text:
Chương 2
Màn. Chào. Hỏi. Nồng. NhiệT ... Các. Anh. Rốt. Cuộc. Là. Ai??
Hiện tại Thanh Du đang đứng trứơc 1 ngôi nhà... Không không, phải gọi là biệt thự mới đúng.
Ngôi biệt thự có 3 tầng, tất cả gồm 2 màu xanh và trắng kết hợp với nhau tạo cảm giác tươi mát. Kiến trúc không quá xa hoa lại trang trọng đến không ngờ.
Xung quanh trồng đủ loại hoa, đỏ rực cả 1 phương. Đừơng đi lát gạch trơn nhẵn. Phía bên ngoài những bụi hoa là bãi cỏ xanh mứơt.
Cứ như thế, Bạn Thanh Du của chúng ta há hốc mồm nhìn căn nhà khủng bố trứơc mặt. Lại nhìn lại tờ địa chỉ trên tay, sợ bản thân nhìn nhầm.
Số 73 đừơng XX... Đúng là chỗ này a.
Không lẽ ba cô ghi sai số nhà sao?. Lại quay đầu nhìn sang những nhà bên cạnh. Oh my chuối! Sao khu này không có đến 1 ngôi nhà bình thừơng vậy??
Thẫn thờ 1 hồi, cuối cùng Du hít sâu 1 hơi, lấy can đảm nhấn chuông.
Kính coong....
Kính coong... Kính coong...
Kính coong...
Kính coong .... Kính coong....
......
Kết quả là bấm chuông cả nửa ngày trời, bấm muốn liệt nút mà vẫn chưa có ma nào ra mở cửa cả.
Du bực bội ngồi xổm xuống đất. Lại nhìn đất nhìn trời 1 lúc mới phát hiện ra trời đã gần tối.
Ọt... Ọt...ọt...
1 loạt âm thanh vui nhộn từ phía bụng của Du phát ra. Ai nha, nói mới nhớ, sáng giờ mới bỏ vào bụng có ổ bánh mì, tới giờ đã đói meo đói móc rồi a~.
Rốt cuộc đợi thêm 15 phút nữa, lúc này bỗng nhiên có 1 đôi giày xuất hiện trước mặt Thanh Du.
Cô theo bản năng ngước lên nhìn. Không nhìn thì thôi, vừa nhìn là cô đã muốn nổi điên lên. Đây không phải là tên biến thái hồi sáng đây hả? Sao hắn ta lại ở đây chứ.?
- Đồ biến thái chết dẫm..._ Du hoảng hốt hét toáng lên. Tay chỉ thẳng vào mặt của ngừơi con trai kia.
- Tránh đừơng _ Khác với biểu hiện kinh ngạc của Du, cậu ta lại cực kì bình tĩnh, khuôn mặt không có tí cảm xúc như bị đông lạnh. Làm Du nhìn vào liền rùng mình.
Du cảm thấy tên này có gì đó khác khác so với lúc sáng. Nhưng không có phát hiện ra là khác ở chỗ nào. Cô vuốt vuốt cằm nhìn kĩ tổng quát tên kia lại 1 lần nữa.
Nhìn lên, nhìn xuống 1 hồi mới phát hiện ra đựơc 2 điều. Tuy đôi mắt cũng là màu hổ phách nhưng lại không có đeo kính. Mái tóc lại là màu đen huyền chứ không phải là màu nâu như lúc sáng. Hổng lẽ sáng nay chói quá nên cô nhìn lộn thành màu nâu.?
Nhưng mà phải công nhận 1 điều, càng nhìn cô càng cảm thấy tên này đẹp kinh khủng. Ngay cả làn da cũng mịn hơn con gái gấp mấy lần.
Thấy Du cứ bất động săm soi nhìn mình, chàng trai hơi nhíu mày. Cậu bước lên giơ chân đạp Du sang 1 bên. Đúng vậy, chính xác là đạp.
Do đang tập trung tinh thần nên cô không giữ vững thăng bằng. Và cứ thế mà ngã phịch xuống đất.
- Ui da~..._ Du đau đớn, nhăn mặt, tay xoa xoa mông.
Lại thấy ngừơi làm cô té ngã đang mở cửa bứơc vào nhà. Bình thản như không, cứ như ngừơi mới đạp cô 1 cái là ngừơi khác vậy.
- Này, tại sao anh lại đá tôi chứ, anh không có phép lịch sự tối thiểu với phụ nữ hả?_ Du to tiếng quát, giọng điệu đầy ấm ức.
- Cô... Chắn đừơng_ giải thích 1 cách ngắn gọn xúc tích nhất rồi đóng cửa bứơc thẳng vào sân nhà.
- Hả? Anh dám...Á..._ Du vừa định theo sau ngay lúc cậu vừa đóng cửa cho nên chóp mũi bị đụng phải cạnh cửa.
Mà chàng trai kia không hề quay đầu ngó cô 1 cái. Bứơc chân vẫn đều đều thẳng tiến về phía trứơc.
- hừ, tên chết tiệt nhà ngươi._ Du không cam lòng gọi với theo.
Mà lúc này cô bỗng mới sực nhớ ra 1 chuyện. Anh ta sống ở trong ngôi nhà này?? Chết mất, hồi nãy do đang tức quá nên đã quên hỏi rồi. Aizzz. Thật là.... Du lại ngồi xổm xuống thở dài thừơn thựơt.
Nhưng giây sau Du liền lấy lại tinh thần bứơc tới, muốn bấm chuông.
- Cô làm gì ở đây?_ Bỗng nhiên sau lưng cô phát ra tiếng nói làm Du giật thót.
- Tôi hỏi tại sao cô lại ở đây?_ Chàng trai mới đến đương nhiên nhận ra đây là cô gái mình đã gặp lúc sáng.
- Anh... Sao lại?... Nhưng là..._ giọng Du bắt đầu run run, lắp ba lắp bắp nói.
- Nếu cô không nói thì tôi vào nhà đấy_ Hắn giả bộ muốn bứơc đi.
- A, khoan, khoan đã..._ Du nắm lại góc áo của hắn.
Hắn trừng mắt nhìn phần áo bị Du nắm lại. Trên mặt bày rõ ràng 2 chữ chán ghét. Du nhìn thấy bộ mặt này của hắn cũng tự động buông ra.
- Lúc nãy rõ ràng tôi thấy anh đã bứơc vào nhà, sao ... Sao hiện tại anh lại ở đây?_ Vừa nghĩ đến mình có thể gặp phải ma là cả ngừơi cô liền run lẩy bẩy.
Hoàng Thanh Du cô trời không sợ, đất không sợ, ngay cả những con sâu bọ gớm ghiếc nhất cũng không sợ. Mà chỉ sợ hãi duy nhất 1 thứ đó chính là Ma a.
Hắn hơi nhứơn mày, đôi mắt màu hổ phách dứơi cặp kính loé sáng, trong lòng cũng đã hiểu rõ sự tình. Chỉ là... Khi nhìn đến vẻ mặt sợ hãi như mèo con của Du thì máu chọc ghẹo của hắn lại nổi lên.
- À, chuyện này... Ừm... Có lẽ cô sẽ không tin nhưng..._ Hắn ngập ngừng không nói hết mà nhìn cô.
- là là chuyện gì cơ?_ Du tò mò tròn mắt hỏi.
- Ừ thì... Ngôi nhà này bị ma ám
- Hả? Thật ... Thật... Thật sao?_ giọng Du bắt đầu run rẩy, lắp bắp không nói thành câu.
- Phải, con ma đấy chính là ông cố cố nội của tôi. Vì còn vương vấn tình cảm nên đến giờ vẫn chưa chịu đi đầu thai. Sở thích của nó là đi giả dạng những ai đẹp trai...._Vẻ mặt hắn cực kì nghiêm túc, thấp giọng nói, cứ như tả cảnh trong phim vậy.
Ấy thế mà Thanh Du lại tin sái cổ. Còn liên tục gật đầu, chăm chú nghe. Thỉnh thoảng còn len lén nhìn vào trong nhà. Cũng không có thấy đựơc vẻ châm chọc trong mắt hắn.
- Kiệt, em làm gì ngoài này vậy, sao không vào nhà?_ Thanh Du đang tập trung lắng nghe thì bỗng có giọng nói phát ra làm cả 2 đồng loạt quay lại nhìn.
Mà Du vừa thấy ngừơi vừa mới đến thì 2 mắt liền mở to, hình trái tim bắn tứ phía, cũng may nứơc miếng còn chưa có chảy ra. Anh ta chính là mĩ nam tóc vàng lúc sáng.
- A, là em_ Lúc này anh cũng đã thấy Du và nhận ra cô.
- Anh quen cô ta sao?_ Kiệt nhìn anh hỏi.
- À, Ừ, cũng không hẳn, chỉ là lúc sáng có gặp nhau. Mà, sao em lại ở chỗ này vậy?_ Anh trả lời Kiệt xong lại quay sang hỏi Du.
Lúc này Du mới hoàn hồn lại. Cũng sực nhớ ra lí do mình đến đây nên quay sang hỏi anh.
- Anh có biết ai là chủ của ngôi nhà này không?_ Du thắc mắc hỏi.
Anh cũng không vội trả lời mà đưa ánh mắt nghi hoặc sang nhìn Kiệt. Kiệt cũng không hiểu chuyện lắc đầu.
- Em có quan hệ gì với chủ nhà này hả?_ Anh cừơi cừơi, hơi tò mò hỏi.
- À thì, chuyện này kể ra của thật dài dòng..._ Du gãi gãi đầu, không biết có nên nói hay là không.
- Thì em cứ nói đi, anh cũng đang rảnh rỗi a_ Anh nhún vai, không sao cả đáp.
"Anh rảnh nhưng mà tôi không có rảnh a"_ Kiệt thầm nghĩ rồi bĩu môi quay lưng bứơc vào trong nhà.
Du thì chỉ lo tập trung vào mĩ nam trứơc mặt nên không có để ý mấy đến hành động này của Kiệt.
- thì bọn họ là con của mẹ em...
- hử? Chẳng lẽ bọn họ không phải là con của ba em sao?_ Anh nhứơn mày, khó hiểu hỏi.
- Thì bà ấy không phải mẹ ruột của em, chồng bà ấy mới là ba ruột của em_ Du cố tình tránh từ mẹ kế ra. Thông qua ba ba cô đã đựơc biết bà mẹ mới của cô cực không thích từ này.
- Này,... Tên em không phải là Hoàng Thanh Du đấy chứ?_ Như chợt nhớ ra điều gì, anh cao giọng hỏi.
- À, phải. Sao anh lại biết..._ Nói đựơc nữa câu Du mới nhận ra có điều gì đó không ổn cho lắm. Lại ngứơc lên nhìn anh, trong mắt đầy nghi vấn.
- Anh rốt cuộc là ai?_ Trong đầu cô lúc này là 1 đống dấu chấm hỏi.
Mà Kiệt lúc này cũng đã dừng chân. Ngay lúc hắn nghe đến cái tên Hoàng Thanh Du thì mọi động tác của hắn liền đình chỉ. Mắt cũng tròn xoe nhìn cô.
.........

markdown:
# Chương 2
**Màn. Chào. Hỏi. Nồng. NhiệT ... Các. Anh. Rốt. Cuộc. Là. Ai??**
Hiện tại Thanh Du đang đứng trứơc 1 ngôi nhà... Không không, phải gọi là biệt thự mới đúng.
Ngôi biệt thự có 3 tầng, tất cả gồm 2 màu xanh và trắng kết hợp với nhau tạo cảm giác tươi mát. Kiến trúc không quá xa hoa lại trang trọng đến không ngờ.
Xung quanh trồng đủ loại hoa, đỏ rực cả 1 phương. Đừơng đi lát gạch trơn nhẵn. Phía bên ngoài những bụi hoa là bãi cỏ xanh mứơt.
Cứ như thế, Bạn Thanh Du của chúng ta há hốc mồm nhìn căn nhà khủng bố trứơc mặt. Lại nhìn lại tờ địa chỉ trên tay, sợ bản thân nhìn nhầm.
Số 73 đừơng XX... Đúng là chỗ này a.
Không lẽ ba cô ghi sai số nhà sao?. Lại quay đầu nhìn sang những nhà bên cạnh. Oh my chuối! Sao khu này không có đến 1 ngôi nhà bình thừơng vậy??
Thẫn thờ 1 hồi, cuối cùng Du hít sâu 1 hơi, lấy can đảm nhấn chuông.
Kính coong....
Kính coong... Kính coong...
Kính coong...
Kính coong .... Kính coong....
......
Kết quả là bấm chuông cả nửa ngày trời, bấm muốn liệt nút mà vẫn chưa có ma nào ra mở cửa cả.
Du bực bội ngồi xổm xuống đất. Lại nhìn đất nhìn trời 1 lúc mới phát hiện ra trời đã gần tối.
Ọt... Ọt...ọt...
1 loạt âm thanh vui nhộn từ phía bụng của Du phát ra. Ai nha, nói mới nhớ, sáng giờ mới bỏ vào bụng có ổ bánh mì, tới giờ đã đói meo đói móc rồi a~.
Rốt cuộc đợi thêm 15 phút nữa, lúc này bỗng nhiên có 1 đôi giày xuất hiện trước mặt Thanh Du.
Cô theo bản năng ngước lên nhìn. Không nhìn thì thôi, vừa nhìn là cô đã muốn nổi điên lên. Đây không phải là tên biến thái hồi sáng đây hả? Sao hắn ta lại ở đây chứ.?
- Đồ biến thái chết dẫm..._ Du hoảng hốt hét toáng lên. Tay chỉ thẳng vào mặt của ngừơi con trai kia.
- Tránh đừơng _ Khác với biểu hiện kinh ngạc của Du, cậu ta lại cực kì bình tĩnh, khuôn mặt không có tí cảm xúc như bị đông lạnh. Làm Du nhìn vào liền rùng mình.
Du cảm thấy tên này có gì đó khác khác so với lúc sáng. Nhưng không có phát hiện ra là khác ở chỗ nào. Cô vuốt vuốt cằm nhìn kĩ tổng quát tên kia lại 1 lần nữa.
Nhìn lên, nhìn xuống 1 hồi mới phát hiện ra đựơc 2 điều. Tuy đôi mắt cũng là màu hổ phách nhưng lại không có đeo kính. Mái tóc lại là màu đen huyền chứ không phải là màu nâu như lúc sáng. Hổng lẽ sáng nay chói quá nên cô nhìn lộn thành màu nâu.?
Nhưng mà phải công nhận 1 điều, càng nhìn cô càng cảm thấy tên này đẹp kinh khủng. Ngay cả làn da cũng mịn hơn con gái gấp mấy lần.
Thấy Du cứ bất động săm soi nhìn mình, chàng trai hơi nhíu mày. Cậu bước lên giơ chân đạp Du sang 1 bên. Đúng vậy, chính xác là đạp.
Do đang tập trung tinh thần nên cô không giữ vững thăng bằng. Và cứ thế mà ngã phịch xuống đất.
- Ui da~..._ Du đau đớn, nhăn mặt, tay xoa xoa mông.
Lại thấy ngừơi làm cô té ngã đang mở cửa bứơc vào nhà. Bình thản như không, cứ như ngừơi mới đạp cô 1 cái là ngừơi khác vậy.
- Này, tại sao anh lại đá tôi chứ, anh không có phép lịch sự tối thiểu với phụ nữ hả?_ Du to tiếng quát, giọng điệu đầy ấm ức.
- Cô... Chắn đừơng_ giải thích 1 cách ngắn gọn xúc tích nhất rồi đóng cửa bứơc thẳng vào sân nhà.
- Hả? Anh dám...Á..._ Du vừa định theo sau ngay lúc cậu vừa đóng cửa cho nên chóp mũi bị đụng phải cạnh cửa.
Mà chàng trai kia không hề quay đầu ngó cô 1 cái. Bứơc chân vẫn đều đều thẳng tiến về phía trứơc.
- hừ, tên chết tiệt nhà ngươi._ Du không cam lòng gọi với theo.
Mà lúc này cô bỗng mới sực nhớ ra 1 chuyện. Anh ta sống ở trong ngôi nhà này?? Chết mất, hồi nãy do đang tức quá nên đã quên hỏi rồi. Aizzz. Thật là.... Du lại ngồi xổm xuống thở dài thừơn thựơt.
Nhưng giây sau Du liền lấy lại tinh thần bứơc tới, muốn bấm chuông.
- Cô làm gì ở đây?_ Bỗng nhiên sau lưng cô phát ra tiếng nói làm Du giật thót.
- Tôi hỏi tại sao cô lại ở đây?_ Chàng trai mới đến đương nhiên nhận ra đây là cô gái mình đã gặp lúc sáng.
- Anh... Sao lại?... Nhưng là..._ giọng Du bắt đầu run run, lắp ba lắp bắp nói.
- Nếu cô không nói thì tôi vào nhà đấy_ Hắn giả bộ muốn bứơc đi.
- A, khoan, khoan đã..._ Du nắm lại góc áo của hắn.
Hắn trừng mắt nhìn phần áo bị Du nắm lại. Trên mặt bày rõ ràng 2 chữ chán ghét. Du nhìn thấy bộ mặt này của hắn cũng tự động buông ra.
- Lúc nãy rõ ràng tôi thấy anh đã bứơc vào nhà, sao ... Sao hiện tại anh lại ở đây?_ Vừa nghĩ đến mình có thể gặp phải ma là cả ngừơi cô liền run lẩy bẩy.
Hoàng Thanh Du cô trời không sợ, đất không sợ, ngay cả những con sâu bọ gớm ghiếc nhất cũng không sợ. Mà chỉ sợ hãi duy nhất 1 thứ đó chính là Ma a.
Hắn hơi nhứơn mày, đôi mắt màu hổ phách dứơi cặp kính loé sáng, trong lòng cũng đã hiểu rõ sự tình. Chỉ là... Khi nhìn đến vẻ mặt sợ hãi như mèo con của Du thì máu chọc ghẹo của hắn lại nổi lên.
- À, chuyện này... Ừm... Có lẽ cô sẽ không tin nhưng..._ Hắn ngập ngừng không nói hết mà nhìn cô.
- là là chuyện gì cơ?_ Du tò mò tròn mắt hỏi.
- Ừ thì... Ngôi nhà này bị ma ám
- Hả? Thật ... Thật... Thật sao?_ giọng Du bắt đầu run rẩy, lắp bắp không nói thành câu.
- Phải, con ma đấy chính là ông cố cố nội của tôi. Vì còn vương vấn tình cảm nên đến giờ vẫn chưa chịu đi đầu thai. Sở thích của nó là đi giả dạng những ai đẹp trai...._Vẻ mặt hắn cực kì nghiêm túc, thấp giọng nói, cứ như tả cảnh trong phim vậy.
Ấy thế mà Thanh Du lại tin sái cổ. Còn liên tục gật đầu, chăm chú nghe. Thỉnh thoảng còn len lén nhìn vào trong nhà. Cũng không có thấy đựơc vẻ châm chọc trong mắt hắn.
- Kiệt, em làm gì ngoài này vậy, sao không vào nhà?_ Thanh Du đang tập trung lắng nghe thì bỗng có giọng nói phát ra làm cả 2 đồng loạt quay lại nhìn.
Mà Du vừa thấy ngừơi vừa mới đến thì 2 mắt liền mở to, hình trái tim bắn tứ phía, cũng may nứơc miếng còn chưa có chảy ra. Anh ta chính là mĩ nam tóc vàng lúc sáng.
- A, là em_ Lúc này anh cũng đã thấy Du và nhận ra cô.
- Anh quen cô ta sao?_ Kiệt nhìn anh hỏi.
- À, Ừ, cũng không hẳn, chỉ là lúc sáng có gặp nhau. Mà, sao em lại ở chỗ này vậy?_ Anh trả lời Kiệt xong lại quay sang hỏi Du.
Lúc này Du mới hoàn hồn lại. Cũng sực nhớ ra lí do mình đến đây nên quay sang hỏi anh.
- Anh có biết ai là chủ của ngôi nhà này không?_ Du thắc mắc hỏi.
Anh cũng không vội trả lời mà đưa ánh mắt nghi hoặc sang nhìn Kiệt. Kiệt cũng không hiểu chuyện lắc đầu.
- Em có quan hệ gì với chủ nhà này hả?_ Anh cừơi cừơi, hơi tò mò hỏi.
- À thì, chuyện này kể ra của thật dài dòng..._ Du gãi gãi đầu, không biết có nên nói hay là không.
- Thì em cứ nói đi, anh cũng đang rảnh rỗi a_ Anh nhún vai, không sao cả đáp.
"Anh rảnh nhưng mà tôi không có rảnh a"_ Kiệt thầm nghĩ rồi bĩu môi quay lưng bứơc vào trong nhà.
Du thì chỉ lo tập trung vào mĩ nam trứơc mặt nên không có để ý mấy đến hành động này của Kiệt.
- thì bọn họ là con của mẹ em...
- hử? Chẳng lẽ bọn họ không phải là con của ba em sao?_ Anh nhứơn mày, khó hiểu hỏi.
- Thì bà ấy không phải mẹ ruột của em, chồng bà ấy mới là ba ruột của em_ Du cố tình tránh từ mẹ kế ra. Thông qua ba ba cô đã đựơc biết bà mẹ mới của cô cực không thích từ này.
- Này,... Tên em không phải là Hoàng Thanh Du đấy chứ?_ Như chợt nhớ ra điều gì, anh cao giọng hỏi.
- À, phải. Sao anh lại biết..._ Nói đựơc nữa câu Du mới nhận ra có điều gì đó không ổn cho lắm. Lại ngứơc lên nhìn anh, trong mắt đầy nghi vấn.
- Anh rốt cuộc là ai?_ Trong đầu cô lúc này là 1 đống dấu chấm hỏi.
Mà Kiệt lúc này cũng đã dừng chân. Ngay lúc hắn nghe đến cái tên Hoàng Thanh Du thì mọi động tác của hắn liền đình chỉ. Mắt cũng tròn xoe nhìn cô.
.........


text:
- Báo điểm liền tay - Rinh ngay quà tặng
- Giảm giá 50% tất cả các khóa học ngày 12 và 13 tháng 7
- Giảm 30% cho lớp 9 và 12 trong 2 ngày 18 và 19/6/2018
- Tuyensinh247.com khai giảng các khóa học lớp 11
- Khai giảng các khóa học lớp 10 năm 2019
- Tuyensinh247.com Khai giảng các khóa học lớp 8
- Tuyensinh247.com khai giảng các khóa học lớp 7
- Tuyensinh247.com khai giảng các khóa học lớp 6
- Bộ 800 đề thi chính thức 9 vào 10 hay nhất, sát nhất – Có video chữa, Có lời giải chi tiết
- Khai giảng các khóa lớp 9 luyện thi vào 10 năm 2019
- Khai giảng các khóa luyện thi THPT QG 2019 mới tất cả các môn
- Học trực tuyến lớp 10 các môn Toán - Lý - Hóa - Văn - Anh- Sinh-Sử-Địa cùng Thầy Cô giỏi, nổi tiếng
- Học trực tuyến lớp 11 đủ môn cùng Thầy Cô giỏi, nổi tiếng
- Khai giảng các khóa lớp 9 Toán - Lý - Hóa - Văn - Anh năm 2018
- Khai giảng khóa Ngữ văn 7 - xây nền vững chắc cho tương lai!
- Luyện thi vào lớp 10 môn Toán, Văn, Hóa, Anh, Lý với giáo viên giỏi và nổi tiếng
Thông tin chuyên đề Điện từ học .
Các bài giảng, đề thi online trong chuyên đề (chương) Điện từ học
-
1.
Ngày phát hành : 15/08/2018
-
2.
Ngày phát hành : 20/08/2018
-
3.
Ngày phát hành : 25/08/2018
-
4.
Ngày phát hành : 01/09/2018
-
5.
Miễn phí - Thi online - Từ trường của dòng điện và của ống dây có dòng điện chạy qua ( Có lời giải chi tiết )Ngày phát hành : 01/09/2018
-
6.
Ngày phát hành : 05/09/2018
-
7.
Ngày phát hành : 10/09/2018
-
8.
Ngày phát hành : 15/09/2018
-
9.
Ngày phát hành : 20/09/2018
-
10.
Ngày phát hành : 25/09/2018
-
11.
Ngày phát hành : 25/09/2018
-
12.
Ngày phát hành : 30/09/2018
-
13.
Ngày phát hành : 05/10/2018
-
14.
Ngày phát hành : 05/10/2018
-
15.
Ngày phát hành : 10/10/2018
-
16.
Ngày phát hành : 15/10/2018
-
17.
Ngày phát hành : 20/10/2018
-
18.
Ngày phát hành : 20/10/2018
-
19.
Ngày phát hành : 21/10/2018
-
20.
Ngày phát hành : 25/10/2018
-
21.
Ngày phát hành : 30/10/2018
-
22.
Ngày phát hành : 05/11/2018
-
23.
Ngày phát hành : 10/11/2018
-
24.
Ngày phát hành : 10/11/2018
-
25.
Ngày phát hành : 15/11/2018
Top bài mới phát hành
-
1.
Bài tập về công suất và điện năng sử dụng
-
2.
Miễn phí - Tính tốc độ trung bình, quãng đường, thời gian (Chuyển động cơ học)
-
3.
Điện năng – Công của dòng điện
-
4.
Công suất điện
-
5.
Bài tập vận dụng định luật Ôm và công thức tính điện trở của dây dẫn
-
6.
Động cơ nhiệt
-
7.
Biến trở - Điện trở dùng trong kỹ thuật
-
8.
Sự chuyển thể của các chất
-
9.
Sự phụ thuộc của điện trở vào vật liệu làm dây dẫn
-
10.
Sự truyền nhiệt

markdown:
[Báo điểm liền tay - Rinh ngay quà tặng](/bao-diem-thi-thptqg-2018-tren-tuyensinh247-r345.html) [Giảm giá 50% tất cả các khóa học ngày 12 và 13 tháng 7](/giam-gia-1-nua-cac-khoa-hoc-ngay-12-13-7-r342.html) [Giảm 30% cho lớp 9 và 12 trong 2 ngày 18 và 19/6/2018](/giam-gia-soc-cho-lop-9-va-lop-12-trong-2-ngay-18-19-6-2018-r340.html) [Tuyensinh247.com khai giảng các khóa học lớp 11](/khai-giang-cac-khoa-hoc-lop-11-nam-2019-r331.html) [Khai giảng các khóa học lớp 10 năm 2019](/khai-giang-cac-khoa-hoc-lop-10-nam-2019-r330.html) [Tuyensinh247.com Khai giảng các khóa học lớp 8](/khai-giang-cac-khoa-hoc-lop-8-nam-2019-r329.html) [Tuyensinh247.com khai giảng các khóa học lớp 7](/khai-giang-cac-khoa-hoc-lop-7-nam-2019-r328.html) [Tuyensinh247.com khai giảng các khóa học lớp 6](/khai-giang-cac-khoa-hoc-lop-6-nam-2019-r327.html) [Bộ 800 đề thi chính thức 9 vào 10 hay nhất, sát nhất – Có video chữa, Có lời giải chi tiết](/800-de-thi-9-vao-10-hay-nhat-co-loi-giai-chi-tiet-r326.html) [Khai giảng các khóa lớp 9 luyện thi vào 10 năm 2019](/khai-giang-cac-khoa-lop-9-luyen-thi-vao-10-nam-2019-r319.html) [Khai giảng các khóa luyện thi THPT QG 2019 mới tất cả các môn](/khai-giang-cac-khoa-luyen-thi-thptqg-2019-tat-ca-cac-mon-r311.html) [Học trực tuyến lớp 10 các môn Toán - Lý - Hóa - Văn - Anh- Sinh-Sử-Địa cùng Thầy Cô giỏi, nổi tiếng](/hoc-truc-tuyen-online-lop-10-cac-mon-toan-ly-hoa-van-anh-cung-thay-co-giao-gioi-r251.html) [Học trực tuyến lớp 11 đủ môn cùng Thầy Cô giỏi, nổi tiếng](/Hoc-truc-tuyen-online-lop-11-cac-mon-toan-ly-hoa-sinh-van-anh-su-dia-cung-thay-co-gioi-r245.html) [Khai giảng các khóa lớp 9 Toán - Lý - Hóa - Văn - Anh năm 2018](/khai-giang-cac-khoa-lop-9-nam-2018-dat-cho-giam-50-r236.html) [Khai giảng khóa Ngữ văn 7 - xây nền vững chắc cho tương lai!](/khai-giang-khoa-ngu-van-7-xay-nen-vung-chac-cho-tuong-lai-r201.html) [Luyện thi vào lớp 10 môn Toán, Văn, Hóa, Anh, Lý với giáo viên giỏi và nổi tiếng](/luyen-thi-vao-lop-10-mon-toan-van-tieng-anh-voi-giao-vien-gioi-va-noi-tieng-r90.html)
**Thông tin chuyên đề Điện từ học .**
|
|![]()
|
|**Các bài giảng, đề thi online trong chuyên đề (chương) Điện từ học **
-
**1.**Ngày phát hành : 15/08/2018
-
**2.**Ngày phát hành : 20/08/2018
-
**3.**Ngày phát hành : 25/08/2018
-
**4.**Ngày phát hành : 01/09/2018
-
**5.** **Miễn phí - Thi online - Từ trường của dòng điện và của ống dây có dòng điện chạy qua ( Có lời giải chi tiết )**Ngày phát hành : 01/09/2018
-
**6.**Ngày phát hành : 05/09/2018
-
**7.**Ngày phát hành : 10/09/2018
-
**8.**Ngày phát hành : 15/09/2018
-
**9.**Ngày phát hành : 20/09/2018
-
**10.**Ngày phát hành : 25/09/2018
-
**11.**Ngày phát hành : 25/09/2018
-
**12.**Ngày phát hành : 30/09/2018
-
**13.**Ngày phát hành : 05/10/2018
-
**14.**Ngày phát hành : 05/10/2018
-
**15.**Ngày phát hành : 10/10/2018
-
**16.**Ngày phát hành : 15/10/2018
-
**17.**Ngày phát hành : 20/10/2018
-
**18.**Ngày phát hành : 20/10/2018
-
**19.**Ngày phát hành : 21/10/2018
-
**20.**Ngày phát hành : 25/10/2018
-
**21.**Ngày phát hành : 30/10/2018
-
**22.**Ngày phát hành : 05/11/2018
-
**23.**Ngày phát hành : 10/11/2018
-
**24.**Ngày phát hành : 10/11/2018
-
**25.**Ngày phát hành : 15/11/2018
**Top bài mới phát hành**
-
**1.** **Bài tập về công suất và điện năng sử dụng**
-
**2.** **Miễn phí - Tính tốc độ trung bình, quãng đường, thời gian (Chuyển động cơ học)**
-
**3.** **Điện năng – Công của dòng điện**
-
**4.** **Công suất điện**
-
**5.** **Bài tập vận dụng định luật Ôm và công thức tính điện trở của dây dẫn**
-
**6.** **Động cơ nhiệt**
-
**7.** **Biến trở - Điện trở dùng trong kỹ thuật**
-
**8.** **Sự chuyển thể của các chất**
-
**9.** **Sự phụ thuộc của điện trở vào vật liệu làm dây dẫn**
-
**10.** **Sự truyền nhiệt**

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: nginx

Connection: close

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Rất tiếc hiện tại VeXeRe chưa có thông tin hãng xe khách nào hoạt động tuyến đường Bảo Lộc - Lâm Đồng đi Thanh Hóa
- Bạn có thể bấm vào link để xem giá vé, lịch trình các hãng xe chạy từ Lâm Đồng đi Thanh Hóa
- Nếu bạn có thông tin hãng xe nào chạy tuyến đường Bảo Lộc - Lâm Đồng đi Thanh Hóa vui lòng cung cấp cho VeXeRe.com để chúng tôi cập nhật cho các hành khách khác cùng biết.
Bạn đã gửi thông tin phản hồi thành công! Click vào đây để quay về trang chủ
Chọn điểm đi
NƠI ĐI PHỔ BIẾN
Chọn điểm đến
NƠI ĐẾN PHỔ BIẾN
Hãng xe khách
Bến xe khách
Sân bay
Các hãng xe giường nằm đi Sapa từ Hà Nội
Các hãng xe Limousine đi Sapa từ Hà Nội
Đặt mua vé xe các tuyến đường phổ biến
Về chúng tôi
Hỗ trợ
Bản quyền © 2018 thuộc về VeXeRe.Com
Tên công ty: CÔNG TY CỔ PHẦN VEXERE
Địa chỉ đăng ký kinh doanh: 8C Chữ Đồng Tử, Phường 7, Quận Tân Bình, Thành Phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
Địa chỉ:
Lầu M, Khu B, Tòa nhà Sài Gòn Town, 83/16 Thoại Ngọc Hầu, Phường Hòa Thạnh, Quận Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam
Giấy chứng nhận ĐKKD số 0312387105 do Sở KH& ĐT TP. Hồ Chí Minh cấp lần đầu ngày 25/7/2013

markdown:
Rất tiếc hiện tại VeXeRe chưa có thông tin hãng xe khách nào hoạt động tuyến đường Bảo Lộc - Lâm Đồng đi Thanh Hóa
- Bạn có thể bấm vào link để xem giá vé, lịch trình các
[hãng xe chạy từ Lâm Đồng đi Thanh Hóa](https://vexere.com/vi-VN/ve-xe-khach-tu-lam-dong-di-thanh-hoa-136t1561.html)
- Nếu bạn có thông tin hãng xe nào chạy tuyến đường Bảo Lộc - Lâm Đồng đi Thanh Hóa vui lòng cung cấp cho VeXeRe.com để chúng tôi cập nhật cho các hành khách khác cùng biết.
Bạn đã gửi thông tin phản hồi thành công! Click
[vào đây](/) để quay về trang chủ
Hãng xe khách
Bến xe khách
Sân bay
Các hãng xe giường nằm đi Sapa từ Hà Nội
Các hãng xe Limousine đi Sapa từ Hà Nội
Đặt mua vé xe các tuyến đường phổ biến
Về chúng tôi
Hỗ trợ
Bản quyền © 2018 thuộc về VeXeRe.Com
Tên công ty: CÔNG TY CỔ PHẦN VEXERE
Địa chỉ đăng ký kinh doanh: 8C Chữ Đồng Tử, Phường 7, Quận Tân Bình, Thành Phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
Địa chỉ:
[Lầu M, Khu B, Tòa nhà Sài Gòn Town, 83/16 Thoại Ngọc Hầu, Phường Hòa Thạnh, Quận Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam](https://goo.gl/maps/ED2ndGo1Sn52)
Giấy chứng nhận ĐKKD số 0312387105 do Sở KH& ĐT TP. Hồ Chí Minh cấp lần đầu ngày 25/7/2013

Cache-Control: no-cache, no-store

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Set-Cookie: SERVERID=FE23|W0x4h|W0x4h; path=/

Content-Security-Policy: frame-ancestors 'self' *.vexere.com


text:
Rất tiếc hiện tại VeXeRe chưa có thông tin hãng xe khách nào hoạt động tuyến đường Ngã Năm - Sóc Trăng đi Cần Thơ
- Bạn có thể bấm vào link để xem giá vé, lịch trình các hãng xe chạy từ Sóc Trăng đi Cần Thơ
- Nếu bạn có thông tin hãng xe nào chạy tuyến đường Ngã Năm - Sóc Trăng đi Cần Thơ vui lòng cung cấp cho VeXeRe.com để chúng tôi cập nhật cho các hành khách khác cùng biết.
Bạn đã gửi thông tin phản hồi thành công! Click vào đây để quay về trang chủ
Chọn điểm đi
NƠI ĐI PHỔ BIẾN
Chọn điểm đến
NƠI ĐẾN PHỔ BIẾN
Hãng xe khách
Bến xe khách
Sân bay
Các hãng xe giường nằm đi Sapa từ Hà Nội
Các hãng xe Limousine đi Sapa từ Hà Nội
Đặt mua vé xe các tuyến đường phổ biến
Về chúng tôi
Hỗ trợ
Bản quyền © 2018 thuộc về VeXeRe.Com
Tên công ty: CÔNG TY CỔ PHẦN VEXERE
Địa chỉ đăng ký kinh doanh: 8C Chữ Đồng Tử, Phường 7, Quận Tân Bình, Thành Phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
Địa chỉ:
Lầu M, Khu B, Tòa nhà Sài Gòn Town, 83/16 Thoại Ngọc Hầu, Phường Hòa Thạnh, Quận Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam
Giấy chứng nhận ĐKKD số 0312387105 do Sở KH& ĐT TP. Hồ Chí Minh cấp lần đầu ngày 25/7/2013

markdown:
Rất tiếc hiện tại VeXeRe chưa có thông tin hãng xe khách nào hoạt động tuyến đường Ngã Năm - Sóc Trăng đi Cần Thơ
- Bạn có thể bấm vào link để xem giá vé, lịch trình các hãng xe chạy từ Sóc Trăng đi Cần Thơ
- Nếu bạn có thông tin hãng xe nào chạy tuyến đường Ngã Năm - Sóc Trăng đi Cần Thơ vui lòng cung cấp cho VeXeRe.com để chúng tôi cập nhật cho các hành khách khác cùng biết.
Bạn đã gửi thông tin phản hồi thành công! Click
[vào đây](/) để quay về trang chủ
Hãng xe khách
Bến xe khách
Sân bay
Các hãng xe giường nằm đi Sapa từ Hà Nội
Các hãng xe Limousine đi Sapa từ Hà Nội
Đặt mua vé xe các tuyến đường phổ biến
Về chúng tôi
Hỗ trợ
Bản quyền © 2018 thuộc về VeXeRe.Com
Tên công ty: CÔNG TY CỔ PHẦN VEXERE
Địa chỉ đăng ký kinh doanh: 8C Chữ Đồng Tử, Phường 7, Quận Tân Bình, Thành Phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
Địa chỉ:
[Lầu M, Khu B, Tòa nhà Sài Gòn Town, 83/16 Thoại Ngọc Hầu, Phường Hòa Thạnh, Quận Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam](https://goo.gl/maps/ED2ndGo1Sn52)
Giấy chứng nhận ĐKKD số 0312387105 do Sở KH& ĐT TP. Hồ Chí Minh cấp lần đầu ngày 25/7/2013

Set-Cookie: SERVERID=FE23|W0x3g|W0x3g; path=/


text:
Tích lũy 10 đêm, nhận 1 đêm thưởng
Và nhớ tìm Giá Bí mật tại một số khách sạn
Xem khách sạn tại Arandilla trên bản đồ
Đăng ký nhận thông tin khuyến mãi mới nhất của chúng tôi
Tải app và đặt phòng mọi lúc, mọi nơi
Tham gia ngay! Tích lũy 10 đêm, nhận 1 đêm miễn phí*
© 2018 Hotels.com, L.P. Mọi quyền được bảo lưu.
Hotels.com và logo Hotels.com là thương hiệu hoặc thương hiệu đã đăng ký bảo hộ của Hotels.com, LP tại Mỹ và/hoặc các quốc gia khác. Mọi thương hiệu khác thuộc quyền sở hữu của các chủ sở hữu tương ứng.
* Tìm hiểu thêm về Hotels.com™ Rewards

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: Application-Server

X-Hcom-Rendered-With: release

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Content-Security-Policy: default-src 'unsafe-inline' data: about: hcom: blob: callback: chrome-error: *; script-src 'unsafe-eval' 'unsafe-inline' data: about: blob: asset: *; report-uri https://525fade5ca1b22e6c3c9f4504b6b3f68.report-uri.com/r/d/csp/enforce

Set-Cookie: bm_sz=65949B16D87CBD270A053F83EA3FDDAA~QAAQqQrGFwEgH5pkAQAAwTyToo1chsJ0qKz8R0rwfK3Es5w/Ico44CglF5ZhCGdktlK93JeqonHdem1F4fX8ljahqnCsc9kMhhtozLuOMglJOQ0BLCTY+I9VQIOizm+uKqdJfmpr7Bi+bLXWYSoUT+tRa77yw4b4HEGWtqFbXH7gl2lTqBqcG9gDcMopIeI=; Domain=.hotels.com; Path=/; Expires=Mon, 16 Jul 2018 14:11:55 GMT; Max-Age=14400; HttpOnly

X-Content-Type-Options: nosniff

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: max-age=0, no-cache, no-store

Content-Language: vi-VN


text:
Động vật lưỡng cư
Động vật lưỡng cư (danh pháp khoa học: Amphibia) là một lớp động vật có xương sống máu lạnh. Tất cả các loài lưỡng cư hiện đại đều là phân nhánh Lissamphibia của nhóm lớn Amphibia này. Động vật lưỡng cư phải trải qua quá trình biến thái từ ấu trùng sống dưới nước tới dạng trưởng thành có phổi thở không khí, mặc dù vài loài đã phát triển qua nhiều giai đoạn khác nhau để bảo vệ hoặc bỏ qua giai đoạn ấu trùng ở trong nước dễ gặp nguy hiểm. Da được dùng như cơ quan hô hấp phụ, một số loài kỳ giông và ếch thiếu phổi phụ thuộc hoàn toàn vào da. Động vật lưỡng cư có hình dáng giống bò sát, nhưng bò sát, cùng với chim và động vật có vú, là các loài động vật có màng ối và không cần có nước để sinh sản. Trong những thập kỷ gần đây, đã có sự suy giảm số lượng của nhiều loài lưỡng cư trên toàn cầu.
Các động vật lưỡng cư đầu tiên phát triển trong giai đoạn từ kỷ Devon từ cá vây tay với phổi và vây tay, đây là đặc điểm hữu ích trong việc thích nghi với đất khô. Chúng phát triển đa dạng và trở thành nhóm thống trị trong suốt kỷ Cacbon và kỷ Permi, nhưng sau đó đã được thay thế bằng các loài bò sát và động vật có xương sống khác. Theo thời gian, động vật lưỡng cư đã giảm kích thước và mức độ đa dạng, chỉ để lại lớp hiện đại Lissamphibia
Ba bộ hiện đại của động vật lưỡng cư là Anura (ếch và cóc), Caudata / Urodela (kỳ giông), và Gymnophiona / Apoda (bộ không chân). Số lượng các loài động vật lưỡng cư được biết đến là khoảng 7.000, trong đó gần 90% là các loài ếch nhái. Các động vật lưỡng cư nhỏ nhất (và có xương sống) trên thế giới là loài ếch ở New Guinea (Paedophryne amauensis) với chiều dài chỉ 7,7 mm (0,30 inch). Các động vật lưỡng cư còn tồn tại lớn nhất là kỳ giông khổng lồ Trung Quốc (Andrias davidianus), dài đến 1,8 m (5 ft 11 inch), nhưng vẫn còn rất nhỏ so với loài tuyệt chủng Prionosuchus ở kỷ Permi tại Brazil, dài 9 m (30 ft). Các nghiên cứu về động vật lưỡng cư được gọi là batrachology, trong khi các nghiên cứu của cả hai loài bò sát và lưỡng cư được gọi là herpetology.
Mục lục
Tiến hóa[sửa | sửa mã nguồn]
Nhóm chính động vật lưỡng cư đầu tiên đã phát triển vào kỷ Devon, cách nay khoảng 370 triệu năm, từ Sarcopterygii tương tự như cá vây tay và cá phổi hiện đại,[2] chúng đã tiến hóa các vây thùy giống chân nhiều đốt với các ngón cho phép chúng lê dọc theo đáy biển. Một vài loài cá đã phát triển phổi nguyên thủy giúp chúng hít thởi không khí trong các hồ tù đọng của đầm lầy kỷ Devon có ôxy thấp. Chúng cũng có thể sử dụng các vây thùy mạnh mẽ của chúng để đưa cơ thể chúng lên khỏi mặt nước và "đi" trên đất khô trong trường hợp cần thiết. Cuối cùng vây xương của chúng có thể đã tiến hóa thành các chi và chúng có thể trở thành tổ tiên của tất cả các loài động vật bốn chân, bao gồm lưỡng cư hiện đại, bò sát, chim, và thú. Thay vì có thể trườn trên đất, nhiều loài cá dạng bốn chân tiền sử này vẫn mất nhiều thời gian của chúng sống dưới nước. Chúng đã bắt đầu phát triển phổi, nhưng vẫn thở qua mang là chủ yếu.[3]
Ichthyostega là một trong những nhóm lưỡng cư nguyên thủy đầu tiên có hai lỗ mũi và phổi hoạt động hiệu quả. Nó có 4 chi, cổ, một đuôi có vây và hộp sọ rất giống với nhóm cá vây thùy Eusthenopteron.[2] Động vật lưỡng cư tiến hóa thích nghi với môi trường cho phép chúng rời khỏi môi trường nước trong thời gian dài. Phổi của chúng được cải tiến và khung xương của chúng trở nên nặng hơn và chắc hơn, có khả năng chịu đựng được cùng với sự gia tăng trọng lượng khi chúng sống trên đất liền. Chúng đã phát triển "tay" và "chân" với 4 hoặc 5 ngón;[4] da của chúng biến đổi để có thể duy trì các chất dịch và chống khô.[3] Xương hyomandibula của cá ở vùng xương móng nằm phía sau mang đã giảm bớt về kích thước và trở thành bệ đỡ cho tai động vật lưỡng cư, một đặc điểm thích nghi cần thiết cho các động vật sống trên cạn.[5] Mối quan hệ giữa động vật lưỡng cư và cá teleost là cấu trúc đa nếp gấp của răng và các cặp xương chẩm ở phía sau đầu, ngoài ra, các đặc điểm này không thể tìm thấy bất kỳ nơi đâu trong giới động vật.[6]
Vào cuối kỷ Devon (cách nay 360 triệu năm), biển, sông và hồ được lấp đầy các sinh vật trong khi đất liền chủ yếu là các thực vật thời kỳ đầu mà không đó động vật có xương sống,[6] mặc dù một số nhóm như Ichthyostega, có thể thỉnh thoảng chúng cũng ra khỏi môi trường nước. Người ta cho rằng chúng có thể đã trườn bằng 2 chi trước, để kéo phần sau của chúng tương tự như cách mà voi biển làm.[4] Vào đầu kỷ Cacbon (cách nay 360 đến 345 triệu năm), khí hậu trở nên ướt và nóng. Các đầm lầy mở rộng với sự phát triển của rêu, dương xỉ, horsetail và calamites. Các động vật chân khớp thở bằng không khí đã tiến hóa và xâm chiếm đất liền, trên đất liền chúng là nguồn cung cấp thức ăn cho các động vật lưỡng cư ăn thịt và bắt đầu cho sự thích nghi môi trường trên cạn. Không có động vật bốn chân nào khác trên đất liền và các động vật lưỡng cư nằm trên mắc xích cao nhất của chuỗi thức ăn, nằm ở vị trí sinh thái hiện tại của cá sấu. Mặc dù đã có các chi và khả năng hít thở không khí, hầu hết chúng vẫn có cơ thể thon dài và đuôi khỏe.[6] Chúng là các loài săn mồi hàng đầu trên đất liền, đôi khi chiều dài chúng đạt đến vài mét, chúng săn các côn trùng lớn của thời kỳ này và một số loài cá trong nước. Chúng vẫn cần phải trở lại môi trường nước để đẻ trứng không vỏ, và thậm chí các loài lưỡng cư hiện đại nhất có giai đoạn ấu trùng hoàn toàn trong môi trường nước với mang giống như tổ tiên cá của chúng. Sự phát triển trứng có màng ối, là màng chống khô, cho phép bò sát sinh sản trên cạn và cho phép chúng thống trị hệ sinh thái trong giai đoạn sau đó.[2]
Trong suốt kỷ Trias (cách nay 250 đến 200 triệu năm), bò sát đã bắt đầu cạnh tranh với động vật lưỡng cư, làm cho sự sụt giảm về kích thước và độ quan trọng của động vật lưỡng cư trong sinh quyển. Theo dữ liệu hóa thạch, Lissamphibia, là nhóm bao gồm tất cả các động vật lưỡng cư hiện đại và là nhánh duy nhất còn sinh tồn, có thể đã rẽ nhánh từ các nhóm đã tuyệt chủng là Temnospondyli và Lepospondyli vào một thời điểm giữa Cacbon muộn và Trias sớm. Sự tương đối hiếm các bằng chứng hóa thạch gây khó khăn trong việc xác định chính xác thời điểm rẽ nhánh,[3] nhưng nghiên cứu phân tử gần đây nhất dựa trên multilocus sequence typing, đề xuất rằng động vật lưỡng cư xuất hiện từ Cacbon muộn/Pecmi sớm.[7]
Mối quan hệ giữa nguồn gốc và tiến hóa giữa 3 nhóm chính của động vật lưỡng cư là vấn đề vẫn còn tranh cãi. Một nghiên cứu phát sinh loài phân tử năm 2005 dựa trên việc phân tích rDNA đề nghị rằng kỳ giông và ếch giun có quan hệ gần hơn so với các loài trong bộ không đuôi. Nó cũng cho thấy rằng sự phân nhánh của 3 nhóm này đã diễn ra trong Đại Cổ sinh (Paleozoi) hoặc đầu Đại Trung sinh (Mesozoi) (cách nay khoảng 250 triệu năm), trước khi siêu lục địa Pangaea tan rã và ngay sau khi sự phân nhánh của chính từ các vây thùy. Sự diễn ra ngắn trong giai đoạn này, và sự phân nhánh nhanh chóng có thể làm cho sự khan hiếm tương đối của các hóa thạch lưỡng cư nguyên thủy.[8] Có một khoảng trống lớn về hóa thạch nhưng sự phát hiện ra ếch nguyên thủy vào Permi sớm ở Texas năm 2008 đã cung cấp một liên kết bị mất đi với những đặc điểm của ếch hiện đại. Phân tích phân tử đề nghị rằng sự phân nhánh ếch-kỳ giông đã diễn ra sớm hơn so với các bằng chứng cổ sinh vật.[9]
Do chúng tiến hóa từ cá phổi, động vật lưỡng cư phải thích nghi với việc sống trên cạn bao gồm cả việc phát triển các công cụ cần thiết cho việc di chuyển mới. Trong nước, việc chuyển động của đuôi theo phương ngang giúp chúng tiến về phía trước, nhưng trên cạn cơ chế khác biệt. Cột sống, các chi, gen chân tay và co bắp phải cần đủ khỏe đế nâng chúng lên khỏi mặt đất để vận động và ăn. Con trưởng thành trên cạn bắt đầu thoái hóa hệ thống đường biên của chúng và thích nghi hệ cảm giác của chúng để nhận được kích thích qua môi trường không khí. Chúng cần phát triển những phương pháp mới để điều chỉnh thân nhiệt để đối phó với sự dao động nhiệt độ môi trường xung quanh. Chúng đã phát triển các thói quen thích hợp với sinh sản trong môi trường trên cạn. Da của chúng tiếp xúc với các tia cực tím mà trước kia các tia này bị hấp thụ] trong môi trường nước. Do vậy, da đã bị thay đổi để có thể bảo vệ tốt hơn và chống sự mất nước quá nhiều.[10]
Phân loại[sửa | sửa mã nguồn]
Từ "Amphibia" xuất phát từ tiếng Hy Lạp cổ đại ἀμφίβιος (amphíbios), có nghĩa là "hai kiểu sống", ἀμφί nghĩa là "hai kiểu" và βιος nghĩa là "cuộc sống". Thuật ngữ này ban đầu được sử dụng như một tính từ chung cho tất cả động vật có thể sống cả trên mặt đất hoặc dưới nước, trong đó có hải cẩu và rái cá.[11] Theo truyền thống, lớp lưỡng cư gồm tất cả các động vật xương sống bốn chân không có màng ối. Amphibia theo nghĩa rộng nhất (sensu lato) được chia thành ba phân lớp, hai trong số đó đã tuyệt chủng:[12]
- Phân lớp Labyrinthodontia† (nhóm đa dạng vào Đại Cổ Sinh và đầu Đại Trung Sinh)
- Phân lớp Lepospondyli† (nhóm vào Đại Cổ Sinh, đôi khi được đặt trong Labyrinthodontia, có lẽ là họ hàng gần của động vật có màng ối hơn Lissamphibia)
- Phân lớp Lissamphibia: bao gồm tất cả các động vật lưỡng cư hiện đại, bao gồm ếch nhái, kỳ giông, sa giông và các động vật lưỡng cư không chân.
- Bộ Anura (ếch nhái và cóc): từ kỷ Jura đến nay - 6200 loài trong 53 họ.
- Bộ Caudata (kỳ giông và sa giông): từ kỷ Jura đến nay - 652 loài trong 9 họ.
- Bộ Gymnophiona (ếch giun): từ kỷ Jura đến nay - 192 loài trong 10 họ.
Số lượng các loài trong mỗi nhóm tùy thuộc vào hệ thống phân loại. Có hai hệ thống phân loại phổ biến là AmphibiaWeb, Đại học California (Berkeley), và phân loại của nhà bò sát học Darrel Frost và Bảo tàng lịch sử tự nhiên Hoa Kỳ.[13] Số loài theo Frost và tổng số loài đã được biết đến vào khoảng 7.000, trong đó có 90% thuộc bộ Không đuôi (hay ếch-nhái).[14]
Với việc phân loại phát sinh loài, các đơn vị phân loại Labyrinthodontia đã được loại bỏ vì nó là một nhóm cận ngành mà không có tính năng độc đáo rõ nét ngoài đặc điểm nguyên thủy được chia sẻ chung. Phân loại thay đổi theo sự phát sinh loài được tác giả ưa thích và cho dù họ sử dụng một gốc dựa trên phân loại hoặc dựa trên chia nút. Theo truyền thống, động vật lưỡng cư là một lớp được định nghĩa là tất cả động vật bốn chân với một giai đoạn ấu trùng, trong khi các nhóm bao gồm tổ tiên chung của tất cả các loài lưỡng cư còn đang tồn tại (ếch, kỳ giông và các loài lưỡng cư không chân) và tất cả phân hệ của chúng được gọi là Lissamphibia. Các phát sinh loài của động vật lưỡng cư Paleozoi là không chắc chắn, và Lissamphibia có thể nằm trong nhóm đã tuyệt chủng, như Temnospondyli (theo truyền thống được đặt trong lớp con Labyrinthodontia) hoặc Lepospondyli. Điều này có nghĩa rằng những người ủng hộ cho danh pháp phát sinh loài đã loại bỏ một số lượng lớn các nhóm động vật lưỡng cư tetrapod trong kỷ Devon và kỷ Cacbon trước đây đã được đưa vào phân loại của Linnaeus, và đưa vào một chỗ khác trong phân loại tiến hóa.[15] Nếu tổ tiên chung của lưỡng cư và động vật có màng ối được bao gồm trong Amphibia, nó sẽ trở thành một nhóm cận ngành.[16]
Tất cả các loài lưỡng cư hiện đại có trong phân lớp Lissamphibia, thường được coi là một nhánh, gồm một nhóm các loài đã tiến hóa từ một tổ tiên chung. Ba loài hiện đại là Anura (ếch và cóc), Caudata (hoặc Urodela, kỳ giông), và Gymnophiona (hoặc Apoda, các loài lưỡng cư không chân).[17] Người ta cho rằng loài kỳ giông phát sinh một cách riêng biệt từ một tổ tiên giống Temnospondyli, và thậm chí là các loài lưỡng cư không chân là nhóm gần gũi của động vật lưỡng cư biến từ bò sát, và do đó thuộc họ các động vật có màng ối.[9] Mặc dù các hóa thạch của một số ếch nhái cổ đại với các đặc tính nguyên thủy được biết đến, loài ếch nhái lâu đời nhất là Prosalirus bitis, từ thành hệ Kayenta kỷ Jura ở Arizona. Về mặt giải phẫu nó rất giống với loài ếch hiện đại.[18] Loài lưỡng cư không chân lâu đời nhất được biết đến là một loài ở đầu kỷ Jura, Eocaecilia micropodia và cũng từ Arizona.[19] Sa giông sớm nhất là Beiyanerpeton jianpingensis từ kỷ Jura ở đông bắc Trung Quốc.[20]
Các tác giả bất đầu rằng Salientia là một siêu bộ gồm bộ Anura, hay Anura là một phân bộ của bộ Salientia. Lissamphibia theo truyền thống chia làm ba bộ, họ bề ngoài giống kỳ giông, Albanerpetontidae, nay được xem là một phần Lissamphibia cùng với Salientia. Thêm vào đó, Salientia gồm cả ba bộ lưỡng cư hiện đại cộng với chi tiền ếch kỷ Trias, Triadobatrachus.[21]
Đặc điểm[sửa | sửa mã nguồn]
Liên lớp động vật bốn chân (Tetrapoda) được chia thành 4 lớp gồm các loài động vật có 4 chi.[22] Bò sát, chim và thú là các động vật có màng ối, trứng của chúng được đẻ ra ngoài hoặc mang trong cơ thể con cái và được bao bọc xung quanh bởi nhiều màng, một vài trong số đó vẫn chưa thể hiểu hết được.[23] Thiếu các màng này, động vật lưỡng cư cần có các vực nước để sinh sản, mặc dù vài loài đã phát triển qua nhiều giai đoạn khác nhau để bảo vệ hoặc bỏ qua giai đoạn ấu trùng ở trong nước dễ bị tổn thương.[10] Chúng không có mặt ở biển trừ một hoặc 2 loài ếch sống trong vùng nước lợ của các đầm lầy ngập mặn.[24] Trên đất liền, các động vật lưỡng cư sống giới hạn trong các môi trường ẩm ướt do chúng cần phải giữ cho da của chúng ẩm.[10]
Động vật lưỡng cư (và cả động vật có xương sống) nhỏ nhất trên thế giới là loài Paedophryne amauensis trong họ microhylidae ở New Guinea được phát hiện năm 2012. Nó có chiều dài trung bình 7,7 mm (0,30 in) và nó thuộc chi có đến 4 trong số 10 loài ếch nhỏ nhát thế giới.[25] Loài động vật lưỡng cư lớn nhất còn sinh tồn là Andrias davidianus, với chiều dài 1,8 m (5 ft 11 in)[26] nhưng loài này lại nhỏ hơn nhiều so với loài đã tuyệt chủng trong chi Prionosuchus với chiều dài lên đến 9 m (30 ft). Loài tuyệt chủng này giống như cá sấu sống cách nay 270 triệu năm từ Permi giữa ở Brazil.[27] Loài ếch lớn nhất là ếch Goliath châu Phi (Conraua goliath), với chiều dài có thể lên đến 32 cm (13 in) và cân nặng 3 kg (6,6 lb).[26]
Động vật lưỡng cư là các loài động vật có xương sống máu lạnh, chúng không thể duy trì thân nhiệt qua các quá trình nội sinh lý. Tốc độ trao đổi chất của chúng thấp và kết quả là máu và năng lượng cần thiết của cũng bị giới hạn. Ở con trưởng thành, chúng có các tuyến lệ và mí mắt có thể di chuyểns, và hầu hết các loài có tai có thể cảm nhận được máy bay hoặc rung động mặt đất. Lưỡi của chúng có cơ, mà ở một số loài chúng có thể nhô ra ngoài. Động vật lưỡng cư hiện đại có đốt sống được hóa xương hoàn toàn với các lớp đệm nối khớp. Xương sườn của chúng thường ngắn và có thể bị nhầm lẫn với đốt sống. Hộp sọ của chúng hầu hết là rộng và ngắn, và thường không được hóa xương hoàn chỉnh. Da của chúng chứa ít keratin và không có vảy, ngoài một vài vảy giống như cá ở các loài Gymnophiona nhất định. Da của chúng chứa nhiều tuyến nhờn và ở một vài loài có các tuyến độc. Tim của động vật lưỡng cư có 3 ngăn, 2 tâm nhĩ và 1 tâm thất. Chúng có bàng quang và các chất thải gốc nitơ được tiết ra chủ yếu ở dạng nước tiểu. Hầu hết động vật lưỡng cư đẻ trứng trong nước và ấu trùng trong nước phải trải qua giai đoạn biến thái để trở thành con trưởng thành sống trên cạn. Động vật lưỡng cư thở bằng phương thức bơm, không khí đầu tiên được đẩy xuống khu vực hầu họng qua lỗ mũi. Sau đó lớp màng hậu họng đóng lại và không khí được đẩy vào phổi bằng cách thắt cổ họng.[28] Một phương thức khác là trao đổi khí qua da.[10]
Bộ Không đuôi (Anura)[sửa | sửa mã nguồn]
Bộ Anura (từ tiếng Hy Lạp Cổ đại a(n)- nghĩa là "thiếu" và oura nghĩa là "đuôi") gồm có ếch, nhái và cóc. Chúng thường có chân sau rất dài, chân trước ngắn hơn, ngón chân có màng không móng, không có đuôi, mắt lớn và da có các tuyến nhầy.[17] Các thành viên trong bộ có da trơn được gọi là ếch, trong khi các thành viên có da sần được biết tới như cóc. Quy tắc này không được dùng trong phân loại và cũng có nhiều ngoại lệ. Thành viên trong họ Bufonidae được gọi là "cóc thực sự".[29] Kích thước của bộ không đuôi từ ếch Goliath (Conraua goliath) dài tới 30 xentimét (12 in) của Tây Phi[30] đến Paedophryne amauensis chỉ dài 7,7 milimét (0,30 in)- sống ở Papua New Guinea được mô tả năm 2012, cũng là động vật có xương sống nhỏ nhất được biết đến.[31] Mặc dù đa số các loài sống cả dưới nước và đất ẩm, một số chuyên biệt hóa để sống trên cây hay trong sa mạc. Bộ này được tìm thấy toàn thế giới trừ vùng cực.[32]
Bộ Có đuôi (Caudata)[sửa | sửa mã nguồn]
Bộ Caudata (tiếng Latin cauda nghĩa là "đuôi") bao gồm các loài kỳ giông, sa giông và cá cóc-có cơ thể thuôn dài, phổi kém phát triển và hầu hết có hình dạng giống thằn lằn. Chúng không có quan hệ họ hàng gì gần với thằn lằn.[33] Chúng có da trần không vảy, thiếu móng vuốt, đuôi thường dẹp và đôi khi có dạng vây. Chúng có kích thước từ Kỳ giông khổng lồ Trung Quốc (Andrias davidianus), đã được báo cáo dài 1,8 mét (5 ft 11 in),[34] đến loài kỳ giông Thorius pennatulus từ Mexico hiếm khi dài quá 20 mm (0,8 in).[35] Bộ không đuôi phân bố rộng rãi ở vùng Holarctic tại bắc bán cầu. Họ Plethodontidae được tìm thấy ở Trung Mỹ và bắc Nam Mỹ tại lưu vực sông Amazon.[32] Urodela là tên đôi khi được dùng cho tất cả các loài thuộc bộ không đuôi còn sinh tồn.[36] Nhiều họ trong bộ này kéo dài tình trạng thơ ấu như không đặt được sự biến thái hoàn toàn hay vẫn giữ các đặc tính của ấu trùng cả khi trưởng thành.[37] Hầu hết dài dưới 15 cm (6 in). Khi ở trên mặt đất, chúng dùng hầu hết thời gian trong ngày để ẩn trốn dưới các tảng đá hoặc gỗ hoặc thảm thực vật dày.[32]
Bộ Không chân (Gymnophiona)[sửa | sửa mã nguồn]
Bộ Gymnophiona (tiếng Hy Lạp gymnos nghĩa là "trần trụi, khỏa thân" và ophis nghĩa là "rắn") hay Apoda (tiếng Latin an- nghĩa là "thiếu" và tiếng Hy Lạp poda nghĩa là "chân") gồm các loài ếch giun. Đây là những động vật có thân dài, không chân có hình dạng giống rắn hay giun. Chiều dài cá thể trưởng thành từ 8 tới 75 xentimét (3 tới 30 inch) với ngoại lệ là Ếch giun Thomson (Caecilia thompsoni) có thể đạt chiều dài 150 xentimét (4,9 foot). Ếch giun có một đôi mắt thô sơ được da phủ lên, đôi mắt này có thể chỉ phân biệt được sự khác biệt về cường độ ánh sáng. Nó cũng có một đôi tua ngắn gần mắt có chức năng về xúc giác và khứu giác. Hầu hết ếch giun sống trong các hang dưới đất ẩm, nhưng cũng có một số sống thủy sinh.[38] Hầu hết các loài đẻ con trong hang và khi trứng nở ra chúng đưa ấu trùng đến vực nước. Số khác ấp trứng và ấu trùng trải qua quá trình biến thái trước khi trứng nở. Số ít loài nuôi con ấu trùng bằng các chất tiết khi chúng còn ở trong vòi trứng.[39] Ếch giun sống ở vùng nhiệt đới châu Phi, châu Á, Trung và Nam Mỹ.[40]
Sinh sản[sửa | sửa mã nguồn]
Việc sinh sản của hầu hết lưỡng cư cần nước ngọt mặc dù một số đẻ trứng trên đất và dùng nhiều cách để giữ ẩm. Số ít (ví dụ Fejervarya raja) có thể sống ở nước lợ nhưng không có lưỡng cư biển thật sự. Có các báo cáo về những quần thể lưỡng cư đột nhiên xâm lấn vùng nước mặn. Như vụ xâm lấn Biển Đen của loài lai tự nhiên của Pelophylax esculentus báo cáo năm 2010.[41]
Nghiên cứu[sửa | sửa mã nguồn]
Ngành nghiên cứu lưỡng cư được gọi là lưỡng cư học (batrachology). Lưỡng cư học là một phần của ngành động vật học rộng hơn nhưng lưỡng cư học ít khi được học riêng. Nghiên cứu phần này có thể liên quan đến phân loại, hình thái, hành vi, sinh thái hay hóa sinh của động vật. Kết quả nghiên cứu thường được công bố và phát hành trên các tạp chí sinh học.[42]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Blackburn, D.C.; Wake, D.B. (2011). “Class Amphibia Gray, 1825". In: Zhang, Z.-Q. (Ed.), "Animal biodiversity: An outline of higher-level classification and survey of taxonomic richness"”. Zootaxa 3148: 26–38.
- ^ a ă â “Evolution of amphibians”. University of Waikato: Plant and animal evolution. Truy cập ngày 30 tháng 9 năm 2012.
- ^ a ă â Carroll, Robert L.; Hallam, Anthony (Ed.) (1977). Patterns of Evolution, as Illustrated by the Fossil Record. Elsevier. tr. 405–420. ISBN 978-0-444-41142-6.
- ^ a ă Clack, Jennifer A. (2006). “Ichthyostega”. Tree of Life Web Project. Truy cập ngày 29 tháng 9 năm 2012.
- ^ Lombard, R. E.; Bolt, J. R. (1979). “Evolution of the tetrapod ear: an analysis and reinterpretation”. Biological Journal of the Linnean Society 11 (1): 19–76. doi:10.1111/j.1095-8312.1979.tb00027.x.
- ^ a ă â Spoczynska, J. O. I. (1971). Fossils: A Study in Evolution. Frederick Muller Ltd. tr. 120–125. ISBN 978-0-584-10093-8.
- ^ San Mauro, D. (2010). “A multilocus timescale for the origin of extant amphibians”. Molecular Phylogenetics and Evolution 56 (2): 554–561. PMID 20399871. doi:10.1016/j.ympev.2010.04.019.
- ^ San Mauro, Diego; Vences, Miguel; Alcobendas, Marina; Zardoya, Rafael; Meyer, Axel (2005). “Initial diversification of living amphibians predated the breakup of Pangaea”. The American Naturalist 165 (5): 590–599. PMID 15795855. doi:10.1086/429523.
- ^ a ă Anderson, J.; Reisz, R.; Scott, D.; Fröbisch, N.; Sumida, S. (2008). “A stem batrachian from the Early Permian of Texas and the origin of frogs and salamanders”. Nature 453 (7194): 515–518. PMID 18497824. doi:10.1038/nature06865.
- ^ a ă â b Dorit, Walker & Barnes 1991, tr. 843–859.
- ^ Skeat, Walter W. (1897). A Concise Etymological Dictionary of the English Language. Clarendon Press. tr. 39.
- ^ Baird, Donald (1965). “Paleozoic lepospondyl amphibians”. Integrative and Comparative Biology 5 (2): 287–294. doi:10.1093/icb/5.2.287.
- ^ Frost, Darell (2011). “American Museum of Natural History: Amphibian Species of the World 5.5, an Online Reference”. Herpetology. The American Museum of Natural History. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2012.
- ^ Crump, Martha L. (2009). “Amphibian diversity and life history” (PDF). Amphibian Ecology and Conservation. A Handbook of Techniques: 3–20.
- ^ Blackburn, D. C.; Wake, D. B. (2011). “Class Amphibia Gray, 1825. In: Zhang, Z.-Q. (Ed.) Animal biodiversity: An outline of higher-level classification and survey of taxonomic richness” (PDF). Zootaxa 3148: 39–55.
- ^ Speer, B. W.; Waggoner, Ben (1995). “Amphibia: Systematics”. University of California Museum of Paleontology. Truy cập ngày 13 tháng 12 năm 2012.
- ^ a ă Stebbins & Cohen 1995, tr. 3.
- ^ Roček, Z. (2000). “14. Mesozoic Amphibians”. Trong Heatwole, H.; Carroll, R. L. Amphibian Biology: Paleontology: The Evolutionary History of Amphibians (PDF) 4. Surrey Beatty & Sons. tr. 1295–1331. ISBN 978-0-949324-87-0.
- ^ Jenkins, Farish A. Jr.; Walsh, Denis M.; Carroll, Robert L. (2007). “Anatomy of Eocaecilia micropodia, a limbed caecilian of the Early Jurassic”. Bulletin of the Museum of Comparative Zoology 158 (6): 285–365. doi:10.3099/0027-4100(2007)158[285:AOEMAL]2.0.CO;2.
- ^ Gaoa, Ke-Qin; Shubin, Neil H. (2012). “Late Jurassic salamandroid from western Liaoning, China”. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 109 (15): 5767–5772. PMC 3326464. PMID 22411790. doi:10.1073/pnas.1009828109.
- ^ Cannatella, David (2008). “Salientia”. Tree of Life Web Project. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2012.
- ^ Laurin, Michel (2011). “Terrestrial Vertebrates”. Tree of Life Web Project. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2012.
- ^ Laurin, Michel; Gauthier, Jacques A. (2012). “Amniota”. Tree of Life Web Project. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2012.
- ^ Sumich, James L.; Morrissey, John F. (2004). Introduction to the Biology of Marine Life. Jones & Bartlett Learning. tr. 171. ISBN 978-0-7637-3313-1.
- ^ Rittmeyer, Eric N.; Allison, Allen; Gründler, Michael C.; Thompson, Derrick K.; Austin, Christopher C. (2012). “Ecological guild evolution and the discovery of the world's smallest vertebrate”. PLoS ONE 7 (1): e29797. PMC 3256195. PMID 22253785. doi:10.1371/journal.pone.0029797.
- ^ a ă Nguyen, Brent; Cavagnaro, John (tháng 7 năm 2012). “Amphibian Facts”. AmphibiaWeb. Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2012.
- ^ Price, L. I. (1948). “Um anfibio Labirinthodonte da formacao Pedra de Fogo, Estado do Maranhao”. Boletim (Ministerio da Agricultura, Departamento Nacional da Producao ineral Divisao de Geologia e Mineralogia) 24: 7–32.
- ^ Stebbins & Cohen 1995, tr. 24–25.
- ^ Cannatella, David; Graybeal, Anna (2008). “Bufonidae, True Toads”. Tree of Life Web Project. Truy cập ngày 1 tháng 12 năm 2012.
- ^ “Frog fun facts”. American Museum of Natural History. Ngày 12 tháng 1 năm 2010. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2012.
- ^ CNN. Ngày 12 tháng 1 năm 2012. Đã bỏ qua tham số không rõ
|titlew-guinea-body-size?_s=(trợ giúp);
|tựa đề=trống hay bị thiếu (trợ giúp);
- ^ a ă â Arnold, Nicholas; Ovenden, Denys (2002). Reptiles and Amphibians of Britain and Europe. Harper Collins Publishers. tr. 13–18. ISBN 978-0-00-219318-4.
- ^ Baum, David (2008). “Trait Evolution on a Phylogenetic Tree: Relatedness, Similarity, and the Myth of Evolutionary Advancement”. Nature Education. Truy cập ngày 1 tháng 12 năm 2012.
- ^ Sparreboom, Max (ngày 7 tháng 2 năm 2000). “Andrias davidianus Chinese giant salamander”. AmphibiaWeb. Truy cập ngày 1 tháng 12 năm 2012.
- ^ Wake, David B. (ngày 8 tháng 11 năm 2000). “Thorius pennatulus”. AmphibiaWeb. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2012.
- ^ Larson, A.; Dimmick, W. (1993). “Phylogenetic relationships of the salamander families: an analysis of the congruence among morphological and molecular characters”. Herpetological Monographs 7 (7): 77–93. JSTOR 1466953. doi:10.2307/1466953.
- ^ Dorit, Walker & Barnes 1991, tr. 852.
- ^ Stebbins & Cohen 1995, tr. 4.
- ^ Dorit, Walker & Barnes 1991, tr. 858.
- ^ Duellman, William E. “Gymnophiona”. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica. Truy cập ngày 30 tháng 9 năm 2012.
- ^ Natchev, Nikolay; Tzankov, Nikolay; Geme, Richard (2011). “Green frog invasion in the Black Sea: habitat ecology of the Pelophylax esculentus complex (Anura, Amphibia) population in the region of Shablenska Тuzla lagoon in Bulgaria” (PDF). Herpetology Notes 4: 347–351.
- ^ “Careers in Herpetology”. American Society of Ichthyologists and Herpetologists. Truy cập ngày 15 tháng 12 năm 2012.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
(tiếng Anh)
- Nhóm chuyên gia động vật lưỡng cư
- Động vật lưỡng cư tại trang Trung tâm Thông tin Công nghệ sinh học quốc gia Hoa Kỳ (NCBI).
- Động vật lưỡng cư 173420 tại Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp (ITIS).
- Động vật lưỡng cư tại Encyclopedia of Life
(tiếng Việt)

markdown:
# Động vật lưỡng cư
[Amphibia](/w/index.php?title=Amphibia&redirect=no)) [Jump to navigation](#mw-head) [Jump to search](#p-search)
|Động vật lưỡng cư|
|Thời điểm hóa thạch: Hậu Devon|
|
|![]()
*,* [Litoria phyllochroa](/wiki/Litoria_phyllochroa) *,* [Seymouria](/wiki/Seymouria) *và* [Dermophis mexicanus](/wiki/Dermophis_mexicanus) [Sa giông phương Đông](/wiki/Sa_gi%C3%B4ng_ph%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%B4ng) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Vực](/wiki/V%E1%BB%B1c_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *domain*) [Eukaryota](/wiki/Sinh_v%E1%BA%ADt_nh%C3%A2n_chu%E1%BA%A9n) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Phân giới](/wiki/Ph%C3%A2n_gi%E1%BB%9Bi)( *subregnum*) *Nhánh* [Bilateria](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%91i_x%E1%BB%A9ng_hai_b%C3%AAn) [Liên ngành](/wiki/Li%C3%AAn_ng%C3%A0nh)( *superphylum*) [Deuterostomia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_mi%E1%BB%87ng_th%E1%BB%A9_sinh) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) *Nhánh* [Craniata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_h%E1%BB%99p_s%E1%BB%8D) [Phân ngành](/wiki/Ph%C3%A2n_ng%C3%A0nh)( *subphylum*) [Vertebrata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_x%C6%B0%C6%A1ng_s%E1%BB%91ng) [Phân thứ ngành](/wiki/Ph%C3%A2n_ng%C3%A0nh)( *infraphylum*) [Gnathostomata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_quai_h%C3%A0m) [Liên lớp](/wiki/Li%C3%AAn_l%E1%BB%9Bp)( *superclass*) [Tetrapoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%E1%BB%91n_ch%C3%A2n) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) **Amphibia** [Gray](/wiki/John_Edward_Gray), 1825 [[1]](#cite_note-1) [†](/wiki/Tuy%E1%BB%87t_ch%E1%BB%A7ng)Phân lớp [Labyrinthodontia](/wiki/Labyrinthodontia)
- †Bộ
[Temnospondyli](/wiki/Temnospondyli)
- †Bộ
- †Phân lớp
[Lepospondyli](/wiki/Lepospondyli)
- Phân lớp
[Lissamphibia](/wiki/Lissamphibia)
- Bộ
[Anura](/wiki/B%E1%BB%99_Kh%C3%B4ng_%C4%91u%C3%B4i)
- Bộ
[Caudata](/wiki/Caudata)
- Bộ
[Gymnophiona](/wiki/Gymnophiona)
- †Bộ
[Allocaudata](/wiki/Allocaudata)
- Bộ
**Động vật lưỡng cư** ( [danh pháp khoa học](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_khoa_h%E1%BB%8Dc): **Amphibia**) là một lớp [động vật có xương sống](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_x%C6%B0%C6%A1ng_s%E1%BB%91ng) [máu lạnh](/wiki/M%C3%A1u_l%E1%BA%A1nh). Tất cả các loài lưỡng cư hiện đại đều là phân nhánh [Lissamphibia](/wiki/Lissamphibia) của nhóm lớn Amphibia này. Động vật lưỡng cư phải trải qua quá trình biến thái từ [ấu trùng](/wiki/%E1%BA%A4u_tr%C3%B9ng) sống dưới nước tới dạng trưởng thành có [phổi](/wiki/Ph%E1%BB%95i) thở không khí, mặc dù vài loài đã phát triển qua nhiều giai đoạn khác nhau để bảo vệ hoặc bỏ qua giai đoạn ấu trùng ở trong nước dễ gặp nguy hiểm. [Da](/wiki/Da) được dùng như [cơ quan hô hấp](/wiki/C%C6%A1_quan_h%C3%B4_h%E1%BA%A5p) phụ, một số loài [kỳ giông](/wiki/K%E1%BB%B3_gi%C3%B4ng) và [ếch](/wiki/%E1%BA%BEch) thiếu phổi phụ thuộc hoàn toàn vào da. Động vật lưỡng cư có hình dáng giống [bò sát](/wiki/B%C3%B2_s%C3%A1t), nhưng bò sát, cùng với [chim](/wiki/Chim) và [động vật có vú](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_v%C3%BA), là các loài động vật có màng ối và không cần có [nước](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc) để [sinh sản](/wiki/Sinh_s%E1%BA%A3n). Trong những thập kỷ gần đây, đã có [sự suy giảm số lượng](/wiki/S%E1%BB%B1_suy_gi%E1%BA%A3m_s%E1%BB%91_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_lo%C3%A0i_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0) của nhiều loài lưỡng cư trên toàn cầu.
Các động vật lưỡng cư đầu tiên phát triển trong giai đoạn từ
[kỷ Devon](/wiki/K%E1%BB%B7_Devon) từ [cá vây tay](/wiki/C%C3%A1_v%C3%A2y_tay) với [phổi](/wiki/Ph%E1%BB%95i) và vây tay, đây là đặc điểm hữu ích trong việc thích nghi với đất khô. Chúng phát triển đa dạng và trở thành nhóm thống trị trong suốt [kỷ Cacbon](/wiki/K%E1%BB%B7_Cacbon) và [kỷ Permi](/wiki/K%E1%BB%B7_Permi), nhưng sau đó đã được thay thế bằng các loài [bò sát](/wiki/B%C3%B2_s%C3%A1t) và [động vật có xương sống](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_x%C6%B0%C6%A1ng_s%E1%BB%91ng) khác. Theo thời gian, động vật lưỡng cư đã giảm kích thước và mức độ đa dạng, chỉ để lại lớp hiện đại [Lissamphibia](/wiki/Lissamphibia)
Ba bộ hiện đại của động vật lưỡng cư là Anura (
[ếch](/wiki/%E1%BA%BEch) và [cóc](/wiki/C%C3%B3c)), Caudata / Urodela ( [kỳ giông](/wiki/K%E1%BB%B3_gi%C3%B4ng)), và Gymnophiona / Apoda ( [bộ không chân](/wiki/B%E1%BB%99_Kh%C3%B4ng_ch%C3%A2n)). Số lượng các loài động vật lưỡng cư được biết đến là khoảng 7.000, trong đó gần 90% là các loài ếch nhái. Các động vật lưỡng cư nhỏ nhất (và có [xương sống](/wiki/X%C6%B0%C6%A1ng_s%E1%BB%91ng)) trên thế giới là loài ếch ở [New Guinea](/wiki/New_Guinea) ( *) với chiều dài chỉ 7,7 mm (0,30 inch). Các động vật lưỡng cư còn tồn tại lớn nhất là Paedophryne amauensis* [kỳ giông khổng lồ Trung Quốc](/wiki/K%E1%BB%B3_gi%C3%B4ng_kh%E1%BB%95ng_l%E1%BB%93_Trung_Qu%E1%BB%91c)( *), dài đến 1,8 m (5 ft 11 inch), nhưng vẫn còn rất nhỏ so với loài tuyệt chủng* [Andrias davidianus](/wiki/Andrias_davidianus) *ở* [Prionosuchus](/wiki/Prionosuchus) [kỷ Permi](/wiki/K%E1%BB%B7_Permi)tại [Brazil](/wiki/Brazil), dài 9 m (30 ft). Các nghiên cứu về động vật lưỡng cư được gọi là batrachology, trong khi các nghiên cứu của cả hai loài [bò sát](/wiki/B%C3%B2_s%C3%A1t)và lưỡng cư được gọi là herpetology.
## Mục lục
## Tiến hóa[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0&action=edit§ion=1)] **Trên:** *Eusthenopteron*, một chi cá vây thùy hoàn toàn sống thủy sinh **Dưới:** *, một chi cá dạng bốn chân cấp cao* [Tiktaalik](/wiki/Tiktaalik)
Nhóm chính động vật lưỡng cư đầu tiên đã phát triển vào kỷ
[Devon](/wiki/K%E1%BB%B7_Devon), cách nay khoảng 370 triệu năm, từ [Sarcopterygii](/wiki/Sarcopterygii) tương tự như [cá vây tay](/wiki/C%C3%A1_v%C3%A2y_tay) và [cá phổi](/wiki/C%C3%A1_ph%E1%BB%95i) hiện đại, chúng đã tiến hóa các vây thùy giống chân nhiều đốt với các ngón cho phép chúng lê dọc theo đáy biển. Một vài loài cá đã phát triển phổi nguyên thủy giúp chúng hít thởi không khí trong các hồ tù đọng của đầm lầy kỷ Devon có ôxy thấp. Chúng cũng có thể sử dụng các vây thùy mạnh mẽ của chúng để đưa cơ thể chúng lên khỏi mặt nước và "đi" trên đất khô trong trường hợp cần thiết. Cuối cùng vây xương của chúng có thể đã tiến hóa thành các chi và chúng có thể trở thành tổ tiên của tất cả các loài [2] [động vật bốn chân](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%E1%BB%91n_ch%C3%A2n), bao gồm lưỡng cư hiện đại, [bò sát](/wiki/B%C3%B2_s%C3%A1t), [chim](/wiki/Chim), và [thú](/wiki/Th%C3%BA). Thay vì có thể trườn trên đất, nhiều loài cá [dạng bốn chân](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_d%E1%BA%A1ng_b%E1%BB%91n_ch%C3%A2n)tiền sử này vẫn mất nhiều thời gian của chúng sống dưới nước. Chúng đã bắt đầu phát triển phổi, nhưng vẫn thở qua mang là chủ yếu. [[3]](#cite_note-Carroll-3) * là một trong những nhóm lưỡng cư nguyên thủy đầu tiên có hai lỗ mũi và phổi hoạt động hiệu quả. Nó có 4 chi, cổ, một đuôi có vây và hộp sọ rất giống với nhóm cá vây thùy Ichthyostega* *.* [Eusthenopteron](/wiki/Eusthenopteron) Động vật lưỡng cư tiến hóa thích nghi với môi trường cho phép chúng rời khỏi môi trường nước trong thời gian dài. Phổi của chúng được cải tiến và khung xương của chúng trở nên nặng hơn và chắc hơn, có khả năng chịu đựng được cùng với sự gia tăng trọng lượng khi chúng sống trên đất liền. Chúng đã phát triển "tay" và "chân" với 4 hoặc 5 ngón; [[2]](#cite_note-evoamphib-2) da của chúng biến đổi để có thể duy trì các chất dịch và chống khô. [[4]](#cite_note-Ichthyostega-4) Xương [[3]](#cite_note-Carroll-3) [hyomandibula](/w/index.php?title=Hyomandibula&action=edit&redlink=1)của cá ở vùng [xương móng](/wiki/X%C6%B0%C6%A1ng_m%C3%B3ng)nằm phía sau mang đã giảm bớt về kích thước và trở thành bệ đỡ cho tai động vật lưỡng cư, một đặc điểm thích nghi cần thiết cho các động vật sống trên cạn. Mối quan hệ giữa động vật lưỡng cư và cá [[5]](#cite_note-5) [teleost](/wiki/Teleost)là cấu trúc đa nếp gấp của răng và các cặp xương chẩm ở phía sau đầu, ngoài ra, các đặc điểm này không thể tìm thấy bất kỳ nơi đâu trong giới động vật. [[6]](#cite_note-Spoczynska-6)
Vào cuối kỷ Devon (cách nay 360 triệu năm), biển, sông và hồ được lấp đầy các sinh vật trong khi đất liền chủ yếu là các thực vật thời kỳ đầu mà không đó động vật có xương sống,
mặc dù một số nhóm như [6] *Ichthyostega*, có thể thỉnh thoảng chúng cũng ra khỏi môi trường nước. Người ta cho rằng chúng có thể đã trườn bằng 2 chi trước, để kéo phần sau của chúng tương tự như cách mà [voi biển](/wiki/Mirounga)làm. Vào đầu [[4]](#cite_note-Ichthyostega-4) [kỷ Cacbon](/wiki/K%E1%BB%B7_Cacbon)(cách nay 360 đến 345 triệu năm), khí hậu trở nên ướt và nóng. Các đầm lầy mở rộng với sự phát triển của [rêu](/wiki/R%C3%AAu), [dương xỉ](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_x%E1%BB%89), [horsetail](/w/index.php?title=Horsetail&action=edit&redlink=1)và [calamites](/w/index.php?title=Calamites&action=edit&redlink=1). Các [động vật chân khớp](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp)thở bằng không khí đã tiến hóa và xâm chiếm đất liền, trên đất liền chúng là nguồn cung cấp thức ăn cho các động vật lưỡng cư ăn thịt và bắt đầu cho sự thích nghi môi trường trên cạn. Không có động vật bốn chân nào khác trên đất liền và các động vật lưỡng cư nằm trên mắc xích cao nhất của chuỗi thức ăn, nằm ở vị trí sinh thái hiện tại của cá sấu. Mặc dù đã có các chi và khả năng hít thở không khí, hầu hết chúng vẫn có cơ thể thon dài và đuôi khỏe. Chúng là các loài săn mồi hàng đầu trên đất liền, đôi khi chiều dài chúng đạt đến vài mét, chúng săn các côn trùng lớn của thời kỳ này và một số loài cá trong nước. Chúng vẫn cần phải trở lại môi trường nước để đẻ trứng không vỏ, và thậm chí các loài lưỡng cư hiện đại nhất có giai đoạn ấu trùng hoàn toàn trong môi trường nước với mang giống như tổ tiên cá của chúng. Sự phát triển trứng có màng ối, là màng chống khô, cho phép bò sát sinh sản trên cạn và cho phép chúng thống trị hệ sinh thái trong giai đoạn sau đó. [[6]](#cite_note-Spoczynska-6) [[2]](#cite_note-evoamphib-2)
Trong suốt
[kỷ Trias](/wiki/K%E1%BB%B7_Trias) (cách nay 250 đến 200 triệu năm), bò sát đã bắt đầu cạnh tranh với động vật lưỡng cư, làm cho sự sụt giảm về kích thước và độ quan trọng của động vật lưỡng cư trong [sinh quyển](/wiki/Sinh_quy%E1%BB%83n). Theo dữ liệu hóa thạch, [Lissamphibia](/wiki/Lissamphibia), là nhóm bao gồm tất cả các động vật lưỡng cư hiện đại và là nhánh duy nhất còn sinh tồn, có thể đã rẽ nhánh từ các nhóm đã tuyệt chủng là [Temnospondyli](/wiki/Temnospondyli) và [Lepospondyli](/wiki/Lepospondyli) vào một thời điểm giữa Cacbon muộn và Trias sớm. Sự tương đối hiếm các bằng chứng hóa thạch gây khó khăn trong việc xác định chính xác thời điểm rẽ nhánh, nhưng nghiên cứu phân tử gần đây nhất dựa trên [3] *, đề xuất rằng động vật lưỡng cư xuất hiện từ Cacbon muộn/Pecmi sớm.* [multilocus sequence typing](/w/index.php?title=Multilocus_sequence_typing&action=edit&redlink=1) [[7]](#cite_note-7)
Mối quan hệ giữa nguồn gốc và tiến hóa giữa 3 nhóm chính của động vật lưỡng cư là vấn đề vẫn còn tranh cãi. Một nghiên cứu phát sinh loài phân tử năm 2005 dựa trên việc phân tích
[rDNA](/w/index.php?title=RDNA&action=edit&redlink=1) đề nghị rằng kỳ giông và ếch giun có quan hệ gần hơn so với các loài trong [bộ không đuôi](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_kh%C3%B4ng_%C4%91u%C3%B4i&action=edit&redlink=1). Nó cũng cho thấy rằng sự phân nhánh của 3 nhóm này đã diễn ra trong [Đại Cổ sinh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_C%E1%BB%95_sinh) (Paleozoi) hoặc đầu [Đại Trung sinh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Trung_sinh) (Mesozoi) (cách nay khoảng 250 triệu năm), trước khi siêu lục địa [Pangaea](/wiki/Pangaea) tan rã và ngay sau khi sự phân nhánh của chính từ các vây thùy. Sự diễn ra ngắn trong giai đoạn này, và sự phân nhánh nhanh chóng có thể làm cho sự khan hiếm tương đối của các hóa thạch lưỡng cư nguyên thủy. Có một khoảng trống lớn về hóa thạch nhưng sự phát hiện ra ếch nguyên thủy vào Permi sớm ở Texas năm 2008 đã cung cấp một liên kết bị mất đi với những đặc điểm của ếch hiện đại. Phân tích phân tử đề nghị rằng sự phân nhánh ếch-kỳ giông đã diễn ra sớm hơn so với các bằng chứng cổ sinh vật. [8] [[9]](#cite_note-Anderson-9)
Do chúng tiến hóa từ cá phổi, động vật lưỡng cư phải thích nghi với việc sống trên cạn bao gồm cả việc phát triển các công cụ cần thiết cho việc di chuyển mới. Trong nước, việc chuyển động của đuôi theo phương ngang giúp chúng tiến về phía trước, nhưng trên cạn cơ chế khác biệt. Cột sống, các chi, gen chân tay và co bắp phải cần đủ khỏe đế nâng chúng lên khỏi mặt đất để vận động và ăn. Con trưởng thành trên cạn bắt đầu thoái hóa
[hệ thống đường biên](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_bi%C3%AAn&action=edit&redlink=1) của chúng và thích nghi hệ cảm giác của chúng để nhận được kích thích qua môi trường không khí. Chúng cần phát triển những phương pháp mới để điều chỉnh thân nhiệt để đối phó với sự dao động nhiệt độ môi trường xung quanh. Chúng đã phát triển các thói quen thích hợp với sinh sản trong môi trường trên cạn. Da của chúng tiếp xúc với các tia cực tím mà trước kia các tia này bị hấp thụ] trong môi trường nước. Do vậy, da đã bị thay đổi để có thể bảo vệ tốt hơn và chống sự mất nước quá nhiều. [[10]](#cite_note-FOOTNOTEDoritWalkerBarnes1991843–859-10)
## Phân loại[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0&action=edit§ion=2)]
Từ "Amphibia" xuất phát từ
[tiếng Hy Lạp cổ đại](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i) ἀμφίβιος ( *amphíbios*), có nghĩa là "hai kiểu sống", *ἀμφί* nghĩa là "hai kiểu" và *βιος* nghĩa là "cuộc sống". Thuật ngữ này ban đầu được sử dụng như một tính từ chung cho tất cả động vật có thể sống cả trên mặt đất hoặc dưới nước, trong đó có hải cẩu và rái cá. Theo truyền thống, lớp lưỡng cư gồm tất cả các động vật xương sống bốn chân không có màng ối. Amphibia theo nghĩa rộng nhất ( [11] *) được chia thành ba phân lớp, hai trong số đó đã tuyệt chủng:* [sensu lato](/wiki/Sensu_lato) [[12]](#cite_note-12)
- Phân lớp
[Labyrinthodontia](/wiki/Labyrinthodontia)† (nhóm đa dạng vào Đại Cổ Sinh và đầu Đại Trung Sinh)
- Phân lớp
[Lepospondyli](/wiki/Lepospondyli)† (nhóm vào Đại Cổ Sinh, đôi khi được đặt trong Labyrinthodontia, có lẽ là họ hàng gần của [động vật có màng ối](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_m%C3%A0ng_%E1%BB%91i)hơn Lissamphibia)
- Phân lớp
[Lissamphibia](/wiki/Lissamphibia): bao gồm tất cả các động vật lưỡng cư hiện đại, bao gồm ếch nhái, kỳ giông, sa giông và các động vật lưỡng cư không chân.
- Bộ
[Anura](/wiki/Anura)(ếch nhái và cóc): từ kỷ Jura đến nay - 6200 loài trong 53 họ.
- Bộ
[Caudata](/wiki/Caudata)(kỳ giông và sa giông): từ kỷ Jura đến nay - 652 loài trong 9 họ.
- Bộ
[Gymnophiona](/wiki/Gymnophiona)(ếch giun): từ kỷ Jura đến nay - 192 loài trong 10 họ.
- Bộ
Số lượng các loài trong mỗi nhóm tùy thuộc vào hệ thống phân loại. Có hai hệ thống phân loại phổ biến là AmphibiaWeb, Đại học California (Berkeley), và phân loại của nhà bò sát học Darrel Frost và
[Bảo tàng lịch sử tự nhiên Hoa Kỳ](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1). Số loài theo Frost và tổng số loài đã được biết đến vào khoảng 7.000, trong đó có 90% thuộc [13] [bộ Không đuôi](/wiki/B%E1%BB%99_Kh%C3%B4ng_%C4%91u%C3%B4i)(hay ếch-nhái). [[14]](#cite_note-species-14)
Với việc phân loại phát sinh loài, các đơn vị phân loại Labyrinthodontia đã được loại bỏ vì nó là một nhóm cận ngành mà không có tính năng độc đáo rõ nét ngoài đặc điểm nguyên thủy được chia sẻ chung. Phân loại thay đổi theo sự phát sinh loài được tác giả ưa thích và cho dù họ sử dụng một gốc dựa trên phân loại hoặc dựa trên chia nút. Theo truyền thống, động vật lưỡng cư là một lớp được định nghĩa là tất cả động vật bốn chân với một giai đoạn ấu trùng, trong khi các nhóm bao gồm tổ tiên chung của tất cả các loài lưỡng cư còn đang tồn tại (ếch, kỳ giông và các loài lưỡng cư không chân) và tất cả phân hệ của chúng được gọi là Lissamphibia. Các phát sinh loài của động vật lưỡng cư Paleozoi là không chắc chắn, và Lissamphibia có thể nằm trong nhóm đã tuyệt chủng, như Temnospondyli (theo truyền thống được đặt trong lớp con Labyrinthodontia) hoặc Lepospondyli. Điều này có nghĩa rằng những người ủng hộ cho danh pháp phát sinh loài đã loại bỏ một số lượng lớn các nhóm động vật lưỡng cư tetrapod trong
[kỷ Devon](/wiki/K%E1%BB%B7_Devon) và [kỷ Cacbon](/wiki/K%E1%BB%B7_Cacbon) trước đây đã được đưa vào phân loại của Linnaeus, và đưa vào một chỗ khác trong phân loại tiến hóa. Nếu tổ tiên chung của lưỡng cư và động vật có màng ối được bao gồm trong Amphibia, nó sẽ trở thành một nhóm cận ngành. [15] [[16]](#cite_note-16)
Tất cả các loài lưỡng cư hiện đại có trong phân lớp Lissamphibia, thường được coi là một nhánh, gồm một nhóm các loài đã tiến hóa từ một tổ tiên chung. Ba loài hiện đại là Anura (ếch và cóc), Caudata (hoặc Urodela, kỳ giông), và Gymnophiona (hoặc Apoda, các loài lưỡng cư không chân).
Người ta cho rằng loài kỳ giông phát sinh một cách riêng biệt từ một tổ tiên giống Temnospondyli, và thậm chí là các loài lưỡng cư không chân là nhóm gần gũi của động vật lưỡng cư biến từ bò sát, và do đó thuộc họ các động vật có màng ối. [17] Mặc dù các hóa thạch của một số ếch nhái cổ đại với các đặc tính nguyên thủy được biết đến, loài ếch nhái lâu đời nhất là [[9]](#cite_note-Anderson-9) *, từ* [Prosalirus](/w/index.php?title=Prosalirus&action=edit&redlink=1)bitis [thành hệ Kayenta](/w/index.php?title=Th%C3%A0nh_h%E1%BB%87_Kayenta&action=edit&redlink=1)kỷ Jura ở [Arizona](/wiki/Arizona). Về mặt giải phẫu nó rất giống với loài ếch hiện đại. Loài lưỡng cư không chân lâu đời nhất được biết đến là một loài ở đầu kỷ Jura, Eocaecilia micropodia và cũng từ Arizona. [[18]](#cite_note-18) Sa giông sớm nhất là [[19]](#cite_note-19) *từ kỷ Jura ở đông bắc Trung Quốc.* [Beiyanerpeton](/w/index.php?title=Beiyanerpeton&action=edit&redlink=1)jianpingensis [[20]](#cite_note-20)
Các tác giả bất đầu rằng Salientia là một siêu bộ gồm bộ Anura, hay Anura là một phân bộ của bộ Salientia. Lissamphibia theo truyền thống chia làm ba
[bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc)), họ bề ngoài giống kỳ giông, [Albanerpetontidae](/wiki/Albanerpetontidae), nay được xem là một phần Lissamphibia cùng với Salientia. Thêm vào đó, Salientia gồm cả ba bộ lưỡng cư hiện đại cộng với chi tiền ếch kỷ Trias, *. Triadobatrachus* [[21]](#cite_note-21)
## Đặc điểm[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0&action=edit§ion=3)]
Liên lớp
[động vật bốn chân](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%E1%BB%91n_ch%C3%A2n) (Tetrapoda) được chia thành 4 lớp gồm các loài động vật có 4 chi. Bò sát, chim và thú là các động vật có màng ối, trứng của chúng được đẻ ra ngoài hoặc mang trong cơ thể con cái và được bao bọc xung quanh bởi nhiều màng, một vài trong số đó vẫn chưa thể hiểu hết được. [22] Thiếu các màng này, động vật lưỡng cư cần có các vực nước để sinh sản, mặc dù vài loài đã phát triển qua nhiều giai đoạn khác nhau để bảo vệ hoặc bỏ qua giai đoạn ấu trùng ở trong nước dễ bị tổn thương. [[23]](#cite_note-23) Chúng không có mặt ở biển trừ một hoặc 2 loài ếch sống trong vùng [[10]](#cite_note-FOOTNOTEDoritWalkerBarnes1991843–859-10) [nước lợ](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_l%E1%BB%A3)của các đầm lầy ngập mặn. Trên đất liền, các động vật lưỡng cư sống giới hạn trong các môi trường ẩm ướt do chúng cần phải giữ cho da của chúng ẩm. [[24]](#cite_note-24) [[10]](#cite_note-FOOTNOTEDoritWalkerBarnes1991843–859-10)
Động vật lưỡng cư (và cả động vật có xương sống) nhỏ nhất trên thế giới là loài
* trong họ Paedophryne amauensis* [microhylidae](/wiki/Microhylidae)ở [New Guinea](/wiki/New_Guinea)được phát hiện năm 2012. Nó có chiều dài trung bình 7,7 mm (0,30 in) và nó thuộc chi có đến 4 trong số 10 loài ếch nhỏ nhát thế giới. Loài động vật lưỡng cư lớn nhất còn sinh tồn là [[25]](#cite_note-25) *, với chiều dài 1,8 m (5 ft 11 in)* [Andrias davidianus](/wiki/Andrias_davidianus) nhưng loài này lại nhỏ hơn nhiều so với loài đã tuyệt chủng trong chi [[26]](#cite_note-Amphibianfacts-26) *với chiều dài lên đến 9 m (30 ft). Loài tuyệt chủng này giống như cá sấu sống cách nay 270 triệu năm từ Permi giữa ở Brazil.* [Prionosuchus](/wiki/Prionosuchus) Loài ếch lớn nhất là [[27]](#cite_note-27) [ếch Goliath](/wiki/%E1%BA%BEch_Goliath)châu Phi ( *), với chiều dài có thể lên đến 32 cm (13 in) và cân nặng 3 kg (6,6 lb).* [Conraua goliath](/w/index.php?title=Conraua_goliath&action=edit&redlink=1) [[26]](#cite_note-Amphibianfacts-26)
Động vật lưỡng cư là các loài động vật có xương sống máu lạnh, chúng không thể duy trì thân nhiệt qua các quá trình nội
[sinh lý](/wiki/Sinh_l%C3%BD). Tốc độ trao đổi chất của chúng thấp và kết quả là máu và năng lượng cần thiết của cũng bị giới hạn. Ở con trưởng thành, chúng có các tuyến lệ và mí mắt có thể di chuyểns, và hầu hết các loài có tai có thể cảm nhận được máy bay hoặc rung động mặt đất. Lưỡi của chúng có cơ, mà ở một số loài chúng có thể nhô ra ngoài. Động vật lưỡng cư hiện đại có đốt sống được hóa xương hoàn toàn với các lớp đệm nối khớp. Xương sườn của chúng thường ngắn và có thể bị nhầm lẫn với đốt sống. Hộp sọ của chúng hầu hết là rộng và ngắn, và thường không được hóa xương hoàn chỉnh. Da của chúng chứa ít [keratin](/wiki/Keratin) và không có vảy, ngoài một vài vảy giống như cá ở các loài [Gymnophiona](/wiki/Gymnophiona) nhất định. Da của chúng chứa nhiều [tuyến nhờn](/w/index.php?title=Tuy%E1%BA%BFn_nh%E1%BB%9Dn&action=edit&redlink=1) và ở một vài loài có các tuyến độc. Tim của động vật lưỡng cư có 3 ngăn, 2 [tâm nhĩ](/w/index.php?title=T%C3%A2m_nh%C4%A9&action=edit&redlink=1) và 1 [tâm thất](/w/index.php?title=T%C3%A2m_th%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1). Chúng có [bàng quang](/wiki/B%C3%A0ng_quang) và các chất thải gốc nitơ được tiết ra chủ yếu ở dạng [nước tiểu](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_ti%E1%BB%83u). Hầu hết động vật lưỡng cư đẻ trứng trong nước và ấu trùng trong nước phải trải qua giai đoạn biến thái để trở thành con trưởng thành sống trên cạn. Động vật lưỡng cư thở bằng phương thức bơm, không khí đầu tiên được đẩy xuống khu vực hầu họng qua lỗ mũi. Sau đó lớp màng hậu họng đóng lại và không khí được đẩy vào phổi bằng cách thắt cổ họng. Một phương thức khác là trao đổi khí qua da. [28] [[10]](#cite_note-FOOTNOTEDoritWalkerBarnes1991843–859-10)
### Bộ Không đuôi (Anura)[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0&action=edit§ion=4)]
Bộ
[Anura](/wiki/B%E1%BB%99_Kh%C3%B4ng_%C4%91u%C3%B4i) (từ tiếng Hy Lạp Cổ đại *a(n)-* nghĩa là "thiếu" và *oura* nghĩa là "đuôi") gồm có ếch, nhái và cóc. Chúng thường có chân sau rất dài, chân trước ngắn hơn, ngón chân có màng không móng, không có đuôi, mắt lớn và da có các tuyến nhầy. Các thành viên trong bộ có da trơn được gọi là ếch, trong khi các thành viên có da sần được biết tới như cóc. Quy tắc này không được dùng trong phân loại và cũng có nhiều ngoại lệ. Thành viên trong họ [17] [Bufonidae](/wiki/Bufonidae)được gọi là "cóc thực sự". Kích thước của bộ không đuôi từ [[29]](#cite_note-29) [ếch Goliath](/wiki/%E1%BA%BEch_Goliath)( *Conraua goliath*) dài tới 30 xentimét (12 in) của Tây Phi đến [[30]](#cite_note-30) *chỉ dài 7,7 milimét (0,30 in)- sống ở Papua New Guinea được mô tả năm 2012, cũng là động vật có xương sống nhỏ nhất được biết đến.* [Paedophryne amauensis](/wiki/Paedophryne_amauensis) Mặc dù đa số các loài sống cả dưới nước và đất ẩm, một số chuyên biệt hóa để sống trên cây hay trong sa mạc. Bộ này được tìm thấy toàn thế giới trừ vùng cực. [[31]](#cite_note-31) [[32]](#cite_note-Collins-32)
### Bộ Có đuôi (Caudata)[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0&action=edit§ion=5)]
Bộ
[Caudata](/wiki/Caudata) (tiếng Latin *cauda* nghĩa là "đuôi") bao gồm các loài kỳ giông, sa giông và cá cóc-có cơ thể thuôn dài, phổi kém phát triển và hầu hết có hình dạng giống [thằn lằn](/wiki/Th%E1%BA%B1n_l%E1%BA%B1n). Chúng không có quan hệ họ hàng gì gần với thằn lằn. Chúng có da trần không vảy, thiếu móng vuốt, đuôi thường dẹp và đôi khi có dạng vây. Chúng có kích thước từ [33] [Kỳ giông khổng lồ Trung Quốc](/wiki/K%E1%BB%B3_gi%C3%B4ng_kh%E1%BB%95ng_l%E1%BB%93_Trung_Qu%E1%BB%91c)( *Andrias davidianus*), đã được báo cáo dài 1,8 mét (5 ft 11 in), đến loài kỳ giông [[34]](#cite_note-34) *từ Mexico hiếm khi dài quá 20 mm (0,8 in).* [Thorius pennatulus](/wiki/Thorius_pennatulus) Bộ không đuôi phân bố rộng rãi ở vùng [[35]](#cite_note-35) [Holarctic](/w/index.php?title=Holarctic&action=edit&redlink=1)tại [bắc bán cầu](/wiki/B%E1%BA%AFc_b%C3%A1n_c%E1%BA%A7u). Họ [Plethodontidae](/wiki/Plethodontidae)được tìm thấy ở Trung Mỹ và bắc Nam Mỹ tại lưu vực [sông Amazon](/wiki/S%C3%B4ng_Amazon). Urodela là tên đôi khi được dùng cho tất cả các loài thuộc bộ không đuôi còn sinh tồn. [[32]](#cite_note-Collins-32) Nhiều họ trong bộ này [[36]](#cite_note-larson-36) [kéo dài tình trạng thơ ấu](/w/index.php?title=K%C3%A9o_d%C3%A0i_t%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_th%C6%A1_%E1%BA%A5u&action=edit&redlink=1)như không đặt được sự biến thái hoàn toàn hay vẫn giữ các đặc tính của ấu trùng cả khi trưởng thành. Hầu hết dài dưới 15 cm (6 in). Khi ở trên mặt đất, chúng dùng hầu hết thời gian trong ngày để ẩn trốn dưới các tảng đá hoặc gỗ hoặc thảm thực vật dày. [[37]](#cite_note-FOOTNOTEDoritWalkerBarnes1991852-37) [[32]](#cite_note-Collins-32)
### Bộ Không chân (Gymnophiona)[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0&action=edit§ion=6)]
Bộ
[Gymnophiona](/wiki/Gymnophiona) (tiếng Hy Lạp *gymnos* nghĩa là "trần trụi, khỏa thân" và *ophis* nghĩa là "rắn") hay Apoda (tiếng Latin *an-* nghĩa là "thiếu" và tiếng Hy Lạp *poda* nghĩa là "chân") gồm các loài ếch giun. Đây là những động vật có thân dài, không chân có hình dạng giống rắn hay giun. Chiều dài cá thể trưởng thành từ 8 tới 75 xentimét (3 tới 30 inch) với ngoại lệ là [Ếch giun Thomson](/wiki/Caecilia_thompsoni) ( *Caecilia thompsoni*) có thể đạt chiều dài 150 xentimét (4,9 foot). Ếch giun có một đôi mắt thô sơ được da phủ lên, đôi mắt này có thể chỉ phân biệt được sự khác biệt về cường độ ánh sáng. Nó cũng có một đôi tua ngắn gần mắt có chức năng về [xúc giác](/wiki/X%C3%BAc_gi%C3%A1c) và [khứu giác](/wiki/Kh%E1%BB%A9u_gi%C3%A1c). Hầu hết ếch giun sống trong các hang dưới đất ẩm, nhưng cũng có một số sống thủy sinh. Hầu hết các loài đẻ con trong hang và khi trứng nở ra chúng đưa ấu trùng đến vực nước. Số khác ấp trứng và ấu trùng trải qua quá trình biến thái trước khi trứng nở. Số ít loài nuôi con ấu trùng bằng các chất tiết khi chúng còn ở trong vòi trứng. [38] Ếch giun sống ở vùng nhiệt đới châu Phi, châu Á, Trung và Nam Mỹ. [[39]](#cite_note-FOOTNOTEDoritWalkerBarnes1991858-39) [[40]](#cite_note-Britannica-40)
## Sinh sản[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0&action=edit§ion=7)]
Việc
[sinh sản](/wiki/Sinh_s%E1%BA%A3n) của hầu hết lưỡng cư cần [nước ngọt](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_ng%E1%BB%8Dt) mặc dù một số đẻ trứng trên đất và dùng nhiều cách để giữ ẩm. Số ít (ví dụ *) có thể sống ở Fejervarya raja* [nước lợ](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_l%E1%BB%A3)nhưng không có lưỡng cư [biển](/wiki/Bi%E1%BB%83n)thật sự. Có các báo cáo về những quần thể lưỡng cư đột nhiên xâm lấn vùng nước mặn. Như vụ xâm lấn [Biển Đen](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90en)của loài lai tự nhiên của *báo cáo năm 2010.* [Pelophylax esculentus](/w/index.php?title=Pelophylax_esculentus&action=edit&redlink=1) [[41]](#cite_note-41)
## Nghiên cứu[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0&action=edit§ion=8)]
Ngành nghiên cứu lưỡng cư được gọi là lưỡng cư học (batrachology). Lưỡng cư học là một phần của ngành
[động vật học](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc) rộng hơn nhưng lưỡng cư học ít khi được học riêng. Nghiên cứu phần này có thể liên quan đến phân loại, hình thái, hành vi, sinh thái hay hóa sinh của động vật. Kết quả nghiên cứu thường được công bố và phát hành trên các tạp chí sinh học. [[42]](#cite_note-42)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0&action=edit§ion=9)] **Blackburn, D.C.; Wake, D.B. (2011). “Class Amphibia Gray, 1825". In: Zhang, Z.-Q. (Ed.), "Animal biodiversity: An outline of higher-level classification and survey of taxonomic richness"”.** [^](#cite_ref-1) *Zootaxa* **3148**: 26–38.
- ^
**a** **ă** **â** [“Evolution of amphibians”](http://sci.waikato.ac.nz/evolution/AnimalEvolution.shtml#evolutionofamphibian). University of Waikato: Plant and animal evolution. Truy cập ngày 30 tháng 9 năm 2012.
- ^
**a** **ă** [Carroll, Robert L.; Hallam, Anthony (Ed.) (1977).](#cite_ref-Carroll_3-2) **â** [. Elsevier. tr. 405–420.](http://books.google.co.uk/books?hl=en&lr=&id=q7GjDIyyWegC&oi=fnd&pg=PA405&dq=Amphibian+evolution&ots=IrWl77pMCM&sig=bP0d3QWVxsr93XvM0rp6NgTRm7g#v=onepage&q=Amphibian%20evolution&f=false) *Patterns of Evolution, as Illustrated by the Fossil Record* [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-444-41142-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-444-41142-6).
- ^
**a** [Clack, Jennifer A. (2006).](#cite_ref-Ichthyostega_4-1) **ă** [“](http://tolweb.org/Ichthyostega). *Ichthyostega*” *Tree of Life Web Project*. Truy cập ngày 29 tháng 9 năm 2012. **Lombard, R. E.; Bolt, J. R. (1979). “Evolution of the tetrapod ear: an analysis and reinterpretation”.** [^](#cite_ref-5) *Biological Journal of the Linnean Society* **11**(1): 19–76. [doi](/wiki/DOI): [10.1111/j.1095-8312.1979.tb00027.x](//dx.doi.org/10.1111%2Fj.1095-8312.1979.tb00027.x).
- ^
**a** **ă** [Spoczynska, J. O. I. (1971).](#cite_ref-Spoczynska_6-2) **â** *Fossils: A Study in Evolution*. Frederick Muller Ltd. tr. 120–125. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-584-10093-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-584-10093-8). **San Mauro, D. (2010). “A multilocus timescale for the origin of extant amphibians”.** [^](#cite_ref-7) *Molecular Phylogenetics and Evolution* **56**(2): 554–561. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [20399871](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20399871). [doi](/wiki/DOI): [10.1016/j.ympev.2010.04.019](//dx.doi.org/10.1016%2Fj.ympev.2010.04.019). **San Mauro, Diego; Vences, Miguel; Alcobendas, Marina; Zardoya, Rafael; Meyer, Axel (2005). “Initial diversification of living amphibians predated the breakup of Pangaea”.** [^](#cite_ref-8) *The American Naturalist* **165**(5): 590–599. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [15795855](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15795855). [doi](/wiki/DOI): [10.1086/429523](//dx.doi.org/10.1086%2F429523).
- ^
**a** [Anderson, J.; Reisz, R.; Scott, D.; Fröbisch, N.; Sumida, S. (2008). “A stem batrachian from the Early Permian of Texas and the origin of frogs and salamanders”.](#cite_ref-Anderson_9-1) **ă** *Nature* **453**(7194): 515–518. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [18497824](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18497824). [doi](/wiki/DOI): [10.1038/nature06865](//dx.doi.org/10.1038%2Fnature06865).
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Dorit, Walker & Barnes 1991](#CITEREFDoritWalkerBarnes1991), tr. 843–859. **Skeat, Walter W. (1897).** [^](#cite_ref-11) *A Concise Etymological Dictionary of the English Language*. Clarendon Press. tr. 39. **Baird, Donald (1965). “Paleozoic lepospondyl amphibians”.** [^](#cite_ref-12) *Integrative and Comparative Biology* **5**(2): 287–294. [doi](/wiki/DOI): [10.1093/icb/5.2.287](//dx.doi.org/10.1093%2Ficb%2F5.2.287). **Frost, Darell (2011).** [^](#cite_ref-13) [“American Museum of Natural History: Amphibian Species of the World 5.5, an Online Reference”](http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/). *Herpetology*. The American Museum of Natural History. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2012. **Crump, Martha L. (2009).** [^](#cite_ref-species_14-0) [“Amphibian diversity and life history”](http://fds.oup.com/www.oup.com/pdf/13/9780199541188_chapter1.pdf)(PDF). *Amphibian Ecology and Conservation. A Handbook of Techniques*: 3–20. **Blackburn, D. C.; Wake, D. B. (2011).** [^](#cite_ref-15) [“Class Amphibia Gray, 1825. In: Zhang, Z.-Q. (Ed.) Animal biodiversity: An outline of higher-level classification and survey of taxonomic richness”](http://mapress.com/zootaxa/2011/f/zt03148p055.pdf)(PDF). *Zootaxa* **3148**: 39–55. **Speer, B. W.; Waggoner, Ben (1995).** [^](#cite_ref-16) [“Amphibia: Systematics”](http://www.ucmp.berkeley.edu/vertebrates/tetrapods/amphibsy.html). University of California Museum of Paleontology. Truy cập ngày 13 tháng 12 năm 2012.
- ^
**a** **ă** [Stebbins & Cohen 1995](#CITEREFStebbinsCohen1995), tr. 3. **Roček, Z. (2000). “14. Mesozoic Amphibians”. Trong Heatwole, H.; Carroll, R. L.** [^](#cite_ref-18) [(PDF)](http://rocek.gli.cas.cz/Reprints/AmphBiol3.pdf) *Amphibian Biology: Paleontology: The Evolutionary History of Amphibians* **4**. Surrey Beatty & Sons. tr. 1295–1331. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-949324-87-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-949324-87-0). **Jenkins, Farish A. Jr.; Walsh, Denis M.; Carroll, Robert L. (2007). “Anatomy of** [^](#cite_ref-19) *Eocaecilia micropodia*, a limbed caecilian of the Early Jurassic”. *Bulletin of the Museum of Comparative Zoology* **158**(6): 285–365. [doi](/wiki/DOI): [10.3099/0027-4100(2007)158[285:AOEMAL]2.0.CO;2](//dx.doi.org/10.3099%2F0027-4100%282007%29158%5B285%3AAOEMAL%5D2.0.CO%3B2). **Gaoa, Ke-Qin; Shubin, Neil H. (2012).** [^](#cite_ref-20) [“Late Jurassic salamandroid from western Liaoning, China”](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3326464). *Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America* **109**(15): 5767–5772. [PMC](/wiki/PubMed_Central) [3326464](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3326464). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [22411790](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22411790). [doi](/wiki/DOI): [10.1073/pnas.1009828109](//dx.doi.org/10.1073%2Fpnas.1009828109). **Cannatella, David (2008).** [^](#cite_ref-21) [“Salientia”](http://tolweb.org/Salientia/14938). *Tree of Life Web Project*. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2012. **Laurin, Michel (2011).** [^](#cite_ref-22) [“Terrestrial Vertebrates”](http://tolweb.org/Terrestrial_Vertebrates/14952). *Tree of Life Web Project*. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2012. **Laurin, Michel; Gauthier, Jacques A. (2012).** [^](#cite_ref-23) [“Amniota”](http://tolweb.org/Amniota/14990). *Tree of Life Web Project*. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2012. **Sumich, James L.; Morrissey, John F. (2004).** [^](#cite_ref-24) [. Jones & Bartlett Learning. tr. 171.](http://books.google.com/?id=Y8vTCze3dHgC&dq=%22+amphibians+in+the+sea%3F%22&q=Amphibians#v=snippet&q=Amphibians&f=false) *Introduction to the Biology of Marine Life* [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-7637-3313-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-7637-3313-1). **Rittmeyer, Eric N.; Allison, Allen; Gründler, Michael C.; Thompson, Derrick K.; Austin, Christopher C. (2012).** [^](#cite_ref-25) [“Ecological guild evolution and the discovery of the world's smallest vertebrate”](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3256195). *PLoS ONE* **7**(1): e29797. [PMC](/wiki/PubMed_Central) [3256195](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3256195). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [22253785](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22253785). [doi](/wiki/DOI): [10.1371/journal.pone.0029797](//dx.doi.org/10.1371%2Fjournal.pone.0029797).
- ^
**a** [Nguyen, Brent; Cavagnaro, John (tháng 7 năm 2012).](#cite_ref-Amphibianfacts_26-1) **ă** [“Amphibian Facts”](http://amphibiaweb.org/amphibian/facts.html). AmphibiaWeb. Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2012. **Price, L. I. (1948). “Um anfibio Labirinthodonte da formacao Pedra de Fogo, Estado do Maranhao”.** [^](#cite_ref-27) *Boletim*(Ministerio da Agricultura, Departamento Nacional da Producao ineral Divisao de Geologia e Mineralogia) **24**: 7–32. [^](#cite_ref-FOOTNOTEStebbinsCohen199524–25_28-0) [Stebbins & Cohen 1995](#CITEREFStebbinsCohen1995), tr. 24–25. **Cannatella, David; Graybeal, Anna (2008).** [^](#cite_ref-29) [“Bufonidae, True Toads”](http://www.tolweb.org/Bufonidae). *Tree of Life Web Project*. Truy cập ngày 1 tháng 12 năm 2012. [^](#cite_ref-30) [“Frog fun facts”](http://www.amnh.org/exhibitions/past-exhibitions/frogs-a-chorus-of-colors/frog-fun-facts). American Museum of Natural History. Ngày 12 tháng 1 năm 2010. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2012. [^](#cite_ref-31) *CNN*. Ngày 12 tháng 1 năm 2012. Đã bỏ qua tham số không rõ
|titlew-guinea-body-size?_s=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored));
|tựa đề=trống hay bị thiếu (
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#citation_missing_title));
- ^
**a** **ă** [Arnold, Nicholas; Ovenden, Denys (2002).](#cite_ref-Collins_32-2) **â** *Reptiles and Amphibians of Britain and Europe*. Harper Collins Publishers. tr. 13–18. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-00-219318-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-00-219318-4). **Baum, David (2008).** [^](#cite_ref-33) [“Trait Evolution on a Phylogenetic Tree: Relatedness, Similarity, and the Myth of Evolutionary Advancement”](http://www.nature.com/scitable/topicpage/trait-evolution-on-a-phylogenetic-tree-relatedness-41936). Nature Education. Truy cập ngày 1 tháng 12 năm 2012. **Sparreboom, Max (ngày 7 tháng 2 năm 2000).** [^](#cite_ref-34) [“](http://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Andrias&where-species=davidianus). AmphibiaWeb. Truy cập ngày 1 tháng 12 năm 2012. *Andrias davidianus*Chinese giant salamander” **Wake, David B. (ngày 8 tháng 11 năm 2000).** [^](#cite_ref-35) [“](http://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Thorius&where-species=pennatulus). AmphibiaWeb. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2012. *Thorius pennatulus*” **Larson, A.; Dimmick, W. (1993). “Phylogenetic relationships of the salamander families: an analysis of the congruence among morphological and molecular characters”.** [^](#cite_ref-larson_36-0) *Herpetological Monographs* **7**(7): 77–93. [JSTOR](/wiki/JSTOR) [1466953](//www.jstor.org/stable/1466953). [doi](/wiki/DOI): [10.2307/1466953](//dx.doi.org/10.2307%2F1466953). [^](#cite_ref-FOOTNOTEDoritWalkerBarnes1991852_37-0) [Dorit, Walker & Barnes 1991](#CITEREFDoritWalkerBarnes1991), tr. 852. [^](#cite_ref-FOOTNOTEStebbinsCohen19954_38-0) [Stebbins & Cohen 1995](#CITEREFStebbinsCohen1995), tr. 4. [^](#cite_ref-FOOTNOTEDoritWalkerBarnes1991858_39-0) [Dorit, Walker & Barnes 1991](#CITEREFDoritWalkerBarnes1991), tr. 858. **Duellman, William E.** [^](#cite_ref-Britannica_40-0) [“Gymnophiona”](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/29797/Gymnophiona). *Encyclopædia Britannica Online*. Encyclopædia Britannica. Truy cập ngày 30 tháng 9 năm 2012. **Natchev, Nikolay; Tzankov, Nikolay; Geme, Richard (2011).** [^](#cite_ref-41) [“Green frog invasion in the Black Sea: habitat ecology of the](http://www.herpetologynotes.seh-herpetology.org/Volume4_PDFs/Natchev_et_al_Herpetology_Notes_Volume4_pages347-351.pdf)(PDF). *Pelophylax esculentus*complex (Anura, Amphibia) population in the region of Shablenska Тuzla lagoon in Bulgaria” *Herpetology Notes* **4**: 347–351. [^](#cite_ref-42) [“Careers in Herpetology”](http://www.asih.org/herpjobs). American Society of Ichthyologists and Herpetologists. Truy cập ngày 15 tháng 12 năm 2012.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0&action=edit§ion=10)]
|
|![]()
có thông tin sinh học về
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về |
|
|![]()
có một trang
**(tiếng Anh)**
[Nhóm chuyên gia động vật lưỡng cư](http://www.amphibians.org) [Động vật lưỡng cư](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?id=8292)tại trang [Trung tâm Thông tin Công nghệ sinh học quốc gia Hoa Kỳ](/wiki/Trung_t%C3%A2m_Th%C3%B4ng_tin_C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_sinh_h%E1%BB%8Dc_qu%E1%BB%91c_gia_Hoa_K%E1%BB%B3)(NCBI). [tại](http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=173420) *Động vật lưỡng cư*173420 [Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_Th%C3%B4ng_tin_Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_T%C3%ADch_h%E1%BB%A3p)(ITIS). [tại Encyclopedia of Life](http://www.eol.org/pages/1552) *Động vật lưỡng cư* **(tiếng Việt)**

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

X-Cache: cp1052 miss, cp1054 miss

Via: 1.1 varnish (Varnish/5.1), 1.1 varnish (Varnish/5.1)

Accept-Ranges: bytes

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Language: vi

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


text:
Mục súc
Mục súc là các loài thú ăn cỏ được chăn nuôi với tính cách di động trên một diện tích lớn. Mục súc cũng là từ ngữ gọi chung ngành nông nghiệp liên quan đến chăn nuôi các loài gia súc này. Người chăn nuôi thường phải di chuyển theo đàn thú tìm cỏ và nước ngọt. Những giống thú thích hợp với ngành mục súc là dê, cừu, lạc đà.
Chăn nuôi mục súc thường được áp dụng để đối phó với vùng đất kém sản xuất như vùng Sahel ở Bắc Phi. Người chăn mục súc tụ họp đàn thú lại một nơi vào mùa mưa khi có sẵn nước uống và cỏ cây tốt tươi cho đàn thú ăn; đến mùa khô, thiếu nước thì đàn thú bị phân tán các nơi tìm lương thực và nước uống.[1]
Nhiều sắc tộc trên thế giới có nét văn hóa xoay quay đời sống mục súc nhưng vì biến đổi khí hậu, môi sinh và kỹ thuật, cuộc sống của họ cũng bị tác động mạnh. Miền Tây Hoa Kỳ và vùng nội địa nước Úc nơi xưa kia ngành chăn bò và chăn cừu là chính, tạo nên tác phong người cowboy và stockman, nay đã lui dần khi không còn thích ứng với đời sống hiện đại.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Moran, Emilio F. (2006). People and Nature: An Introduction to Human Ecological Relations. Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing. tr. 52. ISBN 978-1-4051-0572-9.

markdown:
# Mục súc
[Jump to navigation](#mw-head) [Jump to search](#p-search) **Mục súc** là các loài thú ăn cỏ được chăn nuôi với tính cách di động trên một diện tích lớn. Mục súc cũng là từ ngữ gọi chung ngành [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) liên quan đến [chăn nuôi](/wiki/Ch%C4%83n_nu%C3%B4i) các loài [gia súc](/wiki/Gia_s%C3%BAc) này. Người chăn nuôi thường phải di chuyển theo đàn thú tìm cỏ và nước ngọt. Những giống thú thích hợp với ngành mục súc là [dê](/wiki/D%C3%AA), [cừu](/wiki/C%E1%BB%ABu), [lạc đà](/wiki/L%E1%BA%A1c_%C4%91%C3%A0).
Chăn nuôi mục súc thường được áp dụng để đối phó với vùng đất kém sản xuất như vùng
[Sahel](/wiki/Sahel) ở Bắc Phi. Người chăn mục súc tụ họp đàn thú lại một nơi vào [mùa mưa](/wiki/M%C3%B9a_m%C6%B0a) khi có sẵn nước uống và cỏ cây tốt tươi cho đàn thú ăn; đến [mùa khô](/wiki/M%C3%B9a_kh%C3%B4), thiếu nước thì đàn thú bị phân tán các nơi tìm lương thực và nước uống. [[1]](#cite_note-1)
Nhiều sắc tộc trên thế giới có nét
[văn hóa](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a) xoay quay đời sống mục súc nhưng vì biến đổi [khí hậu](/wiki/Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu), [môi sinh](/wiki/M%C3%B4i_sinh) và kỹ thuật, cuộc sống của họ cũng bị tác động mạnh. [Miền Tây Hoa Kỳ](/wiki/Mi%E1%BB%81n_T%C3%A2y_Hoa_K%E1%BB%B3) và vùng nội địa nước [Úc](/wiki/%C3%9Ac) nơi xưa kia ngành chăn [bò](/wiki/B%C3%B2) và chăn cừu là chính, tạo nên tác phong người [cowboy](/wiki/Cowboy) và [stockman](/w/index.php?title=Stockman&action=edit&redlink=1), nay đã lui dần khi không còn thích ứng với đời sống hiện đại.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BB%A5c_s%C3%BAc&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BB%A5c_s%C3%BAc&action=edit§ion=1)] **Moran, Emilio F. (2006).** [^](#cite_ref-1) *People and Nature: An Introduction to Human Ecological Relations*. Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing. tr. 52. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-1-4051-0572-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-1-4051-0572-9).

X-Cache-Status: hit-local

X-Cache: cp1067 hit/2, cp1054 miss


text:
Thể loại:Kỹ thuật tạo lực
Jump to navigation Jump to search
Kỹ thuật tạo lực là một nhánh của kỹ thuật điện tương tác với các máy phát điện, truyền tải và phân phối năng lượng điện cũng như các thiết bị điện kết nối với hệ thống, bao gồm máy phát điện, động cơ và máy biến áp.
Bài chính của thể loại này là Kỹ thuật tạo lực.
Thể loại con
Thể loại này gồm thể loại con sau.
T
- ► Thiết bị tua-bin (3 t.l., 3 tr.)
Các trang trong thể loại “Kỹ thuật tạo lực”
11 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 11 trang.

markdown:
# Thể loại:Kỹ thuật tạo lực
[Jump to navigation](#mw-head) [Jump to search](#p-search)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về |**Kỹ thuật tạo lực** là một nhánh của [kỹ thuật điện](/wiki/K%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_%C4%91i%E1%BB%87n) tương tác với các máy phát điện, truyền tải và phân phối năng lượng điện cũng như các thiết bị điện kết nối với hệ thống, bao gồm máy phát điện, động cơ và máy biến áp.
Bài chính của
[thể loại](/wiki/Wikipedia:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i)này là **.** [Kỹ thuật tạo lực](/w/index.php?title=K%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_t%E1%BA%A1o_l%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1)
## Thể loại con
Thể loại này gồm thể loại con sau.
### T
- ►
[Thiết bị tua-bin](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Thi%E1%BA%BFt_b%E1%BB%8B_tua-bin) (3 t.l., 3 tr.)
## Các trang trong thể loại “Kỹ thuật tạo lực”
11 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 11 trang.

X-Cache: cp1054 miss, cp1054 miss