markdown:
Vì thế, trong sản xuất lúa Hè thu, nông dân cần quan tâm chăm sóc ngay từ khâu đầu như làm đất, gieo sạ, thời vụ, sâu bệnh…nhằm tạo cây lúa khoẻ làm tiền đề cho năng suất cao. Để có một vụ lúa Hè Thu thắng lợi, nông dân cần lưu ý một số vấn đề sau:
* Biện pháp canh tác
Thời điểm gieo sạ nên tuân thủ theo lịch né rầy của địa phương nhằm hạn chế rầy nâu chích hút giai đoạn lúa còn nhỏ có khả năng truyền bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá, ảnh hưởng nghiêm trọng năng suất. Ngoài ra, hãy chờ mưa đều mới gieo sạ vì vội vàng xuống giống khi không đủ lượng nước sẽ dễ đưa đến tình trạng chết giống phải gieo sạ lại.
Làm đất kỹ, mặt ruộng bằng phẵng, làm rãnh thoát mặn, thoát phèn trong đầu mùa mưa. Bón lót vôi và lân trong quá trình làm đất, nên bón lót vôi ( liều lượng 20-30kg/ 1000m2) và Super lân ( liều lượng
30kg/ 1000m2) đầu vụ nhằm hạn chế tình trạng ngộ độc phèn.
*Hiện tượng ngộ độc phèn
Ngộ độc phèn là trường hợp thường xảy ra đầu vụ lúa Hè Thu , đặc biệt trên những chân ruộng nhiễm phèn nặng vì trong điều kiện thời tiết nắng nóng kéo dài làm cho các tầng đất chứa yếu tố sinh phèn dễ bị oxy hóa, dẫn đến hiện tượng xì phèn gây ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của cây lúa đầu vụ Hè thu. Triệu chứng ngộ độc phèn thể hiện lá lúa xuất hiện nhiều đốm nâu, lá có màu tím sẫm hoặc chuyển màu nâu cam, phiến lá hẹp, vàng, lưa thưa, cây lúa thấp, không phát triển mặc dù đã bón phân đầy đủ. Rễ có màu nâu sậm và xoăn làm cho cây lúa khó hấp thụ dinh dưỡng, nên cây chậm phát triển, nếu không khắc phục kịp thời, cây lúa sẽ suy yếu dần và có thể chết. Khi lúa xuất hiện triệu chứng ngộ độc phèn nên thay nước, để rửa độc chất trong đất. Đồng thời, rãi thêm phân lân hoặc phun phân bón lá có hàm lượng lân cao như Hydrophos để tái tạo bộ rễ. Sau đó khi cây lúa phục hồi (thấy ra rễ trắng) mới cung cấp thêm phân đạm hoặc NPK. Nếu trường hợp trong kênh không có nước thì có thể phun nước hoặc phân bón lá để tạm thời cung cấp nước và dinh dưỡng cho cây chịu đựng tạm thời trong thời gian khô hạn.
* Một số dịch hại cần quan tâm đầu vụ lúa Hè Thu
1- Cỏ dại:
Cỏ dại là dịch hại ảnh hưởng năng suất lúa nghiêm trọng nếu không phòng trừ. Có nhiều biện pháp quản lý cỏ dại khác nhau như biện pháp canh tác, biện pháp thủ công, biện pháp sinh học, biện pháp hóa học,… nông dân nên quản lý cỏ dại bằng biện pháp tổng hợp như làm đất kỹ, mặt ruộng bằng phẳng, san bằng những chổ gò vì đây là nơi cỏ phát triển mạnh nhất. Khi làm đất, lượm sạch các gốc cỏ củ là mầm móng phát triển cỏ rất khó phòng trừ, sàng sạch hạt giống để loại bỏ những hạt cỏ dại và lúa cỏ lẫn với lúa, sử dụng hạt giống cấp xác nhận nhằm hạn chế cỏ dại, tạo cây lúa khỏe, chống chịu tốt với sâu bệnh. Quản lý nước là biện pháp quan trọng nhất trong quản lý cỏ dại. Sau khi gieo sạ khoảng một tuần, nên cho nước vào ruộng và giữ nước trong ruộng (mực nước cao thấp tùy theo giai đoạn sinh trưởng) suốt thời gian sinh trưởng của lúa sẽ khống chế được sự phát triển của cỏ dại. Hiện nay nông dân thường áp dụng biện pháp hóa học trừ cỏ là phổ biến, tuy nhiên sử dụng thuốc trừ cỏ nên tuân thủ theo nguyên tắc 4 đúng.
2- Bọ trỉ
Ấu trùng bọ trỉ hại lúa.
Bọ trỉ thường xuất hiện đầu vụ lúa Hè Thu. Bọ trỉ chích hút nhựa lá, làm chóp lá xe lại, biến vàng và có thể khô cháy nếu mật độ cao và ruộng bị khô hạn. Bọ trỉ thường chỉ gây hại khi lúa còn nhỏ (giai đoạn mạ). Thời tiết nóng, khô, ruộng thiếu nước, thiếu phân là điều kiện thích hợp cho bọ trỉ phát triển và gây hại. Ruộng bị bọ trỉ gây hại chỉ cần đảm bảo đủ nước, cung cấp dinh dưỡng kịp thời, lúa sẽ phục hồi tốt. Nếu trong trường hợp khô hạn, không có nước để cho vào ruộng, có thể phun phân bón lá để cung cấp nước và dinh dưỡng tạm thời cho cây lúa trong thời gian ngắn nhưng sau đó vẫn phải cho nước trong ruộng.
3- Sâu năn
Bên cạnh, sâu năn (hay còn gọi là muỗi hành) là đối tượng dịch hại có thể phát triển trong vụ Hè Thu vì hiện nay sâu năn đã xuất hiện trên trà lúa đẻ nhánh ở một số tỉnh lân cận.
Thành trùng của sâu năn là một loài muỗi nhỏ, dài khoảng 3-5mm, màu nâu vàng hoặc hồng nhạt, có kích thước bằng con muỗi thường nhưng con cái có bụng màu đỏ lợt. Thành trùng hoạt động ban đêm. Trứng thường đẻ mặt dưới của phiến lá, đôi khi chúng đẻ trên bẹ lá. Sâu non giống như con dòi, mình dẹt, màu trắng sữa, dài khoảng 4-5mm. Trong mùa nắng chúng sống tiềm sinh trong lúa mạ hay cỏ ở dạng sắp hóa nhộng. Thành trùng hoạt động trở lại vào đầu mùa mưa. Sâu non sau khi nở có một thời gian ngắn khoảng 1-2 ngày sống trong nước ( không có nước trong vòng 24 giờ sâu sẽ chết), sau đó chui qua bẹ lá lúa đục vào điểm sinh trưởng của tép lúa làm cho lá lúa mới mọc ra bị cuốn tròn lại như lá hành, sâu non sống trong đó. Khi sắp hóa nhộng sâu non bò lên ngọn lá hành đục một lổ nhỏ và một phần thân nhộng nằm qua lổ để hóa muỗi. Khi sâu non mới xâm nhập vào đọt non làm gốc lúa tròn và to lên. Khi lá hành chưa vươn ra ngoài, còn ở trong thân lúa làm thân lúa phình lên rõ rệt. Ống hành (tương tự như lá hành, có màu xanh nhạt, phía đầu lá hành được bịt kín bằng một nút cứng do mô lá tạo thành, nên đôi khi còn gọi là sâu ống hành) thường xuất hiện trong vòng 7-10 ngày sau khi sâu non xâm nhập vào đỉnh sinh trưởng. Chồi có lá hành thì không cho bông nhưng có thể mọc chồi mới để bù lại số chồi bị hại. Khi bông đã tượng hình thì ấu trùng của muỗi hành không gây hại được nữa. Ấu trùng làm nhộng trong ống. Thành trùng chui ra đầu ống, chỉ để lại vỏ nhộng. Sâu chỉ phá hại lúa ở giai đoạn trước khi có đòng.
Sâu năn rất khó để trừ, biện pháp phòng là chủ yếu. Diệt trừ cỏ dại quanh ruộng; gieo cấy thời vụ đồng loạt trên một cánh đồng; khi phát hiện trên ruộng có tép lúa bị hại nên thay nước ruộng; những vùng hàng năm thường bị sâu năn có thể rãi thuốc sâu dạng hạt như ViBasu 10H, Diaphos 10G, Regent 0.3G,…phun thuốc thường rất ít hiệu quả, đặc biệt không sử dụng thuốc khi thấy ống hành đã nhiều vì lúc đó sâu đã hóa muỗi.
4- Bệnh vàng lùn – lùn xoắn lá
Điều đáng quan tâm hơn, bệnh vàng lùn - lùn xoắn lá có nguy cơ sẽ xuất hiện và gây hại trên trà lúa Hè thu, vì thế nông dân cần cảnh giác phát hiện kịp thời nhằm ngăn chặn nguồn bệnh lây lan trên diện rộng.
Triệu chứng nhận biết bệnh vàng lùn là bụi lúa vàng, lùn nhưng nếu virus xâm nhiễm muộn chiều cao cây lúa không chênh lệch nhiều với cây lúa bình thường nên nông dân sẽ khó nhận ra nhưng triệu chứng đặc trưng là góc lá lúa bẹt ra rất rõ, lá có màu vàng cam, xuất hiện ở những lá bên dưới, lan dần lên những lá trên.Trong một bụi lúa xen lẫn một vài chồi bị bệnh. Bệnh lùn xoắn lá thường xuất hiện cùng với bệnh vàng lùn. Cây lúa bị bệnh lùn, lá bị xoắn, sinh trường cằn cọc, cây thấp lùn, chiều dài lá, rễ đều bị co ngắn so cây bình thường. màu lá xanh đậm, rìa lá có vết rách và gợn sóng, chóp lá bị biến dạng, xoăn tít lại, gân lá bị sưng. Đốt thân bên trên có hiện tượng nhảy chồi, các chồi này cũng có gié nhỏ mang các hạt nhưng bị lép hoặc lững. Lúa không trổ được, bị nghẹn đòng và hạt lép. Cây lúa tuổi càng nhỏ dễ bị nhiễm bệnh và thiệt hại càng lớn, năng suất giảm nghiêm trọng hoặc mất trắng. Có trường hợp trên một bụi lúa đồng thời xuất hiện cả hai triệu trứng bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá. Cả hai bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá đều do virus gây ra, môi giới truyền bệnh là rầy nâu. Để ngăn chặn sự phát triển nguồn bệnh trong vụ Hè Thu cần chú ý các biện pháp quản lý tổng hợp ngay từ đầu vụ như: Biện pháp gieo sạ tập trung, đồng loạt "né rầy" trên cùng cánh đồng là biện pháp hàng đầu, hữu hiệu nhất, kinh tế nhất để giải quyết cơ bản dịch rầy nâu mang mầm bệnh virus hại lúa. Vì thế kiên quyết xuống giống tập trung từng vùng và theo lịch né rầy của cơ quan chuyên ngành khuyến cáo; phòng ngừa côn trùng môi giới là rầy nâu (nên ngăn ngừa bằng cách duy trì thiên địch của rầy); nhổ bỏ và tiêu hủy các bụi lúa bị bệnh; áp dụng các biện pháp canh tác đồng bộ như gieo sạ mật độ hợp lý, bón phân cân đối để tạo cây lúa khỏe, gia tăng sức đề kháng của cây.
5- Bệnh đạo ôn
Bệnh hại nông dân cần quan tâm trong vụ lúa Hè Thu là bệnh đạo ôn. Bệnh có thể xuất hiện từ rất sớm giai đoạn mạ cho đến lúa đẻ nhánh, làm đòng, trổ. Bệnh tấn công trên lá, đốt thân, cổ lá, cổ bông. Bệnh gây thiệt hại nghiêm trọng đến năng suất lúa nếu không phát hiện sớm và phòng trừ kịp thời. Bệnh chớm xuất hiện là những chấm kim màu vàng nâu, về sau vết bệnh phát triển thành hình mắt én. Để phòng trừ bệnh đạo ôn, cần chọn giống kháng bệnh, mật độ sạ vừa phải, bón phân cân đối, tránh bón thừa đạm, không để ruộng khô nước, khi bệnh chớm xuất hiện phun thuốc đặc trị như: Filia 525SE , Flash 75WP, Fuji-one 40 WP, Beam 75WP, Rabcide 30WP, …
Để vụ lúa Hè Thu đạt thắng lợi đòi hỏi nông dân phải quan tâm chăm sóc ngay đầu vụ từ khâu làm đất, gieo sạ, bón phân đến quản lý dịch hại bằng biện pháp tổng hợp được áp dụng một cách linh hoạt và hợp lý./.
Huỳnh Hữu Đoàn
Trạm Trồng Trọt và Bảo vệ thực vật Châu Thành
Hơn nữa, thị trường tiêu thụ mãng cầu xiêm cũng khá rộng vì mãng cầu không những được dùng làm nước giải khát mà còn chế biến thành mứt, kẹo nhờ hương vị và mùi thơm đặc trưng. Mãng cầu xiêm có 2 giống ngọt và chua, theo yêu cầu thị trường, mãng cầu chua được trồng nhiều hơn. Là loại cây dễ tính, có tính thích nghi tốt, đặc biệt là khi được ghép trên gốc bình bát, hiện nay mãng cầu xiêm đã được trồng chuyên canh ở một số vùng đất không có điều kiện tốt như xã Phú Vang, Vang Quới Đông, Vang Quới Tây,… huyện Bình Đại hoặc trồng xen trong vườn dừa ở một số xã của huyện Mỏ Cày Nam tỉnh Bến Tre.Tuy nhiên, để trồng mãng cầu xiêm đạt năng suất cao cần chú ý một số đặc tính riêng của chúng để có biện pháp canh tác phù hợp.
Yêu cầu về điều kiện sinh thái của mãng cầu xiêm không khó lắm, mãng cầu xiêm có thể ra hoa, trái quanh năm, không rụng lá qua mùa khô giống như mãng cầu ta (na dai) nên chúng đòi hỏi độ ẩm ổn định để nuôi trái. Đất trồng tốt nhất là loại đất phù sa nhiều thịt, độ pH tốt nhất ở trong giới hạn 5 - 6,5. Nhờ bộ rễ của gốc ghép (gốc bình bát), mãng cầu xiêm chịu được ngập úng thường xuyên và độ mặn nhất định vì bình bát vốn dĩ là cây hoang dại.
Phân bón có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng suất mãng cầu xiêm. Tăng cường bón phân hữu cơ 10-15kg/cây/năm. Tùy theo vùng đất mà có lượng phân bón vô cơ phù hợp, trên vùng đất phèn nên tăng cường bón phân lân và vôi để tăng độ pH đất. Giai đoạn đậu trái, bón phân NPK có hàm lượng đạm cao, khi trái đạt kích thước tối đa nên bón bổ sung phân Kali để tăng phẩm chất trái.
Mãng cầu xiêm có nhiều hoa nhưng đậu trái rất ít, trái thường méo mó. Trong tự nhiên, trái mãng cầu xiêm ít khi có hình dạng đầy đặn, chung quanh bốn phía no tròn mà thường bị vặn vẹo, phía được thụ phấn, múi có hạt phát triển mạnh thì phình ra còn phía không được thụ phấn thì múi không có hạt (múi lép), kém phát triển, vỏ phía ngoài co lại, làm giảm giá trị thương phẩm. Tình trạng trên có nhiều nguyên nhân nhưng quan trọng là thụ phấn kém hiệu quả, do cấu tạo của bông, khi nướm nhụy cái tiết mật sẵn sàng nhận phấn thì các nhị đực chưa chín để tung phấn, đến khi nhị đực chín để tung phấn thì nướm nhụy cái đã qua thời kỳ nhận phấn, do đó bông không thụ phấn được, chủ yếu thụ phấn nhờ gió và côn trùng. Tuy nhiên, hoa mãng cầu xiêm khi trổ đầu chúi xuống, lúc nở, cánh hoa chỉ mở he hé nên gió và côn trùng khó có thể mang phấn từ cây này sang cây khác đưa đến kết quả là tỉ lệ đậu trái rất thấp. Đây là đặc tính riêng của mãng cầu. Vì thế, muốn trồng mãng cầu xiêm đạt năng suất cao, phương pháp thụ phấn bổ sung là biện pháp tối ưu giúp trái nhiều và trái phát triển đều đặn. Phương pháp thụ phấn bổ sung được thực hiện như sau:
Chọn bông để lấy phấn đực: Bông mãng cầu xiêm thường nở vào buổi chiều lúc 4-5 giờ và sau 2 giờ thì nở xong. Đến 10 giờ đêm thì cánh bông bắt đầu rụng. Nên chọn bông ở chót cành, bông có cuống nhỏ, mọc trên các cành nhỏ không đủ sức nuôi trái. Nên cắt các bông này vào buổi chiều, chọn những hoa sắp nở (cánh phát triển dài, chuyển màu trắng vàng, cánh nọ đã tách khỏi cánh kia, bao phấn sắp nứt). Bông cắt xong được đựng vào hộp, dưới có lót giấy trắng để hứng phấn bông, xong đấy nắp lại để nơi thoáng mát, để phấn sống tốt. Một bông lấy phấn có thể thụ đủ cho 6-10 bông. Sáng sớm hôm sau, bao phấn đã nứt, mở hộp ra, dùng kẹp nhỏ gắp bỏ các cánh bông, cuống bông. Dùng một que nhỏ, đầu có quấn bông gòn chà nhẹ lên các tiểu nhị để hạt phấn rơi ra (bông gòn không nên quấn quá chặt dễ làm hư hạt phấn). Sau đó loại các tiểu nhị để lấy các hạt phấn. Phấn thu được phải có màu kem, nếu màu nâu nhạt hay màu đen là phấn hư không dùng được.
Chọn bông để thụ phấn: Chọn các bông có cuống to, mọc ở các cành to khỏe, đủ sức nuôi trái tốt để thụ phấn. Chọn các bông đã nở, nướm tiết nhiều mật. Dùng một tay để giữ bông (kẹp cuống bông vào giữa ngón trỏ và ngón giữa, dùng ngón cái để giữ cánh bông). Tay còn lại dùng que có quấn bông gòn, chấm vào phấn hoa trong hộp xong xoay tròn nhẹ lên đầu nướm nhụy cái, làm 3 lần là đã thụ phấn xong cho bông. Sau khi thụ phấn, bông nào đậu thì cuống vẫn còn xanh, từ 2-4 tuần sau, sẽ thấy trái non phát triển. Bông nào không đậu thì cuống đen, teo và rụng. Thời gian thụ phấn tốt nhất là 8-9 giờ sáng.
Về sâu bệnh, mãng cầu xiêm được xem là cây ít sâu bệnh nhưng cũng cần phòng ngừa bệnh thán thư do nấm Colletotrichium gloesporivides gây hại hoa và trái ở cả giai đoạn trái non và trái lớn làm ảnh hưởng không nhỏ đến năng suất. Ngoài ra, rệp sáp và sâu đục trái cũng khá phổ biến trên mãng cầu.
Mãng cầu xiêm là cây trồng thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu song để đạt hiệu quả kinh tế cao cần quan tâm đến việc thụ phấn nhân tạo bổ sung đi đôi với chăm sóc tốt là một vấn đề quan trọng góp phần tạo năng suất cao trong thâm canh mãng cầu xiêm./.
Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Châu Thành
Tôi và anh đàm đạo, uống hết bình trà và câu chuyện đang đến hồi nóng lên, nhắc đến cây bưởi da xanh bị hạn mặn, thân cây suy yếu, dễ nhiễm sâu bệnh, lá vàng, làm giảm sinh trưởng, không thụ phấn, giảm năng suất; anh đề nghị đưa tôi đến nhà anh Võ Thành Phát, sinh năm 1963 ở cùng ấp, có 1 ha đất, trong đó có 0,60 ha trồng bưởi da xanh, phân nửa số cây được 8 tuổi, phân nửa mới trồng đầu năm 2017.
Qua câu chuyện và gợi ý của anh Năm Sua, anh Phát kể: "Giữa năm 2017, tôi nhận thấy tình hình nước mặn có thể đe dọa đến vườn bưởi da xanh mới trồng của mình, tôi liền tính phương án phải mua máy lọc nước bằng phương pháp RO để xử lý có nước ngọt tưới vườn bưởi da xanh, nếu không nó không thể chịu nổi mùa khô mặn…".
Anh đặt mua máy xử lý nước mặn bằng phương pháp RO giá 45 triệu đồng, thường nước mặn 3-9%o thì công suất máy cho ra 350-400 lít nước ngọt/giờ/tốn khoảng 1-1,5 KW điện; nếu mặn hơn sẽ được ít nước ngọt và tốn điện nhiều. Giá điện được ngành điện lực cho tính theo phương thức phục vụ sản xuất nông nghiệp: 1.484 đồng/KW. Trong suốt mùa nắng 3-4 tháng, máy hoạt động liên tục, anh dùng thuốc sút rửa màng lọc nước mỗi tháng từ 2 đến 5 lần tùy theo nước mặn, bẩn nhiều hay ít; 7-8 tháng mùa mưa còn lại anh không vận hành máy, che chắn đậy cẩn thận và 2-3 tuần khởi động máy bảo trì bảo dưỡng một lần để các bộ phận không khô sét, có thể bị hư hỏng mà sau đó không sử dụng được.
Hình 1: Bồn nước thô lấy từ ao mương
Hệ thống máy xử lý cho ra nước ngọt bằng phương pháp RO qua các công đoạn gồm có: nước thô > bồn lọc sỏi, than, cát > bồn nước trong > thiết bị RO (Reverse Osmotaxis) - lọc áp thẩm thấu ngược > hồ nước ngọt. Hồ nước ngọt được đào một cái ao cạn, lót bạt nhựa PE. Cứ một buổi 5 giờ đồng hồ máy cho ra được 2 m3 nước ngọt. Mỗi ngày 10 giờ đồng hồ được 4 m3. Buổi chiều, anh sử dụng ống nhựa 21 mm lấp đặt vào moteur, từ bồn chứa nước ngọt dẫn ra vườn, cầm tay bơm tưới trực tiếp lên từng gốc bưởi. Khối lượng nước sau 10 giờ có thể tưới cho 40 cây bưởi tương đương 2 công đất. Và như thế cứ 3-4 ngày anh quay lại tưới bờ bưởi đó 1 lần. Anh Năm Sua nhận xét: "Vườn bưởi da xanh của tôi đã tưới nước qua máy xử lý RO năm 2016, khi bị hạn mặn lâu ảnh hưởng kéo dài mà vẫn xanh tốt, trái bưởi xanh láng, nặng tròn hơn những cây trái bưởi khác bị thiếu nước".
Hình 2: Bồn lắng lọc nước thô qua đá, sỏi, than
Vào tháng Chạp trước tết Nguyên Đán, anh Võ Thành Phát đã làm cỏ, bón phân NPK 20-10-10. Mỗi năm anh bón khoảng 8 tấn phân cút ủ hoai cùng bột nấm Trichoderma vào tháng Giêng, tháng 7 âm lịch. Tháng 2 âm lịch dùng cỏ ủ gốc, lá dừa nước, lá dừa cạn, lá chuối, chuối cây đậy gốc để tạo mát gốc bưởi trong mùa khô.
Lúc 6 -10 giờ tối, anh có mắc 50 bóng đèn LED chiếu sáng trong vườn bưởi để sua đuổi bướm-sâu đục trái. Cứ cách 2 năm, vào tháng 2 âm lịch sau khi đậy gốc xong, anh thuê người bồi bùn một lần.
Hình 3: Anh Võ Văn Sua giải thích về thiết bị RO (lọc áp thẩm thấu ngược)
Anh Phát cho biết thêm tại ấp Lương Thuận, xã Lương Quới đã có tất cả 5 gia đình như: Nhà anh Trương Vĩnh Trọng, anh Võ Văn Sua, thầy giáo Chánh, anh Phát, anh Minh đã sử dụng máy xử lý nước theo phương pháp RO để tưới bưởi da xanh trong mùa nước mặn các năm qua.
Hình 4: Hồ có trải bạt chứa nước ngọt
Những ngày tháng 3 âm lịch này anh dùng máy đo nước mặn, có hôm mặn gần đến 3%o, các anh cho vận hành máy RO suốt cả ngày đêm để có đủ nước ngọt tưới, ban ngày nhiệt độ buổi trưa trong nhà 34oC, ngoài trời 48oC. Lượng nước bốc hơi từ khí khổng của các lá cây thoát ra rất nhiều, làm cho thân rễ dưới gốc bị thiếu nước, không đủ để hấp thu phân bón và tổng hợp các chất hữu cơ nuôi cây, giúp cây phát triển. Cây mới trồng 1-2 tuổi có thể bị héo và mất sức sinh trưởng trong mùa nắng hạn. Trong lúc giá trị cây bưởi da xanh luôn ở mức cao, mỗi năm thu nhập trung bình có thể hơn 200 triệu đồng/ha.
Lúc trò chuyện tôi đề nghị anh Phát có thể từ ao lót bạt chứa nước ngọt dùng moteur bơm ra bằng hệ thống tưới ống mềm có gắn bét phun lấp đặt tưới trực tiếp vào gốc bưởi sẽ tiết kiệm được nước hơn, tiện lợi khi vận hành nhưng chi phí thêm chỉ có 500 ngàn đồng/công đất (ống mềm sử dụng 3-4 mùa nắng). Lúc này, mỗi cây bưởi trồng 1-2 tuổi chỉ cần 2-5 lít nước, máy bơm vận hành 2-5 phút là giữ ẩm được gốc mỗi ngày. Các anh cũng thấy điều đó và sẽ hướng vào thực hiện những năm tiếp theo.
Hình 5: Hệ thống tưới ống mềm, tiết kiệm nước
Từ cách tính lợi hại như trên mà các anh đã quyết định mua máy xử lý mặn RO để phục vụ việc tưới bưởi da xanh trong mùa hạn mặn. Theo đánh giá của các anh, nếu máy được bảo dưỡng, bảo trì thường xuyên như đã nêu trên thì sử dụng có thể tuổi thọ đến hơn 10 năm, mỗi năm chiết tính đầu tư khoảng 5/50 triệu đồng, không lo trăn trở việc tưới ngọt cho cây trồng những tháng mùa hạn mặn./.
Kỹ sư Đỗ Văn Công
ĐT: 0983254467
Bệnh đốm vi khuẩn do vi khuẩn Xanthomonas campestris pv. mangiferae gây ra. Bệnh gây hại trên lá và trái. Gây hại từ khi trái bắt đầu cứng bao đến trái lớn. Bệnh gây hại trên các giống xoài. Triệu chứng trên lá: chóp lá có các đốm nhỏ màu nâu vàng, nhiều đốm bệnh liên kết thành mãng lớn sần sùi, bệnh nặng lá bị khô đi và rụng sớm. Trên trái, vết bệnh là những chấm nhỏ màu nâu đen hoặc những vết nứt dọc hình chân chim, chung quanh có quầng vàng, từ vết nứt mủ xì ra mang theo vi khuẩn tràn ra ngoài. Trái bị bệnh thường thối từng mãng và rụng. Vườn trồng dày, thiếu ánh sáng là điều kiện thuận lợi cho bệnh phát triển. Vi khuẩn tồn tại trên lá và trái bệnh, theo mưa gió xâm nhập qua vết xây xát hoặc vết chích của côn trùng.
Triệu chứng bệnh đốm vi
khuẩn trên trái xoài.
Nguy hiểm hơn là từ vết nứt đó, ruồi đục trái có điều kiện tấn công vào làm trái bị thối rất nhanh. Ruồi đục trái có tên khoa học Bactrocera dorsalis. Ruồi trưởng thành giống ruồi nhà nhưng nhỏ hơn, thân dài khoảng 7-9 mm, sải cánh rộng 13mm. Cánh trong suốt, mép cánh có sọc đen. Con cái cuối bụng có kim đẻ trứng dài và nhọn. Trứng hình hạt gạo, lúc mới đẻ trứng có màu trắng sữa, khi sắp nở chuyển màu vàng nhạt. Ấu trùng dạng dòi, không chân, đẩy sức dài khoảng 6-8mm, màu vàng nhạt, miệng có móc cứng, khi di chuyển dòi cong mình rồi duỗi ra tạo nên sức bật để phóng đi xa, có thể bún mình xa 10-20cm. Ấu trùng đẩy sức bún mình xuống đất hoá nhộng. Ruồi trưởng thành hoạt động ban ngày, có khả năng bay xa. Ruồi cái dùng ống đẻ trứng đẻ vào trái, một lần nhiều trứng. Chỉ trong thời gian ngắn 1-2 ngày, trứng nở ra dòi (ấu trùng). Dòi nở ra ăn thịt trái, tuổi càng lớn dòi càng đục sâu vào phía trong làm trái bị hư và thối. Bị hại nặng, trái rụng hàng loạt. Trong một trái, có thể có nhiều con dòi cùng một lúc với nhiều tuổi khác nhau. Trái xoài bị dòi gây hại thường bị bệnh thối rất nhanh. Trên xoài, ruồi đục trái thường gây hại vào giai đoạn trái xoài già, tuy nhiên trên những trái xoài chưa già bị nứt, ruồi đục trái cũng có thể đẻ trứng vào và ấu trùng phát triển bên trong trái, làm trái thối mềm và rụng. Ở những vườn xoài bị nhiễm bệnh đốm vi khuẩn gây nứt trái thường bội nhiễm ruồi đục trái với mật số cao và có thể làm thiệt hại năng suất 100%. Ngoài tác hại làm thất thu năng suất nghiêm trọng, ruồi đục trái còn là đối tượng kiểm dịch rất khắt khe của nhiều nước nhập khầu trái cây trên thế giới vì thế cần được kiểm soát nghiêm ngặt trong sản xuất.
Trên đây là một số biện pháp quản lý bệnh đốm vi khuẩn và ruồi đục trái:
Phòng trừ bệnh đốm vi khuẩn ngăn ngừa nứt trái sẽ hạn chế sự gây hại của ruồi đục trái; hàng năm sau thu hoạch nên tỉa cành tạo thông thoáng; thăm vườn thường xuyên khi phát hiện trên vườn xoài mới chớm xuất hiện của bệnh nên phun thuốc gốc Đồng, Starner, Kasuran,…đồng thời hái bỏ những trái bị nứt ngay khi còn trên cây và cả những trái rụng là nơi lưu tồn dòi làm gia tăng mật số ruồi rất nhanh do đó nên thường xuyên thu gom những trái bị rụng đem tiêu hủy ( chôn sâu dưới đất, rải vôi bột để tiêu diệt hết trứng và dòi non) nhằm tránh lây lan, đây là biện pháp rất quan trọng để hạn chế sự phát triển và lây lan của ruồi.
Khi ruồi trưởng thành phát sinh, dùng thuốc dẫn dụ có chất Methyl Eugennol (Vizubon – D ) để dẫn dụ và diệt ruồi đực hoặc sử dụng chế phẩm Sofri – Protein 10DD, phun mỗi cây khoảng 20-50ml bả mồi ( tùy theo cây lớn hay cây nhỏ ), chỉ phun thành đốm nhỏ dưới tán cây (không nên phun trực tiếp trên trái). Thời gian phun tốt nhất là từ 8-10 giờ sáng, tránh phun vào những ngày mưa chế phẩm sẽ không có tác dụng hấp dẫn và diệt ruồi.
Không nên xịt thuốc hóa học trực tiếp lên trái để diệt dòi vì thường hiệu quả không cao và không đảm bảo an toàn cho người sử dụng.
Nguyễn Thị Nguyệt
Rệp sáp là loại sâu hại rất phổ biến trên đu đủ. Nhóm rệp sáp gây hại trên đu đủ có nhiều loài, có thể phân làm 2 nhóm: nhóm Rệp sáp dính như Rệp sáp vảy (Lepidosaphes sp.), Rệp sáp (Aonidiella sp.) và nhóm Rệp sáp bông như Rệp bông trắng, Rệp sáp Planococcus sp….
Rệp sáp dính gây hại trên trái đu đủ.
Rệp sáp vảy (Lepidosaphes gloverii ): Thành trùng dài 2,5-3,5 mm cơ thể ốm dài (hình que), phần lưng hơi nhô lên. Ấu trùng tuổi nhỏ có màu nâu vàng đến nâu. Bên ngoài cơ thể rệp bao phủ bởi lớp vẩy hình bầu dục hoặc tròn. Trứng rất nhỏ, màu vàng, nằm dưới bụng con cái. Rệp non tuổi 1 màu vàng nâu, hình bầu dục, từ tuổi 2 trở đi không di động và bắt đầu tiết sáp che phủ cơ thể. Rệp sáp (Aonidiella sp.): Cơ thể có dạng hình hơi tròn, mỏng, màu xám. Chúng bám chặt vào vỏ trái, thân để hút nhựa cây. Rệp bông trắng: Thân rệp nhỏ như hạt tấm, màu hồng, xung quanh có tua sáp ngắn màu trắng như bông gòn phủ bên ngoài cơ thể (còn gọi là rệp phấn) nên ít tiếpxúc với thuốc. Rệp thường bám nhiều trên cuống trái, đôi khi có trên lá và thân đu đủ.
Rệp sáp gây hại bằng cách chích hút nhựa của các phần non của cây đu đủ như đọt non, lá non, cuống trái, trái non và trên cả những trái đã già lớn. Rệp bám trên trái để lại những dấu chấm trắng, chích hút nhựa trái, làm trái nhỏ, biến dạng và giảm giá trị thương phẩm của trái. Ngoài gây hại trực tiếp trong chất bài tiết của rệp còn giúp nấm bồ hóng phát triển, ảnh hưởng đến quang hợp của cây, giảm năng suất và phẩm chất của trái. Rệp sáp gây hại nhiều trên các vườn trồng dày, bón nhiều phân đạm. Trong tự nhiên rệp sáp có nhiều thiên địch tấn công như: Bọ rùa, các loài ong ký sinh và nhiều loài ăn mồi khác. Rệp sáp sinh sản nhanh và phát triển với mật số rất cao, đôi khi bám dày đặc trắng xoá trên lá, thân, trái (nông dân thường nhầm tưởng là bệnh).
Rệp sáp phát triển mạnh trong mùa nắng nóng. Rệp sáp là một loại côn trùng đa thực vì ngoài cây đu đủ chúng còn gây hại trên rất nhiều loại cây ăn trái khác như ổi, mãng cầu, cam, quýt, chanh, bưởi, … vi thế việc phòng trị chúng đôi khi cũng gặp khá nhiều khó khăn do nguồn thức ăn của chúng rất phong phú. Do cơ thể của nhóm rệp sáp được phủ bởi sáp nên sử dụng thuốc hóa học để phòng trị khó khăn và việc sử dụng thuốc không đúng có thể ảnh hưởng đến thiên địch của rệp sáp trong tự nhiên. Để phòng trừ rệp sáp, nên áp dụng kết hợp nhiều biện pháp.
Biện pháp quản lý:
- Không nên trồng với mật độ quá dầy để vườn luôn được thông thoáng .- Vệ sinh vườn đu đủ thường xuyên
- Dọn sạch cỏ rác , lá cây mục tủ ở xung quanh để phá vỡ nơi trú ngụ của kiến hôi.
- Tiêu hủy các bộ phận bị nhiễm rệp sáp nặng
- Dùng vòi máy bơm nước có áp suất mạnh tia xịt nước trực tiếp vào chỗ có nhiều rệp bu bám sẽ làm cho rệp bị rữa trôi bớt.
Nếu rệp xuất hiện với mật số cao, sử dụng thuốc hóa học để phòng trừ. Có thể sử dụng dầu khoáng, MOVENTO 150OD, ANBOOM 40EC hoặc một số loại thuốc có tính lưu dẫn (nội hấp), thấm sâu (thuốc có hoạt chất: Imidacloprid, Chlopyrifos,…);…. Tuân thủ nồng độ sử dụng theo khuyến cáo trên nhãn thuốc. Sau khi diệt trừ rệp sáp, phun thuốc trừ nấm bồ hống bằng các loại thuốc gốc Đồng.
Ngoài rệp sáp, trong điều kiện thời tiết nắng nóng thuận lợi cho nhện đỏ phát sinh và gây hại. Nhện đỏ rất nhỏ như đầu kim, hình bầu dục ( dài khoảng 0,3 - 0,4mm). Nhện trưởng thành đẻ trứng rời rạc, dính vào mặt phiến lá, một con cái có thể đẻ vài trăm trứng. Khi mới nở nhện có màu vàng nhạt, khi lớn chúng chuyển dần sang màu hồng và đỏ đậm. Nếu quan sát dưới kính lúp sẽ thấy giống như con mạt gà, màu đỏ hồng. Nhện trưởng thành và nhện non đều tập trung mặt dưới lá, gây hại bằng cách chích hút dịch của lá từ khi lá non, làm lá có những chấm trắng, vàng lốm đốm, lá non bị xoăn lại. Khi bị hại nặng , cả phiến lá có thể bị vàng và khô, ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng và phát triển của đu đủ.
Triệu chứng nhện đỏ gây hại trên lá.
Nhện sinh sản rất nhiều, chúng tích luỹ mật số khá nhanh. Nhện phát triển nhiều trong điều kiện thời tiết nóng và khô. Khi cần thiết có thể sử dụng một trong các loại thuốc sau: Danitol 10EC; Cascade 5EC; Nissorun 5EC; …Nên sử dụng thuốc theo nguyên tắc 4 đúng và luân phiên các loại thuốc để tránh nhện đỏ kháng thuốc.
Chú ý: Ở giai đoạn trái già nếu có phun thuốc phải tuyệt đối bảo đảm thời gian cách ly để bảo đảm an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng.
Để quản lý tốt một số bệnh hại trên rau thường gặp trong vụ Đông Xuân thì biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp mang lại hiệu quả cao.
- Bệnh lở cổ rễ thường gây hại trên rau màu ở giai đoạn cây con (nông dân còn gọi là bệnh chết rạp cây con). Bệnh do nấm Rhizoctonia solani gây ra, chúng gây hại hầu hết các loại rau như bầu, bí, dưa leo, khổ qua, dưa hấu, cà chua,…Bệnh chỉ phát sinh phá hại từ khi cây mới mọc đến khi cây có 1-2 lá thật. Nấm gây hại đoạn cổ rễ, chổ gần mặt đất của cây bị thối nhũn, teo tóp lại, vết bệnh màu nâu, lá vẫn còn xanh sau héo dần, cây ngã rạp và chết. khi ẩm độ cao, nơi vết bệnh có lớp tơ nấm màu trắng xám, đôi khi có hạch nấm màu nâu đen. Nấm tồn tại trên tàn dư cây bệnh và trong đất dưới dạng sợi và hạch nấm. Hạch nấm có thể sống trong nước hàng năm. Gặp điều kiện thích hợp, hạch nấm có thể mọc ra các sợi nấm xâm nhập vào gốc cây chỗ giáp mặt đất. Nấm bệnh phát sinh, gây hại mạnh trong điều kiện ẩm độ cao do tưới đẫm nước, mưa hoặc thời tiết sáng sớm có sương mù.
Bệnh lỡ cổ rễ
- Bệnh héo xanh cũng là một bệnh phổ biến trên các cây họ cà (cà chua, cà tím, ớt) và họ bầu bí (dưa leo, khổ qua, bầu bí, mướp). Bệnh do vi khuẩn Pseudomonas solanacearum gây ra. Bệnh gây hại từ giai đoạn nhỏ đến khi có trái). Triệu chứng điển hình là cây đang sinh trưởng bình thường thì đột ngột bị héo rũ trong khi các lá vẫn còn xanh. Hiện tượng héo thường xảy ra ban ngày khi trời nắng, ban đêm cây xanh lại (nông dân thường nghĩ là cây thiếu nước), sau 2-3 ngày như thế cây không hồi phục và chết hẳn. Cắt ngang gốc cây bệnh sẽ thấy mạch dẫn bị thâm nâu, ấn mạnh vào chổ gần mặt cắt sẽ có chất dịch màu trắng đục tiết ra, đó chính là dịch vi khuẩn. Để xác định bệnh héo xanh vi khuẩn, lấy một mẫu thân được cắt gần gốc cho vào trong ly nước trong, sao cho không chạm vào đáy ly, nếu có vi khuẩn bệnh héo xanh, quan sát sau vài phút một dòng nước giống như sữa chảy ra từ bề mặt cắt, dịch này chứa rất nhiều vi khuẩn. Vi khuẩn có thể tồn dư trong tàn dư cây bệnh tới 7 tháng, trong đất trên 1 năm, đây chính là nguồn lây truyền bệnh cho vụ sau. Vi khuẩn trong đất xâm nhập vào rễ cây rồi phát triển trong các mạch dẫn, ngăn cản sự hấp thu vận chuyển nước, muối khoáng của cây, làm cây bị héo.
Bệnh héo xanh trên dưa hấu
- Bệnh thán thư gây hại phổ biến trên khổ qua, dưa hấu, đậu đũa, đậu cove, ớt…Bệnh thán thư gây hại nặng nhất trên cây ớt và dưa hấu. Bệnh do nấm Colletotrichum lagenarium. Bệnh gây hại suốt trong quá trình sinh trưởng của cây và gây hại chủ yếu trên lá và trái. Trên lá, bệnh xuất hiện các lá già bên dưới trước, đốm bệnh lúc đầu là những điểm tròn màu vàng nhạt, dần biến màu nâu, có các đường vòng đồng tâm, trên vết bệnh có những thể nhỏ li ti màu đen, vết bệnh khô và rách. Đối với cây ớt, thiệt hại nặng nhất là bệnh tấn công trên trái làm thối trái hàng loạt, đôi khi thất thu năng suất 100%. Bệnh thường gây hại từ trái ớt già đến trái chín, trên giống nhiễm bệnh hại cả trái non. Trên trái, vết bệnh có màu nâu đen, hình tròn, có vòng khoang hơi lõm vào vỏ, nhiều vết bệnh liên kết với nhau tạo mãng to làm thối trái, ảnh hưởng rất lớn đến năng suất và chất lượng trái. Bệnh cũng gây hại trên cuống hoa làm hoa rụng sớm. Bào tử nấm bệnh thán thư phát triển mạnh khi thời tiết nóng, ẩm. Bệnh lây lan bằng bào tử nấm và tồn tại trên tàn dư cây bệnh vụ trước và qua hạt giống để truyền bệnh sang năm sau.
Bệnh thán thư trên khổ qua
Bệnh thán thư trên ớt
Để quản lý tốt các bệnh trên nên áp dụng các biện pháp tổng hợp ngay từ đầu vụ:
+ Thu dọn và tiêu hủy tàn dư cây bệnh trên đồng sau thu hoạch.
+ Trước khi trồng nên bón phân vôi khử trùng liếp.
+ Bón lót phân hữu cơ hoai mục kết hợp với chế phẩm sinh học Trichoderma.
+ Làm luống cao, thoát nước tốt.
+ Khi trong ruộng có cây bị bệnh nên tiêu huỷ và khử trùng bằng vôi để tránh lây lan.
+ Tăng cường bón lân và kali, tránh bón thừa đạm.
+ Hạn chế tưới nước muộn vào lúc chiều mát.
+ Tỉa bỏ các cành vô hiệu cho ruộng được thông thoáng.
+ Đối với bệnh lở cổ rễ, phun các loại thuốc Validacin 5SL, Daconil 75WP, Dibazole 5SC, B Cure 1.75WP, TRICÔ-ĐHCT (Vi – ĐK),. …
+ Phát hiện bệnh thán thư, sử dụng một trong các loại thuốc sau: Agrilife 100SL, Vimonil 72WP, Score 250 EC, Ortiva 600SC, MAP Green 6SL, Melody duo 66.75WP...
+ Trường hợp xác định là bệnh héo xanh, phun thuốc Starner 20WP, Biobac 50WP, New Kasuran 16.6WP, Avalon 8WP, Kasumin 2 SL, Mataxyl 500WP, Bonny 4SL, Visen 20SC…
Chú ý: gần ngày thu họach nên ưu tiên chọn các thuốc gốc sinh học, phun thuốc khi bệnh mới chớm xuất hiện theo nồng độ hướng dẫn trên bao bì và tuyệt đối bảo đảm thời gian cách ly, để không còn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trong nông sản./.
Sản lượng tăng đột biến
Theo số liệu UBND huyện Chợ Lách công bố tại hội nghị báo cáo kết quả điều tra vùng sản xuất cây giống năm 2017 vừa qua, Chợ Lách đã cung ứng ra thị trường 38,6 triệu cây giống, tăng gấp 2 lần năm 2016 và trung bình nhiều năm qua. Nguyên nhân chủ yếu là thị trường miền Đông Nam Bộ và Tây Nguyên tiêu thụ mạnh, giá cả các loại cây giống ổn định ở mức cao. Ông Ngô Tấn Kiệt – doanh nghiệp tư nhân cây giống hoa kiểng Tuấn Kiệt xã Vĩnh Thành cho biết: "Từ đầu năm 2017 đến nay, giá cây giống luôn ở mức cao và có lượng tiêu thụ tăng mạnh. Doanh nghiệp của tôi nhận cung ứng các hợp đồng cây giống cho thị trường miền Đông Nam Bộ và Tây Nguyên suốt năm, trong đó hút hàng nhất là cây sầu riêng và cây mít. Tính đến cuối tháng 11 năm 2017 doanh nghiệp đã bán ra thị trường gần 500 ngàn cây giống các loại, tăng gần 1,5 lần so năm 2016".
Cây giống cơ sở Tuấn Kiệt
xã Vĩnh Thành đang chuẩn bị xuất bán.
Ngoài ra, một nguyên nhân khác làm sản lượng cây giống tăng là do đợt xâm nhập mặn năm 2015 đã gây ảnh hưởng đến nhiều diện tích cây ăn trái, từ đó người dân chọn chuyển đổi sang sản xuất cây giống là hướng đi phổ biến phù hợp về mặt kinh tế cũng như phương diện kỹ thuật vì vì đa phần nông dân Chợ Lách am hiểu về sản xuất cây giống, trong khi hiệu quả kinh tế từ nghề này cao hơn nhiều lần so với các loại hình sản xuất nông nghiệp khác, ước tính trung bình một hecta sản xuất cây giống trong năm 2017 đạt gần 780 triệu đồng/ha/năm.
Ông Lê Văn Thảo ở xã Long Thới cho biết: "Gia đình tôi có hơn 8.000m2 sản xuất cây giống, chủ yếu là cây mãn cầu ghép. Năm 2016 tôi bán được hơn 300.000 sản phẩm, mang về nguồn thu nhập hơn 700 triệu đồng. Do ảnh hưởng hạn mặn năm 2015, vườn chôm chôm và măng cụt của gia đình bị thiệt hại nặng, cây bị cháy lá và sinh trưởng kém, nên tôi đã đầu tư gần 300 triệu đồng để cải tạo để chuyển sang sản xuất cây giống với các chủng loại như mãn cầu, mít, sầu riêng. Dự kiến trong năm 2017 tôi xuất bán hơn 500.000 cây giống các loại".
Hiện tại, Chợ Lách có 1.070 hecta sản xuất cây giống, trong đó có gần 550 hecta sản xuất cây nguyên liệu và hơn 520 hecta sản xuất cây giống thành phẩm, tăng hơn 400 hecta so năm 2015. Trong đó, các xã Tân Thiềng, Long Thới và Hưng Khánh Trung B có tỷ lệ tăng nhiều nhất với hơn 200 hecta. Theo tiến sĩ Bùi Thanh Liêm – trưởng phòng nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện Chợ Lách, đến cuối năm 2017 diện tích sản xuất cây giống trên địa bàn huyện tăng khoảng 30% so với năm 2015, về sản lượng ghi nhận đến tháng 11/2017 đã tăng gấp đôi năm 2016 và trung bình các năm gần đây, tức là mức tăng đạt gần 100%. "Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng tỷ lệ sản lượng tăng nhiều hơn diện tích sản xuất là do diện tích mới chuyển sang canh tác cây giống từ năm 2016 người dân tập trung sản xuất cây nguyên liệu nên sản lượng tăng hơn nhiều so với sản xuất cây thành phẩm, đồng thời do thị trường trường cây giống hút hàng nên nhà vườn mua cây nguyên liệu từ nơi khác về để sản xuất cây thành phẩm nên làm tổng sản lượng cây giống năm 2017 tăng đột biến". – tiến sĩ Liêm lý giải.
Cần quy hoạch phát triển bền vững
Việc cây giống tăng giá và tiêu thụ mạnh với số lượng lớn cũng là một tín hiệu đáng mừng cho nhà vườn Chợ Lách, người dân mạnh dạng đầu tư chuyển đổi diện tích kém hiệu quả sang sản xuất cây giống. Nhiều hộ nghèo nhờ sản xuất cây giống trong 2 năm 2016, 2017 đã vươn lên ổn định kinh tế, thoát nghèo hiệu quả. Tuy nhiên, việc sản xuất cây giống ồ ạt, chạy theo thị trường dẫn đến nhiều hệ lụy. Trong đó sẽ phát vỡ qui hoạch sản xuất nông nghiệp tổng thể của huyện, sản xuất trong điều kiện thiếu thông tin thị trường sẽ dẫn tới rủi ro trong tiêu thụ. Các hộ mới chuyển đổi sang sản xuất cây giống trong năm 2017 mà đặt biệt là đối tượng hộ nghèo, cận nghèo là rất mạo hiểm vì khi thị trường bão hòa, khả năng thu hồi vốn thấp hoặc có thể dẫn tới thua lỗ.
Để nắm bắt kịp thời tình hình sản xuất cây giống, có định hướng sản xuất hợp lý cho nông dân, cuối năm 2017, phòng nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện Chợ Lách đã phối hợp với dự án AMD Bến Tre tổ chức khảo sát tình hình sản xuất sản xuất cây giống trên địa bàn huyện về sản lượng, diện tích sản xuất, qui mô về chủng loại giống, số lượng lao động tham gia, thị trường tiêu thụ, giá bán và lợi nhuận. Đến 11/2017 đề tài khảo sát đã hoàn thành và công bố kết quả.
Tiến sĩ Bùi Thanh Liêm cho biết thêm: Trên cơ sở kết quả điều tra vùng sản xuất cây giống năm 2017, phòng nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện sẽ tham mưu UBND huyện hoàn thành qui hoạch vùng sản xuất cây giống tập trung. Trong đó, đảm bảo sản xuất gắn với thị trường tiêu thụ, ổn định sản lượng ở mức hợp lý từ 15 đến 17 triệu cây/năm. Cây giống khi xuất bán ra thị trường được quản lý chất lượng theo qui định của pháp lệnh giống cây trồng, từng bước xây dựng thương hiệu cho từng chủng loại giống, góp phần hoàn thiện chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp chủ lực huyện Chợ Lách giai đoạn 2017 – 2020 và định hướng đến năm 2025.
Cao Khiết
Tuy nhiên hiện nay theo phản ánh của nhiều nông dân trồng Mãng cầu xiêm, kết hợp điều tra khảo sát thực tế của Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tại một số vườn Mãng cầu xiêm tại xã Cẩm Sơn đã xuất hiện Bọ xít muỗi gây thiệt hại năng suất. Một số vườn Mãng cầu xiêm bị thiệt hại >90% năng suất. Do đây là đối tượng mới xuất hiện trên Mãng cầu xiêm nên người dân chưa có biện pháp quản lý và phòng trừ hiệu quả đối tượng này. Vì vậy, nông dân canh tác loại cây trồng trên rất lo lắng.
1/ Đặc điểm và triệu chứng gây hại.
Bọ xít muỗi gây hại trên nhiều các loại cây trồng nhưng ký chủ chính là cây điều, chè và ca cao…gần đây diện tích ca cao trồng xen trong vườn dừa tại Bến Tre giảm rất nhiều do đó Bọ xít muỗi có xu hướng tấn công cây trồng khác điển hình như cây Mãng cầu xiêm.
Cả hai giai đoạn ấu trùng và trưởng thành của Bọ xít muỗi đều gây hại bằng cách dùng vòi chích vào chồi non, lá non, đọt non, hoa, quả non để hút nhựa. Vết chích tạo ra đốm đen làm cho lá non, đọt non bị quăn queo, thối nhũn cả đọt non khi mới nhú ra khoảng 2 - 3 cm. Hoa bị Bọ xít muỗi chích hút để lại nhiều vết thâm đen và bị héo khô. Trái bị hại thì chai cứng kém phát triển, thối trái do nấm bệnh xâm nhập.
Bọ xít muỗi phát triển mạnh vào mùa mưa khi độ ẩm không khí cao. Bọ xít muỗi trưởng thành thường gây hại từ chiều tối, đến đêm và sáng sớm những ngày âm u ít nắng hoạt động gây hại cả ngày.
2/ Vòng đời
Trưởng thành: Bọ xít muỗi có hình dạng và kích thước gần giống muỗi thường, có màu vàng hơi nâu, kiểu miệng chính hút vòi dài đến ngực, thân dài khoảng 4,3 - 5,2 mm.
Trứng: hình ovan dài, màu trắng. Trứng thường được đẻ ở những lá non, đọt non, cuống hoa.
Bọ xít muỗi mới nở rất nhỏ, có màu vàng nhạt, có 5 tuổi kéo dài 9 - 19 ngày. Vòng đời của bọ xít muỗi kéo dài 27 - 45 ngày.
Khi mới nở bọ xít non sống tập trung 2 - 3 con trên 1 đọt, lúc này các vết chích nhỏ và dày, từ tuổi 3 trở về sau chúng phân tán và bắt đầu sống đơn lẻ, khi đó vết chích sẽ thưa và lớn hơn.
3/ Biện pháp quản lý.
- Đảm bảo mật độ cây trồng thích hợp, không trồng quá dày.
- Vệ sinh vườn thông thoáng nhằm hạn chế nơi cư trú của bọ xít muỗi.
- Bón phân đầy đủ, cân đối, hạn chế bón quá nhiều đạm, tăng cường bón thêm kali.
- Vào đầu và cuối mùa khô thu gom tàn dư cây trồng, đốt hun khói để xua đuổi Bọ xít muỗi.
- Bảo vệ và phát triển quần thể thiên địch tự nhiên sẵn có trên vườn như kiến đen, bọ ngựa, kiến vàng, ong ký sinh để hạn chế gây hại của bọ xít muỗi.
- Có thể áp dụng biện pháp bao trái trên Mãng cầu xiêm thật sớm khi trái mới đậu có đường kính khoảng 1 cm.
- Thường xuyên điều tra vườn vào thời kỳ cây trồng ra đọt non khoảng 2-3cm, trái non mới đậu để kịp thời phun thuốc trừ Bọ xít muỗi từ 1 - 2 lần mỗi lần cách nhau 7 - 10 ngày. Phun thuốc theo nguyên tắc 4 đúng, phun thuốc phải đồng loạt. Phun ướt đều trên toàn bộ tán cây, phun xung quanh vườn từ ngoài vào trong. Bọ xít muỗi là đối tượng gây hại rất khó phòng trị, do đó để phun thuốc bảo vệ thực vật hiệu quả nên phun vào lúc sáng sớm hoặc chiều tối.
Một số hoạt chất phòng trừ bọ xít muỗi:
+ Buprofezin: Butal 10WP, Hello 250WP …
+ Azadirachtin: Sarkozy 1EC, Vineem 1500EC…
+ Emamectin benzoate: Tasieu 5EC, Tungmectin 5 EC…
+ Abamectin: Reasgant 5EC, Tungatin 10EC, Novimec 1.8EC….
Thái Thanh Bằng
Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật huyện Mỏ Cày Nam
Vấn đề này đã là bài toán khó cho nông dân và cả cơ quan quản lý nhà nước. Nhằm hạn chế tình trạng "cung vượt cầu", trong những năm qua, ngành Nông nghiệp tỉnh Bến Tre đã khuyến cáo nhà vườn điều khiển trái cây rải vụ mang lại hiệu quả rõ rệt, đặc biệt là đối với trái chôm chôm.
Tỉnh Bến Tre với diện tích trồng cây chôm chôm trên 5.500ha, chiếm khoảng 70% diện tích chôm chôm của cả vùng ĐBSCL, trong đó diện tích cho thu hoạch 5.100 ha, năng suất 21,9 tấn/ha với sản lượng hàng năm đạt gần 112.000 tấn. Một số vùng sản xuất tập trung đã được hình thành để đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế thế giới, tạo được sản phẩm có lợi thế cạnh tranh cao như Sơn Định, Vĩnh Bình (Chợ Lách), Tiên Long (Châu Thành). Với sản lượng trên nếu tập trung theo mùa thì khả năng "dội chợ" là điều khó tránh khỏi. Vì thế, trong thời gian qua, nhiều nhà vườn tỉnh Bến Tre đã thực hiện rải vụ chôm chôm khoảng 60% diện tích, với sản lượng khoảng 68.000 tấn/năm.
Không thể phủ nhận, sản xuất chôm chôm rải vụ đã đem lại nhiều lợi ích thiết thực cho người nông dân.
Thứ nhất, do đặc tính ra hoa theo mùa, trong điều kiện tự nhiên chôm chôm chính vụ tập trung vào tháng 6-7dl với sản lượng lớn, trong khi thời điểm này trùng với mùa của nhiều loại trái cây khác như sầu riêng, xoài, măng cụt,… nên thường gây khó khăn cho tiêu thụ; trong khi rải vụ với số lượng chôm chôm được phân bố các tháng trong năm nên dễ tiêu thụ. Sản xuất chôm chôm rải vụ đã mang lại hiệu quả kinh tế cao vì giá chôm chôm giữa chính vụ và nghịch vụ chênh lệch rất lớn như chôm chôm chính vụ vào tháng 6 -7dl, có lúc chỉ còn 3.000 - 5.000đ/kg, trong khi giá vào thời điểm tháng 11-12dl lên đến 40.000 -50.000đ/kg. Áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật cho cây chôm chôm ra hoa rải vụ đã góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân một cách đáng kể, ổn định diện tích sản xuất.
Thứ hai, sản xuất chôm chôm rải vụ giải quyết được bài toán thị trường "được mùa rớt giá". góp phần cung cấp lượng trái cây hàng hóa quanh năm phục vụ nhu cầu tiêu thụ nội địa và xuất khẩu. Thực tế cho thấy, vừa qua trái chôm chôm Bến Tre và Tiền Giang được đi Mỹ là do sản xuất nghịch vụ với trái chôm chôm Thái Lan. Đây là một bước thành công của nhà vườn trong việc sản xuất chôm chôm rải vụ.
Trên nền thành công này, Bến Tre đang hướng cho nông dân nhân rộng mô hình sản xuất chôm chôm rải vụ kết hợp với sản xuất tập trung tạo ra sản phẩm chất lượng cao, an toàn.
Biện pháp xử lý nghịch vụ nhà vườn Bến Tre đã thường áp dụng là đậy mũ ni lon trắng. Tùy theo mục đích của nhà vườn cho trái sớm hay muộn hơn chính vụ hoặc vụ nghịch mà có thời điểm xử lý khác nhau. Sau khi thu hoạch trái vụ trước, tỉa cành thông thoáng, sau đó chăm sóc cho cây phục hồi. Khi cây chôm chôm đủ điều kiện cho bông, dùng nilon đậy cả liếp vườn kết hợp với việc bơm tát nước dưới mương làm cho vườn cây khô hạn cục bộ. Sau đó khoảng hơn 1 tháng (tùy tình trạng kết nụ bông của vườn cây), cho nước vào vườn. Khi cây ra bông và đậu trái đều, bắt đầu thực hiện việc chăm sóc trái non, bón phân cân đối, tưới nước đầy đủ, tăng tỉ lệ đậu trái và cho năng suất cao. Việc sản xuất chôm chôm rải vụ mặc dù chi phí đầu tư cao hơn sản xuất chính vụ, nhưng đa số nhà vườn đều chấp nhận vì chôm chôm sản xuất nghịch vụ thường bán được giá cao, tiêu thụ lại dễ dàng và đạt lợi nhuận lớn hơn so nhiều lần với sản xuất chính vụ.
Để thực hiện rải vụ thành công, bà con cần quan tâm một số vấn đề:
Về mặt kỹ thuật, cần chú ý tạo khô hạn phải đủ thời gian cho mầm bông ra đều vì khi cây bị khô hạn có nước vào thì những cành có mầm bông sẽ nhú bông, nhưng những cành chưa kịp có mầm bông sẽ cho ra đọt như thế sẽ làm hoa rụng đi. Khi đến thời điểm cho nước vào vườn, để cây chuyển mình cho bông, phải cho nước ngập vườn, vì nếu thiếu nước thì không cho nụ bông đều. Ngoài ra, rải vụ phải mang tính bền vững, tránh việc lạm dụng chất hóa học làm ảnh hưởng không tốt đến sức sống của cây và trong sản xuất rải vụ có thể phát sinh nhiều dịch hại mới, nên cần có biện pháp phòng ngừa kịp thời. Mặt khác, trong điều kiện biến đổi khí hậu diễn biến hết sức phức tạp, vì thế khi trong trường hợp gặp hạn mặn hoặc ngập úng thì không nên xử lý nghịch vụ, vì sẽ gây bất lợi cho cây, càng làm cây mau suy kiệt, giảm tuổi thọ của cây.
Về mặt thị trường, định hướng sản xuất rải vụ phải được dựa trên cơ sở thị trường là hàng đầu, nhất là việc xuất khẩu, doanh nghiệp nắm rõ quy luật thời gian xuất khẩu, giống chôm chôm phù hợp với nhu cầu của mỗi nước. Vì thế, cần phải có mối liên kết giữa nhà vườn với doanh nghiệp và mối liên kết giữa các địa phương cũng rất quan trọng vì nếu tất cả nhà vườn đều cho cây ra trái vụ nghịch thì sẽ trở thành vụ thuận, lúc này sẽ có tác động ngược.
Không phải đến nay mà trong nhiều năm qua, nông dân đã biết sản xuất trái cây nghịch vụ. Tuy nhiên, vấn đề là nông dân tự phát, mạnh ai nấy làm, chưa có qui hoạch cụ thể nhằm đảm bảo nâng cao hiệu quả sản xuất. Để sản xuất chôm chôm rải vụ đạt hiệu quả cao, bền vững, nên chăng cần thiết qui hoạch sản xuất chôm chôm rải vụ gắn với vùng sản xuất tập trung; khuyến khích các doanh nghiệp liên kết với nông dân trong chuỗi giá trị chôm chôm; Tăng cường chuyển giao khoa học kỹ thuật, đặc biệt là trong thời kỳ xử lý ra hoa rải vụ nhưng vẫn không ảnh hưởng đến sức khỏe của cây, duy trì được tuổi thọ cho cây; Mở rộng diện tích trồng chôm chôm theo hướng GAP nhằm nâng cao chất lượng trái chôm chôm, đảm bảo an toàn thực phẩm là một trong những yếu tố quan trọng để trái chôm chôm Bến Tre được vươn xa ra các nước.
Sản xuất rải vụ là hướng đi tất yếu để phát triển sản xuất trái cây bền vững. Tuy nhiên, nếu muốn rải vụ thành công nhất thiết phải có doanh nghiệp tham gia để điều tiết thị trường và tiêu thụ sản phẩm cho nông dân. Được như thế mới thực hiện thành công sản xuất rải vụ chôm chôm nói riêng và trái cây tỉnh Bến Tre nói chung./.
Mặc dù nấm Phytophthora palmivora có cùng cây ký chủ là cacao và sầu riêng, dễ gây bệnh, nhưng quản lý vườn tốt, nấm gây bệnh sẽ không xảy ra. Để quản lý hiệu quả vườn cacao xen sầu riêng, cần chú ý những vấn đề sau:
Đối với cây cacao, khống chế chiều cao bằng ½ chiều cao cây sầu riêng. Do ca cao là cây ưa ánh sáng tán xạ (50-60% cường độ ánh sáng tự nhiên) nên thích hợp trồng dưới tán cây ăn trái hoặc cây che bóng.
Đối với cây sầu riêng, từ khoảng 1/3 chiều cao cây từ mặt đất tính lên, không cho cây phân cành, tạo điều kiện thông thoáng cho cacao phát triển. Mặt khác sự phát triển của cacao cũng không bị ảnh hưởng đến sầu riêng khi khống chế chiều cao hợp lý.
Khoảng cách sầu riêng là 8x8m. Ở giữa xen 1 cây cacao. Về chế độ dinh dưỡng, bón phân cho cây sầu riêng theo quy trình canh tác sầu riêng, cây cacao sẽ hấp thu. Mỗi năm bổ sung dinh dưỡng thêm cho cacao 2 lần/năm, tùy vào tuổi cây và tình trạng cây cacao.
Hằng năm, tỉa cành cho cây, khống chế chiều cao cây sao cho không có sự cạnh tranh về chiều cao giữa các cây. Thực hiện sau khi thu hoạch sầu riêng. Do cacao và sầu riêng đều có đặc trưng cho trái ở thân, cành ngang nên việc tỉa cành và khống chế cây cũng thuận lợi.
Bón phân hữu cơ ủ hoai kết hợp với nấm rễ cộng sinh Rhizoplex 3-3-3 cho cây sầu riêng và cây cacao để giúp tăng cường hệ rễ, hạn chế các nấm bệnh gây hại trong đất. Bón khoảng 10 kg phân ủ + 100 gram Rhizoplex 3-3-3 cho 1 gốc sầu riêng và khoảng 5 kg phân ủ + 50 gram Rhizoplex 3-3-3 cho 1 gốc cacao) mỗi năm thực hiện 2 lần.
Hình: hạt cacao được trồng xen trong vườn sầu riêng vẫn đạt trọng lượng
tốt.
Với những kỹ thuật lưu ý này, Ông Đặng Văn Phốp ngụ tại ấp Long Vinh xã Long Thới huyện Chợ Lách đã thành công trong vườn cacao xen sầu riêng (trồng từ năm 2001 đến nay). Với diện tích 1,5 hecta cacao xen sầu riêng (khoảng 150 cây sầu riêng và 150 cây cacao) ông thu được khoảng 200.000.000 đồng/năm đối với cây cacao. Khoảng 600.000.000 đồng đối với cây sầu riêng. Đặc biệt là vườn sầu riêng vẫn sinh trưởng tốt và cũng khống chế được nấm Phytophthora palmivora gây hại.
Đinh Tấn Thừa
Trạm Khuyến nông huyện Chợ Lách
Nguyễn Thị Thanh Hoa
Trung tâm Khuyến nông Bến Tre
Điều đáng quan tâm hơn là bọ xít muỗi trước đây được xem là dịch hại chính của cây điều, cây ca cao, cây ổi nhưng thời gian gần đây mức độ gây hại của chúng ngày càng tăng và lan rộng trong các vùng trồng bưởi Da xanh chuyên canh làm ảnh hưởng năng suất, giảm giá trị thương phẩm và tăng chi phí sản xuất của nông dân trồng bưởi. Vì thế, nông dân cần quan tâm theo dõi đối với dịch hại này trong canh tác bưởi Da xanh nhằm giảm thiệt hại do chúng gây ra. Đây là đối tượng dịch hại đa số nông dân trồng bưởi chưa nhận biết nên biện pháp quản lý thường không đạt hiệu quả cao.
Đặc điểm hình thái và sinh học
Bọ xít muỗi (Helopeltis sp.) thuộc họ Miridae, bộ Cánh nửa Hemiptera) Trưởng thành giống con muỗi lớn, miệng kiểu vòi chích hút. Thân màu xanh lá mạ, con cái dài 4 - 5 mm, con đực nhỏ hơn, đầu màu nâu và có các vệt, dải màu vàng, mắt màu nâu đen. Râu đầu dài màu nâu, đốt cuống râu to và dài hơn đốt roi râu, càng về cuối đốt roi râu càng nhỏ có màu nâu sẫm hơn. Trên lưng có một chùy nhỏ nhô lên giống như cây kim nhưng phần đỉnh chùy có hình tròn và nhìn thẳng từ trên xuống núm chùy có hình tròn. Phần bụng màu xanh lá mạ đến màu xanh lá cây.
Trứng bọ xít muỗi rất nhỏ, thường đẻ rải rác hoặc từng cụm 2 - 4 trứng trên trái non hoặc trên gân lá, trứng đẻ sâu trong biểu bì có hình bầu dục, màu trắng trong phía đầu nhỏ của trứng có 2 sợi lông dài lộ ra ngoài mô cây, khi trứng sắp nở có màu vàng cam.
Ấu trùng có 5 tuổi, hình thái gần giống trưởng thành, di chuyển chậm.
Khi mới nở có màu vàng ánh, cơ thể có nhiều lông, tuổi 2, 3, 4, 5 có màu xanh vàng. Tuổi 5 cơ thể dài 4,3 - 5 mm. Hai mắt màu đỏ, chùy và mầm cánh màu vàng phía cuối có viền đen, mầm cánh phủ hết đốt bụng thứ 4.
Vòng đời của bọ xít muỗi từ 27 - 45 ngày tùy vào nhiệt độ và môi trường sống của chúng.
Triệu chứng gây hại: Bọ xít muỗi gây hại từ giai đoạn ấu trùng cho đến lúc trưởng thành, chúng dùng vòi chích vào các mô non trên gân lá non, chồi non, trái non để hút nhựa. Vết chích trên các chồi non thường có hình bầu dục và vết chích khá lớn, nếu chồi bị nhiều vết chích sẽ héo và chết khô. Vết chích trên trái lúc đầu tạo ra một vòng tròn mờ như có vết dầu loang và có lớp nhầy sau đó chuyển sang màu màu nâu nhạt đến đậm, cuối cùng thành vết sẹo tròn màu nâu trông như bệnh ghẻ nhám. Trên trái bưởi bị hại nhẹ thì ngay các vết sẹo kém phát triển hơn các phần trái bình thường, nên các vết sẹo có khuynh hướng bị lõm xuống làm trái bưởi bị dị dạng, giảm giá trị thương phẩm, dễ tạo điều kiện cho vi sinh vật hại xâm nhập. Đối với bưởi da xanh, chúng tôi ghi nhận bọ xít muỗi gây hại trên trái non cao hơn trên lá non và chồi.
Triệu chứng bọ xít muỗi hại trái bưởi.
Điều kiện phát sinh, phát triển
Trong vùng trồng bưởi lại có xen các vườn trồng ca cao, mận hoặc trồng ổi xen với bưởi Da xanh đây cũng là những cây ký chủ của bọ xít muỗi, tạo nên nguồn thức ăn của chúng dồi dào và hiện diện quanh năm, là điều kiện rất tốt cho chúng phát triển mạnh khi gặp điều kiện thuận lợi lây lan gây hại bưởi.
Bọ xít muỗi hoạt động vào sáng sớm hoặc chiều tối, hoạt động mạnh sau mưa, trời âm u chúng hoạt động cả ngày, buổi trưa trời nắng ít hoạt động ẩn nấp trong tán lá. Thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều (nhiệt độ 20 – 290C, ẩm độ trên 85%) và vườn bưởi trồng dày có nhiều bóng râm mát, thích hợp cho bọ xít muỗi phát triển.
Biện pháp quản lý
- Cắt tỉa bỏ cành nhánh không cần thiết cho vườn thông thoáng.
- Không trồng những cây là ký chủ phụ của bọ xít muỗi trong vườn.
- Bảo vệ thiên địch của bọ xít muỗi: nhện, chuồn chuồn, bọ ngựa, bọ rùa, đặc biệt là kiến vàng.
- Phun thuốc bảo vệ thực vật khi cây ra lá non, chồi non mới nhú hoặc phát hiện trái non có nhiều vết chấm li ti. Nên chọn những loại thuốc trừ sâu ít độc với thiên địch hoặc phun chế phẩm Nấm xanh.
- Bọ xít muỗi là đối tượng gây hại rất khó phòng trị, do đó để áp dụng thuốc bảo vệ thực vật hiệu quả nên phun thuốc vào chiều mát hay sáng sớm là thời điểm bọ xít muỗi tập trung gây hại, ít di chuyển sẽ hiệu quả hơn.
Chú ý: Nên tuân thủ nguyên tắc "4 đúng" khi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật./.
Ks. Huỳnh Hữu Đoàn
Đa số nông dân đều rất quan tâm cung cấp đầy đủ phân đa lượng nhưng ít ai nghĩ đến việc bổ sung phân trung, vi lượng cho cây. Mặc dù được cây bưởi hút với số lượng khá ít song nhóm nguyên tố trung, vi lượng là những chất dinh dưỡng khoáng thiết yếu góp phần gia tăng năng suất. Một số các triệu chứng mất cân đối do dinh dưỡng đôi khi biểu hiện giống các triệu chứng tác hại của môi trường như thiếu nước, ngộ độc do phèn, mặn,.. hoặc do nấm bệnh gây ra. Vì thế, nông dân trồng bưởi cần nhận biết các triệu chứng thiếu nguyên tố trung, vi lượng thể hiện trên lá, trái, cành,…để có sự điều chỉnh việc cung cấp dinh dưỡng giúp cây sinh trưởng và phát triển tốt.
Sau đây là một số biểu hiện thiếu các nguyên tố trung, vi lượng thường gặp trên cây bưởi Da xanh.
Calcium (Ca) : Ca có vai trò quan trọng đối với sinh trưởng của rễ và triệu chứng đầu tiên của thiếu Ca là bộ rễ bị hư. Ca giúp thân, cành cứng rắn tránh gãy đổ, tăng pH đất và diệt trùng, trái chắc dễ tồn trữ. Ca có vai trò như một chất giải độc bằng cách trung hòa acid hữu cơ, tăng cường khả năng hút đạm và tăng tính chống chịu một số sâu bệnh. Đất chua hoặc đât kiềm mặn thường thiếu Ca. Đât không bón vôi thời gian dài cũng thiếu Ca.
Triệu chứng thiếu Ca: Các lá non của cây mới trồng bị biến dạng và có màu xanh lụa sẫm không bình thường, thiếu nặng cành non bị chết; lá có hình đài hoa và quăn; đôi khi trái bị nứt, vị đắng, trái không bảo quản được lâu .
Biện pháp khắc phục: Bón vôi hoặc phun phân bón lá CaSi, Canxi Bo,…
Magnesium (Mg): Là thành phần cấu tạo của diệp lục tố, có vai trò quan trọng trong quang hợp, làm cho sự vận chuyển lân và chất đường trong cây diễn ra nhanh. Giúp lá xanh tốt, gốc ghép dễ tróc. Ở cây thiếu Mg, quang hợp bị giảm, chậm quá trình ra hoa.
Triệu chứng thiếu Mg: Lá vàng ở phần thịt giữa các gân lá, xuất hiện chủ yếu ở lá già hoặc các lá bên dưới của cành mang trái, trong khi lá non vẫn còn xanh. Phần xanh còn lại của lá có hình chữ V ngược ở cuống lá. Trường hợp thiếu Mg trầm trọng, toàn bộ lá bị vàng, có thể rụng sớm. Trái nhỏ và ít ngọt.
Biện pháp khắc phục: Phun hay bón vào đất MgSO4 hay Mg(NO3)2. Tăng cường bón phân chuồng, sử dụng một số loại phân lân có Mg cao.
Mangan (Mn)
Mangan là nguyên tố hoạt hóa rất nhiều enzym của các quá trình quang hợp, hô hấp và cố định nitơ phân tử. Kích thích xúc tác một số chu trình phản ứng trong cây.
Triệu chứng thiếu Mangan : Triệu chứng chủ yếu xuất hiện ở các lá non, gân lá và phần thịt gần gân lá có màu xanh đậm, thịt lá màu xanh nhạt hơn, sau chuyển màu vàng. Cây bưởi dễ mẫn cảm đối với thiếu Mangan. Biện pháp khắc phục: Phun MnSO4 (nồng độ 0,25-0,5%) lên lá.
Kẽm (Zinc): Cần thiết cho sự sản xuất Protein và auxin. Kẽm đóng vai trò quan trọng trong các quá trình quang hợp và hình thành đường, điều chỉnh tăng trưởng. Tăng cường khả năng sử dụng lân và đạm trong cây. Chồi và mầm của các cây thiếu kẽm chứa rất thấp hàm lượng auxin, làm cây lùn và sinh trưởng kém.
Triệu chứng thiếu kẽm: lá vàng gân xanh, nhỏ dần và đóng lá dầy, thân, cành không phát triển, trái nhỏ, chất lượng kém. Triệu chứng thiếu kẽm nhẹ xuất hiện ở lá non, không xuất hiện ở lá già. Một số trường hợp thiếu kẽm do bệnh virus Tristeza hoặc bệnh vàng lá gân xanh (greening), vì thế nông dân cần phân biệt rõ triệu chứng thiếu kẽm do thiếu dinh dưỡng trong đất hay thiếu kẽm do bệnh gây ra để có biện pháp xử lý thích hợp. Biện pháp khắc phục : Sử dụng các loại phân bón có chứa kẽm. Sunfat kẽm (ZnSO4) là phân bón chứa kẽm được sử dụng phổ biến nhất, bón gốc hoặc phun, lúc lá gần trưởng thành. Sử dụng phân kẽm qua lá là biện pháp cung cấp kẽm cho cây có hiệu quả.
Boron (B): Boron là nguyên tố vi lượng rất quan trọng với cây trồng. B ảnh hưởng đến quá trình phân hóa hoa, thụ phấn, thụ tinh, hình thành quả.
Triệu chứng đốm nâu phần vỏ trái do thiếu B
Triệu chứng thiếu B: Thiếu Boron thường xảy ra ở các năm khô hạn. Triệu chứng thiếu B thường bắt đầu xuất hiện ở các bộ phận non của cây. Các lá non thường bị biến dạng, mỏng, màu xanh nhạt. Trên bề mặt lá thường có những đốm nhỏ màu vàng trắng. Xuất hiện nhiều vết rạn nứt trên thân và cuống trái. Thiếu B làm hoa kém phát triển, sức sống hạt phấn kém, trái bưởi có hình dáng bất thường, có nhiều đốm nâu, bị lệch tâm, có vết đen quanh lõi, độ ngọt giảm và trái cứng (còn gọi là trái đá), vỏ dày, sần sùi, ít nước.
Biện pháp khắc phục: Phun phân bón lá có chứa B ( Bortrac, Calcium-Boron Dynamic…).
Molybden
Molybden có liên quan mật thiết tới quá trình chuyển hoá đạm trong cây, do đó sư thiếu Molybden cũng có biểu hiện tương tự như thiếu đạm. Thiếu Molybden, cây sinh trưởng phát triển kém. Trên lá, xuất hiện nhiều đốm vàng, kích thước khá to ở giữa các gân. Phun bổ sung các loại phân bón lá có chứa hàm lượng Molybden vào các giai đoạn cây ra lá non nếu phát hiện thấy triệu chứng thiếu loại dưỡng tố này.
Dinh dưỡng cần thiết cho cây trồng nói chung và bưởi Da xanh nói riêng song quan trọng hơn là bón cân đối giữa các nguyên tố đa lượng, trung lượng và vi lượng, giữa phân hóa học và phân hữu cơ, đáp ứng đúng nhu cầu của từng loại cây nhằm tối ưu hóa năng suất và chất lượng nông sản./.
Cao Minh Quang
Trạm Khuyến nông Thành phố Bến Tre
Nhiều nhà vườn không xác định được bệnh nên việc phòng trừ không mang lại hiệu quả làm các vườn cây ăn trái ngày càng bị suy kiệt. Để quản lý tốt vườn cây, nông dân cần nhận biết được đối tượng dịch hại để có biện pháp quản lý thích hợp, bảo vệ năng suất cây trồng.
Bệnh đốm rong là một trong những bệnh phổ biến trên cây trồng. Bệnh gây hại trên nhiều loại cây ăn trái như bưởi, sầu riêng, xoài, chôm chôm, nhãn… Bệnh do một loại tảo gây ra có tên là Cephaleuros virescenns. Bệnh thường gây hại trên thân, cành và lá, ít gây hại trên trái, bệnh còn tấn công cả cây con trong vườn ươm. Triệu chứng nhận biết trên lá: vết bệnh là những đốm tròn khoảng 3-5mm, mọc hơi nhô lên bề mặt lá, nhìn giống như một lớp nhung mịn, có màu xanh xám hoặc màu đỏ nâu, khi vết bệnh củ chuyển sang màu xám nâu. Khi gặp điều kiện thích hợp, vết bệnh lan rộng nhanh, có khi bằng đầu ngón tay, ở mặt dưới của vết bệnh có thể thấy mô lá bị hoại và cả sợi tảo mọc xuyên qua có màu đỏ nâu. Bệnh nặng, trên lá có rất nhiều đốm chi chít dày đặc, phủ kín mặt lá. Bệnh thường xuất hiện trên những lá đã trưởng thành.
Triệu chứng nhận biết trên thân, cành: Bệnh thường gây hại trên thân chính hoăc những nhánh già bên trong tán, vết bệnh đầu tiên là những chấm nhỏ màu xanh, có hình tròn hoặc hình bầu dục sau đó lớn dần thành từng mãng, vết bệnh có lớp tơ mịn màu xanh rêu, giữa vết bệnh có màu đỏ nâu. Bệnh nặng lan dần lên các nhánh trên, đôi khi lan lên cả trái. Bệnh gây hại trên lá, làm lá bị thô cứng, ảnh hưởng rất nhiều đến khả năng quang hợp, cây còi cọc, sinh trưởng kém; Gây hại trên thân, cành làm vỏ cây bị nứt và khô.
Bệnh đốm rong gây hại trên thân
Nguồn bệnh dễ có trong tự nhiên và lây lan mạnh do tảo Cephaleuros virescenns là loại đa ký chủ, ký sinh trên nhiều loại cây trồng. Qua quan sát thực tế, bệnh phát triển mạnh ở những vườn rậm rạp không thông thoáng, thiếu chăm sóc, vườn phun nhiều phân bón lá hoặc những vườn cây lớn tuổi. Trong mùa mưa, nhất là trong những tháng mưa bão liên tục là điều kiện thuận lợi cho bệnh đốm rong phát triển.
Biện pháp phòng trừ
Để quản lý bệnh đốm rong, nhà vườn nên áp dụng các biện pháp phòng là chủ yếu:
- Nên chăm sóc cho cây phát triển khỏe mạnh, tưới nước đầy đủ trong mùa khộ và thoát nước tốt trong mùa mưa.
- Hàng năm sau thu hoạch nên vệ sinh vườn cây, cắt bỏ và tiêu hủy những cành già, lá già nhiễm bệnh, cành nằm trong tán không có khả năng cho trái để tạo thông thoáng vườn cây.
- Vườn cây trồng với mật độ vừa phải, hợp lý, không trồng quá dày.
- Bón phân đầy đủ và cân đối, tránh bón thừa đạm và nhất là không phun phân bón lá định kỳ. Tăng cường bón phân hữu cơ để cải thiện đất, hạn chế các yếu tố bất lợi cho sự sinh trưởng của cây.
-Thường xuyên thăm vườn khi phát hiện bệnh đốm rong xuất hiện trên lá sử dụng thuốc gốc Đồng (Coc 85, Kocide, Champion, Norshield,…) hoặc thuốc gốc lưu huỳnh (Kumulus, Sulox,…) phun trên lá. Nếu bệnh trên thân, cành có thể sử dụng thuốc gốc Đồng pha đậm đặc quét lên thân, cành. Trên những vườn thường xuyên bị nhiễm bệnh đốm rong có thể dùng vôi quét lên thân vào đầu mùa mưa và cuối mùa mưa để phòng ngừa bệnh./.
Để có vườn dừa tốt, đạt năng suất và chất lượng cao không chỉ chú trọng việc tuyển chọn giống mà còn phải quan tâm chăm sóc từ khi cây dừa mới bắt đầu hình thành trong giai đoạn ươm.
Chọn vườn giống
Do dừa có đặc tính thụ phấn chéo là phổ biến, nhất là ở nhóm giống dừa cao (dừa lấy dầu), nên việc chọn vườn giống là một yêu cầu rất quan trọng để đảm bảo chất lượng trái giống và cây con sau này. Vườn giống càng thuần thì tỉ lệ cây con bị lai tạp với nguồn phấn lạ càng thấp. Xuất phát từ yêu cầu này, vườn dừa đạt yêu cầu để chọn giống phải đạt: Không trồng xen nhiều loại giống khác nhau. Có it nhất 20 cây cùng giống trở lên (đối với các giống quí, hiếm hoặc các giống có số lượng cá thể ít có thể chọn với số lượng cây mẹ ít hơn nhưng phải loại bỏ cây lai trong vườn ươm một cách nghiêm ngặt). Tuổi cây trong vườn phải đồng nhất. Cây phát triển đồng đều có độ tuổi từ 10 - 40 năm, cho năng suất và sản lượng cao liên tục nhiều năm. Mật độ, khoảng cách cây trong vườn phải hợp lý, không xảy ra tình trạng cạnh tranh ánh sáng. Không bị sâu bệnh.
Chọn cây mẹ
Cây mẹ là những cây có khả năng cho năng suất cao được tuyển chọn trong vườn giống, khi chọn cây mẹ cần quan tâm đến các yếu tố sau:
Cây được trồng trong điều kiện bình thường, tránh chọn những cây có điều kiện chăm sóc đặc biệt (gần nhà, gần chuồng trại …). Thân cây to, mọc thẳng đứng, phát triển đồng đều, khỏe mạnh, các sẹo lá khít nhau (nhặt mắt, không vươn lóng cao). Số tàu lá trên cây > 25 tàu, tàu lá dài đều nhau, cuống bẹ lá to và ngắn, lá rũ nghiêng xuống đất, các lá chét dài và mọc khít nhau. Cây có buồng dài nhưng cổ buồng to và ngắn để không bị gãy buồng khi sai trái. Cây không bị lạc bẹ. Cây cho năng suất cao, đối với nhóm dừa lùn (dừa uống nước) có số trái: ≥ 100 trái/cây/năm, nước ngọt, tuổi cây từ 8 - 25 năm ; Đối với nhóm dừa cao có số trái ≥ 70 trái, cơm dừa dày, tuổi cây từ 10 - 35 năm. Thích nghi tốt với điều kiện sinh thái của địa phương (phèn, mặn, chống chịu sâu bệnh…). Sau khi chọn được cây mẹ cần phải đánh dấu cây và theo dõi liên tục qua 3 năm để chọn ra cây cho năng suất cao và ổn định.
Chọn trái giống
Trái giống phải được thu trên những quày của những cây mẹ đã được chọn. Nên chọn những trái có độ chín thuần thục, vỏ và xơ đã khô, lắc nghe tiếng nước róc rách trong gáo. Kích thước trái trung bình so với kích thước đặc trưng của giống (không quá to cũng không quá nhỏ).Trái giống nặng cân, đều đặn, không dị dạng, không bị sâu bệnh phá hại. Nên ưu tiên chọn các trái ở giữa buồng, rồi đến trái ở cuối buồng. Nên phân loại trái giống theo cùng độ chín để phân biệt sự khác nhau về thời gian nẩy mầm của trái khi ươm.
KỸ THUẬT ƯƠM DỪAGIỐNG
Chọn vị trí vườn ươm
Mục đích chính của việc thiết lập vườn ươm trái là để tuyển chọn được những trái nẩy mầm sớm, mầm khỏe mạnh, không bị lẫn tạp giống. Việc thiết lập vườn ươm trái cũng giúp loại bỏ những trái nẩy mầm chậm, mầm yếu, giống không chính thống ra khỏi vườn ươm cây con sau này, giúp giảm bớt chi phí. Vị trí vườn ươm trái phải bằng phẳng, thuận lợi cho việc tưới tiêu, dễ quản lý. Trong thực tế, nông dân không cần vườn ươm trái mà thường đặt trái ở nới râm mát dưới tán cây hay chung quanh nhà. Tuy nhiên, việc làm này chỉ áp dụng trong điều kiện sản xuất nhỏ, không đảm bảo quy cách đặt trái, không đảm bảo đủ ánh sáng cho cây sẽ làm cây con mọc vươn cao, sinh trưởng kém, khó đảm bảo hoàn chỉnh các tiêu chuẩn cây con tốt.
Làm đất
Đất được dọn sạch cỏ, xới tơi xốp, có rãnh thoát nước và dễ dàng chăm sóc. Bón lót thêm phân chuồng (1-2kg/m2) và phân hữu cơ vi sinh nhằm giúp đất tơi xốp thêm và không bị bạc màu sau nhiều lần ươm. Xử lý vôi trước khi ươm và không nên ươm quá 3 lần liên tục trên cùng một diện tích đất để ngăn ngừa nấm bệnh.
Chăm sóc trong vườn ươm trái
Khả năng quang hợp của cây con kém nên cần giảm bớt khoảng 50% cường độ ánh sáng bằng cách che lưới giảm sáng hay ươm dưới tán vườn cây lớn (dừa, so đủa …). Tưới nước đủ ẩm là khâu quan trọng nhất trong vườn ươm, thiếu nước trái sẽ chậm nảy mầm ngược lại nếu thừa nước mầm sẽ bị thối, tưới ít nhất 3 lần/tuần vào mùa nắng, giúp trái nẩy mầm nhanh. Có thể kiểm tra bằng cách dùng ngón tay ấn nhẹ vào mặt vạt, nếu thấy nước vừa rịn ra là được.Giai đoạn này không cần bón phân vì trái nảy mầm nhờ chất dinh dưỡng có sẵn trong nước và cơm dừa.
Tuyển chọn cây con trong vườn ươm trái ra vườn ươm cây con
Sau khi đặt trái vào vườn ươm từ 8-10 tuần thì chồi mầm đã bắt đầu đâm ra khỏi lớp vỏ xơ và khi trái nào có chồi mầm cao khoảng 6-8cm thì dời trái đó ra vườm ươm cây con. Khi chuyển sang vườn ươm cây con cần lưu ý phải loại bỏ những trái có mầm mọc cong queo, dị dạng, trái có 2 mầm trở lên, những cây bị lai tạp nhất là đối với giống dừa lùn, chỉ chọn trái nảy mầm sớm, chỉ có 1 mầm, mầm thẳng gắn chặt vào vỏ dừa, có màu sắc và hình dạng đặc trưng của giống. Mục đích của việc thiết lập vườn ươm cây con là tạo điều kiện tối ưu cho cây con phát triển nhanh, cây sẽ mau cho trái sau khi trồng và giảm được chi phí chăm sóc trong giai đoạn đầu. Tùy theo điều kiện có thể ươm cây con trên đất hoặc ươm trong bầu nhựa dẽo. Để tuyển chọn được chính xác phải bảo đảm các điều kiện đồng đều như cùng giống, cùng độ chín, được ươm cùng lúc và cùng điều kiện chăm sóc. Trong vườn ươm cây con phổ biến có bệnh thối đọt, bệnh đốm lá, bọ dừa và chuột, nên theo dõi thường xuyên và phòng trị kịp thời.
Bệnh thối đọt: Triệu chứng đầu tiên là những lá non ở đọt bị vàng từ ngoài chót sau đó lan dần vào bên trong. Trên ngọn các tàu lá sẽ méo mó và những lá chét chồng chất lên nhau, nhỏ hẵn đi. Bị nặng đọt dừa thối và có mùi hôi rất khó chịu. Nông dân cần nhận biết triệu chứng ngay giai đoạn đầu để phòng trừ kịp thời mới cứu được cây dừa. Bệnh do nấm Phytophthora palmivora gây ra. Nấm thường gây bệnh vào đầu mùa mưa, vườn ươm thiếu ánh sáng tạo ẩm độ cao bệnh dễ phát triển. Để phòng trừ bệnh thối đọt nên thoát nước tốt trong vườn ươm. Phát hiện trong vườn ươm có cây bệnh thì nên tiêu hủy để mầm bệnh không phát tán sang những cây khác. Phát hiện sớm khi cây vừa chớm bệnh sử dụng một trong những loại thuốc sau: Aliette 80WP, Ridomil-MZ 72 WP, … phun 2-3 lần, mỗi lần cách nhau 7-10 ngày.
Bệnh đốm lá: Bệnh gây ra bởi hai loại nấm là Pestalozzia palmarum và Helminthosorium sp. Triệu chứng lá xuất hiện những đốm vàng, sau lớn dần thành vết cháy hình bầu dục, ở giữa có màu xám nhạt, bên ngoài có viền nâu đậm và quầng màu xanh. Khi các đốm cháy nối liền nhau tạo thành vết cháy lớn hơn. Phun thuốc trừ bệnh gốc Đồng.
Chuột: chuột cắn phá rễ, trái dừa trong vườn ươm. Chúng đục khoét ở phần mềm gần cuống để ăn cơm dừa. Thường phá hại nhiều ở những vườn ươm nhiều cỏ mọc chung quanh. Dùng bẩy để bắt chuột.
Trong sản xuất lớn, việc tuyển chọn giống và chăm sóc giai đoạn cây con trong vườn ươm theo đúng quy trình là khâu rất cần thiết, đảm bảo cho vườn dừa đạt năng suất và chất lượng về sau./.
Nguyễn Thị Nguyệt
Tuy có nhiều biện pháp phòng trừ nhưng biện pháp sử dụng thuốc hóa học được đa số người dân áp dụng. Biện pháp này có hiệu quả phòng trừ nhanh nhưng không bền vững, không an toàn đối với con người và môi trường sinh thái vì sử dụng nhiều sẽ dẫn đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trên nông sản.
Hiện nay, biện pháp canh tác dừa theo hướng hữu cơ đang được nhiều nông dân quan tâm. Để thực hiện tốt quy trình canh tác hữu cơ thì việc áp dụng biện pháp phòng trừ bọ cánh cứng hại dừa bằng biện pháp sinh học sử dụng bọ đuôi kìm (Chelisoches variegatus) là việc rất cần thiết.
Chính vì thế, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Bến Tre nghiên cứu đặc điểm hình thái, đặc tính sinh học của bọ đuôi kìm. Kết quả nghiên cứu cho thấy vòng đời của bọ đuôi kìm xấp xỉ với bọ dừa nên việc áp dụng bọ đuôi kìm trong việc phòng trừ bọ dừa có tính khả thi.
Bọ đuôi kìm (Chelisoches variegatus) thuộc Bộ Dermaptera, chúng có cánh nhưng rất ít bay chủ yếu là bò nhưng bò rất nhanh. Sự nhanh nhẹn giúp chúng dễ dàng tìm và tấn công con mồi. Bọ đuôi kìm là loài đa thực, thức ăn của chúng là những loại côn trùng nhỏ như: bọ cánh cứng hại dừa, bọ vòi voi, sâu đục trái.....
1. Trứng
Trứng mới đẻ màu trắng đục, dạng tròn, kích thước tương đối lớn và quan sát được bằng mắt thường. Con cái thường đẻ trứng thành từng ổ và đẻ những nơi ẩm ướt. Thời gian phát triển của trứng: 6-7 ngày.
Trứng bọ đuôi kìm. Ảnh: Tác giả.
2. Ấu trùng
Ấu trùng có 4 tuổi. Thời gian phát triển của mỗi độ tuổi đều khác nhau.
2.1 Ấu trùng tuổi 1: khi mới nở có màu trắng, thường sống co cụm lại một chỗ nhưng vài ngày sau thì chúng chuyển thành màu nâu và bò rất nhanh để tìm thức ăn.
2.2 Ấu trùng tuổi 2
Ấu trùng tuổi 2 có hình dạng giống ấu trùng tuổi 1 nhưng kích thước lớn hơn. Phần ngực có màu vàng và phần bụng co màu nâu đen. Thời gian phát triển dao động từ 12-15 ngày.
2.3 Ấu trùng tuổi 3
Ấu trùng tuổi 3 có hình dạng giống ấu trùng tuổi 1 và tuổi 2 nhưng kích thước lớn hơn và màu đen trên phần bụng nhạt hơn rất nhiều so với tuổi 2. Thời gian phát triển trong khoảng 10-12 ngày.
2.4 Ấu trùng tuổi 4
Ấu trùng tuổi 4 xuất hiện 2 đường màu đen chạy dài từ đầu đến bụng, cơ thể màu nâu nhạt. Thời gian phát triển từ 10-13 ngày.
3. Thành trùng
Thành trùng vừa mới lột xác có màu trắng nhạt, sau đó chuyển thành màu nâu đen. Cơ thể mềm mại và phân đốt rõ ràng.
Cách phân biệt thành trùng đực và cái: Gọng kìm của con đực ngắn hơn gọng kìm con cái và bên trong gọng kìm có răng cưa. Thành trùng đực và cái thường bắt cặp vào ban ngày và đẻ trứng vào ban đêm
Cách đẻ trứng: trước khi đẻ trứng bọ đuôi kìm cái thường đào hang chui xuống đất để đẻ trứng và luôn quanh quẩn bên ổ trứng. Khi thấy động con cái thường di chuyển trứng sang chỗ khác hoặc có thể tự ăn trứng của mình. Thông thường con cái không ăn thức ăn khi trong thời gian đẻ trứng.
Số lượng trứng/con cái: dao động từ 65-105 trứng và có thể thay đổi tùy loại thức ăn.
Tỷ lệ trứng nở: 100% trứng sẽ được nở sau khoảng thời gian 6-7 ngày.
Thành trùng mới lột xác. Ảnh Tác giả.
Thành trùng đực (con dưới)và thành trùng cái (con trên). Ảnh: Tác giả.
Thành trùng đực và cái bắt cặp nhau. Ảnh: Tác giả.
Thạc sĩ Ngụy Kim Yến
Chuyên viên Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Bến Tre
Hiện nay, diện tích bưởi Da xanh của Tỉnh đã phát triển trên 7.000 ha. Song song với việc mở rộng diện tích, đồng thời ảnh hưởng của thời tiết cực đoan, dịch hại ngày càng phát triển nhất là một số đối tượng dịch hại trước kia là thứ yếu nhưng nay có thể trở thành chủ yếu như muỗi đục lá và sâu bướm phượng đang bộc phát.
Muỗi đục lá thuộc bộ Diptera, họ Cecidomyiidae. Thành trùng là một loài muỗi nhỏ, màu vàng nhạt, cơ thể được phủ một lớp lông mịn. Kích thước trưởng thành từ 1,1 -1,5mm (con đực nhỏ hơn con cái). Trứng rất nhỏ, mắt thường khó có thể nhìn thấy. Trứng có dạng bầu dục, màu trắng, trong suốt. Khi sắp nở trứng có màu vàng, khoảng 1-2 ngày trứng nở. Ấu trùng dạng dòi, mới nở màu trắng, hơi trong có thể nhìn thấy đường màu xanh chạy dọc thân đó là thức ăn trong bộ phận tiêu hóa của chúng, ít linh hoạt. Khi tuổi lớn có màu vàng, dài khoảng 1,6- 1,8mm. Ấu trùng tuổi cuối chúng linh hoạt hơn tuổi nhỏ và có khả năng búng xa, khi đủ sức thì buông mình xuống đất hóa nhộng, giai đoạn ấu trùng khoảng 7-9 ngày. Khi mới hóa nhộng, nhộng có màu trắng trong và chuyển màu nâu đen khi gần vũ hóa. Chúng sống trong các đọt non còn dạng "búp trà". Giai đoạn nhộng 3-4 ngày.
Muỗi trưởng thành đẻ trứng trên các chồi bưởi vừa mới nhú ra khoảng 1cm, sau đó nở ra dòi, chúng chui vào giữa lá còn búp ăn phần diệp lục của lá. Triệu chứng để nhận biết sự xuất hiện của côn trùng này là những lá non có màu hơi vàng nâu, sau đó lá chuyển màu nâu đen và rụng, chỉ còn trơ lại cành chồi. Nếu nông dân phát hiện giai đoạn này thì quá trễ mà phải quan sát khi đọt vừa mới nhú ra khoảng 1-2cm, dùng tăm vạch lá non sẽ thấy dòi sinh sống trong đó với mật số rất cao, đôi khi trong một lá có trên 10 con dòi. Gây hại nặng vào mùa mưa.
Muỗi đục lá gây hại ở giai đoạn chồi non mới phát triển, nên phun thuốc vào lúc chồi non chưa mở để bảo vệ trong những thời điểm chúng bộc phát mạnh. Cần vệ sinh vườn cho thông thoáng. Không trồng quá dày. Sử dụng thuốc trừ sâu gốc cúc tổng hợp để phòng trừ.
Chú ý: Do vòng đời Muỗi đục lá ngắn nên rất mau tái phát, do đó phải theo dõi thường xuyên khi ra chồi mới để xử lý kịp thời.
Trong mùa mưa, bưởi ra đọt non liên tục nên ngoài muỗi đục lá còn có sâu bướm phượng gây hại phổ biến. Sâu bướm phượng thuộc nhóm sâu ăn lá. Trưởng thành là loại bướm có màu sặc sỡ, màu vàng đen có những đốm hình bầu dục trắng. Thân dài 2,5- 3cm, chiều dài sải cánh khoảng 9-10cm. Trứng hình tròn, đường kính khoảng 1mm, khi mới đẻ có màu trắng, sau đó trứng chuyển màu vàng sẫm. Trứng thường được đẻ rải rác 1-3 trứng trên mặt lá non thường ở rìa lá, trứng có kích thước khá lớn, màu trắng gần nở chuyển màu nâu đen. Sâu non màu xanh lá cây, đẫy sức có thể dài từ 3-3,5cm. Chúng gây hại rất phổ biến ở các vùng trồng cây có múi. Sâu non ăn rải rác trên lá non làm cho lá bị khuyết, ảnh hưởng đến quang hợp của cây. Trưởng thành hoạt động chủ yếu vào buổi sáng. Sau khi nở sâu ăn hết vỏ trứng và bắt đầu cắn phá lá non, sâu tuổi nhỏ chỉ gặm khuyết bìa lá, ở tuổi lớn sâu ăn cả lá, đọt và cành non. Nếu mật số cao, sâu có thể ăn trụi cả đọt non làm cây còi cọc, kém phát triển. Sâu thường ẩn nấp trong các cành lá, khi ăn mới bò ra ngoài. Màu sắc của sâu ngụy trang rất giống màu lá, nên mặc dù kích thước khá lớn nhưng khó phát hiện. Khi đẩy sức, sâu nhả tơ treo mình vào cành để hóa nhộng. Hàng năm sâu Bướm phượng xuất hiện và gây hại nhiều trên vườn bưởi từ tháng 4 đến tháng 9.
*Biện pháp phòng trừ
Trong điều kiện tự nhiên, sâu Bướm phượng có nhiều thiên địch như kiến vàng, bọ rùa,…ngoài ra trứng và nhộng của sâu bướm phượng thường bị ong ký sinh vì thế không cần thiết sử dụng thuốc hóa học nếu mật độ thấp. Nuôi kiến vàng là biện pháp tốt nhất hạn chế nhóm sâu ăn lá.
-Thường xuyên thăm vườn để ngắt bỏ ổ trứng, ấu trùng và nhộng của sâu khi phát hiện.
- Vệ sinh vườn cây thông thoáng, dọn dẹp những cây hoang dại là nơi trú ẩn của bướm phượng.
- Khi mật độ cao có thể sử dụng thuốc trừ sâu vi sinh như: ViBT, Dipel, Biocin,… hoặc phun chế phẩm Nấm xanh để phòng trị. Nên phun vào giai đoạn ấu trùng tuổi nhỏ và phun vào lúc chiều mát thì mới đạt hiệu quả cao.
Cần lưu ý ở một số vườn có kiến vàng khi phun thuốc nên phun vào lúc chiều mát lúc kiến vàng vào tổ sẽ hạn chế ảnh hưởng đến kiến.
KS. Huỳnh Hữu Đoàn
Vì thế, nhà vườn cần thăm vườn thường xuyên để kịp thời phát hiện bệnh ngay khi những triệu chứng đầu tiên chớm xuất hiện, đồng thời trong quá trình canh tác luôn có những biện pháp phòng sẽ hạn chế sự phát triển bệnh. Nông dân cần biết trong đất cũng có hệ sinh thái giống như trên mặt đất: có các sinh vật có hại (tấn công cây trồng) sống cùng với các sinh vật có lợi (tấn công các sinh vật có hại). Do đó, nếu nhà vườn biết tạo điều kiện bất lợi cho các sinh vật có hại và tạo điều kiện thuận lợi cho các sinh vật có lợi phát triển mạnh sẽ giúp bảo vệ cây trồng một cách tốt nhất.
Trong các loài dịch hại trong đất, phổ biến nhất phải kể đến các loài nấm và tuyến trùng gây hại rễ cây ăn trái:
*Nấm
Nấm Fusarium sp, Phytophthora sp., Pythium sp., Rhizoctonia sp.,… là tác nhân gây bệnh thối rễ của nhiều loại cây ăn trái như bệnh vàng lá thối rễ trên cây có múi, bệnh thối rễ sầu riêng, chôm chôm,…. Riêng nấm Fusarium sp. luôn hiện diện trong đất nhưng không xâm nhập trực tiếp vào rễ. Nấm xâm nhập chủ yếu qua các mảng thối ở rễ non khi rễ bị oi nước trong một thời gian dài. Bên cạnh đó, vết thương cơ giới, do tuyến trùng và côn trùng tạo ra cũng là cửa ngõ để nấm xâm nhập và gây hại. Các loài Rhizoctonia sp.cũng gây hiện tượng lở cổ rễ cây con, thường xảy ra trong vườn ươm. Triệu chứng lở cổ rễ do nấm xâm nhiễm ở phần cổ rễ sát mặt đất có thể làm chết cây con. Bệnh thối rễ do nấm Rhizoctonia hình thành do nấm xâm nhập vào cây ở đỉnh sinh trưởng của các rễ phụ nhỏ. Nấm sau đó phát triển từ đầu rễ và lan vào rễ chính làm thối rễ.
Bệnh vàng lá thối rễ trên bưởi.
Các điều kiện thuận lợi cho các vi sinh vật gây hại phát triển và tấn công rễ cây trồng: Đất vườn có thành phần sét, lạm dụng phân hóa học ít dùng phân hữu cơ nên đất bị nén chặt, vườn bị oi nước trong mùa mưa, trong khi mùa nắng đất lại dễ bị khô nứt làm ảnh hưởng xấu đến sự phát triển hệ thống rễ và tạo điều kiện cho các loại dịch hại trong đất tấn công.Vườn không bón vôi cho đất cũng là điều kiện giúp bệnh phát triển và gây hại nặng. Xử lý ra hoa (nghịch vụ) bằng biện pháp xiết nước khi tưới nước trở lại hoặc gặp mưa dễ làm cho rễ mẫn cảm với nấm bệnh. Vườn thoát nước kém, cây giống không sạch bệnh.
Nấm bệnh hại rễ tồn tại trong đất qua một thời gian dài khi không có ký chủ và nguồn bệnh trong đất tăng dần qua nhiều năm (chu kỳ mùa vụ). Chúng có thể lan truyền theo nước tưới, đất do động vật và người mang, giống bị nhiễm bệnh.
Ngoài nấm gây hại rễ, tuyến trùng là dịch hại nguy hiểm cho sản xuất cây ăn trái vì khi tuyến trùng xâm hại cây không thể hút được nước và dinh dưỡng nuôi cây dẫn đến cây chết hàng loạt gây ra hậu quả nghiêm trọng. Ngoài ra, tuyến trùng ký sinh thực vật còn được đánh giá là nguyên nhân dẫn đến sự gia tăng các bệnh hại cây trồng do nấm, vi khuẩn từ đất. Có nhiều loài tuyến trùng gây hại rễ cây ăn trái nhưng phổ biến nhất là tuyến trùng Meloidogyne spp. Tuyến trùng xuất hiện và xâm hại sẽ khiến rễ cây ăn trái bị biến dạng chuyển sang màu nâu, rễ bị thối và bắt đầu xuất hiện những nốt sưng, cây phát triển chậm dần còi cọc, cây thấp. Tuyến trùng thường tấn công vào những rễ đã trưởng thành, những vết chích hút của nó tạo điều kiện cho nấm xâm nhập và gây hại trên cây. Bệnh biểu hiện nặng vào cuối mùa khô, đầu mùa mưa. Tuyến trùng ký sinh thực vật thuộc nhóm giun tròn nhỏ, không phân đốt. Chúng di chuyển trong đất hoặc rễ bằng cách uốn mình chuyển động như rắn dựa vào các phần tử đất hoặc mô cây. Chúng có thể di chuyển tất cả mọi hướng thông qua đất ướt để tìm rễ ký chủ.. Vào mùa khô, chúng thường di chuyển sâu hơn xuống dưới đất. Tuyến trùng di chuyển theo nước nên khả năng lây lan rất nhanh.Vì thế, những hoạt động như đào, xới gây tổn thương ở rễ cây tạo điều kiện cho tuyến trùng lây lan và phát triển. Đa số tuyến trùng ký sinh thực vật có phổ ký chủ rộng. Tuyến trùng có thể tồn tại ở trạng thái ngủ nghỉ khi không có ký chủ.
Sầu riêng bị thối rễ.
* Biện pháp quản lý bệnh hại rễ
- Bón nhiều phân hữu cơ hàng năm sau khi thu hoạch để làm cho đất tơi xốp, kết hợp sử dụng nấm đối kháng Trichoderma tăng cường hoạt động vi sinh vật có lợi trong đất giúp cân bằng hệ sinh vật đất, hạn chế nấm gây bệnh.
- Trong vườn nên trồng các loại cỏ thân thấp, ít cạnh tranh dinh dưỡng, để giúp đất thông thoáng, bốc thoát hơi nước trong mùa mưa, giữ ẩm trong mùa khô. Nên để cỏ cách gốc 50cm.
- Xẻ rãnh thoát nước tốt trong mùa mưa tránh vườn bị ngập úng cục bộ trong mùa mưa. Mực nước trong mương vườn cách mặt bờ khoảng 80cm.
- Hàng năm bón bổ sung vôi cho vườn cây ăn trái với liều lượng 1-2 kg/gốc. Nên quét vôi vào gốc cây khoảng trên 50cm vào cuối mùa nắng.
- Thường xuyên tỉa cành, tạo tán cho cây, cắt tỉa, loại bỏ những cành già yếu, sâu bệnh,…để giúp cây thông thoáng và thúc đẩy chồi mới hình thành mạnh.
- Vùng có nhiều tuyến trùng có thể trồng cây cúc vạn thọ trong vườn để hạn chế mật số của tuyến trùng. Nấm Paecilomyces sp. được xem là một trong những loài nấm diệt tuyến trùng hiệu quả cao nhất. Hạn chế việc đào xới đối với những vườn cây từng bị bệnh tuyến trùng. Vườn cây đã xuất hiện một vài cây bị bệnh không nên áp dụng biện pháp tưới tràn vì như vậy mầm bệnh sẽ lây lan khắp nơi.
Đối với việc quản lý bệnh hại rễ cây ăn trái, nên chú ý phòng bệnh bằng kỹ thuật canh tác và biện pháp sinh học luôn mang lại hiệu quả cao hơn khi thấy bệnh phát triển mới xử lý thuốc vừa gây ô nhiễm môi trường vừa ảnh hưởng nguồn vi sinh vật có lợi vốn dĩ có sẵn trong đất./.
Trước hết nông dân cần biết những yếu tố tác động làm cây sầu riêng thường bị suy kiệt sau một vụ trái:
Thứ nhất, hiện nay kỹ thuật xử lý cho sầu riêng ra hoa sớm trong mùa nghịch bằng cách phun hóa chất đã trở nên phổ biến và là biện pháp tương đối có hiệu quả. Tuy nhiên, do sản xuất sầu riêng sớm trái vụ đem lại hiệu quả kinh tế rất cao nên người dân đã quá lạm dụng việc kích thích cho sầu riêng ra hoa nghịch vụ mà quên đi hậu quả là có thể làm cây bị suy kiệt, thậm chí đưa đến chết cây. Ngoài ra, việc kích thích cây sầu riêng ra hoa khi cây còn nhỏ, không đủ tán lá cần thiết để nuôi trái hoặc phun hóa chất xử lý nhiều lần ở nồng độ cao hơn hướng dẫn cũng mang lại hậu quả trên.
Thứ hai, nhiều nông dân áp dụng biện pháp xiết nước kết hợp với đậy mặt líp bằng nilon để tạo điều kiện khô hạn kích thích cho cây ra hoa. Tuy nhiên, khi gặp thời tiết không thuận lợi, có mưa nhiều làm độ ẩm đất trong vườn cao, cây không ra hoa được nên nông dân tiếp tục xiết nước trong thời gian dài, làm ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây. Ngoài ra, tưới nước cho vườn sầu riêng bằng máy nhưng không dùng búp sen mà phun trực tiếp lên mặt líp làm cho mặt đất bị "lèn".
Thứ ba, trong quá trình phát triển trái, nông dân thường sử dụng hóa chất để ức chế không cho sầu riêng ra đọt non nhằm tránh hiện tượng rụng trái non và trái bị sượng. Dẫu biết rằng đây là biện pháp cần thiết để tăng năng suất và phẩm chất trái sầu riêng, tuy nhiên cây sầu riêng dự trữ chất dinh dưỡng chủ yếu trong lá nên sự rụng nhiều lá (do phun thuốc ức chế sinh trưởng) làm giảm khả năng sinh trưởng của cây.
Thứ tư, do đặc tính sầu riêng ra hoa nhiều và đậu trái cũng rất nhiều, việc để quá nhiều trái trên cây cũng dễ gây ra hiện tượng khô cành, làm cây bị mất sức, ảnh hưởng đến khả năng cho trái năm sau.
Yếu tố cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, do tình trạng nhiễm mặn trong mùa khô đầu năm 2016 nên bộ rễ sầu riêng bị ảnh hưởng, cây hấp thu dinh dưỡng kém đưa đến cây dễ bị suy kiệt sau thời gian mang trái.
Biện pháp phục hồi
- Tỉa cành tạo tán sau thu hoạch là một giải pháp kỹ thuật không thể thiếu không chỉ tạo thông thoáng vườn cây, hạn chế sâu bệnh phát triển mà còn giúp cây nhanh phục hồi sức khỏe để cho năng suất vụ sau. Tiến hành cắt tỉa bỏ những cuống trái còn sót lại trên thân, tỉa bỏ các cành sâu bệnh, cành khô, cành ốm yếu, cành vượt che khuất ánh sáng và những cành mọc thấp hơn 1m kể từ mặt đất (để tránh bệnh nứt thân xì mủ).
- Bón phân để cung cấp dinh dưỡng đầy đủ cho cây ra đọt mới, phục hồi khả năng sinh trưởng sau thời gian mang trái. Giai đoạn này cần bón nhiều đạm và lân, có thể bón phân theo công thức: 1/2 lượng Urea + 1/2 super lân + 1/4 lượng Kali (bón vùi phân trong phạm vi tán). Đồng thời, nên bổ sung phân hữu cơ nhằm mục đích cải tạo đất và tăng số lượng vi sinh vật có lợi trong đất giúp đất được tơi xốp và thông thoáng (sử dụng phân chuồng hoai mục với số lượng từ 10-12 tấn/ha). Ngoài ra, bón vôi (CaO) để làm giảm độ chua, cải thiện kết cấu của đất nhất là những vườn đã bị nhiễm mặn. Tùy theo độ PH của đất có thể bón vôi với liều lượng 0,5 tấn – 1 tấn/ha.
- Quản lý nước: Cần tưới đủ nước trong mùa khô nhưng cũng tạo điều kiện cho vườn thoát nước tốt trong mùa mưa vì trong điều kiện ngập úng các nấm có hại trong đất phát triển và tấn công bộ rễ sầu riêng làm rễ dễ bị thối. Nên giữ mực nước trong mương ổn định từ 60-80cm từ mặt líp trong suốt năm.
- Nông dân chú ý khi cho vụ trái năm sau chỉ kích thích ra hoa khi cây sầu riêng khỏe mạnh, cây có khả năng mang trái, có đủ đọt. Chỉ nên phun hóa chất xử lý ra hoa lúc thật sự cần thiết kết hợp với đậy gốc bằng nilon cho cây ra hoa tập trung và mở nylon khi hoa sắp nở. Nên để trái với số lượng vừa phải tùy theo giống, kích thước tán cây và tình trạng sinh trưởng của cây.
- Quản lý sâu bệnh: Khi cây có được đọt non nên chú ý quan sát sự xuất hiện rầy nhảy và bệnh thán thư, phun thuốc phòng trừ kịp thời.
Để cho cây sầu riêng phát triển tốt và có khả năng cho trái ổn định lâu dài, nông dân nên theo đúng quy trình kỹ thuật, chăm sóc hợp lý, đặc biệt không khai thác quá mức khả năng cho trái của cây, nhất là trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp như hiện nay./.
Ngoài ra, tinh dầu chiết xuất từ hoa lài được dùng làm nguyên liệu trong sản xuất nước hoa, mỹ phẩm. Hoa lài là loại cây dễ trồng, mau thu hoạch (chỉ một năm sau khi trồng là có thể thu bông) và mang lại hiệu quả kinh tế khá cao cho nông dân. Cây hoa lài thích nghi được nhiều vùng đất khác nhau nhưng thích hợp nhất là đất nhẹ, tơi xốp, thoát nước tốt vì cây hoa lài rất sợ úng. Hoa lài là loại cây ưa sáng, trồng lài nơi có ánh sáng đầy đủ cây mới ra hoa nhiều và đặc biệt là hương thơm. Tuy nhiên, nông dân trồng hoa lài đang gặp khó khăn vì bệnh thối bông và bệnh sùi cành gây ảnh hưởng lớn đến năng suất hoa lài.
Bệnh thối bông rất phổ biến trên hoa lài. Bệnh do nấm Botrytis cinerea gây ra. Bệnh gây hại chủ yếu trên nụ hoa, cánh hoa đôi khi có trên lá và thân. Nếu bệnh xuất hiện sớm từ khi hoa mới giai đoạn nụ thì nụ hoa sẽ không nở được, bên ngoài phủ lớp nấm màu xám, bên trong nụ bị thối rỗng, nụ hư và rụng. Nấm có thể tấn công cuống hoa làm cuống bị những vết thâm nâu, bệnh nặng cả cuống hoa bị thối khô. Bệnh tấn công lúc hoa nở, dễ dàng nhận diện triệu chứng trên cánh hoa xuất hiện những đốm nhỏ màu nâu, hoa bị khô cháy.Trên lá, bệnh thường xuất hiện ở phía đầu chóp lá, sau đó lan dần xuống phiến lá. Ban đầu, vết bệnh chỉ là đốm nhỏ màu nâu, sau đó lan rộng ra và lá rụng sớm.
Nấm hình thành phân sinh bào tử. Nhiệt độ thấp là điều kiện thuận lợi cho bệnh phát triển mạnh. Nấm xâm nhập vào cành qua vết thương khi chăm sóc, cắt tỉa, từ đó phát triển gây hại bông.
Ngoài bệnh thối bông, bệnh sùi cành gây hại cũng khá phổ biến trên vườn hoa lài. Bệnh sùi cành do vi khuẩn Agrobacterium tumefaciens. Bệnh gây hại chủ yếu trên cành. Triệu chứng nhận biết là đốt trên cành co ngắn lại, có nổi những u sần sùi, vỏ trên cành bị nứt dọc, phía trong phần gổ nồi u. Những vết sần sùi liên kết lại thành một đoạn dài bao quanh cành, cành bị khô, giòn, dễ gãy. Cây bị bệnh kém phát triển, lá vàng và rụng sớm.
Vi khuẩn phát triển thích hợp trong điều kiện nhiệt độ 25 – 30 độ C. Vi khuẩn xâm nhập vào cây qua vết xây xát và phát triển trong mô cây tạo thành những khối u sần sùi. Vi khuẩn tồn tại trong cây bệnh và trong đất.
- Vườn trồng hoa lài nên tạo hệ thống thoát nước tốt, tránh ngập úng trong mùa mưa.
- Không nên trồng quá dày để vườn hoa lài luôn được thông thoáng. Hàng năm nên tỉa bớt các cành già, cành khô, cành sâu bệnh, kịp thời tiêu huỷ các bộ phận bị bệnh, tạo điều kiện thông thoáng cho vườn lài.
- Không tưới nước thẳng trên hoa hoặc tưới lúc chiều tối vì nước đọng lại làm bệnh phát triển mạnh.
- Đối với bệnh thối bông nên phun ngừa bằng thuốc trừ nấm giai đoạn nụ hoa. Sử dụng một trong các loại thuốc sau: Anvil 5SC, Amistar Top 325SC, Miksabe 100WP,...Riêng đối với bệnh sùi cành nên sử dụng thuốc gốc Đồng để phun ngừa hoặc khi phát hiện bệnh mới chớm, sử dụng thuốc trừ vi khuẩn như New Kasuran 16.6 BTN, Bactocide 12WP, Starner 20WP,....
Vì hoa lài được thu hoạch hàng ngày và thường dùng ướp trà nên phải thật thận trọng khi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, chọn những loại thuốc ít độc, có thời gian cách ly ngắn và tuyệt đối phải đảm bảo đúng thời gian cách ly để an toàn sức khoẻ cho người tiêu dùng./.
Để thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu, giữ cỏ trong vườn để che phủ mặt đất là một giải pháp quan trọng trong canh tác bưởi da xanh bền vững. Cỏ dại giúp giữ ẩm đất trong mùa nắng nhất là trong điều kiện nước mặn xâm nhập thiếu nguồn nước tưới và chống rửa trôi dinh dưỡng, xói mòn đất vào mùa mưa. Trong quá trình sinh trưởng và phát triển bộ rễ cỏ làm cho đất tơi xốp, thoáng khí giúp rễ cây trồng hô hấp và hấp thu dinh dưỡng tốt, phát triển đa dạng sinh học trong hệ sinh thái vườn. Tuy nhiên, chọn loại cỏ thích hợp để trồng trong vườn là vấn đề hết sức cần thiết. Trong các loại cỏ được chọn, đậu phọng dại là cây cỏ họ đậu có nhiều ưu điểm vì khả năng cộng sinh với vi khuẩn cố định đạm từ ni tơ có trong không khí, chúng phát triển thân, lá nhanh, giữ ẩm và làm giàu mùn cho đất.
Đậu phọng dại hay còn gọi là lạc dại với tên khoa học là Arachis pintoi thuộc cây họ Đậu Fabaceae. Là một loại thực vật có hệ thống thân ngầm và hạt nằm sâu trong đất, có rễ cọc ăn sâu vào lòng đất và tạo thành thảm dày từ thân bò, sinh trưởng vô hạn, hoa có màu vàng tươi, hạt nhỏ màu nâu nhạt, rễ có nhiều nốt sần chứa các vi khuẩn cộng sinh có khả năng cố định đạm từ nitơ khí trời rất tốt. Thân lá cây cỏ đậu phộng mọc bò có thể dài tới 2 m, phụ thuộc vào môi trường và cách quản lý, xanh tốt quanh năm, nhất là khi được cắt định kỳ củ đậu phọng dại nhỏ, chui sâu vào đất, ít khi được thu hoạch.
Đậu phọng dại dễ trồng, sinh trưởng, phát triển tốt, sinh khối lớn, có khả năng nhân giống vô tính. Cây có khả năng sinh trưởng tốt hơn khi được trồng dưới cây che bóng hơn là khi được trồng ở nơi nắng đầy đủ. Đậu phộng dại sống dưới tán cây bưởi, không cạnh tranh ánh sáng với cây trồng chính, cây sinh trưởng quanh năm nên duy trì độ che phủ tốt hạn chế cỏ dại phát triển, chống xói mòn vào mùa mưa và duy trì độ ẩm ổn định trong vườn bưởi vào mùa nắng đây là yếu tố quan trọng giúp cho cây bưởi sinh trưởng và phát triển tốt. Đậu phọng dại có thể thích ứng với nhiều loại đất từ đất xấu bạc màu, nghèo dinh dưỡng đến vùng đất phù sa và có khả năng chịu hạn tốt, chịu úng cao, có thể trồng được quanh năm.
Theo nghiên cứu của Viện Khoa học kỹ thuật Nông – Lâm nghiệp (NOMAFSI) đậu phọng dại có khả năng cố định đạm từ 200-300kg N/ha/năm hoặc với lượng chất xanh trên một năm cây đậu phọng dại có thể trả lại cho đất lượng dinh dưỡng rất cao (595kg N/ha, 140kg P2O5/ha và 200kg K2O/ha). Vì vậy có thể khẳng định cây đậu phọng dại góp phần quan trọng trong việc cải tạo độ phì nhiêu của đất (*). Trong những tháng khô hạn độ ẩm của đất có trồng đậu phọng dại luôn cao hơn so với đối chứng từ 10 đến 50% tùy thuộc vào độ dày của thảm che phủ và điều kiện đất đai, vì thế tiết kiệm được lượng nước tưới trong mùa khô trong điều kiện nước mặn xâm nhập sâu và độ mặn tăng cao như trong những năm gần đây.
Trồng đậu phọng dại giúp cho các loại động vật trong đất phát triển làm cho đất thêm tơi xốp. Ngoài ra, đậu phọng dại ra hoa liên tục trong năm tạo điều kiện cho thiên địch (côn trùng có ích) cư trú nhất là nhóm thiên địch ký sinh như ong Trichogramma (ký sinh trứng sâu đục trái bưởi), đồng thời các loài vi sinh vật có lợi trong đất tăng rất cao dưới thảm đậu phọng dại, bảo vệ môi trường sinh thái rất tốt. Sử dụng đậu phọng dại làm thức ăn cho gia súc như bò, dê, thỏ và chúng ta thu lại nguồn phân hữu cơ bón lại cho cây bưởi và có thể làm thức ăn cho cá trắm cỏ, cá tai tượng,… để tăng thu nhập. Đặc biệt đậu phọng dại có khả năng phát triển nhanh khi cắt thường xuyên tạo nên thảm thực vật trên bờ trồng tiện cho việc đi lại chăm sóc vườn bưởi và hạn chế đất bị lèn chặt trên các lối đi thưởng xuyên vào các tháng mưa bão. Nếu không sử dụng làm thức ăn cho gia súc, chúng ta có thể cắt tỉa khi mật độ chúng mọc dày hoặc khi rải phân cho bưởi, dùng thân chúng tủ lại gốc cây bưởi hay làm vật liệu để ủ phân hữu cơ.
Trồng đậu phọng dại che phủ vườn nhanh, nhất là các vườn bưởi trong giai đoạn kiến thiết cơ bản, tiết kiệm công làm cỏ. Đặc biệt, đối với bưởi sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, yêu cầu về hạn chế tối đa sử dụng thuốc trừ cỏ thì mô hình canh tác này rất lý tưởng. Đây là loài cây có thời gian sinh trưởng khá dài, từ 1 - 5 năm nên không phải tốn công trồng lại hàng năm.
Trồng và chăm sóc: Đậu phọng dại trồng được quanh năm, tốt nhất là trồng vào mùa mưa hạn chế công tưới, có thể trồng bằng hom hoặc bằng hạt (nhưng phổ biến trồng bằng hom vì tận dụng nguồn giống có sẵn). Giâm hom trồng đậu phọng dại bằng đoạn thân bánh tẻ đảm bảo khả năng sống cao và phát triển nhanh hơn trồng hạt. Chọn và cắt hom dài 30 – 50 cm và bộ lá bắt đầu chuyển sang màu hơi vàng. Đào hốc đặt mỗi hốc 2 – 3 hom, hốc cách hốc khoảng 50 cm, tưới nước đủ ẩm cho hom đậu mau bén rễ. Chú ý hốc trồng cách chu vi gốc bưởi khoảng trên 50cm. Sau khi trồng khoảng 2 tháng, cây đậu phọng dại đâm nhiều chồi mới bò lan và có thể cắt những dây dài nhất đem trồng hoặc làm thức ăn cho cá, gia súc.
Mô hình trồng đậu phọng dại trong vườn bưởi da xanh là mô hình bảo vệ đất rất hiệu quả, hạn chế cỏ dại, giữ ẩm ổn định cho vườn bưởi, tiết kiệm công và nước tưới, phát triển đa dạng sinh học trong hệ sinh thái vườn bưởi bền vững. Tuy nhiên, đây là mô hình mới được thực hiện trên vườn bưởi Da xanh tại tỉnh Bến Tre, nên nông dân vẫn còn khá lạ lẫm. Do đó, cần tiếp tục ứng dụng nhiều mô hình để nông dân thấy được hiệu quả mà vững tin nhân rộng./.
KS. Huỳnh Hữu Đoàn – Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Châu Thành
Thi đua sản xuất kinh doanh giỏi là điều kiện giúp nông dân khởi nghiệp. Ảnh: Tác giả.
Với thế mạnh về kinh tế vướn, thời gian qua nông dân Chợ Lách tập trung cho phát triển cây ăn trái, cây giống và hoa kiểng với nhiều mô hình có giá trị kinh tế cao. Nông dân mạnh dạn ứng dụng khoa học kỹ thuật tiến bộ trong sản xuất, hình thành các tổ hợp tác, hợp tác xã sản xuất hiệu quả như hợp tác xã cây giống Cái Mơn, hợp tác xã chôm chôm Tân Thới – Sơn Định, tổ hợp tác sản xuất cây giống hoa kiểng Phú Sơn, tổ hợp tác kiểng lá Long Thới, các tổ liên kết sản xuất sầu riêng, bưởi da xanh, chôm chôm ở các xã Hưng Khánh Trung B, Hòa Nghĩa, Vĩnh Bình. Ông Võ Ngọc Đức ấp Lân Bắc xã Phú Sơn – nông dân sản xuất giỏi cấp huyện năm 201 5 – 2017 cho biết : "Gia đình tôi làm nghề sản xuất cây giống hơn 20 năm. Ban đầu, qui mô sản xuất của gia đình còn nhỏ lẻ, chỉ khoảng 2.000m2. Khoảng năm 2010, tôi tham gia vào tổ hợp tác sản xuất cây giống hoa kiểng Phú Sơn, từ đó mình mạnh dạng mở rộng diện tích sản xuất và được hội nông dân xã khuyến khích đăng ký danh hiệu nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi". Sau 3 năm chí thú lao động, ông Đức đã mở rộng diện tích canh tác lên hơn 6.000m2, mỗi năm ông sản xuất hơn 20.000 cây xoài ghép các loại mang về nguồn thu nhập hàng trăm triệu đồng. Từ đó ông được hội nông dân xã xét đạt danh hiệu nông dân sản xuất kinh doanh giỏi cấp xã. Với tiền đề có sẵn, ông Đức tiếp tục mở rộng sản xuất thêm cây sầu riêng gốc ghép. Các năm 2015, 2016 ông thắng lớn với cây xoài ghép cũng như sầu riêng. Năm 2017 ông dự định bán ra thị trường hơn 30.000 cây xoài và 2.000m2 gốc ghép sầu riêng. Kết quả tháng 4/2017 vừa qua ông được hội nông dân huyện công nhận danh hiệu nông dân sản xuất kinh doanh giỏi cấp huyện.
Thực tế cho thấy, từ phong trào thi đua kinh doanh sản xuất giỏi đã thúc đẩy cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn chuyển dịch đúng hướng, tác động mạnh mẽ đến phát triển kinh tế vườn. Nhiều mô hình áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến đã xuất hiện, và được nhân rộng trong nông dân. Ông Nguyễn Thành Kiệt – thành viên tổ liên kết sản xuất chôm chôm ấp Lộc Hiệp, xã Vĩnh Bình là một trong những nông dân sản xuất giỏi điển hình về áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất. Với khoảng 1,2 hecta chôm chôm rong riêng và chôm chôm đường, mỗi năm nhờ áp dụng cách biện pháp kỹ thuật trong chăm sóc và xử lý cho cây ra hoa nghịch vụ mà ông Kiệt thu hoạch gần 25 tấn trái. Sau khi trừ chi phí, ông còn lợi nhuận gần 500 triệu đồng. Đặc biệt từ năm 2016 ông Kiệt áp dụng biện pháp tưới tiết kiệm bằng hình thức tự động điều khiển bằng điện thoại. Hệ thống tưới tự động của ông Kiệt cũng giống như hệ thống tưới tiết kiệm bằng bec phun bình thường gồm mô-tơ bơm nước, hệ thống ống dẫn và hệ thống bec phun và có thêm bộ phận điều khiển bằng điện thoại di động. Ông kiệt cho biết: "Sau khi áp dụng hệ thống này vào sản xuất tôi tiết kiệm được 40% công lao động trong sản xuất. Ngoài ra, hệ thống tưới này giúp tôi tiết kiệm được điện năng cũng như phân bón so với phương pháp tưới tràn truyền thống. Từ đó mình vừa tiết kiệm được chi phí sản xuất, đồng thời năng suất cây trồng cũng có phần tăng lên". Với những thành tích đạt được, năm 2017, ông Kiệt được công nhận danh hiệu nông dân kinh doanh sản xuất giỏi cấp huyện và đề nghị công nhận danh hiệu cấp tỉnh.
Mô hình tưới tự động của ông Nguyễn Thành Kiệt. Ảnh: Tác giả.
Trong giai đoạn 2015 – 2017 toàn huyện Chợ Lách có 10.754 nông dân được công nhận danh hiệu sản xuất kinh doanh giỏi các cấp, trong đó có 2.497 hộ đạt danh hiệu cấp huyện, 637 hộ dạt danh hiệu cấp tỉnh và 78 hộ dạt danh hiệu cấp trung ương. Để phong trào nông dân sản xuất kinh doanh giỏi tiếp tục phát triển và thật sự trở thành đòn bẩy cho phong trào đồng khởi khởi nghiệp, hội nông dân các cấp trong huyện luôn xem việc xây dựng phong trào nông dân sản xuất kinh doanh giỏi là một trong những nhiệm vụ, tiêu chí quan trọng để đánh giá hoạt động công tác hội.
Ngoài việc tạo điều kiện hỗ trợ nông dân nhân rộng các mô hình sản xuất hiệu quả, hội nông dân từ huyện đến cơ sở chủ động phối hợp với ngành chuyên môn tổ chức chuyển giao khoa học, kỹ thuật trong sản xuất cho nông dân. Vận động những gương sản xuất kinh doanh giỏi tham gia làm lực lượng nòng cốt trong xây dựng tổ liên kết, tổ hợp tác, xây dựng nông thôn mới. Phối hợp với Ngân hàng chính sách xã hội, Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn hỗ trợ các chính sách tín dụng nông nghiệp cho các tổ hợp tác đủ điều kiện để mở rộng qui mô sản xuất cũng như xây dựng được cơ chế tiêu thụ sản phẩm, góp phần hỗ trợ nông dân tham gia phong trào đồng khởi khởi nghiệp trong nông nghiệp.
Tuy nhiên, trên bưởi thường xuất hiện các đối tượng gây hại khá phổ biến rệp sáp, sâu vẽ bùa, bọ trĩ, sâu đục trái,... Trong đó, sâu đục trái là đối tượng gây hại chính trên bưởi và làm giảm năng suất bưởi và mất giá trị thương phẩm. Do đó, để quản lý tốt sâu đục trái gây hại trên bưởi và an toàn hơn với môi trường sinh thái, tùy điều kiện từng vùng mà người trồng bưởi cần áp dụng linh hoạt những biện pháp cụ thể sau đây:
Bước 1:
Vệ sinh vườn sau thu hoạch: Sau thu hoạch cần cắt tỉa những cành sâu bệnh, cành già, cành vô hiệu, cành đan chéo nhau, những cành vượt trong thời cây đang mang quả để hạn chế tiêu hao dinh dưỡng và tạo thông thoáng vườn cây.
Chú ý : phải khử trùng dụng cụ cắt tỉa bằng nước Javel hoặc cồn 90o khi cắt hoặc tỉa cành để tránh lây bệnh qua cây khác. Đối với những cành lớn hơn 3cm thì phải dùng cưa. Những vết thương lớn sau khi cắt tỉa cần phải dùng thuốc trừ bệnh quét mặt vết cắt nhằm tránh vết thương bị thối tạo điều kiện thích hợp cho côn trùng và mầm bệnh tấn công.
Bước 2:
* Nhân nuôi và thả ong ký sinh Trichogramma sp (ong mắt đỏ) trong vườn bưởi. Sau đó, sử dung ong ký sinh ong mắt đỏ ký sinh trứng sâu đục trái bưởi (nông dân có thể tự nhân nuôi loài ong ký sinh này) thả ra vườn bưởi. Thả ong vào buổi sáng sớm hoăc chiều mát.
Thành trùng ong mắt đỏ (Trichogramma sp).
Cách thả ong mắt đỏ.
* Các biện pháp hỗ trợ để tạo điều kiện cho nguồn ong ký sinh phát triển:
+ Trồng các loại cây có hoa màu sắc sặc sở, nhiều mật, ra hoa quanh năm như hoa sao nhái, sài đất, đậu phọng dại,…vừa tạo độ ẩm cho vườn cây, chống xói mòn trong mùa mưa, hạn chế cỏ dại vừa tạo điều kiện cho nguồn ong ký sinh phát triển trong vườn.
+ Sử dụng trứng ngài gạo dán vào hộp treo trong vườn để tạo điều kiện cho ong ký sinh đẻ trứng, nếu trong vườn không có ổ trứng sâu đục trái khi ong vũ hóa.
+ Trồng cỏ trong vườn nhằm giữ ẩm cho đất trong mùa nắng vừa hạn chế xói mòn, ngập úng trong mùa mưa vừa tạo nguồn ký chủ cho ong ký sinh đẻ trứng, vì ong ký sinh Trichogramma sp là loài đa ký chủ, chúng có thể ký sinh trên trứng của nhiều loài côn trùng bộ cánh vẩy, trong đó có trứng của các loài sâu hại cỏ dại và các loại cây khác.
* Nhân nuôi kiến vàng trong vườn
Kiến vàng được xem là thiên địch của nhiều loài sâu hại trên cây có múi, loài kiến này sẽ ăn trứng, sâu non và tấn công bướm. Do vậy, cần tạo điều kiện cho kiến vàng phát triển trong vườn bưởi.
Chú ý: khi thả ong ký sinh và nuôi kiến vàng nên hạn chế tối đa việc sử dụng thuốc trừ sâu sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của ong và kiến.
Bước 3:
Khoảng 1 tháng sau khi đậu trái tiến hành tỉa trái (loại bỏ trái phát triển kém, méo mó, chỉ nên để 1-2 trái /chùm). Bao trái với loại bao bằng vải lưới mùng tuyl (hở đáy hoặc kín đáy). Nên sử dụng dầu khoáng phun để "vệ sinh" trái trước khi bao và không cần thiết phun bất kỳ loại thuốc nào để phòng trừ sâu đục trái sau khi bao. Trong quá trình bao trái nếu có xuất hiện nhóm rệp sáp sử dụng dầu khoáng để phòng trừ.
Bước 4:
Nếu không áp dụng biện pháp bao trái có thể sử dụng Nấm trắng (Beauveria bassiana) là chế phẩm sinh học hoặc sử dụng dầu khoáng trong quản lý sâu đục trái bưởi. Sử dụng nấm trắng với liều lượng 0,5 kg/16lít, sử dụng dầu khoáng với liều lượng 160ml/16 lít nước, phun 30 ngày/ lần hoặc quan sát khi thấy trứng xuất hiện trên trái.
Khi phun dầu khoáng cần chú ý không phun lúc trời nắng gắt, liều lượng quá cao và lúc cây đang bị khô hạn.
Bước 5:
Trong quá trình canh tác, thường xuyên thăm vườn phát hiện khi có trái bưởi bị sâu gây hại nên thu gom tất cả các trái bị sâu đục rụng xuống đất hay còn trên cây, sau đó đem tiêu huỷ bằng cách cho vào nước vôi 1 - 5 % (1-5 kg vôi pha với 100 lít nước), sâu trong trái bưởi sẽ chết sau vài giờ, đây là cách hạn chế lây lan nguồn sâu một cách rất hiệu quả.
Bước 6:
Chăm sóc cho cây khỏe: Bón phân cho cây bưởi khỏe, phát triển mạnh. Liều lượng phân sử dụng cho cây bưởi theo từng giai đoạn tuổi cây và năng suất vụ trước. Bón dư phân đạm, bón phân không cân đối không những năng suất không cao, tăng giá thành mà còn tạo điều kiện cho sâu bệnh tấn công, làm giảm chất lượng bưởi. Tăng cường bón phân hữu cơ làm tăng sức đề kháng cho cây và tăng chất lượng trái bưởi.
Nước cùng với phân bón là hai yếu tố kỹ thuật ảnh hưởng lớn nhất đến sinh trưởng phát dục của cây bưởi. Độ ẩm thích hợp ổn định là biện pháp rất cơ bản để tăng sản lượng và chất lượng. Vườn thoát nước tốt trong mùa mưa, mực thủy cấp > 80cm.
Phân bón lá có hiệu quả trong việc cung cấp dinh dưỡng trong những giai đoạn khủng hoảng mà việc cung cấp dinh dưỡng qua rễ không đáp ứng được đầy đủ. Dinh dưỡng cung cấp qua phân bón lá chủ yếu là một số vi lượng. Tuy nhiên, không được lạm dụng phân bón lá sẽ tạo điều kiện cho một số bệnh phát triển.
Kim Yến
Chi cục TT và BVTV Bến Tre
Tuy nhiên, dừa cao khó phun và nguy hiểm nhất là ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Do đó, để quản lý sâu đục trái dừa có hiệu quả, việc áp dụng biện pháp quản lý tổng hợp là rất cần thiết.
Triệu chứng sâu đục trái dừa.
Sâu đục trái dừa có tên khoa học Tirathaba sp., thuộc họ ngài sáng (Pyralidae), bộ cánh vảy (Lepidotera). Trứng có hình bầu dục, kích thước rất nhỏ. Trứng được bảo vệ bởi lớp vỏ rất mỏng, dạng lưới, màu trắng trong. Lúc mới nở, trứng có màu trắng, sau 1 ngày chuyển sang màu vàng nhạt. Trứng được đẻ rải rác hoặc tập trung thành từng cụm ở các nách của bông đực hoặc phần tiếp giáp giữa mầu và trái dừa non. Thời gian ủ trứng từ 4-6 ngày. Ấu trùng sâu đục trái dừa khi đẩy sức dài khoảng 15-18 mm, phát triển trong khoảng 14-22 ngày. Sâu mới nở có màu vàng nhạt, sau chuyển màu nâu đen. Cơ thể sâu chia đốt rõ ràng, mỗi đốt có 4 đốm đen và nhiều lông nhỏ mọc đứng. Ấu trùng tuổi 5 sau khi đạt kích thước tối đa thì bắt đầu nhả tơ kết dính phân và tàn dư thực vật để tạo kén hóa nhộng. Nhộng của sâu đục trái dừa thuộc dạng nhộng màng. Nhộng mới hình thành có màu vàng nhạt sau đó chuyển sang màu nâu đậm. Thời gian nhộng từ 7- 9 ngày.
Ấu trùng sâu đục trái dừa.
Trưởng thành của sâu đục trái dừa là loài ngài màu xám nâu, dài khoảng 8,5-11 mm. Cánh trước hẹp, màu vàng xám có ánh bạc, có 6 sọc đỏ chạy dọc thân cánh. Xung quanh rìa cánh trước có hàng chấm màu đen. Cánh sau rộng và tròn hơn cánh trước, có màu vàng ánh. Ở cánh trước và sau của ngài đều viền lông mịn. Râu đầu màu xám bạc, dạng sợi chỉ và ngắn hơn cơ thể. Thời gian sống của thành trùng kéo dài từ 4-9 ngày
Tập tính sinh sống và gây hại
Sâu đục trái có thể gây hại cả bông và trái dừa. Trên bông, triệu chứng nhận biết là có rất nhiều bông đực bám thành chùm trên ngọn dừa vì sâu nhả tơ kết dính các bông đực tạo nơi trú ẩn, làm bông không rơi xuống được. Sâu gây hại bông dừa làm bông không trổ được hoặc trổ không hoàn toàn (nghẹn bông).
Trên trái, sâu có thể gây hại từ trái nhỏ (khoảng bằng trái cau) đến trái lớn (đường kính khoảng 10 – 15 cm) nhưng phổ biến nhất khi trái còn nhỏ. Triệu chứng nhận biết sâu đục trái gây hại là phân đùn ra ngoài thành từng đám và có những lỗ đục nhỏ ngay bên dưới.
Sâu đục trái dừa gây hại chủ yếu phần non của trái, ngay vị trí tiếp giáp giữa trái và "mầu" dừa (lá đài) hoặc ngay bên trong lá đài, quan sát bên trong sẽ thấy được đường đục của sâu trong trái. Sâu ăn phần vỏ (xơ dừa) và gáo non của trái dừa. Sâu non nhả tơ di chuyển từ trái này sang trái khác, sâu di chuyển nhanh. Mật số cao, sâu làm trái non rụng hàng loạt, đôi khi có những buồng dừa chỉ còn trơ chà.
Đối với sâu đục trái dừa nên áp dụng biện pháp quản lý tổng hợp sẽ mang lại hiệu quả cao. Nông dân chú ý các biện pháp kỹ thuật sau:
Vệ sinh vườn: làm cỏ ít nhất 6 tháng/lần, dọn sạch tàn dư thực vật trên cây dừa, loại bỏ các bẹ lá khô và buồng dừa khô để tạo thông thoáng cây dừa, hạn chế thành trùng sâu đục trái dừa đến đẻ trứng.
Thường xuyên thăm vườn dừa, phát hiện sớm sự xuất hiện của sâu đục trái, thu gom và tiêu hủy các trái dừa bị nhiễm sâu đục trái còn trên cây hoặc rơi xuống đất.
Theo kết quả nghiên cứu mới nhất của Trường Đại học Cần Thơ, tinh dầu sả (được chiết suất từ cây sả) có khả năng xua đuổi thành trùng của sâu đục trái dừa vì thế treo tinh dầu sả sẽ hạn chế thành trùng sâu đục trái đến đẻ trứng. Tinh dầu sả được chiết ra túi nilon nhỏ, mỗi túi chứa 2ml tinh dầu sả được thấm vào bông gòn và treo lên buồng hoa (hoặc buồng trái non). Treo ở mật độ 20 túi /1.000 m2, túi tinh dầu sả được treo ngang bằng với vị trí hoa dừa đang nở, nên thay mới 2 tuần/ lần.
Bồi bùn và tăng cường bón phân hữu cơ kết hợp với phân hóa học hợp lý để cây sinh trưởng tốt, ra hoa và đậu nhiều trái. Bồi bùn mỗi năm hay 2 năm một lần. Nên bồi vào mùa nắng, khi bồi chỉ nên trải một lớp bùn dày khoảng 3 - 5cm. Ngoài phân hóa học, việc bón phân hữu cơ cho dừa cũng cần được quan tâm nhằm cung cấp thêm phân vi lượng, cải tạo đất, giúp cho cây sinh trưởng tốt, tăng sức đề kháng và đạt năng suất cao. Để nhiều lá mục trên bờ vườn cũng cung cấp cho dừa nhiều chất hữu cơ.
Trên cây dừa, chỉ sử dụng thuốc trừ sâu khi thật cần thiết, ưu tiên chọn lọc những loại thuốc sinh học và chỉ phun ở giai đoạn trái còn non để hạn chế dư lượng thuốc bảo vệ thực vật ảnh hưởng đến sức khỏe con người.
NGUYỄN THỊ NGUYỆT
Kỹ sư Nguyễn Thị Thúy Huỳnh
Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Bến Tre
Năm 2016, Trung tâm Khuyến nông xây dựng mô hình "Thâm canh tổng hợp nhãn Ido" nhằm trang bị cho người nông dân những kiến thức về kỹ thuật canh tác, tỉa cành tạo tán, xử lý ra hoa, quản lý dinh dưỡng và dịch hại hợp lý nhằm khai thác tốt tiềm năng năng suất và chất lượng cây nhãn Ido; góp phần tăng thu nhập cho người dân.
Các biện pháp kỹ thuật đã được áp dụng như sau:
1. Tỉa cành: Cắt tỉa bỏ những cành bị sâu bệnh, ốm yếu, bị che khuất bên trong tán cây nhằm tạo cho tán cây thông thoáng, kích thích cây ra nhiều chồi mới.
- Bón phân kích thích các cơi đọt ra tập trung phát triển tốt: bón phân chuyên dùng cho cây ăn trái hoặc NPK có hàm lượng đạm cao như: NPK 18-12-8; 20-20-15. Kết hợp bón phân hữu cơ 2 tấn/ha giúp cây cho ra đọt non mập.
- Chú ý phun thuốc phòng trừ sâu bệnh gây hại khi ra đọt non.
2. Xử lý ra hoa
- Khi cơi đọt thứ ba chuyển sang màu xanh đọt chuối (từ 37 đến 39 ngày tuổi) tiếp tục phun MKP nồng độ 0,5% (40g/8 lít nước) giúp cây cho lá già đồng loạt.
- Sau khi phun MKP được từ 5 đến 7 ngày lúc này lá chuyển từ màu xanh đọt chuối sang màu xanh nhạt. Dọn sạch lá, cỏ xung quanh gốc, tưới nước trước khi xử lý 1 - 2 ngày để tạo độ ẩm cho gốc. Sau đó, hoà tan 300 – 400 gram KClO3 vào 35 - 40 lít nước, tưới đều xung quanh tán cây, tưới nước đảm bảo độ ẩm đất giúp thuốc ngấm đều vào vùng rễ cây.
- Khi cây ra hoa cần phun ngừa một số sâu, bệnh như: sâu ăn bông, bệnh khô cháy hoa. Chú ý chỉ phun thuốc trước khi ra hoa nở 5 - 7 ngày. Không nên phun thuốc trừ sâu, bệnh khi hoa đang nở sẽ làm rụng hoa.
* Do sau khi xử lý thuốc đầu rễ của cây đã bị chết, nên khả năng hút chất dinh dưỡng cho cây, nuôi trái kém đi. Để trái được cây nuôi dưỡng tốt cần phải tạo thuận lợi cho ra rễ mới bằng cách tưới vào vùng tán cây đã tưới thuốc chất kích thích ra rễ (super root) cùng với phân Trimix N2 và Bioking-K.
Nhãn Ido nông dân
tham gia mô hình đã xử lý ra hoa.
3. Giai đoạn nuôi trái
- Sau khi đậu trái 7 ngày bón 0,2 kg/cây Nitrabor
- Sau khi đậu trái từ 15, 30 và 60: mỗi lần bón 0,25 kg phân NPK 15-15-15 hoặc 14-10-17 và bổ sung phân hữu cơ để tăng trọng lượng trái góp phần tăng năng suất; giai đoạn 90 và 120 ngày phun thêm các loại phân bón lá có hàm lượng kali cao để tăng chất lượng trái nhãn.
- Phun thuốc ngừa sâu bệnh: phun Metalaxyl hoặc Ridomil 1 – 2 lần vào giai đoạn trước 1 tuần khi đậu trái và trước khi thu hoạch khoảng 1 tháng để phòng ngừa bệnh thối trái do nấm Phytopthora.
4. Tỉa trái: Nhãn Ido thường đậu trái rất sai, nên cần tiến hành tỉa bớt trái ở thời điểm 1 tháng sau đậu trái. Các chùm trái được tỉa bỏ bao gồm các chùm trên các cành nhỏ khuất trong tán, chùm trỗ trước hoặc sau lứa rộ, chùm ở đỉnh ngọn. Số trái chừa lại ở nhãn 3 năm tuổi khoảng 25 kg trái/cây. Ngoài tỉa bỏ các chùm trái ở vị trí xấu, còn tỉa bỏ các trái đèo trên chùm hoặc tỉa bớt trái trên các chùm quá sai để đảm bảo độ lớn và đồng đều của trái đạt tiêu chuẩn thị trường yêu cầu.
Nhãn Ido mang lại giá trị kinh tế cao cần tiếp tục tuyên truyền và tổ chức nhân rộng mô hình để bà con trong vùng có điều kiện ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất. Nâng cao được nhận thức của người dân, tăng cường bón phân hữu cơ, bón cân đối phân vô cơ và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo nguyên tắc 4 đúng giúp vườn cây phát triển ổn định và bền vững tạo niềm tin và sự phấn khởi, nâng cao thu nhập cho người trồng nhãn góp phần xây dựng thành công nông thôn mới./.
Lê Đình Tấn Tài
Thông thường trong năm, sẽ có thời điểm cây dừa mang trái rất ít, hiện tượng dừa giảm năng suất một số tháng trong năm mà dân gian gọi là "dừa treo". Đối với nhóm dừa cao, hiện tượng "dừa treo" thường xảy ra từ tháng 9 -10, còn đối với nhóm dừa lùn (dừa uống nước) thường xảy ra trong khoảng tháng 3-4. Hiện tượng "dừa treo" xảy ra trong thời gian bao lâu tùy theo "sức khỏe" của cây, tuy nhiên có những vườn dừa vẫn sai trái quanh năm nếu được chăm sóc hợp lý. Làm thế nào để khắc phục hiện tượng "dừa treo", góp phần tăng thu nhập cho nông dân, đây cũng là thách thức lớn cho người trồng dừa.
Hiện tượng "dừa treo".
Trước hết, nông dân cần quan sát vườn mình để xác định nguyên nhân "dừa treo" vì có nhiều lý do dẫn đến hiện tượng trên. Thứ nhất, thiếu dinh dưỡng hoặc dinh dưỡng không cân đối (bón đạm quá nhiều trong khi lân và kali quá ít). Thứ hai, thời tiết bất lợi như mưa nhiều thụ phấn kém hoặc nắng hạn thiếu nước. Trên cây dừa trưởng thành cứ mỗi trục của mỗi cuống đều mang một phát hoa (mo hoa), các phát hoa rất dễ bị chết bởi khô hạn, ngập nước và thiếu dinh dưỡng. Thứ ba, thiếu ánh sáng cũng làm cho dừa đậu trái rất ít. Lý do cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, sâu bệnh góp phần làm dừa rụng trái non dẫn đến cây dừa "trơ chà". Để khắc phục hiện tượng "dừa treo" nông dân cần quan tâm đến các biện pháp sau:
- Bón đầy đủ dinh dưỡng
Kết quả phân tích sự huy động các chất dinh dưỡng của cây dừa, cho thấy 3 chất dinh dưỡng quan trọng nhất đối với cây dừa theo thứ tự là Kali (K), Clorua (Cl) và đạm (N). Kali cần thiết cho sự tạo thành cơm dừa và dầu dừa. Bón kali ở giai đọan vườn ươm cây con sẽ mọc mạnh, ra trái sớm, sai trái. Thiếu kali ở giai đọan đầu sẽ ảnh hưởng đến năng suất dừa về sau, mặc dù thời gian sau được bón kali đầy đủ. Kali có ảnh hưởng đến việc tăng số buồng, số hoa cái, tỉ lệ đậu trái, trọng lượng trái. Do đó, cây dừa thiếu kali thường cho ít trái, trái nhỏ và năng suất thấp. Nếu tình trạng thiếu kali kéo dài, lá bên dưới tán chết sớm, khô nhưng không rụng nên thường có 5 - 6 tàu lá dừa khô còn dính trên cây. Đạm giúp cho sự tăng trưởng của cây, ra hoa sớm, đạm còn có vai trò quan trọng là giúp cho cây dừa tạo nhiều hoa cái. Ngoài ra, đạm còn giúp cho cây dừa sử dụng kali hữu hiệu hơn. Clorua (Cl) được xem như một chất đa lượng đối với cây dừa hơn là một chất vi lượng như đối với các cây trồng khác. Clorua ảnh hưởng đến sự gia tăng chu vi gốc thân, giúp gia tăng sự hấp thụ các chất kali, lân, canxi và ma-nhê nên giúp cho cây ra trái sớm. Clorua có vai trò quan trọng trong việc tạo cơm dừa. Thiếu Clorua dừa cho trái nhỏ nhưng số trái/buồng không giảm.
Đối với dừa thâm canh tại Bến Tre nên bón theo công thức phân: 1,2-1,5kg Urea + 2,0 - 2,2kg Super lân (hoặc lân nung chảy) + 1,2kg KCl/cây/năm. Ngoài ra, hàng năm nên bón bổ sung cho đất từ 30kg đến 50kg vôi /1000m2 (đối với đất phèn nhiều). Nếu sử dụng phân hổn hợp NPK thì nên sử dụng công thức 15-10-20 (400kg/ha/năm). Nên chia phân ra nhiều lần để bón (ít nhất 4 lần). Cách bón: Xới nhẹ đất trong vùng tập trung nhiều rễ, cách gốc từ 1,5m đến 2,5m (tùy theo tuổi của cây dừa), rải đều, khỏa đất lấp kín phân hoặc phủ mụn dừa hay lá dừa lên trên. Nếu bón phân trong mùa nắng cần tưới đủ nước ngay, để cây hấp thu tốt, tránh phân bị tiêu hao.
Ngoài phân hóa học, việc bón phân hữu cơ cho dừa cũng cần được bổ sung nhằm cung cấp thêm phân vi lượng, cải tạo đất, giúp cho cây sinh trưởng tốt, tăng sức đề kháng và đạt năng suất cao, bón càng nhiều phân hữu cơ càng tốt. Để nhiều lá mục trên bờ vườn cũng cung cấp cho dừa nhiều chất hữu cơ.
- Bồi bùn
Phù sa sông hay bùn ao cũng là nguồn cung cấp chất hữu cơ và góp phần cung cấp chất dinh dưỡng cho vườn dừa. Có thể bồi bùn mỗi năm hoặc 2 năm một lần. Nên bồi vào mùa nắng, khi bồi chỉ nên trải một lớp bùn dày khoảng 3 - 5cm.
-Tưới nước trong mùa khô
Dừa cần đủ nước để phát triển và ra hoa, kết trái. Thiếu nước, cây dừa sẽ không hút được chất dinh dưỡng và sẽ đậu trái ít hoặc rụng trái non nhiều. Sự khô hạn xuất hiện trong bất kỳ giai đoạn nào trong quá trình phát triển đều có ảnh hưởng đến năng suất. Giai đoạn bị ảnh hưởng nhiều nhất lúc hình thành mầm hoa; phát triển bầu noãn và sau khi đậu trái. Chú ý: Khô hạn năm nầy sẽ ảnh hưởng đến năng suất của năm sau. Vì thế, tưới đầy đủ nước cho dừa trong mùa khô là biện pháp hữu hiệu nhằm tăng năng suất dừa. Giữ ẩm cho dừa, đơn giản nhất là tủ lá dừa cho gốc để hạn chế sự bốc thoát nước. Trong mùa khô, khoảng 5 -10 ngày tưới một lần. Nếu không thể tưới đều khắp, thì nên tập trung nước tưới đủ thấm cho mỗi cây khoảng vài mét vuông.
- Mật độ trồng hợp lý
Trồng mật độ hợp lý để đảm bảo đủ ánh sáng cho dừa phát triển và cho trái. Mật độ trồng tùy theo giống, độ màu mỡ của đất, điều kiện khí hậu và có trồng xen hay không trồng xen. Đối với giống dừa cao, mật độ trồng khoảng 180 cây/ha. Đối với giống dừa lùn(dừa uống nước) mật độ trồng khoảng 240 cây/ha
- Phòng trừ sâu bệnh
Một số dịch hại phổ biến ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất dừa là bọ vòi voi và sâu đục trái tấn công giai đoạn trái non gây rụng trái nghiêm trọng. Nên thường xuyên quan sát vườn dừa phát hiện kịp thời và áp dụng biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp, trong đó chú ý khâu vệ sinh cây dừa.
Triệu chứng sâu đục trái dừa gây hại.
Để khắc phục hiện tượng "dừa treo", cho vườn dừa trĩu quả quanh năm, đòi hỏi người trồng dừa phải biết áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến từ khâu mật độ trồng, dinh dưỡng, nước đến việc quản lý sâu bệnh một cách hợp lý./.

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Cache-Control: private

Transfer-Encoding: chunked

Content-Type: text/html; charset=utf-8

X-FRAME-OPTIONS: SAMEORIGIN

X-Content-Type-Options: nosniff

X-MS-InvokeApp: 1; RequireReadOnly