách quan trọng vào những tác phẩm đã có về Việt Nam đươngđại mà còn kích động những mặc định có sẵn đang diễn tả về nó. Ông đã xây dựng một người rơm của quá trình đổi mới rồi san bằng nó một cách đầy thông minh, giúp thiết lập một cơ cấu đầy quan trọng để giúp hiểu được sự thay đổi và tiếp diễn đang thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế đầy tốc độ tại Việt Nam.
Nếu nền chính trị của Việt Nam thật sự được vận động bởi cá nhân, sự bảo kê và tiền bạc hơn là bởi chính sách, đây thật sự là thời điểm chín muồi để kể lại câu chuyện đầy hưng phấn những chưa được viết ra về ai đã thắng và ai đã thua trong một phần tư thế kỷ khi những triển vọng kinh tế của đất nước đã được chuyển hoá đến độ không còn nhận ra được.//
http://www.globalasia.org/V5N4_Winter_2010/Martin_Gainsborough.html
http://www.globalasia.org/V5N4_Winter_2010/Martin_Gainsborough.html
Globalasia- 2010
## Không có nhận xét nào:
## Đăng nhận xét

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: GSE

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, max-age=0

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
thiết kế tốt đáp ứng cách sống tốt, lấy thiết kế phí sống tiếp - thiết kế tiếp suốt kiếp
Đọc giả dùng mã html để tùy chỉnh kiểu chữ bình luận của quý vị như: <b> <i> and <ul>
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét
Đọc giả dùng mã html để tùy chỉnh kiểu chữ bình luận của quý vị như: <b> <i> and <ul>

markdown:
thiết kế tốt đáp ứng cách sống tốt, lấy thiết kế phí sống tiếp - thiết kế tiếp suốt kiếp
Đọc giả dùng mã html để tùy chỉnh kiểu chữ bình luận của quý vị như: <b> <i> and <ul>
## Không có nhận xét nào:
## Đăng nhận xét
Đọc giả dùng mã html để tùy chỉnh kiểu chữ bình luận của quý vị như: <b> <i> and <ul>


text:
Công nghiệp ôtô Việt Nam – Năm 2018 rất gần
- 22/04/2012
- Thị trường Ô tô
- Posted by admin
- Leave your thoughts
Đối với nhiều người, 2018 là năm nhiều khả năng sẽ chứng kiến một bước ngoặt lớn của ngành công nghiệp ôtô Việt Nam.
Công nghiệp ôtô Việt Namđang bị “ép” giữa một bên là mong muốn phát triển và một bên là thu hẹp thị trường do hạn chế tiêu dùng (Ảnh: Việt Tuấn)
Để thấy rõ hơn bước ngoặt ấy, trước hết người viết xin đưa ra vài tình huống giả định, tất cả đều lấy điểm mốc là năm 2018:
– Khoảng 100.000 kỹ sư và công nhân kỹ thuật làm việc tại các nhà máy sản xuất, lắp ráp ôtô cùng trên dưới 200.000 lao động gián tiếp khác trở thành thất nghiệp;
– Hàng chục nhà máy, hàng trăm dây chuyền, hàng nghìn thiết bị và máy móc phục vụ hoạt động sản xuất, lắp ráp ôtô bị đắp chiếu;
– Tổng thu ngân sách nhà nước bị thâm hụt nặng nề do không còn sự đóng góp của khối doanh nghiệp sản xuất ôtô;
– Hàng trăm doanh nghiệp sản xuất phụ tùng, linh kiện ôtô trong nước rơi vào tình thế khó khăn từ sự đổ vỡ của các nhà sản xuất ôtô;
– Tắc đường, tai nạn giao thông vẫn là bài toán nhức nhối cho toàn xã hội;
Tất nhiên, những tình huống đó mới chỉ là giả định. Song trên nhiều phương diện, quãng thời gian hơn 5 năm từ nay đến 2018 cũng không còn nhiều để có thể thay đổi hoàn toàn “tương lai” được định đoán trước của ngành công nghiệp ôtô.
Khi còn ở Việt Nam, cựu Chủ tịch Hiệp hội Các nhà sản xuất ôtô Việt Nam (VAMA), ông Akito Tachibana, có nói với tôi đại ý rằng: nếu không kịp thời điều chỉnh các chính sách phù hợp với ngành ôtô thì đến năm 2018, nhiều nhất cũng chỉ còn 3 hãng ôtô nước ngoài còn tham gia sản xuất tại Việt Nam thông qua các liên doanh.
Lúc này, VAMA đang có 18 doanh nghiệp thành viên với trên 60.000 lao động. Cộng với một số doanh nghiệp đang nằm ngoài VAMA và một số doanh nghiệp khác đang muốn gia nhập, theo tính toán sơ bộ thì tổng lượng lao động làm việc trực tiếp tại các doanh nghiệp sản xuất ôtô sẽ vào khoảng 100.000. Cũng tại thời điểm này, lượng lao động gián tiếp theo tính toán của Bộ Công thương đang ở mức 200.000 và gần như chắc chắn sẽ còn tăng lên trong một vài năm nữa.
Có nhiều ý kiến trái ngược nhau khi đánh giá tương lai ngành công nghiệp ôtô ViệtNam. Trong đó, nhiều người khẳng định không còn đủ thời gian để vãn hồi và công nghiệp ôtô ViệtNamsẽ phá sản. Cũng không ít ý kiến cho là dù rất khó, song nếu cố gắng và quyết liệt, công nghiệp ôtô Việt Nam vẫn còn cơ hội, thậm chí có thể cạnh tranh tốt trong khu vực Đông Nam Á.
Kỳ vọng là một chuyện. Sự thay đổi nhận định vẫn hoàn toàn có thể xảy ra ở bản thân mỗi cá nhân, tổ chức khi theo dõi, phân tích các tác động đến ngành ôtô, đặc biệt là từ góc độ chính sách.
Khi chiến lược cũ đã tỏ ra hụt hơi thì đến lúc này, chiến lược phát triển giai đoạn mới của ngành công nghiệp ôtô vẫn chưa hoàn thành, dù biết rất rõ không còn nhiều thời gian cho sự đủng đỉnh, chần chừ. Mà như chính các doanh nghiệp ôtô khẳng định, quãng thời gian 5-10 năm không đủ để tạo bước chuyển lớn, để giúp một ngành “siêu công nghiệp” như ôtô làm nên cuộc tăng tốc thần kỳ. Trong khi, chỉ cần so sánh với nhiều nước trong khu vực, công nghiệp ôtô ViệtNamcũng đã bị coi là đi sau hàng chục năm.
Với các quốc gia có ngành công nghiệp ôtô chưa phát triển hoặc đang trên đường phát triển thì yếu tố thị trường đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Trước khi nghĩ đến xuất khẩu, bản thân dung lượng thị trường trong nước phải đủ lớn để doanh nghiệp phát triển sản xuất, hạ giá thành sản phẩm.
Hai chục năm trước, các tập đoàn ôtô khi quyết định đầu tư vào Việt Nam hay một số nước khác trong khu vực, điều kiện tiên quyết là dân số phải đông, kéo theo đó là kỳ vọng vào độ lớn của thị trường nội địa, sau đó mới đến chính sách mở cửa đón đầu tư nước ngoài và nhiều điều kiện khác.
Vài năm trở lại đây, tổng dung lượng thị trường ôtô sản xuất trong nước vẫn chỉ loanh quanh con số 110.000 xe. Có lần, một quan chức của Bộ Công Thương đã phải ca thán: “Không thể tưởng tượng nổi có đến gần 20 hãng chia nhau miếng bánh thị trường 110.000 xe thì công nghiệp ôtô sẽ phát triển thế nào”.
Công nghiệp ôtô ViệtNam đang bị “ép” giữa một bên là mong muốn phát triển và một bên là thu hẹp thị trường do hạn chế tiêu dùng.
Hạ tầng yếu, các biện pháp quản lý thiếu hiệu quả dẫn đến nạn tắc đường, tai nạn giao thông ngày càng nghiêm trọng. Ôtô lại bị xem là đối tượng chủ yếu gây nên thực trạng đó. Do vậy, chủ trương hạn chế tiêu dùng ôtô đang được thực thi.
Và thế là, hàng loạt sắc thuế và phí ở mức cao đang cùng lúc bủa vây chiếc ôtô khiến cho thị trường không những không phát triển được mà còn tụt lùi. Thử tưởng tượng chiếc ôtô và chủ nhân của nó tới đây sẽ “cựa” thế nào khi cùng lúc phải gánh đến 12 loại thuế và phí, trong trường hợp ba loại phí mới được áp dụng.
Tuy nhiên, thực tế ấy sẽ không quá quan trọng nếu không đặt vào bối cảnh hội nhập quốc tế. Và đây cũng chính là lý do vì sao tôi lấy con số 2018 làm tiêu đề bài viết.
Năm 2018, thuế suất thuế nhập khẩu ôtô có xuất xứ từ các nước khu vực ASEAN sẽ về mức 0% thay cho các mức từ 72-82% hiện hành.
Hiện tại, chúng ta vẫn quen với việc nhập khẩu ôtô từ Mỹ, châu Âu, Trung Đông hay Nhật Bản, Hàn Quốc. Vậy tại sao ôtô nhập khẩu từ ASEAN lại quan trọng đến mức có thể đẩy ngành công nghiệp ôtô trong nước đến trước nguy cơ đổ vỡ?
Năm 2018, thuế suất thuế nhập khẩu ôtô nguyên chiếc từ các thị trường ngoài ASEAN+ vẫn ở mức khá cao do lộ trình cắt giảm thuế quan theo cam kết WTO chậm hơn. Song với thuế suất 0% theo cam kết CEPT/AFTA, chắc chắn sẽ có cuộc du nhập ồ ạt của ôtô sản xuất tại quốc gia trong khu vực ASEAN.
Điểm đáng lưu ý là các nước trong khu vực có ngành công nghiệp ôtô đang phát triển rất mạnh nhưThái Lan,Indonesia,MalaysiahayPhilippinesđều được xác định là trung tâm sản xuất, lắp ráp phục vụ xuất khẩu của các tập đoàn ôtô thế giới. Vì vậy, sự chênh lệch về chất lượng hay thiết kế so với xe sản xuất, lắp ráp tại các nước khác hầu như không có. Như thế, chiếc Ford Focus dù nhập khẩu từ Thái Lan hay Mỹ, chiếc Toyota Camry dù nhập từIndonesiahay Trung Đông, cũng đều như nhau.
Đó là còn chưa kể nhiều hãng xe đang có chiến lược xóa bỏ ranh giới của sản phẩm giữa các thị trường khác nhau. Chẳng hạn chiến lược One Ford của Ford hay dự án xe đa dụng toàn cầu (IMV) củaToyota.
Sức ép và nguy cơ đổ vỡ là có thật. Và nếu điều đó xảy ra, ViệtNamsẽ trở thành một thị trường nhập khẩu ôtô lớn không chỉ trong khu vực mà trên thế giới.
Source: Báo Dân Trí

markdown:
## Công nghiệp ôtô Việt Nam – Năm 2018 rất gần
- 22/04/2012
-
[Thị trường Ô tô](https://fordlangha.com/thi-truong-o-to)
-
Posted by
[admin](https://fordlangha.com/author/admin) [Leave your thoughts](https://fordlangha.com/cong-nghiep-oto-viet-nam-nam-2018-rat-gan.html#respond)
Đối với nhiều người, 2018 là năm nhiều khả năng sẽ chứng kiến một bước ngoặt lớn của ngành công nghiệp ôtô Việt Nam.
Công nghiệp ôtô Việt Namđang bị “ép” giữa một bên là mong muốn phát triển và một bên là thu hẹp thị trường do hạn chế tiêu dùng (Ảnh: Việt Tuấn)
Để thấy rõ hơn bước ngoặt ấy, trước hết người viết xin đưa ra vài tình huống giả định, tất cả đều lấy điểm mốc là năm 2018:
– Khoảng 100.000 kỹ sư và công nhân kỹ thuật làm việc tại các nhà máy sản xuất, lắp ráp ôtô cùng trên dưới 200.000 lao động gián tiếp khác trở thành thất nghiệp;
– Hàng chục nhà máy, hàng trăm dây chuyền, hàng nghìn thiết bị và máy móc phục vụ hoạt động sản xuất, lắp ráp ôtô bị đắp chiếu;
– Tổng thu ngân sách nhà nước bị thâm hụt nặng nề do không còn sự đóng góp của khối doanh nghiệp sản xuất ôtô;
– Hàng trăm doanh nghiệp sản xuất phụ tùng, linh kiện ôtô trong nước rơi vào tình thế khó khăn từ sự đổ vỡ của các nhà sản xuất ôtô;
– Tắc đường, tai nạn giao thông vẫn là bài toán nhức nhối cho toàn xã hội;
Tất nhiên, những tình huống đó mới chỉ là giả định. Song trên nhiều phương diện, quãng thời gian hơn 5 năm từ nay đến 2018 cũng không còn nhiều để có thể thay đổi hoàn toàn “tương lai” được định đoán trước của ngành công nghiệp ôtô.
Khi còn ở Việt Nam, cựu Chủ tịch Hiệp hội Các nhà sản xuất ôtô Việt Nam (VAMA), ông Akito Tachibana, có nói với tôi đại ý rằng: nếu không kịp thời điều chỉnh các chính sách phù hợp với ngành ôtô thì đến năm 2018, nhiều nhất cũng chỉ còn 3 hãng ôtô nước ngoài còn tham gia sản xuất tại Việt Nam thông qua các liên doanh.
Lúc này, VAMA đang có 18 doanh nghiệp thành viên với trên 60.000 lao động. Cộng với một số doanh nghiệp đang nằm ngoài VAMA và một số doanh nghiệp khác đang muốn gia nhập, theo tính toán sơ bộ thì tổng lượng lao động làm việc trực tiếp tại các doanh nghiệp sản xuất ôtô sẽ vào khoảng 100.000. Cũng tại thời điểm này, lượng lao động gián tiếp theo tính toán của Bộ Công thương đang ở mức 200.000 và gần như chắc chắn sẽ còn tăng lên trong một vài năm nữa.
Có nhiều ý kiến trái ngược nhau khi đánh giá tương lai ngành công nghiệp ôtô ViệtNam. Trong đó, nhiều người khẳng định không còn đủ thời gian để vãn hồi và công nghiệp ôtô ViệtNamsẽ phá sản. Cũng không ít ý kiến cho là dù rất khó, song nếu cố gắng và quyết liệt, công nghiệp ôtô Việt Nam vẫn còn cơ hội, thậm chí có thể cạnh tranh tốt trong khu vực Đông Nam Á.
Kỳ vọng là một chuyện. Sự thay đổi nhận định vẫn hoàn toàn có thể xảy ra ở bản thân mỗi cá nhân, tổ chức khi theo dõi, phân tích các tác động đến ngành ôtô, đặc biệt là từ góc độ chính sách.
Khi chiến lược cũ đã tỏ ra hụt hơi thì đến lúc này, chiến lược phát triển giai đoạn mới của ngành công nghiệp ôtô vẫn chưa hoàn thành, dù biết rất rõ không còn nhiều thời gian cho sự đủng đỉnh, chần chừ. Mà như chính các doanh nghiệp ôtô khẳng định, quãng thời gian 5-10 năm không đủ để tạo bước chuyển lớn, để giúp một ngành “siêu công nghiệp” như ôtô làm nên cuộc tăng tốc thần kỳ. Trong khi, chỉ cần so sánh với nhiều nước trong khu vực, công nghiệp ôtô ViệtNamcũng đã bị coi là đi sau hàng chục năm.
Với các quốc gia có ngành công nghiệp ôtô chưa phát triển hoặc đang trên đường phát triển thì yếu tố thị trường đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Trước khi nghĩ đến xuất khẩu, bản thân dung lượng thị trường trong nước phải đủ lớn để doanh nghiệp phát triển sản xuất, hạ giá thành
[sản phẩm](https://fordlangha.com/san-pham).
Hai chục năm trước, các tập đoàn ôtô khi quyết định đầu tư vào Việt Nam hay một số nước khác trong khu vực, điều kiện tiên quyết là dân số phải đông, kéo theo đó là kỳ vọng vào độ lớn của thị trường nội địa, sau đó mới đến chính sách mở cửa đón đầu tư nước ngoài và nhiều điều kiện khác.
Vài năm trở lại đây, tổng dung lượng thị trường ôtô sản xuất trong nước vẫn chỉ loanh quanh con số 110.000 xe. Có lần, một quan chức của Bộ Công Thương đã phải ca thán: “Không thể tưởng tượng nổi có đến gần 20 hãng chia nhau miếng bánh thị trường 110.000 xe thì công nghiệp ôtô sẽ phát triển thế nào”.
Công nghiệp ôtô ViệtNam đang bị “ép” giữa một bên là mong muốn phát triển và một bên là thu hẹp thị trường do hạn chế tiêu dùng.
Hạ tầng yếu, các biện pháp quản lý thiếu hiệu quả dẫn đến nạn tắc đường, tai nạn giao thông ngày càng nghiêm trọng. Ôtô lại bị xem là đối tượng chủ yếu gây nên thực trạng đó. Do vậy, chủ trương hạn chế tiêu dùng ôtô đang được thực thi.
Và thế là, hàng loạt sắc thuế và phí ở mức cao đang cùng lúc bủa vây chiếc ôtô khiến cho thị trường không những không phát triển được mà còn tụt lùi. Thử tưởng tượng chiếc ôtô và chủ nhân của nó tới đây sẽ “cựa” thế nào khi cùng lúc phải gánh đến 12 loại thuế và phí, trong trường hợp ba loại phí mới được áp dụng.
Tuy nhiên, thực tế ấy sẽ không quá quan trọng nếu không đặt vào bối cảnh hội nhập quốc tế. Và đây cũng chính là lý do vì sao tôi lấy con số 2018 làm tiêu đề bài viết.
Năm 2018, thuế suất thuế nhập khẩu ôtô có xuất xứ từ các nước khu vực ASEAN sẽ về mức 0% thay cho các mức từ 72-82% hiện hành.
Hiện tại, chúng ta vẫn quen với việc nhập khẩu ôtô từ Mỹ, châu Âu, Trung Đông hay Nhật Bản, Hàn Quốc. Vậy tại sao ôtô nhập khẩu từ ASEAN lại quan trọng đến mức có thể đẩy ngành công nghiệp ôtô trong nước đến trước nguy cơ đổ vỡ?
Năm 2018, thuế suất thuế nhập khẩu ôtô nguyên chiếc từ các thị trường ngoài ASEAN+ vẫn ở mức khá cao do lộ trình cắt giảm thuế quan theo cam kết WTO chậm hơn. Song với thuế suất 0% theo cam kết CEPT/AFTA, chắc chắn sẽ có cuộc du nhập ồ ạt của ôtô sản xuất tại quốc gia trong khu vực ASEAN.
Điểm đáng lưu ý là các nước trong khu vực có ngành công nghiệp ôtô đang phát triển rất mạnh nhưThái Lan,Indonesia,MalaysiahayPhilippinesđều được xác định là trung tâm sản xuất, lắp ráp phục vụ xuất khẩu của các tập đoàn ôtô thế giới. Vì vậy, sự chênh lệch về chất lượng hay thiết kế so với xe sản xuất, lắp ráp tại các nước khác hầu như không có. Như thế, chiếc
[Ford](https://fordlangha.com/) [Focus](https://fordlangha.com/san-pham/ford-focus) dù nhập khẩu từ Thái Lan hay Mỹ, chiếc [Toyota](http://dailytoyotahadong.com) [Camry](https://dailytoyotahanoi.com/toyota-camry) dù nhập từIndonesiahay Trung Đông, cũng đều như nhau.
Đó là còn chưa kể nhiều hãng xe đang có chiến lược xóa bỏ ranh giới của sản phẩm giữa các thị trường khác nhau. Chẳng hạn chiến lược One Ford của Ford hay dự án xe đa dụng toàn cầu (IMV) củaToyota.
Sức ép và nguy cơ đổ vỡ là có thật. Và nếu điều đó xảy ra, ViệtNamsẽ trở thành một thị trường nhập khẩu ôtô lớn không chỉ trong khu vực mà trên thế giới.
Source:
**Báo Dân Trí**

Server: LiteSpeed

Connection: close

Pragma: no-cache

Accept-Ranges: bytes

Cache-Control: max-age=0, no-cache, no-store, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html