markdown:
# Chaunus corynetes
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Chaunus corynetes
|
|[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Amphibia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Anura](/wiki/B%E1%BB%99_Kh%C3%B4ng_%C4%91u%C3%B4i) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Bufonidae](/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%B3c) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Chaunus](/w/index.php?title=Chaunus&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **C. corynetes** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Chaunus corynetes*
Duellman &
[Ochoa](/w/index.php?title=Carlos_M._Ochoa&action=edit&redlink=1), 1991 [Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) *Bufo corynetes* *Nannophryne corynetes* * là một loài Chaunus corynetes* [cóc](/wiki/C%C3%B3c)trong họ [Bufonidae](/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%B3c). Chúng là loài [đặc hữu](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_h%E1%BB%AFu)của [Peru](/wiki/Peru). Các môi trường sống tự nhiên của chúng là [đồng cỏ](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_c%E1%BB%8F)ở cao nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, [sông](/wiki/S%C3%B4ng), [đầm nước](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A7m_n%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1)ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Chaunus_corynetes&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chaunus_corynetes&action=edit§ion=1)]
- Angulo, A., Arizabal, W. & Córdova-Santa Gadea, J. 2004.
[Bufo corynetes](http://www.iucnredlist.org/search/details.php/54616/all). [2006 IUCN Red List of Threatened Species.](http://www.iucnredlist.org)Truy cập ngày 21 tháng 7 2007.
- Frost, Darrel; và đồng nghiệp (2006).
[“The Amphibian Tree of Life”](http://www.bioone.org/doi/abs/10.1206/0003-0090%282006%29297%5B0001%3ATATOL%5D2.0.CO%3B2). *Bulletin of the American Museum of Natural History* **297**: 365. [doi](/wiki/DOI): [10.1206/0003-0090(2006)297[0001:TATOL]2.0.CO;2](http://dx.doi.org/10.1206%2F0003-0090%282006%29297%5B0001%3ATATOL%5D2.0.CO%3B2). Truy cập ngày 25 tháng 7 năm 2014.

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1068 frontend miss (0)


markdown:
# Máy tính cá nhân
**Máy tính cá nhân** ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *personal computer* (viết tắt **PC**) là một loại [máy vi tính](/wiki/M%C3%A1y_t%C3%ADnh) nhỏ với giá cả, kích thước và sự tương thích của nó khiến nó hữu dụng cho từng cá nhân.
## Mục lục
[1 Khái niệm về máy tính cá nhân](#Kh.C3.A1i_ni.E1.BB.87m_v.E1.BB.81_m.C3.A1y_t.C3.ADnh_c.C3.A1_nh.C3.A2n) [2 Lịch sử phát triển của máy tính cá nhân (PC)](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD_ph.C3.A1t_tri.E1.BB.83n_c.E1.BB.A7a_m.C3.A1y_t.C3.ADnh_c.C3.A1_nh.C3.A2n_.28PC.29) [3 Các thành phần cơ bản trong máy tính cá nhân](#C.C3.A1c_th.C3.A0nh_ph.E1.BA.A7n_c.C6.A1_b.E1.BA.A3n_trong_m.C3.A1y_t.C3.ADnh_c.C3.A1_nh.C3.A2n) [4 Các hệ điều hành và phần mềm thông dụng cho máy tính cá nhân](#C.C3.A1c_h.E1.BB.87_.C4.91i.E1.BB.81u_h.C3.A0nh_v.C3.A0_ph.E1.BA.A7n_m.E1.BB.81m_th.C3.B4ng_d.E1.BB.A5ng_cho_m.C3.A1y_t.C3.ADnh_c.C3.A1_nh.C3.A2n) [5 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm)
## Khái niệm về máy tính cá nhân[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_c%C3%A1_nh%C3%A2n&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_c%C3%A1_nh%C3%A2n&action=edit§ion=1)]
Thuật ngữ
**máy tính cá nhân** nêu trên được phổ biến bởi [tạp chí Byte](/w/index.php?title=T%E1%BA%A1p_ch%C3%AD_Byte&action=edit&redlink=1), cũng như [Máy tính Apple](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_Apple&action=edit&redlink=1), vào cuối thập niên 1970 đầu thập niên 1980, và sau đó là [IBM](/wiki/IBM)với [Máy tính cá nhân IBM](/wiki/M%C3%A1y_t%C3%ADnh_c%C3%A1_nh%C3%A2n_IBM). Những máy tính cá nhân còn được gọi là **máy tính gia đình**.
Thông thường, thuật ngữ "Personal Computer" quen được dùng cho máy tính chạy hệ điều hành
[Microsoft Windows](/wiki/Microsoft_Windows) trên nền tảng các máy tính của IBM và Intel, nhưng nó không đúng. Ví dụ như, một máy [Macintosh](/wiki/Macintosh) chạy [Mac OS](/wiki/Mac_OS) và một [máy tính tương thích IBM PC](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_t%C6%B0%C6%A1ng_th%C3%ADch_IBM_PC&action=edit&redlink=1) có thể chạy [Linux](/wiki/Linux) đều là máy tính cá nhân. Sự nhầm lẫn này xuất phát từ thực tế thuật ngữ "PC" thường được dùng như chữ viết tắt của "máy tương thích IBM PC" và trước đây Mac OS chạy trên máy có phần cứng không tương thích IBM như kiến trúc [PowerPC](/w/index.php?title=PowerPC&action=edit&redlink=1).
Như vậy,
**máy tính cá nhân** dùng để chỉ một trong những định nghĩa sau:
- Loạt máy tính cá nhân của
[IBM](/wiki/IBM) *(xem*. [Máy tính cá nhân IBM](/wiki/M%C3%A1y_t%C3%ADnh_c%C3%A1_nh%C3%A2n_IBM))
- Một trong những máy tính bắt nguồn từ những đặc điểm kỹ thuật gốc của IBM, cũng được gọi là
[máy tính tương thích với IBM PC](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_t%C6%B0%C6%A1ng_th%C3%ADch_v%E1%BB%9Bi_IBM_PC&action=edit&redlink=1).
## Lịch sử phát triển của máy tính cá nhân (PC)[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_c%C3%A1_nh%C3%A2n&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_c%C3%A1_nh%C3%A2n&action=edit§ion=2)]
Lịch sử máy cá nhân gắn liền với chặng đường phát triển của IBM-PC. Máy IBM-PC được khởi đầu từ một phòng thí nghiệm tại
[Atlanta](/wiki/Atlanta) ( [Georrgia](/w/index.php?title=Georrgia&action=edit&redlink=1), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)), mục đích của công trình thí nghiệm là thiết kế một sản phẩm vi tính đầu thấp. Điều này có nghĩa là IBM không sử dụng các vi xử lý của chính hãng mà dùng các [vi xử lý](/wiki/Vi_x%E1%BB%AD_l%C3%BD) rẻ hơn của hãng khác như: [Intel](/wiki/Intel), [Motorola](/wiki/Motorola), Zilog.
1979-1980:
[IBM](/wiki/IBM) cho ra đời máy Datamaster dùng vi xử lý 16 bit [8086](/w/index.php?title=8086&action=edit&redlink=1) của [Intel](/wiki/Intel).
1980: Đưa ra khái niệm: Personal Computer (PC). Chiếc
[IBM-PC](/w/index.php?title=IBM-PC&action=edit&redlink=1) đầu tiên dùng vi xử lý 8bit 8085 của Intel.
1981-1982: Dù
[Intel](/wiki/Intel) có vi xử lý 16bit nhưng giá thành còn cao, Để đáp ứng thị trường máy rẻ tiền, Intel đưa ra vi xử lý 8 bit 8088 mà trong nó là vi mạch 16bit 8086. IBM dùng vi xử lý này để thiết kế PC thế hệ thứ hai: PC-XT (extended technology) 8088 có 8 bit bus dữ liệu và 20bit bus địa chỉ, có khả năng quản lý tối đa 1MB bộ nhớ vật lý, chạy với tần số đồng hồ 4,77 MHz. Bên trong nó có 8 khe cắm mở rộng (khe cắm 8bit XT – hay XT-Slots), khe này có 62 chân. Máy PC-XT trang bị hai đĩa mềm 360KB, 256 KB Ram (cắm trong 1 trong 8 khe cắm trên). PC-XT dùng hệ điều hành CP/M và chương trình BASIC 80 của [Microsoft](/wiki/Microsoft).
1984: Khi vi xử lý 16bit đã quen thuộc thị trường, Intel đưa ra vi xử lý 80286, là vi xử lý 16bit hoàn thiện, có thêm 4bit bus địa chỉ, quản lý 16MB bộ nhớ. IBM tung ra thị trường máy PC-AT (advanced technllogy) với bộ vi xử lý 80286, với nó PC hoạt động trong chế độ bảo vệ cho phép chia bộ nhớ ra nhiều đoạn dài linh động và ưu tiên cho các chương trình ứng dụng do đó tránh được va chạm khi nhiều chương trình chạy một lúc – đây là nền tảng của chế độ đa nhiệm trên 80286. PC-AT làm việc với tần số 6-8 MHz, do phải thêm 8bit bus dữ liệu, 4bit bus địa chỉ, 8bit yêu cầu ngắt cứng và một số bit điều khiển mới, do vậy PC-AT cần bổ sung thêm khe cắm. Để đảm bảo tương thích với máy XT, khe cắm XT cũ vẫn giữ nguyên, thêm một đoạn khe cắm nối dài bổ sung thêm 36 chân, loại khe cắm mới này được gọi là
[ISA](/w/index.php?title=ISA&action=edit&redlink=1) (Industry Standard Architecture) sau khi nó được cải tiến thêm một chút và đã chở thành chuẩn ISA.
1987: Thế hệ PC mới ra đời với vi xử lý 80386. Bắt đầu từ đây
[IBM](/wiki/IBM) công khai cấu tạo máy và nội dung chương trình hệ điều hành vào ra cơ sở ( [BIOS](/wiki/BIOS)), điều này giúp các hãng khác có thể sản xuất các máy tính tương thích và các bản mạch cắm tương thích khiến cấu truc IBM-PC trở thành một cấu trúc chuẩn công nghiệp. Điều này khiến cho kiểu thiết kế kín [PS/2](/w/index.php?title=PS/2&action=edit&redlink=1) (cùng thời) thất bại trên thị trường máy tính cá nhân trong khi cấu trúc IBM-PC ngày càng chiếm lĩnh thị trường máy tính cá nhân. Bộ vi xử lý 80386DX là một vi xử lý [32bit](/w/index.php?title=32bit&action=edit&redlink=1) hoàn thiện với 32bit [bus](/wiki/Xe_bu%C3%BDt) dữ liệu, 32bit bus địa chỉ với bộ nhớ tối đa 4GB. Để đáp ứng tốc độ của 80386 và yc cao của những bản mạch điều khiển màn hình phân giải cao, chuẩn khe cắm EISA (extended industry standard architecture) được đưa ra. Đây chính là chuẩn khe cắm 32 bit với tốc độ truyền là 33Mbit/s.
1990: 80486 ra đời với nhiều chức năng hơn, cụ thể là 8 Kbyte bộ nhớ đệm mã lệnh (code cache) và một bộ đồng xử lý toán học. Tần số làm việc đặc trưng của máy vi tính trong thời kỳ này là 66 MHz.
1993: Vi xử lý
[Pentium](/w/index.php?title=Pentium&action=edit&redlink=1) đầu tiên ra đời mở ra một kỷ nguyên mới với 64bit bus dữ liệu, 32bit bus địa chỉ, 8KB bộ đệm dữ liệu, 8KB bộ đệm mã lệnh. Bộ đồng xử lý toán học của Pentium làm việc nhanh gấp 10 lần so với 80486. Khi này các nhà sản xuất phần cứng lớn thoả thuận một chuẩn khe cắm mới [PCI](/wiki/PCI)-bus (Peripheral Components Interconnect), và do đó bản mạch chính máy vi tính cá nhân chỉ còn lại vài vi mạch, tất cả các vi mạch ngoại vi của cấu trúc IBM-PC cũng như vi mạch điều khiển [PCI](/wiki/PCI) được tích hợp vào một vi mạch duy nhất, có tên là PCI-chipset.
1995: Khả năng đa môi trường (multimedia) của máy vi tính cá nhân càng ngày càng hoàn thiện khi Pentium MMX, Pentium Pro, Pentium II lần lượt ra đời. Tần số đồng hồ cao nhất 300 MHz. Một chuẩn giao diện ngoại vi mới ra đời từ sự thoả thuận từ nhiều hãng lớn là bus tuần tự đa dạng
[USB](/wiki/USB) (Universal Serial Bus).
1999 P!!! Ra đời, chuẩn PC99 xoá bỏ bus
[ISA](/w/index.php?title=ISA&action=edit&redlink=1). Bus [PCI](/wiki/PCI), giao diện đồ hoạ tiên tiến [AGP](/wiki/AGP), giao diện ngoại vi [USB](/wiki/USB) và IEEE 1934 là những đặc điểm nổi bật.
Từ năm 2000: Một cấu trúc vi xử lý 64bit ra đời.
[Intel](/wiki/Intel) cho ra đời nhiều vi mạch tổng hợp thích hợp với vi xử lý của chính hãng. [Chipset](/wiki/Chipset) đảm nhiệm hầu hết các chức năng điều khiển trên máy và có bộ điều khiển hiển thị cấy ở bên trong. Thị trường máy tính cá nhân cũng như thị trường [vi xử lý](/wiki/Vi_x%E1%BB%AD_l%C3%BD) và [vi mạch tổng hợp](/w/index.php?title=Vi_m%E1%BA%A1ch_t%E1%BB%95ng_h%E1%BB%A3p&action=edit&redlink=1) được chia thành nhiều phần đáp ứng nhu cầu đa dạng trong xã hội.
## Các thành phần cơ bản trong máy tính cá nhân[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_c%C3%A1_nh%C3%A2n&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_c%C3%A1_nh%C3%A2n&action=edit§ion=3)]
Máy tính cá nhân được lắp ghép bởi rất nhiều thành phần linh kiện, thành phần khác nhau. Mục này giúp người đọc hệ thống các thiết bị (được viết dưới dạng các nhánh) và tiện theo dõi các bài viết của chúng trong Wiki.
### Các linh kiện phần cứng cấu thành lên máy tính cá nhân[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_c%C3%A1_nh%C3%A2n&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_c%C3%A1_nh%C3%A2n&action=edit§ion=4)] [CPU](/wiki/CPU)Bộ xử lý của máy tính cá nhân. [Bo mạch chủ](/wiki/Bo_m%E1%BA%A1ch_ch%E1%BB%A7)Bo mạch chính kết nối các thiết bị với nhau trong máy tính cá nhân. Một cách hiểu khác: có thể so sánh [bo mạch chủ](/wiki/Bo_m%E1%BA%A1ch_ch%E1%BB%A7)trong [phần cứng](/wiki/Ph%E1%BA%A7n_c%E1%BB%A9ng)giống như vai trò của [hệ điều hành](/wiki/H%E1%BB%87_%C4%91i%E1%BB%81u_h%C3%A0nh)trong [phần mềm](/wiki/Ph%E1%BA%A7n_m%E1%BB%81m). [RAM](/wiki/RAM)Bộ nhớ tạm của máy tính dùng cho ghi lại các dữ liệu tạm thời trong một phiên làm việc của máy tính. [Ổ đĩa cứng](/wiki/%E1%BB%94_%C4%91%C4%A9a_c%E1%BB%A9ng)Bộ nhớ dữ liệu chính của máy tính cá nhân, các thành quả của một quá trình làm việc có thể được lưu trữ trên ổ đĩa cứng trước khi có các hành động sao lưu dự phòng trên các dạng bộ nhớ khác. [Ổ đĩa quang](/wiki/%E1%BB%94_%C4%91%C4%A9a_quang)( [CD](/wiki/CD), [DVD](/wiki/DVD)) Bộ nhớ dùng cho xuất, nhập dữ liệu với dung lượng lớn hoặc trao đổi dữ liệu, phần mềm với những máy tính khác. Sử dụng sao lưu dữ liệu và các mục đích khác. *Đây không phải là thiết bị bắt buộc đối với hệ thống phần cứng máy tính cá nhân.*
- Ổ
[đĩa mềm](/wiki/%C4%90%C4%A9a_m%E1%BB%81m)Bộ nhớ dùng cho xuất nhập dữ liệu với dung lượng thấp (phụ thuộc từng loại đĩa mềm). *Đây không phải thiết bị bắt buộc phải có.* [Bo mạch đồ hoạ](/wiki/Bo_m%E1%BA%A1ch_%C4%91%E1%BB%93_h%E1%BB%8Da)Thiết bị có chức năng xuất hình ảnh ra màn hình máy tính. Giúp người sử dụng giao tiếp với máy tính. [Bo mạch âm thanh](/wiki/Bo_m%E1%BA%A1ch_%C3%A2m_thanh)Thiết bị có chức năng xuất tín hiệu âm thanh ra các thiết bị phát âm thanh ( [loa](/wiki/Loa_m%C3%A1y_t%C3%ADnh)). *Đây không phải thiết bị bắt buộc phải có.* [Bo mạch mạng](/wiki/C%E1%BA%A1c_m%E1%BA%A1ng): Thiết bị có chức năng kết nối các máy tính với nhau thành một [mạng máy tính](/wiki/M%E1%BA%A1ng_m%C3%A1y_t%C3%ADnh), giúp máy tính có thể trao đổi thông tin với các máy tính khác trên phạm vi rộng (có thể đến toàn thế giới). *Đây không phải thiết bị bắt buộc phải có.* [Vỏ máy tính](/wiki/V%E1%BB%8F_m%C3%A1y_t%C3%ADnh): Thiết bị định vị và bảo vệ các thiết bị khác. [Nguồn máy tính](/wiki/Ngu%E1%BB%93n_m%C3%A1y_t%C3%ADnh): Thiết bị cung cấp năng lượng cho các thiết bị khác hoạt động. [Màn hình máy tính](/wiki/M%C3%A0n_h%C3%ACnh_m%C3%A1y_t%C3%ADnh): Thiết bị trợ giúp giao tiếp giữa con người và máy tính. [Bàn phím](/wiki/B%C3%A0n_ph%C3%ADm_m%C3%A1y_t%C3%ADnh): Thiết bị nhập dữ liệu, giao tiếp con người với máy tính [Chuột](/wiki/Chu%E1%BB%99t_(m%C3%A1y_t%C3%ADnh)): Thiết bị nhập dữ liệu, giao tiếp con người với máy tính.
### Các
[thiết bị ngoại vi](/wiki/Thi%E1%BA%BFt_b%E1%BB%8B_ngo%E1%BA%A1i_vi) thường kết nối với máy tính cá nhân[ [sửa](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_c%C3%A1_nh%C3%A2n&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_c%C3%A1_nh%C3%A2n&action=edit§ion=5)]
## Các hệ điều hành và phần mềm thông dụng cho máy tính cá nhân[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_c%C3%A1_nh%C3%A2n&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_c%C3%A1_nh%C3%A2n&action=edit§ion=6)]
### Các hệ điều hành máy tính cá nhân thường sử dụng[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_c%C3%A1_nh%C3%A2n&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_c%C3%A1_nh%C3%A2n&action=edit§ion=7)] [Windows](/wiki/Microsoft_Windows) [Linux](/wiki/Linux)
### Các phần mềm thường được sử dụng nhiều trên các máy tính cá nhân[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_c%C3%A1_nh%C3%A2n&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_c%C3%A1_nh%C3%A2n&action=edit§ion=8)]
Nói đến các phần mềm sử dụng trong máy tính cá nhân thì có vô số mà đến nay không ai có thể ước lượng được, phần mềm mới được phát sinh ra nhiều đến nỗi có thể trong vài phút thì ở đâu đó trên thế giới đã xuất hiện thêm một phần mềm mới.
Ở đây chỉ liệt kê các phần mềm thông dụng, được sử dụng nhiều trên các máy tính cá nhân
[Phần mềm duyệt web](/wiki/Tr%C3%ACnh_duy%E1%BB%87t_web)
- Phần mềm văn phòng thông dụng.
[Microsoft Office](/wiki/Microsoft_Office): Bộ phần mềm văn phòng của hãng [Microsoft](/wiki/Microsoft) [Microsoft Office Word](/wiki/Microsoft_Word): Soạn thảo văn bản, nằm trong bộ Microsoft Office. [Microsoft Office Excel](/wiki/Microsoft_Excel): Bảng tính, nằm trong bộ Microsoft Office. [Microsoft Office Outlook](/w/index.php?title=Microsoft_Office_Outlook&action=edit&redlink=1): Check mail [Microsoft Office PowerPoint](/wiki/Microsoft_PowerPoint): Làm bài [trình chiếu](/w/index.php?title=Tr%C3%ACnh_chi%E1%BA%BFu&action=edit&redlink=1)
-
[Open Office](/wiki/OpenOffice.org) [Phần mềm kế toán](/wiki/Ph%E1%BA%A7n_m%E1%BB%81m_k%E1%BA%BF_to%C3%A1n)
-
- Phần mềm xử lý đồ hoạ
[Phần mềm lập trình](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A7n_m%E1%BB%81m_l%E1%BA%ADp_tr%C3%ACnh&action=edit&redlink=1)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_c%C3%A1_nh%C3%A2n&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_c%C3%A1_nh%C3%A2n&action=edit§ion=9)]
|
|![]()
[Máy tính cá nhân](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Personal_computers?uselang=vi)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Apache

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

Connection: close

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1055 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Analytics: php=zend


markdown:
# Maroc
[Morocco](/w/index.php?title=Morocco&redirect=no))
|Vương quốc Maroc|
|المملكة المغربية
|(tiếng Ả Rập)
Al Mamlakatu'l-Maghribiya
(tiếng Ả Rập)
ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⴰⵖⵔⵉⴱ
(tiếng Berber)
Tagldit N Lmaɣrib
(tiếng Berber)
|
|
![]()
|Quốc kỳ||Huy hiệu|
|Khẩu hiệu|
|
|الله، الوطن، الملك Allāh, al Waţan, al Malik
(
|Quốc ca|
|
|
|Hành chính|
|Chính phủ||
|[Vua](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_v%C6%B0%C6%A1ng_Maroc&action=edit&redlink=1) [Thủ tướng](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Maroc&action=edit&redlink=1) [Mohammed VI](/wiki/Mohammed_VI_c%E1%BB%A7a_Maroc) [Abbas El Fassi](/w/index.php?title=Abbas_El_Fassi&action=edit&redlink=1) [tiếng Ả Rập](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) [Rabat](/wiki/Rabat) [34°02′B, 6°51′T](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Maroc¶ms=34_02_N_6_51_W_type:country(446.550)) [Casablanca](/wiki/Casablanca) [hạng 56](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [UTC](/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)( [UTC](/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+0) [7 tháng 4](/wiki/7_th%C3%A1ng_4)năm [1956](/wiki/1956) người ( [[1]](#cite_note-dano7212-1) [hạng 38](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 96](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2005) [đô la Mỹ](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) [HDI](/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2003) [hạng 124](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Đơn vị tiền tệ](/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Dirham](/w/index.php?title=Dirham&action=edit&redlink=1)(
)
[MAD] [Tên miền Internet](/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [Tây Sahara](/wiki/T%C3%A2y_Sahara) **Maroc** (مراكش), hay **Vương quốc Maroc** (được đọc là **Ma Rốc**; [tiếng Ả Rập](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp): المملكة المغربية, *Al Mamlakah al Maghribīyah*, phiên âm Hán-Việt là **Ma Lạc Ca**) là một quốc gia tại miền [Bắc Phi](/wiki/B%E1%BA%AFc_Phi).
Quốc gia này nằm ở tây bắc châu Phi, Maroc có biên giới quốc tế với
[Algérie](/wiki/Alg%C3%A9rie) về phía đông, đối diện với [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) qua [eo biển Gibraltar](/wiki/Eo_bi%E1%BB%83n_Gibraltar), khoảng cách 13 km và biên giới đất liền với hai thành phố tự trị của Tây Ban Nha là [Ceuta](/wiki/Ceuta) và [Melilla](/wiki/Melilla). Maroc giáp [Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i) và [Đại Tây Dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng) về phía bắc và đông và giáp [Mauritanie](/wiki/Mauritanie) về phía nam . [2]
Maroc là quốc gia châu Phi duy nhất hiện không là thành viên của
[Liên minh châu Phi](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_Phi) nhưng lại là thành viên của [Liên đoàn Ả Rập](/wiki/Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp), [Liên minh Maghreb Ả Rập](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_Maghreb_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1), [Cộng đồng Pháp ngữ](/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Ph%C3%A1p_ng%E1%BB%AF), [Tổ chức Hội nghị Hồi giáo](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o), nhóm [Đối thoại Địa Trung Hải](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%91i_tho%E1%BA%A1i_%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i&action=edit&redlink=1), [Nhóm 77](/w/index.php?title=Nh%C3%B3m_77&action=edit&redlink=1) và [đồng minh lớn không phải NATO của Mỹ](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_minh_l%E1%BB%9Bn_kh%C3%B4ng_ph%E1%BA%A3i_NATO&action=edit&redlink=1).
Trong vòng 44 năm, từ năm 1912 đến năm 1956, Maroc là xứ bảo hộ của
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) và [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha). Người dân Maroc chủ yếu là người Ả Rập và người Berber hoặc người lai hai dân tộc này. [Tiếng Ả Rập](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) là ngôn ngữ chính thức của quốc gia này nhưng nhiều người nói một thứ tiếng Berber, đặc biệt là ở nông thôn. [Tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p) cũng được nói ở các thành phố. Nền kinh tế Maroc chủ yếu dựa vào nông nghiệp nhưng hai ngành du lịch và công nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng. Maroc là một nước [quân chủ lập hiến](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn), nhà vua là [nguyên thủ quốc gia](/wiki/Nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7_qu%E1%BB%91c_gia), thủ tướng là người đứng đầu chính phủ. [Rabat](/wiki/Rabat) là thủ đô của Maroc, còn [Casablanca](/wiki/Casablanca) là thành phố lớn nhất quốc gia này.
## Mục lục
[1 Tên gọi](#T.C3.AAn_g.E1.BB.8Di) [2 Quốc ca](#Qu.E1.BB.91c_ca) [3 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [4 Chính trị](#Ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B) [5 Hành chính](#H.C3.A0nh_ch.C3.ADnh) [6 Tình trạng phía Tây Sahara](#T.C3.ACnh_tr.E1.BA.A1ng_ph.C3.ADa_T.C3.A2y_Sahara) [7 Địa lý](#.C4.90.E1.BB.8Ba_l.C3.BD) [8 Kinh tế](#Kinh_t.E1.BA.BF) [9 Dân số](#D.C3.A2n_s.E1.BB.91) [10 Văn hóa](#V.C4.83n_h.C3.B3a) [11 Giáo dục](#Gi.C3.A1o_d.E1.BB.A5c) [12 Thể thao](#Th.E1.BB.83_thao) [13 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm)
## Tên gọi[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=1)]
Tên Ả Rập đầy đủ là
*Al-Mamlaka al-Maghribiya* dịch nghĩa là "Vương quốc phía Tây". *Al-Maghrib* (có nghĩa "phía Tây") được sử dụng phổ biến. Đối với tài liệu lịch sử, các sử gia và các nhà địa lý Ả Rập Trung cổ thường gọi Maroc là *Al-Maghrib al Aqşá* ("Tối Viễn Tây"), để phân biệt với các khu vực lịch sử láng giềng gọi là *al-Maghrib al Awsat* ("Trung Tây", [Algérie](/wiki/Alg%C3%A9rie)) và *al-Maghrib al Adna* ("Tối Cận Tây", [Tunisia](/wiki/Tunisia)) . [3]
Tên Latin hóa "Morocco" trong
[tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) xuất phát từ [tiếng Latin](/wiki/Latinh) trung cổ "Morroch," liên quan đến tên của cựu [Almoravid](/w/index.php?title=Almoravid&action=edit&redlink=1) và kinh đô [Almohad](/w/index.php?title=Almohad&action=edit&redlink=1), [Marrakech](/wiki/Marrakech) . Người Ba Tư gọi tên xứ này một cách đơn giản là "Marrakech" [4] . Từ "Marrakech" được cho là có nguồn gốc từ [[5]](#cite_note-5) *Mur-Akush*trong [tiếng Berber](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Berber&action=edit&redlink=1)có nghĩa là "Vùng đất của Thượng Đế".
## Quốc ca[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=2)]
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=3)]
### Maroc thời Berber[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=4)]
Khu vực Maroc ngày nay đã có người ở từ
[Thời kỳ Đồ đá mới](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_%C4%90%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1_m%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1) (ít nhất năm 8000 trước Công nguyên như được chứng thực bằng các dấu hiệu của [văn hóa Capsia](/w/index.php?title=V%C4%83n_h%C3%B3a_Capsia&action=edit&redlink=1)), một giai đọan khi [Maghreb](/wiki/Maghreb) còn ít khô cằn như ngày nay. Nhiều nhà lý luận cho rằng, người Amazigh, thường gọi là [Berber](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Berber) hoặc theo nhận diện tôn giáo của họ (ví dụ như [Chleuh](/w/index.php?title=Chleuh&action=edit&redlink=1)), có lẽ đã đến đây vào khoảng cùng thời với thời kỳ bắt đầu ngành canh nông ở khu vực này. Thời xưa, Maroc đã được gọi là [Mauretania](/w/index.php?title=Mauretania&action=edit&redlink=1), dù tên này không nên nhầm lẫn với quốc gia [Mauritanie](/wiki/Mauritanie) ngày nay.
### La Mã và Maroc tiền La Mã[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=5)]
Từ
[thế kỉ thứ 9](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_9) [TCN](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn), [người Phoenicia](/wiki/Phoenicia) đến định cư ở các vùng ven biển ( [Melilla](/wiki/Melilla), [Tangiet](/w/index.php?title=Tangiet&action=edit&redlink=1), [Larache](/w/index.php?title=Larache&action=edit&redlink=1)). [Người La Mã](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_La_M%C3%A3&action=edit&redlink=1) sáp nhập vương quốc của [người Moor](/wiki/Moor) và thành lập vùng Đông Bắc Maroc thành tỉnh Mauritania Tingitana.
### Maroc thời Trung cổ[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=6)]
Vào đầu
[thế kỉ thứ 8](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_8), [người Ả Rập](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) chinh phục xứ sở này và truyền bá [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) cho các bộ tộc [Berber](/w/index.php?title=Berber&action=edit&redlink=1). Từ năm 1064 đến năm 1269, hai dòng họ lớn của người Berber là [Almoravid](/w/index.php?title=Almoravid&action=edit&redlink=1) và [Almohad](/w/index.php?title=Almohad&action=edit&redlink=1), đã thống nhất vương quốc, cai trị cả vùng [Bắc Phi](/wiki/B%E1%BA%AFc_Phi), vùng lãnh thổ phía Đông và phía Nam [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha).
Các vua của Maroc trung cổ:
Triều Idrisd:
- Idriss I (789-791)
- Idriss II (791-828)
- Muhammad ibn Idris (828-836)
- Ali ibn Idris (836-848)
- Yahya ibn Muhammad (848-864)
- Yahya ibn Yahya (864-874)
- Ali ibn Umar (874-883)
- Yahya ibn Al-Qassim (883-904)
- Yahya ibn Umar ibn Idris (904 - 922)
- Vua Fatimid (Ai Cập) Ubayd Allah 922-925.
- Hassan al-tôi Hajam (925-927)
Giai đoạn thứ hai của Fatimid (Ai Cập) kéo dài 927-937: Ubayd Allah (927 - 934); Muhammad bi-Amrillah (934 - 937)
- Al Qasim Gannum (937-948)
- Abu l-Aish Ahmad (948-954)
- Al-Hasan ben Kannun (954-974)
Năm 974, vua nhà Idrisd bị Đế quốc Cordoba đánh bại và thống trị gần 300 năm. Về sau, vua nhà Almoravid là Abu ibn Umar đánh tan Cordoba và lập vương triều mới.
Triều Amoravid:
- Abu Bakr ibn Umar (c.1060-1072)
- Yusuf ibn Tashfin (1072-1106)
- Ali ibn Yusuf (1106-1142)
- Tashfin ibn Ali (1142-1146)
- Ibrahim ibn Tashfin (1146)
- Ishaq ibn Ali (1146-1147)
Năm 1145, một tướng của Amoravid là Mu'min nổi loạn lật đổ vương triều và lập triều đại mới - triều Almohad:
- 'Abdul-Mu'min (1145-1163)
- Abu Yusuf Yaqub tôi (1163-1184)
- Aby Yusuf al-Mansur Yaqub (1184-1199)
- Muhammad một-Nasir (1199-1213)
- Abu Yusuf Yaqub II (1213-1224)
- Abdul-Wahid tôi (1224)
- Abdallah al-Adil (1224-1227)
- Yahya (1227-1235)
- Idris I (1227-1232)
- Abdul-Wahid II (1232-1242)
- Ali (1242-1248)
- Umar (1248-1266) - đóng đô ở Marrakech
- Idris II (1266-1269)
Năm 1244, tướng al-Haqq nổi loạn lập vương triều trên, về sau đánh bại Idris II để thống trị toàn Maroc với tên vương triều Marinid:
- Abu Yahya ibn Abd al-Haqq (1244-1258)
- Umar (1258-1259)
- Abu Yusuf ibn Abd Yaqub Al-Haqq (1259-1286)
- Abu Yusuf Yaqub một-Nasr (1286-1306)
- Abu Thabit Amir (1307-1308)
- Abu al-Rabi Sulayman (1308-1310)
- Abu Sa'id Uthman II (1310-1331)
- Abu al-Hasan Ali ibn Othman (1331-1348)
- Abu Inan Faris (1348-1358)
- Muhammad II. như Said (1359)
- Abu Salim Ali II. (1359-1361)
- Abu Umar Taschufin (1361)
- Abu Zayyan Muhammad III. (1362-1366)
- Abu l-Fariz Abdul Aziz I. (1366-1372)
- Abu l-Abbas Ahmad (1372-1384)
- Musa ibn Faris (1384-1386)
- Al-Wathiq (1386-1387)
- Abu l-Abbas Ahmad (1387-1393)
- Abu Faris Abdul Aziz II. (1393-1396)
- Abdullah (1396-1399)
- Abu Said Uthman III. (1399-1420)
- Abdalhaqq II (1420-1465)
- Muhammad ibn Ali Idrisi-Joutey (1465-1471) - tiếm ngôi
Năm 1472, Abu Zakariya lật đổ Joutey và lập triều Wattasid
- Abu Zakariya Muhammad al-Saih al-Mahdi (1472-1505)
- Abu Abdallah Muhammad I (1505-1524)
- Abul Abbas Ahmad (1524-1545)
- Nasir ad-Din al-Qasri (1545-1547)
- Abul Abbas Ahmad (lần thứ hai, 1547-1549)
- Ali Abu Hassun (1554)
Năm 1549, nhà Saadian lật đổ Wattasid, lập vương triều:
- Mohammed tro-Sheikh (1549-1554, 1554-1557)
- Abdallah al-Ghalib (1557-1574)
- Abu Abdallah Mohammed II (1574-1576)
- Abu Marwan Abd al-Malik I (1576-1578)
- Ahmad al-Mansur (1578-1603)
**Chiến tranh kế vị: 1603-1627**
|
|Cai trị Saadian chính, có trụ sở tại Marrakesh: |
|Phe Splinter có trụ sở tại Thành phố Fes, với sức mạnh chỉ địa phương: **1627-1659: Saadian thống nhất:**
- Abu Marwan Abd al-Malik II (r. 1628-1631)
- Al Walid ibn Zidan (r. 1631-1636)
- Mohammed esh Sheikh es Seghir (r. 1636-1655)
- Ahmad Abbas el (r. 1655-1659)
Năm 1415,
[Bồ Đào Nha](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) và [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) xâm chiếm các thành phố ven biển ( [Ceuta](/wiki/Ceuta), [Tanger](/w/index.php?title=Tanger&action=edit&redlink=1), [Melilla](/wiki/Melilla)).
### Triều đại Alawite 1660–1912[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=7)]
Năm 1660,
[Mulay al-Rachid](/w/index.php?title=Mulay_al-Rachid&action=edit&redlink=1) thành lập triều đại Alawite trị vì vương quốc Maroc cho đến ngày nay. Trong hai [thế kỉ 17](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_17)- [18](/wiki/18), đất nước bị xâu xé và phân chia do tranh giành quyền thừa kế, kinh tế suy tàn. Trước áp lực của các [cường quốc](/wiki/C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c) [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) ( [Anh](/wiki/Anh), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha)). Maroc buộc phải mở cửa thông thương từ năm 1864. Dưới sự trị vì của các Quốc vương [Hasan I](/w/index.php?title=Hasan_I&action=edit&redlink=1) (1873- 1894), [Abd al-Aziz](/w/index.php?title=Abd_al-Aziz&action=edit&redlink=1) (1900-1908) và [Mulay Hafiz](/w/index.php?title=Mulay_Hafiz&action=edit&redlink=1) (1908-1912), Maroc vẫn bảo vệ được nền độc lập nhờ sự kình địch giữa các cường quốc.
Tình trạng nợ nước ngoài dẫn đến việc Maroc bị dặt dưới quyền giám hộ của các cường quốc châu Âu theo
[hiệp ước Algeciras](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Algeciras&action=edit&redlink=1) (1906). Theo [hiệp ước Fès](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_F%C3%A8s&action=edit&redlink=1) (1912), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) thành lập chế độ bảo hộ ở Maroc, trong khi [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) giành quyền kiểm soát vùng lãnh thổ phía Bắc ( [Rif](/w/index.php?title=Rif&action=edit&redlink=1)) và vùng lãnh thổ phía Nam ( [Ifni](/w/index.php?title=Ifni&action=edit&redlink=1)). [[6]](#cite_note-mofa.gov.vn-6)
Các quốc vương Alawite (1660 - 1912):
**Al-Rashid** **Ismail Ibn Sharif:**
### Ảnh hưởng của châu Âu[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=8)] [Abdelkrim al-Khattabi](/w/index.php?title=Abdelkrim_al-Khattabi&action=edit&redlink=1), thủ lĩnh người [Berber](/w/index.php?title=Berber&action=edit&redlink=1) trong vùng [Rif](/w/index.php?title=Rif&action=edit&redlink=1), lãnh đạo cuộc kháng chiến chống lại sự chiếm đóng của [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) và [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) (1912-1926). Khattabi bị đánh bại, nhưng cuộc kháng chiến du kích trong vùng [núi Atlas](/w/index.php?title=N%C3%BAi_Atlas&action=edit&redlink=1) kéo dài đến năm 1934. Sau [Chiến tranh thế giới thứ II](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), phong trào dân tộc phát triển (đảng Istiglal, 1944; đảng Dân chủ Độc lập, 1946). [Quốc vương](/wiki/Vua) [Sidi Muhammad](/w/index.php?title=Sidi_Muhammad&action=edit&redlink=1) đòi trao trả độc lập cho Maroc. Sidi bị [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) truất phế năm 1953 và được phục hồi năm 1955. Năm 1956, Maroc giành được độc lập. Sidi Muhammad trở thành Quốc vương [Muhammad V](/w/index.php?title=Muhammad_V&action=edit&redlink=1). [[7]](#cite_note-7)
### Maroc hiện đại[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=9)]
Sau khi nhà vua qua đời (1961), Thái tử Hassan II lên nối ngôi. Hassan II tiến hành
[dân chủ](/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7) hóa đời sống [chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) trong nước một cách thận trọng sau khi đè bẹp các nhóm đối lập cấp tiến và tiến hành thực hiện chính sách ngoại giao một cách tích cực. Từ năm 1975, nhà vua thành công trong việc đạt được sự đồng thuận của nhân dân trong nước nhờ chính sách về [Sahara](/wiki/Sa_m%E1%BA%A1c_Sahara): cuộc "Hành quân xanh" với sự tham gia của 350.000 người tình nguyện (1975) đã chiếm lại toàn bộ lãnh thổ vùng [Tây Sahara](/wiki/T%C3%A2y_Sahara) nhưng cũng tạo ra cuộc xung đột với các chiến binh thuộc Mặt trận Polisario. Mặc dầu hai bên thực hiện lệnh ngừng bắn và chấp nhận cuộc [trưng cầu ý dân](/wiki/Tr%C6%B0ng_c%E1%BA%A7u_d%C3%A2n_%C3%BD) về quyền tự quyết do [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) và [Tổ chức Thống nhất châu Phi](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t_ch%C3%A2u_Phi) đề nghị, nhưng việc giải quyết xung đột vẫn bế tắc. Năm 1988, Maroc thành lập lại quan hệ ngoại giao với [Algérie](/wiki/Alg%C3%A9rie).
Bị chỉ trích là chuyên chế, Quốc vương Hassan II đã cố gắng tăng cường hòa giải dân tộc: phóng thích
[tù nhân chính trị](/wiki/T%C3%B9_nh%C3%A2n_ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) gỡ bỏ lệnh kiểm duyệt, thừa nhận các đảng đối lập. Việc sửa đổi hiến pháp năm 1996 nhằm hướng tới quân bình hóa giữa [quyền hành pháp](/wiki/Quy%E1%BB%81n_h%C3%A0nh_ph%C3%A1p) và [quyền lập pháp](/w/index.php?title=Quy%E1%BB%81n_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1). Năm 1998, [Abd al-Rahman Yusufi](/w/index.php?title=Abd_al-Rahman_Yusufi&action=edit&redlink=1) được bổ nhiệm làm [Thủ tướng](/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng). Năm 1999, Quốc vương [Hassan II](/w/index.php?title=Hassan_II&action=edit&redlink=1) qua đời, người con trưởng lên kế vị, lấy danh hiệu là [Muhammad VI](/w/index.php?title=Muhammad_VI&action=edit&redlink=1). [[8]](#cite_note-vansu.vn-8)
Maroc thông qua chế độ đa đảng chính trị, với khoảng 30 đảng phái hợp pháp. Đảng đối lập trước đây gồm hai đảng kế tục Phong trào độc lập dân tộc Maroc là đảng Istiglal (PI) và Liên minh các lực lượng nhân dân xã hội chủ nghĩa (USFP). Từ năm 1998 đến 2002, đảng đối lập đứng đầu Liên minh Chính phủ, còn gọi là
[Chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) đan xen. Sau cuộc bầu cử [tháng 9](/wiki/Th%C3%A1ng_ch%C3%ADn) năm [2002](/wiki/2002), một liên minh mới được hình thành bao gồm các đảng USFP, PI, RNI (đảng trung hữu), đảng MP và đảng MNP (các đảng của [người Berber](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Berber)), đứng đầu là Thủ tướng [Driss Jettou](/w/index.php?title=Driss_Jettou&action=edit&redlink=1), người không thuộc đảng phái nào. Theo công luận, Thủ tướng Jettou có một hình ảnh tốt (liêm khiết, có năng lực) và đã nỗ lực phát động những cuộc cải cách căn bản (bảo hiểm bệnh tật bắt buộc, lương hưu, đầu tư cải thiện cơ cấu kinh tế). Các đảng chính của phe đối lập là PJD (Đảng Hồi giáo), UC, PND (đảng cánh hữu) và GSU (đảng cánh tả cấp tiến). Cuộc bầu cử tối sẽ diễn ra vào tháng 9 năm 2007.
Từ vài năm nay, Maroc thực hiện mục tiêu thiết lập một chế độ
[dân chủ](/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7) hơn và xây dựng một [Nhà nước pháp quyền](/wiki/Ph%C3%A1p_quy%E1%BB%81n#Nh.C3.A0_n.C6.B0.E1.BB.9Bc_ph.C3.A1p_quy.E1.BB.81n) (ban hành Bộ luật gia đình mới, Luật về các đảng phái chính trị, Luật chống tra tấn…).
Tình hình Maroc hiện nay nhìn chung ổn định. Tuy nhiên vấn đề
[Tây Sahara](/wiki/T%C3%A2y_Sahara) vẫn đang là một điểm nóng chính trị của Maroc. Giải pháp do [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) đưa ra từ hơn 10 năm nay nhằm tổ chức [trưng cầu dân ý](/wiki/Tr%C6%B0ng_c%E1%BA%A7u_d%C3%A2n_%C3%BD) để nhân dân [Tây Sahara](/wiki/T%C3%A2y_Sahara) tự quyết định tương lai của mình vẫn không thực hiện được. Trong khi đó chính quyền ở đây đã tuyên bố thành lập nước Cộng hòa Dân chủ Ả Rập Xarauy, tuy chưa được [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) và nhiều nước trên thế giới công nhận. [[9]](#cite_note-9)
## Chính trị[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=10)]
Maroc theo chế độ
[Quân chủ lập hiến](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn) và [đa nguyên](/wiki/%C4%90a_nguy%C3%AAn) [chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B); [Vua](/wiki/Vua) có thực quyền. [[10]](#cite_note-10)
Quốc hội lưỡng viện gồm:
[Thượng viện](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_vi%E1%BB%87n) 270 ghế (nhiệm kỳ 9 năm, trong đó 1/3 được bầu lại sau 3 năm), [Hạ viện](/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n) 325 ghế (nhiệm kỳ 5 năm). Bầu cử Hạ viện ngày [7 tháng 9](/wiki/7_th%C3%A1ng_9) năm [2007](/wiki/2007) với kết quả các Đảng: Istiqhal (PI) (đảng độc lập- một trong 2 đảng cầm quyền) 49 ghế, Đảng Công lý và Phát triển (PJD) 40, Phong trào Nhân dân (MP) 36, Tập hợp Quốc gia của những người Độc lập (RNI) 34, Liên minh XHCN các lực lượng bình dân (USFP- một trong 2 đảng cầm quyền) 33. Số ghế còn lại thuộc về 18 chính đảng khác và các ứng viên không đảng phái. [[11]](#cite_note-11)
Bầu cử Hội đồng tư vấn (Thượng viện) ngày
[3 tháng 10](/wiki/3_th%C3%A1ng_10) năm [2009](/wiki/2009) có kết quả các Đảng: PI 52, PJD 46, MP 41, RNI 39, USFP 38, Liên minh hợp hiến (UC) 27, PPS 17, FFD 9, Phong trào Dân chủ và Xã hội (MDS) 9, Al Ahd 8 và 39 ghế còn lại thuộc về các đảng khác.
Ngày
[19 tháng 9](/wiki/19_th%C3%A1ng_9) năm [2007](/wiki/2007), Vua [Mohamed VI](/wiki/Mohammed_VI_c%E1%BB%A7a_Maroc) đã cử ông [Abbas El Fassi](/w/index.php?title=Abbas_El_Fassi&action=edit&redlink=1) (nguyên là Bộ trưởng Nhà nước trong [Chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) mãn nhiệm) làm [Thủ tướng](/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) thay ông [Driss Jettou](/w/index.php?title=Driss_Jettou&action=edit&redlink=1). Ngày [15 tháng 10](/wiki/15_th%C3%A1ng_10) năm [2007](/wiki/2007), Vua phê chuẩn Chính phủ mới gồm 33 Bộ trưởng và Quốc Vụ khanh, trong đó có 5 Bộ trưởng và 2 Quốc vụ khanh là nữ. [[6]](#cite_note-mofa.gov.vn-6)
### Đối ngoại[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=11)]
Maroc là thành viên của
[Liên Hợp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) và nhiều Tổ chức quốc tế, khu vực như [Khối Maghreb](/w/index.php?title=Kh%E1%BB%91i_Maghreb&action=edit&redlink=1) (UMA), [Phong trào không liên kết](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_kh%C3%B4ng_li%C3%AAn_k%E1%BA%BFt) (NAM), [Tổ chức Thương mại Thế giới](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) ( [WTO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)), Nhóm G77, [Liên đoàn Ả Rập](/wiki/Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) (ACL), [Tổ chức Hội nghị Hồi giáo](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) (OIC)...vv.
### Quyền con người và những cải cách[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=12)]
## Hành chính[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=13)]
Maroc được chia làm 6 vùng
và được chia tiếp thành 62 châu và tỉnh [12] . [[13]](#cite_note-13)
Theo luật phi tập trung hóa và khu vực hóa được Quốc hội Maroc thông qua năm 1997, đã có 16 vùng mới được thiết lập:
## Tình trạng phía Tây Sahara[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=14)]
Do xung đột về
[Tây Sahara](/wiki/T%C3%A2y_Sahara), vị thế của cả hai vùng [Saguia el-Hamra](/w/index.php?title=Saguia_el-Hamra&action=edit&redlink=1) và [Río de Oro](/wiki/R%C3%ADo_de_Oro) đang bị tranh chấp.
Chính phủ Maroc một tổ chức tự trị, dù thông qua
[Hội đồng cố vấn hoàng gia về các vấn đề Sahara](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_c%E1%BB%91_v%E1%BA%A5n_ho%C3%A0ng_gia_v%E1%BB%81_c%C3%A1c_v%E1%BA%A5n_%C4%91%E1%BB%81_Sahara&action=edit&redlink=1) (CORCAS) cần phải quản lý với một mức độ nhất định xứ tự trị Tây Sahara. Đề án này đã được trình cho [Hội đồng bảo an](/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_B%E1%BA%A3o_an_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) giữa tháng 4 năm 2007. Sự bế tắc trong việc xử lý các kiến nghị của Maroc đã khiến Liên Hiệp Quốc trong "Báo cáo Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc" gần đây yêu cầu các bên thực hiện thương thảo vô điều kiện và trực tiếp để đạt được một thỏa thuận chính trị được hai bên chấp thuận . Quyền tự trị bị Mặt trận [14] [Polisario](/w/index.php?title=Polisario&action=edit&redlink=1), một nhóm chống lại [sự cai trị của thực dân Tây Ban Nha](/wiki/Sahara_thu%E1%BB%99c_T%C3%A2y_Ban_Nha)phản đối và hiện nay đang đấu tranh phi thực dân hóa Tây Sahara với tên [Cộng hòa Dân chủ Ả Rập Sahrawi](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Xarauy).
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=15)]
- Xem thêm danh mục các thành phố của Maroc và
[Tây Sahara](/wiki/T%C3%A2y_Sahara)
Với diện tích 446,550 km² (172,402 dặm vuông), Maroc là quốc gia có diện tích lớn thứ 57 trên
[thế giới](/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) (nhỏ hơn [Uzbekistan](/wiki/Uzbekistan)). Lớn hơn [Iraq](/wiki/Iraq) và [tiểu bang](/wiki/Bang) [California](/wiki/California) của Mỹ.
Biên giới phía đông và đông nam với
[Algérie](/wiki/Alg%C3%A9rie) đã đóng cửa từ năm 1994. Có 4 vùng đất của [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) dọc theo bờ biển [Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i) lọt trong lãnh thổ của Maroc là: [Ceuta](/wiki/Ceuta), [Melilla](/wiki/Melilla), [Peñón de Vélez de la Gomera](/wiki/Pe%C3%B1%C3%B3n_de_V%C3%A9lez_de_la_Gomera), [Peñón de Alhucemas](/wiki/Pe%C3%B1%C3%B3n_de_Alhucemas) và [quần đảo Chafarinas](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Chafarinas&action=edit&redlink=1), cũng như đảo còn tranh chấp [Perejil](/w/index.php?title=Perejil&action=edit&redlink=1). Đảo [Canary](/w/index.php?title=Canary&action=edit&redlink=1) ngoài khơi bờ biển [Đại Tây Dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng) thuộc về Tây Ban Nha, trong khi [Madeira](/wiki/Madeira) ở phía Bắc thuộc về [Bồ Đào Nha](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha). Về phía Bắc, Maroc có biên giới với [Strait of Gibraltar](/w/index.php?title=Strait_of_Gibraltar&action=edit&redlink=1) và quản lý một phần đường thủy ra vào Địa Trung Hải. [Dãy núi Rif](/w/index.php?title=D%C3%A3y_n%C3%BAi_Rif&action=edit&redlink=1) có vai trò là biên giới với Địa Trung Hải từ Tây Bắc đến Đông Bắc. Dãi núi [Atlas](/w/index.php?title=Atlas_(d%C3%A3y_n%C3%BAi)&action=edit&redlink=1) như là xương sống chạy từ tây nam đến đông bắc. Hầu hết phần phía Đông là [sa mạc](/wiki/Hoang_m%E1%BA%A1c) [Sahara](/wiki/Sa_m%E1%BA%A1c_Sahara) và ít có dân cư sinh sống cũng như các hoạt động kinh tế. Hầu hết dân cư tập trung ở phía Bắc của các dãy núi. Phía nam của Maroc là phần phía tây của sa mạc Sahara, cũng là [thuộc địa](/wiki/Thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba) trước đây của Tây Ban Nha và được sáp nhập vào Maroc năm 1975 (xem thêm [Green March](/w/index.php?title=Green_March&action=edit&redlink=1)). Maroc tuyên bố rằng phía tây Sahara là một phần lãnh thổ của họ và gọi là các tỉnh phía Nam. [Thủ đô](/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4) của Maroc là [Rabat](/wiki/Rabat); và thành phố lớn nhất cũng là cảng chính của Maroc là [Casablanca](/wiki/Casablanca).
Các thành phố khác gồm:
[Agadir](/wiki/Agadir), [Essaouira](/w/index.php?title=Essaouira&action=edit&redlink=1), [Fes](/wiki/Fes), [Marrakech](/wiki/Marrakech), [Meknes](/wiki/Meknes), [Mohammadia](/wiki/Mohammadia), [Oujda](/wiki/Oujda), [Ouarzazat](/w/index.php?title=Ouarzazat&action=edit&redlink=1), [Safi](/wiki/Safi,_Maroc), [Salè](/w/index.php?title=Sal%C3%A8&action=edit&redlink=1), [Tangier](/wiki/Tangier) và [Tétouan](/wiki/T%C3%A9touan).
### Khí hậu[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=16)]
Do vị trí địa lí nên vùng phía Tây và phía Bắc nằm trong miền khí hậu
[Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i), mùa hè nóng và khô, mùa đông ấm và ẩm ướt. Vùng phía Đông và phía Nam chịu ảnh hưởng khí hậu [sa mạc](/wiki/Hoang_m%E1%BA%A1c) khô cằn và khí hậu [nhiệt đới](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi).
Vào mùa đông, khí hậu các vùng miền núi phía Nam thường lạnh và ẩm ướt, tuyết rơi nhiều ở vùng
[núi Atlas](/w/index.php?title=N%C3%BAi_Atlas&action=edit&redlink=1).
Tuy nhiên ở vùng
[Agadir](/wiki/Agadir), [Fès](/w/index.php?title=F%C3%A8s&action=edit&redlink=1), [Marrakech](/wiki/Marrakech) và [Ouarzazate](/w/index.php?title=Ouarzazate&action=edit&redlink=1) thường có nắng 8h mỗi ngày. Nhiệt độ trung bình trong những thành phố này là trên 17 °C. Đôi khi có gió Xirôcô loại gió đến từ hướng Đông mang theo không khí khô và nóng làm nhiệt độ tăng cao. Bên cạnh [sa mạc Sahara](/wiki/Sa_m%E1%BA%A1c_Sahara) luôn có những trận gió khô và nóng bỏng, nhiệt độ đôi khi lên đến 45 °C vào tháng 8.
### Cuộc sống hoang dã[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=17)]
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=18)]
Tuy thuộc nhóm các nước đang phát triển, Maroc có nền tảng kinh tế đa dạng.
[Nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) sử dụng 50% lực lượng lao động và chỉ đóng góp dưới 20% giá trị vào [tổng sản phẩm quốc nội](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba). Các quá trình khai thác quy mô và hiện đại các vùng đồng bằng ven [Đại Tây Dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng) cung cấp các mặt hàng nông sản ( [nho](/wiki/Nho), rau quả, đặc biệt là [cam](/wiki/Cam), [quýt](/w/index.php?title=Qu%C3%BDt&action=edit&redlink=1)) xuất khẩu sang [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). Nông nghiệp truyền thống ( [ngũ cốc](/wiki/Ng%C5%A9_c%E1%BB%91c), chăn nuôi [cừu](/wiki/C%E1%BB%ABu_nh%C3%A0)) tập trung ở vùng nội địa và vùng núi. [Phosphat](/wiki/Phosphat) là nguồn khoáng sản lớn (Maroc là nước [xuất khẩu](/wiki/Xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u) đứng đầu thế giới) với 54,5 tỷ tấn, chiếm 3/4 trữ lượng thế giới, sản xuất khoảng 20 triệu tấn/năm, trong đó xuất khẩu 10 triệu tấn, tạo điều kiện cho ngành [công nghiệp](/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) [hóa học](/wiki/H%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) phát triển. Ngoài ra còn có một số ngành công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp khác. Trục [Casablanca](/wiki/Casablanca) - [Rabat](/wiki/Rabat) - [Kemtra](/w/index.php?title=Kemtra&action=edit&redlink=1) tạo nên vùng công nghiệp hàng đầu của quốc gia. [Du lịch](/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch) (2,4 triệu du khách mỗi năm) và đánh bắt [cá](/wiki/C%C3%A1) [biển](/wiki/Bi%E1%BB%83n) cũng đóng vai trò quan trọng trong nền [kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF). [[8]](#cite_note-vansu.vn-8)
Cán cân
[thương mại](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i) thâm hụt vì Maroc phải [nhập khẩu](/wiki/Nh%E1%BA%ADp_kh%E1%BA%A9u) [dầu mỏ](/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F), [ngũ cốc](/wiki/Ng%C5%A9_c%E1%BB%91c) và hàng hóa sản xuất. Thêm vào đó, tình trạng hạn hán hoành hành trong hai năm 1999 và 2000, 20% lực lượng 1ao động [thất nghiệp](/wiki/Th%E1%BA%A5t_nghi%E1%BB%87p). Tuy nhiên, [chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) đã kiểm soát được tình trạng [lạm phát](/wiki/L%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t) và [thâm hụt ngân sách](/wiki/Th%C3%A2m_h%E1%BB%A5t_ng%C3%A2n_s%C3%A1ch).
Hiện nay Maroc đang nằm trong số những nước đang nổi lên giống như
[Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) và [Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3), là một trong số ít các quốc gia [Ả Rập](/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) ( [Liban](/wiki/Liban) và [Palestine](/wiki/Palestine)) không có nguồn tài nguyên dầu khí. Ngược lại nước này lại có trữ lượng phốt phát là 5,7 tỷ tấn (năm 2005) đứng thứ 2 sau [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) và là xuất khẩu số 1 trên thế giới về sản phẩm này.
Maroc có nền
[kinh tế thị trường](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) [tự do](/wiki/Quy%E1%BB%81n_t%E1%BB%B1_do) được luật cung cầu điều tiết mặc dù hiện tại một số lĩnh vực kinh tế vẫn còn do Chính phủ nắm giữ.
Trong mấy năm gần đây,
[kinh tế Maroc](/w/index.php?title=Kinh_t%E1%BA%BF_Maroc&action=edit&redlink=1) cũng đạt được những thành tựu đáng khích lệ: ổn định vĩ mô được giữ vững, tỷ lệ [lạm phát](/wiki/L%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t) ở mức thấp, dự trữ ngoại hối khá cao, nợ nước ngoài giảm… Cải cách kinh tế mà [Chính phủ Maroc đã và đang tiến hành thu được nhiều tiến bộ.
Đối với nền kinh tế Maroc, thập kỷ 90 được đánh dấu bằng một sự tăng trưởng không cao. Tốc độ tăng trưởng kinh tế trung bình chỉ đạt 1,8%/năm giai đoạn 1995-2000. Giai đoạn 2001-2006 con số này đã khả quan hơn với tốc độ tăng trưởng 4,7%/năm. Riêng năm 2006,
[tăng trưởng GDP](/w/index.php?title=T%C4%83ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_GDP&action=edit&redlink=1) của Maroc lên tới 8,1% đạt 52,3 tỷ USD, chủ yếu do tăng trưởng [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) đạt [thu nhập bình quân đầu người](/wiki/Thu_nh%E1%BA%ADp_b%C3%ACnh_qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A7u_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) là 1.730 USD/người, thấp hơn mức trung bình của khu vực [Bắc Phi](/wiki/B%E1%BA%AFc_Phi) (2.241 USD).
Tỷ lệ
[thất nghiệp](/wiki/Th%E1%BA%A5t_nghi%E1%BB%87p) đã giảm từ 16% năm 1999 xuống còn 9,7% năm 2006. Tuy nhiên tỷ lệ này vẫn còn cao và trong những năm tới số lượng người thất nghiệp sẽ không giảm nếu tỷ lệ tăng trưởng kinh tế dưới mức 6%. Tỷ lệ [lạm phát](/wiki/L%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t) được giữ ở mức 1,7% giai đoạn 1996-2000 và 1,4% giai đoạn 2001-2005 nhờ thực hiện chính sách ngân sách và tiền tệ thích hợp. Tỷ lệ nghèo đói đã giảm từ 16,5% năm 1997 xuống còn 14% năm 2005. Chênh lệch thu nhập giữa các vùng giảm nhờ thực hiện Sáng kiến quốc gia về phát triển con người.
Tổng kim ngạch xuất khẩu của Maroc năm 2006 đạt 12,8 tỷ USD tăng 11,2% so với năm 2005, nhập khẩu đạt 23,7 tỷ USD tăng 11% (nhập siêu 10,9 tỷ USD).
Tỷ lệ
[thâm hụt ngân sách](/wiki/Th%C3%A2m_h%E1%BB%A5t_ng%C3%A2n_s%C3%A1ch) giảm xuống còn 2,7% [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) năm 2006 trong khi tỷ lệ thâm hụt trung bình trong 7 năm gần đây là 3,2% GDP.
Dự trữ ngoại hối khoảng 21 tỷ USD. Nợ nước ngoài giảm từ 20 tỷ USD năm 1997 xuống còn 11 tỷ USD năm 2006.
Những kết quả đó có được phần lớn nhờ vào việc Maroc tiến hành những cuộc cải cách trong nhiều lĩnh vực và thông qua chính sách tự do hoá nền kinh tế dựa trên sự năng động của khu vực kinh tế tư nhân, sự minh bạch hoá, tôn trọng Nhà nước pháp quyền và mở cửa ra thế giới bên ngoài.
### Tài chính[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=19)]
Maroc đã thiết lập một khung kế toán mới cho các tổ chức tín dụng, tự do hoá lãi suất, dỡ bỏ những hạn chế về tín dụng, loại bỏ những khoản đầu tư bắt buộc (từ năm 1993 đến 1999). Củng cố lĩnh vực bảo hiểm với việc ban hành Bộ luật bảo hiểm năm 2002. Cơ cấu lại các ngân hàng quốc doanh. Bán 20% ngân hàng quốc doanh lớn nhất (BCP) cho tư nhân với giá trị 70,5 triệu euro (2004). Sửa đổi lại Luật ngân hàng và ban hành quy chế mới cho Ngân hàng Trung ương Bank Al Maghrib (2004-2005)…
Năm
[2010](/wiki/2010): [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) đạt 91,7 tỷ [USD](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9), Tăng trưởng bình quân GDP 4,2%; Bình quân thu nhập đầu người]] 2800 USD/năm. [[6]](#cite_note-mofa.gov.vn-6)
### Tự do hoá giá cả[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=20)]
Năm 2000, Maroc đã tiến hành tự do hoá kinh doanh các mặt hàng nông sản (
[ngũ cốc](/wiki/Ng%C5%A9_c%E1%BB%91c), [đường](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), hạt cây có dầu) giúp giảm giá sản phẩm và nâng cao chất lượng.
Thực hiện tự do định giá và ban hành Luật cạnh tranh năm 2001: Giá cả được tự do ấn định trừ trường hợp thiên tai quy mô lớn, thị trường biến động không bình thường và trừ 3 mặt hàng là bột
[lúa mì](/wiki/L%C3%BAa_m%C3%AC), [đường](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng) và [thuốc lá](/wiki/Thu%E1%BB%91c_l%C3%A1) phải chờ đến năm 2006. [Tự do hoá](/wiki/T%E1%BB%B1_do_h%C3%B3a) việc chuyển chở hàng hoá bằng đường bộ.
### Tư hữu hóa[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=21)]
Lĩnh vực
[viễn thông](/wiki/Vi%E1%BB%85n_th%C3%B4ng) đã được hoàn toàn [tư hữu hoá](/w/index.php?title=T%C6%B0_h%E1%BB%AFu_ho%C3%A1&action=edit&redlink=1) với việc cấp giấy phép thứ hai về kinh doanh [điện thoại di động](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_tho%E1%BA%A1i_di_%C4%91%E1%BB%99ng) cho công ty [Meditel](/w/index.php?title=Meditel&action=edit&redlink=1), nhờ đó giá cước viễn thông đã giảm.
Xoá bỏ sự độc quyền về sản xuất năng lượng (1997), các doanh nghiệp tư nhân được sản xuất
[điện](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n) trong khuôn khổ các thoả thuận nhượng quyền. Vì vậy người tiêu dùng được hưởng giá điện thấp. Việc sửa đổi luật Tư hữu hoá năm 1999 đã tạo tính linh hoạt trong quá trình tư hữu hoá và bán các doanh nghiệp quốc doanh trên [thị trường chứng khoán](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ch%E1%BB%A9ng_kho%C3%A1n) trong và ngoài nước và trong khuôn khổ mời thầu.
Các thoả thuận nhượng quyền cung ứng
[dịch vụ tư nhân](/w/index.php?title=D%E1%BB%8Bch_v%E1%BB%A5_t%C6%B0_nh%C3%A2n&action=edit&redlink=1) (2000) cho phép nâng cao chất lượng [dịch vụ](/wiki/D%E1%BB%8Bch_v%E1%BB%A5) [điện](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n), [nước](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc), thu gom chất thải.
Trong lĩnh vực
[hàng không](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng), việc mở cửa thị trường cho tự do cạnh tranh (2001-2004) đã tạo điều kiện có thêm nhiều hãng hàng không đến khai thác, tăng chuyến bay và giảm giá vé, giúp tăng lượng khách du lịch đến Maroc. [[15]](#cite_note-15)
### Cải cách môi trường thương mại và đầu tư[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=22)]
Luật đầu tư năm 1995 đã giúp cải thiện khung pháp lý về đầu tư, loại bỏ những chồng chéo trong các lĩnh vực.
Luật Toà án thương mại năm 1998 đã đơn giản hoá quá trình thẩm tra các tranh chấp thương mại và quyền sở hữu trí tuệ.
Việc thành lập 16 trung tâm đầu tư khu vực năm 2003 với chế độ một cửa chủ trương phi tập trung hoá cấp quyết định tạo điều kiện thành lập doanh nghiệp ở các khu vực khác nhau.
[[16]](#cite_note-16)
### Cải cách hành chính công[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=23)]
Việc ban hành Quy định về ký kết hợp đồng công năm 1999 đã giúp công khai việc đấu thầu
[Nhà nước](/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc), đảm bảo tự do cạnh tranh, bảo vệ quyền của những người dự thầu và đơn giản hoá các thủ tục. Nâng cao hiệu quả và chất lượng của đội ngũ công chức bằng chương trình tuyển chọn lại và về hưu sớm.
### Tự do hoá thương mại quốc tế[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=24)]
Maroc gia nhập
[WTO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) ngày [1 tháng 1](/wiki/1_th%C3%A1ng_1) năm [1995](/wiki/1995), sửa đổi Bộ luật thương mại năm 1996, tiến hành loại bỏ những hạn chế về số lượng và sử dụng thuế quan là phương tiện chính để bảo vệ sản xuất trong nước.
Xoá bỏ sự độc quyền về nhập khẩu (năm 1996) những sản phẩm cơ bản trừ lúa mỳ để sản xuất bột mỳ trong nước.
Năm 1997, Maroc đã tiến hành cải cách thuế quan, thời gian làm thủ tục thông quan đã giảm từ trên 5 ngày trước năm 1997 xuống còn dưới 1h. Thủ tục hải quan rõ ràng, công khai và dễ nhận thấy. Maroc đã ký một loạt hiệp định tự do mậu dịch với
[EU](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u), các nước [Ả Rập](/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp), [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3)… Công tác điều hành vĩ mô và hệ thống pháp lý ngày càng hiệu quả và minh bạch. Trong cơ cấu kinh tế, lĩnh vực [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) của Maroc sử dụng 40% lực lượng lao động, nhưng trình độ kỹ thuật chưa cao, phụ thuộc rất nhiều vào thời tiết. Trong thập kỷ 1995-2005, do thời tiết không thuận, nông nghiệp Maroc đã sụt giảm với tốc độ tăng trưởng chỉ đạt 3,4%/năm. Riêng năm 2005, do hạn hán nên tỷ lệ tăng trưởng nông nghiệp giảm 15,2%. Đến năm 2006, tăng trưởng nông nghiệp đạt 21% do có mưa vào đầu năm. Một số nông sản chính là ngũ cốc ( [lúa mì](/wiki/L%C3%BAa_m%C3%AC), [đại mạch](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_m%E1%BA%A1ch) và [ngô](/wiki/Ng%C3%B4)), [củ cải đường](/wiki/C%E1%BB%A7_d%E1%BB%81n), [cam quýt](/w/index.php?title=Cam_qu%C3%BDt&action=edit&redlink=1), [nho](/wiki/Nho), [rau](/wiki/Rau), [cà chua](/wiki/C%C3%A0_chua), [ôliu](/w/index.php?title=%C3%94liu&action=edit&redlink=1) và chăn nuôi. Maroc đứng thứ 3 trên thế giới về sản xuất ôliu và đứng thứ 2 về xuất khẩu dầu ô liu. Nước này cũng xếp thứ 2 trên thế giới về xuất khẩu cam quýt và đứng thứ 7 về xuất khẩu rau.
Maroc đang cố gắng giảm sự phụ thuộc vào lượng mưa bằng cách xây dựng những con đập và hồ chứa nước. Trong cơ cấu kinh tế, nông nghiệp và đánh bắt thuỷ sản chiếm 13,3%
[GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) năm 2005. Trong lĩnh vực đánh bắt hải sản, Maroc là một trong những nhà sản xuất cá lớn nhất trên thế giới với 17 cảng đánh bắt cá, sản lượng đạt 593.966 tấn năm 2004 trong đó xuất khẩu đạt 267 336 tấn. Năm 2005, xuất khẩu hải sản của Maroc đạt 333 174 tấn mang lại nguồn thu 937 triệu [euro](/wiki/Euro). Maroc nổi tiếng về xuất khẩu cá xác-đin, [cá mực](/w/index.php?title=C%C3%A1_m%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1), [bạch tuộc](/wiki/B%E1%BA%A1ch_tu%E1%BB%99c)… Lĩnh vực này hiện sử dụng 400.000 lao động và đảm bảo 16% xuất khẩu cả nước.
Hiệp ước mới về đánh bắt cá ký giữa Maroc và
[Liên minh châu Âu](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) thay cho Hiệp ước hết hạn vào tháng 11 năm 1999 đã có hiệu lực vào tháng 3 năm 2006. Theo đó, Maroc sẽ cho phép tàu có lưới rê của [EU](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) vào đánh bắt trên lãnh hải Maroc vùng bờ biển [Đại Tây Dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng) với thời gian 4 năm. Đổi lại [EU](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) sẽ phải trả cho Maroc mỗi năm 36 triệu [Euro](/wiki/Euro). Mỗi năm sẽ có 14 triệu euro dành cho việc đầu tư hiện đại hoá và tổ chức lại lĩnh vực đánh bắt của Maroc. [Công nghiệp](/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) của Maroc tăng trưởng với tốc độ trung bình 3,5%/năm giai đoạn 1995-2005, chiếm 31,2% [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) năm 2005. Năm 2005 tỷ lệ tăng tưởng công nghiệp đạt 3,9%. Là một nước nghèo tài nguyên [năng lượng](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng), Maroc chỉ có thế mạnh là phốtphát. Maroc đứng thứ 3 thế giới về sản xuất phốtphát và đứng đầu thế giới về xuất khẩu mặt hàng này. Maroc cũng là nước sản xuất [kim loại màu](/w/index.php?title=Kim_lo%E1%BA%A1i_m%C3%A0u&action=edit&redlink=1) quan trọng trong khu vực [Bắc Phi](/wiki/B%E1%BA%AFc_Phi). Do vậy, ngay từ khi độc lập, Maroc đã dành những khoản đầu tư lớn để phát triển cơ sở hạ tầng công nghiệp cơ bản. [Công nghiệp chế tạo](/wiki/Khu_v%E1%BB%B1c_ch%E1%BA%BF_t%E1%BA%A1o) chiếm tỷ trọng khoảng 16,4% trong kinh tế Maroc. Các ngành công nghiệp chính là vật liệu xây dựng, hóa chất, dệt may, giày dép, chế biến [thực phẩm](/wiki/Th%E1%BB%B1c_ph%E1%BA%A9m), hóa dầu, [hàng không](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng). Riêng về dệt may, phần lớn sản xuất được thực hiện theo hợp đồng với các [công ty](/wiki/C%C3%B4ng_ty) [Châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). Kể từ đầu năm 2005, sau khi xoá bỏ Hiệp định da sợi, ngành dệt may của Maroc đã phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt của các nước sản xuất dệt may như [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Pakistan](/wiki/Pakistan), [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan).
Lĩnh vực dịch vụ của Maroc tăng trưởng với tốc độ 3,7% thời kỳ 1995-2005 và 5% năm 2005, đóng góp 55,5% vào GDP cả nước, là một trong những nước có khu vực dịch vụ phát triển nhất
[Bắc Phi](/wiki/B%E1%BA%AFc_Phi). Một số ngành quan trọng là [du lịch](/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch), giao thông vận tải, [viễn thông](/wiki/Vi%E1%BB%85n_th%C3%B4ng), [ngân hàng](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng), [tài chính](/wiki/T%C3%A0i_ch%C3%ADnh)…
Về
[du lịch](/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch), sau một thời gian dài (1990-1997) tăng trưởng chậm, từ năm 1998, du lịch Maroc đã đạt tốc độ tăng trưởng trung bình trên 10%/năm. Năm 2005, tổng doanh thu du lịch của Maroc đã đạt 5 tỷ USD. Năm 2006, Maroc thu hút được 6,2 triệu lượt du khách, mang lại doanh thu khoảng 6,1 tỷ USD. Maroc phấn đấu đón 10 triệu khách năm 2010. Trong số khách [du lịch](/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch) nước ngoài có một nửa là kiều dân Maroc.
Maroc cũng có một hệ thống giao thông vận tải thuộc diện phát triển nhất khu vực
[Bắc Phi](/wiki/B%E1%BA%AFc_Phi). Năm 2005, lĩnh vực giao thông và vận tải đã đạt mức tăng trưởng là 4,9 và 5,3%.
Sau khi tự do hoá ngành vận tải hàng không, Hãng hàng không hoàng gia
[Royal Air Maroc](/w/index.php?title=Royal_Air_Maroc&action=edit&redlink=1) đã quyết định tăng quy mô đội bay và [tháng 6](/wiki/Th%C3%A1ng_s%C3%A1u) năm [2005](/wiki/2005) đã tiến hành gọi thầu đối với 4 máy bay đường dài. Hiện nay Maroc có 19 sân bay quốc tế trong đó lớn nhất là [sân bay Casablanca](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Casablanca&action=edit&redlink=1). Đây cũng là một trong những cảng hàng không lớn nhất [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi).
Về đường bộ, từ năm 2000 đến 2006 Maroc đã tăng xây dựng thêm 160 km đường cao tốc. Hiện nay Maroc có 65.000 km đường có chất lượng khá tốt. Nước này cũng có hệ thống đường cao tốc lớn nhất
[khối Maghreb](/w/index.php?title=Kh%E1%BB%91i_Maghreb&action=edit&redlink=1) và đứng thứ hai [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi) sau [Nam Phi](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi).
Mạng lưới đường sắt của Maroc cũng nằm trong số những hệ thống
[đường sắt](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_ray) phát triển nhất châu Phi, nối liền tất cả các thành phố chính của Vương quốc.
Năm 2005, số khách du lịch bằng đường đường sắt cũng lên tới 21 triệu người.
Về thông tin liên lạc, bước khởi đầu quá trình tự do hoá ngành viễn thông được đánh dấu bằng việc Nhà nước cấp phép lần thứ hai cho công ty điện thoại di động Méditel trong đó 61% vốn do các nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ (
[Telefonica](/w/index.php?title=Telefonica&action=edit&redlink=1) và [Portugal Telecom](/w/index.php?title=Portugal_Telecom&action=edit&redlink=1)). Nhiều giấy phép đầu tư khác cũng đã được cấp trong thời gian từ năm 2000-2003, trong đó có 7 dự án đầu tư xây dựng và khai thác hệ thống viễn thông công cộng qua vệ tinh (satellites).
Các trung tâm gọi điện thoại quốc tế đặt tại Maroc đã thực hiện doanh thu xuất khẩu trên 81,4 triệu
[USD](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9), đem lại công ăn việc làm cho hơn 4000 người. Đây là hoạt động [xuất khẩu](/wiki/Xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u) [dịch vụ](/wiki/D%E1%BB%8Bch_v%E1%BB%A5) góp phần tạo công ăn việc làm chất lượng cao với đòi hỏi tỷ lệ đầu tư và nhân công thấp.
Ngày nay, Thành phố
[Casablanca](/wiki/Casablanca) là trung tâm [tài chính](/wiki/T%C3%A0i_ch%C3%ADnh) và [công nghiệp](/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) lớn nhất Maroc và khối Maghreb ( [Tunisia](/wiki/Tunisia), [Algérie](/wiki/Alg%C3%A9rie), Maroc, [Libya](/wiki/Libya) và [Mauritanie](/wiki/Mauritanie)). Nhiều công ty đa quốc gia có trụ sở tại đây. [Thị trường chứng khoán](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ch%E1%BB%A9ng_kho%C3%A1n) [Casablanca](/wiki/Casablanca) được xem là lớn thứ 4 ở [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi) sau [Johannesburg](/wiki/Johannesburg) ( [Nam Phi](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi)), [Cairo](/wiki/Cairo) ( [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp)) và [Gaborone](/wiki/Gaborone) ( [Botswana](/wiki/Botswana)).
Ngoại hối do kiều dân Maroc gửi về, tính đến cuối
[tháng 12](/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai) năm [2006](/wiki/2006), lượng kiều hối do người Maroc ở nước ngoài gửi về nước đã đạt gần 5,5 tỷ USD tăng 17,2% so với cùng kỳ năm trước (4,1 tỷ USD). So với mức trung bình từ 2001 đến 2005, các khoản thu kiều hối đã tăng 31,7% năm 2006. Cùng với [du lịch](/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch), [ngoại hối](/wiki/Ngo%E1%BA%A1i_h%E1%BB%91i) do kiều dân Maroc gửi về là nguồn thu ngoại tệ thứ hai của nước này. Maroc là nước lớn thứ tư trong số các nước đang phát triển nhận được nhiều kiều hối nhất (sau [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Mexico](/wiki/M%C3%A9xico) và [Pakistan](/wiki/Pakistan)). Ước tính có khoảng 2,5 triệu người Maroc sống ở nước ngoài, chiếm 8% dân số. Có đến 50% gia đình ở Maroc có người thân sống ở nước ngoài, chủ yếu ở [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) và [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3).
Về đầu tư và cho vay của nước ngoài, theo Bộ Kinh tế Maroc, đầu tư nước ngoài vào Maroc đã đạt 3,2 tỷ USD năm 2006. So với mức trung bình từ năm 2001 đến 2005 tổng số vốn đầu tư năm 2006 đã tăng 30,1%. Năm 2005 tổng số
[FDI](/wiki/%C4%90%E1%BA%A7u_t%C6%B0_tr%E1%BB%B1c_ti%E1%BA%BFp_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_ngo%C3%A0i) vào Maroc đạt 2,9 tỷ [USD](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) đưa nước này đứng vị trí thứ 4 tại [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi) về thu hút đầu tư sau [Nam Phi](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi), [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp) và [Nigeria](/wiki/Nigeria).
Năm lĩnh vực được đầu tư nhiều nhất là
[viễn thông](/wiki/Vi%E1%BB%85n_th%C3%B4ng) (59%) sau khi [tập đoàn Vivendi](/w/index.php?title=T%E1%BA%ADp_%C4%91o%C3%A0n_Vivendi&action=edit&redlink=1) mua 16% công ty viễn thông quốc gia Maroc Telecom, [du lịch](/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch) (11,7%), [bất động sản](/wiki/B%E1%BA%A5t_%C4%91%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n) (9,1%), công nghiệp (8,7%) và [bảo hiểm](/wiki/B%E1%BA%A3o_hi%E1%BB%83m) (4,4%). Các nhà đầu tư chính vẫn là [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha), [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) và [Thuỵ Sĩ](/wiki/Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9). Kết quả này phản ánh chính sách hiện nay của Maroc. Nước này đã cam kết tăng tính hấp dẫn đối với các nhà đầu tư và đặt việc thu hút nguồn vốn nước ngoài vào trọng tâm chiến lược phát triển kinh tế, biến các nhà đầu tư nước ngoài thành các đối tác ưu tiên thực sự phục vụ phát triển đất nước.
Với những tiềm năng và với vị trí địa lý được thiên nhiên ưu đãi, Maroc có thể trở thành sân sau để các nước đầu tư, sản xuất xuất khẩu bởi Maroc đã ký các Hiệp định tự do mậu dịch với những đối tác
[thương mại](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i) chính, điều này cho phép hàng hoá sản xuất tại Maroc có thể thâm nhập những thị trường lớn như Liên minh [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) và các nước [Ả Rập](/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp).
Mặc dù có những kết quả đáng khích lệ như trên nhưng Chính phủ Maroc vẫn còn nhiều việc phải làm để phát triển nền kinh tế một cách bền vững. Hiện tại nước này đang phải đối phó với nhiều thách thức nhất là vấn đề dân số,
[thất nghiệp](/wiki/Th%E1%BA%A5t_nghi%E1%BB%87p), tình trạng mù chữ (vẫn chiếm 20% năm 2005), chăm sóc y tế, [nước sạch](/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_s%E1%BA%A1ch&action=edit&redlink=1) và [điện](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n) cho người dân nông thôn.
## Dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=25) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=25)]
### Ngôn ngữ chính thức và ngôn ngữ thương mại[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=26) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=26)] [Tiếng Ả Rập](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp), [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p) và trong một phạm vi hẹp hơn [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) và [tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha) cũng được sử dụng ở Maroc, nhất là ở các tầng lớp trí thức và thương gia. Hai ngôn ngữ cùng tồn tại trong nhân dân là [tiếng Ả Rập địa phương](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_%C4%91%E1%BB%8Ba_ph%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) và [tiếng berber](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_berber&action=edit&redlink=1). [Tiếng Ả Rập](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) [văn học](/wiki/V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc) là [ngôn ngữ](/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF) chính thức của đất nước, được dùng trong tất cả các văn bản pháp lý.
### Những người Maroc Do Thái[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=27) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=27)]
## Văn hóa[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=28) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=28)]
### Ẩm thực[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=29) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=29)]
Ẩm thực Maroc là sự kết hợp tinh tế giữa
[rau](/wiki/Rau), [quả](/wiki/Qu%E1%BA%A3), những [gia vị](/wiki/Gia_v%E1%BB%8B) hiếm và thơm, các loại [cá](/wiki/C%C3%A1) và [thịt](/wiki/Th%E1%BB%8Bt) rất ngon… Được xem là ngon nhất trong số ẩm thực ở [phương Đông](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%B4ng) và nổi tiếng trên [thế giới](/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi), các món ăn đồ uống Maroc sẽ làm cho người uống thích thú. Sau đây là một số món chính tiêu biểu trong nền ẩm thực của Maroc.
- Món thịt xiên: Ở lối vào của mỗi khu chợ, trên một ô đất trống trên đường, có thể nhìn thấy người ta làm món thịt xiên: một bữa ăn nhanh vừa rẻ vừa ngon.
- Món cútcút: Đó là món ăn trưa truyền thống trong gia đình vào thứ sáu hàng tuần của người Maroc nhưng cũng tìm thấy món này trong các cửa hàng mở cửa tất cả các ngày trong tuần. Trong cuộc hành trình, có thể thưởng thức cả nghìn loại bánh cútcút tuỳ theo các vùng và tuỳ theo tính sáng tạo của người đầu bếp. Bạn thử ăn bằng ngón tay theo kiểu Maroc xem sao.
- Món Méchoui: là món
[cừu](/wiki/C%E1%BB%ABu_nh%C3%A0)thui trên que xiên hoặc nướng trên lò. Có cảm giác thịt đang nóng chảy trong miệng.
- Món Pastilla: Là một loại bột mịn được nhào thành từng lớp nhồi
[thịt](/wiki/Th%E1%BB%8Bt) [chim bồ câu](/wiki/H%E1%BB%8D_B%E1%BB%93_c%C3%A2u)và [hạnh nhân](/wiki/H%E1%BA%A1nh): Đây là món bánh ngọt có tra muối theo kiểu Maroc. Còn có các món khác có cùng nguồn gốc nhưng nhồi [cá](/wiki/C%C3%A1), [thịt](/wiki/Th%E1%BB%8Bt) [gà](/wiki/G%C3%A0)thậm chí thêm sữa để làm món tráng miệng.
- Những món ăn của tháng chay
[Ramadan](/wiki/Ramadan): Khi mặt trời lặn, người ta kết thúc việc nhịn ăn với việc thưởng thức món harira - một loại xúp làm từ thịt, đậu lăng, [đậu Hà Lan](/wiki/%C4%90%E1%BA%ADu_H%C3%A0_Lan), món beghrir, loại [bánh xèo](/wiki/B%C3%A1nh_x%C3%A8o)nhỏ làm từ [tổ ong](/w/index.php?title=T%E1%BB%95_ong&action=edit&redlink=1)ăn với [bơ](/wiki/B%C6%A1)nấu chảy và [mật ong](/wiki/M%E1%BA%ADt_ong)và bánh shebbakia, loại bánh rán trong dầu và bọc mật ong. Bữa ăn nhẹ này giúp mọi người có thời gian chờ đợi bữa tối thực sự diễn ra muộn hơn vào ban đêm.
- Món Tajine: Từ này vừa chỉ dụng cụ để đựng (là cái đĩa bằng đất nung được trang trí với chiếc vung hình nón điển hình) vừa chỉ thức ăn bên trong đó (món ragu gồm có
[thịt](/wiki/Th%E1%BB%8Bt), [gia cầm](/wiki/Gia_c%E1%BA%A7m), [cá](/wiki/C%C3%A1)và [rau](/wiki/Rau)nướng chín). Hãy thưởng thức và sẽ hiểu tại sao tajine lại là món ăn dân tộc của người Maroc.
- Nước
[chè](/wiki/Ch%C3%A8) [bạc hà](/wiki/B%E1%BA%A1c_h%C3%A0): Có tác dụng giải khát, làm ấm cơ thể, giúp lấy lại sức thường uống vào buổi sáng hoặc sau các bữa ăn vào bất cứ giờ nào. Được thưởng thức chè bạc hà là một thú vui không nên từ chối.
- Bánh ngọt: Bánh
[mật ong](/wiki/M%E1%BA%ADt_ong), [sừng](/wiki/S%E1%BB%ABng) [linh dương](/wiki/Linh_d%C6%B0%C6%A1ng), bánh feqqas có [hạnh nhân](/wiki/H%E1%BA%A1nh), [nho khô](/wiki/Nho_kh%C3%B4), bánh ghoriba làm từ [hạnh nhân](/wiki/H%E1%BA%A1nh), [vừng](/wiki/V%E1%BB%ABng)... cũng là các loại bánh rất ngon của Maroc.
### Nghệ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=30) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=30)]
## Giáo dục[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=31) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=31)]
Sau những năm 1980, hệ thống giáo dục của Maroc đã có nhiều tiến triển.
[Giáo dục](/wiki/Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c) [tiểu học](/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%E1%BB%8Dc) và trung học được tổ chức theo mô hình của [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p). Giáo dục tiền học đường chủ yếu tập trung vào giáo dục [tôn giáo](/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o) và lòng yêu nước.
## Thể thao[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=32) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=32)]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Maroc&veaction=edit&vesection=33) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maroc&action=edit§ion=33)] [^](#cite_ref-dano7212_1-0) [Dân số các Quốc Gia trên Thế Giới](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html), CIA World Factbook ước tính **Pending resolution of the** [^](#cite_ref-border_2-0) [Western Sahara conflict](/w/index.php?title=Western_Sahara_conflict&action=edit&redlink=1). **Yahya, Dahiru (1981).** [^](#cite_ref-3) *Morocco năm the Sixteenth Century*. Longman. tr. Page 18. [^](#cite_ref-4) [“Regions of Morocco”](http://www.statoids.com/uma.html). *statoids.com*. Truy cập ngày 7 tháng 9 năm 2007. [^](#cite_ref-5) [“مراکش”](http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%B4). *Persian Wikipedia*. Truy cập ngày 7 tháng 9 năm 2007.
- ^
**a** **ă** **â** [http://www.mofa.gov.vn/vi/cn_vakv/nr040819100948/nr040819115509/ns110802220540#QSXXB5FTTUxf](http://www.mofa.gov.vn/vi/cn_vakv/nr040819100948/nr040819115509/ns110802220540#QSXXB5FTTUxf) [^](#cite_ref-7) [http://unstats.un.org](http://unstats.un.org)
- ^
**a** **ă** [http://vansu.vn/?part=thegioi&opt=cacnuoc&act=view&code=morocco](http://vansu.vn/?part=thegioi&opt=cacnuoc&act=view&code=morocco) [^](#cite_ref-9) [http://www.ttnn.com.vn/NewsAttachment.ashx?id=3655&type=doc](http://www.ttnn.com.vn/NewsAttachment.ashx?id=3655&type=doc) **Sổ tay các nước trên thế giới** [^](#cite_ref-10) **The World Factbook** [^](#cite_ref-11) [^](#cite_ref-12) [Regions of Morocco](http://www.statoids.com/uma.html), statoids.com [^](#cite_ref-13) [Regions of Morocco](http://www.statoids.com/yma.html), statoids.com [^](#cite_ref-14) [“Report of the Secretary-General on the situation concerning Western Sahara (13 tháng 4 năm 2007)”](http://daccessdds.un.org/doc/UNDOC/GEN/N07/299/28/PDF/N0729928.pdf?OpenElement)(ped). *UN Security Council*. Truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2007. **en.wikipedia.org/Maroc** [^](#cite_ref-15) **Facebook.com/Maroc** [^](#cite_ref-16)
|
|![]()
[Maroc](//commons.wikimedia.org/wiki/Morocco?uselang=vi)
|
|![]()
[Maroc](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Morocco?uselang=vi)
|
|
|
|
|Nhiệm kỳ bắt vào năm
|

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


markdown:
# Scorpion II
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
|
|Thông tin trong bài này hoặc đoạn này không
Xin bạn hãy
|
|Scorpion II
|Tiên vương:
||
||Kế vị:
|
**Scorpion**, cũng được gọi là **Vua Scorpion** ( *Vua Bò Cạp*) hay **Scorpion II**, là một trong hai vị vua mang tên Scorpion ở vùng [Thượng Ai Cập](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_Ai_C%E1%BA%ADp), vào thời [Tiền triều đại Ai Cập](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%81n_tri%E1%BB%81u_%C4%91%E1%BA%A1i_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1).

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1054 frontend miss (0)


markdown:
# galenical
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **galenical** [/ɡə.ˈlɛ.nɪ.kəl/](/wiki/Wiktionary:IPA)
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adj-&action=edit§ion=T-1)] **galenical** [/ɡə.ˈlɛ.nɪ.kəl/](/wiki/Wiktionary:IPA)
- (
*Như*) [Galenic](/wiki/galenic).
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1066 frontend miss (0)