text:
“Chủ nghĩa quốc xã không phải là con đẻ của giai cấp đặc quyền đặc lợi, gắn với truyền thống Phổ, mà là con đẻ của đám đông” - F. Hayek
Lục tổ Huệ Năng “vô vi” như Trang Tử. John Locke, Adam Smith và F. Hayek, cũng “vô vi”. Các vị đều là những tổ sư của chủ nghĩa tự do. Về triết học, các vị thuộc trường phái vị kỷ, ủng hộ chủ nghĩa cá nhân - thứ chủ nghĩa mà chúng ta được răn dạy phải nhất mực lên án.
Huệ Năng không chủ trương tử vì đạo.
Trang Tử mặc dù coi sống chết như nhau (tề sinh tử) nhưng ông không coi trọng những người vì danh mà tuẫn tiết, ông chủ trương “vi thiện vô cận danh, vi ác vô cận hình”, giữ thân để phụng dưỡng cha mẹ và hưởng trọn tuổi trời ("tận niên", chứ không tìm cách kéo dài tuổi thọ).
John Locke, người phát kiến “quyền tự nhiên” của con người, người mà tư tưởng là nguồn cảm hứng cho bản Hiến pháp tự do đầu tiên trên thế giới – Hiến pháp Mỹ, không hề chủ trương “tự do hay là chết”.
Adam Smith, ông tổ của kinh tế thị trường tự do, là một nhân vật ôn nhu, không bao giờ đề cập đến chuyện đấu đá.
“Trong cuộc nội chiến Tây Ban Nha vào cuối những năm 30, người ta nói rằng những chiến binh Cộng hòa đã hy sinh với từ Staline trên môi…Nhưng sẽ chẳng có ai chết với những từ thị trường tự do trên môi cả” (D. Yergin và J. Stanislaw – sđd).
Còn F. Hayek, người được Milton Friedman coi là triết gia tự do vĩ đại nhất của thế kỷ 20, từng nói : “Có lẽ tác hại lớn nhất đối với chủ nghĩa tự do chính là sự kiên quyết của một số người ủng hộ nó” (Trích từ Hayek, Đường về nô lệ)
Theo Hayek, chính những nguyên tắc của chủ nghĩa tự do đã ngăn cản biến nó thành một hệ thống giáo điều. Nguyên tắc quan trọng nhất của nó là không có các nguyên tắc cứng nhắc được xác định một lần và vĩnh viễn. Thậm chí Hayek còn không muốn dùng từ “Tự do” (liberty), vì từ đó ở Mỹ đã bị F.Roosevelt và những người theo chủ nghĩa can thiệp cưỡng đoạt. Ông muốn dùng từ “Khoan dung” (toleration). Không phải ngẫu nhiên mà trong các tác phẩm của Locke có tới 4 bức thư về lòng khoan dung.
Ở phương Tây, chủ nghĩa tự do (hay chủ nghĩa cá nhân, tự do cá nhân) là thành quả vĩ đại của thời kỳ Phục Hưng. Và chính tự do cá nhân được giải phóng đã sáng tạo ra những kỳ tích trên các lĩnh vực hội họa, điêu khắc, kiến trúc, âm nhạc, văn học, khoa học và triết học của thời kỳ này. Khi con người được sống thật với những gì mình vốn có và tôn trọng những đặc thù khác biệt mà tạo hóa đã ban cho mình và cho người khác, khi ấy mọi năng lượng trong mỗi người mới được giải phóng. Tự do chính trị mở đường cho sự sáng tạo và tự do kinh doanh mở đường cho việc đem áp dụng sự sáng tạo đó vào cuộc sống, từ đó mà cuộc sống thăng hoa. Thành tựu của chủ nghĩa tự do ở phương Tây lên đến “đỉnh” vào thế kỷ 19 – một thế kỷ thịnh vượng, khoan dung và hòa bình.
Bản chất của một xã hội tự do là “thủy tự mang mang hoa tự hồng”, là tôn trọng tối đa các lực lượng tự phát trong xã hội và sử dụng tối thiểu các biện pháp chế tài, hay nói như Thomas Jefferson : “The Government that governs least governs best”. Nhưng cũng vì xã hội tự do không ép buộc mọi người tuân theo những nguyên tắc cứng nhắc, không buộc thiểu số phải sống theo đa số, nên quá trình hoàn thiện các định chế của một xã hội tự do diễn ra vô cùng chậm chạp. Một xã hội tự do cũng giống như một rừng cây tự nhiên, những cây khỏe mạnh thì phát triển, những cây yếu ớt bị đào thải. Tình trạng này được coi là khiếm khuyết của xã hội tự do : “mạnh được yếu thua”, “cá lớn nuốt cá bé”. Dần dần người ta quên đi những thành tựu mà xã hội tự do đem lại, bởi những thành tựu do “không làm gì hết” mà có, thiên hạ coi là những thứ đương nhiên mình được hưởng, từ đó người ta chỉ còn quan tâm đến sự khiếm khuyết của nó và càng ngày càng không muốn chấp nhận những khiếm khuyết đó, dẫn đến sự gia tăng khuynh hướng chối bỏ chủ nghĩa tự do. Trong khi đó, những người bảo vệ chủ nghĩa tự do, để chống lại những mối đe dọa đối với nó, đã biến chủ nghĩa tự do, vốn “thủy tự mang mang hoa tự hồng”, thành những nguyên tắc bất di bất dịch. Theo Hayek thì chỉ cần bác bỏ một luận điểm cụ thể nào đó của những nguyên tắc đó thì lập tức cả tòa lâu đài sẽ sụp đổ ngay lập tức. Hayek cho rằng “chính thành tựu của chủ nghĩa tự do cũng là nguyên nhân đưa nó đến chỗ suy tàn”.
Phế bỏ chủ nghĩa tự do không ai khác là đám đông. Không thể nói là đám đông không có khát vọng tự do, nhưng đám đông bao giờ cũng muốn Nhà nước làm nhiều hơn những “việc tốt”, “chăm sóc” tốt hơn đời sống của người dân, thực hiện nhiều hơn “công bằng xã hội”. Nhưng khốn nỗi, Nhà nước càng làm nhiều việc, kể cả những “việc tốt”, thì tự do càng ít đi.
Hitler không giành chính quyền một cách bất hợp pháp. Chính Hitler đã làm rất nhiều “việc tốt” để hồi sinh nước Đức thua trận, bệ rạc và nhục nhã sau Đại chiến thứ 1 và rất biết kích hoạt khát vọng, tính kiêu ngạo và lòng thù hận của đám đông. Ông ta lên cầm quyền một cách hợp pháp và dân chủ, chính đám đông đã tạo ra Hitler. Cần lưu ý : Dân chủ chỉ là một trong những phương tiện đi đến tự do, nhưng là một phương tiện không đầy đủ. Một nền dân chủ lấy số đông làm chuẩn mực, không tôn trọng thiểu số cũng như từng cá nhân riêng lẻ, một nền dân chủ lấy 51% thống trị 49%, nền dân chủ ấy luôn luôn có nguy cơ biến thành một chế độ toàn trị. Thảm họa phát xít ở Đức là một minh chứng.
Ở Mỹ, F.D. Roosevelt lên cầm quyền đã ban hành “Chính sách kinh tế mới” (New Deal), phế bỏ nhiều thành tựu của xã hội tự do bằng một loạt các biện pháp can thiệp của Chính phủ vào hoạt động kinh tế và đời sống người dân. F.D.R rất được lòng tầng lớp trung lưu, thành phần đa số người Mỹ, vì vậy mà ông trúng cử tới 4 nhiệm kỳ Tổng thống. Nhờ sự tiên lượng thiên tài của các nhà lập quốc, nên nước Mỹ đã có một bản Hiến pháp tự do cực kỳ khó sửa đổi, vì vậy mới loại được nguy cơ của chế độ toàn trị. Tuy nhiên, các chính sách can thiệp của F.D.R đã để lại những di hại lâu dài, không những rât khó khắc phục mà còn có khả năng tái diễn. Có vẻ như món bí kíp “quỳ hoa bảo điển” của F.D.R đang được Obama đem ra luyện tập.
Xin một lần nữa dẫn lại bức tranh đăng trên karendecoster.com minh họa sinh động con đường phát triển của “Nhà nước vú em” kéo theo sự suy tàn của chủ nghĩa tự do tại nước Mỹ trong thế kỷ 20 :
Từ trái sang :
Hình 1 : Tượng nữ thần tự do nguyên vẹn với Laissez-faire của thế kỷ 19.
Hình 2 : Chỉ với 1 tu chính án thứ 18, tức điều khoản cấm rượu được bổ sung vào Hiến pháp (thông qua năm 1921, bãi bỏ năm 1933 bằng Tu chính án số 21), nữ thần tự do bị cụt mất cánh tay.
Hình 3 : Với New Deal của F.D.R, nữ thần tự do mất luôn cái đầu.
Hình 4 : Với Great Society của Lyndon B.Johnson, nữ thần tự do mất tiếp hai vai.
Hình 5 : Với Big Government hiện nay, hay còn gọi là Nanny State (Nhà nước vú em), tượng nữ thần tự do biến mất hoàn toàn, thay vào đó là một bà vú.
(lúc nào rảnh viết tiếp)
Phần 1
Phần 2
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét

markdown:
**“Chủ nghĩa quốc xã không phải là con đẻ của giai cấp đặc quyền đặc lợi, gắn với truyền thống Phổ, mà là con đẻ của đám đông” -**F. Hayek
Lục tổ Huệ Năng “vô vi” như Trang Tử. John Locke, Adam Smith và F. Hayek, cũng “vô vi”. Các vị đều là những tổ sư của chủ nghĩa tự do. Về triết học, các vị thuộc trường phái vị kỷ, ủng hộ chủ nghĩa cá nhân - thứ chủ nghĩa mà chúng ta được răn dạy phải nhất mực lên án.
Huệ Năng không chủ trương tử vì đạo.
Trang Tử mặc dù coi sống chết như nhau (tề sinh tử) nhưng ông không coi trọng những người vì danh mà tuẫn tiết, ông chủ trương “vi thiện vô cận danh, vi ác vô cận hình”, giữ thân để phụng dưỡng cha mẹ và hưởng trọn tuổi trời ("tận niên", chứ không tìm cách kéo dài tuổi thọ).
John Locke, người phát kiến “quyền tự nhiên” của con người, người mà tư tưởng là nguồn cảm hứng cho bản Hiến pháp tự do đầu tiên trên thế giới – Hiến pháp Mỹ, không hề chủ trương “tự do hay là chết”.
Adam Smith, ông tổ của kinh tế thị trường tự do, là một nhân vật ôn nhu, không bao giờ đề cập đến chuyện đấu đá.
“Trong cuộc nội chiến Tây Ban Nha vào cuối những năm 30, người ta nói rằng những chiến binh Cộng hòa đã hy sinh với từ
*Staline*trên môi…Nhưng sẽ chẳng có ai chết với những từ *thị trường tự do*trên môi cả” (D. Yergin và J. Stanislaw – sđd).
Còn F. Hayek, người được Milton Friedman coi là triết gia tự do vĩ đại nhất của thế kỷ 20, từng nói : “Có lẽ tác hại lớn nhất đối với chủ nghĩa tự do chính là sự kiên quyết của một số người ủng hộ nó” (Trích từ Hayek, Đường về nô lệ)
Theo Hayek, chính những nguyên tắc của chủ nghĩa tự do đã ngăn cản biến nó thành một hệ thống giáo điều. Nguyên tắc quan trọng nhất của nó là không có các nguyên tắc cứng nhắc được xác định một lần và vĩnh viễn. Thậm chí Hayek còn không muốn dùng từ “Tự do” (liberty), vì từ đó ở Mỹ đã bị F.Roosevelt và những người theo chủ nghĩa can thiệp cưỡng đoạt. Ông muốn dùng từ “Khoan dung” (toleration). Không phải ngẫu nhiên mà trong các tác phẩm của Locke có tới 4 bức thư về lòng khoan dung.
Ở phương Tây, chủ nghĩa tự do (hay chủ nghĩa cá nhân, tự do cá nhân) là thành quả vĩ đại của thời kỳ Phục Hưng. Và chính tự do cá nhân được giải phóng đã sáng tạo ra những kỳ tích trên các lĩnh vực hội họa, điêu khắc, kiến trúc, âm nhạc, văn học, khoa học và triết học của thời kỳ này. Khi con người được sống thật với những gì mình vốn có và tôn trọng những đặc thù khác biệt mà tạo hóa đã ban cho mình và cho người khác, khi ấy mọi năng lượng trong mỗi người mới được giải phóng. Tự do chính trị mở đường cho sự sáng tạo và tự do kinh doanh mở đường cho việc đem áp dụng sự sáng tạo đó vào cuộc sống, từ đó mà cuộc sống thăng hoa. Thành tựu của chủ nghĩa tự do ở phương Tây lên đến “đỉnh” vào thế kỷ 19 – một thế kỷ thịnh vượng, khoan dung và hòa bình.
Bản chất của một xã hội tự do là “thủy tự mang mang hoa tự hồng”, là tôn trọng tối đa các lực lượng tự phát trong xã hội và sử dụng tối thiểu các biện pháp chế tài, hay nói như Thomas Jefferson : “
*The Government that governs least governs best*”. Nhưng cũng vì xã hội tự do không ép buộc mọi người tuân theo những nguyên tắc cứng nhắc, không buộc thiểu số phải sống theo đa số, nên quá trình hoàn thiện các định chế của một xã hội tự do diễn ra vô cùng chậm chạp. Một xã hội tự do cũng giống như một rừng cây tự nhiên, những cây khỏe mạnh thì phát triển, những cây yếu ớt bị đào thải. Tình trạng này được coi là khiếm khuyết của xã hội tự do : “mạnh được yếu thua”, “cá lớn nuốt cá bé”. Dần dần người ta quên đi những thành tựu mà xã hội tự do đem lại, bởi những thành tựu do “không làm gì hết” mà có, thiên hạ coi là những thứ đương nhiên mình được hưởng, từ đó người ta chỉ còn quan tâm đến sự khiếm khuyết của nó và càng ngày càng không muốn chấp nhận những khiếm khuyết đó, dẫn đến sự gia tăng khuynh hướng chối bỏ chủ nghĩa tự do. Trong khi đó, những người bảo vệ chủ nghĩa tự do, để chống lại những mối đe dọa đối với nó, đã biến chủ nghĩa tự do, vốn “thủy tự mang mang hoa tự hồng”, thành những nguyên tắc bất di bất dịch. Theo Hayek thì chỉ cần bác bỏ một luận điểm cụ thể nào đó của những nguyên tắc đó thì lập tức cả tòa lâu đài sẽ sụp đổ ngay lập tức. Hayek cho rằng “chính thành tựu của chủ nghĩa tự do cũng là nguyên nhân đưa nó đến chỗ suy tàn”.
Phế bỏ chủ nghĩa tự do không ai khác là đám đông. Không thể nói là đám đông không có khát vọng tự do, nhưng đám đông bao giờ cũng muốn Nhà nước làm nhiều hơn những “việc tốt”, “chăm sóc” tốt hơn đời sống của người dân, thực hiện nhiều hơn “công bằng xã hội”. Nhưng khốn nỗi, Nhà nước càng làm nhiều việc, kể cả những “việc tốt”, thì tự do càng ít đi.
Hitler không giành chính quyền một cách bất hợp pháp. Chính Hitler đã làm rất nhiều “việc tốt” để hồi sinh nước Đức thua trận, bệ rạc và nhục nhã sau Đại chiến thứ 1 và rất biết kích hoạt khát vọng, tính kiêu ngạo và lòng thù hận của đám đông. Ông ta lên cầm quyền một cách hợp pháp và dân chủ, chính đám đông đã tạo ra Hitler. Cần lưu ý : Dân chủ chỉ là một trong những phương tiện đi đến tự do, nhưng là một phương tiện không đầy đủ. Một nền dân chủ lấy số đông làm chuẩn mực, không tôn trọng thiểu số cũng như từng cá nhân riêng lẻ, một nền dân chủ lấy 51% thống trị 49%, nền dân chủ ấy luôn luôn có nguy cơ biến thành một chế độ toàn trị. Thảm họa phát xít ở Đức là một minh chứng.
Ở Mỹ, F.D. Roosevelt lên cầm quyền đã ban hành “Chính sách kinh tế mới” (New Deal), phế bỏ nhiều thành tựu của xã hội tự do bằng một loạt các biện pháp can thiệp của Chính phủ vào hoạt động kinh tế và đời sống người dân. F.D.R rất được lòng tầng lớp trung lưu, thành phần đa số người Mỹ, vì vậy mà ông trúng cử tới 4 nhiệm kỳ Tổng thống. Nhờ sự tiên lượng thiên tài của các nhà lập quốc, nên nước Mỹ đã có một bản Hiến pháp tự do cực kỳ khó sửa đổi, vì vậy mới loại được nguy cơ của chế độ toàn trị. Tuy nhiên, các chính sách can thiệp của F.D.R đã để lại những di hại lâu dài, không những rât khó khắc phục mà còn có khả năng tái diễn. Có vẻ như món bí kíp “quỳ hoa bảo điển” của F.D.R đang được Obama đem ra luyện tập.
Xin một lần nữa dẫn lại bức tranh đăng trên karendecoster.com minh họa sinh động con đường phát triển của “Nhà nước vú em” kéo theo sự suy tàn của chủ nghĩa tự do tại nước Mỹ trong thế kỷ 20 :
Từ trái sang :
Hình 1 : Tượng nữ thần tự do nguyên vẹn với Laissez-faire của thế kỷ 19.
Hình 2 : Chỉ với 1 tu chính án thứ 18, tức điều khoản cấm rượu được bổ sung vào Hiến pháp (thông qua năm 1921, bãi bỏ năm 1933 bằng Tu chính án số 21), nữ thần tự do bị cụt mất cánh tay.
Hình 3 : Với New Deal của F.D.R, nữ thần tự do mất luôn cái đầu.
Hình 4 : Với Great Society của Lyndon B.Johnson, nữ thần tự do mất tiếp hai vai.
Hình 5 : Với Big Government hiện nay, hay còn gọi là Nanny State (Nhà nước vú em), tượng nữ thần tự do biến mất hoàn toàn, thay vào đó là một bà vú.
(lúc nào rảnh viết tiếp)
[Phần 1](http://www.hoanghaivan.com/2012/11/thien-va-kinh-te-hoc-thuy-tu-mang-mang.html) [Phần 2](http://www.hoanghaivan.com/2012/11/thien-va-kinh-te-hoc-thuy-tu-mang-mang_8.html)
## Không có nhận xét nào:
## Đăng nhận xét

Cache-Control: private, max-age=0

Server: GSE


text:
Đặt vấn đề
ODA (Viên trợ phát triển chính thức) từ năm 1960 khi được Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) chính thức định nghĩa tới nay đã trở thành một hiện tượng chính trị - kinh tế toàn cầu, một nội dung quan trọng trong mối quan hệ giữa các quốc gia phát triển phương Tây và các nước đang phát triển. Trước đó, đã có hai trường hợp tài trợ đặc biệt ở cấp độ chính phủ tương tự ODA là việc Hoa Kỳ hỗ trợ tái thiết nước Đức và châu Âu (kế hoạch MARSHALL) và Nhật Bản sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, tuy nhiên với ý nghĩa và hiệu quả hoàn toàn khác.
Trong các tuyên bố và cam kết công khai giữa các nhà tài trợ và chính phủ các quốc gia nhận viện trợ, mục đích của ODA thường bao gồm nhiều vấn đề cụ thể như xây dựng cơ sở hạ tầng, hỗ trợ nâng cao năng lực quản trị công hay xóa đói giảm nghèo... Tuy nhiên, bản chất sâu sa của các mối quan hệ ODA không đơn giản là sự hỗ trợ một chiều mang tính "thiện chí" như vậy. Ngoài các lợi ích chính trị và kinh tế hai chiều được tính đến (xin không đề cập ở đây), các nhà tài trợ ngày càng quan tâm đến thúc đẩy qúa trình dân chủ hóa, tức vấn đề cải cách nhà nước và thể chế, ở các nước nhận viện trợ. Động cơ của sự quan tâm này, xét trong bối cảnh hiện nay, không còn mang màu sắc đấu tranh về "ý thức hệ" (như trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh trước đây), mà xuất phát từ một nhận định khái quát hơn. Đó là "dân chủ hóa" là điều kiện tiên quyết cho việc xóa đói giảm nghèo một cách bền vững, căn bản, đồng thời tạo môi trường quan trọng và cần thiết để bảo đảm ổn định và an ninh toàn cầu.
Hiện tượng tham nhũng và cuộc chiến chống tham nhũng ở các quốc gia tiếp nhận ODA có liên quan gì đến các mục tiêu của ODA nói trên? Trước hết, có thể khẳng định rằng hiện tượng tham nhũng vốn luôn luôn tồn tại. Trong điều kiện của các quốc gia đang chuyển đổi, tham nhũng đã vẫn tồn tại trong thời kỳ của nền kinh tế kế họach hóa tập trung; tuy nhiên khi đó nó không được nhận diện cũng như không có điều kiện phát triển trong bối cảnh một "hệ thống đặc quyền, đặc lợi" dành cho giới cầm quyền đã được pháp chế hóa. Khi chuyển sang kinh tế thị trường, hệ thống đặc quyền, đặc lợi chính thức và hợp pháp đã bị xóa bỏ, tham nhũng xuất hiện và gia tăng mạnh mẽ. Cuộc chiến chống tham nhũng ở các quốc gia này trên thực tế không thành công, vì suy cho cùng, nó chỉ động chạm đến khía cạnh đạo đức và các hành vi cá nhân (tức lý do thuộc về con người) mà không tấn công vào các khuyết tật hay bất hợp lý của thể chế, bao gồm theo nghĩa rộng hệ thống tổ chức và họat động của bộ máy nhà nước, các nguyên lý của sinh họat chính trị, khung pháp luật và hệ thống thực thi tư pháp. Minh chứng cho nhận định này, người ta có thể dễ dàng so sánh tình trạng tham nhũng giữa các quốc gia có thể chế dân chủ (nơi vẫn còn tham nhũng nhưng rất ít và được kiểm soát) và các quốc gia chưa được dân chủ hóa (nơi hiện tượng tham nhũng đang tràn lan và trở nên không kiểm soát nổi).
Câu hỏi đặt ra là các hệ quả của tham nhũng như vô hiệu hóa các thành tựu về xóa đói giảm nghèo, gia tăng bất công xã hội và cản trở việc xúc tiến quá trình dân chủ hóa... đã và đang đi ngược với các mục tiêu đặt ra cho việc cam kết tài trợ và sử dụng ODA, trong khi nguồn vốn này đang tiếp tục được giải ngân ở các quốc gia đang phát triển. Vậy, phải chăng ODA đã không đem lại tác dụng tích cực nào cho cuộc chiến chống tham nhũng?
Hiện trạng
Chưa vội lý giải vấn đề có tính nghịch lý nói trên, chúng ta trước hết hãy cùng nhìn vào hiện trạng. ODA hiện nay đang được dành nhiều nhất cho các quốc gia Nam Á và châu Phi, trong đó Việt Nam dường như được coi là một trong các quốc gia được ưu tiên hàng đầu. Mặc dù được tiếp cận với ODA từ các nước và định chế phương Tây khá muộn, chỉ sau 1994 khi Hoa Kỳ bãi bỏ cấm vận chính trị và thương mại đối với Việt Nam, nhưng ngay sau đó và hàng năm, Việt Nam nhận được mức độ cam kết cũng như khối lượng giải ngân vốn ODA khá cao và ngày càng tăng, từ 2 tỷ đến 5 tỷ USD. Việc sử dụng ODA ở Việt Nam, khác với nhiều quốc gia Nam Á và châu Phi, đã tạo ra những hiệu quả rõ rệt và đầy ấn tượng trong việc duy trì nhịp độ tăng trưởng của nền kinh tế, (trung bình trên 7% kể từ năm 1994) và xóa đói giảm nghèo, (tỷ lệ nghèo đói giảm một nửa chỉ trong vòng 10 năm, từ trên 60% năm 1994, sau mười năm xuống còn dưới 30% năm 2004). Tuy nhiên, bên cạnh đó, người ta đang có những đánh giá khác đi hoặc thậm chí ngược lại với các kết quả trên. Chẳng hạn, đó là việc nghi ngờ tính bền vững của quá trình tăng trưởng kinh tế cao sau khi việc cấp vốn ODA không còn nữa, (theo một số nhà tài trợ, các nguồn vốn ODA có thể sẽ giảm cơ bản và tiến tới cắt hoàn toàn sau khi GDP/đầu người/năm của Việt Nam đạt 1000 USD). Hay nếu nhìn vào hệ thống các công trình thuộc cơ sở hạ tầng kỹ thuật của nền kinh tế như đường cao tốc, đường sắt, sân bay, cảng, cầu... thì rõ ràng mặc dù cho tới nay khoảng 22 tỷ USD vốn ODA đã được giải ngân nhưng Việt Nam vẫn hầu như chưa có được những công trình lớn đạt tiêu chuẩn quốc tế. Vấn đề ở chỗ nhiều công trình hạ tầng có sử dụng vốn ODA nhưng được xây dựng với chất lượng quá kém. Do đó, câu hỏi tiếp theo là Việt Nam sẽ lấy vốn ở đâu để vừa tiếp tục xây dựng mới, đồng thời vừa sửa chữa những công trình hạ tầng có chất lượng kém đó, một khi không còn ODA nữa ?
Đó là các vấn đề của Việt Nam. Còn tình hình ở nhiều nước châu Phi cũng không khá hơn, thậm chí còn tồi tệ với nạn đói triền miên, lấy nhiễm HIV không kiểm soát nổi, bạo lực và xung đột vũ trang mặc dù tiếp tục được cũng cấp cả ODA lẫn viện trợ nhận đạo.
Trên thực tế, các vấn đề và khó khăn của Việt Nam và các quốc gia châu Phi có tính chất khác nhau. Tuy nhiên, một hiện tượng chung có tính phổ biến cùng tồn tại. Đó là tham nhũng gia tăng. Nếu ở Việt Nam người ta đang ước tính một con số tham nhũng và lãng phí tới xấp xỉ 50% vốn sử dụng cho các công trình xây dựng (một tỷ lệ mà theo sự phân tích kinh tế học có thể làm vô hiệu hóa mọi khái niệm về tăng trưởng cũng như chất lượng sản phẩm), thì ở một số nước châu Phi, đó là sự nổi trên của các nhà chính trị độc tài, sống lãng phí và xa hoa, coi tài sản quốc gia là của chính mình.
Tại sao có tình trạng như vậy? Đi sâu vào phân tích mục đích sử dụng cũng như tác động của ODA đối với các nước nói trên, người ta có thể rút ra một nhận xét đáng suy nghĩ là: ở tất các các quốc gia nhận tài trợ, ODA có tác động tích cực và hiệu quả, dù ở mức độ khác nhau, vào đời sống kinh tế nhưng hầu như không động chạm tới được đời sống chính trị, tức các vấn đề về cải cách chính trị, bộ máy nhà nước và thể chế. Trong khi đó, qua rất nhiều cuộc khảo sát và nghiên cứu, các chuyên gia quốc tế và địa phương đã cùng đi đến một kết luận rằng tham nhũng tại các quốc gia này không thể kiềm chế được vì nó không phải xuất phát từ các lý do đạo đức mà từ các "khuyết tật" của thể chế. Phải chăng vì thế, các tác động tích cực của ODA vào cuộc chiến chống tham nhũng, như các nhà tài trợ mong đợi, đã trở nên bất khả thi? Thậm chí, ở một góc độ khác, và "nguy hiểm" hơn, khi thông qua scandal ở cơ quan PMU 18 thuộc Bộ Giao thông vận tải Việt Nam năm trước và Dự án Đại lộ Đông – Tây vừa qua, dư luận còn cảnh báo rằng chính vốn ODA đã vừa là "lý do" vừa là "điều kiện" cho các hành vi tham nhũng (!).
Đi tìm các lý giải
Trước khi bắt đầu phân tích, hãy đặt một câu hỏi khác là giả sử không có các nguồn vốn ODA thì sẽ xảy ra điều gì ở các nước như Việt Nam hay ở châu Phi? Chỉ xét ở Việt Nam, nếu chỉ tính đến 22 tỷ USD đã được đầu tư bổ sung vào nền kinh tế trong khoảng 15 năm qua, hàng trăm chuyên gia quốc tế đã được cử tới để chuyển giao các công nghệ quản lý và kỹ thuật, hàng ngàn hội thảo và chương trình đào tạo để nâng cao kiến thức của các quan chức và người dân được tổ chức, thì cũng có thể khẳng định rằng nếu không có vai trò của ODA, chắc chắn kinh tế không đạt mức tăng trưởng cao, tỷ lệ đói nghèo sẽ gia tăng, dân chủ trong quản lý nhà nước và đời sống chính trị sẽ không được mở rộng, và đi liền với nó rất có thể là các bất ổn về xã hội và chính trị. Điều đó chứng minh sự cần thiết và vai trò tích cực của ODA. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra tại thời điểm này là cần xem xét lại từ gốc rễ thế nào là sự đúng đắn trong quan niệm, sử dụng và quản lý ODA?
Trước hết, cần xác định lại rằng bản chất ODA không phải là thể hiện các mối quan hệ "Chính phủ với Chính phủ" mà là "Nhân dân với Nhân dân" thông qua chính phủ.
Điều này có nghĩa là ở các nước phương Tây, nơi tồn tại thể chế dân chủ, việc cấp ODA phải được ghi nhận trong luật do quốc hội thông qua, tức phải có sự nhất trí của nhân dân thông qua các đại biểu của mình. Minh chứng rõ ràng là khi vụ scandal PMU 18 và vụ đưa hối lộ ở Dự án Đại lộ Đông –Tây ở Việt Nam được đưa lên báo chí Nhật Bản, người dân Nhật đã phẫn nộ và ngay lập tức yêu cầu quốc hội chất vấn chính phủ Nhật về việc quản lý và sử dụng tiền đóng thuế của nhân dân sai mục đích ở Việt Nam. Về bản chất, ODA của các nước phương Tây hoàn toàn khác so với viện trợ kinh tế và quân sự của Liên Xô và các nước Đông Âu cho Việt Nam trước đây, vì đó thuần túy là các mối quan hệ chính trị giữa các Đảng Cộng sản và chính phủ các nước liên quan mà không có sự tham gia hay quyết định của người dân. Tuy nhiên, vấn đề là ở phía Việt Nam với bối cảnh hiện tại, việc tương tác để tiếp nhận tài trợ lại hoàn toàn do chính phủ quyết định. Việt Nam chưa có luật về tiếp nhận và sử dụng ODA do Quốc hội ban hành, và sau vụ scandal PMU 18, các Đại biểu Quốc hội Việt Nam đã than phiền về việc không được quyết định hay giám sát việc sử dụng vốn ODA. Hệ quả là chính phủ đơn giản coi ODA là một "bộ phận bổ sung" của ngân sách nhà nước, trong đó mặc dù việc quản lý và sử dụng có "châm trước" một số thủ tục do các nhà tài trợ đề ra, nhưng về cơ bản vẫn theo các tiêu chuẩn nội địa. Với quan niệm không đấy đủ và thấu đáo về bản chất việc hình thành các nguồn vốn và chính sách ODA, chính phủ nước tiếp nhận thường có cách nhìn ngắn và đơn giản, coi trọng việc ứng xử để thỏa mãn người đại diện của các nhà tài trợ, thậm chí là các chuyên gia quốc tế được thuê để giám sát các dự án, nhằm phục vụ cho việc duy trì các cam kết tài chính và thuận lợi cho việc giải ngân, hơn là thông qua ODA để phát triển các quan hệ đối ngoạii cả về kinh tế và chính trị với nhân dân các quốc gia tài trợ. Người dân các quốc gia tài trợ vẫn có rất ít cơ hội để biết đến đất nước và con người mà họ muốn giúp đỡ bằng tài trợ ODA. Người dân Việt Nam ở các vùng quê đang được hưởng lợi trong việc sử dụng các công trình công cộng xây dựng bằng ODA, nhưng hầu như họ vẫn cho rằng đó là tiền của chính phủ chứ không phải là tiền của nhân dân nước khác cho vay và mình là người trả nợ. Thực tế này đã hạn chế các tác động tích cực lâu dài về mặt xã hội của ODA, đó là các quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa nhân dân các quốc gia cho và nhận ODA được xây dựng và phát triển sau khi quá trình tài trợ này chấm dứt. Ngoài ra, trong phạm vi nhất định, đó còn là biểu hiện của tình trạng thiếu dân chủ trong quản lý và sử dụng ODA với các quyết định độc đoán hoặc chủ quan, thiếu cân nhắc của những tổ chức, cá nhân có thẩm quyền trong chính phủ trong việc quản lý nguồn vốn này.
Thứ hai, về mặt nhận thức và thái độ của các quan chức chính phủ, ODA hầu như không được coi là nguồn tài chính đặc biệt và đi kèm với nó là một chế độ quản lý đặc biệt theo các tiêu chuẩn tiến tiến và dân chủ.
Trên thực tế, nhận thức của không ít quan chức nhà nước vẫn cho rằng ODA là vốn viện trợ hoặc cho vay dài hạn ưu đãi (và chỉ phân biệt với vốn vay thương mại ở điểm này); và do việc các khoản tài trợ được thực hiện thông qua các cam kết chính phủ, một cách đơn giản, họ coi ODA là một bộ phận của ngân sách dành cho chi tiêu theo các chương trình đã định và bổ sung vào các các khoản thu nội địa. Nhận thức này không đầy đủ, thậm chí sai lầm ở chỗ nó làm cho ODA gần giống với các khoản vay thương mại, trong đó bên cho vay chủ yếu quan tâm đến việc thanh toán tiền lãi và khả năng thu hồi nợ đúng hạn. Với ODA, xét về bản chất, đó là tiền đóng thuế của nhân dân nước tài trợ, do đó, việc chi tiêu buộc phải gắn với mục tiêu chính trị rõ ràng, cùng với tính hiệu quả, minh bạch có thể chứng minh được của việc sử dụng. Việc hoàn trả ODA được chính phủ nước nhận tài trợ cam kết bằng các khoản thu của ngân sách nhà nước, do vậy, các rủi ro thanh toán hầu như không đặt ra, trừ rủi ro chính trị. Mặt khác, như đã đề cập ở trên, các nhà tài trợ ODA là các quốc gia của thể chế dân chủ có nền hành chính và quản trị công phát triển cao. Thực tế này, một cách tự nhiên, đòi hỏi các quốc gia tiếp nhận cũng phải có hoặc nếu chưa sẵn có thì phải có khả năng tiếp nhận và áp dụng các tiêu chuẩn và công nghệ quản lý tài chính công “văn minh và hiện đại”. Lợi ích đối với các nước đang phát triển, do đó, có tính chất “kép”, có nghĩa rằng không chỉ là tiền vốn ưu đãi, mà còn đi kèm với nó là hệ thống và các quy trình quản trị công, từ việc lập chính sách kinh tế, quy hoạch phát triển, bồi dưỡng nhân sự đến triển khai và giám sát theo các tiêu chuẩn tiến bộ được chuyển giao. Nếu một khi lợi ích “thứ hai" này không đạt được, các quan hệ ODA xét trên bình diện nhà nước sẽ trở nên tầm thường và vụ lợi, dẫn đến hệ quả là làm biến dạng hay mất đi tính lành mạnh về chính trị trong quan hệ giữa các nhà nước và quốc gia có chủ quyền đối với nhau. Chẳng hạn, về phía các quốc gia tiếp nhận ODA, sẽ hình thành tâm lý cho rằng ODA gắn với mục tiêu áp đặt chính trị và can thiệp vào chủ quyền quốc gia, do đó sẽ tỏ thái độ theo hướng hoặc là tìm cách tránh sử dụng ODA càng ít càng tốt (để giữ được "độc lập"), hoặc cố gắng tranh thủ vốn ODA càng nhiều càng tốt bằng cách vận động và "chiều lòng" các nhà tài trợ nhưng trong thâm tâm chỉ coi đó là nguồn "tiền rẻ". Cả hai khuynh hướng suy nghĩ này, theo chúng tôi, đều sai lầm vì suy cho cùng là biểu hiện của tính thiển cận và định kiến chính trị vốn bắt nguồn từ thời kỳ chiến tranh lạnh. Nhìn lại lịch sử, có hai tình huống thú vị và giống nhau xét về nhận tài trợ của chính phủ nước ngoài theo dạng “ODA". Hầu hết các nước xã hội chủ nghĩa trước kia, bao gồm cả các nước Đông Âu, đều nhận "ODA" từ Liên Xô, và buộc phải chịu sự áp đặt chính trị, tức tuân theo mô hình quản lý nhà nước và xã hội soviet, là mô hình bị lịch sử chứng minh là lạc hậu và đã sụp đổ. Có thể vì sự ám ảnh của quá khứ như vậy, nhiều nước đang phát triển hiện nay vẫn còn tâm lý e ngại và tiêu cực về ODA. Tuy nhiên, trong một tình huống khác, nước Đức và châu Âu cũng như Nhật Bản tiếp nhận ODA của Hoa Kỳ sau chiến tranh thế giới lần thứ hai thì lại đã thành công trong việc tái thiết và phát triển đất nước, tăng cường thể chế dân chủ trong khi vẫn khẳng định vị thế độc lập của mình.
Rõ ràng là nếu không có một cách nhìn nhận vấn đề ODA theo đúng bản chất của nó, tức là coi ODA đối với các nước đang phát triển và chuyển đổi không phải trước hết là "tiền" mà là việc chuyển giao và tiếp nhận công nghệ hiện đại và văn minh về quản lý tài chính nói riêng và quản lý nhà nước và xã hội nói riêng, thông qua đó xúc tiến quá trình hội nhập quốc gia và nhân dân nước mình với cộng đồng thế giới phát triển, thì nguy cơ là sau thời kỳ tiếp nhận ODA, các quốc gia này lại trở lại trạng thái lạc hậu, chậm phát triển như ban đầu của chính mình.
Thứ ba, tình trạng quản lý ODA hiện nay đang ở trạng thái tiêu cực, thậm chí còn yếu kém hơn so với quản lý ngân sách.
Vụ scandal PMU18 ở Bộ Giao thông vận tải năm 2006 đã tố giác cho xã hội, bao gồm cả cộng đồng các nhà tài trợ tại Việt Nam những điều bất ngờ: người ta ước lượng cả nước có trên 1000 PMU (gọi thông thường là các Ban quản lý Dự án) nhưng không ai rõ là bao nhiêu, định nghĩa về pháp lý PMU là gì không ai rõ, nhưng có một điều chắc chắn và rõ ràng là các PMU đang quản lý "tiền tỷ” Đô-la cả vốn ngân sách lẫn ODA (!). Phân tích sâu hơn, người ta có thể thấy rõ hơn một số vấn đề như sau:
Thứ nhất, các PMU được thành lập trong khắp các lĩnh vực, từ trung ương đến địa phương, thể hiện vai trò và mức độ thâm nhập khá sâu rộng của ODA vào đời sống kinh tế và xã hội của đất nước. Tuy nhiên, hầu hết người dân lại chỉ biết đến các PMU và quyền lực to lớn của cơ quan này chứ hầu như ít hoặc không biết đến tên tuổi các nhà tài trợ. Việc phân bổ nguồn vốn ODA một cách "rộng rãi" và "đều khắp" như vậy về mặt hình thức thể có thể coi là thỏa mãn yếu cầu "dân chủ" và "công bằng" trong chính sách quy họach. Tuy nhiên về bản chất, điều đó phản ánh tính thiếu định hướng và vô nguyên tắc, xét về khía cạnh chiến lược phát triển, xa hơn nữa còn thể hiện tâm lý "ăn chia chiếc bánh", coi ODA là "tiền chùa" (quà tặng) để cứ việc tiêu xài.
Vấn đề thứ hai gây sự lo ngại thật sự cho xã hội, cho thế hệ ngày nay và tính đến cả các thế hệ tiếp theo, là chất lượng kém thậm chí giả dối của các công trình cơ sở hạ tầng được đầu tư bằng ODA. Ai đã đến châu Âu đều đã chứng kiến những cây cầu và con đường có tuổi thọ 50 năm hoặc thậm chí hàng trăm năm mà vẫn đứng vững và họat động tốt. Tại sao những con đường cao tốc ở Việt Nam được coi là đạt tiêu chuẩn quốc tế, ít nhất là về định mức về giá thành, mà chỉ ba năm sau khi hoàn thành đã hư hỏng? Môi trường đầu tư ở Việt Nam từ 20 năm nay đã và vẫn đang bị coi là kém hấp dẫn vì lý do cơ sở hạ tầng nghèo nàn. Đúng ra, ODA với ý nghĩa là nguồn vốn lớn và tập trung bằng ngoại tệ mạnh, hơn nữa đi kèm các công nghệ và tiêu chuẩn quản lý cao cấp, có thể là giải pháp khắc phục yếu kém này. Nỗi lo của xã hội hiện nay là hình như mục tiêu này đã không đạt được, trong khi thế hệ hiện nay và mai sau đã bắt đầu phải trả các khoản lãi và gốc cho các khoản vay ODA. Một điều nữa gây ngạc nhiên là ngay chính các công trình xây dựng có giám sát kỹ thuật bằng nhà thầu quốc tế cũng có khiếm khuyết về chất lượng. Vậy, vấn đề chắc hẳn không nằm ở trình độ yếu kém mà câu hỏi là: vấn đề gì đã cản trở các chuyên gia kỹ thuật của nước ngoài làm việc tại Việt Nam hành động theo đúng các tiêu chuẩn về chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của họ ?
Có thể có nhiều phương án trả lời cho câu hỏi trên. Tuy nhiên, một trong những quan ngại chính của dư luận trong thời gian qua là nạn tham nhũng ở các PMU. Tham nhũng, đương nhiên và rất dễ thấy, là tác nhận trực tiếp dẫn đến chất lượng kém của của các công trình sử dụng vốn ODA. Khối lượng hạng mục các công trình luôn luôn phải hoàn thành (để hoàn tất các báo cáo). Tuy nhiên do “thất thoát” dẫn đến thiếu hụt tài chính nên làm cho các công trình tất yếu suy giảm về chất lượng. Vấn đề của tham nhũng, xét về thực chất, không phải chỉ là biển thủ tiền, mà là sự nhũng nhiễu, thao túng và lạm quyền của các nhận sự trong bộ máy quản lý; hậu quả là toàn bộ các mối quan hệ mang tính hệ thống, các quy trình và thủ tục cũng như tiêu chuẩn quản lý, xét cả về khía cạnh quyền lực lẫn kỹ thuật, đều bị vô hiệu hóa. Trở lại vấn đề động cơ và nguyên nhân của các hành vi tham nhũng, nếu cho rằng vì điều kiện thu nhập thấp của các quan chức chính phủ (tức biển thủ hay nhận hối lộ do nhu cầu bức bách của đời sống) hay vì thiếu đạo đức công vụ do chưa được giáo dục và rèn luyện tốt, thì không thể "mổ xẻ" được bản chất của vấn nạn này. Để minh chứng, có thể nêu hai nhân tố thực tế quan trọng: một là, tất cả các quan chức tham nhũng đều rất giàu và số tiền tham nhũng được sử dụng cho các mục tiêu hưởng lạc xa hoa và hoang phí, thậm chí đồi bại (tức là thỏa mãn các nhu cầu không lành mạnh và "phi đời sống"); và hai là, mặc dù có một hệ thống các tổ chức và chuyên gia nước ngoài do các nhà tài trợ chỉ định để hỗ trợ và giám sát quản lý, điều hành, là những người có trình độ giáo dục và văn hóa rất cao, chịu sự điều chỉnh khắt khe của pháp luật nước họ về chống tham nhũng, nhưng “hệ thống” bổ sung này hầu như không phát huy được tác dụng, thậm chí trên thực tế còn bị vô hiệu hóa. Điều đó chứng tỏ nguyên nhân sâu xa nằm trong hệ thống quyền lực chính trị chứ không phải các "hệ thống kỹ thuật". Các công nghệ quản lý tiên tiến của quốc tế trên thực tế được giới thiệu, huấn luyện và yêu cầu ứng dụng, tuy nhiên các tác dụng của nó rất hạn chế bởi thiếu yếu tố nòng cốt là "quyền lực", tức sự chuyển hóa nó thành các cơ cấu nhà nước và thể chế. Nhìn nhận một cách thực tế, không phải các nhà tài trợ không nhìn thấy vấn đề này, tuy nhiên đó thực sự là “bài toán” quá khó đối với họ mà qua nhiều năm qua vẫn chưa tìm ra lời giải. Chẳng hạn, một bộ phận đáng kể của nguồn vốn ODA là giành cho "cải cách pháp luật và thể chế", tuy nhiên kết quả của các quá trình này vẫn chỉ là số lượng ngày càng nhiều các bộ luật được ban hành, và mặc dù chất lượng “câu chữ” có cao hơn, nhưng tính thực thi của cả hệ thống pháp luật nói riêng và tình trạng tiếp cận và bảo đảm công lý nói chung vẫn không có tiến bộ đáng kể.
Thứ tư, để kết thúc cho bài viết này, chúng tôi mạnh dạn đề xuất một giải pháp trong quản lý ODA tại Việt Nam, đó là thành lập một bộ hoặc cơ quan độc lập trực thuộc chính phủ chuyên trách quản lý ODA.
Khi xem xét và đánh giá trách nhiệm quản lý nhà nước liên quan đến vụ scandal ở cơ quan PMU 18 Bộ Giao thông Vận tải, có một sự phê phán mang tính "đổ lỗi" như sau: Cử tri và nhân dân cho rằng Quốc hội có lỗi, Quốc hội yêu cầu Chính phủ và Thủ tướng kiểm điểm trách nhiệm, Chính phủ phê bình các Bộ chức năng, và cuối cùng các Bộ (Bộ Giao thông vận tải, Bộ Kế họach và Đầu tư và Bộ Tài chính) hoặc không nhận lỗi, đổ lỗi cho nhau, hoặc quy trách nhiệm cho tập thể Chính phủ, tức đỗ lỗi cho "thể chế và cơ chế". Xét cho cùng, sự "đổ lỗi" hay “không nhận trách nhiệm" như trên đều “có lý” vì theo phân tích của các chuyên gia, trên nền tảng pháp luật hiện hành, tất cả các cơ quan nói trên đều có trách nhiệm; nhưng vấn đề ở chỗ trách nhiệm đó không được xác định cụ thể và không ai chịu trách nhiệm cao nhất hay cuối cùng. Cụ thể, theo thực tiễn tổ chức bộ máy nhà nước Việt Nam, ở cấp Bộ, Bộ Giao thông Vận tải là Bộ quản lý chuyên ngành, do đó chịu trách nhiệm trực tiếp, đặc biệt là về các khía cạnh hành chính và kỹ thuật của các dự án giao thông. Bộ Kế hoạch và Đầu tư và Bộ Tài chính là các cơ quan có chức năng quản lý tổng hợp, tức Bộ Kế hoạch và Đầu tư giám sát về tính phù hợp với quy hoạch, tuân thủ pháp luật và hiệu quả xét theo mục tiêu được xác định của các dự án, còn Bộ Tài chính giám sát về việc chi tiêu tài chính minh bạch, đúng mục tiêu và đúng luật ngân sách. Về mặt lý thuyết, đó có vẻ là một cơ cấu hoàn hảo và nếu các ba Bộ nói trên thực hiện theo đúng chức năng của mình thì có thể vụ scandal PMU 18 đã không xảy ra. Đành rằng trên thực tế, không có hệ thống quản lý nào là hoàn thiện và chặt chẽ tới mức không để xảy ra hay loại trừ được tất cả các "sự cố". Tuy nhiên, các "sự cố" ở cơ quan PMU 18 lại đã diễn ra một cách thường xuyên và liên tục trong một thời gian dài, hơn nữa khá hiển nhiên mà không hề được báo động hay phát hiện bởi bản thân hệ thống quản lý. Cuối cùng, sự phát hiện scandal này xảy ra có vẻ rất "ngẫu nhiên", và bắt đầu bằng những sai phạm mang tính "đạo đức sinh hoạt" của các quan chức nhà nước: đánh bạc thông qua cá độ bóng đá. Việc truy cứu trách nhiệm hình sự cho tới nay cũng chỉ nhằm vào các đối tượng liên quan trực tiếp (các cán bộ lãnh đạo PMU 18) trên cơ sở các hành vi vi phạm pháp luật trực tiếp theo Bộ Luật hình sự. Trong khi đó, về vấn đề không hòan thành sứ mệnh và trách nhiệm công vụ của quan chức trong các Bộ liên quan, tuy có được bàn tới nhưng không được đánh giá và xác định cụ thể. Báo chí và dư luận xã hội đã nói công khai tới cái "lỗi hệ thống" thay vì "lỗi đạo đức" của các cá nhân. Cuối cùng, hầu như tất cả đều phải chấp nhận một “nguyên lý thực tế” rằng người ta có thể biểu dương thành tích của một hệ thống chứ không thể truy cứu trách nhiệm của cả hệ thống được, hay nói một cách khác không thể "bỏ tù tất cả" (!).
Phân tích vụ việc trên nhằm tái khẳng định rằng hiện tượng tham nhũng, một khi đã trở thành phổ biến, luôn luôn có nguồn gốc từ “thể chế”, tức các khuyết tật của bộ máy nhà nước và hệ thống pháp luật. Muốn chống lại tham nhũng, phải bắt đầu từ nhận thức này, tức giải quyết bài toán "hệ thống quản lý" chứ không phải là hoàn thiện Bộ Luật hình sự hay các tòa án.
Trên cơ sở các phân tích và đánh giá ở trên, chúng tôi cho rằng về vấn đề quản lý ODA hiện nay, cần thành lập một Bộ hoặc cơ quan độc lập trực thuộc chính phủ chuyên trách cũng như chịu trách nhiệm trực tiếp và tòan bộ về quản lý và sử dụng các nguồn vốn ODA. Cơ quan này thực hiện nguyên tắc quản lý tập trung ở trung ương có phối thuộc với các bộ ngành khác ở trung ương và các ủy ban nhân dân địa phương trong triển khai các dự án cụ thể. Tóm tắt và khái quát các luận giải về ý tưởng này như sau:
Về lý thuyết, khi họach định chiến lược phát triển và chính sách kinh tế, chính phủ cần coi ODA là "vấn đề đặc biệt" ở cả hai khía cạnh, đó là (i) nguồn tài chính đặc biệt (tức vay với lãi xuất ưu đãi và dài hạn, bên vay phải thương lượng với nhà tài trợ về mục tiêu sử dụng nhưng lại không bị giám sát về tính hiệu quả kinh tế của các dự án đầu tư cụ thể), và (ii) cơ chế quản lý đặc biệt (tức bên vay được hỗ trợ chuyển giao công nghệ quản lý theo các tiêu chuẩn quốc tế, tiến tiến và hiệu quả hơn hẳn so với trình độ quản lý hiện có của nước sở tại). Điều thú vị là hai khía cạnh trên chính là "hai mặt của một vấn đề", hay là sự đan xen giữa "cơ hội" và "thách thức" đối với quốc gia nhận tài trợ. Về mặt "thách thức", các khoản tiền ODA với các điều kiện thương mại và tài chính thuận lợi đi kèm được coi là "tiền dễ", mà theo lẽ thường, "tiền dễ" hay đi đôi với việc quản lý lỏng lẻo, tức dẫn đến sử dụng kém hiệu quả. Mặt trái này lại trùng khớp với một hiện tượng phổ biến khác vốn đồng hành với các nước đang và kém phát triển là nền quản trị công yếu kém. Như vậy, hệ quả có thể rút ra là ODA càng được cấp nhiều thì càng tạo điều kiện cho sự "lạm dụng", (mà biểu hiện vật chất của nó chính là tham nhũng). Thách thức này chỉ có thể vượt qua nếu một khi chính phủ của các quốc gia nhận ODA ý thức được điều đó và thay đổi cách nhìn truyền thống, vốn bị chi phối nặng bởi các nhu cầu mang tính tình thế; tức thay vì quan tâm đến khối lượng tiền ODA được giải ngân thì cần tập trung sự chú ý vào việc tiếp thu các công nghệ quản trị tiên tiến của các quốc gia phát triển.
Bên cạnh đó, cũng cần lưu ý là các điều kiện khách quan để được nhận ODA không phải là "vô hạn". Thông thường các quốc gia chỉ được xem xét tài trợ ODA khi còn ở mức độ phát triển thấp, với GDP hàng năm/đầu người dưới 1000 USD. Có nghĩa rằng trong trường hợp của Việt Nam, theo dự báo về mức độ tăng trưởng kinh tế thì đến 2010 sẽ không còn được cung cấp nguồn vốn này nữa. Trong khi đó, để phát triển thành một nước công nghiệp hóa sau đó (tức đạt mức GDP năm/đầu người khoảng 8 - 9000 USD - theo tiêu chuẩn mới hiện nay) Việt Nam vẫn cần những nguồn vốn khổng lồ để xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật cho một nền kinh tế hiện đại. Với yêu cầu này, bài toán đặt ra là với tổng số ODA ước tính mà Việt Nam có thể huy động là 25 tỷ USD, cộng với trung bình khoảng 15% vốn đối ứng, nếu không đạt được sự sử dụng hiệu quả, tức phải tạo ra được những thành quả có ý nghĩa căn bản và lâu dài cho sự phát triển (chẳng hạn một hệ thống cơ sở hạ tầng như đường cao tốc hay các sân bay, bến cảng) thì sẽ đồng nghĩa với việc đất nước đang mất đi một cơ hội lớn để xây dựng tương lai của mình. Việc coi ODA không phải đơn giản là "tiền" mà là một cơ hội cho sự phát triển sẽ làm cho chính phủ nước tiếp nhận nguồn vốn này cân nhắc kỹ lưỡng hơn trong việc xác định mục tiêu sử dụng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nước Đức đã ưu tiên sử dụng tài trợ của Hoa Kỳ cho việc khôi phục các cơ sở công nghiệp dân sự đã đạt trình độ cao trước Chiến tranh thế giới thứ hai, trong khi đó Nhật Bản lại sử dụng nguồn tiền này cho hai mục tiêu chính là xây dựng nền giáo dục mới và các nhà máy công nghiệp phục vụ xuất khẩu. Cả hai quốc gia này đều là điển hình của việc sử dụng hiệu quả vốn “ODA” để tạo nên các bước phát triển nhảy vọt sau đó. Trong khi đó, tại Việt Nam, hình như ODA đã và đang được sử dụng cho quá nhiều các mục tiêu dàn trải, từ cải cách thể chế và pháp luật đến xây dựng cơ sở hạ tầng và xóa đói giảm nghèo... Có nghĩa là ODA là một "cái bánh ngon" nên cần được chia đều cho tất cả.
Các lý giải ở trên, diễn đạt một cách ngắn gọn và đơn giản, ngụ ý rằng nếu coi ODA là "vấn đề đặc biệt thì cần quản lý nó cũng bằng một "cơ chế đặc biệt". Tuy nhiên, ai đó có thể hỏi rằng làm sao để "cơ chế đặc biệt" đó tương thích với "hệ thống tổng thể" để không tạo ra các "chồng chéo", "mâu thuẫn" cũng như nhằm bảo đảm hiệu quả cho sự phát triển nói chung? Câu trả lời nằm trong "nghệ thuật điều hành" của chính phủ và trực tiếp hơn là vai trò "điều phối" của Bộ Kế họach và Đầu tư, với tư cách cần có là một "siêu bộ" chứ không phải chỉ là bộ "tham mưu, tổng hợp". Tương tự, một tư duy mới có tính "đột phá" cần phải có để triển khai "cơ chế đặc biệt" này là hãy coi việc quản lý ODA với các "công nghệ tiến tiến" được chuyển giao là một mô hình quản trị công tương lai cần hướng tới, trong đó "Bộ quản lý ODA" là bước đi thử nghiệm.
Thay lời kết
Tóm lại, việc đề xuất thành lập một cơ quan chính phủ độc lập quản lý ODA bắt nguồn từ triết lý cơ bản rằng bản chất của ODA đối với một quốc gia đang chuyển đổi như Việt Nam không phải chỉ là nguồn tài chính, mà quan trọng hơn, còn là sự "lồng ghép" về chính trị và thể chế. Thông qua việc tài trợ và tiếp nhận ODA, về chính trị, đó là sự tiếp cận giữa hệ thống "Dân chủ phương Tây" và hệ thống "Xã hội Chủ nghĩa"; còn về thể chế, đó là sự tương tác giữa hai cấp độ phát triển. Tính chất “lồng ghép” như vậy, xét về mặt khoa học, đòi hỏi những cơ chế trung gian, các bước chuyển tiếp hay quá độ, với mục tiêu cuối cùng là xây dựng thành công một thể chế nhà nước mới với một nền quản trị công hiện đại. Nếu quá trình này không được tiến hành như vậy, bản thân tính chất "lồng ghép", (vốn tồn tại như một thực tế), sẽ đương nhiên tạo ra cái gọi là các "khe hở" hay "khiếm khuyết" về quản lý, là hệ quả của sự "vênh" giữa hai hệ thống quản lý hoàn toàn khác biệt, và đó là các tiền đề cả về lý thuyết và thực tiễn cho các hiện tượng tham nhũng trong lĩnh vực ODA vừa qua.
Nguyễn Tiến Lập

markdown:
[Chính sách](http://www.nclp.org.vn/chinh_sach)
|
|
ODA và cuộc chiến chống tham nhũng - nhìn từ góc độ nhà nước và thể chế
|
|
Sự cố tham nhũng xảy ra vừa qua ở dự án ODA "Đại lộ Đông –Tây" (thành phố Hồ Chí Minh) đang được điều tra, khiến chúng ta liên tưởng trở lại vụ án tham nhũng và lạm dụng vốn ODA ở "PM18" hai năm trước. Vẫn là chủ đề liên quan đến chống tham nhũng, nhưng có lẽ tại thời điểm này, từ cả hai phía Chính phủ và xã hội, cần có một cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về vấn đề tiếp nhận, quản lý và giám sát sử dụng ODA, một nguồn vốn vô cùng quan trọng cho sự phát triển đất nước.
ODA (Viên trợ phát triển chính thức) từ năm 1960 khi được Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) chính thức định nghĩa tới nay đã trở thành một hiện tượng chính trị - kinh tế toàn cầu, một nội dung quan trọng trong mối quan hệ giữa các quốc gia phát triển phương Tây và các nước đang phát triển. Trước đó, đã có hai trường hợp tài trợ đặc biệt ở cấp độ chính phủ tương tự ODA là việc Hoa Kỳ hỗ trợ tái thiết nước Đức và châu Âu (kế hoạch MARSHALL) và Nhật Bản sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, tuy nhiên với ý nghĩa và hiệu quả hoàn toàn khác.
Trong các tuyên bố và cam kết công khai giữa các nhà tài trợ và chính phủ các quốc gia nhận viện trợ, mục đích của ODA thường bao gồm nhiều vấn đề cụ thể như xây dựng cơ sở hạ tầng, hỗ trợ nâng cao năng lực quản trị công hay xóa đói giảm nghèo... Tuy nhiên, bản chất sâu sa của các mối quan hệ ODA không đơn giản là sự hỗ trợ một chiều mang tính "thiện chí" như vậy. Ngoài các lợi ích chính trị và kinh tế hai chiều được tính đến (xin không đề cập ở đây), các nhà tài trợ ngày càng quan tâm đến thúc đẩy qúa trình dân chủ hóa, tức vấn đề cải cách nhà nước và thể chế, ở các nước nhận viện trợ. Động cơ của sự quan tâm này, xét trong bối cảnh hiện nay, không còn mang màu sắc đấu tranh về "ý thức hệ" (như trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh trước đây), mà xuất phát từ một nhận định khái quát hơn. Đó là "dân chủ hóa" là điều kiện tiên quyết cho việc xóa đói giảm nghèo một cách bền vững, căn bản, đồng thời tạo môi trường quan trọng và cần thiết để bảo đảm ổn định và an ninh toàn cầu.
Hiện tượng tham nhũng và cuộc chiến chống tham nhũng ở các quốc gia tiếp nhận ODA có liên quan gì đến các mục tiêu của ODA nói trên? Trước hết, có thể khẳng định rằng hiện tượng tham nhũng vốn luôn luôn tồn tại. Trong điều kiện của các quốc gia đang chuyển đổi, tham nhũng đã vẫn tồn tại trong thời kỳ của nền kinh tế kế họach hóa tập trung; tuy nhiên khi đó nó không được nhận diện cũng như không có điều kiện phát triển trong bối cảnh một "hệ thống đặc quyền, đặc lợi" dành cho giới cầm quyền đã được pháp chế hóa. Khi chuyển sang kinh tế thị trường, hệ thống đặc quyền, đặc lợi chính thức và hợp pháp đã bị xóa bỏ, tham nhũng xuất hiện và gia tăng mạnh mẽ. Cuộc chiến chống tham nhũng ở các quốc gia này trên thực tế không thành công, vì suy cho cùng, nó chỉ động chạm đến khía cạnh đạo đức và các hành vi cá nhân (tức lý do thuộc về con người) mà không tấn công vào các khuyết tật hay bất hợp lý của thể chế, bao gồm theo nghĩa rộng hệ thống tổ chức và họat động của bộ máy nhà nước, các nguyên lý của sinh họat chính trị, khung pháp luật và hệ thống thực thi tư pháp. Minh chứng cho nhận định này, người ta có thể dễ dàng so sánh tình trạng tham nhũng giữa các quốc gia có thể chế dân chủ (nơi vẫn còn tham nhũng nhưng rất ít và được kiểm soát) và các quốc gia chưa được dân chủ hóa (nơi hiện tượng tham nhũng đang tràn lan và trở nên không kiểm soát nổi).
Câu hỏi đặt ra là các hệ quả của tham nhũng như vô hiệu hóa các thành tựu về xóa đói giảm nghèo, gia tăng bất công xã hội và cản trở việc xúc tiến quá trình dân chủ hóa... đã và đang đi ngược với các mục tiêu đặt ra cho việc cam kết tài trợ và sử dụng ODA, trong khi nguồn vốn này đang tiếp tục được giải ngân ở các quốc gia đang phát triển. Vậy, phải chăng ODA đã không đem lại tác dụng tích cực nào cho cuộc chiến chống tham nhũng?
Chưa vội lý giải vấn đề có tính nghịch lý nói trên, chúng ta trước hết hãy cùng nhìn vào hiện trạng. ODA hiện nay đang được dành nhiều nhất cho các quốc gia Nam Á và châu Phi, trong đó Việt Nam dường như được coi là một trong các quốc gia được ưu tiên hàng đầu. Mặc dù được tiếp cận với ODA từ các nước và định chế phương Tây khá muộn, chỉ sau 1994 khi Hoa Kỳ bãi bỏ cấm vận chính trị và thương mại đối với Việt Nam, nhưng ngay sau đó và hàng năm, Việt Nam nhận được mức độ cam kết cũng như khối lượng giải ngân vốn ODA khá cao và ngày càng tăng, từ 2 tỷ đến 5 tỷ USD. Việc sử dụng ODA ở Việt Nam, khác với nhiều quốc gia Nam Á và châu Phi, đã tạo ra những hiệu quả rõ rệt và đầy ấn tượng trong việc duy trì nhịp độ tăng trưởng của nền kinh tế, (trung bình trên 7% kể từ năm 1994) và xóa đói giảm nghèo, (tỷ lệ nghèo đói giảm một nửa chỉ trong vòng 10 năm, từ trên 60% năm 1994, sau mười năm xuống còn dưới 30% năm 2004). Tuy nhiên, bên cạnh đó, người ta đang có những đánh giá khác đi hoặc thậm chí ngược lại với các kết quả trên. Chẳng hạn, đó là việc nghi ngờ tính bền vững của quá trình tăng trưởng kinh tế cao sau khi việc cấp vốn ODA không còn nữa, (theo một số nhà tài trợ, các nguồn vốn ODA có thể sẽ giảm cơ bản và tiến tới cắt hoàn toàn sau khi GDP/đầu người/năm của Việt Nam đạt 1000 USD). Hay nếu nhìn vào hệ thống các công trình thuộc cơ sở hạ tầng kỹ thuật của nền kinh tế như đường cao tốc, đường sắt, sân bay, cảng, cầu... thì rõ ràng mặc dù cho tới nay khoảng 22 tỷ USD vốn ODA đã được giải ngân nhưng Việt Nam vẫn hầu như chưa có được những công trình lớn đạt tiêu chuẩn quốc tế. Vấn đề ở chỗ nhiều công trình hạ tầng có sử dụng vốn ODA nhưng được xây dựng với chất lượng quá kém. Do đó, câu hỏi tiếp theo là Việt Nam sẽ lấy vốn ở đâu để vừa tiếp tục xây dựng mới, đồng thời vừa sửa chữa những công trình hạ tầng có chất lượng kém đó, một khi không còn ODA nữa ?
Đó là các vấn đề của Việt Nam. Còn tình hình ở nhiều nước châu Phi cũng không khá hơn, thậm chí còn tồi tệ với nạn đói triền miên, lấy nhiễm HIV không kiểm soát nổi, bạo lực và xung đột vũ trang mặc dù tiếp tục được cũng cấp cả ODA lẫn viện trợ nhận đạo.
Trên thực tế, các vấn đề và khó khăn của Việt Nam và các quốc gia châu Phi có tính chất khác nhau. Tuy nhiên, một hiện tượng chung có tính phổ biến cùng tồn tại. Đó là tham nhũng gia tăng. Nếu ở Việt Nam người ta đang ước tính một con số tham nhũng và lãng phí tới xấp xỉ 50% vốn sử dụng cho các công trình xây dựng (một tỷ lệ mà theo sự phân tích kinh tế học có thể làm vô hiệu hóa mọi khái niệm về tăng trưởng cũng như chất lượng sản phẩm), thì ở một số nước châu Phi, đó là sự nổi trên của các nhà chính trị độc tài, sống lãng phí và xa hoa, coi tài sản quốc gia là của chính mình.
Tại sao có tình trạng như vậy? Đi sâu vào phân tích mục đích sử dụng cũng như tác động của ODA đối với các nước nói trên, người ta có thể rút ra một nhận xét đáng suy nghĩ là: ở tất các các quốc gia nhận tài trợ, ODA có tác động tích cực và hiệu quả, dù ở mức độ khác nhau, vào đời sống kinh tế nhưng hầu như không động chạm tới được đời sống chính trị, tức các vấn đề về cải cách chính trị, bộ máy nhà nước và thể chế. Trong khi đó, qua rất nhiều cuộc khảo sát và nghiên cứu, các chuyên gia quốc tế và địa phương đã cùng đi đến một kết luận rằng tham nhũng tại các quốc gia này không thể kiềm chế được vì nó không phải xuất phát từ các lý do đạo đức mà từ các "khuyết tật" của thể chế. Phải chăng vì thế, các tác động tích cực của ODA vào cuộc chiến chống tham nhũng, như các nhà tài trợ mong đợi, đã trở nên bất khả thi? Thậm chí, ở một góc độ khác, và "nguy hiểm" hơn, khi thông qua
Trước khi bắt đầu phân tích, hãy đặt một câu hỏi khác là giả sử không có các nguồn vốn ODA thì sẽ xảy ra điều gì ở các nước như Việt Nam hay ở châu Phi? Chỉ xét ở Việt Nam, nếu chỉ tính đến 22 tỷ USD đã được đầu tư bổ sung vào nền kinh tế trong khoảng 15 năm qua, hàng trăm chuyên gia quốc tế đã được cử tới để chuyển giao các công nghệ quản lý và kỹ thuật, hàng ngàn hội thảo và chương trình đào tạo để nâng cao kiến thức của các quan chức và người dân được tổ chức, thì cũng có thể khẳng định rằng nếu không có vai trò của ODA, chắc chắn kinh tế không đạt mức tăng trưởng cao, tỷ lệ đói nghèo sẽ gia tăng, dân chủ trong quản lý nhà nước và đời sống chính trị sẽ không được mở rộng, và đi liền với nó rất có thể là các bất ổn về xã hội và chính trị. Điều đó chứng minh sự cần thiết và vai trò tích cực của ODA. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra tại thời điểm này là cần xem xét lại từ gốc rễ thế nào là sự đúng đắn trong quan niệm, sử dụng và quản lý ODA?
Điều này có nghĩa là ở các nước phương Tây, nơi tồn tại thể chế dân chủ, việc cấp ODA phải được ghi nhận trong luật do quốc hội thông qua, tức phải có sự nhất trí của nhân dân thông qua các đại biểu của mình. Minh chứng rõ ràng là khi vụ
Trên thực tế, nhận thức của không ít quan chức nhà nước vẫn cho rằng ODA là vốn viện trợ hoặc cho vay dài hạn ưu đãi (và chỉ phân biệt với vốn vay thương mại ở điểm này); và do việc các khoản tài trợ được thực hiện thông qua các cam kết chính phủ, một cách đơn giản, họ coi ODA là một bộ phận của ngân sách dành cho chi tiêu theo các chương trình đã định và bổ sung vào các các khoản thu nội địa. Nhận thức này không đầy đủ, thậm chí sai lầm ở chỗ nó làm cho ODA gần giống với các khoản vay thương mại, trong đó bên cho vay chủ yếu quan tâm đến việc thanh toán tiền lãi và khả năng thu hồi nợ đúng hạn. Với ODA, xét về bản chất, đó là tiền đóng thuế của nhân dân nước tài trợ, do đó, việc chi tiêu buộc phải gắn với mục tiêu chính trị rõ ràng, cùng với tính hiệu quả, minh bạch có thể chứng minh được của việc sử dụng. Việc hoàn trả ODA được chính phủ nước nhận tài trợ cam kết bằng các khoản thu của ngân sách nhà nước, do vậy, các rủi ro thanh toán hầu như không đặt ra, trừ rủi ro chính trị. Mặt khác, như đã đề cập ở trên, các nhà tài trợ ODA là các quốc gia của thể chế dân chủ có nền hành chính và quản trị công phát triển cao. Thực tế này, một cách tự nhiên, đòi hỏi các quốc gia tiếp nhận cũng phải có hoặc nếu chưa sẵn có thì phải có khả năng tiếp nhận và áp dụng các tiêu chuẩn và công nghệ quản lý tài chính công “văn minh và hiện đại”. Lợi ích đối với các nước đang phát triển, do đó, có tính chất “kép”, có nghĩa rằng không chỉ là tiền vốn ưu đãi, mà còn đi kèm với nó là hệ thống và các quy trình quản trị công, từ việc lập chính sách kinh tế, quy hoạch phát triển, bồi dưỡng nhân sự đến triển khai và giám sát theo các tiêu chuẩn tiến bộ được chuyển giao. Nếu một khi lợi ích “thứ hai" này không đạt được, các quan hệ ODA xét trên bình diện nhà nước sẽ trở nên tầm thường và vụ lợi, dẫn đến hệ quả là làm biến dạng hay mất đi tính lành mạnh về chính trị trong quan hệ giữa các nhà nước và quốc gia có chủ quyền đối với nhau. Chẳng hạn, về phía các quốc gia tiếp nhận ODA, sẽ hình thành tâm lý cho rằng ODA gắn với mục tiêu áp đặt chính trị và can thiệp vào chủ quyền quốc gia, do đó sẽ tỏ thái độ theo hướng hoặc là tìm cách tránh sử dụng ODA càng ít càng tốt (để giữ được "độc lập"), hoặc cố gắng tranh thủ vốn ODA càng nhiều càng tốt bằng cách vận động và "chiều lòng" các nhà tài trợ nhưng trong thâm tâm chỉ coi đó là nguồn "tiền rẻ". Cả hai khuynh hướng suy nghĩ này, theo chúng tôi, đều sai lầm vì suy cho cùng là biểu hiện của tính thiển cận và định kiến chính trị vốn bắt nguồn từ thời kỳ chiến tranh lạnh. Nhìn lại lịch sử, có hai tình huống thú vị và giống nhau xét về nhận tài trợ của chính phủ nước ngoài theo dạng “ODA". Hầu hết các nước xã hội chủ nghĩa trước kia, bao gồm cả các nước Đông Âu, đều nhận "ODA" từ Liên Xô, và buộc phải chịu sự áp đặt chính trị, tức tuân theo mô hình quản lý nhà nước và xã hội
Rõ ràng là nếu không có một cách nhìn nhận vấn đề ODA theo đúng bản chất của nó, tức là coi ODA đối với các nước đang phát triển và chuyển đổi không phải trước hết là "tiền" mà là việc chuyển giao và tiếp nhận công nghệ hiện đại và văn minh về quản lý tài chính nói riêng và quản lý nhà nước và xã hội nói riêng, thông qua đó xúc tiến quá trình hội nhập quốc gia và nhân dân nước mình với cộng đồng thế giới phát triển, thì nguy cơ là sau thời kỳ tiếp nhận ODA, các quốc gia này lại trở lại trạng thái lạc hậu, chậm phát triển như ban đầu của chính mình.
Vụ
Thứ nhất, các PMU được thành lập trong khắp các lĩnh vực, từ trung ương đến địa phương, thể hiện vai trò và mức độ thâm nhập khá sâu rộng của ODA vào đời sống kinh tế và xã hội của đất nước. Tuy nhiên, hầu hết người dân lại chỉ biết đến các PMU và quyền lực to lớn của cơ quan này chứ hầu như ít hoặc không biết đến tên tuổi các nhà tài trợ. Việc phân bổ nguồn vốn ODA một cách "rộng rãi" và "đều khắp" như vậy về mặt hình thức thể có thể coi là thỏa mãn yếu cầu "dân chủ" và "công bằng" trong chính sách quy họach. Tuy nhiên về bản chất, điều đó phản ánh tính thiếu định hướng và vô nguyên tắc, xét về khía cạnh chiến lược phát triển, xa hơn nữa còn thể hiện tâm lý "ăn chia chiếc bánh", coi ODA là "tiền chùa" (quà tặng) để cứ việc tiêu xài.
Vấn đề thứ hai gây sự lo ngại thật sự cho xã hội, cho thế hệ ngày nay và tính đến cả các thế hệ tiếp theo, là chất lượng kém thậm chí giả dối của các công trình cơ sở hạ tầng được đầu tư bằng ODA. Ai đã đến châu Âu đều đã chứng kiến những cây cầu và con đường có tuổi thọ 50 năm hoặc thậm chí hàng trăm năm mà vẫn đứng vững và họat động tốt. Tại sao những con đường cao tốc ở Việt Nam được coi là đạt tiêu chuẩn quốc tế, ít nhất là về định mức về giá thành, mà chỉ ba năm sau khi hoàn thành đã hư hỏng? Môi trường đầu tư ở Việt Nam từ 20 năm nay đã và vẫn đang bị coi là kém hấp dẫn vì lý do cơ sở hạ tầng nghèo nàn. Đúng ra, ODA với ý nghĩa là nguồn vốn lớn và tập trung bằng ngoại tệ mạnh, hơn nữa đi kèm các công nghệ và tiêu chuẩn quản lý cao cấp, có thể là giải pháp khắc phục yếu kém này. Nỗi lo của xã hội hiện nay là hình như mục tiêu này đã không đạt được, trong khi thế hệ hiện nay và mai sau đã bắt đầu phải trả các khoản lãi và gốc cho các khoản vay ODA. Một điều nữa gây ngạc nhiên là ngay chính các công trình xây dựng có giám sát kỹ thuật bằng nhà thầu quốc tế cũng có khiếm khuyết về chất lượng. Vậy, vấn đề chắc hẳn không nằm ở trình độ yếu kém mà câu hỏi là: vấn đề gì đã cản trở các chuyên gia kỹ thuật của nước ngoài làm việc tại Việt Nam hành động theo đúng các tiêu chuẩn về chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của họ ?
Có thể có nhiều phương án trả lời cho câu hỏi trên. Tuy nhiên, một trong những quan ngại chính của dư luận trong thời gian qua là nạn tham nhũng ở các PMU. Tham nhũng, đương nhiên và rất dễ thấy, là tác nhận trực tiếp dẫn đến chất lượng kém của của các công trình sử dụng vốn ODA. Khối lượng hạng mục các công trình luôn luôn phải hoàn thành (để hoàn tất các báo cáo). Tuy nhiên do “thất thoát” dẫn đến thiếu hụt tài chính nên làm cho các công trình tất yếu suy giảm về chất lượng. Vấn đề của tham nhũng, xét về thực chất, không phải chỉ là biển thủ tiền, mà là sự nhũng nhiễu, thao túng và lạm quyền của các nhận sự trong bộ máy quản lý; hậu quả là toàn bộ các mối quan hệ mang tính hệ thống, các quy trình và thủ tục cũng như tiêu chuẩn quản lý, xét cả về khía cạnh quyền lực lẫn kỹ thuật, đều bị vô hiệu hóa. Trở lại vấn đề động cơ và nguyên nhân của các hành vi tham nhũng, nếu cho rằng vì điều kiện thu nhập thấp của các quan chức chính phủ (tức biển thủ hay nhận hối lộ do nhu cầu bức bách của đời sống) hay vì thiếu đạo đức công vụ do chưa được giáo dục và rèn luyện tốt, thì không thể "mổ xẻ" được bản chất của vấn nạn này. Để minh chứng, có thể nêu hai nhân tố thực tế quan trọng:
Khi xem xét và đánh giá trách nhiệm quản lý nhà nước liên quan đến vụ
Phân tích vụ việc trên nhằm tái khẳng định rằng hiện tượng tham nhũng, một khi đã trở thành phổ biến, luôn luôn có nguồn gốc từ “thể chế”, tức các khuyết tật của bộ máy nhà nước và hệ thống pháp luật. Muốn chống lại tham nhũng, phải bắt đầu từ nhận thức này, tức giải quyết bài toán "hệ thống quản lý" chứ không phải là hoàn thiện Bộ Luật hình sự hay các tòa án.
Trên cơ sở các phân tích và đánh giá ở trên, chúng tôi cho rằng về vấn đề quản lý ODA hiện nay, cần thành lập một Bộ hoặc cơ quan độc lập trực thuộc chính phủ chuyên trách cũng như chịu trách nhiệm trực tiếp và tòan bộ về quản lý và sử dụng các nguồn vốn ODA. Cơ quan này thực hiện nguyên tắc quản lý tập trung ở trung ương có phối thuộc với các bộ ngành khác ở trung ương và các ủy ban nhân dân địa phương trong triển khai các dự án cụ thể. Tóm tắt và khái quát các luận giải về ý tưởng này như sau:
Về lý thuyết, khi họach định chiến lược phát triển và chính sách kinh tế, chính phủ cần coi ODA là "vấn đề đặc biệt" ở cả hai khía cạnh, đó là (i) nguồn tài chính đặc biệt (tức vay với lãi xuất ưu đãi và dài hạn, bên vay phải thương lượng với nhà tài trợ về mục tiêu sử dụng nhưng lại không bị giám sát về tính hiệu quả kinh tế của các dự án đầu tư cụ thể), và (ii) cơ chế quản lý đặc biệt (tức bên vay được hỗ trợ chuyển giao công nghệ quản lý theo các tiêu chuẩn quốc tế, tiến tiến và hiệu quả hơn hẳn so với trình độ quản lý hiện có của nước sở tại). Điều thú vị là hai khía cạnh trên chính là "hai mặt của một vấn đề", hay là sự đan xen giữa "cơ hội" và "thách thức" đối với quốc gia nhận tài trợ. Về mặt "thách thức", các khoản tiền ODA với các điều kiện thương mại và tài chính thuận lợi đi kèm được coi là "tiền dễ", mà theo lẽ thường, "tiền dễ" hay đi đôi với việc quản lý lỏng lẻo, tức dẫn đến sử dụng kém hiệu quả. Mặt trái này lại trùng khớp với một hiện tượng phổ biến khác vốn đồng hành với các nước đang và kém phát triển là nền quản trị công yếu kém. Như vậy, hệ quả có thể rút ra là ODA càng được cấp nhiều thì càng tạo điều kiện cho sự "lạm dụng", (mà biểu hiện vật chất của nó chính là tham nhũng). Thách thức này chỉ có thể vượt qua nếu một khi chính phủ của các quốc gia nhận ODA ý thức được điều đó và thay đổi cách nhìn truyền thống, vốn bị chi phối nặng bởi các nhu cầu mang tính tình thế; tức thay vì quan tâm đến khối lượng tiền ODA được giải ngân thì cần tập trung sự chú ý vào việc tiếp thu các công nghệ quản trị tiên tiến của các quốc gia phát triển.
Bên cạnh đó, cũng cần lưu ý là các điều kiện khách quan để được nhận ODA không phải là "vô hạn". Thông thường các quốc gia chỉ được xem xét tài trợ ODA khi còn ở mức độ phát triển thấp, với GDP hàng năm/đầu người dưới 1000 USD. Có nghĩa rằng trong trường hợp của Việt Nam, theo dự báo về mức độ tăng trưởng kinh tế thì đến 2010 sẽ không còn được cung cấp nguồn vốn này nữa. Trong khi đó, để phát triển thành một nước công nghiệp hóa sau đó (tức đạt mức GDP năm/đầu người khoảng 8 - 9000 USD - theo tiêu chuẩn mới hiện nay) Việt Nam vẫn cần những nguồn vốn khổng lồ để xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật cho một nền kinh tế hiện đại. Với yêu cầu này, bài toán đặt ra là với tổng số ODA ước tính mà Việt Nam có thể huy động là 25 tỷ USD, cộng với trung bình khoảng 15% vốn đối ứng, nếu không đạt được sự sử dụng hiệu quả, tức phải tạo ra được những thành quả có ý nghĩa căn bản và lâu dài cho sự phát triển (chẳng hạn một hệ thống cơ sở hạ tầng như đường cao tốc hay các sân bay, bến cảng) thì sẽ đồng nghĩa với việc đất nước đang mất đi một cơ hội lớn để xây dựng tương lai của mình. Việc coi ODA không phải đơn giản là "tiền" mà là một cơ hội cho sự phát triển sẽ làm cho chính phủ nước tiếp nhận nguồn vốn này cân nhắc kỹ lưỡng hơn trong việc xác định mục tiêu sử dụng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nước Đức đã ưu tiên sử dụng tài trợ của Hoa Kỳ cho việc khôi phục các cơ sở công nghiệp dân sự đã đạt trình độ cao trước Chiến tranh thế giới thứ hai, trong khi đó Nhật Bản lại sử dụng nguồn tiền này cho hai mục tiêu chính là xây dựng nền giáo dục mới và các nhà máy công nghiệp phục vụ xuất khẩu. Cả hai quốc gia này đều là điển hình của việc sử dụng hiệu quả vốn “ODA” để tạo nên các bước phát triển nhảy vọt sau đó. Trong khi đó, tại Việt Nam, hình như ODA đã và đang được sử dụng cho quá nhiều các mục tiêu dàn trải, từ cải cách thể chế và pháp luật đến xây dựng cơ sở hạ tầng và xóa đói giảm nghèo... Có nghĩa là ODA là một "cái bánh ngon" nên cần được chia đều cho tất cả.
Các lý giải ở trên, diễn đạt một cách ngắn gọn và đơn giản, ngụ ý rằng nếu coi ODA là "vấn đề đặc biệt thì cần quản lý nó cũng bằng một "cơ chế đặc biệt". Tuy nhiên, ai đó có thể hỏi rằng làm sao để "cơ chế đặc biệt" đó tương thích với "hệ thống tổng thể" để không tạo ra các "chồng chéo", "mâu thuẫn" cũng như nhằm bảo đảm hiệu quả cho sự phát triển nói chung? Câu trả lời nằm trong "nghệ thuật điều hành" của chính phủ và trực tiếp hơn là vai trò "điều phối" của Bộ Kế họach và Đầu tư, với tư cách cần có là một "siêu bộ" chứ không phải chỉ là bộ "tham mưu, tổng hợp". Tương tự, một tư duy mới có tính "đột phá" cần phải có để triển khai "cơ chế đặc biệt" này là hãy coi việc quản lý ODA với các "công nghệ tiến tiến" được chuyển giao là một mô hình quản trị công tương lai cần hướng tới, trong đó "Bộ quản lý ODA" là bước đi thử nghiệm.
Tóm lại, việc đề xuất thành lập một cơ quan chính phủ độc lập quản lý ODA bắt nguồn từ triết lý cơ bản rằng bản chất của ODA đối với một quốc gia đang chuyển đổi như Việt Nam không phải chỉ là nguồn tài chính, mà quan trọng hơn, còn là sự "lồng ghép" về chính trị và thể chế. Thông qua việc tài trợ và tiếp nhận ODA, về chính trị, đó là sự tiếp cận giữa hệ thống "Dân chủ phương Tây" và hệ thống "Xã hội Chủ nghĩa"; còn về thể chế, đó là sự tương tác giữa hai cấp độ phát triển. Tính chất “lồng ghép” như vậy, xét về mặt khoa học, đòi hỏi những cơ chế trung gian, các bước chuyển tiếp hay quá độ, với mục tiêu cuối cùng là xây dựng thành công một thể chế nhà nước mới với một nền quản trị công hiện đại. Nếu quá trình này không được tiến hành như vậy, bản thân tính chất "lồng ghép", (vốn tồn tại như một thực tế), sẽ đương nhiên tạo ra cái gọi là các "khe hở" hay "khiếm khuyết" về quản lý, là hệ quả của sự "vênh" giữa hai hệ thống quản lý hoàn toàn khác biệt, và đó là các tiền đề cả về lý thuyết và thực tiễn cho các hiện tượng tham nhũng trong lĩnh vực ODA vừa qua.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Zope/(Zope 2.9.7-final, python 2.4.4, win32) ZServer/1.1 Plone/2.5.3-final

Content-Language: vi

Via: 1.0 www.nclp.org.vn

Cache-Control: max-age=1800, public, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Content-Encoding: gzip

Connection: close


text:
Từ khóa hot:
Quang Le
,
HKT
,
Ho Quang Hieu
,
Xuan Mai
,
Dan Nguyen
,
Le Quyen
Mời bạn nghe những bài hát
Nhạc Hải Ngoại
hot nhất hiện nay. Các album
Nhac Hai Ngoai
mới ra mắt của các ca sĩ
Nhạc Hải Ngoại
được cập nhật liên tục tại Nhac.vui.vn.
Đăng nhập
/
Đăng ký
Thể loại
Nhạc Việt Nam
Nhạc Hot Nhất
Nhạc Trẻ
Nhạc Vàng
Nhạc Hải Ngoại
Nhạc Trữ Tình
Nhạc Quê Hương
Nhạc Thiếu Nhi
Nhạc Đỏ
Dance Việt
Rock Việt
Rap Việt
Nhạc Trịnh
Cải Lương
Quan Họ Bắc Ninh
Nhạc Nước Ngoài
Nhạc Hot Nhất
Nhạc Âu Mỹ
Nhạc Hàn Quốc
Nhạc Hoa
Nhạc Nhật Bản
Nhạc Đồng Quê
Dance Hot
Rock
Hip-Hop/Rap
Nhạc Spa & Massage
Nhạc Trong Phim
Phim Việt Nam
Phim Nước Ngoài
Thể Loại Khác
Nhạc Không Lời
Nhạc Game
Beats / Karaoke
Nhạc Giáng Sinh
Nhạc Bà Bầu
Bảng xếp hạng
Việt Nam
Bài hát
Video
Album
Âu Mỹ
Bài hát
Video
Album
Hàn Quốc
Bài hát
Video
Album
Video Clip
Việt Nam
Âu Mỹ
Hàn Quốc
Giải Trí
Sao Vui
Nhạc tuyển chọn
Hôm nay nghe gì?
Gửi người phụ nữ tôi yêu
Ngày cưới
Khúc ca tặng cha
Bài hát tặng mẹ
Các ca khúc nhạc Hàn bất hủ
Nhạc Phim Hàn Quốc
Old Songs Collection
Love Songs Collection
Wedding Songs Collection
Nhạc Hoa bất hủ
Nhạc Nga trong lòng người Việt
Nhạc Dance hay nhất
Các ca khúc Quốc Tế bất hủ
Minh Hằng ra mắt phim ngắn đầu tay
Nhac.vui.vn
>
Nguyễn Hưng
Như Đã Dấu Yêu_Nguyễn Hưng ft Hương Lan - Nguyễn Hưng
Nhạc sĩ:
Đức Huy
Thể loại:
Nhạc Hải Ngoại
Lượt nghe: 59,131
Thích và chia sẻ bài hát trên:
0
thích
Báo lỗi
Download
Nhúng
Thêm
Tặng quà
Tải nhạc 128Kbps
Tải nhạc 320Kbps
Tải nhạc chuông
Cài nhạc chờ
Như Đã Dấu Yêu_Nguyễn Hưng ft Hương Lan
Lời bài hát: Như Đã Dấu Yêu_Nguyễn Hưng ft Hương Lan - Nguyễn Hưng
Phiên bản 1/1
Người đóng góp:
Administrator
Trong đôi mắt anh em là tất cả
Là niềm vui, là hạnh phúc em dấu yêu
Nhưng anh ước gì
Mình gặp nhau lúc anh chưa ràng buộc
Và em chưa thuộc về ai
Em sẽ cố quên khung trời hoa mộng
Ngày hè bên anh tình mình đến rất nhanh
Em sẽ cố quên
Lần đầu mình đến bên nhau
Rộn ràng như đã dấu yêu từ thuở nào
Anh đến với em với tất cả tâm hồn
Em đến với anh với tất cả trái tim
Ta đến với nhau muộn màng trong đớn đau
Một lần cho mãi nhớ thương dài lâu
Trong đôi mắt em, anh là tất cả
Là niềm vui, là mộng ước trong thoáng giây
Anh sẽ cố quên rằng mình đã đến trong nhau
Nồng nàn như đã dấu yêu từ thuở nào
Xem toàn bộ
Đóng góp lời bài hát tại đây
Chia sẻ cảm nhận về bài hát của bạn tại đây
Bình luận và Chia sẻ cảm nhận của bạn về bài hát tại đây
Cũng đăng trên Facebook
( 0 ký tự )
Bình luận
Album cùng ca sĩ Nguyễn Hưng
> Tất cả
Trái Tim Tình Si
Nguyễn Hưng
Trái Tim Bên Lề
Nguyễn Hưng
Trả Hết Cho Người
Nguyễn Hưng
Hãy Cho Tôi
Nguyễn Hưng
Điên & Say
Nguyễn Hưng
Bài hát cùng ca sĩ Nguyễn Hưng
> Tất cả
Sắp xếp bài hát theo:
Thời gian
Lượt nghe
Bến Thượng Hải
Nguyễn Hưng
,
Như Quỳnh
Chỉ Riêng Mình Ta
Nguyễn Hưng
Không Cần Phải Hứa Đâu Em
Nguyễn Hưng
Cha Cha Cha Cho Em
Nguyễn Hưng
Liên Khúc Điên Và Say
Nguyễn Hưng
Khổ Vì Yêu Nàng
Nguyễn Hưng
Trái Tim Bên Lề
Nguyễn Hưng
Trái Tim Tình Si
Nguyễn Hưng
Trái Tim Bên Lề 3
Nguyễn Hưng
Ai Sẽ Là Em
Nguyễn Hưng
Top 5 Album Nhạc Hải Ngoại
Chuyện Vườn Sầu Riêng
Nhiều Ca Sỹ
Vùng Tóc Nhớ
Lệ Quyên
Đời Đá Vàng
Bằng Kiều
Tuyển Tập Nhạc Trữ Tình
Nhiều Ca Sỹ
Tình Như Mây Khói (Live Show)
Đan Nguyên
Top 10 Bài Hát Nhạc Hải Ngoại
Liên Khúc Tuấn Vũ 1
Tuấn Vũ
Rừng Lá Thấp
Trường Vũ
Tình Lỡ
Lệ Quyên
Hương Tóc Mạ Non
Quang Lê
Liên Khúc Một Ngày Không Có Em...
Đan Nguyên
Cô hàng xóm
Quang Lê
Chiều Lên Bản Thượng
Phi Nhung
Sao Em Nỡ Đành Quên
Đàm Vĩnh Hưng
Linh Hồn Tượng Đá
Đan Nguyên
Hàn Mạc Tử
Đàm Vĩnh Hưng
Top 5 MV Việt Nam
Nắng Mùa Hạ
Miu Lê
Tìm Được Nhau Khó Thế Nào
Mr.Siro
Anh Ở Đâu
Minh Hằng
Em Làm Gì Tối Nay
Khắc Việt
MAMBO ITALIANO
Hồ Quang Hiếu
Thẻ nội dung
Chac Ai Do Se Ve
,
Su That Sau Mot Loi Hua
,
Anh Lam Em Dau
,
Chot Buon
,
Loi Hua Chi La Loi Hua
,
Day Dut Noi Dau
,
Nam Lay Tay Anh
Album Hot tháng 11
Video hot
Playlist nổi bật
Nhạc trẻ
Nhạc quốc tế
Nhạc dance
Nhac Viet nam
,
Mp3
,
Nhac dance
,
Nhạc
,
Nhac tre
,
Quang Le
,
Nhac hot
,
Nhac thieu nhi
,
Phuong My Chi
,
Karaoke
,
Hoai Lam
,
Son Tung MTP
,
Nhac Tru Tinh
,
Nhac xuan
,
Nhac vang
,
Nhac vang hai ngoai
,
Giong hat viet nhi 2014
,
Nhac phim
,
Nhac khong loi
,
Nhac che
,
Nhac Au My
,
Le Quyen
,
nhac hai ngoai
,
Nghe nhac
,
Nhac hay
,
nhac
,
zing mp3
,
Ca nhac
,
Nhac san
Như Đã Dấu Yêu_Nguyễn Hưng ft Hương Lan Nguyễn Hưng Nghe Tải MP3 320kbps | 13375
Nguyễn Hưng | Album nhạc Nguyen Hung Video Clip
Nghe nhạc HAY online, Tải nhạc MP3 trực tuyến CỰC NHANH, Hot số 1
Chính sách sở hữu trí tuệ
© Copyright 2004-2011 24H.COM.VN, all rights reserved - Powered by OCM 10
Cơ quan chủ quản: Công ty Cổ phần Quảng cáo Trực tuyến 24H.
Trụ sở: Tầng 12, Tòa nhà Geleximco, 36 Hoàng Cầu, Phường Ô Chợ Dừa, Quận Đống Đa, TP Hà Nội
Tel: (84-4) 73 00 24 24 hoặc (84-4) 3512 1806 - Fax: (84-4) 3512 1804
VPĐD: Tầng 5 – Toà nhà Hải Âu - 39B Trường Sơn, P2, Q.Tân Bình, TP.Hồ Chí Minh.
Tel: (84-8) 73 00 24 24 hoặc (84-8) 3848 9845 - Fax: (84-8) 3848 6519
Giấy phép số: 254/GP-BC - cấp ngày 20/6/2007Bộ Văn hóa thông tin - Cục Báo chí
Chịu trách nhiệm xuất bản: Phan Minh Tâm.
Thứ năm, 13-10-2011 08:04 AM (GMT+7)

markdown:
Nhạc sĩ: Đức Huy
Thể loại:
[Nhạc Hải Ngoại](http://nhac.vui.vn/nhac-hai-ngoai-c6.html)
Lượt nghe: 59,131
|
|![]()
|
|
Như Đã Dấu Yêu_Nguyễn Hưng ft Hương Lan
Trong đôi mắt anh em là tất cả
## Lời bài hát: Như Đã Dấu Yêu_Nguyễn Hưng ft Hương Lan - Nguyễn Hưng
Phiên bản 1/1
Người đóng góp: Administrator
Là niềm vui, là hạnh phúc em dấu yêu
Nhưng anh ước gì
Mình gặp nhau lúc anh chưa ràng buộc
Và em chưa thuộc về ai
Em sẽ cố quên khung trời hoa mộng
Ngày hè bên anh tình mình đến rất nhanh
Em sẽ cố quên
Lần đầu mình đến bên nhau
Rộn ràng như đã dấu yêu từ thuở nào
Anh đến với em với tất cả tâm hồn
Em đến với anh với tất cả trái tim
Ta đến với nhau muộn màng trong đớn đau
Một lần cho mãi nhớ thương dài lâu
Trong đôi mắt em, anh là tất cả
Là niềm vui, là mộng ước trong thoáng giây
Anh sẽ cố quên rằng mình đã đến trong nhau
Nồng nàn như đã dấu yêu từ thuở nào

Content-Type: text/html; charset=Utf-8

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache

X-Cache: QuickCache vv2.1.1rc1 - file

X-CacheDebug-1: Cache scriptkey is set to /index.php

X-CacheDebug-2: Cache varkey is set to GET=a:2:{s:13:"SERVER_REGION";s:2:"US";s:7:"web_url";s:69:"nhu-da-dau-yeu-nguyen-hung-ft-huong-lan-nguyen-hung-m13375c6p634.html";}

X-CacheDebug-4: No (valid) cachedata for 4c443a5e8d4447665aec84653e302029

X-CacheDebug-5: Callback happened

X-CacheDebug-6: Writing cached data to storage

X-CacheDebug-7: Starting wrote cachefile /home/nhacvui/cache/quickcache/30/4c/qcc-4c443a5e8d4447665aec84653e302029

X-CacheDebug-8: quickcache_filewrite wrote cachefile /home/nhacvui/cache/quickcache/30/4c/qcc-4c443a5e8d4447665aec84653e302029

X-CacheDebug-10: Successfully wrote cachefile /home/nhacvui/cache/quickcache/30/4c/qcc-4c443a5e8d4447665aec84653e302029


text:
* Lâm Tấn Bình
Trên
đất nước ta có 54 dân tộc anh em cùng chung sống, nên có nhiều nền văn hóa khác
nhau, trong đó có nền văn hóa của cộng đồng người Chăm, với đức tính thông minh
cần cù và sáng tạo, họ đã tạo nên một nền văn hóa hết sức độc đáo và rực rỡ,
những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của người Chăm đã làm phong phú
cho nền văn hóa Việt Nam, xứng đáng là một phần của tinh hoa văn hóa dân tộc.
Bình Thuận là địa phương có nhiều người Chăm sinh sống, do đó việc bảo tồn và
phát huy những giá trị của văn hóa Chăm theo tinh thần của Nghị quyết Trung
ương 5 khóa VIII, là một nhiệm vụ hết sức nặng nề và luôn được chính quyền các
cấp trong tỉnh đặc biệt quan tâm. Tuy nhiên để những giá trị văn hóa Chăm thực
sự thuần khiết, thực sự phát triển, ngày càng tỏa sáng trong nền văn hóa Việt
Nam đương đại và mãi mãi là một phần của tinh hoa văn hóa dân tộc, thì cũng còn
rất nhiều việc phải làm.
Nói
đến văn hóa vật thể của người Chăm thì thật là đa dạng, đó là đền tháp, bia ký,
các tác phẩm nghệ thuật điêu khắc trên đá hết sức tinh xảo. Từ trước tới nay
người ta thường ca ngợi nhiều nhất, tìm hiểu nhiều nhất đó là các tháp Chăm
ngàn năm cổ kính, đó là những tác phẩm nghệ thuật bậc thầy về kiến trúc, về điêu
khắc và tuổi thọ công trình, biểu tượng cho một nền văn hóa phát triển vô cùng
rực rỡ. Nếu như Kim Tự Tháp ở Ai Cập, đền Angkor Wat ở Campuchia và các lâu đài
cổ ở châu Âu được làm bằng đá vôi hoặc đá sa thạch, thì tháp Chăm của chúng ta
lại được kết dính bằng gạch nung mà vẫn tồn tại qua hàng ngàn năm lịch sử. Bí
mật về chất kết dính làm nên một tháp Chăm đứng vững ngàn năm là một đề tài
nghiên cứu vô cùng hấp dẫn của nhiều thế hệ các nhà khoa học trong và ngoài
nước mà đến nay chất kết dính đó là chất gì thì vẫn chưa có câu trả lời.
Xét
trên tất cả các phương diện về khoa học và giá trị thẩm mỹ, tháp Chăm xứng đáng
là một kiệt tác của văn hóa, một tài sản vô giá, là niềm tự hào của dân tộc.
Còn khi nói tới văn hóa phi vật thể của người Chăm thì thật vô cùng phong phú
và đặc sắc, ngoài việc có tiếng nói và chữ viết riêng, có trang phục riêng, có
phong tục thờ cúng riêng, thì loại hình ca, múa, nhạc dân gian Chăm là một phần
không thể thiếu trong đời sống tinh thần của họ. Nhân dân cả nước nói chung và nhân
dân Bình Thuận nói riêng đều rất tự hào về điều đó, cho nên việc bảo tồn và
phát huy những giá trị văn hóa của dân tộc Chăm trong quá trình xây dựng một
nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc là một công việc hết sức
khẩn trương và nặng nề.
Trên
thực tế trong những năm qua dưới ánh sáng của Nghị quyết Trung ương 5 khóa
VIII, trên địa bàn Bình Thuận văn hóa Chăm đã được bảo tồn và phát huy khá đồng
đều và hiệu quả. Cụ thể là các đền tháp bị xuống cấp trước đây như Ppo Xah Inư,
Ppo Dam, Ppo Nit, đền thờ Ppo Klaung Mơnai và Khu trưng bày Hoàng tộc Chăm đã
được tiến hành trùng tu, tôn tạo. Cùng với đó là nhiều di tích hoang phế được
phát hiện khai quật và lưu giữ. Các lễ hội dân gian có quy mô lớn như Lễ hội
Katê đã được phục dựng thành công tại tháp Ppo Xah Inư và đã đưa vào hoạt động
hàng năm. Về loại hình nghệ thuật ca, múa, nhạc dân gian Chăm được đẩy mạnh
khai thác qua việc hình thành hai đoàn nghệ thuật. Đó là Đoàn nghệ thuật dân
gian bán chuyên nghiệp chăm huyện Bắc Bình (năm 1990) và Đội Nghệ thuật chuyên
nghiệp dân tộc Chăm tỉnh Bình Thuận (năm 2006). Những hoạt động của hai đoàn
nghệ thuật này đã giới thiệu đến nhân dân cả nước và bạn bè quốc tế một vẻ đẹp
độc đáo của múa dân gian Chăm mà trước đây chưa hề biết đến.
Các
hoạt động về nghiên cứu, khai thác nghệ thuật ca múa dân gian Chăm đều được
khuyến khích hỗ trợ, nhờ đó mà các vở diễn như “Lửa tình yêu”, tác phẩm “Khát
vọng sinh tồn”, “Tình yêu làng gốm”, “Vui hội Katê”… của Bình Thuận đã có một
tiếng vang lớn trong các hội diễn nghệ thuật toàn quốc cũng như khi đi biểu
diễn ở vùng sâu, vùng xa, ở các tỉnh thành khác, hoặc nước ngoài đều được khán
giả mến mộ và hoan nghênh nhiệt liệt. Cái rất đáng ghi nhận là qua quá trình
hoạt động đã chứng tỏ việc thành lập Đội nghệ thuật chuyên nghiệp dân tộc Chăm,
không đơn thuần là phục vụ các nhiệm vụ chính trị, mà bước đầu đã có những đóng
góp hiệu quả cho nghành du lịch, một ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh nhà. Như
chúng ta đã biết, để thu hút nguồn khách du lịch thì phải có các loại hình giải
trí, trong đó có giải trí về ca nhạc trong sự cạnh tranh khốc liệt của các dòng
nhạc hiện nay, nhưng Đội nghệ thuật chuyên nghiệp dân tộc Chăm vẫn có chỗ đứng
vững vàng ở các khu Resort. Điều đó nói lên rằng nghệ thuật dân gian Chăm ở Bình
Thuận không hề bị chìm đi, mà trái lại đã tỏa sáng rất được nhiều người ưa
thích, nhất là du khách nước ngoài. Bằng chứng là trong nhiều năm qua Đội nghệ
thuật dân gian Chăm đã phục vụ hàng trăm buổi tại các khu nghỉ mát ở Hàm Tiến –
Mũi Né. Đặc biệt là vào những ngày nghỉ, những ngày lễ lớn, thì lịch biểu diễn
gần như kín chỗ.
Cùng
với bảo tồn và phát huy những giá trị của văn hóa dân gian Chăm, thì việc dạy
chữ Chăm ở các trường tiểu học có con em người Chăm, chương trình xóa mù và bổ
túc văn hóa chữ Chăm ở các địa phương Chăm cũng được quan tâm đẩy mạnh. Chương
trình phát thanh và truyền hình tiếng Chăm của tỉnh ta trong thời gian qua đã
phát sóng hàng trăm buổi, góp phần nâng cao nhận thức của bà con Chăm về phát
triển dân sinh, kinh tế và xã hội. Những việc làm đó thể hiện rất rõ về sự bình
đẳng các dân tộc trong chính sách của Đảng và nhà nước ta, thắt chặt khối đại
đoàn kết toàn dân.Với những kết quả đó đã tạo được sự phấn khởi, đồng thuận
trong cộng đồng người Chăm và các nhân sĩ trí thức Chăm.
Tuy
nhiên đó chỉ là những kết quả bước đầu, vì để bảo tồn và phát huy những giá trị
văn hóa Chăm theo đúng tinh thần xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến
đậm đà bản sắc dân tộc, phù hợp với nền văn hóa Việt Nam đương đại, thì vẫn còn
nhiều điều trăn trở. Trước hết phải thấy rằng ở một số địa phương Chăm việc
thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và các lễ hội của đồng
bào Chăm Bà-la-môn và Chăm Bàni vẫn còn nhiều việc phải bàn, cái gì tốt thì nên
giữ lại, cái gì không còn phù hợp thì nên loại bỏ dần. Ví dụ như việc tang tuy
đã tiến bộ về mặt rút ngắn thời gian tổ chức, nhưng vấn đề ăn uống thì vẫn chưa
bảo đảm vệ sinh môi trường, gây phiền hà cho tang gia. Việc cưới xin vẫn còn có
những nơi xảy ra nạn tảo hôn, thách cưới, tổ chức ăn uống linh đình. Lễ cúng
gia tiên của một số tộc họ nghi thức còn rườm rà. Chi phí vật chất hàng năm cho
tập tục vẫn rất tốn kém, là gánh nặng đè lên kinh tế của mỗi gia đình nhất là
những gia đình nghèo, nó không phù hợp với cách sống hiện nay.
Một
điều rất đáng lo ngại là một số thanh niên Chăm lại không am hiểu về văn hóa
của dân tộc mình, không chịu học chữ Chăm, không quan tâm tới phong tục tập
quán, âm nhạc và nghệ thuật Chăm. Trong lĩnh vực nghiên cứu khai thác vốn văn
hóa nghệ thuật dân gian Chăm cũng thế, có một số nhà nghiên cứu, biên đạo, nhạc
sĩ đã bỏ ra nhiều công sức để sưu tầm khai thác một số loại hình văn hóa Chăm
khác nhau, nhưng nếu không có cái tâm trong sáng, không nắm chắc nội dung ý
nghĩa nhân văn của nó, thì sẽ tạo nên một tác phẩm có xác mà không có hồn, làm
người xem hiểu sai lệch về tinh hoa của văn hóa Chăm. Trong khi đó lực lượng
người Chăm chuyên sâu về lĩnh vực này lại rất mỏng và đang thưa dần, không đáp
ứng kịp cho đội ngũ kế thừa.
Những
gì mà chúng ta đã làm trong thời gian qua về việc bảo tồn những giá trị của văn
hóa nghệ thuật truyền thống Chăm là rất đáng ghi nhận, tuy nhiên để bảo tồn văn
hóa một cách lâu bền không có nghĩa là ta giữ lại nguyên xi những gì mà nó vốn
có, mà phải biết giữ lấy những gì tinh túy nhất, đẹp đẽ nhất, nhân văn nhất. Để
làm tốt điều này cộng đồng người Chăm và các nhân sĩ trí thức Chăm đóng góp một
vai trò hết sức quan trọng, chính họ là những người gạn đục khơi trong làm cho
con cháu người Chăm gắn bó và yêu quý văn hóa của dân tộc mình. Chúng ta cần thống
nhất với nhau rằng: Bảo tồn văn hóa truyền thống Chăm là bảo tồn một phần của
tinh hoa văn hóa dân tộc Việt Nam và trách nhiệm này không của riêng ai.
Copyright © 2004 - 2014 Phat Giao Bac Lieu.
Đơn vị thiết lập Viet Dong ® co., ltd.
Giấy phép số: 71/GP-TTĐT. Do Cục QL PTTH & TTĐT cấp ngày 08/04/2010.
Mọi thông tin khi sử dụng lại quý vị vui lòng ghi chú nguồn gốc.
Website được xây dựng dựa trên mã nguồn mở Joomla.

markdown:
|
|![]()
|Văn hóa của người Chăm (Lâm Tấn Bình)||
|![]()
|Người viết: Lâm Tấn Bình|
|05/05/2013|
|
|
Trên đất nước ta có 54 dân tộc anh em cùng chung sống, nên có nhiều nền văn hóa khác nhau, trong đó có nền văn hóa của cộng đồng người Chăm, với đức tính thông minh cần cù và sáng tạo, họ đã tạo nên một nền văn hóa hết sức độc đáo và rực rỡ, những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của người Chăm đã làm phong phú cho nền văn hóa Việt Nam, xứng đáng là một phần của tinh hoa văn hóa dân tộc. Bình Thuận là địa phương có nhiều người Chăm sinh sống, do đó việc bảo tồn và phát huy những giá trị của văn hóa Chăm theo tinh thần của Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII, là một nhiệm vụ hết sức nặng nề và luôn được chính quyền các cấp trong tỉnh đặc biệt quan tâm. Tuy nhiên để những giá trị văn hóa Chăm thực sự thuần khiết, thực sự phát triển, ngày càng tỏa sáng trong nền văn hóa Việt Nam đương đại và mãi mãi là một phần của tinh hoa văn hóa dân tộc, thì cũng còn rất nhiều việc phải làm.
Nói đến văn hóa vật thể của người Chăm thì thật là đa dạng, đó là đền tháp, bia ký, các tác phẩm nghệ thuật điêu khắc trên đá hết sức tinh xảo. Từ trước tới nay người ta thường ca ngợi nhiều nhất, tìm hiểu nhiều nhất đó là các tháp Chăm ngàn năm cổ kính, đó là những tác phẩm nghệ thuật bậc thầy về kiến trúc, về điêu khắc và tuổi thọ công trình, biểu tượng cho một nền văn hóa phát triển vô cùng rực rỡ. Nếu như Kim Tự Tháp ở Ai Cập, đền Angkor Wat ở Campuchia và các lâu đài cổ ở châu Âu được làm bằng đá vôi hoặc đá sa thạch, thì tháp Chăm của chúng ta lại được kết dính bằng gạch nung mà vẫn tồn tại qua hàng ngàn năm lịch sử. Bí mật về chất kết dính làm nên một tháp Chăm đứng vững ngàn năm là một đề tài nghiên cứu vô cùng hấp dẫn của nhiều thế hệ các nhà khoa học trong và ngoài nước mà đến nay chất kết dính đó là chất gì thì vẫn chưa có câu trả lời.
Xét trên tất cả các phương diện về khoa học và giá trị thẩm mỹ, tháp Chăm xứng đáng là một kiệt tác của văn hóa, một tài sản vô giá, là niềm tự hào của dân tộc. Còn khi nói tới văn hóa phi vật thể của người Chăm thì thật vô cùng phong phú và đặc sắc, ngoài việc có tiếng nói và chữ viết riêng, có trang phục riêng, có phong tục thờ cúng riêng, thì loại hình ca, múa, nhạc dân gian Chăm là một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của họ. Nhân dân cả nước nói chung và nhân dân Bình Thuận nói riêng đều rất tự hào về điều đó, cho nên việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa của dân tộc Chăm trong quá trình xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc là một công việc hết sức khẩn trương và nặng nề.
Trên thực tế trong những năm qua dưới ánh sáng của Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII, trên địa bàn Bình Thuận văn hóa Chăm đã được bảo tồn và phát huy khá đồng đều và hiệu quả. Cụ thể là các đền tháp bị xuống cấp trước đây như Ppo Xah Inư, Ppo Dam, Ppo Nit, đền thờ Ppo Klaung Mơnai và Khu trưng bày Hoàng tộc Chăm đã được tiến hành trùng tu, tôn tạo. Cùng với đó là nhiều di tích hoang phế được phát hiện khai quật và lưu giữ. Các lễ hội dân gian có quy mô lớn như Lễ hội Katê đã được phục dựng thành công tại tháp Ppo Xah Inư và đã đưa vào hoạt động hàng năm. Về loại hình nghệ thuật ca, múa, nhạc dân gian Chăm được đẩy mạnh khai thác qua việc hình thành hai đoàn nghệ thuật. Đó là Đoàn nghệ thuật dân gian bán chuyên nghiệp chăm huyện Bắc Bình (năm 1990) và Đội Nghệ thuật chuyên nghiệp dân tộc Chăm tỉnh Bình Thuận (năm 2006). Những hoạt động của hai đoàn nghệ thuật này đã giới thiệu đến nhân dân cả nước và bạn bè quốc tế một vẻ đẹp độc đáo của múa dân gian Chăm mà trước đây chưa hề biết đến.
Các hoạt động về nghiên cứu, khai thác nghệ thuật ca múa dân gian Chăm đều được khuyến khích hỗ trợ, nhờ đó mà các vở diễn như “Lửa tình yêu”, tác phẩm “Khát vọng sinh tồn”, “Tình yêu làng gốm”, “Vui hội Katê”… của Bình Thuận đã có một tiếng vang lớn trong các hội diễn nghệ thuật toàn quốc cũng như khi đi biểu diễn ở vùng sâu, vùng xa, ở các tỉnh thành khác, hoặc nước ngoài đều được khán giả mến mộ và hoan nghênh nhiệt liệt. Cái rất đáng ghi nhận là qua quá trình hoạt động đã chứng tỏ việc thành lập Đội nghệ thuật chuyên nghiệp dân tộc Chăm, không đơn thuần là phục vụ các nhiệm vụ chính trị, mà bước đầu đã có những đóng góp hiệu quả cho nghành du lịch, một ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh nhà. Như chúng ta đã biết, để thu hút nguồn khách du lịch thì phải có các loại hình giải trí, trong đó có giải trí về ca nhạc trong sự cạnh tranh khốc liệt của các dòng nhạc hiện nay, nhưng Đội nghệ thuật chuyên nghiệp dân tộc Chăm vẫn có chỗ đứng vững vàng ở các khu Resort. Điều đó nói lên rằng nghệ thuật dân gian Chăm ở Bình Thuận không hề bị chìm đi, mà trái lại đã tỏa sáng rất được nhiều người ưa thích, nhất là du khách nước ngoài. Bằng chứng là trong nhiều năm qua Đội nghệ thuật dân gian Chăm đã phục vụ hàng trăm buổi tại các khu nghỉ mát ở Hàm Tiến – Mũi Né. Đặc biệt là vào những ngày nghỉ, những ngày lễ lớn, thì lịch biểu diễn gần như kín chỗ.
Cùng với bảo tồn và phát huy những giá trị của văn hóa dân gian Chăm, thì việc dạy chữ Chăm ở các trường tiểu học có con em người Chăm, chương trình xóa mù và bổ túc văn hóa chữ Chăm ở các địa phương Chăm cũng được quan tâm đẩy mạnh. Chương trình phát thanh và truyền hình tiếng Chăm của tỉnh ta trong thời gian qua đã phát sóng hàng trăm buổi, góp phần nâng cao nhận thức của bà con Chăm về phát triển dân sinh, kinh tế và xã hội. Những việc làm đó thể hiện rất rõ về sự bình đẳng các dân tộc trong chính sách của Đảng và nhà nước ta, thắt chặt khối đại đoàn kết toàn dân.Với những kết quả đó đã tạo được sự phấn khởi, đồng thuận trong cộng đồng người Chăm và các nhân sĩ trí thức Chăm.
Tuy nhiên đó chỉ là những kết quả bước đầu, vì để bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa Chăm theo đúng tinh thần xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, phù hợp với nền văn hóa Việt Nam đương đại, thì vẫn còn nhiều điều trăn trở. Trước hết phải thấy rằng ở một số địa phương Chăm việc thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và các lễ hội của đồng bào Chăm Bà-la-môn và Chăm Bàni vẫn còn nhiều việc phải bàn, cái gì tốt thì nên giữ lại, cái gì không còn phù hợp thì nên loại bỏ dần. Ví dụ như việc tang tuy đã tiến bộ về mặt rút ngắn thời gian tổ chức, nhưng vấn đề ăn uống thì vẫn chưa bảo đảm vệ sinh môi trường, gây phiền hà cho tang gia. Việc cưới xin vẫn còn có những nơi xảy ra nạn tảo hôn, thách cưới, tổ chức ăn uống linh đình. Lễ cúng gia tiên của một số tộc họ nghi thức còn rườm rà. Chi phí vật chất hàng năm cho tập tục vẫn rất tốn kém, là gánh nặng đè lên kinh tế của mỗi gia đình nhất là những gia đình nghèo, nó không phù hợp với cách sống hiện nay.
Một điều rất đáng lo ngại là một số thanh niên Chăm lại không am hiểu về văn hóa của dân tộc mình, không chịu học chữ Chăm, không quan tâm tới phong tục tập quán, âm nhạc và nghệ thuật Chăm. Trong lĩnh vực nghiên cứu khai thác vốn văn hóa nghệ thuật dân gian Chăm cũng thế, có một số nhà nghiên cứu, biên đạo, nhạc sĩ đã bỏ ra nhiều công sức để sưu tầm khai thác một số loại hình văn hóa Chăm khác nhau, nhưng nếu không có cái tâm trong sáng, không nắm chắc nội dung ý nghĩa nhân văn của nó, thì sẽ tạo nên một tác phẩm có xác mà không có hồn, làm người xem hiểu sai lệch về tinh hoa của văn hóa Chăm. Trong khi đó lực lượng người Chăm chuyên sâu về lĩnh vực này lại rất mỏng và đang thưa dần, không đáp ứng kịp cho đội ngũ kế thừa.
Những gì mà chúng ta đã làm trong thời gian qua về việc bảo tồn những giá trị của văn hóa nghệ thuật truyền thống Chăm là rất đáng ghi nhận, tuy nhiên để bảo tồn văn hóa một cách lâu bền không có nghĩa là ta giữ lại nguyên xi những gì mà nó vốn có, mà phải biết giữ lấy những gì tinh túy nhất, đẹp đẽ nhất, nhân văn nhất. Để làm tốt điều này cộng đồng người Chăm và các nhân sĩ trí thức Chăm đóng góp một vai trò hết sức quan trọng, chính họ là những người gạn đục khơi trong làm cho con cháu người Chăm gắn bó và yêu quý văn hóa của dân tộc mình. Chúng ta cần thống nhất với nhau rằng: Bảo tồn văn hóa truyền thống Chăm là bảo tồn một phần của tinh hoa văn hóa dân tộc Việt Nam và trách nhiệm này không của riêng ai.
|
|
|
|

Set-Cookie: FontSize=3; expires=Thu, 12-Nov-2015 14:55:57 GMT; path=/

Content-Type: text/html


text:
Lý do lỗi:
Mô tả chi tiết lỗi (tùy chọn):
Nếu bạn không xem được phim vui lòng nhấn Ctrl + F5 vài lần. Hoặc chuyển sang server khác để xem.
Xem phim nhanh hơn với trình duyệt Chrome, nhấn vào đây để tải Chrome miễn phí.
Bạn có thể chọn Xem Phim ở nhiều server khác nhau. Nếu tất cả các server đều không xem được xin vui lòng báo link hỏng

markdown:
### Lý do lỗi:
### Mô tả chi tiết lỗi (tùy chọn):
Nếu bạn không xem được phim vui lòng nhấn Ctrl + F5 vài lần. Hoặc chuyển sang server khác để xem.
Xem phim nhanh hơn với trình duyệt Chrome, nhấn
[ để tải Chrome miễn phí. vào đây ](http://www.google.com/chrome)
Bạn có thể chọn Xem Phim ở nhiều server khác nhau. Nếu tất cả các server đều không xem được xin vui lòng báo link hỏng

WARC-Truncated: length

Server: cloudflare-nginx