text:
Cuốn chiếu
Cuốn chiếu là tên gọi thông dụng của các động vật chân khớp thuộc lớp Chân kép (Diplopoda). Gọi là lớp Chân kép vì các loài cuốn chiếu đều có hai cặp chân trong mỗi đốt, ngoại trừ đốt đầu tiên nằm sau phần đầu không có chân). Hiện tượng này có nguyên do vì mỗi "đoạn" của cuốn chiếu là do hai đốt nhập lại mà thành. Phần lớn các loài cuốn chiếu có cơ thể gần như hình ống tuýp tròn, mặc dù một số loài có thân hình dẹp theo mặt bụng-lưng, trong khi đó các loài cuốn chiếu thuộc siêu bộ Sâu đá (Oniscomorpha) có chiều dài rất ngắn và khi cuộn tròn cơ thể thì trông như một quả bóng, giống như các loài mọt ẩm (Armadillidiidae).
Tên "cuốn chiếu" trong tiếng Việt xuất phát từ tập tính cuộn tròn cơ thể của nhóm sinh vật này, giống như khi người ta cuốn một chiếc chiếu. Một số địa phương còn gọi cuốn chiếu là "con trăm chân".[2]
Trong tiếng Anh và một số ngôn ngữ khác, cuốn chiếu được gọi là Thiên túc (milipede, bắt nguồn từ tiếng La Tinh mille ("một nghìn") và pes ("chân")), mặc dù chưa có loài cuốn chiếu nào có số chân đạt đến 1000 cái. Loài cuốn chiếu Illacme plenipes hiện đang giữ kỷ lục về số lượng chân với 750 chiếc.[3][4] Thông thường, số chân cuốn chiếu dao động trong khoảng 40-400 chân.[5] Trên thế giới hiện có khoảng 10.000 loài cuốn chiếu phân làm 13 bộ và 115 họ, mặc dù các ước tính cho rằng đây chỉ là một phần nhỏ trong số tổng loài cuốn chiếu trên thế giới[6]. Loài cuốn chiếu khổng lồ châu Phi Archispirostreptus gigas là loài cuốn chiếu lớn nhất trên thế giới.
Cuốn chiếu là các động vật ăn vụn hữu cơ. Phần lớn chúng ăn các lá cây khô mục và các phần khô mục khác của thực vật, khi ăn chúng dùng nước bọt làm ẩm và mềm các thức ăn sau đó cắn nhai bằng cặp hàm. Đôi khi, cuốn chiếu có thể gây hại cho cây trồng, nhất là cây trồng trong các nhà kính, khi chúng ăn các cây con mới nảy mầm. Dấu hiệu của sự phá hại của cuốn chiếu là các lớp vỏ ngoài cây non bị bong tróc cùng những thương tổn bất quy tắc trên ngọn cây.
Cuốn chiếu có thể dễ dàng phân biệt với rết, những loài động vật thuộc lớp Chân môi, có họ hàng và ngoại hình gần gũi với cuốn chiếu. Trong khi cuốn chiếu di chuyển khá chậm chạp, rết là những loài rất nhanh nhẹn và chỉ có 1 cặp chân mỗi đốt.
Mục lục
Tiến hóa[sửa | sửa mã nguồn]
Cuốn chiếu được cho là những loài động vật đầu tiên sinh sống trên đất liền[5] trong kỷ Silur. Thức ăn của các loài cuốn chiếu sơ khai này có lẽ là rêu và các loài thực vật có mạch nguyên thủy. Loài cuốn chiếu cổ xưa nhất từng được biết đến, Pneumodesmus newmani, sống cách đây 428 triệu năm và có chiều dài 1 xentimét (0,39 in).[7] Trong kỷ Than đá sớm, (340 - 280 triệu năm về trước), Arthropleura trở thành loài động vật không xương sống lớn nhất từng tồn tại trên trái đất, với chiều dài lên tới 2,6 mét (8 ft 6 in).
Đặc điểm[sửa | sửa mã nguồn]
Chiều dài của cuốn chiếu dao động trong khoảng rất lớn, có thể từ 2 đến 280 milimét (0,079 đến 11,024 in), và có thể có từ 11 đến hơn 100 đốt. Nhìn chung chúng có màu nâu hay đen mặc dù một số loài mang màu sắc khá sặc sỡ.
Đặc điểm nổi bật nhất của cuốn chiếu là số lượng chân cực kì lớn. Trên thực tế cuốn chiếu là nhóm động vật nhiều chân nhất thế giới, với loài Illacme plenipes đứng đầu bảng với 750 cái[4][8]. Số lượng chân lớn khiến các loài cuốn chiếu di chuyển chậm nhưng có sức đào bới rất khỏe[5]. Với các chân và cả cơ thể di chuyển theo dạng sóng, cuốn chiếu có thể dễ dàng chui đầu xuống dưới đất sâu. Chúng cũng có khả năng "xây dựng" khá tốt, thể hiện trong việc củng cố các hang đào bằng các vật liệu sẵn có chung quanh. Cơ thể cuốn chiếu phân làm nhiều đốt và vì vậy chúng di chuyển theo dạng sóng, về phía trước và có thể cả về phía sau.
Phần đầu của cuốn chiếu thường có dạng tròn ở mặt trên và dẹt ở mặt dưới, phần dưới của đầu cũng mang hàm nhai rất lớn. Cơ thể có hình dạng ống tuýp tròn hay dẹt, với một tấm làm bằng chitin ở lưng, mỗi tấm ở một bên hông, và 2 hay 3 tấm ở mặt bụng. Nhiều loài cuốn chiếu có các tấm này hòa lẫn với nhau ở các mức độ khác nhau, đôi khi hợp nhất lại thành một vòng hình nhẫn. Các tấm này rất cứng và được tích hợp các muối canxi trong thành phần hóa học.[9] Do không có các lớp chống thoát nước dạng sáp[5], cuốn chiếu dễ mất nước qua da và phải dành phần lớn thời gian chui rúc trong đất ẩm hay ở những nơi có không khí ẩm.[10]
Trái với rết hay các động vật có cấu tạo tương tự khác, mỗi đốt của cuốn chiếu có 2 cặp chân (từ đó hình thành cái tên "chân kép" Diplopoda) chứ không phải 1 cặp. Nguyên do của việc này là, thật ra mỗi "đốt" của cuốn chiếu là do 2 đốt nhập lại với nhau ngay từ hồi giai đoạn bào thai; vì vậy chúng cũng được gọi là các "đốt kép". Một số đốt đầu nằm ngay sau phần đầu không nhập với nhau như vậy: đốt đầu tiên không có chân và được đặt tên là "đốt cổ", các đốt từ 2-4 chỉ có 1 cặp chân mỗi đốt. Đối với một số loài cuốn chiếu, một vài đốt cuối cùng cũng không có chân, và đốt ngay chót cùng của con vật mang một cái trâm.[9]
Cuốn chiếu hô hấp thông qua hai cặp lỗ thở tại mỗi đốt kép. Các lỗ thở này thông với một khoang trong cơ thể và từ đó nối thông với hệ thống khí quản. Tim chạy dọc theo chiều dài cơ thể với một động mạch chủ chạy tới đầu. Cơ quan bài tiết bao gồm một cặp vi quản Malpighi nằm gần phần giữa của ruột.[9]
Đầu cuốn chiếu có một cặp cơ quan cảm giác gọi là cơ quan Tömösváry. Chúng tọa lạc ngay tại phần trước và bên của râu và sắp xếp thành một vòng bầu dục ở gốc râu. Có khả năng cơ quan này được dùng để cảm nhận độ ẩm môi trường và có thể có khả năng cảm thụ các chất hóa học. Mắt của cuốn chiếu là mắt kép, bao gồm nhiều mắt đơn phẳng sắp xếp thành cụm ở trước và hai bên đầu. Nhiều loài cuốn chiếu, bao hàm các loài chuyên sống trong hang đào như Causeyella, có mắt bị tiêu biến khi lớn lên.
Theo Sách Kỷ lục Guinness loài cuốn chiếu châu Phi khổng lồ Archispirostreptus gigas có thể dài tới 38,6 xentimét (15,2 in).[11]
Khẩu phần[sửa | sửa mã nguồn]
Phần lớn các loài cuốn chiếu có nguồn thức ăn là thực vật, cụ thể là những phần cây, lá mục hoặc trộn lẫn trong đất. Một số loài cuốn chiếu là động vật ăn tạp hay động vật ăn thịt, con mồi của chúng là các loài chân khớp nhỏ như côn trùng, rết hay giun đất. Một số loài cuốn chiếu có phần phụ miệng nhọn như chiếm kim tiêm, giúp chúng hút dịch quả.
Hệ tiêu hóa của cuốn chiếu có dạng một đường ống đơn giản với hai tuyến nước bọt giúp tiêu hóa thức ăn. Nhiều loài cuốn chiếu dùng nước bọt thấm ướt và làm mềm thức ăn trước khi ăn chúng.[9]
Sinh sản[sửa | sửa mã nguồn]
Cuốn chiếu đực có thể được phân biệt với cuốn chiếu cái bởi 1 hay 2 cặp chân đặc biệt được biến đổi thành chân giao cấu. Chân giao cấu thường nằm ở đốt thứ 7 và có tác dụng đưa các khối tinh dịch vào cơ thể cuốn chiếu cái trong quá trình giao phối.[12] Một vài loài cuốn chiếu sinh sản đơn tính và trong quần thể có rất ít hoặc không có con đực.
Lỗ sinh dục của cuốn chiều nằm ở đốt thứ 3 và ở con đực, nó thường đi kèm bởi 1 hay 2 dương vật, và chân sinh dục sẽ hứng lấy tinh dịch tiết từ dương vật để đưa vào cơ thể con cái. Lỗ sinh dục ở cuốn chiếu mở vào một khoang gọi là âm hộ - vốn được che phủ bởi một lớp có hình dạng như chiếc mũ trùm đầu, và có chức năng tích trữ tinh dịch nhận được sau khi giao phối.[9] Mỗi lứa cuốn chiếu đẻ chừng 10-300 trứng, tùy theo loài, và trứng được thu tinh ngay khi đẻ bằng tinh trùng tích chứa trong âm hộ. Nhiều loài cuốn chiếu bỏ mặc trứng trên đất ẩm hay các vụn mục hữu cơ, nhưng một số loài khác xây tổ bảo vệ trứng bằng phân khô.
Trứng cuốn chiếu sẽ nở trong vòng vài tuần và cuốn chiếu mới đẻ thường chỉ có 3 cặp chân, theo sau đó là 4 đốt không chân. Khi lớn lên, cuốn chiếu lột xác nhiều lần, sau mỗi lần lột xác thì số đốt và số chân tăng dần lên. Một số loài chỉ lột xác trong các hang đào được chuẩn bị đặc biệt - các hang này cũng là nơi trú ẩn trong mùa khô hạn - và đa số loài sau khi lột xác sẽ ăn luôn phần vỏ cũ. Tuổi thọ cuốn chiếu thường kéo dài từ 1-10 năm, tùy loài.[9]
Tự vệ[sửa | sửa mã nguồn]
Do tốc độ di chuyển chậm và thiếu khả năng cắn, đốt, phương pháp tự vệ chủ yếu của cuốn chiếu là cuộn tròn cơ thể thành hình xoắn ốc nhằm sử dụng lớp vỏ cứng ở mặt lưng bảo vệ phần chân và các phần dễ tổn thương của cơ thể. Nhiều loài cuốn chiếu sở hữu một biện pháp phòng vệ thứ cấp là tiết ra một số chất độc hay khí hidro xyanua thông qua các lỗ siêu nhỏ tại các tuyến tiết mùi thơm dọc theo hai bên cơ thể.[13][14][15] Một số chất độc này là các chất ăn da và có thể ăn mòn lớp vỏ của kiến cũng như của nhiều loài côn trùng săn mồi khác, cũng như làm bỏng da và mắt của các loài săn mồi to lớn hơn. Một số động vật như khỉ Capuchin được ghi nhận là đã cọ những con cuốn chiếu lên người để cơ thể được bao phủ lớp chất độc của cuốn chiếu, nhờ đó giúp cho khỉ không bị muỗi đốt.[16] Ít nhất một loài cuốn chiếu là Polyxenus fasciculatus có mang trên mình những chiếc lông cứng để chống lại kiến.[17]
Đối với con người, nọc độc của cuốn chiếu không nguy hiểm. Chúng thường chỉ gây ra những tác động nhỏ, chủ yếu là làm mất màu da. Tuy nhiên một số nọc độc mạnh hơn có thể gây đau nhức, phù, ban đỏ, rộp da, eczema và nứt da.[14][18][19][20] Nếu nọc độc dây vào mắt có thể gây đau mắt hoặc các hệ quả nghiêm trọng hơn như viêm màng kết và viêm giác mạc.[21] Các biện pháp sơ cứu bao gồm rửa sạch nơi nhiễm độc bằng nước, sau đó là làm giảm nhẹ tác động của nọc tại nơi nhiễm.
Phân loài[sửa | sửa mã nguồn]
Những loài cuốn chiếu hiện còn sống được chia làm 15 bộ trong 3 phân lớp.[22] Phân lớp cơ sở Penicillata bao hàm 160 loài có bộ xương ngoài chưa được canxi hóa và được bao phủ bởi lông cứng. Những loài cuốn chiếu khác, theo định nghĩa khắt khe, thuộc về nhóm Chilognatha.
Phân lớp Pentazonia bao hàm các loài sâu đá với thân hình rất ngắn và khi cuộn tròn lại nhìn trông như quả bóng. Phân lớp Helminthomorpha bao hàm phần lớn các loài cuốn chiếu được biết.[23][24]
Các phân nhóm của cuốn chiếu theo thứ tự phân loài học từ loài cơ sở nhất đến loài tiến hóa cao nhất là:
- Chi cơ sở Eileticus (hóa thạch)
- Phân lớp Penicillata Latreille, 1831
- Bộ Polyxenida Lucas, 1840
- Phân lớp Arthropleuridea (chưa chắc chắn; hóa thạch)
- Phân lớp Zosterogrammida Wilson, 2005 (hóa thạch)
- Phân lớp Pentazonia Brandt, 1833
- Chi cơ sở Amynilyspes (hóa thạch)
- Siêu bộ Limacomorpha
- Bộ Glomeridesmida Latzel, 1884
- Siêu bộ Oniscomorpha
- Bộ Glomerida Leach, 1814
- Bộ Sphaerotheriida Brandt, 1833
- Family Sphaerotheriidae Koch, 1847
- Family Sphaeropoeidae Brölemann, 1913
- Phân lớp Archipolypoda Scudder, 1882
- Phân lớp Helminthomorpha Pocock, 1887
- Siêu bộ Pleurojulida Schneider & Werneburg, 1998 (hóa thạch)
- Siêu bộ Colobognatha (paraphyletic?)
- Bộ Polyzoniida Gervais, 1844
- Bộ Platydesmida DeSaussure, 1860
- Bộ Siphonocryptida (trước đây thuộc Polyzoniida)
- Bộ Siphonophorida Hoffman, 1980
- Siêu bộ "Merocheta"
- Bộ Polydesmida Pocock, 1887
- Siêu bộ Nematophora
- Chi cơ sở Hexecontasoma (hóa thạch)
- Bộ Callipodida Bollman, 1893
- Bộ Chordeumatida Koch, 1847
- Bộ Stemmiulida Pocock, 1894
- Siêu bộ Diplocheta
- Bộ "Xyloiuloida" Cook, 1895 (hóa thạch)
- Bộ Julida Brandt, 1833
- Bộ Siphoniulida Cook, 1895
- Bộ Spirobolida
- Bộ Spirostreptida
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Diplopoda DeBlainville in Gervais, 1844 (Class)”. SysTax. Universität Ulm, Ruhr-Universität Bochum. Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2007.
- ^ Hít cuốn chiếu cai rượu: coi chừng... bó chiếu, ThS.BS Võ Thị Thu Giảng viên học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam, báo Sài Gòn Tiếp Thị Online, ngày 1 tháng 11 năm 2011
- ^ “Most leggy millipede rediscovered”. BBC News. Ngày 8 tháng 8 năm 2006.
- ^ a ă Paul E. Marek & Jason E. Bond (ngày 8 tháng 6 năm 2006). “Biodiversity hotspots: rediscovery of the world's leggiest animal”. Nature 441 (7094): 707. Bibcode:2006Natur.441..707M. PMID 16760967. doi:10.1038/441707a.
- ^ a ă â b A Teacher’s Resource Guide to Millipedes & Centipedes viết bởi Eric Gordon
- ^ Millipedes trên trang BBC Nature
- ^ “Fossil millipede found to be oldest land creature”. CNN (from Reuters). Ngày 27 tháng 1 năm 2004.
- ^ Goliath & Hercules Beetles and Millipede
- ^ a ă â b c d Robert D. Barnes (1982). Invertebrate Zoology. Philadelphia, PA: Holt-Saunders International. tr. 818–825. ISBN 0-03-056747-5.
- ^ (2008). “Millipedes”. Trong John L. Capinera. Encyclopedia of Entomology. Springer. tr. 2935–2397. ISBN 978-1-4020-6242-1.
- ^ “Natural World - Creepy Crawlies - Largest Millipede”. Guinness World Records.
- ^ A. Minelli (2005). “Non-systemic metamorphosis: millipede gonopods as a model system”. Ricerca Italiana.
- ^ Murray S. Blum & J. Porter Woodring (1962). “Secretion of benzaldehyde and hydrogen cyanide by the millipede Pachydesmus crassicutis (Wood)”. Science 138 (3539): 512–513. PMID 17753947. doi:10.1126/science.138.3539.512.
- ^ a ă G. Mason, H. Thompson, P. Fergin & R. Anderson (1994). “Spot diagnosis: the burning millipede”. Medical Journal of Australia 160 (11): 718–726. PMID 8202008.
- ^ Yasumasa Kuwahara, Hisashi Ômura, Tsutomu Tanabe (2002). “2-Nitroethenylbenzenes as natural products in millipede defense secretions”. Naturwissenschaften 89 (7): 308–310. PMID 12216861. doi:10.1007/s00114-002-0328-9.
- ^ Paul J. Weldon, Jeffrey R. Aldich, Jerome A. Klun, James E. Oliver & Mustapha Debboun (2003). “Benzoquinones from millipedes deter mosquitoes and elicit self-anointing in capuchin monkeys (Cebus spp.)”. Naturwissenschaften 90 (7): 301–305. PMID 12883771. doi:10.1007/s00114-003-0427-2.
- ^ Thomas Eisner, Maria Eisner and Mark Deyrup (tháng 10 năm 1996). “Millipede defense: use of detachable bristles to entangle ants” (PDF). Proceedings of the National Academy of Sciences 93 (20): 10848–10851. doi:10.1073/pnas.93.20.10848.
- ^ S. Shpall & I. Frieden (1991). “Mahogany discoloration of the skin due to the defensive secretion of a millipede”. Pediatric Dermatology 8 (1): 25–27. PMID 1862020. doi:10.1111/j.1525-1470.1991.tb00834.x.
- ^ A. Radford (1976). “Giant millipede burns in Papua New Guinea”. Papua New Guinea Medical Journal 18 (3): 138–141. PMID 1065155.
- ^ A. Radford (1975). “Millipede burns in man”. Tropical and Geographical Medicine 27 (3): 279–287. PMID 1103388.
- ^ B. Hudson & G. Parsons (1997). “Giant millipede 'burns' and the eye”. Transactions of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene 91 (2): 183–185. PMID 9196764. doi:10.1016/S0035-9203(97)90217-0.
- ^ Diplopoda (TSN 154409) tại Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp (ITIS).
- ^ Julián Bueno-Villegas, Petra Sierwald & Jason E. Bond. “Diplopoda”. Trong J. L. Bousquets & J. J. Morrone. Biodiversidad, taxonomia y biogeografia de artropodos de Mexico (PDF). tr. 569–599.
- ^ Rowland M. Shelley. “Millipedes”. American Tarantula Society. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 6 năm 2009. Truy cập ngày 17 tháng 7 năm 2011.

markdown:
# Cuốn chiếu
|Cuốn chiếu|
|Thời điểm hóa thạch: 428–0
| ![ Millipede.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Millipede.jpg/280px-Millipede.jpg)
![ Millipede.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Millipede.jpg/280px-Millipede.jpg)
[Trigoniulus corallinus](/wiki/Trigoniulus_corallinus) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Arthropoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) [Phân ngành](/wiki/Ph%C3%A2n_ng%C3%A0nh)( *subphylum*) [Myriapoda](/wiki/Ph%C3%A2n_ng%C3%A0nh_Nhi%E1%BB%81u_ch%C3%A2n) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) **Diplopoda** [De Blainville](/wiki/Henri_Marie_Ducrotay_de_Blainville) *in* [Gervais](/w/index.php?title=Paul_Gervais&action=edit&redlink=1), 1844 [[1]](#cite_note-Systax-1) *Xem bài viết* **Cuốn chiếu** là tên gọi thông dụng của các [động vật chân khớp](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) thuộc **lớp Chân kép** ( *Diplopoda*). Gọi là lớp Chân kép vì các loài cuốn chiếu đều có hai cặp [chân](/w/index.php?title=Ch%C3%A2n_(ng%C3%A0nh_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp)&action=edit&redlink=1) trong mỗi [đốt](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%91t&action=edit&redlink=1), ngoại trừ đốt đầu tiên nằm sau phần [đầu](/wiki/%C4%90%E1%BA%A7u) không có chân). Hiện tượng này có nguyên do vì mỗi "đoạn" của cuốn chiếu là do hai đốt nhập lại mà thành. Phần lớn các loài cuốn chiếu có cơ thể gần như hình ống tuýp tròn, mặc dù một số loài có thân hình dẹp theo mặt bụng-lưng, trong khi đó các loài cuốn chiếu thuộc [siêu bộ Sâu đá](/w/index.php?title=Si%C3%AAu_b%E1%BB%99_S%C3%A2u_%C4%91%C3%A1&action=edit&redlink=1) ( *Oniscomorpha*) có chiều dài rất ngắn và khi cuộn tròn cơ thể thì trông như một quả bóng, giống như các loài [mọt ẩm](/w/index.php?title=M%E1%BB%8Dt_%E1%BA%A9m&action=edit&redlink=1) ( *Armadillidiidae*).
Tên "cuốn chiếu" trong tiếng Việt xuất phát từ tập tính cuộn tròn cơ thể của nhóm sinh vật này, giống như khi người ta cuốn một chiếc
[chiếu](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFu&action=edit&redlink=1). Một số địa phương còn gọi cuốn chiếu là "con trăm chân". [[2]](#cite_note-2)
Trong tiếng Anh và một số ngôn ngữ khác, cuốn chiếu được gọi là
**Thiên túc** ( *milipede*, bắt nguồn từ tiếng La Tinh * ("một nghìn") và mille* *("chân")), mặc dù chưa có loài cuốn chiếu nào có số chân đạt đến 1000 cái. Loài cuốn chiếu* [pes](https://vi.wiktionary.org/wiki/pes) *hiện đang giữ kỷ lục về số lượng chân với 750 chiếc.* [Illacme plenipes](/wiki/Illacme_plenipes) [[3]](#cite_note-3) Thông thường, số chân cuốn chiếu dao động trong khoảng 40-400 chân. [[4]](#cite_note-Illacme-4) Trên thế giới hiện có khoảng 10.000 loài cuốn chiếu phân làm 13 bộ và 115 họ, mặc dù các ước tính cho rằng đây chỉ là một phần nhỏ trong số tổng loài cuốn chiếu trên thế giới [[5]](#cite_note-eric-5) . Loài cuốn chiếu khổng lồ châu Phi [[6]](#cite_note-6) *là loài cuốn chiếu lớn nhất trên thế giới.* [Archispirostreptus gigas](/wiki/Archispirostreptus_gigas)
Cuốn chiếu là các
[động vật ăn vụn hữu cơ](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_%C4%83n_v%E1%BB%A5n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&action=edit&redlink=1). Phần lớn chúng ăn các [lá cây](/wiki/L%C3%A1) khô mục và các phần khô mục khác của [thực vật](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt), khi ăn chúng dùng nước bọt làm ẩm và mềm các thức ăn sau đó cắn nhai bằng cặp hàm. Đôi khi, cuốn chiếu có thể gây hại cho cây trồng, nhất là cây trồng trong các [nhà kính](/wiki/Nh%C3%A0_k%C3%ADnh), khi chúng ăn các [cây con](/w/index.php?title=C%C3%A2y_con&action=edit&redlink=1) mới nảy mầm. Dấu hiệu của sự phá hại của cuốn chiếu là các lớp vỏ ngoài cây non bị bong tróc cùng những thương tổn bất quy tắc trên ngọn cây.
Cuốn chiếu có thể dễ dàng phân biệt với
[rết](/wiki/R%E1%BA%BFt), những loài động vật thuộc [lớp Chân môi](/wiki/R%E1%BA%BFt), có họ hàng và ngoại hình gần gũi với cuốn chiếu. Trong khi cuốn chiếu di chuyển khá chậm chạp, rết là những loài rất nhanh nhẹn và chỉ có 1 cặp chân mỗi đốt.
## Mục lục
## Tiến hóa[
[sửa](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%91n_chi%E1%BA%BFu&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%91n_chi%E1%BA%BFu&action=edit§ion=1)]
Cuốn chiếu được cho là những loài động vật đầu tiên sinh sống trên đất liền
trong [5] [kỷ Silur](/wiki/K%E1%BB%B7_Silur). Thức ăn của các loài cuốn chiếu sơ khai này có lẽ là [rêu](/wiki/R%C3%AAu)và các loài [thực vật có mạch](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_m%E1%BA%A1ch)nguyên thủy. Loài cuốn chiếu cổ xưa nhất từng được biết đến, *, sống cách đây 428 triệu năm và có chiều dài 1 xentimét (0,39 in).* [Pneumodesmus newmani](/w/index.php?title=Pneumodesmus_newmani&action=edit&redlink=1) Trong kỷ Than đá sớm, ( [[7]](#cite_note-7) [340 - 280](http://toolserver.org/~verisimilus/Timeline/Timeline.php?Ma=340–280)triệu năm về trước), *trở thành loài* [Arthropleura](/wiki/Arthropleura) [động vật không xương sống](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_kh%C3%B4ng_x%C6%B0%C6%A1ng_s%E1%BB%91ng)lớn nhất từng tồn tại trên trái đất, với chiều dài lên tới 2,6 mét (8 ft 6 in).
## Đặc điểm[
[sửa](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%91n_chi%E1%BA%BFu&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%91n_chi%E1%BA%BFu&action=edit§ion=2)]
Chiều dài của cuốn chiếu dao động trong khoảng rất lớn, có thể từ 2 đến 280 milimét (0,079 đến 11,024 in), và có thể có từ 11 đến hơn 100 đốt. Nhìn chung chúng có màu nâu hay đen mặc dù một số loài mang màu sắc khá sặc sỡ.
Đặc điểm nổi bật nhất của cuốn chiếu là số lượng chân cực kì lớn. Trên thực tế cuốn chiếu là nhóm động vật nhiều chân nhất thế giới, với loài
* đứng đầu bảng với 750 cái Illacme plenipes* [[4]](#cite_note-Illacme-4) . Số lượng chân lớn khiến các loài cuốn chiếu di chuyển chậm nhưng có sức đào bới rất khỏe [[8]](#cite_note-8) . Với các chân và cả cơ thể di chuyển theo dạng sóng, cuốn chiếu có thể dễ dàng chui đầu xuống dưới đất sâu. Chúng cũng có khả năng "xây dựng" khá tốt, thể hiện trong việc củng cố các hang đào bằng các vật liệu sẵn có chung quanh. Cơ thể cuốn chiếu phân làm nhiều đốt và vì vậy chúng di chuyển theo dạng sóng, về phía trước và có thể cả về phía sau. [[5]](#cite_note-eric-5)
Phần đầu của cuốn chiếu thường có dạng tròn ở mặt trên và dẹt ở mặt dưới, phần dưới của đầu cũng mang
[hàm nhai](/w/index.php?title=H%C3%A0m_nhai_(ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp)&action=edit&redlink=1) rất lớn. Cơ thể có hình dạng ống tuýp tròn hay dẹt, với một [tấm làm bằng chitin](/w/index.php?title=T%E1%BA%A5m_l%C6%B0ng&action=edit&redlink=1) ở lưng, mỗi tấm ở một bên hông, và 2 hay 3 tấm ở mặt bụng. Nhiều loài cuốn chiếu có các tấm này hòa lẫn với nhau ở các mức độ khác nhau, đôi khi hợp nhất lại thành một vòng hình nhẫn. Các tấm này rất cứng và được tích hợp các muối [canxi](/wiki/Canxi) trong thành phần hóa học. Do không có các lớp chống thoát nước dạng [9] [sáp](/wiki/S%C3%A1p) , cuốn chiếu dễ mất nước qua da và phải dành phần lớn thời gian chui rúc trong đất ẩm hay ở những nơi có không khí ẩm. [[5]](#cite_note-eric-5) [[10]](#cite_note-10)
Trái với
[rết](/wiki/R%E1%BA%BFt) hay các động vật có cấu tạo tương tự khác, mỗi đốt của cuốn chiếu có 2 cặp chân (từ đó hình thành cái tên "chân kép" *Diplopoda*) chứ không phải 1 cặp. Nguyên do của việc này là, thật ra mỗi "đốt" của cuốn chiếu là do 2 đốt nhập lại với nhau ngay từ hồi giai đoạn bào thai; vì vậy chúng cũng được gọi là các "đốt kép". Một số đốt đầu nằm ngay sau phần đầu không nhập với nhau như vậy: đốt đầu tiên không có chân và được đặt tên là "đốt cổ", các đốt từ 2-4 chỉ có 1 cặp chân mỗi đốt. Đối với một số loài cuốn chiếu, một vài đốt cuối cùng cũng không có chân, và đốt ngay chót cùng của con vật mang một cái [trâm](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%91t_cu%E1%BB%91i_b%E1%BB%A5ng_(ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp)&action=edit&redlink=1). [[9]](#cite_note-IZ-9)
Cuốn chiếu
[hô hấp](/wiki/H%C3%B4_h%E1%BA%A5p) thông qua hai cặp [lỗ thở](/wiki/L%E1%BB%97_th%E1%BB%9F) tại mỗi đốt kép. Các lỗ thở này thông với một khoang trong cơ thể và từ đó nối thông với hệ thống [khí quản](/w/index.php?title=Kh%C3%AD_qu%E1%BA%A3n_%C4%91%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_kh%C3%B4ng_x%C6%B0%C6%A1ng_s%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1). [Tim](/wiki/Tim) chạy dọc theo chiều dài cơ thể với một [động mạch chủ](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_m%E1%BA%A1ch_ch%E1%BB%A7) chạy tới đầu. Cơ quan [bài tiết](/w/index.php?title=B%C3%A0i_ti%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1) bao gồm một cặp [vi quản Malpighi](/w/index.php?title=Vi_qu%E1%BA%A3n_Malpighi&action=edit&redlink=1) nằm gần phần giữa của [ruột](/wiki/Ru%E1%BB%99t). [[9]](#cite_note-IZ-9)
Đầu cuốn chiếu có một cặp cơ quan cảm giác gọi là
[cơ quan Tömösváry](/w/index.php?title=C%C6%A1_quan_T%C3%B6m%C3%B6sv%C3%A1ry&action=edit&redlink=1). Chúng tọa lạc ngay tại phần trước và bên của [râu](/w/index.php?title=R%C3%A2u_(ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp)&action=edit&redlink=1) và sắp xếp thành một vòng bầu dục ở gốc râu. Có khả năng cơ quan này được dùng để cảm nhận độ ẩm môi trường và có thể có khả năng cảm thụ các chất hóa học. Mắt của cuốn chiếu là [mắt kép](/w/index.php?title=M%E1%BA%AFt_k%C3%A9p&action=edit&redlink=1), bao gồm nhiều [mắt đơn](/w/index.php?title=M%E1%BA%AFt_%C4%91%C6%A1n&action=edit&redlink=1) phẳng sắp xếp thành cụm ở trước và hai bên đầu. Nhiều loài cuốn chiếu, bao hàm các loài chuyên sống trong hang đào như *, có mắt bị tiêu biến khi lớn lên. Causeyella*
Theo
[Sách Kỷ lục Guinness](/wiki/S%C3%A1ch_K%E1%BB%B7_l%E1%BB%A5c_Guinness) loài cuốn chiếu châu Phi khổng lồ * có thể dài tới 38,6 xentimét (15,2 in). Archispirostreptus gigas* [[11]](#cite_note-11)
## Khẩu phần[
[sửa](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%91n_chi%E1%BA%BFu&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%91n_chi%E1%BA%BFu&action=edit§ion=3)]
Phần lớn các loài cuốn chiếu có nguồn thức ăn là thực vật, cụ thể là những phần cây, lá mục hoặc trộn lẫn trong đất. Một số loài cuốn chiếu là
[động vật ăn tạp](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_%C4%83n_t%E1%BA%A1p) hay [động vật ăn thịt](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_%C4%83n_th%E1%BB%8Bt), con mồi của chúng là các loài [chân khớp](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) nhỏ như [côn trùng](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng), [rết](/wiki/R%E1%BA%BFt) hay [giun đất](/wiki/Giun_%C4%91%E1%BA%A5t). Một số loài cuốn chiếu có phần phụ miệng nhọn như chiếm kim tiêm, giúp chúng hút dịch [quả](/wiki/Qu%E1%BA%A3).
Hệ tiêu hóa của cuốn chiếu có dạng một đường ống đơn giản với hai tuyến
[nước bọt](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_mi%E1%BA%BFng) giúp tiêu hóa thức ăn. Nhiều loài cuốn chiếu dùng nước bọt thấm ướt và làm mềm thức ăn trước khi ăn chúng. [[9]](#cite_note-IZ-9)
## Sinh sản[
[sửa](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%91n_chi%E1%BA%BFu&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%91n_chi%E1%BA%BFu&action=edit§ion=4)]
Cuốn chiếu đực có thể được phân biệt với cuốn chiếu cái bởi 1 hay 2 cặp chân đặc biệt được biến đổi thành chân giao cấu. Chân giao cấu thường nằm ở đốt thứ 7 và có tác dụng đưa các khối
[tinh dịch](/wiki/Tinh_d%E1%BB%8Bch) vào cơ thể cuốn chiếu cái trong quá trình [giao phối](/wiki/Quan_h%E1%BB%87_t%C3%ACnh_d%E1%BB%A5c). Một vài loài cuốn chiếu [12] [sinh sản đơn tính](/wiki/Sinh_s%E1%BA%A3n_%C4%91%C6%A1n_t%C3%ADnh)và trong quần thể có rất ít hoặc không có con đực.
Lỗ sinh dục của cuốn chiều nằm ở đốt thứ 3 và ở con đực, nó thường đi kèm bởi 1 hay 2
[dương vật](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_v%E1%BA%ADt), và chân sinh dục sẽ hứng lấy tinh dịch tiết từ dương vật để đưa vào cơ thể con cái. Lỗ sinh dục ở cuốn chiếu mở vào một khoang gọi là [âm hộ](/wiki/%C3%82m_h%E1%BB%99) - vốn được che phủ bởi một lớp có hình dạng như chiếc mũ trùm đầu, và có chức năng tích trữ tinh dịch nhận được sau khi giao phối. Mỗi lứa cuốn chiếu đẻ chừng 10-300 trứng, tùy theo loài, và trứng được thu tinh ngay khi đẻ bằng tinh trùng tích chứa trong âm hộ. Nhiều loài cuốn chiếu bỏ mặc trứng trên đất ẩm hay các vụn mục hữu cơ, nhưng một số loài khác xây tổ bảo vệ trứng bằng [9] [phân](/wiki/Ph%C3%A2n)khô.
Trứng cuốn chiếu sẽ nở trong vòng vài tuần và cuốn chiếu mới đẻ thường chỉ có 3 cặp chân, theo sau đó là 4 đốt không chân. Khi lớn lên, cuốn chiếu
[lột xác](/w/index.php?title=L%E1%BB%99t_x%C3%A1c&action=edit&redlink=1) nhiều lần, sau mỗi lần lột xác thì số đốt và số chân tăng dần lên. Một số loài chỉ lột xác trong các hang đào được chuẩn bị đặc biệt - các hang này cũng là nơi trú ẩn trong mùa khô hạn - và đa số loài sau khi lột xác sẽ ăn luôn phần vỏ cũ. Tuổi thọ cuốn chiếu thường kéo dài từ 1-10 năm, tùy loài. [[9]](#cite_note-IZ-9)
## Tự vệ[
[sửa](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%91n_chi%E1%BA%BFu&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%91n_chi%E1%BA%BFu&action=edit§ion=5)]
Do tốc độ di chuyển chậm và thiếu khả năng cắn, đốt, phương pháp tự vệ chủ yếu của cuốn chiếu là cuộn tròn cơ thể thành hình xoắn ốc nhằm sử dụng
[lớp vỏ cứng](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_x%C6%B0%C6%A1ng_ngo%C3%A0i&action=edit&redlink=1) ở mặt lưng bảo vệ phần chân và các phần dễ tổn thương của cơ thể. Nhiều [loài](/wiki/Lo%C3%A0i) cuốn chiếu sở hữu một biện pháp phòng vệ thứ cấp là tiết ra một số [chất độc](/wiki/Ch%E1%BA%A5t_%C4%91%E1%BB%99c) hay khí [hidro xyanua](/wiki/Hidro_xyanua) thông qua các lỗ siêu nhỏ tại các tuyến tiết mùi thơm dọc theo hai bên cơ thể. [[13]](#cite_note-13) [[14]](#cite_note-MJA-Mason-14) Một số chất độc này là các [15] [chất ăn da](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%A5t_%C4%83n_da&action=edit&redlink=1)và có thể [ăn mòn](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%8Fng_(cu%E1%BB%91n_chi%E1%BA%BFu)&action=edit&redlink=1)lớp vỏ của [kiến](/wiki/Ki%E1%BA%BFn)cũng như của nhiều loài [côn trùng](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng)săn mồi khác, cũng như làm bỏng da và mắt của các loài săn mồi to lớn hơn. Một số động vật như [khỉ Capuchin](/w/index.php?title=Kh%E1%BB%89_Capuchin&action=edit&redlink=1)được ghi nhận là đã cọ những con cuốn chiếu lên người để cơ thể được bao phủ lớp chất độc của cuốn chiếu, nhờ đó giúp cho khỉ không bị [muỗi](/wiki/Mu%E1%BB%97i)đốt. Ít nhất một loài cuốn chiếu là [[16]](#cite_note-16) *có mang trên mình những chiếc lông cứng để chống lại* [Polyxenus fasciculatus](/w/index.php?title=Polyxenus_fasciculatus&action=edit&redlink=1) [kiến](/wiki/Ki%E1%BA%BFn). [[17]](#cite_note-17)
Đối với
[con người](/wiki/Lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di), nọc độc của cuốn chiếu không nguy hiểm. Chúng thường chỉ gây ra những tác động nhỏ, chủ yếu là làm mất màu da. Tuy nhiên một số nọc độc mạnh hơn có thể gây đau nhức, [phù](/w/index.php?title=Ph%C3%B9&action=edit&redlink=1), [ban đỏ](/w/index.php?title=Ban_%C4%91%E1%BB%8F&action=edit&redlink=1), [rộp da](/w/index.php?title=R%E1%BB%99p_da&action=edit&redlink=1), [eczema](/wiki/Ch%C3%A0m_(b%E1%BB%87nh)) và nứt da. [[14]](#cite_note-MJA-Mason-14) [[18]](#cite_note-18) [[19]](#cite_note-19) Nếu nọc độc dây vào mắt có thể gây đau mắt hoặc các hệ quả nghiêm trọng hơn như [20] [viêm màng kết](/w/index.php?title=Vi%C3%AAm_m%C3%A0ng_k%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1)và [viêm giác mạc](/w/index.php?title=Vi%C3%AAm_gi%C3%A1c_m%E1%BA%A1c&action=edit&redlink=1). Các biện pháp [[21]](#cite_note-21) [sơ cứu](/w/index.php?title=S%C6%A1_c%E1%BB%A9u&action=edit&redlink=1)bao gồm rửa sạch nơi nhiễm độc bằng nước, sau đó là làm giảm nhẹ tác động của nọc tại nơi nhiễm.
## Phân loài[
[sửa](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%91n_chi%E1%BA%BFu&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%91n_chi%E1%BA%BFu&action=edit§ion=6)]
Những loài cuốn chiếu hiện còn sống được chia làm 15
[bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc)) trong 3 [phân lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc)). [[22]](#cite_note-22) [Phân lớp cơ sở](/w/index.php?title=C%C6%A1_s%E1%BB%9F_(ti%E1%BA%BFn_h%C3%B3a)&action=edit&redlink=1) [Penicillata](/w/index.php?title=Penicillata&action=edit&redlink=1) bao hàm 160 loài có bộ xương ngoài chưa được canxi hóa và được bao phủ bởi [lông cứng](/w/index.php?title=L%C3%B4ng_c%E1%BB%A9ng&action=edit&redlink=1). Những loài cuốn chiếu khác, theo định nghĩa khắt khe, thuộc về nhóm **Chilognatha**.
Phân lớp
[Pentazonia](/w/index.php?title=Pentazonia&action=edit&redlink=1) bao hàm các loài [sâu đá](/w/index.php?title=S%C3%A2u_%C4%91%C3%A1&action=edit&redlink=1) với thân hình rất ngắn và khi cuộn tròn lại nhìn trông như quả bóng. Phân lớp [Helminthomorpha](/w/index.php?title=Helminthomorpha&action=edit&redlink=1) bao hàm phần lớn các loài cuốn chiếu được biết. [[23]](#cite_note-23) [[24]](#cite_note-24)
Các phân nhóm của cuốn chiếu theo thứ tự
[phân loài học](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_lo%C3%A0i_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) từ loài cơ sở nhất đến loài tiến hóa cao nhất là:
- Chi cơ sở
*(* [Eileticus](/w/index.php?title=Eileticus&action=edit&redlink=1) [hóa thạch](/wiki/H%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch))
- Phân lớp Penicillata Latreille, 1831
- Bộ
[Polyxenida](/w/index.php?title=Polyxenida&action=edit&redlink=1)Lucas, 1840
- Bộ
- Phân lớp
[Arthropleuridea](/w/index.php?title=Arthropleuridea&action=edit&redlink=1)(chưa chắc chắn; [hóa thạch](/wiki/H%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch))
- Phân lớp
[Zosterogrammida](/w/index.php?title=Zosterogrammida&action=edit&redlink=1)Wilson, 2005 (hóa thạch)
- Phân lớp
[Pentazonia](/w/index.php?title=Pentazonia&action=edit&redlink=1)Brandt, 1833
- Chi cơ sở
*(hóa thạch)* [Amynilyspes](/w/index.php?title=Amynilyspes&action=edit&redlink=1)
- Siêu bộ
[Limacomorpha](/w/index.php?title=Limacomorpha&action=edit&redlink=1)
- Bộ
[Glomeridesmida](/w/index.php?title=Glomeridesmida&action=edit&redlink=1)Latzel, 1884
- Bộ
- Siêu bộ
[Oniscomorpha](/w/index.php?title=Oniscomorpha&action=edit&redlink=1)
- Bộ
[Glomerida](/w/index.php?title=Glomerida&action=edit&redlink=1)Leach, 1814
- Bộ
[Sphaerotheriida](/w/index.php?title=Sphaerotheriida&action=edit&redlink=1)Brandt, 1833
- Family
[Sphaerotheriidae](/w/index.php?title=Sphaerotheriidae&action=edit&redlink=1)Koch, 1847
- Family
[Sphaeropoeidae](/w/index.php?title=Sphaeropoeidae&action=edit&redlink=1)Brölemann, 1913
- Family
- Bộ
- Chi cơ sở
- Phân lớp
[Archipolypoda](/w/index.php?title=Archipolypoda&action=edit&redlink=1)Scudder, 1882
- Phân lớp
[Helminthomorpha](/w/index.php?title=Helminthomorpha&action=edit&redlink=1)Pocock, 1887
- Siêu bộ
[Pleurojulida](/w/index.php?title=Pleurojulida&action=edit&redlink=1)Schneider & Werneburg, 1998 (hóa thạch)
- Siêu bộ
[Colobognatha](/w/index.php?title=Colobognatha&action=edit&redlink=1)(paraphyletic?)
- Bộ
[Polyzoniida](/w/index.php?title=Polyzoniida&action=edit&redlink=1)Gervais, 1844
- Bộ
[Platydesmida](/w/index.php?title=Platydesmida&action=edit&redlink=1)DeSaussure, 1860
- Bộ
[Siphonocryptida](/w/index.php?title=Siphonocryptida&action=edit&redlink=1)(trước đây thuộc Polyzoniida)
- Bộ
[Siphonophorida](/w/index.php?title=Siphonophorida&action=edit&redlink=1)Hoffman, 1980
- Bộ
- Siêu bộ "Merocheta"
- Bộ
[Polydesmida](/w/index.php?title=Polydesmida&action=edit&redlink=1)Pocock, 1887
- Bộ
- Siêu bộ
[Nematophora](/w/index.php?title=Nematophora&action=edit&redlink=1)
- Chi cơ sở
*(hóa thạch)* [Hexecontasoma](/w/index.php?title=Hexecontasoma&action=edit&redlink=1)
- Bộ
[Callipodida](/w/index.php?title=Callipodida&action=edit&redlink=1)Bollman, 1893
- Bộ
[Chordeumatida](/w/index.php?title=Chordeumatida&action=edit&redlink=1)Koch, 1847
- Bộ
[Stemmiulida](/w/index.php?title=Stemmiulida&action=edit&redlink=1)Pocock, 1894
- Chi cơ sở
- Siêu bộ
[Diplocheta](/w/index.php?title=Diplocheta_(cu%E1%BB%91n_chi%E1%BA%BFu)&action=edit&redlink=1)
- Bộ "Xyloiuloida" Cook, 1895 (hóa thạch)
- Bộ
[Julida](/wiki/Julida)Brandt, 1833
- Bộ
[Siphoniulida](/w/index.php?title=Siphoniulida&action=edit&redlink=1)Cook, 1895
- Bộ
[Spirobolida](/w/index.php?title=Spirobolida&action=edit&redlink=1)
- Bộ
[Spirostreptida](/w/index.php?title=Spirostreptida&action=edit&redlink=1)
- Siêu bộ
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%91n_chi%E1%BA%BFu&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%91n_chi%E1%BA%BFu&action=edit§ion=7)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%91n_chi%E1%BA%BFu&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%91n_chi%E1%BA%BFu&action=edit§ion=8)] [^](#cite_ref-Systax_1-0) [“Diplopoda DeBlainville in Gervais, 1844 (Class)”](http://www.biologie.uni-ulm.de/cgi-bin/system/zoosys.pl?id=610&stufe=3&typ=ZOO&sid=T&only=no&syno=no&lang=e#610:3). *.* [SysTax](/w/index.php?title=SysTax&action=edit&redlink=1) [Universität Ulm](/w/index.php?title=University_of_Ulm&action=edit&redlink=1), [Ruhr-Universität Bochum](/w/index.php?title=Ruhr_University&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2007. [^](#cite_ref-2) [Hít cuốn chiếu cai rượu: coi chừng... bó chiếu](http://sgtt.vn/Khoe-va-Vui/154937/Hit-cuon-chieu-cai-ruou-coi-chung-bo-chieu.html), ThS.BS Võ Thị Thu Giảng viên học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam, báo [Sài Gòn Tiếp Thị](/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n_Ti%E1%BA%BFp_Th%E1%BB%8B)Online, ngày 1 tháng 11 năm 2011 [^](#cite_ref-3) [“Most leggy millipede rediscovered”](http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/5052966.stm). [BBC News](/wiki/BBC). Ngày 8 tháng 8 năm 2006.
- ^
**a** [Paul E. Marek & Jason E. Bond (ngày 8 tháng 6 năm 2006).](#cite_ref-Illacme_4-1) **ă** [“Biodiversity hotspots: rediscovery of the world's leggiest animal”](http://www.nature.com/nature/journal/v441/n7094/abs/441707a.html). [Nature](/wiki/Nature_(t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD)) **441**(7094): 707. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [2006Natur.441..707M](http://adsabs.harvard.edu/abs/2006Natur.441..707M). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [16760967](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16760967). [doi](/wiki/DOI): [10.1038/441707a](//dx.doi.org/10.1038%2F441707a).
- ^
**a** **ă** **â** **b** [A Teacher’s Resource Guide to Millipedes & Centipedes](http://entomology.cornell.edu/cals/entomology/extension/outreach/upload/Gordon_Millipede-Centipede-TeacherResourceGuide.pdf)viết bởi Eric Gordon [^](#cite_ref-6) [Millipedes](http://www.bbc.co.uk/nature/life/Millipede)trên trang BBC Nature [^](#cite_ref-7) [“Fossil millipede found to be oldest land creature”](http://www.cnn.com/2004/TECH/science/01/27/environment.britain.fossil.reut/index.html). [CNN](/wiki/CNN)(from [Reuters](/wiki/Reuters)). Ngày 27 tháng 1 năm 2004. [^](#cite_ref-8) [Goliath & Hercules Beetles and Millipede](http://www.entomon.net/goliath-hercules-beetles-millipede.shtml)
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** [Robert D. Barnes (1982).](#cite_ref-IZ_9-5) **d** *Invertebrate Zoology*. Philadelphia, PA: Holt-Saunders International. tr. 818–825. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-03-056747-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-03-056747-5). ** (2008). “Millipedes”. Trong John L. Capinera.** [^](#cite_ref-10) [.](http://books.google.com/books?id=i9ITMiiohVQC&pg=PA2396) *Encyclopedia of Entomology* [Springer](/w/index.php?title=Springer_Science%2BBusiness_Media&action=edit&redlink=1). tr. 2935–2397. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-1-4020-6242-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-1-4020-6242-1). [^](#cite_ref-11) [“Natural World - Creepy Crawlies - Largest Millipede”](http://www.guinnessworldrecords.com/records/natural_world/creepy_crawlies/largest_millipede.aspx). [Guinness World Records](/wiki/S%C3%A1ch_K%E1%BB%B7_l%E1%BB%A5c_Guinness). **A. Minelli (2005).** [^](#cite_ref-12) [“Non-systemic metamorphosis: millipede gonopods as a model system”](http://www.ricercaitaliana.it/prin/dettaglio_completo_prin_en-2005055508.htm). Ricerca Italiana. [^](#cite_ref-13) [Murray S. Blum](/w/index.php?title=Murray_S._Blum&action=edit&redlink=1)& J. Porter Woodring (1962). [“Secretion of benzaldehyde and hydrogen cyanide by the millipede](http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/138/3539/512). *Pachydesmus crassicutis*(Wood)” [Science](/wiki/Science) **138**(3539): 512–513. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [17753947](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17753947). [doi](/wiki/DOI): [10.1126/science.138.3539.512](//dx.doi.org/10.1126%2Fscience.138.3539.512).
- ^
**a** [G. Mason, H. Thompson, P. Fergin & R. Anderson (1994). “Spot diagnosis: the burning millipede”.](#cite_ref-MJA-Mason_14-1) **ă** [Medical Journal of Australia](/w/index.php?title=Medical_Journal_of_Australia&action=edit&redlink=1) **160**(11): 718–726. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [8202008](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8202008). **Yasumasa Kuwahara, Hisashi Ômura, Tsutomu Tanabe (2002). “2-Nitroethenylbenzenes as natural products in millipede defense secretions”.** [^](#cite_ref-15) [Naturwissenschaften](/wiki/Naturwissenschaften) **89**(7): 308–310. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [12216861](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12216861). [doi](/wiki/DOI): [10.1007/s00114-002-0328-9](//dx.doi.org/10.1007%2Fs00114-002-0328-9). **Paul J. Weldon, Jeffrey R. Aldich, Jerome A. Klun, James E. Oliver & Mustapha Debboun (2003). “Benzoquinones from millipedes deter mosquitoes and elicit self-anointing in capuchin monkeys (** [^](#cite_ref-16) *Cebus*spp.)”. [Naturwissenschaften](/wiki/Naturwissenschaften) **90**(7): 301–305. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [12883771](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12883771). [doi](/wiki/DOI): [10.1007/s00114-003-0427-2](//dx.doi.org/10.1007%2Fs00114-003-0427-2). **Thomas Eisner, Maria Eisner and Mark Deyrup (tháng 10 năm 1996).** [^](#cite_ref-17) [“Millipede defense: use of detachable bristles to entangle ants”](http://www.pnas.org/content/93/20/10848.full.pdf)(PDF). [Proceedings of the National Academy of Sciences](/w/index.php?title=Proceedings_of_the_National_Academy_of_Sciences&action=edit&redlink=1) **93**(20): 10848–10851. [doi](/wiki/DOI): [10.1073/pnas.93.20.10848](//dx.doi.org/10.1073%2Fpnas.93.20.10848). **S. Shpall & I. Frieden (1991). “Mahogany discoloration of the skin due to the defensive secretion of a millipede”.** [^](#cite_ref-18) [Pediatric Dermatology](/w/index.php?title=Pediatric_Dermatology&action=edit&redlink=1) **8**(1): 25–27. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [1862020](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1862020). [doi](/wiki/DOI): [10.1111/j.1525-1470.1991.tb00834.x](//dx.doi.org/10.1111%2Fj.1525-1470.1991.tb00834.x). **A. Radford (1976). “Giant millipede burns in Papua New Guinea”.** [^](#cite_ref-19) [Papua New Guinea Medical Journal](/w/index.php?title=Papua_New_Guinea_Medical_Journal&action=edit&redlink=1) **18**(3): 138–141. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [1065155](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1065155). **A. Radford (1975). “Millipede burns in man”.** [^](#cite_ref-20) [Tropical and Geographical Medicine](/w/index.php?title=Tropical_and_Geographical_Medicine&action=edit&redlink=1) **27**(3): 279–287. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [1103388](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1103388). **B. Hudson & G. Parsons (1997). “Giant millipede 'burns' and the eye”.** [^](#cite_ref-21) [Transactions of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene](/w/index.php?title=Transactions_of_the_Royal_Society_of_Tropical_Medicine_and_Hygiene&action=edit&redlink=1) **91**(2): 183–185. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [9196764](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9196764). [doi](/wiki/DOI): [10.1016/S0035-9203(97)90217-0](//dx.doi.org/10.1016%2FS0035-9203%2897%2990217-0). [^](#cite_ref-22) [Diplopoda (TSN 154409)](http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=154409)tại [Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_Th%C3%B4ng_tin_Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_T%C3%ADch_h%E1%BB%A3p)(ITIS). **Julián Bueno-Villegas, Petra Sierwald & Jason E. Bond. “Diplopoda”. Trong J. L. Bousquets & J. J. Morrone.** [^](#cite_ref-23) [(PDF). tr. 569–599.](http://core.ecu.edu/biol/bondja/publications/Buenoetal2004.pdf) *Biodiversidad, taxonomia y biogeografia de artropodos de Mexico* **Rowland M. Shelley.** [^](#cite_ref-24) [“Millipedes”](http://web.archive.org/web/20090601045441/http://atshq.org/arthro/myria/milli.shtml). [American Tarantula Society](/w/index.php?title=American_Tarantula_Society&action=edit&redlink=1). [Bản gốc](http://atshq.org/arthro/myria/milli.shtml)lưu trữ ngày 10 tháng 6 năm 2009. Truy cập ngày 17 tháng 7 năm 2011.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%91n_chi%E1%BA%BFu&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%91n_chi%E1%BA%BFu&action=edit§ion=9)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|![]()
|
| có thông tin sinh học về [Diplopoda Taxonomy Site](http://www.diplopoda.org/) [Video of a millipede from Thailand](http://www.youtube.com/watch?v=ONcYTJuA-zg) [Cuốn chiếu bộ Nhiều chân (](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=36347)tại *Sphaerotheiida*, *Glomerida*) và Chân đôi ( *Diplopoda*)) [Từ điển bách khoa Việt Nam](/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam)
|
|


text:
Durango (thành phố)
Durango là một thành phố thủ phủ bang Durango, México. Thành phố có tổng diện tích km2. Theo điều tra dân số năm 2010 của Cục Điều tra dân số của Viện Quốc gia về Thống kê và Địa lý (Instituto Nacional de Estadística y Geografía) là 582.267 người. Đây là thành phố đông dân thứ 32 của Mexico.
Khí hậu[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Estado de Durango–Estacion: Durango (DGE)”. NORMALES CLIMATOLÓGICAS 1951–2010 (bằng tiếng Tây Ban Nha). Servicio Meteorológico Nacional. 2012. Truy cập ngày 5 tháng 1 năm 2013.
- ^ “Extreme Temperatures and Precipitation for Durango 1941-2000” (bằng tiếng Tây Ban Nha). Servicio Meteorológico Nacional. Truy cập ngày 21 tháng 1 năm 2013.
- ^ “NORMALES CLIMATOLÓGICAS 1981–2000” (PDF) (bằng tiếng Tây Ban Nha). Servicio Meteorológico Nacional. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2015.
- ^ “Station 76423 Durango, DGO.”. Global station data 1961–1990—Sunshine Duration. Deutscher Wetterdienst. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2015.
- ^ Station ID của Durango, DGO. là 76423

markdown:
# Durango (thành phố)
|Bài viết này
|cần thêm . **Durango** là một thành phố thủ phủ [bang](/w/index.php?title=Bang_c%E1%BB%A7a_Mexico&action=edit&redlink=1) [Durango](/wiki/Durango_(bang)), [México](/wiki/M%C3%A9xico). Thành phố có tổng diện tích km2. Theo điều tra dân số năm 2010 của Cục Điều tra dân số của Viện Quốc gia về Thống kê và Địa lý (Instituto Nacional de Estadística y Geografía) là 582.267 người. Đây là [thành phố đông dân thứ 32](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Mexico) của Mexico.
## Khí hậu[
[sửa](/w/index.php?title=Durango_(th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91)&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Durango_(th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91)&action=edit§ion=1)]
|Dữ liệu khí hậu của Victoria de Durango (1951–2010)|
|Tháng||1||2||3||4||5||6||7||8||9||10||11||12||Năm|
|Cao kỉ lục °C (°F)||32.0||32.0||36.0||36.0||39.5||38.0||34.0||36.8||37.0||34.0||35.0||32.0||39,5|
|Trung bình cao °C (°F)||20.5||22.1||24.5||27.2||30.0||30.4||28.0||27.6||26.7||25.6||23.0||20.5||25,5|
|Trung bình ngày, °C (°F)||10.9||12.2||14.9||17.7||20.6||22.2||21.0||20.7||19.4||17.4||14.0||11.3||16,9|
|Trung bình thấp, °C (°F)||1.3||2.4||5.3||8.2||11.1||14.0||14.0||13.7||12.2||9.1||5.0||2.1||8,2|
|Thấp kỉ lục, °C (°F)||−12||−12||−9.5||−6||1.4||3.5||1.3||7.0||2.0||0.0||−6||−10||−12|
|
|
(0.445)
(0.299)
(0.15)
(0.244)
(0.504)
(2.728)
(4.787)
(5.52)
(3.177)
(2.043)
(0.535)
(0.394)
(20,827)
[độ ẩm](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_%E1%BA%A9m_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i) *Nguồn #1: Servicio Meteorológico Nacional (độ ẩm 1981–2000)* [[1]](#cite_note-SMN-1) [[2]](#cite_note-extremas-2) [[3]](#cite_note-obs-3) *Nguồn #2:* [Deutscher Wetterdienst](/w/index.php?title=Deutscher_Wetterdienst&action=edit&redlink=1)(nắng, 1961–1990) [[4]](#cite_note-DWD-4) [[5]](#cite_note-5)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Durango_(th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91)&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Durango_(th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91)&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-SMN_1-0) [“Estado de Durango–Estacion: Durango (DGE)”](http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL10092.TXT). *NORMALES CLIMATOLÓGICAS 1951–2010*(bằng tiếng Tây Ban Nha). Servicio Meteorológico Nacional. 2012. Truy cập ngày 5 tháng 1 năm 2013. [^](#cite_ref-extremas_2-0) [“Extreme Temperatures and Precipitation for Durango 1941-2000”](http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Max-Extr/00010/00010092.TXT)(bằng tiếng Tây Ban Nha). Servicio Meteorológico Nacional. Truy cập ngày 21 tháng 1 năm 2013. [^](#cite_ref-obs_3-0) [“NORMALES CLIMATOLÓGICAS 1981–2000”](http://smn.cna.gob.mx/observatorios/historica/durango.pdf)(PDF) (bằng tiếng Tây Ban Nha). Servicio Meteorológico Nacional. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2015. [^](#cite_ref-DWD_4-0) [“Station 76423 Durango, DGO.”](ftp://ftp-cdc.dwd.de/pub/CDC/observations_global/CLIMAT/multi_annual/sunshine_duration/1961_1990.txt). *Global station data 1961–1990—Sunshine Duration*. Deutscher Wetterdienst. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2015. [^](#cite_ref-5) [Station ID của Durango, DGO. là 76423](ftp://ftp-cdc.dwd.de/pub/CDC/help/stations_list_CLIMAT_data.txt)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Durango_(th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91)&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Durango_(th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91)&action=edit§ion=3)]
|
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Cache: cp1054 miss, cp1065 miss

X-Content-Type-Options: nosniff

Connection: close

Via: 1.1 varnish-v4, 1.1 varnish-v4

Accept-Ranges: bytes

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Language: vi

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


text:
El Viso del Alcor
El Viso del Alcor là một đô thị ở tỉnh Sevilla, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha năm 2005, đô thị này có dân số 17194 người.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- El Viso del Alcor - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía

markdown:
# El Viso del Alcor
|El Viso del Alcor, Tây Ban Nha|
|
|![]()
|
|![]()
**Cờ hiệu** ![ Ấn chương chính thức của El Viso del Alcor, Tây Ban Nha](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Escudo_El_Viso_del_Alcor.png/100px-Escudo_El_Viso_del_Alcor.png)
![ Ấn chương chính thức của El Viso del Alcor, Tây Ban Nha](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Escudo_El_Viso_del_Alcor.png/100px-Escudo_El_Viso_del_Alcor.png)
**Ấn chương** [Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Flag_of_Spain.svg/23px-Flag_of_Spain.svg.png)
[Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(T%C3%A2y_Ban_Nha)) [Sevilla](/wiki/Sevilla_(t%E1%BB%89nh)) [Đô thị](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_%C4%91%C3%B4_th%E1%BB%8B_t%E1%BA%A1i_Sevilla) 2(8 mi 2) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(22,270/mi 2) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_M%C3%B9a_h%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/UTC%2B2)) **El Viso del Alcor** là một đô thị ở [tỉnh Sevilla](/wiki/Sevilla_(t%E1%BB%89nh)), [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha). Theo điều tra dân số của [Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_qu%E1%BB%91c_gia_T%C3%A2y_Ban_Nha&action=edit&redlink=1) năm [2005](/wiki/2005), đô thị này có dân số 17194 người.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=El_Viso_del_Alcor&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=El_Viso_del_Alcor&action=edit§ion=1)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=El_Viso_del_Alcor&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=El_Viso_del_Alcor&action=edit§ion=2)] [El Viso del Alcor](http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm41102.htm)- Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía

X-Cache: cp1065 miss, cp1065 miss


text:
Homalopoma fluctuata
Homalopoma fluctuata là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Colloniidae.
Phân bố[sửa | sửa mã nguồn]
Loài này thường gặp ở New Zealand.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Powell A. W. B., New Zealand Mollusca, William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1979 ISBN 0-00-216906-1

markdown:
# Homalopoma fluctuata
|
|Homalopoma fluctuata
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Mollusca](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_th%C3%A2n_m%E1%BB%81m) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Gastropoda](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Ch%C3%A2n_b%E1%BB%A5ng) [Vetigastropoda](/wiki/Vetigastropoda) [Liên họ](/wiki/Li%C3%AAn_h%E1%BB%8D)( *superfamilia*) [Phasianelloidea](/wiki/Phasianelloidea) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Colloniidae](/w/index.php?title=Colloniidae&action=edit&redlink=1) [Tông](/wiki/T%C3%B4ng_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *tribus*) [Colloniini](/w/index.php?title=Colloniini&action=edit&redlink=1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Homalopoma](/w/index.php?title=Homalopoma&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **H. fluctuata** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Homalopoma fluctuata*
(
[Hutton](/w/index.php?title=Frederick_Wollaston_Hutton&action=edit&redlink=1), 1883) [Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc)) * là một Homalopoma fluctuata* [loài](/wiki/Lo%C3%A0i) [ốc biển](/wiki/%E1%BB%90c_bi%E1%BB%83n)nhỏ, là [động vật thân mềm](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_th%C3%A2n_m%E1%BB%81m) [chân bụng](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_ch%C3%A2n_b%E1%BB%A5ng)sống ở biển trong họ [Colloniidae](/w/index.php?title=Colloniidae&action=edit&redlink=1).
## Phân bố[
[sửa](/w/index.php?title=Homalopoma_fluctuata&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Homalopoma_fluctuata&action=edit§ion=1)]
Loài này thường gặp ở
[New Zealand](/w/index.php?title=List_of_marine_molluscs_of_New_Zealand&action=edit&redlink=1). [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Homalopoma_fluctuata&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Homalopoma_fluctuata&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [Powell A. W. B.](/w/index.php?title=Arthur_William_Baden_Powell&action=edit&redlink=1), *New Zealand Mollusca*, [William Collins Publishers Ltd](/w/index.php?title=HarperCollins&action=edit&redlink=1), Auckland, New Zealand 1979 [ISBN 0-00-216906-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0002169061)

X-Cache: cp1053 miss, cp1065 miss


text:
Le Chefresne
Tọa độ: 48°54′14″B 1°09′11″T / 48.9038888889°B 1.15305555556°T
Le Chefresne là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 250 mét trên mực nước biển.
Tọa độ: 48°54′14″B 1°09′11″T / 48.9038888889°B 1.15305555556°T
Le Chefresne là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 250 mét trên mực nước biển.

markdown:
# Le Chefresne
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [48°54′14″B 1°09′11″T / 48.9038888889°B 1.15305555556°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Le_Chefresne¶ms=48.9038888889_N_-1.15305555556_E_region:FR-50_type:city(297))
|
|
|
|![]()
[Quốc gia](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia) ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Normandie](/wiki/Normandie) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Manche](/wiki/Manche) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Saint-Lô](/wiki/Saint-L%C3%B4_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Percy](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_Percy&action=edit&redlink=1) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)
(2008–2014)
[Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 250 m/820 ft)
1 2(4,36 sq mi) [Nhân khẩu](/wiki/Nh%C3%A2n_kh%E1%BA%A9u_Ph%C3%A1p) 2 [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(67 /sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [50128](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=50128-COM)/ [50410](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p) 1Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 [acre](/wiki/Acre)) cũng như các cửa sông. 2 *Dân số không tính hai lần*: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần. **Le Chefresne** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) thuộc [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Manche](/wiki/Manche) trong [vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Normandie](/wiki/Normandie) tây bắc nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p). Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 250 [mét](/wiki/M%C3%A9t) trên [mực nước biển](/wiki/M%E1%BB%B1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_bi%E1%BB%83n).

X-Cache: cp1068 miss, cp1065 miss


text:
Magie
Magie, tiếng Việt còn được đọc là Ma-nhê (Latinh: Magnesium) là nguyên tố hóa học trong bảng tuần hoàn nguyên tố có ký hiệu Mg và số nguyên tử bằng 12.
Mục lục
Thuộc tính[sửa | sửa mã nguồn]
Magie là kim loại tương đối cứng, màu trắng bạc, nhẹ (chỉ nặng khoảng 2/3 nhôm nếu cùng thể tích) bị xỉn nhẹ đi khi để ngoài không khí. Ở dạng bột, kim loại này bị đốt nóng và bắt lửa khi để vào chỗ ẩm và cháy với ngọn lửa màu trắng. Khi ở dạng tấm dày, nó khó bắt lửa, nhưng khi ở dạng lá mỏng thì nó bắt cháy rất dễ. Khi đã bắt lửa, rất khó dập, nó có thể cháy trong nitơ (tạo ra magie nitrua) và cả trong cacbon dioxit.
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Tên gọi của nó có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp, khi chỉ tới một khu vực ở Thessaly gọi là Magnesia. Người Anh Joseph Black nhận ra magie là một nguyên tố vào năm 1755, Năm 1808, Sir Humphrey Davy bằng điện phân đã cô lập được kim loại magie nguyên chất từ hỗn hợp của magnesia và HgO. Năm 1831, A. A. B. Bussy điều chế được nó trong dạng cố kết. Magie là nguyên tố phổ biến thứ 8 trong vỏ Trái Đất. Nó là một kim loại kiềm thổ, vì thế không tồn tại trong tự nhiên ở dạng đơn chất. Nó được tìm thấy trong các khoáng chất như magnesit, dolomit v.v.
Ứng dụng[sửa | sửa mã nguồn]
Các hợp chất của magie, chủ yếu là magie oxit, được sử dụng như là vật liệu chịu lửa trong các lò sản xuất sắt và thép, các kim loại màu, thủy tinh hay xi măng. Magie oxit và các hợp chất khác cũng được sử dụng trong nông nghiệp, công nghiệp hóa chất và xây dựng. Nó được sử dụng để tạo các hợp kim nhôm - magie dùng trong sản xuất vỏ đồ hộp, cũng như trong các thành phần cấu trúc của ô tô và máy móc. Ngoài ra magie kim loại còn được sử dụng để khử lưu huỳnh từ sắt hay thép.
Các công dụng khác:
- Magie, giống như nhôm, là cứng và nhẹ, vì thế nó được sử dụng trong một số các thành phần cấu trúc của các loại xe tải và ô tô dung tích lớn. Đặc biệt, các bánh xe ô tô cấp cao được làm từ hợp kim magie được gọi là mag wheels (tiếng Anh, nghĩa là bánh xe magie).
- Các tấm khắc quang học trong công nghiệp in.
- Nằm trong hợp kim, nó là quan trọng cho các kết cấu máy bay và tên lửa.
- Khi pha thêm vào nhôm, nó cải thiện các tính chất cơ-lý, làm nhôm dễ hàn và dễ chế tạo hơn.
- Là tác nhân bổ sung trong các chất nổ thông thường và sử dụng trong sản xuất gang cầu.
- Là chất khử để sản xuất urani tinh khiết và các kim loại khác từ muối của chúng.
- Magie hydroxit Mg(OH)2 được sử dụng trong sữa magie, magie clorua và magie sulfat trong các muối Epsom và magie citrat được sử dụng trong y tế.
- Magnesit quá nhiệt được sử dụng làm vật liệu chịu lửa như gạch.
- Bột magie cacbonat (MgCO3) được sử dụng bởi các vận động viên điền kinh như các vận động viên thể dục dụng cụ và cử tạ, để cải thiện khả năng nắm chặt dụng cụ.
- Magie stearat là chất bột màu trắng dễ cháy với các thuộc tính bôi trơn. Trong công nghệ dược phẩm nó được sử dụng trong sản xuất các viên thuốc nén, để ngăn cho các viên nén không bị dính vào thiết bị trong quá trình nén thuốc.
- Các sử dụng khác bao gồm đèn flash trong nhiếp ảnh, pháo hoa, bao gồm cả bom cháy.
Nguồn[sửa | sửa mã nguồn]
Kim loại này được sản xuất thông qua điện phân magie clorua nóng chảy, thu được từ các nguồn nước mặn, nước suối khoáng hay nước biển. Mặc dù magie được tìm thấy trong hơn 60 khoáng chất, nhưng chỉ có dolomit, magnesit, bruxit, cacnalit, bột tan, và olivin là có giá trị thương mại.
Cô lập:
Hợp chất trong cơ thể sống[sửa | sửa mã nguồn]
Magie hữu cơ là quan trọng cho cả thực vật và động vật. Chất diệp lục (Chlorophyll) là các porphyrin có magie ở trung tâm. Khẩu phần dinh dưỡng của người lớn là 300-400 mg/ngày, phụ thuộc vào tuổi tác, giới tính, trọng lượng. Nhiều loại enzyme cần có cation magie cho các phản ứng xúc tác của chúng, đặc biệt là các enzyme sử dụng ATP. Không đủ magie trong cơ thể sinh ra các chứng co thắt cơ, và nó liên quan đến các chứng bệnh tim mạch (cardiovascular), tiểu đường, huyết áp cao và loãng xương. Sự thiếu hụt cấp tính là hiếm hơn.
Các nguồn thức ăn[sửa | sửa mã nguồn]
Các loại rau xanh như rau bi na (spinach) cung cấp nhiều magie vì nguyên tử trung tâm của chất diệp lục là magie. Các loại quả hạch, hạt, một số ngũ cốc là nguồn cung cấp magie.
Việc ăn uống nhiều loại thức ăn khác nhau sẽ cung cấp tương đối đầy đủ magie cho cơ thể.
Magie trong các loại lương thực, thực phẩm chế biến quá kỹ thông thường bị mất nhiều magie. Ví dụ, bánh mì trắng thông thường có ít magie hơn bánh mì đen vì cám và phôi giàu magie đã bị loại bỏ khi làm trắng bột mì.
Nước có thể cung cấp magie, nhưng lượng magie này thường nhỏ và dao động theo nguồn nước. Nước "cứng" chứa nhiều magie hơn nước "mềm". Các nghiên cứu về dinh dưỡng không tính đến lượng magie này, và do vậy có thể dẫn đến việc tính không đầy đủ lượng magie cần thiết cho cơ thể.
Dưới đây là một số loại thức ăn và lượng magie chúng có:
- Rau bi na (1/2 chén) = 80 miligam (mg)
- Dầu lạc (2 thìa chè) = 50 mg
- Các loại đậu mắt đen (1/2 chén) = 45 mg
- Sữa, ít béo (1 cup) = 40 mg
Đồng vị[sửa | sửa mã nguồn]
24Mg là đồng vị ổn định có ứng dụng trong địa chất học, tương tự như 26Al.24Mg là sản phẩm phân rã của 26Al, có chu kỳ bán rã 717.000 năm. Sự giàu có của 24Mg ổn định được tìm thấy trong một số thiên thạch chonđrit cacbon giàu Ca-Al. Sự phổ biến bất thường của 26Mg là do sự phân rã của 26Al trong các thiên thạch này. Vì thế, thiên thạch phải được tạo ra trong tinh vân trước khi 26Al phân rã. Vì điều này, các mảnh vỡ thiên thạch là những vật thể già nhất trong hệ Mặt Trời và chúng chứa thông tin về lịch sử của hệ Mặt Trời trong giai đoạn đầu tiên của nó.
Cảnh báo[sửa | sửa mã nguồn]
Magie kim loại và hợp kim là rất dễ cháy trong dạng nguyên chất và dễ chảy khi ở dạng bột. Magie phản ứng và giải phóng nhiệt rất nhanh khi tiếp xúc với không khí hay nước, do vậy phải cẩn thận khi làm việc với chúng. Cần phải đeo kính khi làm việc với magie. Ánh sáng trắng chói lòa của magie có thể làm tổn thương mắt. Không được dùng nước để dập ngọn lửa cháy do magie, vì nó làm ngọn lửa cháy to hơn, theo phản ứng sau:
- Mg(rắn) + 2H2O(lỏng) → Mg(OH)2(dung dịch) + H2(khí)
Các bình cứu hỏa chứa điôxít cacbon CO2 cũng không được dùng do magie cháy trong cacbon dioxit. Phải dập lửa bằng cát hay các bình cứu hỏa bằng hóa chất khô cấp D (nếu có) hoặc dùng bột phủ vào để dập lửa do Magie gây nên
Mức cao nhất theo DRI để hấp thụ magie là 350 mg/ngày. Triệu chứng chung của thừa magie là tiêu chảy. Không được cấp cho trẻ em các loại hình thuốc chứa magie.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- WebElements.com – Magnesium
- EnvironmentalChemistry.com – Magnesium
- Magnesium Deficiency
- The Magnesium Website
- Magnesium
- Dietary Reference Intake
- Dietary Magnesium
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Bernath, P. F., Black, J. H., & Brault, J. W. (1985). “The spectrum of magnesium hydride” (PDF). Astrophysical Journal 298: 375.

markdown:
# Magie
|Magie,
|12Mg
|
|![]()
![ Magnesium Spectra.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Magnesium_Spectra.jpg/220px-Magnesium_Spectra.jpg)
![ Magnesium Spectra.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Magnesium_Spectra.jpg/220px-Magnesium_Spectra.jpg)
[Quang phổ vạch](/wiki/Quang_ph%E1%BB%95_v%E1%BA%A1ch)của magie [ký hiệu](/wiki/K%C3%BD_hi%E1%BB%87u_h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) [/](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English) [m](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [æ](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ɡ](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ˈ](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [n](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [iː](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [z](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [i](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [əm](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [/](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English), *mag-NEE-zee-əm* [bảng tuần hoàn](/wiki/B%E1%BA%A3ng_tu%E1%BA%A7n_ho%C3%A0n)
|
|
→ [Số nguyên tử](/wiki/S%E1%BB%91_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD)( *Z*) [Khối lượng nguyên tử chuẩn](/wiki/Nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD_l%C6%B0%E1%BB%A3ng)(±) ( *A* r) [Phân loại](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_(h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc)&action=edit&redlink=1) [kim loại kiềm thổ](/wiki/Kim_lo%E1%BA%A1i_ki%E1%BB%81m_th%E1%BB%95) [Nhóm](/wiki/Nh%C3%B3m_(b%E1%BA%A3ng_tu%E1%BA%A7n_ho%C3%A0n)), [phân lớp](/wiki/Ph%C3%A2n_l%E1%BB%9Bp_(v%E1%BB%8F_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD)) [2](/wiki/Nh%C3%B3m_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_2), [s](/wiki/Ph%C3%A2n_l%E1%BB%9Bp_(v%E1%BB%8F_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD)_s) [Chu kỳ](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_(b%E1%BA%A3ng_tu%E1%BA%A7n_ho%C3%A0n)) [Chu kỳ 3](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_3) [Cấu hình electron](/wiki/C%E1%BA%A5u_h%C3%ACnh_electron) [Ne](/wiki/Neon)] 3s 2 [Màu sắc](/wiki/M%C3%A0u_s%E1%BA%AFc) [Trạng thái vật chất](/wiki/Tr%E1%BA%A1ng_th%C3%A1i_v%E1%BA%ADt_ch%E1%BA%A5t) [Chất rắn](/wiki/Ch%E1%BA%A5t_r%E1%BA%AFn) [Nhiệt độ nóng chảy](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99_n%C3%B3ng_ch%E1%BA%A3y) [K](/wiki/Kelvin)(650 °C, 1202 °F) [Nhiệt độ sôi](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99_bay_h%C6%A1i) [Mật độ](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ri%C3%AAng) **·**cm −3(ở 0 °C, 101.325 [kPa](/wiki/Pascal_(%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B))) **·**cm −3 [Nhiệt lượng nóng chảy](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_n%C3%B3ng_ch%E1%BA%A3y) [kJ](/w/index.php?title=Joule_tr%C3%AAn_mole&action=edit&redlink=1) **·**mol −1 [Nhiệt bay hơi](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_bay_h%C6%A1i) **·**mol −1 [Nhiệt dung](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_dung) **·**mol −1 **·**K −1
|P (Pa)||1||10||100||1 k||10 k||100 k|
|ở T (K)||701||773||861||971||1132||1361|[Trạng thái ôxy hóa](/wiki/Tr%E1%BA%A1ng_th%C3%A1i_%C3%B4xy_h%C3%B3a) **2**, 1 [[1]](#cite_note-1) [Bazơ](/wiki/Baz%C6%A1)mạnh [Độ âm điện](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_%C3%A2m_%C4%91i%E1%BB%87n) [Năng lượng ion hóa](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ion_h%C3%B3a) −1
Thứ hai: 1450,7 kJ·mol
−1
Thứ ba: 7732,7 kJ·mol
−1 [Bán kính cộng hoá trị](/wiki/B%C3%A1n_k%C3%ADnh_c%E1%BB%99ng_ho%C3%A1_tr%E1%BB%8B) [160](/w/index.php?title=1_E-10_m&action=edit&redlink=1) [pm](/wiki/Pic%C3%B4m%C3%A9t) [Bán kính liên kết cộng hóa trị](/wiki/B%C3%A1n_k%C3%ADnh_li%C3%AAn_k%E1%BA%BFt_c%E1%BB%99ng_h%C3%B3a_tr%E1%BB%8B) [141±7](/w/index.php?title=1_E-10_m&action=edit&redlink=1)pm [Bán kính van der Waals](/wiki/B%C3%A1n_k%C3%ADnh_van_der_Waals) [173](/w/index.php?title=1_E-10_m&action=edit&redlink=1)pm [Cấu trúc tinh thể](/wiki/C%E1%BA%A5u_tr%C3%BAc_tinh_th%E1%BB%83) [Lục phương](/wiki/H%E1%BB%87_tinh_th%E1%BB%83_l%E1%BB%A5c_ph%C6%B0%C6%A1ng) [Vận tốc âm thanh](/wiki/V%E1%BA%ADn_t%E1%BB%91c_%C3%A2m_thanh)
4940 m
**·**s −1(ở r.t.) [Độ giãn nở nhiệt](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A3n_n%E1%BB%9F_nhi%E1%BB%87t) **·**m −1 **·**K −1(ở 25 °C) [Độ dẫn nhiệt](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_d%E1%BA%ABn_nhi%E1%BB%87t) **·**m −1 **·**K −1 [Điện trở suất](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_tr%E1%BB%9F_su%E1%BA%A5t) **·**m [Tính chất từ](/wiki/T%E1%BB%AB_h%E1%BB%8Dc) [Thuận từ](/wiki/Thu%E1%BA%ADn_t%E1%BB%AB) [Mô đun Young](/wiki/M%C3%B4_%C4%91un_Young) [Mô đun cắt](/wiki/M%C3%B4_%C4%91un_c%E1%BA%AFt) [Mô đun nén](/w/index.php?title=M%C3%B4_%C4%91un_n%C3%A9n&action=edit&redlink=1) [Hệ số Poisson](/wiki/H%E1%BB%87_s%E1%BB%91_Poisson) [Độ cứng theo thang Mohs](/wiki/Thang_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%A9ng_Mohs) [Độ cứng theo thang Brinell](/w/index.php?title=Thang_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%A9ng_Brinell&action=edit&redlink=1) [Số đăng ký CAS](/wiki/S%E1%BB%91_%C4%91%C4%83ng_k%C3%BD_CAS)
|
|[NA](/w/index.php?title=Ngu%E1%BB%93n_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn&action=edit&redlink=1) [Chu kỳ bán rã](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_b%C3%A1n_r%C3%A3) [DM](/wiki/Ph%C3%B3ng_x%E1%BA%A1) [DE](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ph%C3%A2n_r%C3%A3)( [MeV](/wiki/Electronvolt)) [DP](/wiki/S%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_ph%C3%A2n_r%C3%A3) 24Mg 24Mg ổn định với 12 [neutron](/wiki/Neutron) 25Mg 25Mg ổn định với 13 [neutron](/wiki/Neutron) 26Mg 26Mg ổn định với 14 [neutron](/wiki/Neutron) **Magie**, tiếng Việt còn được đọc là *Ma-nhê* (Latinh: *Magnesium*) là [nguyên tố](/wiki/Nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91) hóa học trong [bảng tuần hoàn nguyên tố](/wiki/B%E1%BA%A3ng_tu%E1%BA%A7n_ho%C3%A0n) có ký hiệu **Mg** và số nguyên tử bằng 12.
## Mục lục
## Thuộc tính[
[sửa](/w/index.php?title=Magie&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Magie&action=edit§ion=1)]
Magie là kim loại tương đối cứng, màu trắng bạc, nhẹ (chỉ nặng khoảng 2/3
[nhôm](/wiki/Nh%C3%B4m) nếu cùng thể tích) bị xỉn nhẹ đi khi để ngoài [không khí](/wiki/Kh%C3%AD_quy%E1%BB%83n_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t). Ở dạng bột, kim loại này bị đốt nóng và bắt lửa khi để vào chỗ ẩm và cháy với ngọn lửa màu trắng. Khi ở dạng tấm dày, nó khó bắt lửa, nhưng khi ở dạng lá mỏng thì nó bắt cháy rất dễ. Khi đã bắt lửa, rất khó dập, nó có thể cháy trong [nitơ](/wiki/Nit%C6%A1) (tạo ra [magie nitrua](/w/index.php?title=Magie_nitrua&action=edit&redlink=1)) và cả trong [cacbon dioxit](/wiki/Cacbon_dioxit).
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Magie&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Magie&action=edit§ion=2)]
Tên gọi của nó có nguồn gốc từ tiếng
[Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p), khi chỉ tới một khu vực ở [Thessaly](/wiki/Thessal%C3%ADa) gọi là [Magnesia](/wiki/Magnesia). Người [Anh](/wiki/Anh) [Joseph Black](/wiki/Joseph_Black) nhận ra magie là một [nguyên tố](/wiki/Nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91) vào năm [1755](/wiki/1755), Năm [1808](/wiki/1808), Sir [Humphrey Davy](/wiki/Humphry_Davy) bằng điện phân đã cô lập được kim loại magie nguyên chất từ hỗn hợp của *magnesia* và [HgO](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7y_ng%C3%A2n_oxit&action=edit&redlink=1). Năm [1831](/wiki/1831), [A. A. B. Bussy](/w/index.php?title=A._A._B._Bussy&action=edit&redlink=1) điều chế được nó trong dạng cố kết. Magie là nguyên tố phổ biến thứ 8 trong vỏ [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t). Nó là một [kim loại kiềm thổ](/wiki/Kim_lo%E1%BA%A1i_ki%E1%BB%81m_th%E1%BB%95), vì thế không tồn tại trong tự nhiên ở dạng đơn chất. Nó được tìm thấy trong các khoáng chất như [magnesit](/wiki/Magnesit), [dolomit](/wiki/Dolomit) v.v.
## Ứng dụng[
[sửa](/w/index.php?title=Magie&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Magie&action=edit§ion=3)]
Các hợp chất của magie, chủ yếu là
[magie oxit](/wiki/Magie_oxit), được sử dụng như là [vật liệu chịu lửa](/wiki/V%E1%BA%ADt_li%E1%BB%87u_ch%E1%BB%8Bu_l%E1%BB%ADa) trong các lò sản xuất [sắt](/wiki/S%E1%BA%AFt) và [thép](/wiki/Th%C3%A9p), các kim loại màu, [thủy tinh](/wiki/Th%E1%BB%A7y_tinh) hay [xi măng](/wiki/Xi_m%C4%83ng). Magie oxit và các hợp chất khác cũng được sử dụng trong [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p), công nghiệp hóa chất và xây dựng. Nó được sử dụng để tạo các hợp kim nhôm - magie dùng trong sản xuất vỏ đồ hộp, cũng như trong các thành phần cấu trúc của [ô tô](/wiki/%C3%94_t%C3%B4) và máy móc. Ngoài ra magie kim loại còn được sử dụng để khử [lưu huỳnh](/wiki/L%C6%B0u_hu%E1%BB%B3nh) từ sắt hay thép.
Các công dụng khác:
- Magie, giống như nhôm, là cứng và nhẹ, vì thế nó được sử dụng trong một số các thành phần cấu trúc của các loại xe tải và ô tô dung tích lớn. Đặc biệt, các bánh xe ô tô cấp cao được làm từ hợp kim magie được gọi là
*mag wheels*(tiếng Anh, nghĩa là bánh xe magie).
- Các tấm
[khắc quang học](/w/index.php?title=Kh%E1%BA%AFc_quang_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1)trong công nghiệp in.
- Nằm trong hợp kim, nó là quan trọng cho các kết cấu
[máy bay](/wiki/M%C3%A1y_bay)và [tên lửa](/wiki/T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa).
- Khi pha thêm vào nhôm, nó cải thiện các tính chất cơ-lý, làm nhôm dễ hàn và dễ chế tạo hơn.
- Là tác nhân bổ sung trong các chất nổ thông thường và sử dụng trong sản xuất gang cầu.
- Là chất khử để sản xuất
[urani](/wiki/Urani)tinh khiết và các kim loại khác từ muối của chúng.
- Magie hydroxit Mg(OH)
2được sử dụng trong [sữa magie](/w/index.php?title=S%E1%BB%AFa_magie&action=edit&redlink=1), [magie clorua](/wiki/Magie_clorua)và [magie sulfat](/wiki/Magie_sulfat)trong các [muối Epsom](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%91i_Epsom&action=edit&redlink=1)và [magie citrat](/w/index.php?title=Magie_citrat&action=edit&redlink=1)được sử dụng trong y tế.
- Magnesit quá nhiệt được sử dụng làm vật liệu chịu lửa như gạch.
- Bột
[magie cacbonat](/wiki/Magie_cacbonat)(MgCO 3) được sử dụng bởi các vận động viên điền kinh như các vận động viên [thể dục dụng cụ](/wiki/Th%E1%BB%83_d%E1%BB%A5c_d%E1%BB%A5ng_c%E1%BB%A5)và [cử tạ](/wiki/C%E1%BB%AD_t%E1%BA%A1), để cải thiện khả năng nắm chặt dụng cụ. [Magie stearat](/w/index.php?title=Magie_stearat&action=edit&redlink=1)là [chất bột](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%A5t_b%E1%BB%99t&action=edit&redlink=1)màu trắng [dễ cháy](/w/index.php?title=D%E1%BB%85_ch%C3%A1y&action=edit&redlink=1)với các thuộc tính [bôi trơn](/w/index.php?title=B%C3%B4i_tr%C6%A1n&action=edit&redlink=1). Trong công nghệ [dược phẩm](/wiki/D%C6%B0%E1%BB%A3c_ph%E1%BA%A9m)nó được sử dụng trong sản xuất các viên thuốc nén, để ngăn cho các viên nén không bị dính vào thiết bị trong quá trình nén thuốc.
- Các sử dụng khác bao gồm đèn flash trong
[nhiếp ảnh](/wiki/Nhi%E1%BA%BFp_%E1%BA%A3nh), [pháo hoa](/wiki/Ph%C3%A1o_hoa), bao gồm cả bom cháy.
## Nguồn[
[sửa](/w/index.php?title=Magie&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Magie&action=edit§ion=4)]
Kim loại này được sản xuất thông qua điện phân
[magie clorua](/wiki/Magie_clorua) nóng chảy, thu được từ các nguồn nước mặn, nước suối khoáng hay nước biển. Mặc dù magie được tìm thấy trong hơn 60 khoáng chất, nhưng chỉ có [dolomit](/wiki/Dolomit), [magnesit](/wiki/Magnesit), [bruxit](/w/index.php?title=Bruxit&action=edit&redlink=1), [cacnalit](/w/index.php?title=Cacnalit&action=edit&redlink=1), [bột tan](/w/index.php?title=B%E1%BB%99t_tan&action=edit&redlink=1), và [olivin](/wiki/Olivin) là có giá trị thương mại.
Cô lập:
## Hợp chất trong cơ thể sống[
[sửa](/w/index.php?title=Magie&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Magie&action=edit§ion=5)]
Magie hữu cơ là quan trọng cho cả thực vật và động vật.
[Chất diệp lục](/wiki/Di%E1%BB%87p_l%E1%BB%A5c) ( *Chlorophyll*) là các [porphyrin](/w/index.php?title=Porphyrin&action=edit&redlink=1) có magie ở trung tâm. Khẩu phần dinh dưỡng của người lớn là 300-400 [mg](/w/index.php?title=Mg&action=edit&redlink=1)/ngày, phụ thuộc vào tuổi tác, giới tính, trọng lượng. Nhiều loại [enzyme](/wiki/Enzyme) cần có cation magie cho các phản ứng xúc tác của chúng, đặc biệt là các enzyme sử dụng [ATP](/wiki/ATP). Không đủ magie trong cơ thể sinh ra các chứng [co thắt](/w/index.php?title=Co_th%E1%BA%AFt&action=edit&redlink=1) cơ, và nó liên quan đến các chứng bệnh tim mạch ( *cardiovascular*), [tiểu đường](/wiki/Ti%E1%BB%83u_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng), [huyết áp cao](/w/index.php?title=Cao_huy%E1%BA%BFt_%C3%A1p_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)&action=edit&redlink=1) và [loãng xương](/wiki/Lo%C3%A3ng_x%C6%B0%C6%A1ng). Sự thiếu hụt cấp tính là hiếm hơn.
## Các nguồn thức ăn[
[sửa](/w/index.php?title=Magie&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Magie&action=edit§ion=6)]
Các loại rau xanh như rau
[bi na](/w/index.php?title=Bi_na&action=edit&redlink=1) ( *spinach*) cung cấp nhiều magie vì nguyên tử trung tâm của chất diệp lục là magie. Các loại quả hạch, hạt, một số ngũ cốc là nguồn cung cấp magie.
Việc ăn uống nhiều loại thức ăn khác nhau sẽ cung cấp tương đối đầy đủ magie cho cơ thể.
Magie trong các loại lương thực, thực phẩm chế biến quá kỹ thông thường bị mất nhiều magie. Ví dụ, bánh mì trắng thông thường có ít magie hơn bánh mì đen vì cám và phôi giàu magie đã bị loại bỏ khi làm trắng bột mì.
Nước có thể cung cấp magie, nhưng lượng magie này thường nhỏ và dao động theo nguồn nước. Nước "cứng" chứa nhiều magie hơn nước "mềm". Các nghiên cứu về dinh dưỡng không tính đến lượng magie này, và do vậy có thể dẫn đến việc tính không đầy đủ lượng magie cần thiết cho cơ thể.
Dưới đây là một số loại thức ăn và lượng magie chúng có:
- Rau bi na (1/2 chén) = 80
[miligam](/w/index.php?title=Miligam&action=edit&redlink=1)(mg)
- Dầu lạc (2 thìa chè) = 50 mg
- Các loại đậu mắt đen (1/2 chén) = 45 mg
- Sữa, ít béo (1 cup) = 40 mg
## Đồng vị[
[sửa](/w/index.php?title=Magie&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Magie&action=edit§ion=7)] 24Mg là đồng vị ổn định có ứng dụng trong địa chất học, tương tự như 26Al. 24Mg là sản phẩm phân rã của 26Al, có chu kỳ bán rã 717.000 năm. Sự giàu có của 24Mg ổn định được tìm thấy trong một số [thiên thạch](/wiki/Thi%C3%AAn_th%E1%BA%A1ch) [chonđrit cacbon](/w/index.php?title=Chon%C4%91rit_cacbon&action=edit&redlink=1) giàu Ca-Al. Sự phổ biến bất thường của 26Mg là do sự phân rã của 26Al trong các thiên thạch này. Vì thế, thiên thạch phải được tạo ra trong tinh vân trước khi 26Al phân rã. Vì điều này, các mảnh vỡ thiên thạch là những vật thể già nhất trong hệ Mặt Trời và chúng chứa thông tin về lịch sử của hệ Mặt Trời trong giai đoạn đầu tiên của nó.
## Cảnh báo[
[sửa](/w/index.php?title=Magie&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Magie&action=edit§ion=8)]
Magie kim loại và hợp kim là rất dễ cháy trong dạng nguyên chất và dễ chảy khi ở dạng bột. Magie phản ứng và giải phóng nhiệt rất nhanh khi tiếp xúc với không khí hay
[nước](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc), do vậy phải cẩn thận khi làm việc với chúng. Cần phải đeo kính khi làm việc với magie. Ánh sáng trắng chói lòa của magie có thể làm tổn thương mắt. Không được dùng nước để dập ngọn lửa cháy do magie, vì nó làm ngọn lửa cháy to hơn, theo phản ứng sau:
- Mg
(rắn)+ 2H 2O (lỏng)→ Mg(OH) 2(dung dịch)+ H 2(khí)
Các bình cứu hỏa chứa điôxít cacbon CO
2 cũng không được dùng do magie cháy trong [cacbon dioxit](/wiki/Cacbon_dioxit). Phải dập lửa bằng cát hay các bình cứu hỏa bằng hóa chất khô cấp D (nếu có) hoặc dùng bột phủ vào để dập lửa do Magie gây nên
Mức cao nhất theo
[DRI](/w/index.php?title=DRI&action=edit&redlink=1) để hấp thụ magie là 350 mg/ngày. Triệu chứng chung của thừa magie là [tiêu chảy](/wiki/Ti%C3%AAu_ch%E1%BA%A3y). Không được cấp cho trẻ em các loại hình thuốc chứa magie.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Magie&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Magie&action=edit§ion=9)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[WebElements.com – Magnesium](http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Mg/index.html) [EnvironmentalChemistry.com – Magnesium](http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Mg.html) [Magnesium Deficiency](http://www.ctds.info/5_13_magnesium.html) [The Magnesium Website](http://www.mgwater.com/index.shtml) [Magnesium](http://www.talkwellness.org/magnesium.html) [Dietary Reference Intake](http://www.iom.edu/Object.File/Master/7/294/0.pdf) [Dietary Magnesium](http://www.fatresistancediet.com/leo-galland-md/articles/magnesium%3a-the-stress-reliever.html)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Magie&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Magie&action=edit§ion=10)] **Bernath, P. F., Black, J. H., & Brault, J. W. (1985).** [^](#cite_ref-1) [“The spectrum of magnesium hydride”](http://bernath.uwaterloo.ca/media/24.pdf)(PDF). *Astrophysical Journal* **298**: 375.
|
|


text:
Phim kinh dị
Phim kinh dị là một thể loại điện ảnh đưa đến cho khán giả xem phim những cảm xúc tiêu cực, gợi cho người xem nỗi sợ hãi nguyên thủy nhất thông qua cốt truyện, nội dung phim, những hình ảnh rùng rợn, bí hiểm, ánh sáng mờ ảo, những âm thanh rùng rợn, nhiều cảnh máu me, chết chóc... hay có những cảnh giật mình thông qua các phương tiện và siêu nhiên rùng rợn, do đó thể loại phim này đôi khi có chồng lấn với các thể loại phim giả tưởng, viễn tưởng.
Mục lục
Tổng quan[sửa | sửa mã nguồn]
Thể loại kinh dị truyền thống trước đây thường liên quan đến sự xâm nhập của một lực lượng tà ác, thế lực hắc ám, sự kiện hoặc nhân vật, thường có nguồn gốc siêu nhiên vào thế giới hàng ngày. Chủ đề hoặc các yếu tố thường phổ biến trong các bộ phim kinh dị điển hình bao gồm các hồn ma, oan hồn, tra tấn, máu me, người sói, ma sói, lời nguyền cổ xưa, bùa chú, ngải, quỷ sứ, quỷ sa tăng, ma quỷ, quái vật, quái thú, quái vật ngoài hành tinh, quái vật từ địa ngục, ma cà rồng, ma từ âm phủ, ăn thịt đồng loại, nhà bị ma ám, xác sống, cương thi, thi biến, quỷ nhập tràng, ma mị, biến thái và giết người hàng loạt....
Những phim kinh dị đầu tiên chủ yếu là dựa trên văn học cổ điển như Dracula, Frankenstein, The Phantom of the Opera. Một số phim kinh dị có thể kể đến như phim kinh dị Mỹ, phim kinh dị Hồng Kông, phim kinh dị Thái Lan, phim kinh dị Hàn Quốc, phim kinh dị Nhật Bản....
Tuy ma làm đa số phải sợ nhưng con người lại thích những nỗi sợ như thế. Càng ngày, những bộ phim kinh dị càng được sản xuất nhiều để đáp ứng sự thích thú được cảm giác run sợ vì ma. Những bộ phim này có thể có cốt truyện ma ăn thịt người, ma hào hiệp, ma "có tình người" chuyên giúp đỡ người khác, ma hại người. Cũng có những bộ phim nói về ma nhưng theo thể loại hài.
Theo lý luận của các bộ phim kinh dị của Mỹ thì ma là một loại xác sống chuyên đi ăn thịt người sau khi bị ăn thịt thì chính họ lại trở thành một xác sống khác và được gọi chung là ZOMBIE. Lý do vì sao có ZOMBIE là họ bị một loại virus gây nên ăn thẳng vào cơ thể nhưng không chết hoàn toàn mà vẫn tồn tại theo hướng khác bản năng và không còn tính người. Các nước khai thác yếu tố tâm lý sợ ma của con người mà cho ra đời khá nhiều bộ phim thu hút khán giả. Đặc biệt có nhiều bộ phim mang lại nhiều giải thưởng cao.
Phim ma[sửa | sửa mã nguồn]
- Tại Campuchia, hầu như các phim kinh dị về ma luôn luôn đông khách và nền điện ảnh nước này năm nào cũng cho ra đời những bộ phim ma mà đề tài về ma cũng rất đa dạng. Hầu như rạp chiếu phim nào tại đất nước này cũng trình chiếu phim ma.
- Tại Trung Quốc, bộ phim Thiện nữ ưu hồn là bộ phim nổi tiếng trong dòng phim ma tại nước này, phim ma Trung Quốc thường đi theo lối mòn là mang yếu tố thần thoại, cốt truyện mang nội dung gần giống với Liêu trai chí dị, bộ phim Thiện nữ ưu hồn đã mang lại nhiều giải thưởng cao cho điện ảnh Trung Quốc.
- Tại Thái Lan, các phim ma kinh dị và các phim ma hài hước được khai thác tối đa. Truyền hình có cả kênh chuyên đề ma là chuyện kể các nhân chứng gặp được ma.
- Tại Hàn Quốc, thể loại phim ma kết hợp giữa hư và thực hay sử dụng kỹ xảo điện ảnh cho ra đời các phim truyện ma có nội dung rõ ràng và giáo dục con người nhiều hơn là kinh dị câu khách.
- Tại Việt Nam, thể loại ma trước đây ít được khai thác do chưa phải là đề tài khuyến khích thì nay các bộ phim với nội dung đề tài ma được khai thác nhiều. Điển hình như các bộ phim: Mười, Phim Ngôi nhà bí ẩn - Suối Oan Hồn, Giao lộ định mệnh, Oan hồn, Lời nguyền huyết ngải, Ngôi nhà trong hẻm...

markdown:
# Phim kinh dị
**Phim kinh dị** là một [thể loại điện ảnh](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i_%C4%91i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh) đưa đến cho khán giả xem phim những cảm xúc tiêu cực, gợi cho người xem nỗi sợ hãi nguyên thủy nhất thông qua cốt truyện, nội dung phim, những hình ảnh rùng rợn, bí hiểm, ánh sáng mờ ảo, những âm thanh rùng rợn, nhiều cảnh [máu](/wiki/M%C3%A1u) me, chết chóc... hay có những cảnh giật mình thông qua các phương tiện và siêu nhiên rùng rợn, do đó thể loại phim này đôi khi có chồng lấn với các thể loại phim giả tưởng, viễn tưởng.
## Mục lục
## Tổng quan[
[sửa](/w/index.php?title=Phim_kinh_d%E1%BB%8B&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Phim_kinh_d%E1%BB%8B&action=edit§ion=1)]
Thể loại kinh dị truyền thống trước đây thường liên quan đến sự xâm nhập của một lực lượng tà ác, thế lực hắc ám, sự kiện hoặc nhân vật, thường có nguồn gốc siêu nhiên vào
[thế giới](/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) hàng ngày. Chủ đề hoặc các yếu tố thường phổ biến trong các bộ phim kinh dị điển hình bao gồm các [hồn ma](/wiki/Ma), oan hồn, tra tấn, [máu](/wiki/M%C3%A1u) me, [người sói](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_s%C3%B3i), [ma sói](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_s%C3%B3i), [lời nguyền](/wiki/L%E1%BB%9Di_nguy%E1%BB%81n) cổ xưa, [bùa](/wiki/B%C3%B9a_h%E1%BB%99_m%E1%BB%87nh) chú, [ngải](/wiki/Ng%E1%BA%A3i), [quỷ sứ](/wiki/Qu%E1%BB%B7_s%E1%BB%A9), [quỷ sa tăng](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%B7_sa_t%C4%83ng&action=edit&redlink=1), ma quỷ, [quái vật](/wiki/Qu%C3%A1i_v%E1%BA%ADt), [quái thú](/w/index.php?title=Qu%C3%A1i_th%C3%BA&action=edit&redlink=1), quái vật ngoài hành tinh, quái vật từ địa ngục, [ma cà rồng](/wiki/Ma_c%C3%A0_r%E1%BB%93ng), ma từ âm phủ, ăn thịt đồng loại, nhà bị ma ám, [xác sống](/wiki/X%C3%A1c_s%E1%BB%91ng), [cương thi](/wiki/C%C6%B0%C6%A1ng_thi), [thi biến](/w/index.php?title=Thi_bi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1), [quỷ nhập tràng](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%B7_nh%E1%BA%ADp_tr%C3%A0ng&action=edit&redlink=1), ma mị, [biến thái](/wiki/Bi%E1%BA%BFn_th%C3%A1i) và giết người hàng loạt....
Những phim kinh dị đầu tiên chủ yếu là dựa trên văn học cổ điển như Dracula, Frankenstein, The Phantom of the Opera. Một số phim kinh dị có thể kể đến như phim kinh dị
[Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), phim kinh dị [Hồng Kông](/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng), phim kinh dị [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan), phim kinh dị [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c), phim kinh dị [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)....
Tuy ma làm đa số phải sợ nhưng con người lại thích những nỗi sợ như thế. Càng ngày, những bộ phim kinh dị càng được sản xuất nhiều để đáp ứng sự thích thú được cảm giác run sợ vì ma. Những bộ phim này có thể có cốt truyện ma ăn thịt người, ma hào hiệp, ma "có tình người" chuyên giúp đỡ người khác, ma hại người. Cũng có những bộ phim nói về ma nhưng theo thể loại hài.
Theo lý luận của các bộ phim kinh dị của Mỹ thì ma là một loại xác sống chuyên đi ăn thịt người sau khi bị ăn thịt thì chính họ lại trở thành một xác sống khác và được gọi chung là ZOMBIE. Lý do vì sao có ZOMBIE là họ bị một loại virus gây nên ăn thẳng vào cơ thể nhưng không chết hoàn toàn mà vẫn tồn tại theo hướng khác bản năng và không còn tính người. Các nước khai thác yếu tố tâm lý sợ ma của con người mà cho ra đời khá nhiều bộ phim thu hút khán giả. Đặc biệt có nhiều bộ phim mang lại nhiều giải thưởng cao.
## Phim ma[
[sửa](/w/index.php?title=Phim_kinh_d%E1%BB%8B&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Phim_kinh_d%E1%BB%8B&action=edit§ion=2)]
- Tại
[Campuchia](/wiki/Campuchia), hầu như các phim kinh dị về ma luôn luôn đông khách và nền điện ảnh nước này năm nào cũng cho ra đời những bộ phim ma mà đề tài về ma cũng rất đa dạng. Hầu như rạp chiếu phim nào tại đất nước này cũng trình chiếu phim ma.
- Tại
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), bộ phim [Thiện nữ ưu hồn](/wiki/Thi%E1%BA%BFn_n%E1%BB%AF_u_h%E1%BB%93n)là bộ phim nổi tiếng trong dòng phim ma tại nước này, phim ma [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)thường đi theo lối mòn là mang yếu tố thần thoại, cốt truyện mang nội dung gần giống với [Liêu trai chí dị](/wiki/Li%C3%AAu_trai_ch%C3%AD_d%E1%BB%8B), bộ phim [Thiện nữ ưu hồn](/wiki/Thi%E1%BA%BFn_n%E1%BB%AF_u_h%E1%BB%93n)đã mang lại nhiều giải thưởng cao cho điện ảnh Trung Quốc.
- Tại
[Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan), các phim ma kinh dị và các phim ma hài hước được khai thác tối đa. Truyền hình có cả kênh chuyên đề ma là chuyện kể các nhân chứng gặp được ma.
- Tại
[Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c), thể loại phim ma kết hợp giữa hư và thực hay sử dụng kỹ xảo điện ảnh cho ra đời các phim truyện ma có nội dung rõ ràng và giáo dục con người nhiều hơn là kinh dị câu khách.
- Tại
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), thể loại ma trước đây ít được khai thác do chưa phải là đề tài khuyến khích thì nay các bộ phim với nội dung đề tài ma được khai thác nhiều. Điển hình như các bộ phim: *Mười*, *Phim Ngôi nhà bí ẩn - Suối Oan Hồn*, *,* [Giao lộ định mệnh](/wiki/Giao_l%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Bnh_m%E1%BB%87nh) *,* [Oan hồn](/wiki/Oan_h%E1%BB%93n_(phim_2004)) *,* [Lời nguyền huyết ngải](/wiki/L%E1%BB%9Di_nguy%E1%BB%81n_huy%E1%BA%BFt_ng%E1%BA%A3i) *Ngôi nhà trong hẻm*...


text:
Quận Wakulla, Florida
Tọa độ: 29°41′B 82°22′T / 29.683°B 82.367°T
Quận Wakulla là một quận thuộc tiểu bang Florida, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Gainesville,[1]. Dân số theo điều tra năm 2010 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 247.336 người[2]. Quận có đại học Florida.
Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích 2510 km2, trong đó có 243 km2 là diện tích mặt nước.
Các quận giáp ranh[sửa | sửa mã nguồn]
Thông tin nhân khẩu[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Find a County”. National Association of Counties. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2011.
- ^ “State & County QuickFacts”. United States Census Bureau. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2014.

markdown:
# Quận Wakulla, Florida
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [29°41′B 82°22′T / 29.683°B 82.367°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Qu%E1%BA%ADn_Wakulla,_Florida¶ms=29_41_N_82_22_W_)
|
|Quận Alachua, Florida
|
|Bản đồ
|
|![]()
Vị trí trong tiểu bang
[Florida](/wiki/Florida) ![ Bản đồ Hoa Kỳ có ghi chú đậm tiểu bang Florida](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Map_of_USA_FL.svg/200px-Map_of_USA_FL.svg.png)
![ Bản đồ Hoa Kỳ có ghi chú đậm tiểu bang Florida](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Map_of_USA_FL.svg/200px-Map_of_USA_FL.svg.png)
Vị trí của tiểu bang Florida trong
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) **Thống kê** [29 tháng 2](/wiki/29_th%C3%A1ng_2), [1824](/wiki/1824) [Quận lỵ](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_l%E1%BB%B5) [Gainesville](/wiki/Gainesville,_Florida) [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)
- Tổng cộng
- Đất
- Nước
969
[mi²](/wiki/D%E1%BA%B7m_vu%C3%B4ng_Anh)(2.510 [km²](/wiki/Km%C2%B2))
875 mi² (2.266 km²)
94 mi² (243 km²), 9.7%
[Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91)
- (
[2014](/wiki/2014))
-
[Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)
256.380
293/dặm vuông (113/km²)
[Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [Miền Đông](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_%C4%90%C3%B4ng_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9)): [UTC-5](/wiki/UTC-5)/ [-4](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8) **Website:** [http://www.alachuacounty.us/](http://http://www.alachuacounty.us/) **Đặt tên theo:** *Chua*( [Timucuan](/w/index.php?title=Timucua&action=edit&redlink=1)word for "sinkhole") ![ Cờ của quận Quận Alachua, Florida](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Flag_of_Alachua_County%2C_Florida.png/100px-Flag_of_Alachua_County%2C_Florida.png)
![ Cờ của quận Quận Alachua, Florida](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Flag_of_Alachua_County%2C_Florida.png/100px-Flag_of_Alachua_County%2C_Florida.png)
![ Biểu trưng của quận Quận Alachua, Florida](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Seal_of_Alachua_County%2C_Florida.png/100px-Seal_of_Alachua_County%2C_Florida.png)
![ Biểu trưng của quận Quận Alachua, Florida](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Seal_of_Alachua_County%2C_Florida.png/100px-Seal_of_Alachua_County%2C_Florida.png)
**Quận Wakulla** là một [quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Hoa_K%E1%BB%B3) thuộc [tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Florida](/wiki/Florida), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Quận lỵ đóng ở [Gainesville](/wiki/Gainesville,_Florida), . Dân số theo điều tra năm 2010 của [1] [Cục điều tra dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3)là 247.336 người . Quận có [[2]](#cite_note-QF-2) [đại học Florida](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Florida).
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Wakulla,_Florida&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Wakulla,_Florida&action=edit§ion=1)]
Theo
[Cục điều tra dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3), quận này có diện tích 2510 [km2](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng), trong đó có 243 km2 là diện tích mặt nước.
### Các quận giáp ranh[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Wakulla,_Florida&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Wakulla,_Florida&action=edit§ion=2)]
## Thông tin nhân khẩu[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Wakulla,_Florida&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Wakulla,_Florida&action=edit§ion=3)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Wakulla,_Florida&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Wakulla,_Florida&action=edit§ion=4)] [^](#cite_ref-GR6_1-0) [“Find a County”](http://www.naco.org/Counties/Pages/FindACounty.aspx). National Association of Counties. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2011. [^](#cite_ref-QF_2-0) [“State & County QuickFacts”](http://quickfacts.census.gov/qfd/states/12/12001.html). United States Census Bureau. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2014.