markdown:
# Tàu sân bay
[Jump to navigation](#mw-head) [Jump to search](#p-search) **Tàu sân bay**, hay **hàng không mẫu hạm**, là một loại [tàu chiến](/wiki/T%C3%A0u_chi%E1%BA%BFn) được thiết kế để triển khai và thu hồi lại [máy bay](/wiki/M%C3%A1y_bay)—trên thực tế hoạt động như một [căn cứ không quân](/wiki/C%C4%83n_c%E1%BB%A9_kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n) trên biển. Vì vậy các tàu sân bay cho phép lực lượng [hải quân](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n) triển khai [không lực](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_chi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) ở các khoảng cách lớn không phụ thuộc vào các căn cứ ở gần đó để làm căn cứ trên mặt đất cho máy bay. Các lực lượng hải quân hiện đại với những con tàu như vậy coi chúng là trung tâm của hạm đội, vai trò trước đó do [thiết giáp hạm](/wiki/Thi%E1%BA%BFt_gi%C3%A1p_h%E1%BA%A1m) đảm nhận. Sự thay đổi này diễn ra do sự phát triển của [chiến tranh trên không](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_tr%C3%AAn_kh%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) ngay trước [Chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), khi các loại máy bay ngày càng trở nên nguy hiểm và có tầm bay xa hơn. Trong Thế chiến thứ hai, các nước Anh-Mỹ-Nhật đã huy động hàng chục tàu sân bay để tác chiến, trong số đó 36 tàu đã bị đánh chìm (17 tàu của Nhật, 11 tàu của Mỹ, 8 tàu của Anh), hàng chục tàu khác bị đánh hỏng nặng.
Các tàu sân bay không có hộ tống được coi là dễ bị các tàu khác, máy bay, tàu ngầm hay phi đạn tấn công và vì thế chúng phải di chuyển trong một
[đội tàu sân bay](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99i_t%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit&redlink=1). Trong lực lượng hải quân của nhiều nước, đặc biệt là [Hải quân Hoa Kỳ](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3), một tàu sân bay được coi là [tàu chủ lực](/w/index.php?title=T%C3%A0u_ch%E1%BB%A7_l%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1).
Trong cuối thế kỷ XX - đầu thế kỷ XXI, việc bảo vệ/tiêu diệt tàu sân bay được coi là nhiệm vụ quan trọng nhất để đảm bảo giành chiến thắng trong tác chiến hải quân giữa các
[cường quốc](/wiki/C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c). Trong khi Hoa Kỳ có đội tàu sân bay lớn nhất thế giới thì Liên Xô/Nga lại đáp trả bằng việc chế tạo những vũ khí chuyên biệt rất mạnh ( [ngư lôi](/wiki/Ng%C6%B0_l%C3%B4i) hạng nặng, [thủy lôi](/wiki/Th%E1%BB%A7y_l%C3%B4i) thông minh, [tên lửa chống hạm](/wiki/T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_ch%E1%BB%91ng_h%E1%BA%A1m) có tầm bắn siêu xa và vận tốc siêu thanh), chuyên dùng để tiêu diệt tàu sân bay đối phương (xem [Những cách tiêu diệt tàu sân bay](/wiki/T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay#Những_cách_tiêu_diệt_tàu_sân_bay))
## Mục lục
[1 Hình dạng sàn bay](#Hình_dạng_sàn_bay) [2 Các kiểu thông thường](#Các_kiểu_thông_thường) [3 Lịch sử và cuộc chạy đua](#Lịch_sử_và_cuộc_chạy_đua) [4 Những cải tiến trong quá trình phục vụ](#Những_cải_tiến_trong_quá_trình_phục_vụ) [5 Tàu sân bay trong Chiến tranh Triều Tiên](#Tàu_sân_bay_trong_Chiến_tranh_Triều_Tiên) [6 Các chiến dịch tàu sân bay Mỹ ở Việt Nam](#Các_chiến_dịch_tàu_sân_bay_Mỹ_ở_Việt_Nam) [7 Tàu sân bay được sử dụng hiện nay](#Tàu_sân_bay_được_sử_dụng_hiện_nay) [8 Các quốc gia sở hữu tàu sân bay](#Các_quốc_gia_sở_hữu_tàu_sân_bay) [9 Những cách tiêu diệt tàu sân bay](#Những_cách_tiêu_diệt_tàu_sân_bay) [10 Chú thích](#Chú_thích) [11 Xem thêm](#Xem_thêm) [12 Tham khảo](#Tham_khảo) [13 Liên kết ngoài](#Liên_kết_ngoài)
## Hình dạng sàn bay[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=1)]
Các tàu sân bay hiện đại có sàn bay phẳng,
[sàn bay](/w/index.php?title=S%C3%A0n_bay&action=edit&redlink=1) được dùng làm nơi [cất cánh](/wiki/C%E1%BA%A5t_c%C3%A1nh) và [hạ cánh](/wiki/H%E1%BA%A1_c%C3%A1nh) cho các máy bay. Máy bay cất cánh lên phía trước, ngược chiều gió, và hạ cánh từ phía sau. Các tàu sân bay có thể chạy với tốc độ, ví dụ lên tới 35 [knot](/wiki/Knot) (65 km/h), ngược chiều gió khi máy bay cất cánh để tăng tốc độ [gió biểu kiến](/w/index.php?title=Gi%C3%B3_bi%E1%BB%83u_ki%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1), nhờ vậy giảm được tốc độ cần thiết của máy bay so với con tàu. Trên một số chiếc, một [hệ thống phóng máy bay](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_ph%C3%B3ng_m%C3%A1y_bay) hoạt động bằng hơi nước được sử dụng nhằm đẩy máy bay về phía trước trợ giúp thêm vào sức mạnh của động cơ máy bay, cho phép máy bay cất cánh ở một khoảng cách ngắn hơn bình thường, thậm chí với hiệu ứng của gió ngược chiều từ phía trước tới. Trên các tàu sân bay khác, máy bay không cần trợ giúp để cất cánh – yêu cầu trợ giúp cất cánh liên quan tới thiết kế máy bay và đặc điểm của nó. Ngược lại, khi hạ cánh trên một tàu sân bay, một số máy bay chỉ dựa vào một [móc đuôi](/w/index.php?title=M%C3%B3c_%C4%91u%C3%B4i&action=edit&redlink=1) để ngoắc vào các [dây hãm](/w/index.php?title=D%C3%A2y_h%C3%A3m&action=edit&redlink=1) chạy ngang sàn bay của tàu để giữ chúng dừng lại trong một khoảng cách ngắn hơn bình thường. Một số loại khác dùng khả năng lơ lửng của nó để hạ thẳng đứng và vì thế cần phải giảm tốc độ khi hạ cánh. Từ cuối [Chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) việc hướng đường băng hạ cánh chéo một góc so với trục chính của con tàu đã trở nên phổ thông. Chức năng đầu tiên của kiểu đường băng chéo là cho phép máy bay nào không móc được dây hãm, gọi là "bolter" (chú ngựa bất kham), tiếp tục cất cánh mà không gặp phải nguy cơ lao vào các máy bay đang đỗ ở khu vực phía trước sàn bay. Đường băng chéo cũng cho phép hạ cánh một máy bay cùng lúc với việc phóng một máy bay khác ở đường băng trước.
Các vùng sàn bay bên hông của tàu chiến (
[đài chỉ huy](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0i_ch%E1%BB%89_huy&action=edit&redlink=1), [tháp kiểm soát](/w/index.php?title=Th%C3%A1p_ki%E1%BB%83m_so%C3%A1t&action=edit&redlink=1) bay, hệ thống thoát khí của động cơ và các thứ khác) được tập trung ở một vùng khá nhỏ được gọi là một "đảo". Rất hiếm tàu sân bay được thiết kế hay được chế tạo mà không có một đảo và kiểu thiết kế như vậy chưa từng được thấy trên bất kỳ một tàu sân bay cỡ hạm đội nào.
Một hình dạng gần đây hơn, gọi là kiểu nhảy cầu (
*ski jump*), được [Hải quân Hoàng gia Anh](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Anh) sử dụng, có một đầu dốc lên ở phía trước đường băng. Nó được phát triển để có thể phóng được các máy bay [VTOL](/w/index.php?title=VTOL&action=edit&redlink=1) (máy bay cất cánh và hạ cánh thẳng đứng) hay [STOVL](/w/index.php?title=STOVL&action=edit&redlink=1) (máy bay cất cánh đường băng ngắn và hạ cánh thẳng đứng) như kiểu [Sea Harrier](/wiki/BAE_Sea_Harrier) hay [F-35](/wiki/Lockheed_Martin_F-35_Lightning_II). Mặc dù máy bay có thể bay lên thẳng đứng ở trên boong, nhưng việc sử dụng bờ dốc sẽ tiết kiệm nhiên liệu. Vì sẽ không cần tới các máy phóng và dây hãm nữa, các tàu sân bay kiểu này sẽ giảm được trọng lượng, tính phức tạp, và khoảng không cần thiết để bố trí thiết bị.
## Các kiểu thông thường[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=2)]
Trong thế kỷ vừa qua, đã có nhiều kiểu tàu sân bay được thiết kế, một số chúng hiện đã lỗi thời. Nói chung, chúng có thể được phân loại như sau:
### Các thiết kế ban đầu và những phát triển giữa hai cuộc chiến[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=3)]
- Những chiếc
[Tàu tiếp liệu thủy phi cơ](/w/index.php?title=T%C3%A0u_ti%E1%BA%BFp_li%E1%BB%87u_th%E1%BB%A7y_phi_c%C6%A1&action=edit&redlink=1), như [HMS](/w/index.php?title=HMS_Engadine&action=edit&redlink=1), đã bị loại không được sử dụng trên chiến trường sau *Engadine* [thập niên 1920](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1920)khi những tàu sân bay có thể chứa các máy bay quy ước được biên chế vào các hạm đội và ưu thế của các loại máy bay trên mặt đất so với các loại [thủy phi cơ](/wiki/Th%E1%BB%A7y_phi_c%C6%A1)trong các chiến dịch hải quân đã rõ ràng.
- Những tàu sân bay tiêu chuẩn, như
[HMS](/w/index.php?title=HMS_Ark_Royal&action=edit&redlink=1), đặc trưng 20.000 đến 65.000 tấn. Thường được gọi là "những tàu sân bay hạm đội" *Ark Royal*
- Tàu sân bay chở máy bay; tàu sân bay có thể mang mọi loại máy bay. Gồm cả
[USS](/w/index.php?title=USS_Akron&action=edit&redlink=1)và *Akron* [USS](/wiki/USS_Macon) *Macon*
### Những phát triển trong Chiến tranh thế giới thứ hai[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=4)]
- Các
[tàu sân bay hộ tống](/wiki/T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay_h%E1%BB%99_t%E1%BB%91ng), như [USS](/w/index.php?title=USS_Barnes&action=edit&redlink=1), chỉ được chế tạo trong Chiến tranh thế giới thứ hai, và được Hải quân hoàng gia Anh và Hải quân Hoa Kỳ sử dụng. *Barnes*
- Các
[tàu sân bay hạng nhẹ](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay_h%E1%BA%A1ng_nh%E1%BA%B9&action=edit&redlink=1), như [USS](/wiki/USS_Independence_(CVL-22)), được thiết kế để chỉ chở các máy bay chiến đấu. *Independence*
- Các
[tàu chở máy bay cải tiến từ tàu hàng](/w/index.php?title=T%C3%A0u_ch%E1%BB%9F_m%C3%A1y_bay_c%E1%BA%A3i_ti%E1%BA%BFn_t%E1%BB%AB_t%C3%A0u_h%C3%A0ng&action=edit&redlink=1), như [SS](/w/index.php?title=SS_Michael_E&action=edit&redlink=1), tàu chở hàng, có thể phóng máy bay chiến đấu nhưng không thu hồi được. Những tàu này được dùng lúc khẩn cấp trong Chiến tranh thế giới thứ hai. *Michael E*
- Các
[tàu chở máy bay cải tiến từ tàu buôn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_ch%E1%BB%9F_m%C3%A1y_bay_c%E1%BA%A3i_ti%E1%BA%BFn_t%E1%BB%AB_t%C3%A0u_bu%C3%B4n&action=edit&redlink=1)(MACs), như [MV](/w/index.php?title=MV_Empire_MacAlpine&action=edit&redlink=1), một biện pháp khi khẩn cấp khác, lắp thêm đường băng vào các tàu buôn chở hàng. *Empire MacAlpine*
- Các
[Tàu chiến chở máy bay](/w/index.php?title=T%C3%A0u_chi%E1%BA%BFn_ch%E1%BB%9F_m%C3%A1y_bay&action=edit&redlink=1)được sáng tạo bởi [Hải quân Đế quốc Nhật](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)để bù lại một phần tổn thất về hàng không mẫu hạm sau [Trận chiến Midway](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Midway). Hai chiếc trong số chúng được làm từ [Thiết giáp hạm lớp Ise](/w/index.php?title=Thi%E1%BA%BFt_gi%C3%A1p_h%E1%BA%A1m_l%E1%BB%9Bp_Ise&action=edit&redlink=1)vào cuối năm 1943. Những tháp nhỏ ở đuôi tàu bị dời đi và được thay thế bằng một kho chứa máy bay, sàn bay và máy phóng. Tàu tuần dương hạng nặng *cũng được cải tạo kiểu như vậy.* [Mogami](/w/index.php?title=Mogami&action=edit&redlink=1)
- Các
[Tàu ngầm chở máy bay](/w/index.php?title=T%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m_ch%E1%BB%9F_m%C3%A1y_bay&action=edit&redlink=1), như kiểu *của Pháp, hay* [Surcouf](/w/index.php?title=Surcouf&action=edit&redlink=1) [tàu ngầm lớp I-400](/wiki/T%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m_l%E1%BB%9Bp_I-400)của Nhật có thể mang 3 máy bay [Aichi](/wiki/Aichi) [M6A](/w/index.php?title=M6A_Seiran&action=edit&redlink=1). Chiếc đầu tiên trong số chúng được chế tạo vào thập niên 1920. *Seiran*
Một số
[tuần dương hạm](/wiki/T%C3%A0u_tu%E1%BA%A7n_d%C6%B0%C6%A1ng) và [tàu chỉ huy](/w/index.php?title=T%C3%A0u_ch%E1%BB%89_huy&action=edit&redlink=1) thời giữa hai cuộc chiến thường có máy phóng dành cho máy bay trên biển để trinh sát và phát hiện điểm rơi của các loại súng. Nó được phóng bằng một máy phóng và thu hồi bằng cần cẩu từ trên mặt nước sau khi hạ cánh. Đa số chúng đã bị bỏ đi trong Chiến tranh thế giới thứ hai, nhưng chúng cũng có một số thành công trong thời gian đầu cuộc chiến như chiếc [Walrus](/w/index.php?title=Walrus&action=edit&redlink=1) của [HMS Warspite](/wiki/HMS_Warspite) trong các chiến dịch ở vịnh Fio năm 1940.
### Những phát triển thời hậu chiến[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=5)] [Tàu sân bay tấn công đổ bộ](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay_t%E1%BA%A5n_c%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%95_b%E1%BB%99&action=edit&redlink=1), như [USS](/wiki/USS_Tarawa_(CV-40)), thường được dùng cho mục đích chở quân đổ bộ và điều khiển một liên đội máy bay trực thăng lớn cho mục đích đó. Chúng cũng được gọi là "tàu chở lính đặc công" hay "tàu chở máy bay trực thăng". *Tarawa*
- Các
[tàu sân bay chống tàu ngầm](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay_ch%E1%BB%91ng_t%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m&action=edit&redlink=1), như [HMS](/w/index.php?title=HMS_Ocean&action=edit&redlink=1), cũng được gọi là "tàu chở máy bay trực thăng." *Ocean*
- Các
[Siêu hàng không mẫu hạm](/w/index.php?title=Si%C3%AAu_h%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_m%E1%BA%ABu_h%E1%BA%A1m&action=edit&redlink=1), như [USS](/w/index.php?title=USS_Nimitz&action=edit&redlink=1), đặc trưng 75.000 tấn hay lớn hơn. Được trang bị động cơ bằng các lò phản ứng hạt nhân và là trung tâm của một hạm đội được thiết kế hoạt động xa nhà. *Nimitz*
Nhiều tàu chiến hiện đại có khả năng đỗ
[máy bay trực thăng](/wiki/M%C3%A1y_bay_tr%E1%BB%B1c_th%C4%83ng) và các tàu chở máy bay trực thăng là một loại tàu sân bay tấn công đổ bộ kiểu mới.
## Lịch sử và cuộc chạy đua[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=6)]
### Nguồn gốc[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=7)]
Khi máy bay nặng hơn không khí được phát triển vào đầu
[thế kỷ XX](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_XX), nhiều lực lượng hải quân bắt đầu chú ý tới tiềm năng sử dụng chúng để trinh sát những tàu chiến lớn. Nhiều chuyến bay thử nghiệm đã được tiến hành để kiểm tra ý tưởng này. [Eugene Ely](/w/index.php?title=Eugene_Ely&action=edit&redlink=1) là [phi công](/wiki/Phi_c%C3%B4ng) đầu tiên được phóng từ một tàu đứng yên vào tháng 10 năm 1910. Ông đã cất cánh từ một kết cấu được gắn chặt vào phần sàn ở mũi tàu chiếc [tuần dương hạm bọc thép](/w/index.php?title=Tu%E1%BA%A7n_d%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BA%A1m_b%E1%BB%8Dc_th%C3%A9p&action=edit&redlink=1) của Mỹ, [USS Birmingham](/wiki/USS_Birmingham) tại [Hampton Roads, Virginia](/w/index.php?title=Hampton_Roads,_Virginia&action=edit&redlink=1)và hạ cánh ở gần đó trên [Mũi đất Willoughby](/w/index.php?title=M%C5%A9i_%C4%91%E1%BA%A5t_Willoughby&action=edit&redlink=1)sau vài phút bay trên không. Vào ngày [18 tháng 1](/wiki/18_th%C3%A1ng_1)năm [1911](/wiki/1911)ông trở thành phi công đầu tiên cất cánh trên một tàu đứng yên. Ông cất cánh từ [đường đua Tanforan](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%91ua_Tanforan&action=edit&redlink=1)và hạ cánh trên một kết cấu tạm khác trên đuôi chiếc [USS](/wiki/USS_Pennsylvania)bỏ neo tại *Pennsylvania* [San Francisco](/wiki/San_Francisco)bến cảng – hệ thống phanh ngẫu tác gồm các bao cát và những sợi dây dẫn thẳng tới mũi hãm và những sợi dây được miêu tả bên trên. Máy bay của ông sau đó quay tròn và ông không thể cất cánh lại. [Sĩ quan chỉ huy](/w/index.php?title=S%C4%A9_quan_ch%E1%BB%89_huy&action=edit&redlink=1)Charles Samson, RN, trở thành người đầu tiên cất cánh từ một tàu chiến đang chạy vào ngày [2 tháng 5](/wiki/2_th%C3%A1ng_5)năm [1912](/wiki/1912). Ông cất cánh trong một [Short S27](/w/index.php?title=Short_S27&action=edit&redlink=1)từ tàu chiến [HMS](/w/index.php?title=HMS_Hibernia&action=edit&redlink=1)khi nó đang chạy với tốc độ 10,5 knots (19 km/h) trong cuộc *Hibernia* [Thao diễn hạm đội hoàng gia](/w/index.php?title=Thao_di%E1%BB%85n_h%E1%BA%A1m_%C4%91%E1%BB%99i_ho%C3%A0ng_gia&action=edit&redlink=1)ở [Weymouth](/w/index.php?title=Weymouth&action=edit&redlink=1).
Tàu
[HMS Ark Royal](/w/index.php?title=HMS_Ark_Royal&action=edit&redlink=1) được xem là chiếc tàu sân bay đầu tiên. Ban đầu nó là một chiếc tàu buôn, nhưng được hoán cải lại để trở thành một tàu sân bay chở máy bay trên biển. Được đưa vào sử dụng năm 1914, nó phục vụ trong chiến dịch [Dardanelles](/wiki/Dardan%C3%A9llia)đến hết [Chiến tranh thế giới thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t).
Cuộc tấn công đầu tiên từ một tàu sân bay là tấn công một mục tiêu trên đất liền diễn ra ngày
[19 tháng 7](/wiki/19_th%C3%A1ng_7) năm [1918](/wiki/1918). Bảy chiếc [Sopwith Camel](/wiki/Sopwith_Camel) được phóng từ [HMS Furious](/w/index.php?title=HMS_Furious&action=edit&redlink=1) đã tấn công căn cứ [zeppelin](/wiki/T%C3%A0u_bay_Zeppelin)của Đức tại [Tondern](/w/index.php?title=Tondern&action=edit&redlink=1), với hai quả bom 50 lb mỗi quả. Nhiều [khí cầu](/wiki/Kh%C3%AD_c%E1%BA%A7u)và [bóng khí](/w/index.php?title=B%C3%B3ng_kh%C3%AD&action=edit&redlink=1)bị phá huỷ, nhưng vì tàu sân bay không có cách nào để thu hồi máy bay một cách an toàn, hai phi công đã bỏ máy bay trên biển cạnh tàu trong khi những người khác bay tới nước [Đan Mạch](/wiki/%C4%90an_M%E1%BA%A1ch)trung lập.
### Những năm giữa hai cuộc chiến[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=8)] [Hiệp ước Hải quân Washington](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Washington&action=edit&redlink=1) năm 1922 đã đặt ra những giới hạn chặt chẽ về sức mạnh hải quân sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, các giới hạn không chỉ về tổng kích thước của các tàu sân bay, mà còn về giới hạn tối đa là 27.000 tấn cho mỗi chiếc. Mặc dù đã có một số sửa đổi về tổng kích thước (chỉ tính những chiếc trong hạm đội, không tính những chiếc thử nghiệm), không được vượt quá tổng kích thước. Tuy nhiên, trong khi các cường quốc hải quân lớn vượt quá kích thước đối với những chiếc tàu chiến, thì họ không vượt kích thước đối với các tàu sân bay. Vì thế, nhiều tàu chiến và tuần dương hạm đang được chế tạo (hay đang được sử dụng) đã được chuyển đổi thành tàu sân bay. Chiếc tàu đầu tiên có sàn phẳng trên toàn bộ chiều dài là chiếc [HMS Argus](/wiki/HMS_Argus_(I49)), việc hoán cải nó hoàn thành vào tháng 9 năm 1918, [Hải quân Hoa Kỳ](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3)nối gót vào năm 1920, khi việc hoán cải chiếc [USS](/wiki/USS_Langley_(CV-1))hoàn thành. Hạm đội tàu sân bay đầu tiên của Mỹ chỉ được đưa vào phục vụ năm *Langley* [1928](/wiki/1928)( [USS](/wiki/USS_Lexington_(CV-2))và *Lexington* *).* [Saratoga](/wiki/USS_Saratoga_(CV-3))
Chiếc tàu sân bay thực sự đầu tiên được phát triển là chiếc
[HMS Hermes](/wiki/HMS_Hermes_(95)), mặc dầu chiếc đầu tiên được biên chế vào hạm đội là chiếc *của Nhật Bản (được biên chế vào tháng 12 năm 1922, tiếp đó là chiếc HMS* [Hosho](/wiki/H%C5%8Dsh%C5%8D_(t%C3%A0u_s%C3%A2n_bay_Nh%E1%BA%ADt)) *Hermes*vào tháng 7 năm 1923). Thiết kế của chiếc *Hermes*tiếp nối và có ảnh hưởng từ chiếc *Hosho*, và việc chế tạo nó trên thực tế được bắt đầu sớm hơn, nhưng nhiều cuộc kiểm tra, thực nghiệm và ngân sách đã làm chậm thời gian hoàn thành nó.
Tới cuối
[thập niên 1930](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1930), các tàu sân bay trên thế giới thường mang ba kiểu máy bay: [máy bay phóng ngư lôi](/w/index.php?title=M%C3%A1y_bay_ph%C3%B3ng_ng%C6%B0_l%C3%B4i&action=edit&redlink=1), cũng được sử dụng cho những vụ ném bom quy ước [trinh sát](/wiki/Trinh_s%C3%A1t); [máy bay ném bom bổ nhào](/w/index.php?title=M%C3%A1y_bay_n%C3%A9m_bom_b%E1%BB%95_nh%C3%A0o&action=edit&redlink=1), cũng được sử dụng vào trinh sát (trong Hải quân Hoa Kỳ, kiểu máy bay này được gọi là "máy bay ném bom trinh sát"); và [máy bay chiến đấu](/wiki/M%C3%A1y_bay_ti%C3%AAm_k%C3%ADch) để bảo vệ hạm đội và hộ tống các máy bay ném bom đi làm nhiệm vụ. Bởi vì khoảng không trên tàu sân bay rất hạn chế, tất cả các máy bay đó đều nhỏ, có một động cơ, và thường có [cánh gấp lại](/w/index.php?title=C%C3%A1nh_g%E1%BA%A5p_l%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) để dễ xếp cất.
### Chiến tranh thế giới thứ hai[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=9)]
Các tàu sân bay đóng một vai trò quan trọng trong
[Chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai). Với 7 tàu hoạt động, Hải quân Hoàng gia Anh có một ưu thế về số lượng to lớn ở đầu cuộc chiến khi cả [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) và [Ý](/wiki/%C3%9D) đều không có tàu sân bay. Tuy nhiên, điểm yếu dễ bị tấn công cả các tàu sân bay trước các tàu chiến truyền thống đã nhanh chóng lộ ra khi tàu [HMS Glorious](/wiki/HMS_Glorious) bị tuần dương hạm Đức đánh đắm trong chiến dịch Na Uy năm 1940. Tới Chiến tranh thế giới thứ hai, các tàu chở thủy phi cơ không còn được coi là ngang sức với những tàu sân bay mang máy bay quy ước, bởi vì các máy bay quy ước có tầm bay xa hơn, nhanh hơn, với trọng lượng vũ khí đem theo lớn hơn và tính năng tốt hơn; sau cuộc chiến, những chiếc máy bay trực thăng đầu tiên đã thay thế nhiều nhiệm vụ của những máy bay trên biển.
Sự yếu kém rõ ràng này trước các tàu chiến đã thay đổi vào tháng 10 năm 1940 khi chiếc tàu sân bay
[HMS Illustrious](/wiki/HMS_Illustrious_(87)) tung ra một cuộc tấn công tầm xa vào hạm đội Ý trong [Trận Taranto](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Taranto&action=edit&redlink=1). Chiến dịch này đã làm mất khả năng chiến đấu của 3 trong 6 tàu chiến tại cảng và chỉ mất 2 chiếc trong số 21 chiếc máy bay tấn công [Fairey Swordfish](/wiki/Fairey_Swordfish) [torpedo bombers](/w/index.php?title=Torpedo_bombers&action=edit&redlink=1). Các tàu sân bay cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc củng cố cho đảo [Malta](/wiki/Malta), cả bằng cách vận chuyển máy bay và bảo vệ các đoàn tàu tiếp tế cho hòn đảo đang bị phong tỏa này. Việc sử dụng các tàu sân bay đã làm cho hải quân của Ý và Đức vốn chỉ có căn cứ sân bay trên đất liền không thể thống trị trên vùng [Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i).
Ở
[Đại Tây Dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng), các máy bay từ tàu sân bay HMS *Ark Royal* và [HMS Victorious](/wiki/HMS_Victorious_(R38)) chịu trách nhiệm làm giảm bước tiến của [Tàu chiến Bismarck Đức](/wiki/Bismarck_(thi%E1%BA%BFt_gi%C3%A1p_h%E1%BA%A1m_%C4%90%E1%BB%A9c))trong tháng 5 năm [1941](/wiki/1941). Sau đó, các tàu sân bay hộ tống đã chứng minh giá trị của mình trong vai trò bảo vệ các đoàn tàu vận tải trong [Trận chiến Đại Tây Dương thứ hai](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_chi%E1%BA%BFn_%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng_th%E1%BB%A9_hai&action=edit&redlink=1)và ở các vùng biển [Bắc Cực](/wiki/B%E1%BA%AFc_C%E1%BB%B1c).
Nhiều trận chiến lớn ở
[Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng) cũng có sự tham gia của các tàu sân bay. [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) bắt đầu cuộc chiến với 10 chiếc, hạm đội lớn nhất và hiện đại nhất trên thế giới ở thời điểm đó. Mỹ có 7 chiếc tàu sân bay vào lúc bắt đầu cuộc chiến cho dù chỉ có 3 trong số chúng hoạt động ở Thái Bình Dương.
Việc phát triển những ngư lôi lặn ở độ sâu thấp của Nhật Bản năm
[1939](/wiki/1939), vụ tấn công năm [1940](/wiki/1940) của [Không quân Hoàng gia Anh](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Anh) vào hạm đội Ý ở Taranto, vụ tấn công bất ngờ của Nhật Bản vào [Trân Châu Cảng](/wiki/Tr%C3%A2n_Ch%C3%A2u_C%E1%BA%A3ng) là một minh chứng rõ ràng của sức mạnh có được khi sở hữu một lực lượng lớn những tàu sân bay hiện đại.
Đồng thời, người Nhật bắt đầu tiến ra khắp
[Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) và vụ [đánh chìm Prince of Wales và Repulse](/wiki/%C4%90%C3%A1nh_ch%C3%ACm_Prince_of_Wales_v%C3%A0_Repulse) của các máy bay có căn cứ trên mặt đất của Nhật Bản khiến cho nảy sinh nhu cầu về những chiếc tàu bảo vệ hạm đội khỏi những cuộc tấn công không quân. Tháng 4 năm 1942, Lực lượng tàu sân bay tấn công nhanh của Nhật Bản chạy vào [Ấn Độ Dương](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_D%C6%B0%C6%A1ng) và đánh chìm các tàu, gồm cả chiếc tàu sân bay đang được sửa chữa và không được bảo vệ [HMS Hermes](/w/index.php?title=HMS_Hermes&action=edit&redlink=1). Các hạm đội nhỏ hơn của [Đồng Minh](/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) không được bảo vệ đúng mức đã bị buộc phải rút lui hay bị phá huỷ. Trong [Trận chiến biển San Hô](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_chi%E1%BA%BFn_bi%E1%BB%83n_Coral), các hạm đội Mỹ và hạm đội Nhật Bản lần đầu tiên trao đổi những trận tấn công bằng máy bay lẫn nhau mà không tàu bên nào nhìn thấy nhau. Trong [Trận Midway](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Midway), 4 tàu sân bay Nhật bị đánh chìm trong một cuộc tấn công bất ngờ bởi những chiếc máy bay từ 3 tàu sân bay của Hoa Kỳ lúc ấy đang được cho là ở Thái Bình Dương.
Sau đó người Mỹ có thể chế tạo được số lượng lớn máy bay trang bị trên hạm đội hỗn hợp gồm nhiều loại tàu: tàu sân bay hạng nhẹ, tàu sân bay hộ tống, và quan trọng nhất là
[lớp tàu Essex](/wiki/Essex_(l%E1%BB%9Bp_t%C3%A0u_s%C3%A2n_bay)) mới được đưa vào sử dụng năm 1943. Những chiếc tàu sân bay này là hạt nhân tạo nên lực lượng đặc nhiệm tàu sân bay nhanh của [Hạm đội 3](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1m_%C4%91%E1%BB%99i_3_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) và [Hạm đội 5](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1m_%C4%91%E1%BB%99i_5_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1), đóng một vai trò quan trọng trong chiến thắng ở [mặt trận Thái Bình Dương](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng). Sự lu mờ của thiết giáp hạm như là một thành phần hàng đầu trong hạm đội đã được minh chứng rõ ràng với việc đánh đắm chiếc thiết giáp hạm lớn nhất từng được chế tạo, chiếc [Yamato](/wiki/Yamato_(thi%E1%BA%BFt_gi%C3%A1p_h%E1%BA%A1m_Nh%E1%BA%ADt)), bởi máy bay từ tàu sân bay năm [1945](/wiki/1945). Nhật cũng chế tạo tàu sân bay lớn nhất của cuộc chiến, chiếc *, nguyên là một chiếc thiết giáp hạm lớp Shinano* *Yamato*, được thay đổi chức năng trong quá trình đóng sau thảm họa mất 4 chiếc tàu sân bay trong trận Midway. Nó bị một tàu ngầm Mỹ tuần tiễu đánh đắm tháng 11 năm 1944, khi đang vận chuyển sau khi vừa được hạ thủy, nhưng trước khi được trang bị hoàn chỉnh hay hoạt động.
## Những cải tiến trong quá trình phục vụ[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=10)]
Kinh nghiệm chiến đấu đã cho thấy phát minh "mũi tàu chống bão" của Anh là cách sử dụng mũi tàu hữu hiệu nhất, hơn cả súng máy hay một tầng thứ nhì. Loại mũi tàu này đã được sử dụng rộng rãi cho các tàu sân bay Anh và Mỹ. Tàu sân bay Nhật
* là tàu đầu tiên của Nhật sử dụng phát minh này.
Taiho*
Bắt đầu muộn trong cuộc chiến với
[lớp tàu sân bay Midway](/wiki/Midway_(l%E1%BB%9Bp_t%C3%A0u_s%C3%A2n_bay)), các tàu sân bay của Hoa Kỳ đã trở nên to lớn tới mức thực tế việc áp dụng khái niệm thiết kế sàn chứa máy bay ( *hangar deck*) trở thành sàn chắc ( *strength deck*) không còn thích hợp nữa, và mọi tàu sân bay của Hoa Kỳ sau này đều có sàn cất cánh là sàn chắc, khiến đảo trở thành siêu cấu trúc duy nhất.
### Những tàu sân bay hạng nhẹ[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=11)]
Sự thiệt hại 3 tàu sân bay hạm đội liên tiếp ở Thái Bình Dương buộc Hải quân Hoa Kỳ phải phát triển tàu sân bay hạng nhẹ (CVL) từ những thân tàu
[tuần dương hạm hạng nhẹ](/wiki/T%C3%A0u_tu%E1%BA%A7n_d%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BA%A1ng_nh%E1%BA%B9) vốn đã được chế tạo. Chúng được dùng để hỗ trợ thêm các phi đội máy bay chiến đấu cho lực lượng tấn công, và đã chỉ được sử dụng trong Hải quân Hoa Kỳ trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Hải quân Hoàng gia Anh cũng đưa ra một thiết kế tương tự cho họ và các nước thuộc [Khối thịnh vượng chung Anh](/wiki/Kh%E1%BB%91i_Th%E1%BB%8Bnh_v%C6%B0%E1%BB%A3ng_chung_Anh) sau Chiến tranh thế giới thứ hai. So với tàu sân bay hạm đội, tàu sân bay hạng nhẹ nhỏ hơn và mang được ít máy bay hơn, nhưng bù lại thì nó rẻ hơn và có thể đóng nhanh hơn.
Một trong những chiếc tàu sân bay hạng nhẹ, chiếc
* của INS Viraat* [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), ban đầu là *, vẫn được sử dụng cho tới đầu thế kỷ 21.* [HMS Hermes](/w/index.php?title=HMS_Hermes&action=edit&redlink=1)
### Những tàu sân bay hộ tống và tàu sân bay kiểu tàu buôn[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=12)]
Để bảo vệ các đoàn tàu trên biển
[Đại Tây Dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng), người Anh đã phát triển một kiểu tàu được gọi là [tàu sân bay kiểu tàu buôn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay_ki%E1%BB%83u_t%C3%A0u_bu%C3%B4n&action=edit&redlink=1), chúng vốn là những tàu buôn được trang bị một sàn phẳng cho khoảng 6 chiếc máy bay. Chúng được vận hành bởi những đoàn thủy thủ dân sự, treo cờ thương mại và mang hàng hóa thông thường tuy nhiên vẫn có hỗ trợ bảo vệ bằng không quân. Bởi vì những tàu đó không có thang máy hay chỗ đỗ cho máy bay, việc bảo dưỡng máy bay bị hạn chế và trong suốt cuộc hành trình, máy bay phải đỗ trên boong.
Chúng được dùng tạm thời cho tới khi
[tàu sân bay hộ tống](/wiki/T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay_h%E1%BB%99_t%E1%BB%91ng) chuyên dụng được chế tạo ở Hoa Kỳ (Xếp hạng ở Hoa Kỳ *CVE*). Tàu sân bay hộ tống chỉ lớn bằng một phần ba kích thước của một tàu sân bay hạm đội, nó mang được khoảng 20-25 máy bay. Hơn một trăm chiếc đã được chế tạo hay được hoán cải từ các tàu buôn.
Các tàu sân bay hộ tống sản xuất tại Hoa Kỳ thường từ hai kiểu thiết kế thân căn bản: một từ tàu buôn, và một từ tàu chở dầu hơi lớn và tốc độ hơi cao. Bên cạnh việc bảo vệ hộ tống, chúng được sử dụng để vận chuyển máy bay qua biển. Tuy nhiên, một số cũng tham gia vào các trận đánh giải phóng
[Philippines](/wiki/Philippines), nổi tiếng là [trận chiến ngoài khơi Samar](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_chi%E1%BA%BFn_ngo%C3%A0i_kh%C6%A1i_Samar&action=edit&redlink=1) trong đó 6 chiếc tàu sân bay hộ tống và các tàu khu trục đã nhanh chóng tiếp chiến 5 tàu chiến hạng nặng Nhật Bản và buộc chúng phải rút lui.
### Tàu buôn có hệ thống phóng[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=13)]
Là một thứ tàu dùng tạm trong lúc khẩn cấp trước khi các tàu sân bay kiểu tàu buôn được đem ra sử dụng, người Anh đã bảo vệ trên không cho các đoàn hộ tống bằng cách sử dụng "Tàu buôn có hệ thống phóng" (CAM ships) và các
[tàu sân bay kiểu tàu buôn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay_ki%E1%BB%83u_t%C3%A0u_bu%C3%B4n&action=edit&redlink=1). Các tàu buôn có hệ thống phóng vốn là các tàu buôn được trang bị một máy bay, thường là một chiếc [Hawker Hurricane](/wiki/Hawker_Hurricane) đã qua sử dụng trong chiến đấu, được phóng bằng một máy phóng. Một khi đã được phóng đi, máy bay không thể đỗ trở lại trên bong và phải hạ cánh xuống biển nếu không thể bay tới đất liền. Trong 2 năm, chỉ chưa tới mười vụ phóng kiểu này được thực hiện, tuy thế những chuyến bay đó cũng mang lại một số thành công: hạ 6 máy bay ném bom trong khi chỉ mất một phi công.
### Đường băng chéo[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=14)]
Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, máy bay phải hạ cánh trên một đường băng song song với trục dài của
[thân tàu](/w/index.php?title=Th%C3%A2n_t%C3%A0u&action=edit&redlink=1). Máy bay nào đã đỗ trên sàn được cho đỗ ở mũi tàu, chỗ cuối đường băng. Một thanh ngăn va chạm được dựng lên phía sau chúng để ngăn máy bay đang hạ cánh khỏi lao vào khu vực đó bởi vì móc giữ của nó móc trượt vào các dây giảm tốc. Nếu điều này xảy ra, thường gây ra thiệt hại nghiêm trọng, thương vong hay thậm chí, nếu thanh chắn không đủ chắc, còn phá hủy các máy bay đã đỗ.
Một phát triển quan trọng trong
[thập niên 1940](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1940) khi người Anh phát minh ra đường băng chéo, nơi đường băng được đặt chéo vài độ so với trục thân tàu. Nếu một máy bay không móc được cáp giảm tốc, phi công chỉ cần tăng sức [động cơ](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_c%C6%A1) lên tối đa rồi lại cất cánh lại và sẽ không đâm phải các máy bay đã đỗ bởi vì đường băng chéo góc hướng ra ngoài biển.
### Những phát triển thời hậu Thế chiến 2[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=15)]
Hệ thống phóng thủy lực hiện đại, được cung cấp sức mạnh thủy lực từ các
[nồi hơi](/w/index.php?title=N%E1%BB%93i_h%C6%A1i&action=edit&redlink=1) hay các lò phản ứng, được Trung tá Anh C.C. Mitchell phát minh ra. Nó đã được ứng dụng rộng rãi sau khi được thử nghiệm nhiều lần trên chiếc [HMS Perseus](/w/index.php?title=HMS_Perseus&action=edit&redlink=1) từ giữa 1950 và 1952 nó cho thấy sức mạnh lớn hơn và độ tin cậy cao hơn những hệ thống phóng dùng khí nén vốn từng được đưa vào sử dụng từ [thập niên 1930](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1930).
Một sáng chế khác của người Anh là bộ phận chỉ thị độ dốc trượt (
*glide-slope indicator*) (cũng được gọi là "thịt viên"). Đó là một cái đèn được điều khiển kiểu con quay hồi chuyển ( *gyroscopically-controlled lamp*) ở phía hạ cánh của boong, và được phi công đang sắp hạ cánh quan sát thấy, chỉ thị cho anh ta thấy anh ta đang ở quá cao hay quá thấp so với đường lượn xuống chính xác. Nó cũng tính toán sẵn ảnh hưởng của sóng đối với boong. Thiết bị này đã trở nên cần thiết khi tốc độ hạ cánh của máy bay ngày càng tăng lên.
Hải quân Hoa Kỳ từ sớm đã cố gắng để trở thành một lực lượng hạt nhân chiến lược với kế hoạch chế tạo chiếc
[USS United States (CVA-58)](/w/index.php?title=USS_United_States_(CVA-58)&action=edit&redlink=1), ký hiệu CVA, với chữ "A" để biểu thị "hạt nhân". Chiếc tàu này mang các máy ném bom cánh quạt đôi, mỗi chiếc có thể mang một quả bom hạt nhân. Dự án này đã bị hủy bỏ dưới sức ép của lực lượng mới được thành lập gần đây là [Không lực Hoa Kỳ](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3), và chữ "A" được dùng lại với ý nghĩa "tấn công". Nhưng điều này chỉ làm chậm sự lớn mạnh của các siêu hàng không mẫu hạm. Các vũ khí hạt nhân sẽ được mang ra biển bất chấp sự phản đối của Không quân năm 1955 trên chiếc [USS Forrestal](/w/index.php?title=USS_Forrestal&action=edit&redlink=1), và tới cuối [thập niên 1950](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1950)Hải quân đã có nhiều máy bay tấn công trang bị vũ khí hạt nhân.
Hải quân Hoa Kỳ mang vũ khí hạt nhân trên biển theo cách khác bằng cách chế tạo các tàu sân bay có trang bị các lò phản ứng hạt nhân. Chiếc
[USS Enterprise](/wiki/USS_Enterprise) là chiếc tàu sân bay đầu tiên được cung cấp năng lượng theo kiểu này và những chiếc siêu hàng không mẫu hạm này có ưu thế vì kiểu công nghệ đó cho phép chúng hoạt động lâu dài trên biển. Một quốc gia khác duy nhất theo gót Hoa Kỳ là Pháp với chiếc *.* [Charles de Gaulle](/wiki/Charles_de_Gaulle)
Những năm hậu chiến cũng chứng kiến sự phát triển của máy bay trực thăng với nhiều khả năng khác biệt so với máy bay chiến đấu. Trong khi các máy bay có cánh cố định thường có nhiệm vụ chiến đấu không đối không và không đối đất thì các máy bay trực thăng được sử dụng để vận chuyển trang thiết bị và con người và có thể được sử dụng trong vai trò
[chiến tranh chống tàu ngầm](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_ch%E1%BB%91ng_t%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m&action=edit&redlink=1) với thiết bị siêu âm thả xuống nước và các tên lửa.
Vào cuối
[thập niên 1950](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1950) đầu [thập niên 1960](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1960), [Anh Quốc](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland) đã hoán cải một số tàu sân bay cũ của họ thành các tàu sân bay chở quân biệt kích, và những chiếc máy bay trên biển kiểu [HMS Bulwark](/w/index.php?title=HMS_Bulwark&action=edit&redlink=1). Để chiến đấu chống lại những ý nghĩa đắt giá của thuật ngữ "hàng không mẫu hạm", chiếc tàu loại mới lớp *ban đầu được chỉ định "thông qua sàn các tuần dương hạm" và chở các máy bay trực thăng với nhiệm vụ hộ tống. Khi loại máy bay Sea Harrier xuất hiện, chúng đã có thể mang cả máy bay cánh cố định cho dù có đường băng ngắn.* [Invincible](/w/index.php?title=Invincible&action=edit&redlink=1)
### Hiện nay[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=16)]
Hiện tại, chỉ các tàu sân bay dùng
[năng lượng hạt nhân](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n) là có các nồi hơi như một phần trong hệ thống sức mạnh chuyển động của nó, đa phần các tàu sân bay hiện nay được trang bị thiết bị phát hơi chỉ dùng để cung cấp năng lượng cho các máy phóng.
Hệ thống máy phóng có ưu điểm là giúp tăng thêm tải trọng vũ khí cho máy bay khi cất cánh, nhưng nó tạo ra ma sát lớn khi máy bay cất cánh dẫn đến giảm tuổi thọ và cần phải bảo trì thường xuyên. Ngoài ra, máy phóng cần nạp lại năng lượng nên nó làm hạn chế tốc độ phóng máy bay. Ví dụ: tàu sân bay lớp Nimitz của Mỹ có 4 máy phóng hơi nước cũng chỉ có thể cho 3-4 máy bay cất cánh/1 phút.
Do sử dụng máy phóng nên các tàu sân bay Mỹ là những tàu thích hợp với khí hậu ấm, chúng cố gắng hạn chế tối đa việc phải tác chiến ở các vùng biển gần Bắc - Nam cực, chúng cũng tránh sóng lớn vì độ cao trọng tâm của tàu tương đối lớn. Tàu sân bay Mỹ “kỵ” các khu vực có gió lớn vì các máy bay F/A-18 Hornet chỉ có thể cất cánh khi tốc độ gió < 18 m/s và hạ cánh khi tốc độ gió < 10 m/s.
Trong khi đó, tàu sân bay của Liên Xô/Nga thì được thiết kế theo một hướng khác. Chúng được chuyên biệt cho các vùng biển lạnh và có sóng to ở Bắc Cực, do vậy tàu sân bay Nga không có các máy phóng mà sử dụng kiểu
*"cầu nhảy"* (do tàu thường xuyên phải hoạt động ở vùng Bắc Băng Dương có khí hậu lạnh nên hệ thống máy phóng bằng hơi nước không thể hoạt động ở vùng này). Ngoài ra, việc cất cánh bằng cầu nhảy tuy làm hạn chế tải trọng vũ khí cất cánh nhưng sẽ giúp máy bay xuất kích nhanh hơn (không cần chờ máy phóng nạp lại áp suất hơi nước.)
## Tàu sân bay trong Chiến tranh Triều Tiên[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=17)] [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) (chủ yếu là Mỹ) đã thực hiện các chiến dịch tàu sân bay chống lại [Quân đội Nhân dân Triều Tiên](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) ngày [3 tháng 7](/wiki/3_th%C3%A1ng_7) năm 1950 để đáp trả lại việc họ tấn công [Nam Triều Tiên](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c). [Lực lượng tấn công 77](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BA%A5n_c%C3%B4ng_77&action=edit&redlink=1) lúc đó gồm các tàu sân bay * và Valley Forge* [HMS](/w/index.php?title=HMS_Triumph&action=edit&redlink=1). Trước cuộc đình chiến vào ngày *Triumph* [27 tháng 7](/wiki/27_th%C3%A1ng_7)năm 1953, 12 tàu sân bay Mỹ đã 27 lần tuần tiễu trong vùng [biển Nhật Bản](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)như một phần thuộc lực lượng tấn công 77.
Một đơn vị thứ hai,
[Lực lượng tấn công 95](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BA%A5n_c%C3%B4ng_95&action=edit&redlink=1), được dùng làm lực lượng phong tỏa ở [Hoàng Hải](/wiki/Ho%C3%A0ng_H%E1%BA%A3i) ngoài khơi Bắc Triều Tiên. Lực lượng này gồm một tàu sân bay hạng nhẹ của các nước [Khối thịnh vượng chung Anh](/wiki/Kh%E1%BB%91i_Th%E1%BB%8Bnh_v%C6%B0%E1%BB%A3ng_chung_Anh) ( *, Triumph* *,* [Theseus](/wiki/HMS_Theseus_(R64)) *,* [Glory](/wiki/HMS_Glory_(R62)) *,* [Ocean](/wiki/HMS_Ocean_(R68)) [HMAS](/w/index.php?title=HMAS_Sydney_(1944)&action=edit&redlink=1)) và một tàu hộ tống của Mỹ ( *Sydney* [Badoeng Strait](/w/index.php?title=USS_Badoeng_Strait&action=edit&redlink=1) *,* [Bairoko](/w/index.php?title=USS_Bairoko&action=edit&redlink=1) *,* [Point Cruz](/w/index.php?title=USS_Point_Cruz&action=edit&redlink=1) *,* [Rendova](/w/index.php?title=USS_Rendova&action=edit&redlink=1) *và* [Sicily](/w/index.php?title=USS_Sicily&action=edit&redlink=1) *).*
Hơn 301.000 cuộc tấn công từ các tàu sân bay đã được tung ra trong
[Chiến tranh Triều Tiên](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn): 255.545 vụ bởi các máy bay của Lực lượng đặc nhiệm 77, và 20.375 vụ bởi các tàu sân bay hộ tống của Lực lượng đặc nhiệm 95. Lực lượng của [Hải quân Hoa Kỳ](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3) và [Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%A7y_qu%C3%A2n_l%E1%BB%A5c_chi%E1%BA%BFn_Hoa_K%E1%BB%B3) đặt trên tàu sân bay bị thiệt hại 541 máy bay. [Không lực hạm đội](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_l%E1%BB%B1c_h%E1%BA%A1m_%C4%91%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1) [Anh](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Anh) thiệt hại 86 máy bay trong chiến đấu, và [Không lực hạm đội](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_l%E1%BB%B1c_h%E1%BA%A1m_%C4%91%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1) [Úc](/wiki/%C3%9Ac) thiệt hại 15 chiếc.
## Các chiến dịch tàu sân bay Mỹ ở Việt Nam[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=18)]
Hải quân Hoa Kỳ đã tiến hành
*"một cuộc chiến kéo dài nhất, cay đắng nhất, và đắt giá nhất"* (René Francillon) trong lịch sử hàng không hàng hải từ ngày [2 tháng 8](/wiki/2_th%C3%A1ng_8) năm 1964 đến [15 tháng 8](/wiki/15_th%C3%A1ng_8) năm 1973 trên vùng [Biển Đông](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng). Xuất phát từ hai cứ điểm là [Yankee Station](/w/index.php?title=Yankee_Station&action=edit&redlink=1) và [Dixie Station](/w/index.php?title=Dixie_Station&action=edit&redlink=1), các tàu sân bay đã hỗ trợ các chiến dịch tấn công của quân đội Mỹ ở [Nam Việt Nam](/wiki/Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) và tiến hành các chiến dịch ném bom chung với [Không quân Hoa Kỳ](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3) ở [Bắc Việt Nam](/wiki/B%E1%BA%AFc_Vi%E1%BB%87t_Nam) trong các [Chiến dịch Flaming Dart](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Flaming_Dart), [Chiến dịch Rolling Thunder](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_S%E1%BA%A5m_R%E1%BB%81n) và [Chiến dịch Linebacker](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Linebacker).
21 tàu sân bay (tất cả các hàng không mẫu hạm tấn công đang hoạt động trong giai đoạn đó trừ
*) được bố trí vào John F. Kennedy* [Lực lượng đặc nhiệm 77](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%E1%BA%B7c_nhi%E1%BB%87m_77&action=edit&redlink=1)của [Hạm đội số 7](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1m_%C4%91%E1%BB%99i_s%E1%BB%91_7&action=edit&redlink=1)của Mỹ, tiến hành 86 cuộc tuần tra và hoạt động tổng cộng 9.178 lần trên giới tuyến tại [Vịnh Bắc Bộ](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_B%E1%BA%AFc_B%E1%BB%99). 530 máy bay bị thiệt hại trong chiến đấu và 329 chiếc nữa vì tai nạn khi hoạt động, làm thiệt mạng 377 phi công của hải quân, cùng 64 người bị coi là mất tích và 179 người bị bắt làm [tù binh chiến tranh](/wiki/T%C3%B9_binh). 205 sĩ quan và binh lính trên ba tàu sân bay ( *,* [Forrestal](/w/index.php?title=USS_Forrestal&action=edit&redlink=1) *và* [Enterprise](/wiki/USS_Enterprise_(CVN-65)) *) tử trận trong các tai nạn. Bất chấp những tổn thất đó, lực lượng không quân trên các tàu sân bay Mỹ đã không thể nào đảo ngược kết cục thất bại của Mỹ trong cuộc chiến Việt Nam.* [Oriskany](/w/index.php?title=USS_Oriskany&action=edit&redlink=1)
## Tàu sân bay được sử dụng hiện nay[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=19)]
Các siêu hàng không mẫu hạm thường là những tàu lớn nhất được điều hành bởi các lực lượng
[hải quân](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n); một chiếc thuộc lớp *Nimitz* được lắp hai [lò phản ứng hạt nhân](/wiki/L%C3%B2_ph%E1%BA%A3n_%E1%BB%A9ng_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n) và bốn [turbine hơi](/w/index.php?title=Turbine_h%C6%A1i&action=edit&redlink=1) dài 1092 ft (333 m) và có giá khoảng 4.5 tỷ US dollar. Hoa Kỳ sở hữu nhiều tàu sân bay nhất với khoảng hơn mười chiếc đang hoạt động, và các tàu sân bay của họ là nền tảng để phô trương khả năng quyền lực Hoa Kỳ.
Mười nước hiện có sở hữu các tàu sân bay cho phép máy bay cánh cố định hoạt động là:
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Anh](/wiki/Anh), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), [Nga](/wiki/Nga), [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha), [Brasil](/wiki/Brasil), [Ý](/wiki/%C3%9D), [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) và [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan). Một số quốc gia khác như [Canada](/wiki/Canada), [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Pakistan](/wiki/Pakistan), [Úc](/wiki/%C3%9Ac), [Chile](/wiki/Chile), [New Zealand](/wiki/New_Zealand) và [Singapore](/wiki/Singapore) cũng đang sở hữu các tàu sân bay cho phép trực thăng và máy bay cất hạ cánh thẳng đứng hoạt động.
Thông thường các tàu sân bay được hộ tống theo bởi nhiều tàu khác trong một hạm đội nhằm bảo vệ chiếc tàu to lớn đó, cung cấp hậu cần, và tăng khả năng phòng thủ, tấn công. Những nhóm này thường được gọi bằng thuật ngữ nhóm chiến đấu, biên đội tàu sân bay, hay nhóm tàu sân bay, thỉnh thoảng là một nhóm tàu sân bay chiến đấu.
![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Novorossijsk_Kiev-class_1986.jpg/200px-Novorossijsk_Kiev-class_1986.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Novorossijsk_Kiev-class_1986.jpg/200px-Novorossijsk_Kiev-class_1986.jpg)
[Nga](/wiki/Nga)Novorossijsk Kiev. Tuy cùng là tàu sân bay nhưng nó có kích thước khá nhỏ so với các hạm của Hoa Kỳ và chỉ có thể chở [trực thăng](/wiki/M%C3%A1y_bay_tr%E1%BB%B1c_th%C4%83ng)
Việc sử dụng hàng không mẫu hạm gần đây gồm trong
[Chiến tranh Falklands](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Falkland), khi Anh đã có thể chiến thắng trong một cuộc xung đột cách nước họ 8.000 dặm (13.000 km) phần lớn nhờ ở việc sử dụng chiếc tàu sân bay cỡ lớn HMS *Hermes* và chiếc nhỏ hơn [HMS Invincible](/w/index.php?title=HMS_Invincible_(R05)&action=edit&redlink=1). Chiến tranh Falklands cho thấy giá trị của những chiếc máy bay kiểu [VSTOL](/w/index.php?title=VSTOL&action=edit&redlink=1)– chiếc [Hawker-Siddeley Harrier](/w/index.php?title=Hawker-Siddeley_Harrier&action=edit&redlink=1)(loại RN Sea Harrier) trong việc bảo vệ hạm đội và lực lượng tấn công khỏi sự tấn công của các máy bay từ trên bờ và trong tấn công đối phương. Các máy bay trực thăng từ các tàu sân bay được sử dụng để triển khai quân và thu hồi quân lính bị thương.
Người Mỹ cũng đã sử dụng các tàu sân bay ở
[Vịnh Ba Tư](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Ba_T%C6%B0), [Afghanistan](/wiki/Afghanistan) và để bảo vệ các quyền lợi của họ ở Thái Bình Dương. Gần đây nhất, trong [cuộc tấn công Iraq năm 2003](/wiki/Cu%E1%BB%99c_t%E1%BA%A5n_c%C3%B4ng_Iraq_2003) đã đề cao khả năng của các tàu sân bay trong vai trò căn cứ hàng đầu của Không lực Hoa Kỳ. Dù không có nhiều căn cứ không quân ở [Trung Đông](/wiki/Trung_%C4%90%C3%B4ng), Hoa Kỳ vẫn có thể tung ra những cuộc tấn công đáng kể từ các phi đội xuất phát từ các tàu sân bay.
Đầu
[thế kỷ XXI](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_XXI), các tàu sân bay trên khắp thế giới đã có khả năng mang khoảng 1250 máy bay. Hoa Kỳ chiếm hơn 1.000 chiếc trong số đó; nước đứng thứ hai là Anh với hơn 50 chiếc. Anh và Pháp cả hai đều đang tiến hành mở rộng khả năng về tàu sân bay của họ (với một [lớp tàu thông thường](/w/index.php?title=L%E1%BB%9Bp_t%C3%A0u_th%C3%B4ng_th%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1)), nhưng Hoa Kỳ vẫn giữ vị trí đầu bảng của mình với khoảng cách khá xa.
## Các quốc gia sở hữu tàu sân bay[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=20)]
Nhiều quốc gia hiện đang sở hữu các hàng không mẫu hạm đang trong tiến trình đặt kế hoạch cho những lớp tàu mới, để thay thế những chiếc hiện tại.
|Số thứ tự||Tên nước||Tổng số||Đang sử dụng||Không còn sử dụng||Đang chế tạo|
|1||Hoa Kỳ||79||12||66||1|
|2||Anh||43||2||39||2|
|3||Nhật||27||3||23||1|
|4||Pháp||8||1||7||0|
|5||Nga||9||1||6||2|
|6||Ý||6||2||4||0|
|7||Canada||5||0||5||0|
|8||Tây Ban Nha||4||1||2||1|
|9||Ấn Độ||4||1||1||2|
|10||Úc||4||0||4||0|
|11||Trung Quốc||2||1||0||1|
|12||Brasil||2||1||1||0|
|13||Argentina||2||0||2||0|
|14||Hà Lan||2||0||2||0|
|15||Thụy Điển||2||0||2||0|
|16||Thái Lan||1||1||0||0|
|17||Ukraina||1||0||1||0|[Hải quân Pháp](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Ph%C3%A1p) đã đưa ra các kế hoạch cho một tàu sân bay thứ hai để bổ sung thêm cho chiếc *. Thiết kế chiếc này lớn hơn, với phạm vi chiếm nước 50.000–60.000 tấn và không sử dụng động cơ năng lượng hạt nhân như chiếc Charles de Gaulle* *Charles de Gaulle*. Đã có kế hoạch để biến [Thiết kế hải quân Hoàng gia](/w/index.php?title=Royal_Navy_CVF_programme&action=edit&redlink=1)cho các chiến dịch [CATOBAR](/w/index.php?title=CATOBAR&action=edit&redlink=1)(thiết kế [Thales](/w/index.php?title=Thales_Group&action=edit&redlink=1)/ [BAE Systems](/w/index.php?title=BAE_Systems&action=edit&redlink=1)cho hải quân hoàng gia là cho hàng không mẫu hạm STOVL có thể cải tổ cấu hình cho các chiến dịch CATOBAR). [Hải quân Ấn Độ](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) đã bắt đầu chế tạo một chiếc tàu sân bay 37.500 tấn, dài 252 mét vào tháng 4 năm 2005. Chiếc tàu sân bay mới sẽ có giá 762 triệu US dollar và sẽ mang theo các máy bay [MiG 29K 'Fulcrum'](/wiki/Mikoyan_MiG-29) và Sea Harrier cùng với các máy bay trực thăng do Ấn Độ và Nga cùng chế tạo. Chiếc tàu này sẽ có bốn động cơ turbine và khi hoàn thành sẽ có tầm hoạt động 7.500 dặm biển, mang theo 160 sĩ quan, 1400 binh lính và 30 máy bay. Chiếc tàu đang được đóng tại một xưởng đóng tàu nhà nước ở phía nam Ấn Độ. Năm 2004, Ấn Độ cũng mua chiếc * từ Admiral Gorshkov* [Nga](/wiki/Nga)với giá 1,5 tỷ US dollar; nó đang sắp được biên chế vào [Hải quân Ấn Độ](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)vào năm 2008 sau khi được sửa chữa . [[1]](#cite_note-1)
Việc chế tạo các tàu sân bay kiểu V/STOL cho
[Hải quân Ý](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_%C3%9D&action=edit&redlink=1) ( *Marina Militare*) * có động cơ quy ước đã bắt đầu năm 2001. Nó đang được Cavour* [Fincantieri](/w/index.php?title=Fincantieri&action=edit&redlink=1)của [Ý](/wiki/%C3%9D)đóng. Sau nhiều lần trì hoãn, *Cavour*được chờ đợi sẽ đưa vào phục vụ năm 2008 để hỗ trợ thêm cho những chiếc tàu sân bay trong lực lượng Hải quân Ý hiện nay *. Một chiếc thứ hai với phạm vi chiếm nước 25.000-30.000 tấn đang được Hải quân Ý trông đợi, để thay thế chiếc tàu đã bị loại bỏ* [Giuseppe Garibaldi](/w/index.php?title=Italian_aircraft_carrier_Giuseppe_Garibaldi&action=edit&redlink=1) *, nhưng vì các lý do tài chính, phát triển thêm nữa vẫn còn đang đứng im.* [Vittorio Veneto](/w/index.php?title=Italian_aircraft_carrier_Vittorio_Veneto&action=edit&redlink=1) [Hải quân Hoàng gia Anh](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Anh) hiện có kế hoạch cho hai chiếc tàu sân bay mới (hiện nay mới chỉ biết là [CVF](/w/index.php?title=Royal_Navy_CVF_programme&action=edit&redlink=1)) để thay thế ba chiếc tàu sân bay [lớp Invincible](/w/index.php?title=Invincible_class_aircraft_carrier&action=edit&redlink=1) hiện đang hoạt động. Hai chiếc này sẽ được đặt tên là [HMS](/w/index.php?title=HMS_Queen_Elizabeth_(2012)&action=edit&redlink=1)và *Queen Elizabeth* [HMS](/w/index.php?title=HMS_Prince_of_Wales_(2015)&action=edit&redlink=1). Chúng sẽ có khả năng mang khoảng 50 máy bay và sẽ có trọng lượng rẽ nước khoảng 60.000 tấn. Hai chiếc tàu này sẽ được đưa vào phục vụ vào năm 2012 và 2015. Những chiếc máy bay được được bố trí đầu tiên trên chúng là *Prince of Wales* [F-35 Joint Strike Fighter](/wiki/Lockheed_Martin_F-35_Lightning_II), và số lượng tàu cùng đoàn với chúng khoảng 1000. Hai chiếc tàu này sẽ là những chiếc tàu chiến lớn nhất từng được chế tạo cho Hải quân Hoàng gia. Ban đầu chúng được định dạng cho các chiến dịch STOVL, những chiếc tàu sân bay có thể được điều chỉnh cho thích ứng với mọi kiểu thế hệ máy bay tương lai được bố trí trên chúng. [Hải quân Hoàng gia Úc](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_%C3%9Ac&action=edit&redlink=1) hiện đang đầu tư vào hai chiếc tàu "đa chức năng", với thiết kế theo kiểu [lớp Mistral](/w/index.php?title=L%E1%BB%9Bp_Mistral&action=edit&redlink=1) của Pháp hay *Buque de Proyección Estratégica* của Tây Ban Nha. Người ta tin rằng nhiều thành viên bên trong Hải quân Hoàng gia Úc và trong chính phủ Úc thích mua thêm F-35B JSF để trang bị cùng với nó, biến chúng thành những tàu sân bay. Điều này sẽ cho phép Hải quân Hoàng gia Úc có khả năng sở hữu tàu sân bay lần đầu tiên kể từ [thập niên 1980](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1980).
Dự án cho chiếc tàu dài 231 và lượng rẽ nước 25.000–30.000 tấn dùng động cơ quy ước
* (tàu dự án chiến lược) cho Buque de Proyección Estratégica* [Hải quân Tây Ban Nha](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_T%C3%A2y_Ban_Nha)được thông qua năm 2003, và việc chế tạo nó đã bắt đầu vào tháng 8 năm 2005, công ty đóng tàu [Navantia](/w/index.php?title=Navantia&action=edit&redlink=1)chịu trách nhiệm dự án. Chiếc *Buque de proyección estratégica*là một chiếc tàu được thiết kế để hoạt động như tàu [tấn công đổ bộ](/w/index.php?title=T%E1%BA%A5n_c%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%95_b%E1%BB%99&action=edit&redlink=1)và tàu sân bay kiểu VSTOL, phụ thuộc vào nhiệm vụ được giao. Thiết kế nó dành cho những cuộc xung đột ở tầm thấp mà có thể Hải quân [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha)sẽ phải đối mặt trong tương lai. Khi hoạt động như một tàu sân bay kiểu VSTOL, tầm điều hành của nó sẽ khoảng 25.000 tấn, và nó sẽ mang tối đa 30 [Matador AV-8B+](/w/index.php?title=Matador_AV-8B%2B&action=edit&redlink=1), F-35 hay một nhóm hỗn hợp cả hai loại máy bay trên. Chiếc tàu này có một Sky-Jump và một hệ thống chiến đấu dựa trên radar ba chiều, và nó sẽ là chiếc tàu sân bay thứ hai của hải quân Tây Ban Nha sau chiếc *.* [Príncipe de Asturias](/w/index.php?title=Pr%C3%ADncipe_de_Asturias&action=edit&redlink=1)
Tháng 3/1992, chính phủ Thái Lan và Tây Ban Nha ký kết thỏa thuận đóng mới tàu sân bay hạng nhẹ dựa trên thiết kế lớp tàu Principe de Asturias cho
[Hải quân Hoàng gia Thái Lan](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1). Chi phí đóng tàu này khoảng 336 triệu USD. Tàu sân bay Chakri Naruebet của có thiết kế gần giống với loại tàu sân bay Principe de Asturias với cầu trượt dốc 12 độ phù hợp cho quá trình cất cánh của loại chiến đấu cơ phản lực có khả năng cất, hạ cánh thẳng đứng trên đường băng ngắn như phản lực chiến đấu [AV-8 Harrier II](/wiki/McDonnell_Douglas_AV-8B_Harrier_II) của [Không quân Hoàng gia Anh](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Anh). Tàu có lượng giãn nước 11.486 tấn, chiều dài tổng thể 182,65m, chiều dài boong phóng máy bay 174,1m.
[[2]](#cite_note-2)
### Hải quân Nga[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=21)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Dmitry_Medvedev_on_the_Admiral_Kuznetsov-4.jpg/230px-Dmitry_Medvedev_on_the_Admiral_Kuznetsov-4.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Dmitry_Medvedev_on_the_Admiral_Kuznetsov-4.jpg/230px-Dmitry_Medvedev_on_the_Admiral_Kuznetsov-4.jpg)
[Dmitry Anatolyevich Medvedev](/wiki/Dmitry_Anatolyevich_Medvedev)tham quan phòng điều khiển chiếc Kuznetsov tháng 10/2008
Nga có một tàu sân bay đang hoạt động,
*. Hải quân Liên Xô từng có 6 tàu sân bay, nhưng sau khi Liên Xô tan rã, Nga đã không đóng loại hạm này kể từ đó vì thiếu kinh phí, thay vào đó họ tập trung đóng hàng không mẫu hạm Admiral Kuznetsov* [tàu ngầm tấn công](/w/index.php?title=T%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m_t%E1%BA%A5n_c%C3%B4ng&action=edit&redlink=1)mang [tên lửa chống hạm](/wiki/T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_ch%E1%BB%91ng_h%E1%BA%A1m)tầm xa để khắc chế ưu thế của lực lượng tàu sân bay Mỹ. [Tàu sân bay Đô đốc Kuznetsov](/wiki/%C4%90%C3%B4_%C4%91%E1%BB%91c_Kuznetsov_(t%C3%A0u_s%C3%A2n_bay)) được đóng tại xưởng đóng tàu Nikolayev South trên bờ Biển Đen thuộc Ukraine. Việc này được khởi động vào 1985 nhưng phải đến 10 năm, tàu sân bay Kuznetsov sau mới chính thức đi vào hoạt động
Chiếc Kuznetsov hạ thủy từ đầu những năm 1990, hiện được triển khai trong
[Hạm đội Biển Bắc](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1m_%C4%91%E1%BB%99i_Bi%E1%BB%83n_B%E1%BA%AFc&action=edit&redlink=1). Chiếc Kuznetsov có chiều dài 300m, chở được 26 [chiến đấu cơ](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_%C4%91%E1%BA%A5u_c%C6%A1&action=edit&redlink=1) và 24 [trực thăng](/wiki/M%C3%A1y_bay_tr%E1%BB%B1c_th%C4%83ng), ít hơn các tàu sân bay của Mỹ. Tàu này chạy bằng [động cơ hơi nước](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_c%C6%A1_h%C6%A1i_n%C6%B0%E1%BB%9Bc), trong khi các tàu hiện đại chạy của Mỹ đều chạy bằng [năng lượng hạt nhân](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n). [[3]](#cite_note-Các_'đại_gia'_sở_hữu_tàu_sân_bay-3)
Khu vực boong tàu có diện tích 14.700 m2, được trang bị hai thang máy đẩy giúp nâng máy bay từ khoang chứa máy bay lên boong tàu. Khác với các tàu sân bay khác của phương Tây, Kuznetsov không có hệ thống máy phóng máy bay (do tàu thường xuyên hoạt động ở vùng Bắc Băng Dương có khí hậu lạnh nên hệ thống máy phóng bằng hơi nước không thể hoạt động ở vùng này). Nó hoạt động dựa trên một đường dốc có góc nghiêng 12 độ ở phía cuối boong tàu để tạo đà cho máy bay cất cánh. Việc thiếu hệ thống máy phóng máy bay đã hạn chế khá nhiều trọng lượng của các loại máy bay trên tàu bởi một chiến đấu cơ nếu mang đầy đủ tải trọng sẽ không đạt được vận tốc vượt qua tốc độ thất tốc. Trên tàu có 17 máy bay (12 chiếc Su-33 và 5 chiếc Su-25), 24 trực thăng (4 Kamov Ka-27LD32, 18 Kamov Ka-27PLO và 2 Kamov Ka-27S). Tàu có tốc độ 32 hải lý/h với thời gian hoạt động chỉ giới hạn trong 45 ngày. Chiếc Kuznetsov có 8
[động cơ hơi nước](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_c%C6%A1_h%C6%A1i_n%C6%B0%E1%BB%9Bc) (nồi hơi áp lực), 4 [trục truyền động](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%A5c_truy%E1%BB%81n_%C4%91%E1%BB%99ng&action=edit&redlink=1) 200.000 mã lực; 2 [động cơ tuabin](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_c%C6%A1_tuabin&action=edit&redlink=1) 50.000 hp; 9 động cơ tuabin phát điện 2.011 mã lực; 6 động cơ diesel 2.011 mã lực. Phạm vi hoạt động của tàu là 7.130 km với tốc độ 59 km mỗi giờ.
Hệ thống động lực tàu chiến của các nước trên thế giới đã không còn sử dụng nồi hơi mà sử dụng tua-bin điện và các thiết bị động lực hiện đại khác nên thiết bị nồi hơi của tàu sân bay Kuznetsov được nhận xét về cơ bản đã bị lạc hậu trong ngành động cơ tàu chiến. Các tàu sân bay của Hải quân Mỹ tối thiểu cứ mỗi 3 năm phải trải qua ít nhất 8 tháng hoạt động trên biển còn từ năm 1991 tàu sân bay Kuznetsov chỉ có thể thực hiện 4 chuyến đi biển ở phạm vi hẹp và phải có tàu kéo đi theo để đề phòng sự cố nồi hơi.
Tháng 1 năm 2009, một đám cháy đã bùng phát trên tàu sân bay duy nhất của Hải quân Nga mang tên "Đô đốc Kuznetsov" khi tàu này đang thả neo ngoài khơi
[Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3), làm 1 thuỷ thủ thiệt mạng.
### Hải quân Hoa Kỳ[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=22)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Air_Traffic_Control%2C_Abraham_Lincoln_CVN-72.jpg/230px-Air_Traffic_Control%2C_Abraham_Lincoln_CVN-72.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Air_Traffic_Control%2C_Abraham_Lincoln_CVN-72.jpg/230px-Air_Traffic_Control%2C_Abraham_Lincoln_CVN-72.jpg)
[USS Abraham Lincoln CVN-72](/w/index.php?title=USS_Abraham_Lincoln_CVN-72&action=edit&redlink=1)đang làm việc trong phòng điều khiển trên tàu năm [2006](/wiki/2006)
Hiện nay
[Hải quân Hoa Kỳ](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3) có 11 tàu sân bay đang hoạt động.
Hoa Kỳ sẽ tiếp tục được sử dụng (và trong một số trường hợp được thay thế) bởi lớp tàu sân bay
[Gerald Ford](/wiki/Gerald_Ford). Họ hy vọng rằng những chiếc tàu này sẽ lớn hơn và sẽ mang hơn 80 máy bay hay nhiều hơn nữa so với lớp *, và cũng sẽ được thiết kế để khó bị Nimitz* [radar](/wiki/Ra_%C4%91a)phát hiện.
Mỹ đang giữ vị trí đầu trong danh sách những nước sở hữu tàu sân bay. Đáng kể nhất là 10 chiếc
[tàu sân bay hạt nhân lớp Nimitz](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n_l%E1%BB%9Bp_Nimitz&action=edit&redlink=1) là những tàu quân sự lớn nhất trên thế giới, có giá trung bình 4,5 tỉ USD. Chiếc [George H.W. Bush](/wiki/George_W._Bush) trị giá 6,2 tỷ USD với boong tàu có thể chứa 90 [máy bay](/wiki/M%C3%A1y_bay) và [trực thăng](/wiki/M%C3%A1y_bay_tr%E1%BB%B1c_th%C4%83ng) chiến đấu. Chiếc [USS George Washington](/wiki/USS_George_Washington) dài 332 m, nặng 97.000 tấn, có sức chứa hơn 5.500 người và 70 [máy bay](/wiki/M%C3%A1y_bay) và trực thăng rất [hiện đại](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1), trang bị hai [lò phản ứng hạt nhân](/wiki/L%C3%B2_ph%E1%BA%A3n_%E1%BB%A9ng_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n) cho phép tàu hoạt động trong 18 năm mà không cần tiếp tế [nhiên liệu](/wiki/Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u). [USS Ronald Reagan](/wiki/USS_Ronald_Reagan) có tốc độ cao nhất là hơn 30 [hải lý](/wiki/H%E1%BA%A3i_l%C3%BD), chạy bằng [năng lượng hạt nhân](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n) và có thể chạy liên tục trong suốt 20 năm mới phải nạp năng lượng. [[3]](#cite_note-Các_'đại_gia'_sở_hữu_tàu_sân_bay-3) [USS Theodore Roosevelt](/w/index.php?title=USS_Theodore_Roosevelt&action=edit&redlink=1) rộng 1,8 [hecta](/wiki/Hecta), với trọng tải 88.000 [tấn](/wiki/T%E1%BA%A5n), chở gần 5.000 [thủy thủ](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7y_th%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1), được trang bị 90 trực thăng và máy bay chiến đấu. [[4]](#cite_note-4) ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/CVN65_Air_trafficController_071114-N-3620B-002.jpg/160px-CVN65_Air_trafficController_071114-N-3620B-002.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/CVN65_Air_trafficController_071114-N-3620B-002.jpg/160px-CVN65_Air_trafficController_071114-N-3620B-002.jpg)
[USS Enterprise](/wiki/USS_Enterprise). Hiện nay Hải quân Mỹ đã cho USS Enterprise nghỉ hưu
Chiếc
[USS John C. Stennis](/wiki/USS_John_C._Stennis) được ví như [khách sạn](/wiki/Kh%C3%A1ch_s%E1%BA%A1n) nổi, một thành phố thu nhỏ của nước Mỹ. Tàu có tổng cộng 19 tầng, với đầy đủ các dịch vụ thiết yếu, phòng phẫu thuật, đầu bếp chuyên nghiệp. [[5]](#cite_note-5) [USS John C. Stennis](/wiki/USS_John_C._Stennis) được đưa vào trang bị ngày 9/12/1995 tại căn cứ Hải quân Bremerton, đã từng thực hiện nhiệm vụ trong [cuộc chiến chống khủng bố](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_ch%E1%BB%91ng_kh%E1%BB%A7ng_b%E1%BB%91) ở [Afghanistan](/wiki/Afghanistan) ngày 23/2/2002. Neo đậu và hoạt động ở biển North Arabian, USS John C.Stennis Group là căn cứ xuất kích của các máy bay chiến đấu siêu hiện đại [F/A-18C](/w/index.php?title=F/A-18C&action=edit&redlink=1). Lực lượng không quân ở đây được trang bị các máy bay chiến đấu hiện đại [F/A-18](/w/index.php?title=F/A-18&action=edit&redlink=1), [F/A-18E](/w/index.php?title=F/A-18E&action=edit&redlink=1), [EA-6B Prowler](/w/index.php?title=EA-6B_Prowler&action=edit&redlink=1), [S-3 Viking](/wiki/S-3_Viking), [E-2C Hawkeye](/w/index.php?title=E-2C_Hawkeye&action=edit&redlink=1) và [SH-60 Seehawk](/w/index.php?title=SH-60_Seehawk&action=edit&redlink=1).
USS John C. Stennis có trọng tải lên tới 97.000 tấn, tàu có chiều dài 333m và bề ngang 78m. Tàu USS Stennis hiện đang giữ kỷ lục là tàu chiến cao nhất trên thế giới với độ cao từ đáy đến đỉnh cao nhất của
[rađa](/wiki/Ra_%C4%91a) lên tới 74m (tương đương một tòa nhà 24 tầng). Trong khi các tàu sân bay truyền thống tiêu thụ trung bình 2 [triệu](/wiki/Tri%E1%BB%87u) lít xăng cho mỗi 3 ngày hoạt động, tàu USS Stennis (bằng công nghệ hạt nhân) thường cần 20-25 năm mới tái nạp nhiên liệu một lần.
USS John C.Stennis Group được lắp 2
[động cơ nguyên tử](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_c%C6%A1_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1), có tầm hoạt động xuyên đại dương thế giới và chạy với tốc độ gần 60km/h, có thể mang được 3 triệu thùng nhiên liệu để tiếp dầu cho máy bay và số lượng vũ khí đủ để thực hiện các chiến dịch quân sự dài ngày mà không cần phải tăng cường thêm. USS John C. Stennis còn được trang bị các hệ thống tên lửa phòng không tầm gần, tầm xa và [hệ thống tác chiến điện tử](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_t%C3%A1c_chi%E1%BA%BFn_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) để đối phó với các đòn tiến công từ trên không, trên biển và trên đất liền.
### Hải quân Trung Quốc[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=23)] [Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc](/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c) sở hữu chiếc tàu sân bay cũ chưa hoàn thiện từ thời [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4), mua lại từ [Ukraina](/wiki/Ukraina) năm 1998 là chiếc *Varyag*, sau đó được đem về xưởng đóng tàu [Đại Liên](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Li%C3%AAn) để tiếp tục tiến hành hoàn thiện giai đoạn cuối. Ban đầu, tàu dự định đặt tên là *Thi Lang* , nhưng sau đó tàu được đặt tên chính thức là [6] *và đánh số hiệu 16.* [Liêu Ninh](/wiki/Li%C3%AAu_Ninh_(t%C3%A0u_s%C3%A2n_bay))
Hiện tại thì Liêu Ninh vẫn có 5 điểm hạn chế, đó là dựa trên công nghệ cũ từ thời Liên Xô, giới hạn phạm vi hoạt động của con tàu và tính hữu dụng trên biển. Thứ hai là khả năng các thiết bị điện tử của nó và hệ thống vũ khí của Liêu Ninh, máy bay J-15 còn kém, không thể sử dụng máy bay cảnh báo sớm và chưa có một đội hộ tống đủ mạnh và trưởng thành để bảo vệ Liêu Ninh
. Còn các báo nước ngoài miêu tả với sơn màu trắng rất dễ bộc lộ trên nền nước biển xanh thẫm cùng hệ thống đèn màu sặc sỡ về đêm, Liêu Ninh trông giống như một khu vui chơi giải trí hơn là một tàu sân bay. Đa số các nhà phân tích hải quân tin rằng Trung Quốc chủ yếu dùng [7] *Liêu Ninh*để huấn luyện và thử nghiệm, tạo tiền đề để sử dụng các tàu sân bay hiện đại hơn do Trung Quốc tự đóng trong tương lai.
Hải quân Trung Quốc dự tính đến năm 2030, họ sẽ có 5-6 tàu sân bay, trong đó 2-3 chiếc là tàu sân bay hoạt động bằng năng lượng hạt nhân.
## Những cách tiêu diệt tàu sân bay[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=24)]
Tàu sân bay là chủ lực của hạm đội, xung quanh nó luôn được bố trí nhiều tàu khu trục, tàu hộ tống để bảo vệ nó. Do vậy, đánh chìm hoặc đánh trọng thương tàu sân bay là rất khó với những nước có tiềm lực quân sự nhỏ bé. Trong
[Thế chiến thứ hai](/wiki/Th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn_th%E1%BB%A9_hai), đã có 36 tàu sân bay bị đánh chìm (17 tàu của Nhật, 11 tàu của Mỹ, 8 tàu của Anh). Sau cuộc chiến này, chỉ có 1 chiếc tàu sân bay hạng nhẹ của Mỹ bị đánh chìm ở Việt Nam và 1 tàu sân bay hạng nhẹ của Anh bị đánh chìm ở Argentina, không có chiếc tàu sân bay lớn nào bị đánh chìm, bởi tất cả các cuộc chiến tranh trên thế giới sau thế chiến thứ 2 đều chỉ là chiến tranh phi đối xứng, nước lớn (Mỹ, Anh, Pháp) tấn công nước nhỏ hơn nhiều (Iraq, Libya, Triều Tiên...). Các nước nhỏ thường không có đủ lực lượng và trang bị để tấn công tàu sân bay đối phương, nên hoạt động của tàu sân bay là tương đối an toàn.
Tuy nhiên, với những cường quốc có vũ khí hiện đại như
[Nga](/wiki/Nga), [Mỹ](/wiki/M%E1%BB%B9), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) thì việc đánh chìm tàu sân bay đối phương không phải là quá khó, bởi họ có những vũ khí chuyên dụng có thể dùng để đánh chìm tàu sân bay. Nếu diễn ra xung đột giữa các nước lớn, tàu sân bay sẽ bị đe dọa rất lớn và nhiều chiếc sẽ bị đánh chìm, tương tự như những gì diễn ra trong [Thế chiến thứ hai](/wiki/Th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn_th%E1%BB%A9_hai).
### Người nhái đặt mìn[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=25) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=25)]
Khi tàu sân bay neo đậu tại một cảng biển nào đó, có thể dùng người nhái lặn tới đặt mìn để đánh chìm tàu.
Trong khi neo đậu tại cảng
[Sài Gòn](/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n) để bốc dỡ máy bay phục vụ chiến tranh, tàu sân bay hạng nhẹ [USS Card (CVE-11)](/wiki/USS_Card_(CVE-11)) đã bị đánh chìm theo cách này. USS Card vốn là một [tàu sân bay hộ tống](/wiki/T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay_h%E1%BB%99_t%E1%BB%91ng) thuộc [lớp Bogue](/wiki/Bogue_(l%E1%BB%9Bp_t%C3%A0u_s%C3%A2n_bay_h%E1%BB%99_t%E1%BB%91ng)) của [Hải quân Hoa Kỳ](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3)trong [Chiến tranh Thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), rồi được cải biến thành một tàu sân bay tiện ích.
Ngày 2 tháng 5 năm 1964, Chiến sĩ
[đặc công](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_c%C3%B4ng) của [Quân Giải phóng Miền Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Mi%E1%BB%81n_Nam) là [Lâm Sơn Náo](/w/index.php?title=L%C3%A2m_S%C6%A1n_N%C3%A1o&action=edit&redlink=1) thuộc lực lượng đặc công Sài Gòn-Gia Định đã bí mật lặn tới tàu, đặt 2 khối chất nổ, mỗi khối gồm 40 kg TNT và 2 kg C4. Hai khối thuốc nổ được đặt cách nhau 10m, áp chặt lườn tàu làm nổ tung hông tàu. USS Card bị đắm ở độ sâu 6 m (20 ft) nước (độ sâu sông Sài Gòn tại cầu cảng).
### Thủy lôi[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=26) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=26)]
Muốn tấn công vào lãnh thổ địch, tàu sân bay thường phải ở cách bờ biển của đối phương không quá 1.000 - 1.500 km, đồng thời phải thường xuyên di chuyển giữa các vùng biển tùy theo nhiệm vụ mới. Do vậy, có thể phán đoán hướng di chuyển của tàu sân bay địch để rải thủy lôi.
![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Ffg58minedamage2.jpg/220px-Ffg58minedamage2.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Ffg58minedamage2.jpg/220px-Ffg58minedamage2.jpg)
[USS](/w/index.php?title=USS_Samuel_B._Roberts_(FFG-58)&action=edit&redlink=1)của Mỹ, cho thấy thủy lôi vẫn là mối nguy hiểm lớn với tàu chiến hiện đại *Samuel B. Roberts*
Thủy lôi là loại vũ khí đơn giản, dễ sử dụng nhưng đặc biệt nguy hiểm. Nó phù hợp với những nước có tiềm lực kinh tế - quân sự hạn chế, nhưng có vùng biển dài, rộng và có nhiều khả năng bị đe dọa quân sự từ hướng biển. So với thủy lôi truyền thống, thủy lôi hiện đại có thêm thiết bị cảm ứng để tự bị kích nổ khi tàu thuyền đến gần, và thường có kích thước lớn, chứa một lượng nổ rất mạnh. Các đầu nổ của thủy lôi hiện đại thường dựa vào cảm ứng với tác động mạnh của làn nước, với kim loại, với từ trường khi tàu thuyền đi qua... để chủ động tấn công dù tàu địch còn cách xa hàng km (không cần đợi tàu địch chạm vào như thủy lôi truyền thống).
Sau chiến tranh Thế giới 2, để đối phó với đội tàu sân bay Mỹ, những vũ khí hiệu quả như thủy lôi được Liên Xô/Nga tiếp tục đầu tư nghiên cứu phát triển. Những thủy lôi thông minh có cấu tạo phức tạp và cách "săn mồi" chủ động bắt đầu xuất hiện. Năm 1957, Liên Xô cho ra đời thủy lôi neo đầu tiên trên thế giới có khả năng tự cơ động đến mục tiêu bằng động cơ phản lực, đó là loại
[KRM](/w/index.php?title=KRM&action=edit&redlink=1). Đây thực ra là một quả mìn phản lực kết hợp với bộ neo, chúng được phóng qua ống phóng ngư lôi của tàu ngầm, bộ cảm biến áp lực sẽ giúp kích hoạt quả mìn phản lực hướng về phía mục tiêu. Do tính năng tự lao đến mục tiêu nên KRM không cần phải nổi sát mặt nước, nó có thể được neo ở độ sâu khoảng 100 mét, ngoài tầm của lưới quét trên tàu rà phá thủy lôi, nên việc định vị và phá hủy loại thủy lôi này là rất khó [[8]](#cite_note-8)
Đây cũng là cơ sở để Liên Xô phát triển thêm các loại thủy lôi có khả năng tự lao về phía mục tiêu như
[RM-1](/w/index.php?title=RM-1&action=edit&redlink=1) (1961), [RM-2](/w/index.php?title=RM-2&action=edit&redlink=1) (1963) và [PRM](/w/index.php?title=PRM&action=edit&redlink=1) (1968). Trong đó, [PMR-2](/w/index.php?title=PMR-2&action=edit&redlink=1)/ [PMK-1](/w/index.php?title=PMK-1&action=edit&redlink=1) là những thủy lôi neo phóng từ tàu ngầm thế hệ 3, gồm bộ phận neo và một đạn phản lực tốc độ cao thay vì sử dụng ngư lôi. Các thủy lôi neo sẵn dưới đáy biển, sử dụng những sonar thụ động để nhận tín hiệu đặc trưng từ các con tàu và đối chiếu chúng với kho dữ liệu được tích hợp trong thủy lôi. Khi nhận ra mục tiêu phù hợp khớp với tín hiệu trong kho dữ liệu, thủy lôi sẽ nhả ra một đạn phản lực dẫn đường tốc độ cao để tấn công tiêu diệt mục tiêu. Sau này, Liên Xô/Nga sản xuất các mẫu thủy lôi [UDM](/w/index.php?title=UDM&action=edit&redlink=1) và bản cải tiến [UDM-2](/w/index.php?title=UDM-2&action=edit&redlink=1), chúng có khối lượng lớn và mang theo nhiều chất nổ, như UDM-2 nặng khoảng 1,4 tấn, mang theo 800kg thuốc nổ, chỉ cần 1 quả trúng đích là có thể đánh chìm cả 1 tàu sân bay hạng nặng. [[9]](#cite_note-9)
Tất nhiên, tàu sân bay của đối phương luôn có tàu quét thủy lôi đi cùng để phòng ngừa. Tuy nhiên, do thủy lôi có giá khá rẻ nên bên phòng thủ có thể rải hàng vạn quả ở khắp nơi, thủy lôi hiện đại cũng áp dụng các biện pháp ngụy trang, neo ở độ sâu lớn để tránh lưới quét... nên việc rà phá thường rất khó và tốn nhiều thời gian
. Chỉ cần 1-2 quả thủy lôi không bị phát hiện là đã có thể đánh chìm hoặc đánh trọng thương chiếc tàu sân bay địch.
[10]
### Ngư lôi phóng từ tàu ngầm[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=27) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=27)]
Trong Thế chiến thứ 2, hải quân Mỹ đánh chìm tổng cộng 17 tàu sân bay của Nhật, trong đó 9 do trúng bom từ máy bay, và 8 là do ngư lôi phóng từ tàu ngầm. Hải quân Đức cũng đã dùng ngư lôi đánh chìm nhiều tàu sân bay của Mỹ, Anh. Đổi lại, hải quân Mỹ cũng mất 11 tàu sân bay, trong đó 7 do trúng bom từ máy bay, và 4 là do ngư lôi phóng từ tàu ngầm Nhật.
[Hải quân Anh](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Anh) cũng mất 5 tàu sân bay do tàu ngầm Đức. Tổng cộng trong [Thế chiến thứ 2](/wiki/Th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn_th%E1%BB%A9_2), 17 tàu sân bay đã bị [tàu ngầm](/wiki/T%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m) bắn chìm (9 tàu sân tàu hạm đội, 8 tàu sân bay hộ tống) khiến 12.500 thủy thủ thiệt mạng. [[11]](#cite_note-11) [Ngư lôi](/wiki/Ng%C6%B0_l%C3%B4i) kiểu cũ thời thế chiến 2 dùng cơ chế chạm nổ để xuyên thủng thân tàu và cho nước tràn vào qua lỗ thủng đó. Trong khi đó, ngư lôi hiện đại phát nổ bên dưới đáy tàu, cách con tàu vài mét, và bẻ gãy con tàu làm đôi nên có thể tạo ra sức tàn phá lớn hơn nhiều. Hải quân Mỹ từng thực hiện nhiều mô phỏng để xem cần bao nhiêu ngư lôi để đánh chìm 1 tàu sân bay cỡ lớn, như [Tàu sân bay lớp Nimitz](/wiki/T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay_l%E1%BB%9Bp_Nimitz) của Mỹ. Họ ước tính sẽ cần khoảng 6 ngư lôi cỡ 533mm, ví dụ như loại Mk-48 với đầu đạn nặng 300 kg, để đánh chìm một tàu sân bay hạng nặng. Để đánh chìm một tàu sân bay hạng trung như chiếc Liêu Ninh của Trung Quốc, có thể sẽ cần khoảng từ 3 đến 4 ngư lôi cỡ 533mm. Các tàu ngầm hiện đại đều trang bị 6 (thậm chí 10) ống phóng ngư lôi 533mm với dự trữ 18-24 quả, nên hoàn toàn đủ khả năng đánh chìm tàu sân bay nếu có thể tiếp cận đủ gần mục tiêu. Một số loại tàu ngầm cỡ lớn của Liên Xô/Nga còn được trang bị loại ngư lôi hạng nặng cỡ 650mm với đầu đạn nặng 570 kg, có thể đánh chìm 1 tàu sân bay cỡ lớn chỉ với 2-3 quả trúng đích.
Từ sau Thế chiến thứ 2 đến nay, không một tàu sân bay nào bị đắm trong các hoạt động tác chiến, đơn giản chỉ là vì từ đó đến nay không có một cuộc xung đột trên biển cỡ lớn nào giữa các cường quốc hải quân. Tuy nhiên, các cuộc tập trận hoặc các sự kiện chạm trán cho thấy những tàu ngầm hiện đại có thể trở thành những sát thủ thực sự của tàu sân bay khi áp dụng chiến thuật phục kích, ẩn nấp:
- Năm 1956, chiếc tàu ngầm C-360 Xô Viết (
[Lớp Whiskey](/w/index.php?title=L%E1%BB%9Bp_Whiskey&action=edit&redlink=1)theo phân loại của NATO) cũng từng cho nhô kính tiềm vọng ngay trước mũi tàu [USS Des Moines](/wiki/USS_Des_Moines)của Mỹ. Trong những năm Chiến tranh lạnh, Tàu ngầm K-10 (Liên Xô) đã bám ngay dưới đáy tàu sân bay [USS Enterprise](/wiki/USS_Enterprise)của Mỹ suốt 13 tiếng đồng hồ mà tàu Mỹ không hề hay biết. Nếu đây là trận đánh thực sự, Tàu ngầm K-10 đã có thể phóng ngư lôi dễ dàng hạ gục chiếc tàu sân bay Mỹ.
- Tháng 12/2005, đã diễn ra cuộc tập trận mang tên “Joint Task Force Exercise 06-2” với sự tham gia của chiếc tàu ngầm Thụy Điển “Gotland” được biệt phái đến Thái Bình Dương. Sau cuộc tập trận, Thụy Điển công bố những bức ảnh chụp tất cả các tàu trong cụm tàu sân bay tấn công của Mỹ, trong đó có tàu sân bay
[USS Ronald Reagan](/wiki/USS_Ronald_Reagan)dẫn đầu đội hình. Con tàu ngầm Thụy Điển này đã lặn xuyên qua đội hình cụm tàu sân bay và chụp ảnh từng con tàu Mỹ ở cự ly gần mà các tàu chiến Mỹ không hề phát hiện ra.
- Ngày 26/10/2006, khi nhóm tác chiến tàu sân bay
[USS Kitty Hawk](/w/index.php?title=USS_Kitty_Hawk&action=edit&redlink=1)của Mỹ đang diễn tập gần đảo Okinawa, Nhật Bản thì một tàu ngầm [Type-039](/w/index.php?title=Type-039&action=edit&redlink=1)(lớp Tống) của [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)bỗng nhiên nổi lên giữa đội hình của họ, cách tàu sân bay Mỹ chỉ 8 km. Hàng loạt chiến hạm hộ tống tàu USS Kitty Hawk, bao gồm cả tàu ngầm và tàu khu trục, đều không phát hiện được tàu ngầm Trung Quốc đang tiếp cận. Nếu trong tình huống tác chiến, tàu ngầm Type-039 này có thể dễ dàng hạ gục tàu sân bay Mỹ bằng ngư lôi hoặc tên lửa diệt hạm . [[12]](#cite_note-12)
- Năm 2007, 1 tàu ngầm điện – diesel của
[Hải quân Canada](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Canada&action=edit&redlink=1)mang tên [HMCS Corner Brook](/w/index.php?title=HMCS_Corner_Brook&action=edit&redlink=1)đã "đánh chìm" một tàu sân bay Illustrious trong diễn tập mô phỏng trên Đại Tây Dương.
- Đầu năm 2015, tàu ngầm hạt nhân tấn công
[SNA Saphir](/w/index.php?title=SNA_Saphir&action=edit&redlink=1)của [Hải quân Pháp](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Ph%C3%A1p)mang số hiệu S602, thuộc lớp tàu ngầm tấn công hạt nhân Rubis đã tham gia diễn tập chung với Cụm tác chiến tàu sân bay số 12 của hải quân Mỹ, gồm tàu sân bay [USS Theodore Roosevelt (CVN-71)](/w/index.php?title=USS_Theodore_Roosevelt_(CVN-71)&action=edit&redlink=1), cùng nhiều [tàu tuần dương lớp Ticonderoga](/w/index.php?title=T%C3%A0u_tu%E1%BA%A7n_d%C6%B0%C6%A1ng_l%E1%BB%9Bp_Ticonderoga&action=edit&redlink=1)và tàu khu trục Aegis [lớp Arleigh Burke](/w/index.php?title=L%E1%BB%9Bp_Arleigh_Burke&action=edit&redlink=1)và một tàu ngầm hạt nhân tấn công lớp Los Angeles. Tàu ngầm SNA Saphir đã đóng vai một tàu ngầm của đối phương, nó đã mất nhiều ngày rình rập và đã thành công trong việc vượt qua vòng bảo vệ bên ngoài dưới sự đe dọa liên tục từ máy bay tuần tiễu chống ngầm P-3C Orion và P-8A Poseidon của Hải quân Mỹ, các khu trục hạm lớp Arleigh Burke và các tàu hộ vệ chống ngầm khác. Tàu ngầm Saphir đã tránh né được sự phát hiện của lực lượng chống tàu ngầm, lặng lẽ áp sát chiếc tàu sân bay của Hải quân Mỹ và thực hiện phóng [ngư lôi](/wiki/Ng%C6%B0_l%C3%B4i)giả định. Nếu là một trận đánh thực sự, tàu ngầm Saphir sẽ đánh chìm tàu sân bay USS Theodore Roosevelt và phần lớn các tàu hộ tống của nó. [[13]](#cite_note-13)
Trong tương lai,
[tàu ngầm không người lái](/w/index.php?title=T%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m_kh%C3%B4ng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_l%C3%A1i&action=edit&redlink=1) có thể sẽ là vũ khí nguy hiểm với tàu sân bay. Do không cần người lái bên trong nên chúng có thể ẩn nấp rất lâu bằng cách tắt máy, im lặng chờ đợi ở dưới lòng biển trong nhiều tháng (thậm chí nhiều năm). Rất khó phát hiện kiểu tàu này khi chúng ở chế độ im lặng, nhưng nếu tàu sân bay đối phương chạy tới gần thì chúng sẽ tự động triển khai tấn công một cách bất ngờ theo chương trình đã được cài đặt sẵn. Tàu ngầm không người lái có giá thành khá rẻ, có thể sản xuất nhanh và nhiều để bố trí khắp nơi, chúng có thể trở thành mối đe dọa rất nghiêm trọng đối với tàu sân bay trong tương lai.
### Bom và tên lửa chống hạm[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=28) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=28)]
Trong Thế chiến thứ 2, nhiều tàu sân bay đã bị đánh chìm bằng bom ném từ máy bay. Ở thời kỳ này, để ném bom chính xác thì máy bay phải áp sát tàu sân bay địch, do đó cần hàng chục máy bay tấn công cùng lúc để có thể vượt qua hàng phòng thủ từ chiến đấu cơ và pháo phòng không trên đội tàu hộ tống đối phương. Do đó, ở thời kỳ này, việc tiêu diệt một tàu sân bay bằng không quân là khá khó khăn, lực lượng tấn công thường phải chịu thiệt hại lớn về máy bay.
Hiện nay, vai trò của bom đã được
[tên lửa chống hạm](/wiki/T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_ch%E1%BB%91ng_h%E1%BA%A1m) thay thế, nó đã trở thành loại vũ khí chính cho tác chiến trên biển. Tên lửa diệt hạm hiện đại có tầm bắn xa, lên đến mấy trăm km, thậm chí cả 1.000 km. Thời gian di chuyển đến mục tiêu ngắn nhờ vào tốc độ cao, có thể đạt vận tốc [siêu thanh](/wiki/Si%C3%AAu_thanh) ( *Supersonic*), thậm chí đạt [siêu vượt âm](/w/index.php?title=Si%C3%AAu_v%C6%B0%E1%BB%A3t_%C3%A2m&action=edit&redlink=1) (Mach 5 tới Mach 10, tức là gấp 5 tới 10 lần tốc độ âm thanh). Vận tốc cao cũng giúp tăng thêm sức tàn phá của tên lửa khi va chạm vào mục tiêu. Đa số các tên lửa diệt hạm sử dụng cơ chế xuyên phá và nổ chậm để tối đa hoá mức độ thiệt hại, nghĩa là nó dùng động năng của mình để xuyên thủng lớp vỏ ngoài của tàu (giống như 1 viên đạn), và sau đó phát nổ khi tên lửa đã ở bên trong con tàu, tạo ra sức phá hủy lớn hơn nhiều so với bom thông thường.
Tàu sân bay có một bất lợi ở chỗ: máy bay chiến đấu mà nó mang theo bị giới hạn về tầm hoạt động (mang quá nhiều nhiên liệu thì sẽ nặng và không cất cánh được), tầm đánh chặn có cự ly tối đa tính từ tàu sân bay của không quân trên tàu sân bay là không quá 700 km (nếu dùng máy bay tiếp dầu thì không quá 1.000 km). Tên lửa phòng không trên
[tàu khu trục](/wiki/T%C3%A0u_khu_tr%E1%BB%A5c) hộ tống có tầm bắn còn ngắn hơn, không quá 400–500 km. Nếu tên lửa chống hạm có tầm bắn xa hơn cự ly này, có thể tấn công tàu sân bay địch mà không bị phản kích. Đây chính là yếu tố quan trọng để khai thác, hoạch định phương án tấn công tàu sân bay địch. Với sự phát triển của công nghệ tên lửa, các loại tên lửa chống hạm hiện đại đã đạt tầm bắn trên 1.000 km, nằm ngoài cự ly mà tàu sân bay địch có thể đánh trả [[14]](#cite_note-14)
Tên lửa diệt hạm hiện đại có mức độ bộc lộ radar rất nhỏ, lại được lập trình để bay rất thấp, gần sát mặt biển (để tránh bị radar tàu chiến phát hiện từ xa). Do vậy, việc đánh chặn tên lửa diệt hạm là một nhiệm vụ rất khó, ngay cả với tàu chiến có hệ thống phòng không hiện đại. Thực tế
[chiến tranh Falkland](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Falkland) 1982 và [chiến tranh Vùng Vịnh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_V%C3%B9ng_V%E1%BB%8Bnh) 1991 cho thấy: chỉ 1-2 quả tên lửa chống hạm [Exocet](/wiki/Exocet) bay sát mặt biển với vận tốc Mach 0,9 đã đủ khiến tàu khu trục hiện đại của hải quân Anh, Mỹ không thể đánh chặn và bị đánh trúng. Tên lửa diệt hạm kiểu mới còn mạnh hơn nhiều so với Exocet, chúng bay sát mặt biển với vận tốc [siêu thanh](/wiki/Si%C3%AAu_thanh) (trên Mach 3), nên có thể tiêu diệt cả 1 nhóm tác chiến tàu sân bay đối phương một cách không quá khó khăn. Cụ thể, một phi đội gồm khoảng 10-20 máy bay (mỗi chiếc mang theo 2-3 tên lửa) có thể tung ra đợt tấn công gồm 40-60 tên lửa chống hạm siêu âm phóng cùng lúc, các tàu khu trục hộ tống của địch sẽ không kịp đánh chặn hết, chỉ cần 1/6 số tên lửa lọt qua được là đủ để đánh chìm 1 tàu sân bay cỡ lớn.
[Chiến tranh Falkland](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Falkland) 1982 cho thấy tên lửa chống hạm là mối đe dọa rất nguy hiểm với tàu sân bay. Tàu [SS Atlantic Conveyor](/w/index.php?title=SS_Atlantic_Conveyor&action=edit&redlink=1) là 1 tàu vận tải 15.000 tấn được cải biến thành tàu sân bay hạng nhẹ, có thể mang theo 11 trực thăng và 14 máy bay [Harrier Jump Jet](/wiki/Harrier_Jump_Jet). [Không quân Argentina](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Argentina&action=edit&redlink=1) đã phóng 2 quả tên lửa [Exocet](/wiki/Exocet), nhờ chế độ bay sát mặt biển nên cả hai tên lửa đều lọt qua được hệ thống phòng không của tàu chiến Anh và đánh trúng tàu Atlantic Conveyor 10 trực thăng trên tàu Atlantic Conveyor bị phá hủy, bản thân chiếc tàu bị hỏng nặng và chìm sau đó 3 ngày. Sự kiện này khiến hải quân các nước rất quan tâm đến tiềm năng của tên lửa chống hạm. Exocet vốn chỉ là tên lửa chống hạm hạng nhẹ bay cận âm, vậy mà 2 quả tên lửa đã đánh chìm 1 tàu sân bay hạng nhẹ, như vậy nếu phóng hàng chục quả thì hoàn toàn có thể đánh chìm cả 1 tàu sân bay cỡ lớn [15] [[16]](#cite_note-16)
Với mục tiêu đánh bại
[Hải quân Mỹ](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_M%E1%BB%B9) trong trường hợp nổ ra chiến tranh, Liên Xô và Nga đã phát triển nhiều loại tên lửa chống hạm hạng nặng [siêu thanh](/wiki/Si%C3%AAu_thanh) và siêu xa, chuyên diệt tàu sân bay, nhằm tiêu diệt chớp nhoáng cụm tàu sân bay Mỹ. Ví dụ như tên lửa ** ( Raduga Kh-22** [tiếng Nga](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga): [Х](/w/index.php?title=Kha&action=edit&redlink=1)-22; **AS-4 'Kitchen'**) là một loại [tên lửa chống hạm](/wiki/T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_ch%E1%BB%91ng_t%C3%A0u)cỡ lớn, tầm xa được [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4)phát triển trong thập niên 1960. Loại tên lửa này được coi là một vũ khí rất mạnh với tầm bắn rất xa (600–700 km), tốc độ gấp 4 lần [vận tốc âm thanh](/wiki/V%E1%BA%ADn_t%E1%BB%91c_%C3%A2m_thanh), và một đầu đạn nặng gần 1 tấn. Tạp chí Australian Air Power miêu tả Kh-22 là *"một vũ khí khủng khiếp ở mọi giới hạn"*. Máy bay được sử dụng chính để mang tên lửa là [Tu-22M](/wiki/Tupolev_Tu-22M)'Backfire',. [[17]](#cite_note-Rosoboronexport-17) nhưng Nga cũng sử dụng Тu-22К 'Blinder-B' và [[18]](#cite_note-18) [Tupolev Tu-95](/wiki/Tupolev_Tu-95)К22 'Bear-G' để mang Kh-22.
Trong thập niên 1970-1980, Liên Xô duy trì trong biên chế 10 sư đoàn
[không quân chiến lược](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c&action=edit&redlink=1), mỗi sư đoàn trang bị 20 chiếc máy bay ném bom hạng nặng tầm xa [Tu-22](/wiki/Tu-22). Trong trường hợp xảy ra chiến tranh với Mỹ, cứ mỗi nhóm tàu sân bay của Mỹ (gồm 1 tàu sân bay và 4-12 tàu khu trục hộ tống), Liên Xô/Nga sẽ huy động 1 sư đoàn [không quân chiến lược](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c&action=edit&redlink=1) với 20 chiếc [Tu-22](/wiki/Tu-22) (mỗi chiếc mang 3 tên lửa Kh-22) để tấn công. Mỗi tên lửa Kh-22 có vận tốc nhanh gấp 4 lần [vận tốc âm thanh](/wiki/V%E1%BA%ADn_t%E1%BB%91c_%C3%A2m_thanh), giai đoạn cuối tên lửa bay rất sát mặt biển nên rất khó đánh chặn. Với 60 tên lửa phóng tới gần như cùng lúc, dù hệ thống phòng không của các tàu khu trục hộ tống Mỹ rất mạnh nhưng cũng không thể đánh chặn hết cả 60 tên lửa được. Chỉ cần 2-3 tên lửa lọt qua hệ thống phòng thủ và đánh trúng đích (mỗi tên lửa nặng 6 tấn cùng đầu đạn nặng 1.000 kg) là đủ để tiêu diệt chiếc tàu sân bay Mỹ. Tên lửa phòng không trên tàu chiến Mỹ thời kỳ đó có tầm bắn tối đa khoảng 100 km, trong khi những chiếc [F/A-18 Hornet](/wiki/F/A-18_Hornet) của tàu sân bay Mỹ chỉ có bán kính tác chiến khoảng 600 km, do vậy [Tu-22](/wiki/Tu-22) có thể tấn công tàu sân bay Mỹ từ ngoài tầm mà máy bay hoặc tên lửa phòng không Mỹ có thể bắn trả.
Ngoài ra, Liên Xô còn đưa vào trang bị tên lửa
[P-700 Granit](/wiki/P-700_Granit) để trang bị cho các tàu nổi và tàu ngầm. Loại tê lửa này có tầm bắn, vận tốc và sức công phá tương đương với Kh-22. Mỗi chiếc tàu ngầm tấn công lớp [Oscar II](/w/index.php?title=Oscar_II&action=edit&redlink=1) có thể mang 24 quả P-700, một đội 3 tàu Oscar II có thể tấn công đội tàu sân bay Mỹ với 72 quả P-700 phóng cùng lúc từ cách xa 600 km, tương tự như kịch bản với [Tu-22](/wiki/Tu-22). Ở cự ly rất xa này, khả năng những chiếc [Oscar II](/w/index.php?title=Oscar_II&action=edit&redlink=1) bị Mỹ phát hiện là khá thấp, chúng có thể phóng tên lửa rồi rút lui an toàn mà không sợ bị quân Mỹ đánh trả.
Đến đầu thế kỷ XXI, Nga tiếp tục cải tiến những loại tên lửa chống hạm từ thời Liên Xô và cho ra đời những tên lửa mới có tốc độ và tầm bắn còn cao hơn nữa, tăng thêm khả năng chọc thủng hệ thống phòng ngự của tàu sân bay. Năm 2016, Nga đã cho ra đời tên lửa diệt hạm
[bội siêu thanh](/w/index.php?title=B%E1%BB%99i_si%C3%AAu_thanh&action=edit&redlink=1) ( *Hypersonic*) [3M22 Zircon](/w/index.php?title=3M22_Zircon&action=edit&redlink=1) trang bị cho tàu chiến hải quân Nga. Về tầm bắn, tên lửa Zircon có thể lên tới khoảng 1.000 km, vượt xa tầm bắn của các loại tên lửa phòng không và máy bay đánh chặn của Hải quân Mỹ. Về tốc độ, Zircon có vận tốc cực nhanh, gấp 6-8 lần [vận tốc âm thanh](/wiki/V%E1%BA%ADn_t%E1%BB%91c_%C3%A2m_thanh), với tốc độ cực lớn này, việc đánh chặn Zircon là gần như không thể với các công nghệ phòng không hiện nay . Với tầm bắn 1.000 km, tàu chiến Nga có thể tấn công cụm tàu sân bay Mỹ từ cự ly mà máy bay đối phương không thể bắn trả. Theo tính toán của các chuyên gia, chỉ cần 2 quả tên lửa Zircon tấn công một cụm gồm 1 tàu sân bay cùng 2 chiếc [19] [khu trục hạm](/wiki/Khu_tr%E1%BB%A5c_h%E1%BA%A1m)hiện đại của Mỹ cũng có thể đánh hỏng nặng hoặc đánh chìm ít nhất 1 tàu trong đội hình với xác suất 70 - 80%, một loạt phóng 4 tên lửa thì đảm bảo đánh trúng cả hai tàu. Nếu cụm tàu tấn công Nga phóng cả một loạt 16 quả tên lửa 3M22 Zircon thì đảm bảo tiêu diệt tàu sân bay đối phương với xác suất 80 - 85%, và cùng với nó là từ 2 đến 3 chiếc tàu hộ tống cũng bị tiêu diệt . [[20]](#cite_note-20)
Cũng trong năm 2016, Nga đưa vào trang bị tên lửa
** trang bị cho lực lượng không quân. Kh-32 là phiên bản hiện đại hóa của Kh-22 với tầm bắn được nâng cao, đạt tới 1.000 km. Nó có thể đạt đến trần bay là 40.000 m (88,580 ft), tức là đạt tới độ cao Raduga Kh-32** [tầng bình lưu](/wiki/T%E1%BA%A7ng_b%C3%ACnh_l%C6%B0u)và trong giai đoạn cuối nó sẽ bổ nhào xuống mục tiêu với tốc độ [bội siêu thanh](/w/index.php?title=B%E1%BB%99i_si%C3%AAu_thanh&action=edit&redlink=1), đạt tới trên Mach 5 (hơn 5.000 km/h). Với tốc độ này, hệ thống phòng không tên tàu chiến đối phương rất khó có thể đánh chặn Kh-32 [[21]](#cite_note-21)
Kịch bản tác chiến với tàu sân bay Mỹ được quân đội Nga mô phỏng như sau: Sau khi phóng ở cự ly 1.000 km, Kh-32 leo lên độ cao đến 40 km và bắt đầu bay và cơ động trên mặt phẳng ngang. Khi bay ở chế độ này, tên lửa an toàn tuyệt đối, bởi tên lửa phòng không hiện đại nhất của Mỹ là RIM-174 SM-6 ERAM (trang bị năm 2013) bố trí trên các tàu khu trục
[lớp Arleigh Burke](/w/index.php?title=L%E1%BB%9Bp_Arleigh_Burke&action=edit&redlink=1) trong hệ thống “Aegis” cũng chỉ có độ cao đánh chặn tối đa là 33 km. Các tên lửa đánh chặn như SM-3, SM-6 thì có thể đạt tới độ cao này, nhưng chúng được thiết kế để đánh chặn [tên lửa đạn đạo](/wiki/T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_%C4%91%E1%BA%A1n_%C4%91%E1%BA%A1o) chứ không thể đánh chặn được [tên lửa hành trình](/wiki/T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_h%C3%A0nh_tr%C3%ACnh). Radar của hệ thống “Aegis” có thể phát hiện được cuộc tấn công khi Kh-32 ở cự ly 230–270 km, lúc đó chỉ còn dưới 3 phút để tàu chiến Mỹ triển khai đánh chặn. Trong khoảng thời gian rất ngắn này, 2 tàu khu trục Mỹ có thể kịp bắn khoảng 20-30 quả tên lửa phòng không, tuy nhiên do vận tốc của Kh-32 rất cao (Mach 5) nên chỉ có thể đánh trúng khoảng 4 tên lửa Kh-32. Như vậy, một loạt phóng 6 quả tên lửa Kh-32 gần như chắc chắn sẽ phá hủy được 2 tàu khu trục Arleigh Burke, phóng 12 quả Kh-32 thì có khả năng đánh chìm 1 tàu sân bay và 2 tàu tàu khu trục hộ tống. Nếu phóng loạt lớn (24 quả Kh-32) thì có khả năng đánh chìm 1 tàu sân bay và 3 tàu tàu khu trục hộ tống với xác suất đạt tới 75-85% [[22]](#cite_note-22)
Năm 2018, Nga công bố loại tên lửa
[siêu vượt âm](/w/index.php?title=Si%C3%AAu_v%C6%B0%E1%BB%A3t_%C3%A2m&action=edit&redlink=1) [Kh-47M2 Kinzhal](/w/index.php?title=Kh-47M2_Kinzhal&action=edit&redlink=1) trang bị cho tiêm kích đánh chặn tầm xa [MiG-31](/wiki/MiG-31)BM. Tên lửa có các tính năng thậm chí còn vượt xa so với [Raduga Kh-32](/wiki/Raduga_Kh-22) và [3M22 Zircon](/w/index.php?title=3M22_Zircon&action=edit&redlink=1). Kh-47 có tầm bắn lên tới 2.000 km, vượt xa tầm đánh chặn của máy bay trên tàu sân bay đối phương. Vận tốc tên lửa đạt tới Mach 10 (~3.400 m/s), khiến cho các hệ thống phòng không hiện đại trên tàu chiến đối phương gần như không thể đánh chặn được [[23]](#cite_note-23)
Với sự tiến bộ của công nghệ, không chỉ Liên Xô/Nga mà ngày nay nhiều nước như
[Iran](/wiki/Iran), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)... cũng có trong biên chế nhiều loại tên lửa chống hạm siêu thanh, tính năng khá mạnh như [Moskit](/wiki/Moskit), [BrahMos](/wiki/BrahMos), [YJ-62](/w/index.php?title=YJ-62&action=edit&redlink=1), [3M-54 Klub](/wiki/3M-54_Klub)... Tuy tính năng chưa đạt đến mức độ của [Kh-22](/wiki/Kh-22) hoặc [3M22 Zircon](/w/index.php?title=3M22_Zircon&action=edit&redlink=1), nhưng cũng đủ khả năng bắn hạ tàu sân bay nếu được phóng đồng loạt với số lượng lớn.
Hiện nay, số lượng các quốc gia có thể chế tạo
[tên lửa chống hạm](/wiki/T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_ch%E1%BB%91ng_h%E1%BA%A1m) ngày càng tăng, vận tốc tên lửa ngày càng nhanh, tầm bắn ngày càng xa. Giá thành tên lửa cũng khá rẻ (chỉ khoảng 500 ngàn - 2 triệu USD/quả), trong khi mỗi chiếc tàu sân bay kèm theo máy bay trị giá tới 10 tỷ USD (chưa kể chi phí nhân mạng nếu tàu chìm). Nhiều quốc gia hiện nay đã có thể chế tạo hàng ngàn quả tên lửa chống hạm chỉ trong vài tháng, trong khi để đóng 1 tàu sân bay phải mất ít nhất khoảng 2 năm, nên dù tốn hàng trăm quả tên lửa để diệt 1 tàu sân bay thì cũng đã có lợi thế lớn. Do tương quan chi phí ngày càng bất lợi cho tàu sân bay, nhiều chuyên gia quân sự cho rằng tàu sân bay sẽ trở nên lỗi thời trong chiến tranh hiện đại vào khoảng giữa thế kỷ XXI, giống như số phận của các [thiết giáp hạm](/wiki/Thi%E1%BA%BFt_gi%C3%A1p_h%E1%BA%A1m) trong Thế chiến thứ hai.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=29) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=29)] [^](#cite_ref-1) [Article on India's indegeniously-built aircraft carrier.](http://www2.chinadaily.com.cn/english/doc/2005-04/12/content_433517.htm) [^](#cite_ref-2) [Tàu sân bay duy nhất ở Đông Nam Á](http://vtc.vn/23-248519/quoc-te/tu-lieu/tau-san-bay-duy-nhat-o-dong-nam-a.htm)
- ^
**a** **ă** [Các 'đại gia' sở hữu tàu sân bay](http://web.archive.org/web/20090130052733/http://www.baodatviet.vn/Home/Cac-dai-gia-so-huu-tau-san-bay/20091/28700.datviet) [^](#cite_ref-4) [Chùm ảnh: "Mục sở thị" tàu sân bay USS Theodore Roosevelt](http://euro.dantri.com.vn/the-gioi/chum-anh-muc-so-thi-tau-san-bay-uss-theodore-roosevelt-318073.htm) [^](#cite_ref-5) [Nửa ngày trên tàu sân bay Mỹ](http://web.archive.org/web/20090428085232/http://vietnamnet.vn/chinhtri/2009/04/844151/) [^](#cite_ref-6) [Trung Quốc sắp hoàn thành tàu sân bay](http://www.vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/16014/trung-quoc-sap-hoan-thanh-tau-san-bay.html) [^](#cite_ref-7) [“Liaoning aircraft carrier has major weaknesses: China Youth Daily｜WCT”](http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20131208000012&cid=1101). Truy cập 28 tháng 9 năm 2015. [^](#cite_ref-8) [https://www.rbth.com/defence/2014/07/12/lying_in_wait_the_deadly_threat_of_soviet_naval_mines_38105.html](https://www.rbth.com/defence/2014/07/12/lying_in_wait_the_deadly_threat_of_soviet_naval_mines_38105.html) [^](#cite_ref-9) [http://kienthuc.net.vn/vu-khi/giai-ma-suc-manh-ghe-gom-cua-thuy-loi-lien-xo-366881.html](http://kienthuc.net.vn/vu-khi/giai-ma-suc-manh-ghe-gom-cua-thuy-loi-lien-xo-366881.html) [^](#cite_ref-10) [http://milit.ru/mines.htm](http://milit.ru/mines.htm) [^](#cite_ref-11) [http://baodatviet.vn/quoc-phong/ho-so/da-co-bao-nhieu-tau-san-bay-bi-tau-ngam-danh-dam-3316115/?paged=3](http://baodatviet.vn/quoc-phong/ho-so/da-co-bao-nhieu-tau-san-bay-bi-tau-ngam-danh-dam-3316115/?paged=3) [^](#cite_ref-12) [http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/quan-su/lan-xuat-hien-gay-soc-cua-tau-ngam-trung-quoc-giua-ham-doi-my-3609264.html](http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/quan-su/lan-xuat-hien-gay-soc-cua-tau-ngam-trung-quoc-giua-ham-doi-my-3609264.html) [^](#cite_ref-13) [http://baodatviet.vn/anh-nong/dieu-it-biet-ve-tau-ngam-danh-chim-tau-san-bay-my-3299491/](http://baodatviet.vn/anh-nong/dieu-it-biet-ve-tau-ngam-danh-chim-tau-san-bay-my-3299491/) [^](#cite_ref-14) [http://baodatviet.vn/quoc-phong/vu-khi/nga-se-bien-tau-san-bay-my-thanh-moi-cho-ca-3357287/](http://baodatviet.vn/quoc-phong/vu-khi/nga-se-bien-tau-san-bay-my-thanh-moi-cho-ca-3357287/) [^](#cite_ref-BĐV_15-0) [Báo Đất Việt](/w/index.php?title=B%C3%A1o_%C4%90%E1%BA%A5t_Vi%E1%BB%87t&action=edit&redlink=1) [Online](/wiki/Tr%E1%BB%B1c_tuy%E1%BA%BFn_v%C3%A0_ngo%E1%BA%A1i_tuy%E1%BA%BFn), ["Ảnh 'nạn nhân' của tên lửa Exocet"](http://www.baodatviet.vn/Utilities/PrintView.aspx?ID=108014). **Norman Friedman,** [^](#cite_ref-16) *The Naval Guide to World Weapons Systems – 1994 Update*, page 109 Naval Institute Press 1994 **Rosoboronexport Air Force Department and Media & PR Service,** [^](#cite_ref-Rosoboronexport_17-0) [(PDF), Rosoboronexport State Corporation, tr. 122](http://www.rusarm.ru/cataloque/air_craft/aircraft.pdf) *AEROSPACE SYSTEMS export catalogue* [^](#cite_ref-18) [http://books.google.com/books?id=GYGV3VOUgxoC&pg=PA147&lpg=PA147](http://books.google.com/books?id=GYGV3VOUgxoC&pg=PA147&lpg=PA147) [^](#cite_ref-19) [https://www.rt.com/news/340397-russian-army-goes-hypersonic/](https://www.rt.com/news/340397-russian-army-goes-hypersonic/) [^](#cite_ref-20) [http://baodatviet.vn/quoc-phong/vu-khi/con-dang-so-hon-ca-calibr-danh-chim-tau-san-bay-my-3329032/](http://baodatviet.vn/quoc-phong/vu-khi/con-dang-so-hon-ca-calibr-danh-chim-tau-san-bay-my-3329032/) [^](#cite_ref-21) [http://www.eng.ktrv.ru/news/publ/830.html?PHPSESSID=b55062d53f861256438076e6c6d01f44](http://www.eng.ktrv.ru/news/publ/830.html?PHPSESSID=b55062d53f861256438076e6c6d01f44) [^](#cite_ref-22) [http://baodatviet.vn/quoc-phong/vu-khi/nga-se-bien-tau-san-bay-my-thanh-moi-cho-ca-3357287/?paged=2](http://baodatviet.vn/quoc-phong/vu-khi/nga-se-bien-tau-san-bay-my-thanh-moi-cho-ca-3357287/?paged=2) [^](#cite_ref-23) [http://defencelover.in/top-russian-general-reveals-secrets-new-kinzhal-hypersonic-complex/](http://defencelover.in/top-russian-general-reveals-secrets-new-kinzhal-hypersonic-complex/)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=30) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=30)] [Danh sách các tàu sân bay](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_t%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit&redlink=1) [Danh sách các tàu chiến đổ bộ](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_t%C3%A0u_chi%E1%BA%BFn_%C4%91%E1%BB%95_b%E1%BB%99&action=edit&redlink=1) [Dự án Habbakuk](/w/index.php?title=D%E1%BB%B1_%C3%A1n_Habbakuk&action=edit&redlink=1) [CATOBAR](/w/index.php?title=CATOBAR&action=edit&redlink=1) [STOL](/w/index.php?title=STOL&action=edit&redlink=1) [STOBAR](/w/index.php?title=STOBAR&action=edit&redlink=1) [STOVL](/w/index.php?title=STOVL&action=edit&redlink=1) [VSTOL](/w/index.php?title=VSTOL&action=edit&redlink=1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=31) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=31)]
- Francillon, René J,
*Tonkin Gulf Yacht Club US Carrier Operations off Vietnam*, (1988) [ISBN 0-87021-696-1](/w/index.php?title=ISBN_0-87021-696-1&action=edit&redlink=1)
- Nordeen, Lon,
*Air Warfare in the Missile Age*, (1985) [ISBN 1-58834-083-X](/w/index.php?title=ISBN_1-58834-083-X&action=edit&redlink=1)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&veaction=edit§ion=32) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay&action=edit§ion=32)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về |[Haze Gray & Underway, World Aircraft Carrier Lists](http://www.hazegray.org/navhist/carriers/)comprehensive and detailed listings of all the world's aircraft carriers and [seaplane tenders](/w/index.php?title=Seaplane_tender&action=edit&redlink=1)from 1913-2001, with photo gallery. [Aircraft carriers of the USN](http://www.navy.mil/navydata/fact_display.asp?cid=4200&tid=200&ct=4) [New UK and French Aircraft Carriers](http://www.strategypage.com/dls/articles/200632525124.asp)(don't know if info is integrated into main article yet)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Cache: cp1067 hit/1, cp1066 miss

X-Content-Type-Options: nosniff

Connection: close

Via: 1.1 varnish (Varnish/5.1), 1.1 varnish (Varnish/5.1)

Accept-Ranges: bytes

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Language: vi

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)