text:
CNM365. Chào ngày mới 1 tháng 6. Ngày Phật đản Vesak Day là ngày kỷ niệm Đức Phật Như Lai Tất-đạt-đa Cồ-đàm sinh ra tại vườn Lâm-tì-ni, năm 624 TCN, diễn ra vào ngày trăng tròn 15 tháng 4 âm lịch hàng năm. Ngày Quốc tế Thiếu nhi; Wikipedia Ngày này năm xưa. Năm 2003 – Công trình thủy lợi đập Tam Hiệp trên sông Trường Giang tại Trung Quốc bắt đầu tích nước.
1 tháng 6
Ngày 1 tháng 6 là ngày thứ 152 (153 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 213 ngày trong năm.
Mục lục
Sự kiện
- 193 – Hoàng đế La Mã Didius Julianus bị sát hại trong cung điện.
- 352 – Sau khi chiến bại và bị quân Tiền Yên bắt giữ, Nhiễm Mẫn bị hành quyết, nước Ngụy diệt vong.
- 907 – Chu Toàn Trung lên ngôi hoàng đế Hậu Lương, mở ra thời kỳ Ngũ Đại Thập Quốc trong lịch sử Trung Quốc.
- 1939 – Nguyên mẫu loại máy bay tiêm kích Focke-Wulf Fw 190 của Không quân Đức có chuyến bay đầu tiên.
- 1946 – Cao ủy Đông Dương d’Argenlieu ra thông cáo thành lập Cộng hòa tự trị Nam Kỳ tại Sài Gòn.
- 1967 – Phát hành album Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band của ban nhạc Anh The Beatles.
- 2003 – Công trình thủy lợi đập Tam Hiệp trên Trường Giang tại Trung Quốc bắt đầu tích nước.
- 2009 – Chuyến bay 447 của Air France rơi xuống Đại Tây Dương ngoài khơi Brasil, toàn bộ hành khách và phi hành đoàn thiệt mạng.
Sinh
- 1923 – Eugène Vaulot, quân nhân người Pháp của Đức Quốc Xã (m. 1945)
- 1907 – Phạm Văn Mùi, nhiếp ảnh gia (m. 1992)
- 1982 – Justine Henin, tay vợt nữ người Bỉ
- 1926 – Marilyn Monroe, huyền thoại điện ảnh Mỹ
- 1971 – Mario Cimarro, diễn viên nổi tiếng người Cuba
- 1986 – Dayana Mendoza, hoa hậu Hoàn vũ 2008
- 1988 – Javier Hernández Balcázar, Chicharito, Cầu thủ bóng đá người Mexico
Mất
- 1968 – Tác giả mù Helen Keller mất tại nhà riêng (s. 1880)
- 1983 – Nhà tiểu thuyết Anna Seghers (s. 1900)
- 1983 – Hoàng tử Charles của Bỉ (s. 1903)
- 1985 – Richard Greene, diễn viên Anh (s. 1918)
Ngày lễ và ngày kỷ niệm
Tham khảo
Phật
Phật là chữ viết tắt của Phật Đà, đây là danh hiệu phiên âm từ tiếng Phạn hoặc Pali buddha बुद्ध (bo. sangs rgyas) sang Hán-Việt; dịch ý là Giác giả, tức “Người tỉnh thức”, “Người Giác Ngộ”. Do ban đầu người Việt tiếp thu Phật giáo trực tiếp từ Ấn Độ nên từ Buddha (bậc giác ngộ – Phật) được phiên âm trực tiếp thành Bụt (đọc Nôm chữ 孛 hoặc 侼). Từ Bụt được dùng nhiều trong các truyện dân gian do Phật giáo Việt Nam lúc ấy mang màu sắc của Tiểu thừa. Sau này, vào thế kỷ thứ 4-5, do ảnh hưởng của Đại thừa đến từ Trung Quốc mà từ Bụt bị mất đi và được thay thế bởi từ Phật. Trong tiếng Hán, từ Buddha được phiên âm thành Phật đà, Phật đồ rồi được rút gọn thành Phật.
Mục lục
Phật có ba nghĩa
Phật, tiếng Phạn nói đủ là Phật Đà, Trung Hoa dịch là Giác. Giác có ba nghĩa:
1. Tự giác: Như người tỉnh thức sau giấc mộng dài (đại mộng). Đây là vượt hơn phàm phu.
2. Giác tha: Đã vượt hơn Nhị thừa, vì Nhị thừa chú trọng cho mình nhiều hơn, không có tâm lợi tha, chỉ mong tự lợi, nên gấp ra khỏi sanh tử ba cõi. Còn Phật Như Lai chứng đắc bình đẳng trí, được pháp tính không, vận tâm vô duyên từ vào cảnh giới ma, độ khắp chúng sanh, khiến họ an vui, nên gọi là Giác tha.
3. Giác hạnh viên mãn: Khác hơn Bồ Tát, vì hàng Bồ Tát tuy khởi lòng từ độ khắp chúng sanh nhưng giác hạnh chưa được viên mãn, chỉ có Phật, tâm cảnh đều lìa, Căn bản trí được hiển lộ toàn vẹn, Ngũ trụ phiền não đã tận diệt, hai thứ sanh tử không còn, ba giác đã trọn, muôn đức đã đủ, đầy đủ mười hiệu, nay chỉ nên một hiệu là Như Lai thì mười hiệu đồng bày.
Ba đời chư Phật đã nói Pháp này; ba đời đó là quá khứ, hiện tại và vị lai. Đức Xá Na tuy nói rằng: Chừng đầu mảy lông nhưng thực ra ba đời chư Phật cùng thuyết, ba đời Bồ Tát cùng học, vì sao vậy? Vì tâm là nguồn gốc của muôn pháp. Nêu tâm thì muôn pháp đều đủ, nên Chư Phật đồng thuyết, Đại sĩ đồng học. Theo kinh Phạm võng
Ý nghĩa của từ Phật có thể được hiểu là: vị Phật lịch sử Thích-ca Mâu-ni, một Bậc giác ngộ, Phật tính, hoặc Thể tính tuyệt đối Bất khả tư nghị.
Người giác ngộ
Đức Phật là người đã dứt khỏi Luân hồi (sa. saṃsāra), đạt giác ngộ hoàn toàn, đạt Giải thoát, chứng Niết-bàn. Phật là người đã vượt qua mọi tham ái (sa. tṛṣṇā, pi. taṇhā), là người biết phân biệt thiện ác, nhưng tâm không vướng mắc vào các phân biệt đó. Sau khi thị tịch, một vị Phật không còn tái sinh.
Người ta phân biệt hai quả vị Phật: Độc Giác Phật (sa. pratyeka-buddha), là người hoàn toàn giác ngộ, nhưng không giáo hóa, và Tam-miệu-tam-phật-đà (sa. samyak-saṃbuddha), dịch ý là Bậc Chính Đẳng Chính Giác, người giáo hóa chúng sinh về những điều mình chứng ngộ. Một Chính Đẳng Chính Giác là một vị đã đạt Nhất thiết trí (sa. sarvajñatā), Mười lực (Thập lực, sa. daśabala), chứng Bốn tự tín (Tứ vô sở uý). Vị Phật của thời đại chúng ta là Thích-ca Mâu-ni. Phật Thích-ca—một nhân vật lịch sử có thật—không phải là vị Phật đầu tiên và duy nhất. Trong những kinh nikaya pali, người ta đã nhắc các vị Phật trong các thời đại trước: Tì-bà-thi (sa. vipaśyin, pi. vipassi), Thi-khí (sa. śikin, pi. sikhī), Tì-xá-phù (sa. viśvabhū, pi. vessabhū), Phật Ca-la-ca-tôn-đại (sa. krakuccanda, pi. kakusandha), Phật Câu-na-hàm (sa., pi. konagāmana) và Phật Ca Diếp (sa. kāśyapa, pi. kassapa). Vị Phật sẽ xuất hiện trong tương lai để tiếp tục hoằng pháp là Di-lặc (sa. maitreya, pi. metteyya). Trong kinh sách, người ta còn nhắc đến 13 vị Phật khác mà vị quan trọng nhất là Phật Nhiên Đăng (sa., pi. dīpaṅkara). Trong thời quá khứ, Phật Thích-ca là người tu khổ hạnh mang tên Thiện Huệ (sa., pi. sumedha), đệ tử của Phật Nhiên Đăng. Lịch sử các vị Phật được ghi trong Tiểu bộ kinh (pi. khuddaka-nikāya).
Bắt đầu con đường tiến đến Phật quả, một vị Bồ Tát phát nguyện trước một vị Phật, quyết tâm thành đạo giác ngộ. Trải qua vô lượng kiếp, vị Bồ Tát đó thực hành mười hạnh Ba-la-mật-đa. Trước khi sinh lần cuối, vị đó thường giáo hóa ở cung trời Đâu-suất (sa. tuṣita). Khi sinh lần cuối vị Phật sẽ mang trong người Ba mươi hai tướng tốt, Tám mươi vẻ đẹp khác cũng như đã đạt 37 Bồ-đề phần. Các vị Phật khi sinh ra thì mẹ của các vị sẽ chết bảy ngày sau đó. Lúc lớn lên, đến thời kì thích hợp, các vị Phật sẽ sống không nhà và sau khi giác ngộ sẽ thành lập Tăng-già. Lúc Đức Phật nhập Niết-bàn là cũng là lúc chấm dứt quá trình đạt đạo.
Phật tính
Phật tính, được xem là gốc của mọi hiện tượng; mọi hiện tượng là biểu hiện của Phật tính. Nếu phái Nam tông chỉ công nhận mỗi thời đại chỉ có một vị Phật, và vị này là phải là một nhân vật lịch sử và là đạo sư giáo hóa, thì Bắc tông cho rằng có vô số vị Phật được biểu hiện khác nhau. Theo quan điểm Tam thân (sa. trikāya) của Bắc tông thì Phật tính biểu hiện qua ba dạng chính và mỗi dạng Phật biểu hiện một tính chất của Chân như.
Các dạng siêu việt của Phật tính, Chân như (xem Phật gia) được kể là các vị Phật A-di-đà, Đại Nhật, Bảo Sinh, Bất Động, Bất Không Thành Tựu, Kim Cương Tát-đoá. Các vị này là thầy của các vị Bồ Tát và là giáo chủ của các Tịnh độ. Các dạng Phật siêu việt của Chân như đều có tính chất siêu thế gian, thân tâm hoàn toàn thanh tịnh, toàn năng, vô lượng thọ. Theo quan điểm Tam thân thì Báo thân Phật (sa. saṃbhogakāya) chính là hình ảnh lí tưởng của các vị Bồ Tát tự tạo nên để theo đó mà tu học. Báo thân lại chính là Chân tâm của Ứng thân, hay Hoá thân (sa. nirmāṇakāya), là thân của Phật có dạng con người sống trên địa cầu. Khoảng năm 750 sau Công nguyên, sau khi Kim cương thừa ra đời thì trong các trường phái Bắc-tông cũng chấp nhận ngoài Pháp thân (sa. dharmakāya) có thêm năm vị Phật chuyển hóa từ Pháp thân đó, được gọi là Ngũ Phật hay Phật gia, vì mỗi một vị Phật đó được xem có thêm một vị Phật lịch sử (từng sống trên địa cầu) và một vị Bồ Tát đi kèm:
- Cùng với Phật Đại Nhật là vị Ca-la-ca-tôn-đại (sa. krakuccanda) và Phổ Hiền Bồ Tát (sa. samantabhadra).
- Cùng với Phật Bất Động (sa. akṣobhya) là vị Ka-na-ca-mâu-ni (sa. kanakamuni) và Kim Cương Thủ Bồ Tát (vajrapāṇi).
- Cùng với Phật Bảo Sinh là vị Phật lịch sử Ca-diếp (sa. kāśyapa) và Bảo Thủ Bồ Tát (ratnapāṇi).
- Cùng với Phật Bất Không Thành Tựu là vị Phật Di-lặc và Phổ Chuỳ Thủ Bồ Tát (viśvapāṇi).
- Cùng với Phật A-di-đà là Phật Thích-ca Mâu-ni và Quán Thế Âm Bồ Tát (sa. avalokiteśvara).
Phật lực
Một điểm khác hoàn toàn với các tôn giáo khác là Đạo Phật không có một đấng tối cao phán xét hay có toàn quyền sinh sát. Mỗi người tự làm chủ số phận của mình bằng Nhân Quả hay Nghiệp lực của mình tạo ra, không một ai ngoài bản thân có thể phán xét, cứu vớt, xóa tội cho mình. Các vị đạo sư hay các vị Phật, Bồ tát chỉ là người dẫn đường, bảo vệ hoặc gia hộ cho chúng sanh tự tìm cách giải thoát. Chúng sanh hoàn toàn có thể tự đạt đến quả vị Phật, tương đương với Phật qua câu nói của Phật: “Ta là Phật đã thành, các ngươi là Phật sẽ thành“. Trong khi đó các tôn giáo khác hầu như luôn bắt buộc tín chúng phải tôn sùng một đấng tối thượng, tôn thờ và cầu xin được cứu vớt, xóa tội hay ban phước và tín chúng không bao giờ đạt được vị thế ngang hàng hay năng lực tương đương với đấng đó.
Cốt lõi cơ bản của Đạo Phật là Nhân Quả và Luân hồi. Trong một khía cạnh nhỏ, Nhân Quả nghĩa là chúng sanh gieo Nhân nào sẽ gặt Quả đó, không thể nào lẩn tránh được. Luân hồi nghĩa là chúng sanh không phải chỉ có một kiếp hiện tại mà đã và sẽ sinh ra, chết đi vô lượng kiếp dưới nhiều xác thân khác nhau và luật Nhân Quả luôn theo sát quá trình Luân hồi đó.
Một kiếp của một người so với vô lượng kiếp của người đó giống như một hạt cát trong sa mạc và Nhân Quả luôn chi phối chặt chẽ quá trình này. Muốn giải thoát khỏi Luân hồi sinh tử chỉ có một con đường tu tập theo sự chỉ dạy của Phật. Con đường giải thoát là khách quan, có sẵn không lệ thuộc vào Phật. Phật chỉ là người đi trước, đã thành công và giải thoát. Vì vậy mọi chúng sanh đều có thể đi theo con đường của Phật để tự giải thoát và thành Phật, như Phật đã nói “Như mặn là vị của nước biển, còn vị của đạo ta là giải thoát”
Một điểm giống của Phật giáo đối với các tôn giáo lớn khác trên thế giới là vị thánh tối cao của Phật giáo- đức Phật tổ, trong niềm tin của Phật tử, có khả năng vô hạn, thể hiện qua bốn chữ “Phật pháp vô biên“. Trong các tôn giáo khác thì người ta có từ “Thiên chúa toàn năng“. Tất cả những danh xưng trên đều thể hiện không có gì mà các vị thánh tối cao không làm được và không ai cao hơn các vị thánh này.
Quan điểm này rất mạnh trong lòng tin của những người bình dân. Trong văn học dân gian hay trong văn học bác học Trung quốc (Tây du ký), cùng như trong các câu chuyện về Đức Phật, người ta bắt gặp các vị thần như Thượng đế, thần Mưa, Gió, Sấm, Chớp,… đều có thể bị đánh bại trước một nhân vật nào khác, song khi Phật xuất hiện thì mọi đối thủ đều phải chịu sự ràng buộc.
Thể tính tuyệt đối
Một khái niệm chỉ cái tuyệt đối, cuối cùng của thế giới. Thể này nằm ngoài mọi suy luận, không thể nghĩ bàn (Bất khả tư nghị), là bản thể không hề biến hoại của Phật tính.
Tam thế Phật
Kinh văn đôi lúc cũng nhắc đến Tam thế Phật (zh. 三世佛), nghĩa là Phật của ba thời quá khứ, hiện tại và vị lai, chỉ tất cả các vị Phật trong ba đời và mười phương thế giới [1].
Tham khảo
- Fo Guang Ta-tz’u-tien. Fo Guang Ta-tz’u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui. Taipei: Fo-kuang ch’u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ Điển. Phật Quang Đại Từ Điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
- The Threefold Lotus Sutra (Kosei Publishing, Tokyo 1975), tr. by B. Kato, Y. Tamura, and K. Miyasaka, revised by W. Soothill, W. Schiffer, and P. Del Campana
- The Mahayana Mahaparinirvana Sutra (Nirvana Publications, London, 1999-2000), tr. by K. Yamamoto, ed. and revised by Dr. Tony Page
- The Sovereign All-Creating Mind: The Motherly Buddha (Sri Satguru Publications, Delhi 1992), tr. by E.K. Neumaier-Dargyay
Xem thêm
- Nhiên Đăng Cổ Phật (Dipankara)
- Phật Padumuttara
- Phật Tỳ Bà Thi (hay Phật Bỳ Lư Thi, Vipasyin)
- Phật Thi Khí (Sikhin)
- Phật Tỳ Xá Phù (hay Phật Tỳ Xá Bà, Visvabhu)
- Phật Câu Lưu Tôn (hay Phật Câu Lâu Tôn, Krakucchanda)
- Phật Câu Na Hàm Mâu Ni (Kanakamuni)
- Phật Ca Diếp (Kasyapa)
- Phật Thích Ca Mâu Ni (Siddhārtha Gautama hay Shakyamuni)
- Niết bàn
- Quán Thế Âm
Chú thích
Liên kết ngoài
Lễ Phật Đản
Phật Đản (chữ Nho 佛誕 -nghĩa là ngày sinh của đức Phật); hay là Vesak (Pali; tiếng Phạn: Vaiśākha, Devanagari: वैशाख, Sinhala: වෙසක් පෝය) là ngày kỷ niệm Phật Tất-đạt-đa Cồ-đàm sinh ra tại vườn Lâm-tì-ni, năm 624 TCN, diễn ra vào ngày 15 tháng 4 âm lịch hàng năm.
Theo truyền thống Phật giáo Bắc tông và ảnh hưởng của Phật giáo Trung Hoa, ngày này chỉ là ngày kỷ niệm ngày sinh của đức Phật Thích Ca; tuy nhiên, theo Phật giáo Nam truyền và Phật giáo Tây Tạng thì ngày này là ngày Tam hiệp (kỷ niệm Phật đản, Phật thành đạo và Phật nhập Niết-bàn). Ngày Phật Đản hay là lễ Vesak, Tam Hiệp được kỷ niệm vào các ngày khác nhau, tùy theo quốc gia.
Một số quốc gia với đa số Phật tử chịu ảnh hưởng Bắc tông (như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Việt Nam) thường tổ chức ngày lễ Phật đản vào ngày mồng 8 tháng 4 âm lịch. Các quốc gia theo Nam tông thường tổ chức vào ngày trăng tròn trong tháng 4 âm lịch hay là ngày trăng tròn trong tháng 5 dương lịch. Có những năm có 2 ngày trăng tròn trong tháng 5 dương lịch như năm 2007, có nơi tổ chức ngày Vesak vào ngày trăng tròn đầu tiên (ngày 1 tháng 5) trong khi tại nơi khác lại kỷ niệm vào ngày trăng tròn thứ 2 (ngày 31 tháng 5).[1] Cách tính kỷ nguyên Phật lịch tại các quốc gia theo truyền thống Nam tông cũng khác nhau, nên năm Phật lịch có thể cách nhau một năm.
Mục lục
- 1 Lịch sử
- 2 Ý nghĩa và tầm quan trọng
- 3 Cử hành ngày lễ
- 4 Lịch
- 5 Chú thích
- 6 Xem thêm
- 7 Liên kết ngoài
Lịch sử
Phật Đản là ngày lễ trọng đại được tổ chức hằng năm bởi cả hai truyền thống Nam tông và Bắc tông. Ngày nay người ta thường biết đến Phật Đản qua tên gọi Vesak. Từ Vesak chính là từ ngữ thuộc ngôn ngữ Sinhalese cho các biến thể tiếng Pali, “Visakha”. Visakha / Vaisakha là tên của tháng thứ hai của lịch Ấn Độ, ngày lễ vào tháng vesākha theo lịch Ấn Độ giáo, tương ứng vào khoảng tháng 4, tháng 5 dương lịch).
Tại Ấn Độ, Bangladesh, Nepal và các nước láng giềng Đông Nam Á theo Phật giáo Nguyên thủy, lễ Phật đản được tổ chức vào ngày trăng tròn của tháng Vaisakha của lịch Phật giáo và lịch Hindu, mà thường rơi vào tháng 4 hoặc tháng 5 của lịch Gregorian phương Tây. Lễ hội được gọi là Visakah Puja (lễ hội Visakah) hay là Buddha Purnima, Phật Purnima (बुद्ध पूर्णिमा), Purnima nghĩa là ngày trăng tròn trong tiếng Phạn hay là Buddha Jayanti, Phật Jayanti, với Jayanti có nghĩa là sinh nhật ở Nepal và Tiếng Hindi. Thái Lan gọi là Visakha Bucha; Indonesia gọi là Waisak; Tây Tạng gọi là Saga Daw; Lào gọi là Vixakha Bouxa và Myanmar (Miến Điện) gọi là Ka-sone-la-pyae (nghĩa là Ngày rằm tháng Kasone, cũng là tháng thứ hai trong lịch Myanmar).
Tại Đại hội Phật giáo thế giới lần đầu tiên, tại Colombo, Tích Lan, 25 tháng 5 đến 8 tháng 6 năm 1950, các phái đoàn đến từ 26 quốc gia là thành viên đã thống nhất ngày Phật đản quốc tế là ngày rằm tháng Tư âm lịch[2].
Ngày 15 tháng 12 năm 1999, theo đề nghị của 34 quốc gia, để tôn vinh giá trị đạo đức, văn hóa, tư tưởng hòa bình, đoàn kết hữu nghị của Đức Phật, Đại Hội đồng Liên Hiệp quốc tại phiên hợp thứ 54, mục 174 của chương trình nghị sự đã chính thức công nhận Đại lễ Vesak là một lễ hội văn hóa, tôn giáo quốc tế của Liên Hiệp Quốc,[3] những hoạt động kỷ niệm sẽ được diễn ra hàng năm tại trụ sở và các trung tâm của Liên Hợp quốc trên thế giới từ năm 2000 trở đi, được tổ chức vào ngày trăng tròn đầu tiên của tháng 5 dương lịch. Thời gian tới, tương ứng với các ngày trong dương lịch:
- 25 Tháng 5 năm 2013
- 14 Tháng 5 năm 2014
- 4 Tháng 5 năm 2015
- 21 Tháng 5 năm 2016
Ý nghĩa và tầm quan trọng
Phật Đản là ngày nghỉ lễ quốc gia tại nhiều quốc gia Châu Á như Thái Lan, Nepal, Sri Lanka, Malaysia, Miến Điện, Singapore, Indonesia, Hàn Quốc, Hồng Kông, Đài Loan, Campuchia,… Tại Việt Nam, ngày này không phải ngày nghỉ lễ được công nhận chính thức.
Vào ngày lễ, Phật tử thường vinh danh Tam bảo: Phật, Pháp, Tăng (qua các hình thức như dâng cúng, tặng hoa, đến nghe thuyết giảng), và thực hành ăn chay và giữ Ngũ giới, Tứ vô lượng tâm (từ bi hỷ xả), thực hành bố thí và làm việc từ thiện, tặng quà, tiền cho những người yếu kém trong cộng đồng. Kỷ niệm Vesākha cũng có nghĩa là làm những nỗ lực đặc biệt để mang lại hạnh phúc, niềm vui cho những người bất hạnh như người già cao niên, người khuyết tật và người bệnh, chia sẻ niềm vui và hòa bình với mọi người.[4]
Ở một số quốc gia, đặc biệt là Sri Lanka, hai ngày được dành cho việc cử hành Vesākha, việc bán rượu và thịt thường bị cấm và tất cả các cửa hàng rượu, bia và lò giết mổ phải đóng cửa do nghị định của chính phủ. Chim, côn trùng và thú vật được phóng sinh như là một “hành động mang tính biểu tượng của sự giải thoát”, của sự trả tự do cho những người bị giam cầm, bị bỏ tù, bị tra tấn trái với ý muốn của họ.[5][4] Tại Ấn Độ, Nepal, người dân thường mặc áo trắng khi lên các tịnh xá và ăn chay. Tại hầu hết các quốc gia châu Á đều có diễn hành xe hoa và nghi lễ tụng niệm, tại Hàn Quốc có lễ hội đèn hoa sen (연등회, Yeon Deung Hoe) rất lớn.[6]
Cử hành ngày lễ
Tại Ấn Độ
Lễ Phật Đản được tổ chức ở Ấn Độ, đặc biệt là ở Sikkim, Ladakh, Arunachal Pradesh, Bodh Gaya (Bồ Đề Đạo Tràng), các nơi khác nhau tại Bắc Bengal như Kalimpong, Darjeeling, và Kurseong, và Maharashtra (nơi có 73% của tổng số tín đồ Phật giáo Ấn Độ) và các nơi khác của Ấn Độ theo lịch Ấn Độ. Người Phật tử đi đến Tịnh Xá và ở lại lâu hơn các ngày thường, nghe toàn bộ kinh Phật giáo dài. Họ mặc trang phục thông thường là màu trắng tinh khiết và ăn chay. Kheer, một loại cháo ngọt thường được phục vụ để nhớ lại câu chuyện của Sujata, một cô gái trẻ đã dâng Ngài một bát cháo sữa. Mặc dù thường gọi là “Phật Đản”, nhưng ngày này đã trở thành ngày Tam Hợp, kỷ niệm Đản sinh, giác ngộ (nirvāna), và ngày chết hay ngày nhập Niết bàn (Parinirvāna) của Đức Phật theo truyền thống Phật giáo Nguyên thủy (Theravada).
Tại Ấn Độ, Nepal và các nước láng giềng Đông Nam Á theo Phật giáo Nguyên thủy, lễ Vesak/Purnima nguyên thủy được tổ chức vào ngày trăng tròn của tháng Vaisakha của lịch Phật giáo và lịch Hindu, mà thường rơi vào tháng 4 hoặc tháng 5 của lịch Gregorian phương Tây. Lễ hội được gọi là Phật Purnima (बुद्ध पूर्णिमा), Purnima nghĩa là ngày trăng tròn trong tiếng Phạn. Ngày lễ cũng được gọi là Phật Jayanti, với Jayanti có nghĩa là sinh nhật ở Nepal và Tiếng Hindi. Gần đây, tại Nepal, Ấn Độ, Sri Lanka, ngày Vesak/Purnima chính được tổ chức vào ngày trăng tròn trong tháng 5 dương lịch.
Tại Nepal
Đại lễ Phật đản, thường được biết đến ở Nepal là “Phật Jayanti” (sinh nhật Đức Phật) được tổ chức rộng rãi trên khắp cả nước, chủ yếu là tại Lumbini (Lâm-tì-ni) – nơi sinh của Đức Phật, và tại chùa Swayambhu – ngôi chùa linh thiêng của Phật giáo, còn được gọi là “Chùa Khỉ”. Cánh cửa chính của Swayambhu chỉ được mở vào ngày này, do đó, mọi người từ khắp thung lũng Kathmandu và hàng ngàn khách hành hương từ nhiều nơi trên thế giới đến với nhau để mừng Phật đản tại nơi ông sinh ra, Lumbini. Tại Nepal, Đức Phật được tôn thờ bởi tất cả các nhóm tôn giáo, do đó “Phật Jayanti” được đánh dấu bằng một ngày nghỉ lễ quốc gia. Người ta tặng thực phẩm và quần áo cho những người nghèo và cũng cung cấp hỗ trợ tài chính cho các tu viện và trường học, nơi Phật giáo được dạy và thực hành.
Tại Myanmar
Tại Myanmar, ngày Vesak cũng gọi là ngày của Kason. Kason là tháng thứ 2 trong 12 tháng theo lịch Myanma. Đây là tháng nóng nhất trong năm. Nên trong khuôn khổ lễ hội Vesak, người dân nơi đây, với lòng thành kính, đặt những chậu nước tinh khiết trên đầu đội đến những tự viện tưới xuống cây Bồ-đề. Họ tưới cây Bồ-đề để cảm ơn giống cây này đã che chở đức Thế Tôn trong những ngày thiền định trước khi chứng đạo và ước nguyện năng lực giải thoát luôn trưởng dưỡng trong họ.
Tại Sri Lanka
Tại Sri Lanka, Phật giáo là quốc giáo. Thời gian lễ hội Vesak, người dân được nghỉ lễ. Gần đây, lễ Vesak được tổ chức vào ngày trăng tròn trong tháng 5 Dương lịch và kéo dài 1 tuần.[7] Ngoài những buổi lễ tụng kinh và cầu nguyện mang tính tôn giáo, lễ hội Vesak còn có nhiều chương trình mang tính lễ hội dân gian. Trong những ngày lễ hội, việc bán rượu và thịt thường bị cấm, tất cả quán bia rượu và lò giết mổ phải đóng cửa.[8] Người dân nước này phóng sanh một số lượng lớn thú vật, chim, cá… Việc bố thí (“Dana“) cũng được xem rất trọng, họ thường đến thăm và phát quà cho trẻ mồ côi và người già neo đơn cũng như lập những quầy cung cấp miễn phí thức ăn uống cho khách qua đường.[7] Người dân thường mặc áo trắng và đi đến đền thờ, tu viện và tham gia vào các nghi lễ truyền thống tại đó, nhiều người ở lại đền thờ cả ngày và thực hành Bát giới. Hầu hết tư gia Phật tử đều trang trí cờ Phật giáo, lồng đèn và đèn nến… Những nơi công cộng diễn ra nhiều chương trình lễ hội. Trong đó chương trình rước và diễn hành xá-lợi gây ấn tượng và tạo nên xúc cảm nhất đối với người tham dự. Xá-lợi Phật được tôn trí trên lưng những chú voi được trang điểm lộng lẫy với sắc màu mang phong cách Nam Á, theo sau là hàng ngàn Phật tử, diễn hành khắp những đường phố.[5]
Tại Indonesia
Ngày lễ quan trọng và truyền thống này được tổ chức khắp Indonesia, được gọi là ngày Waisak và là ngày nghỉ lễ quốc gia mỗi năm, chính thức kể từ năm 1983, được tổ chức vào ngày rằm tháng 4 âm lich. Tại đền Borobudur (Ba La Phù đồ), hàng ngàn nhà sư Phật giáo sẽ hội tụ với nhau để tụng các câu thần chú và câu kinh trong một nghi lễ gọi là “Pradaksina”. Các nhà sư kỷ niệm ngày đặc biệt với việc hứng nước thánh (tượng trưng cho sự khiêm tốn) và vận chuyển ngọn lửa (tượng trưng cho ánh sáng và giác ngộ) từ vị trí này đến vị trí khác. Các nhà sư cũng tham gia vào nghi lễ “Pindapata” , nơi họ nhận được từ thiện và cúng dường từ người dân Indonesia.
Tại Thái Lan, Lào, Campuchia
Thái Lan là quốc gia Phật giáo đã 5 lần tổ chức Đại lễ Vesak Liên Hiệp Quốc. Vesak Day cũng được gọi là Visaka Bochea Day tại Campuchia và Vixakha Bouxa Day tại Lào. Tại Lào, trong thời gian lễ hội Vesak, khí trời nóng bức và không mưa, người ta thường bắn pháo hoa với ước nguyện sẽ có mưa.
Tại Trung Hoa
Tại Trung Quốc, Phật giáo đã có mặt gần 2000 năm. Phật giáo từng là tư tưởng chủ đạo cho chính quyền và người dân trong một số triều đại. Lễ Phật đản được tổ chức từ thời Tam Quốc, đã ảnh hưởng sâu rộng trong xã hội qua nhiều giai đoạn lịch sử. Nhưng ngày nay, Phật giáo không còn ảnh hưởng nhiều trong xã hội Trung Quốc, từ khi theo xã hội chủ nghĩa. Người dân chỉ còn biết đến Phật giáo như là một tôn giáo lo ma chay, cúng kiếng, võ thuật… Lễ Phật đản chỉ có thể được tổ chức trong khuôn viên tự viện và ít được xã hội quan tâm.
Tại Đài Loan
Phật giáo Đài Loan có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống thường nhật của người dân tại lãnh thổ Đài Loan. Từ năm 1999, ngày Phật Đản đã là một ngày nghỉ lễ quốc gia ở Đài Loan, được tổ chức hàng năm vào ngày chủ nhật thứ hai của tháng 5 và trùng với ngày của Mẹ.[9] Nghi lễ thường bắt đầu với điệu nhảy truyền thống và hát ca khúc Phật giáo. Một bức tượng của Đức Phật – kèm theo âm nhạc – được rước vào địa điểm và buổi lễ bắt đầu với phần dâng cúng năm vật là hoa, trái cây, hương, thực phẩm, và đèn cho Đức Phật.[9]
Tại Nhật Bản
Tại Nhật Bản, Phật giáo truyền đến từ cuối thế kỷ thứ 6 và là tôn giáo chính trong giai đoạn trung và đầu cận đại. Ngày nay, vai trò của tôn giáo ít ảnh hưởng mạnh đến đời sống thường ngày ở Nhật Bản. Lễ Phật đản thường gắn liền với lễ hội hoa Anh đào, cũng chỉ giới hạn trong phạm vi tự viện và trong quần chúng Phật tử.
Như một kết quả của thời Minh Trị Duy Tân, Nhật Bản đã thông qua lịch Gregorian thay âm lịch của Trung Quốc từ năm 1873. Trong nhiều ngôi chùa Nhật Bản, ngày Đức Phật sinh được tổ chức vào ngày 8 tháng 4 dương lịch, và ít khi theo những ngày âm lịch của Trung Quốc.
Tại Hàn Quốc
Tại Hàn Quốc, Ngày Phật đản là ngày lễ quốc gia. Ngày này được gọi là 석가 탄신일 (Seokga tansinil), có nghĩa là “Phật đản” hoặc 부처님 오신 날 (Bucheonim osin nal) có nghĩa là “ngày Đức Phật đến”, bây giờ đã phát triển thành một trong những lễ hội văn hóa lớn nhất của quốc gia. Lễ hội Phật đản diễn ra tại nhiều nơi công cộng, và trên những đường phố. Trưng bày và diễn hành lồng đèn là một trong những chương trình ấn tượng và gây nhiều xúc cảm nhất. Lễ hội lồng đèn (연등회, Yeon Deung Hoe) thường kéo dài 1 tuần cho đến ngày chính thức Phật đản. Riêng tại thủ đô Seoul, ước tính có khoảng trên 100.000 lồng đèn với nhiều hình dáng và màu sắc đã được trưng bày và biểu diễn trên những đường phố, và dự đoán sẽ có khoảng 300.000 lượt người trong và ngoài nước tham dự lễ hội này.[6] Vào ngày Đức Phật ra đời, nhiều ngôi chùa cung cấp bữa ăn miễn phí và trà cho tất cả du khách.
Tại Việt Nam
Lễ Phật đản được công nhận là một ngày nghỉ lễ chính thức tại miền Nam Việt Nam bắt đầu từ năm 1958 do chính phủ Đệ nhất Cộng hòa của chính thể Việt Nam Cộng hòa thông qua,[10] vào ngày này thường có diễn hành xe hoa trên đường phố. Khi Việt Nam thống nhất sau khi chấm dứt chiến tranh Việt Nam năm 1975, thì ngày này không còn là ngày lễ quốc gia.
Năm 2008, Đại lễ Phật Đản Liên Hợp Quốc được tổ chức ở Việt Nam, tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Hà Nội từ ngày 13 đến 17 tháng 5, tức ngày 9 đến 13 tháng 4 âm lịch[11].
Đề tài của đại lễ Phật Đản VESAK 2008[12]: Tam Hợp trên cơ sở Tình Thương, Hòa Bình và Hòa Hợp
- Sự cống hiến của Phật giáo trong việc xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh
- Sự thay đổi khí hậu toàn cầu
- Những mâu thuẫn trong gia đình
- Chiến tranh và hàn gắn
- Những thay đổi của xã hội
- Giáo dục của Phật giáo
- Phật giáo nhập thế
- Phật giáo trong giai đoạn kỹ thuật số
Từ sau Đại lễ Phật Đản Vesak 2008, ngày lễ này ngày càng được Phật giáo Việt Nam tổ chức long trọng trên cả nước với nhiều hoạt động phong phú như diễn hành, rước xe hoa, văn nghệ mừng sự ra đời của Đức Phật và các hoạt động từ thiện khác.
Đại lễ Phật đản Liên hợp quốc – Vesak 2014 lần thứ 11 và Hội thảo Phật giáo quốc tế do Việt Nam đăng cai sẽ diễn ra tại chùa Bái Đính, tỉnh Ninh Bình, từ ngày 7 – 11/5/2014. Chủ đề chính của Đại lễ Vesak LHQ 2014 là “Phật giáo góp phần thực hiện thành tựu các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ của Liên Hợp Quốc”.[13]
Theo đó, sẽ có 05 diễn đàn hội thảo khoa học của đại lễ Phật Đản thế giới 2014 bao gồm:
- Hồi ứng của Phật giáo về phát triển bền vững và thay đổi xã hội;
- Hồi ứng của Phật giáo đối với hâm nóng toàn cầu và bảo vệ môi trường;
- Đóng góp của Phật giáo về lối sống lành mạnh;
- Xây dựng hòa bình và sự bình phục hậu-mâu thuẫn;
- Giáo dục Phật giáo và chương trình cấp đại học.
Những năm gần đây, ngày Phật Đản được coi là một ngày lễ hội quan trọng, thu hút sự tham gia không chỉ của Phật tử mà còn là của người dân trên mọi miền của Việt Nam.
Lịch
Tại Indonesia, Thái Lan, ngày Vesak được tổ chức vào ngày 14 hoặc ngày 15 tháng 4 âm lịch; tại Sri Lanka, Nepal, Ấn Độ, ngày Phật Đản được tổ chức vào ngày trăng tròn trong tháng 5 dương lịch; tại Trung Hoa, Hàn Quốc là ngày 8 tháng 4 âm lịch; tại Nhật Bản là ngày 8 tháng 4 dương lịch.
Tương ứng với dương lịch:
- PL = Phật lịch, AL = Âm lịch, DL = Dương lịch.
Chú thích
- ^ For this year 2007 however, there are two full moon days in the month of May. Some countries have opted to celebrate on the first full moon (May 1) based on the resolution passed at Conference of the World Fellowship of Buddhists in 1950, whereas others have chosen to do so on the second full moon day (May 31), based on the traditional Chinese calendar. The decision to agree to celebrate Vesak as the Buddha’s birthday was formalized at the first Conference of the World Fellowship of Buddhists (W.F.B.) held in Sri Lanka in 1950, although festivals at this time in the Buddhist world are a centuries-old tradition. What is Veska
- ^ That this Conference of the World Fellowship of Buddhists, while recording its appreciation of the gracious act of His Majesty, the Maharaja of Nepal in making the full-moon day of Vesak a Public Holiday in Nepal, earnestly requests the Heads of Governments of all countries in which large or small number of Buddhists are to be found, to take steps to make the full-moon day in the month of May a Public Holiday in honour of the Buddha, who is universally acclaimed as one of the greatest benefactors of Humanity. Veska
- ^ RESOLUTION ADOPTED BY THE GENERAL ASSEMBLY: 54/115
- ^ a ă The Significance of Vesak – Buddha Day
- ^ a ă Vesak Festival in Sri Lanka.
- ^ a ă Lotus lanterns light up Seoul night
- ^ a ă Vesak in Sri Lanka
- ^ Vesak festival in Sri Lanka (Vesak / Wesak Festival In Sri Lanka)
- ^ a ă Thousands of believers mark Buddha’s birthday, China Post, ngày 14 tháng 5 năm 2012
- ^ Niên biểu lịch sử Phật giáo Việt Nam
- ^ Tổng duyệt Đại lễ Phật đản VESAK 2008
- ^ Vesak 2008 – Đại lễ lớn nhất trong lịch sử Phật giáo Việt Nam
- ^ 10.000 người sẽ tham dự Đại lễ Vesak 2014 tại Việt Nam
- ^ “International VisakhaBuja Date Collection”. เมื่อนานาประเทศ ต่างหันหลังให้ (วันวิสาขบูชา) ไทย. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2012.
- ^ Buddha Purnima/Vesak in India
Xem thêm
Liên kết ngoài
- Lễ hội Phật giáo
- Sinh nhật
- Lễ hội Ấn Độ
- Lễ hội Sri Lanka
- Lễ hội Nepal
- Lễ hội Hàn Quốc
- Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Năm
- Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Sáu
Ngày Thiếu nhi
Ngày Thiếu nhi hay Ngày Trẻ em như là một sự kiện hay một ngày lễ dành cho thiếu nhi được tổ chức vào các ngày khác nhau ở nhiều nơi trên thế giới.
Liên Hiệp Quốc đã quyết định ngày 20 tháng 11 là Ngày Thiếu nhi Thế giới (Universal Children’s Day) [1] nhưng để cho các quốc gia thành viên được tự quyền chọn ngày Thiếu nhi cho riêng mình [1]. Một số quốc gia thuộc Khối Xô Viết cũ tổ chức Ngày Quốc tế Thiếu nhi (International Children’s Day) vào ngày 1 tháng 6. Nhiều quốc gia tổ chức ngày trẻ em vào những ngày khác.
Mục lục
Ngày lễ Độc lập và Thiếu nhi tại Thổ Nhĩ Kỳ
Ngày lễ hội Thiếu nhi được cho là có nguồn gốc và được tổ chức lần đầu tiên tại Thổ Nhĩ Kỳ [2]. Ngày 23 tháng tư năm 1920, Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ được thành lập và để kỷ niệm sự kiện này, chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ đã tuyên bố ngày 23 tháng tư là ngày nghỉ lễ quốc gia từ năm 1921. Ngày này cũng là Lễ hội Thiếu Nhi tại Thổ Nhĩ Kỳ (tiếng Thổ: Çocuk Bayramı), được tổ chức hàng năm với các hoạt động ngoạn mục và các nghi lễ kéo dài một tuần.
Trong hai thập kỷ qua, các quan chức Thổ Nhĩ Kỳ đã cố gắng để quốc tế hóa ngày “Lễ Chủ quyền và Thiếu nhi” quan trọng này như việc mời các quốc gia bạn gửi trẻ em tới Thổ Nhĩ Kỳ tham gia vào các lễ hội. Như năm 2007 là mời trẻ em từ 61 quốc gia và năm 2010 là từ 42 quốc gia (trong đó có Việt Nam) [2].
Ngày Quốc tế Thiếu nhi
Ngày Quốc tế Thiếu nhi (ngày 1 tháng 6) (tại Việt Nam, còn gọi là Tết Thiếu Nhi[3][4]) là ngày lễ vì trẻ em, vì thế hệ tương lai của loài người. Đồng thời cũng là ngày nhắc nhở mọi người hãy bảo vệ và chăm sóc trẻ em tốt hơn.
Tháng 8 năm 1925, Hội nghị Thế giới vì Hạnh phúc Trẻ em (World Conference for the Well-being of Children) tại Geneva, Thụy Sĩ đã tuyên bố ngày 1 tháng 6 là ngày Quốc tế Thiếu nhi.[5]
Chưa có giải thích chắc chắn do đâu mà ngày 1 tháng 6 được chọn: Một giả thuyết cho rằng Tổng lãnh sự Trung Quốc tại San Francisco (Hoa Kỳ) đã tập hợp một số trẻ mồ côi Trung Quốc để chào mừng Lễ hội Thuyền rồng (Dragon Boat Festival) vào ngày 01 tháng 6 năm 1925, và cũng trùng hợp với hội nghị tại Geneva. Sau này ngày này được CHND Trung Hoa, Liên Xô và các nước đồng minh tiếp nhận.[6][7]
Ngày lễ được cử hành vào ngày 1 tháng 6 mỗi năm. Ngày lễ thường được đánh dấu bằng các bài phát biểu về quyền của trẻ em và an sinh, các chương trình truyền hình trẻ em, các buổi tiệc, những hoạt động khác nhau liên quan hoặc dành riêng cho trẻ em, gia đình sinh hoạt ngoài trời vv…[6][7][8]
Khoảng 30 quốc gia đã từng có tổ chức Ngày Quốc tế Thiếu nhi như: Liên Xô và các quốc gia Khối Xô Viết cũ như Armenia, Azerbaijan, Belarus, Estonia, Georgia, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Latvia, Litva, Moldova, Tajikistan, Turkmenistan, Ukraina, Uzbekistan, Albania, Angola, Ba Lan, Benin, Bosna và Hercegovina, Bulgaria, Campuchia, Croatia, Cuba, Czech và Slovakia, Cộng hòa Dân chủ Đức, Ethiopia, Eritrea, Lào, Macedonia, Mông Cổ, Montenegro, Mozambique, România, Serbia, Slovenia, Tanzania, CHDCND Yemen (sau khi ly khai, một số quốc gia chọn ngày khác) và CHND Trung Hoa, CHXHCN Việt Nam.
Ngày Thiếu nhi Thế giới
Ngày Thiếu nhi Thế giới được tổ chức vào ngày 20 tháng 11 mỗi năm. Đầu tiên được Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc tuyên bố và khởi xướng vào năm 1954 để khuyến khích tất cả các nước thành viên ghi nhớ một ngày, trước hết là để thúc đẩy trao đổi và hiểu biết lẫn nhau giữa các trẻ em và thứ hai để bắt đầu tăng cường hành động phát triển phúc lợi và thúc đẩy tạo an sinh của trẻ em trên thế giới[1]. Nó cũng được chọn là ngày để kỷ niệm thời thơ ấu. Ngày Thiếu nhi Thế giới kế tiếp Ngày Quốc tế nam giới vào 19 tháng 11 tạo ra một lễ kỷ niệm 48 giờ của nam giới và trẻ em tương ứng trong thời gian đó vai trò người lớn đóng góp tích cực trong cuộc sống của trẻ em và được công nhận.[9][10]
Ngày lễ lần đầu tiên được tổ chức trên toàn thế giới trong tháng 10 năm 1953, dưới sự bảo trợ của Liên minh Quốc tế vì Phúc lợi Trẻ thơ (International Union for Child Welfare) tại Geneva. Ý tưởng về một ngày thiếu nhi đã được thông qua do Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc vào năm 1954.
Ngày 20 tháng 11 cũng là ngày đáng nhớ, khi Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc đã thông qua Tuyên bố về quyền của trẻ em vào ngày này năm 1959. Công ước về Quyền trẻ em sau đó đã được ký kết trong cũng ngày này vào năm 1989, và đến nay được phê duyệt bởi 191 quốc gia.
Qua ngày hôm nay, Liên Hiệp Quốc muốn tạo sự quan tâm của thế giới đối với quyền lợi của trẻ em, thúc đẩy những nỗ lực vì sự phát triển trẻ nhỏ, đặc biệt trong lãnh vực giáo dục và sức khỏe.
Một vài quốc gia coi Ngày Thiếu nhi Thế giới ngày 20 tháng 11 như Ngày Thiếu nhi chính thức của mình như: Canada, Úc, Ai Cập, Pakistan, Hungary, Phần Lan, Thụy Điển, Thụy Sĩ, Philippin,…
Ngày Thiếu nhi khác theo quốc gia
Mặc dù đề nghị ngày 20 tháng 11, nhưng Liên Hợp Quốc lại để cho các quốc gia thành viên có thể tổ chức ngày Thiếu nhi của riêng nước mình vào các ngày tự chọn khác nhau như:
- Tại Thái Lan, Lào, Campuchia, Myanma,… là ngày thứ bảy của tuần thứ 2 trong Tháng Giêng (วันเด็กแห่งชาติ).
- Tại Hồng Kông, Đài Loan là ngày 4 tháng 4 (兒童節), cũng là ngày nghỉ lễ. Đài Loan, Trung Hoa Dân Quốc tổ chức kỷ niệm ngày Phụ nữ cùng với ngày trẻ em vào cùng ngày 4 tháng 4, được gọi là “Ngày lễ tổng hợp của Phụ nữ và trẻ em” (婦女節, 兒童節 合併 假期)
- Tại Thổ Nhĩ Kỳ là ngày 23 tháng 4, cũng là “Ngày lễ Chủ quyền quốc gia và Ngày trẻ em” (Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı) là ngày nghỉ lễ quốc gia.
- Tại Hàn Quốc là ngày 5 tháng 5 (어린이날), cũng là ngày nghỉ lễ chính thức từ năm 1970.[11]
- Tại Nhật cũng là ngày 5 tháng 5 (子供の日, kodomo no hi?), cũng là ngày nghỉ lễ quốc gia chính thức từ năm 1948. Có một truyền thống lâu đời, từ thế kỷ thứ 8, ngày của trẻ em được tổ chức mỗi năm hai lần: Ngày 3 tháng 3 cho trẻ em gái và vào ngày 5 tháng 5 trọng tâm cho các bé trai. Vào ngày 3 tháng 3, còn được gọi là Lễ hội búp bê, người Nhật trang trí các căn hộ gia đình của họ với bộ búp bê thời kỳ Heian truyền thống và hoa mận, và uống Amazake. Vào ngày 5 tháng 5, còn được gọi là 端午 の 節句 (tango-no sekku), họ treo “cờ cá chép” Koinobori ở bên ngoài, trưng bày những con búp bê Samurai, và ăn chimaki (giống bánh ú).
- Tại Thụy Điển là ngày 13 tháng 5.
- Tại Bắc Triều Tiên là ngày 2 tháng 6 (국제 아동절).
- Tại Hoa Kỳ không có ngày Thiếu nhi riêng cố định ở cấp quốc gia mà thường được tổ chức chung trong các Ngày của Mẹ, Ngày của Cha hoặc thay đổi theo thời kỳ. Từ năm 1856, linh mục Charles H. Leonard chọn ngày chủ nhật thứ hai trong tháng 6 là ngày trẻ em Kitô giáo tại Hoa Kỳ.[12] Tổng thống Bill Clinton đã tổ chức Ngày Thiếu nhi vào ngày 11 Tháng 10 năm 1998,[13] để đáp ứng với một lá thư yêu cầu của một cậu bé sáu tuổi muốn có ngày của trẻ em. “Ngày trẻ em quốc gia” đã được Tổng thống George W. Bush công bố là ngày 03 tháng 6 năm 2001 và trong những năm tiếp theo vào ngày chủ nhật đầu tiên trong tháng Sáu.[14] Tại vài tiểu bang như bang Illinois, từ năm 2009, Thống đốc bang Pat Quinn đã tuyên bố ngày chủ nhật thứ hai trong tháng Sáu là ngày của trẻ em.[15]
- Tại Cuba là ngày Chủ nhật thứ ba của tháng 7.
- Tại Argentina, Tây Ban Nha, Ecuador là ngày chủ nhật thứ 2 trong tháng 8, gọi là ngày Día del Niño[16].
- Tại Đức là 20 tháng 9 (Kindertag).[17][18]
- Tại Brasil là ngày 12 tháng 10 (tiếng Bồ Đào Nha: Dia das Crianças) chung với ngày “Đức Mẹ Aparecida” (Nossa Senhora da Conceição Aparecida), thánh mẫu bảo hộ của đất nước, cũng là ngày nghỉ lễ chính thức.
- Tại Úc, tuần lễ thiếu nhi là tuần lễ thứ tư của tháng 10 (trọng tâm vào ngày thứ bảy) với các chương trình chăm sóc trẻ em.[19]
- Một số quốc gia khác tại châu Phi như Congo, Cameroon, Guinea, Gabon, Chad tổ chức vào ngày 25 tháng 12.
- Tại một số quốc gia, còn có thêm ngày Thiếu nhi khác như tại Trung Quốc và Việt Nam là 1 tháng 6 và Tết Trung Thu.
Chú thích
- ^ a ă â United Nations Universal Children’s Day
- ^ a ă 23nisan
- ^ “Tết thiếu nhi sớm cho trẻ khuyết tật”. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2011.
- ^ “Tình nguyện với tết thiếu nhi”. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2011.
- ^ A Brief History of Children’s Day in America & the World! – San Diego Children’s Coalition
- ^ a ă “June 1 International Children’s Day”. Diyifanwen.com. Truy cập ngày 16 tháng 8 năm 2009.
- ^ a ă “1 June – International Children’s Day”. Qatar Living. 23 tháng 4 năm 1920. Truy cập ngày 16 tháng 8 năm 2009.
- ^ “International Children’s Day Flag”. Crwflags.com. Truy cập ngày 16 tháng 8 năm 2009.
- ^ International Men’s Day and Universal Children’s Day, Forbes
- ^ International Men’s Day Global Website and Archive
- ^ “Chlidren`s day”. Naver encyclopedia. Truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2013.
- ^ McFarland, John T. (1915). “Children’s Day”. The Encyclopedia of Sunday School and Religious Education 1. New York: Thomas Nelson & Sons. tr. 237. Truy cập ngày 3 tháng 3 năm 2008.
- ^ National Children’s Day, 2000, ngày 7 tháng 10 năm 2000. National Archives and Records Administration
- ^ “The White House Proclamation by the President of the United States of America, 2001”. Georgewbush-whitehouse.archives.gov. Truy cập ngày 8 tháng 3 năm 2012.
- ^ “National Children’s Day website”. Nationalchildrensday.us. 14 tháng 3 năm 2007. Truy cập ngày 8 tháng 3 năm 2012.
- ^ Día del niño, en el sitio del Ministerio de Educación de Argentina
- ^ Weltkindertag at UNICEF.de
- ^ Home of Weltkindertag
- ^ “Children’s Week History”. Queensland Children’s Week Association. 2007. Truy cập ngày 12 tháng 2 năm 2013.
- Ngày lễ
- Thiếu nhi
- Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Sáu
- Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Mười Một
- Ngày Hành động
- Trẻ em
- Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Tư
- Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Tám
- Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Mười Hai
- Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Hai
- Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Một
- Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Bảy
- Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Ba
- Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Năm
- Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Mười
- Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Chín
Trường Giang
Trường Giang (giản thể: 长江; phồn thể: 長江; Wade-Giles: Ch’ang Chiang) hay sông Dương Tử (扬子江 , Yángzǐ Jiāng hay Yangtze Kiang; Hán-Việt: Dương Tử Giang) là con sông dài nhất châu Á và đứng thứ ba trên thế giới sau sông Nin ở Châu Phi, sông Amazon ở Nam Mỹ.pinyin: Cháng Jiāng;
Trường Giang dài khoảng 6.385 km, bắt nguồn từ phía tây Trung Quốc (Thanh Hải) và chảy về phía đông đổ ra Biển Hoa Đông, Trung Quốc. Thông thường sông này được coi như điểm phân chia giữa hai miền Hoa Bắc và Hoa Nam Trung Quốc, mặc dù sông Hoài (淮河) cũng đôi khi được coi như vậy.
Cùng với Hoàng Hà, Trường Giang là sông quan trọng nhất trong lịch sử, văn hóa, và kinh tế của Trung Quốc. Đồng bằng châu thổ Trường Giang màu mỡ tạo ra 20% GDP của Trung Quốc. Trường Giang chảy qua nhiều hệ sinh thái đa dạng và bản thân nó cũng là nơi sinh sống cho nhiều loài đặc hữu và loài nguy cấp như Cá sấu Trung Quốc và Cá tầm Dương Tử. Qua hàng ngàn năm, người dân đã sử dụng con sông để lấy nước, tưới tiêu, ngọt hóa, vận tải, công nghệp, ranh giới và chiến tranh. Đập Tam Hiệp trên Trường Giang là công trình thủy điện lớn nhất thế giới.[1][2]
Trong những năm gần đây, con sông phải chịu đựng những chất ô nhiễm từ công nghiệp, nông nghiệp, và mất nhiều vùng đất ngập nước và hồ, làm gia tăng yếu tố lũ theo mùa. Một số đoạn sông hiện đang được bảo vệ làm các khu bảo tồn thiên nhiên. Một đoạn sông Trường Giang chảy qua các hẻm núi sâu, hẹp ở phía đông Vân Nam được công nhận là một phần của khu bảo tồn Sông Vân Nam, một di sản thế giới của UNESCO.
Mục lục
Tên gọi
Tên gọi Dương Tử nguyên thủy là tên gọi của người dân khu vực hạ lưu sông này để chỉ khúc sông chảy qua đó. Vì được phổ biến qua những nhà nhà truyền giáo châu Âu nên tên “Dương Tử” đã được dùng trong tiếng Anh để chỉ cả con sông (Yangtse, Yangtze Kiang). Phần còn lại của bài này sẽ dùng tên Trường Giang để chỉ con sông này. Con sông này đôi khi còn được gọi là Thủy lộ Vàng (Golden Waterway).
Con sông này mang nhiều tên khác nhau tùy theo khu vực mà nó chảy qua. Ở cao nguyên Thanh Tạng, Tây Tạng, nó được gọi là Vbri-chu (འབྲི་ཆུ་ trong tiếng Tây Tạng, nghĩa là “dòng sông bò yak cái”). Ở thượng nguồn, thuộc tỉnh Thanh Hải sông được gọi là Đà Đà hà (沱沱河), Đương Khúc hà (當曲河), Thông Thiên hà (通天河). Đoạn từ Thanh Hải chảy đến Nghi Tân tỉnh Tứ Xuyên được gọi là Kim Sa giang (金沙江). Đoạn từ Nghi Tân đến Nghi Xương được gọi là Xuyên giang (川江). Đoạn từ Nghi Đô tỉnh Hồ Bắc đến Nhạc Dương tỉnh Hồ Nam được gọi là Kinh giang (荊江) (xưa là đất Kinh Châu). Cuối cùng, khi chảy qua khu vực Dương Châu tỉnh Giang Tô nó được gọi là Dương Tử giang (揚子江). Một số học giả cho rằng chữ “giang” (江) (âm Hán cổ của 江 là “kroong”) có nguồn gốc phát âm từ các ngôn ngữ trong hệ ngôn ngữ Nam Á (như ” Kraong” trong tiếng Champa hay “krung” trong tiếng Mông cổ[3].
Địa lý
Con sông bắt nguồn từ một số nhánh ở thượng lưu, tuy nhiên hai trong số đó được xem là đầu nguồn của nó là nhánh Tuotuo và Dan Qu. Chính phủ Trung Quốc thì cho rằng nguồn nhánh Tuotuo bắt đầu từ chân của băng hà nằm ở phía tây của núi Geladandong ở dãi núi Dangla rìa phía đông của cao nguyên Thanh Tạng. Tuy nhiên theo các nguồn địa lý (như sông dài nhất tính từ biển) thì nguồn của nó nằm ở vùng đất ngập nước ở tọa độ 32°36′14″B 94°30′44″Đ và độ cao 5170 m trên mực nước biển, chính là đầu nguồn của nhánh Dan Qu[4]. Các nhánh này hợp lưu và sau đó chảy về phía đông qua Qinghai, rồi vòng về phía nam tạo thành một thung lũng sâu ở ranh giới của Tứ Xuyên và Tây Tạng rồi mới đến Vân Nam. Trong phạm vi thung lũng này, cao độ của sông giảm mạnh từ trên 5000m xuống dưới 1000m.
Sông được hình thành từ Eocene, khoảng 45 triệu năm trước[5] nhưng một số người không chấp nhận quan điểm này.[6]
Lịch sử
Sông Dương Tử góp phần quan trọng trong việc hình thành các nguồn gốc văn hóa miền nam Trung Quốc. Hoạt động của con người đã được phát hiện ở khu vực Tam Hiệp cách đây 27.000 năm.[7]
Đặc trưng
Trường Giang là con sông lớn nhất của Trung Quốc về chiều dài, lượng nước chảy, diện tích, lưu vực và ảnh hưởng kinh tế. Trường Giang bắt nguồn từ vùng cao nguyên tỉnh Thanh Hải, chảy về hướng nam, dọc theo ranh giới cao nguyên Tây Tạng vào địa phận tỉnh Vân Nam, sau đó rẽ sang hướng đông bắc vào tỉnh Tứ Xuyên, qua các tỉnh Hồ Bắc, Giang Tây, An Huy và Giang Tô rồi đổ ra biển ở giữa Hoàng Hải và Nam Hải.
Vào tháng 6 năm 2003 công trình đập Tam Hiệp đã nối liền hai bờ sông, làm ngập lụt thị trấn Phụng Tiết, là khu dân cư đầu tiên trong các khu vực dân cư chịu ảnh hưởng của dự án kiểm soát lụt lội và phát điện này. Dự án này là lớn nhất so với các dự án thủy lợi khác trên thế giới. Nó sẽ giải phóng người dân hai bên bờ con sông này khỏi cảnh ngập lụt là mối đe dọa thường xuyên trong quá khứ cũng như cung cấp cho họ điện năng và vận tải đường thủy – mặc dù phải chấp nhận hy sinh vĩnh viễn một số thành phố và tạo ra sự thay đổi lớn trong hệ sinh thái khu vực.
Con sông này cũng là nơi sinh sống duy nhất của một số động vật trong danh sách báo động nguy hiểm như cá heo sông Trung Quốc (năm 1998 chỉ còn khoảng 7 con) hay cá kiếm Trung Quốc (cá tầm thìa).
Trường Giang là đầu mối giao thông quan trọng của Trung Quốc. Nó nối liền Trung Hoa lục địa với bờ biển. Việc vận chuyển trên sông rất đa dạng từ vận chuyển than, hàng hóa tiêu dùng và hành khách. Các chuyến tàu thủy trên sông trong vài ngày sẽ đưa ta qua các khu vực có phong cảnh đẹp như khu vực Tam Hiệp ngày càng trở nên phổ thông hơn làm cho du lịch Trung Quốc phát triển.
Những trận ngập lụt dọc theo hai bờ sông đã từng là vấn đề lớn, lần gần đây nhất là năm 1998, nhưng gây thảm họa lớn hơn cả là năm 1954. Trận ngập lụt sông Dương Tử này đã giết chết khoảng 30.000 người. Những trận ngập lụt nặng nề nhất diễn ra năm 1911 giết chết khoảng 100.000 người, năm 1931 (145.000 người chết) và năm 1935 (142.000 người chết).
Các thành phố nổi tiếng dọc bờ sông
- Nghi Tân
- Lô Châu
- Trùng Khánh
- Phong Đô
- Nghi Xương (Bạch Đế Thành)
- Sa Thị tức Kinh Châu cũ gắn với tên tuổi Quan Vũ thời Tam Quốc
- Trấn Giang
- Vũ Hán do Hán Dương, Hán Khẩu và Vũ Xương hợp thành
- Cửu Giang
- Tô Châu
- Quý Trì
- Nam Kinh
- Thượng Hải
Một số sông nhánh
Sông Dương Tử có hơn 700 chi lưu. Các chi lưu chính được liệt kê bên dưới theo thứ tự từ thượng nguồn xuống và nơi mà nó hợp lưu với sông chính:
- Đà Giang
- Tương Giang
- Hán Thủy
- Nhã Lung Giang
- Mạnh Giang
- Gia Lăng Giang
- Ô Giang
- Cám Giang
- Tư Thủy
- Dân Giang
Hồ nổi tiếng
- Hồ Động Đình gắn với tên tuổi nhiều nhà thơ nổi tiếng như Thôi Hiệu, Lý Bạch
- Hồ Bà Dương
Sinh vật
Sông Trường Giang là nơi sinh sống của một số loài cực kỳ nguy cấp như cá sấu Trung Quốc, cá heo không vây, cá kiếm Trung Quốc, và Cá heo sông Dương Tử. Đây là nơi duy nhất ngoài Hoa Kỳ có loài cá sấu bản địa và paddlefish. Cá heo không vây theo ước tính năm 2010 chỉ còn 1000 cá thể, sự suy giảm này do việc sử dụng tuyến sông phục vụ thương mại cùng với du lịch và ô nhiễm môi trường.
Xem thêm
- Đồng bằng Trường Giang
- Đồng bằng Giang Nam
- Danh sách các sông Trung Quốc
- Đập Tam Hiệp
- Địa lý Trung Quốc
Ghi chú
- ^ “Three Gorges Dam, China: Image of the Day”. earthobservatory.nasa.gov. Truy cập ngày 3 tháng 11 năm 2009.
- ^ International Rivers, Three Gorges Dam profile, Accessed August 3, 2009
- ^ “các dân tộc Nam Á ở miền nam Trung Quốc xưa”
- ^ Wong How Man (2005) New and longer Yangtze source discovered. http://www.cers.org.hk/index.php?option=com_content&view=category&id=27&layout=blog&Itemid=61
- ^ Richardson N.J.,Densmore A.L.,Seward D. Wipf M. Yong L. (2010). Did incision of the Three Gorges begin in the Eocene? Geology 38: 551-554.
- ^ Wang, JT; Li, CA; Yong, Y; Lei, S (2010) Detrital Zircon Geochronology and Provenance of Core Sediments in Zhoulao Town, Jianghan Plain, China. Journal of Earth Science 21 (3): 257-271.
- ^ Early Homo and associated artefacts from Asia
Liên kết ngoài
Đập Tam Hiệp
Đập Tam Hiệp (Trung văn giản thể: 长江三峡大坝; Trung văn phồn thể: 長江三峡大壩; bính âm: Chángjiāng Sānxiá Dàbà; Hán-Việt: Trường Giang Tam Hiệp đại bá) chặn Trường Giang (sông dài thứ ba trên thế giới) tại Tam Đẩu Bình, Nghi Xương, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc. Việc xây dựng bắt đầu vào năm 1994. Nó là đập thủy điện lớn nhất thế giới. Hồ chứa nước của nó đã bắt đầu có nước vào ngày 1 tháng 6 năm 2003, và sẽ chiếm toàn bộ vị trí hiện tại của khu vực Tam Hiệp thơ mộng, nằm giữa các thành phố Nghi Xương (tỉnh Hồ Bắc) và Bồi Lăng (thành phố Trùng Khánh).
Trừ âu thuyền, dự án này đã hoàn thành và vận hành đầy đủ các chức năng vào ngày 4 tháng 7, 2012,[1][2] khi các tuốc-bin chính cuối cùng bắt đầu cho điện. Mỗi tuốc-bin có công suất 700 MW.[3] Thân đập được hoàn thành năm 2006. Ngoài 32 tuốc-bin chính còn có 2 máy phát điện nhỏ hơn (mỗi máy 50 MW) phục vụ cho nhà máy, tổng công suất phát điện của đập là 22.500 MW.[4][5]
Giống như nhiều đập nước đang xây dựng khác, dự án này cũng gây ra nhiều ý kiến trái ngược về sự đúng sai trong và ngoài Trung Quốc.[6] Các đề xuất xây dựng dựa vào các lợi ích kinh tế từ việc kiểm soát ngập lụt và năng lượng từ thủy điện. Các ý kiến chống lại chủ yếu là do các e ngại về tương lai của 1,9 triệu người sẽ phải di chuyển chỗ ở do mực nước tăng lên, sự mất đi của nhiều địa điểm có giá trị khảo cổ học và văn hóa, cũng như các tác động tới môi trường.
Mục lục
- 1 Các thông số chính
- 2 Mô hình đập
- 3 Các nguồn kinh phí
- 4 Lịch sử dự án
- 5 Tranh cãi xung quanh đập này
- 6 Truyền tải điện năng
- 7 Xem thêm
- 8 Ghi chú
- 9 Tham khảo
- 10 Liên kết ngoài
Các thông số chính
Được làm từ bê tông và thép, đập có chiều dài 2.355m và đỉnh đập cao 185 mét trên mực nước biển. Công trình đã sử dụng 27,2 triệu mét khối bê tông (chủ yếu cho thành đập), 463.000 tấn thép (đủ xây 63 tháp Eiffel, đào 102,6 triệu mét khối đất.[7] Thành đập cao 181 mét so với nền đá.
Mực nước đập cao tối đa 175m trên mực nước biển, cao hơn mực nước sông ở hạ nguồn 110 m, vùng hồ chứa có chiều dài trung bình khoảng 660 km và rộng 1,12 km. Vùng hồ chứa có thể tích 39,3 km3 và tổng diện tích bề mặt nước 1045 km2. Khi hoàn thành, tổng diện tích đất bị ngập nước của hồ là 632 km2, so với 1350 km2 diện tích bị ngập của Đập Itaipu.[8]
- Khu vực: Tam Đẩu Bình, Nghi Xương, tỉnh Hồ Bắc
- Độ cao: 181 mét
- Vốn đầu tư dự tính: 203,9 tỷ nhân dân tệ (US$24,65 tỷ) có thể lên tới US$75 tỷ
- Số người phải di chuyển: 2 triệu – có thể hơn
- Công suất phát điện thiết kế: 18,2 Gigawatt
- Chức năng: Kiểm soát lũ lụt, phát điện, cải thiện giao thông thủy
- Tọa độ: 30,82679 độ vĩ bắc, 111,00727 độ kinh đông, độ cao địa hình: 75,00 mét(30°49′48″B 111°0′36″Đ)
Mô hình đập
Bên cạnh đập là trung tâm tiếp đón có chứa mô hình của đập. Mô hình này cung cấp tổng quan về kỹ thuật tốt nhất về dự án cho người xem. Từ chỗ trưng bày này chỉ cần đi bộ rất ngắn ra ngoài đã dẫn tới một chỗ quan sát cao để nhìn toàn bộ dự án.
Các nguồn kinh phí
- Quỹ xây dựng đập Tam Hiệp
- Lợi nhuận từ nhà máy phát điện Cát Châu Bá
- Các khoản vay từ Ngân hàng phát triển Trung Quốc (CDB)
- Các khoản vay từ các ngân hàng thương mại trong nước và nước ngoài
- Trái phiếu công ty
Lịch sử dự án
Thời gian xây dựng
- 1993-1997: sau 4 năm khởi công sông Dương Tử bị chặn lại vào tháng 11 năm 1997.
- 1998-2003: các tổ máy phát điện đầu tiên bắt đầu phát điện vào năm 2003, và cửa cống vĩnh cửu được mở cho giao thông thủy trong cùng năm.
- 2004-2009: phần cuối cùng của đập đã được xây xong vào ngày 20 tháng 5, 2006. Khi các bể chứa nước bắt đầu được bơm nước, nước lụt sẽ bắt đầu chiếm chỗ các cộng đồng dân cư. Toàn bộ dự án sẽ hoàn thành vào năm 2009, khi tất cả 26 tổ máy phát (với công suất tổng cộng 18,2 GW) được lắp xong, có thể phát ra 84,7 TWh điện mỗi năm, đáp ứng khoảng một phần ba mươi nhu cầu tiêu thụ điện toàn quốc.[9]
Đề xuất và xây dựng dự án
Tôn Dật Tiên đã lần đầu tiên xem xét kế hoạch xây dựng đập trên sông Dương Tử vào năm 1919[10] để phát điện, nhưng ý tưởng này đã bị gác lại do các hoàn cảnh và điều kiện chính trị cũng như kinh tế không thuận lợi[cần dẫn nguồn]. Đến năm 1944, công trình nghiên cứu tiền khả thi đã được giao cho một kỹ sư thành viên của Phòng Nông Nghiệp Hoa Kỳ, tuy nhiên dự án này đã bị bỏ dở vào năm 1947. Nguyên nhân chính thức được biết đến là vấn đề tài chính, tuy nhiên trên thực tế là do những sự kiện gắn liền với cuộc cách mạng giành chính quyền của những người cộng sản Trung Quốc. Các trận lụt lội lớn đã làm sống lại ý tưởng này và chính quyền đã chấp thuận nó năm 1954 để kiểm soát lụt lội. Về sau, dự án này được các chuyên gia Liên Xô (cũ) tiếp tục thực hiện cho đến khi quan hệ ngoại giao giữa 2 nước bị rạn nứt. Trên thực tế, bắt đầu từ 1955, các nghiên cứu triển khai dự án đã được tiến hành liên tục.
Thứ trưởng Bộ điện lực Lý Duệ (李锐, Li Rui) đầu tiên cho rằng đập này cần phải đa mục đích, rằng cần phải xây dựng các đập nhỏ hơn trước cho đến khi Trung Quốc có đủ năng lực tài chính để có thể chịu được dự án tốn kém này và việc xây dựng cần được chia thành nhiều giai đoạn để có thời gian giải quyết các vấn đề kỹ thuật, theo như các nhà Trung Quốc học Kenneth Lieberthal và Michel Oksenberg.
Sau này, Lý Duệ kết luận rằng không nhất thiết phải xây dựng đập này do nó quá tốn kém. Ông cũng bổ sung thêm rằng đập nước sẽ làm ngập lụt nhiều thành thị và đất nông nghiệp màu mỡ, làm cho các vùng lưu vực trung và hạ lưu sông Dương Tử bị ngập lụt thảm họa trong quá trình xây dựng và không giúp ích nhiều cho vận tải thủy. Các quan chức tỉnh Tứ Xuyên cũng chống lại việc xây dựng do Tứ Xuyên nằm ở thượng nguồn sẽ phải gánh chịu nhiều phí tổn trong khi tỉnh Hồ Bắc ở hạ nguồn sẽ nhận được nhiều lợi ích.
Lâm Nhất Sơn (林一山, Lin Yishan), chủ nhiệm văn phòng quy hoạch lưu vực Dương Tử, là người chịu trách nhiệm của dự án thì lại cổ vũ cho việc xây dựng đập[11][12]. Sự lạc quan của ông về việc giải quyết các vấn đề kỹ thuật đã được đẩy đi xa hơn vào năm 1958 do điều kiện chính trị thích hợp và sự ủng hộ của Chủ tịch nước khi đó là Mao Trạch Đông, là người muốn Trung Quốc có đập thủy điện lớn nhất thế giới, theo Lieberthal và Oksenberg. Các phê phán đã bị cấm đoán, nhưng sự trì trệ đã sinh ra từ cuộc Đại nhảy vọt đầy thảm họa và đã kết thúc các công việc chuẩn bị vào năm 1960[cần dẫn nguồn].
Ý tưởng lại hồi sinh vào năm 1963 như một phần của chính sách mới để xây dựng “mặt trận thứ ba” của công nghiệp tại tây nam Trung Quốc. Nhưng Cách mạng văn hóa Trung Quốc đã nổ ra năm 1966 và trong năm 1969 sự e ngại rằng đập có thể bị Liên Xô (khi đó bị coi là kẻ thù) phá hoại đã góp phần trì hoãn việc xây dựng. Năm 1970, dự án lại được tiếp tục trở lại với Cát Châu Bá, một đập nhỏ hơn về phía hạ lưu, nhưng nó cũng nhanh chóng gặp phải các vấn đề kỹ thuật phức tạp và chi phí đã vượt quá dự toán giống như đối với đập Tam Hiệp xét theo thang độ của từng công trình.
Cải cách kinh tế bắt đầu năm 1978 đã nhấn mạnh nhu cầu về điện năng để cung cấp cho các cơ sở công nghiệp đang lớn mạnh, vì thế Quốc vụ viện Trung Quốc đã phê chuẩn việc xây dựng năm 1979. Nghiên cứu khả thi đã được tiến hành trong các năm 1982 – 1983 để xoa dịu lượng người chỉ trích ngày càng tăng, những người cho rằng dự án này đã không được dựa trên đầy đủ các nghiên cứu về kỹ thuật, xã hội hay môi trường. Trong những năm thập niên 1980, người Mỹ đã quay trở lại tham gia dự án. Các nghiên cứu khả thi tiếp theo đã được tiến hành từ năm 1985 đến 1988 bởi liên doanh Canada quốc tế của dự án quản lý sông Dương Tử, một côngxoócxiom của 5 hãng công nghệ Canada.
Theo Lieberthal và Oksenberg[13], các lãnh đạo của Trùng Khánh cũng đột ngột yêu cầu là độ cao của đập cần nâng một cách đáng kể đến mức nó có thể làm hỏng dự án và giải phóng họ khỏi gánh nặng của các chi phí. Độ cao mới và yêu cầu về nghiên cứu tin cậy hơn bằng sử dụng các tiêu chuẩn quốc tế đã sinh ra nghiên cứu khả thi mới vào năm 1986.
Nhà sinh thái học, viện sĩ Hầu Học Dục (侯学煜, Hou Xueyu) là một trong số ít người từ chối không ký vào báo cáo môi trường vì cho rằng nó đã báo cáo sai sự thật về các lợi ích môi trường thu được nhờ đập này và đã đánh giá không đúng phạm vi ảnh hưởng tới môi trường cũng như thiếu các giải pháp cụ thể cho các lo ngại về môi trường[14].
Những nhà hoạt động vì sinh thái môi trường trong nước và quốc tế bắt đầu phản đối gay gắt hơn. Các luật gia về nhân quyền đã chỉ trích kế hoạch tái định cư[15]. Các nhà khảo cổ học cũng e ngại do sự nhấn chìm của một lượng lớn các di tích lịch sử. Nhiều người đã nói về việc mất đi của một trong những kỳ quan đẹp nhất thế giới[cần dẫn nguồn].
Có không ít các kỹ sư tỏ ý không tin tưởng rằng đập thực sự sẽ đạt được các mục đích đề ra. Nhà báo/kỹ sư Đái Tình đã xuất bản cuốn sách gồm các chỉ trích nghiêm khắc của các nhà khoa học Trung Quốc đối với dự án này[14]. Tuy thế rất nhiều công ty xây dựng nước ngoài vẫn tiếp tục thúc ép chính quyền của họ ủng hộ về tài chính do việc xây dựng với hy vọng thắng thầu[cần dẫn nguồn].
Phê chuẩn dự án
Đối mặt với áp lực trong nước và quốc tế, Quốc vụ viện Trung Quốc vào tháng 3 năm 1989 đã đồng ý hoãn kế hoạch xây dựng này lại trong 5 năm. Tuy nhiên, sau sự kiện Thiên An Môn 1989, chính quyền đã cấm các tranh cãi về con đập này, kết tội các chỉ trích của nước ngoài là thiển cận hay có ý đồ làm suy yếu chính quyền cũng như bắt giam Đái Tình và nhiều người chỉ trích khác.
Thủ tướng Lý Bằng đã vận động cho việc xây dựng đập này và đưa nó đến quyết định cuối cùng tại Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc Trung Quốc vào tháng 4 năm 1992 mặc dù 1/3 số đại biểu bỏ phiếu trắng hoặc bỏ phiếu chống. Đây là sự kiện chưa từng có tiền lệ từ cơ quan mà thông thường rất nhanh chóng thông qua các đề nghị của chính phủ. Quyết định xây dựng công trình đập Tam Hiệp được chính thức thông qua tại phiên họp Quốc hội Trung Quốc vào ngày 3 tháng 4 năm 1992 với 1.767 phiếu thuận, 177 phiếu chống và 664 phiếu trắng.
Việc tái định cư được tiến hành ngay sau đó và những sự chuẩn bị về vật chất đã bắt đầu năm 1994. Trong khi chính phủ tập trung thu hút công nghệ, dịch vụ, tài chính từ phía nước ngoài thì các lãnh đạo lại dành cho các hãng Trung Quốc công nghệ và các hợp đồng xây dựng.
Các vụ bê bối tham nhũng đã gây nhiều điều tiếng đối với dự án này. Người ta cho rằng các nhà thầu đã thắng thầu nhờ đút lót và sau đó đã bớt xén thiết bị và vật liệu để rút bóp các quỹ dành cho xây dựng[cần dẫn nguồn]. Người ta đồn rằng chủ tịch tập đoàn phát triển kinh tế Tam Hiệp đã mua bán các công việc tại công ty ông ta, rút các khoản tiền từ các khoản vay có liên quan đến dự án và biến mất vào tháng 5 năm 2000[cần dẫn nguồn]. Các viên chức của Uỷ ban tái định cư Tam Hiệp đã bị bắt vì tội tham ô các quỹ của chương trình tái định cư vào tháng 1 năm 2000.
Nhiều hạng mục trong dự án có chất lượng tồi tệ đến mức thủ tướng Chu Dung Cơ đã phải ra lệnh bỏ đi vào năm 1999 sau khi một loại các tai nạn lớn đã xảy ra, bao gồm cả sập cầu[cần dẫn nguồn]. Chu Dung Cơ, một người đã từng chỉ trích dự án này rất gay gắt, thông báo rằng các quan chức có “một núi trách nhiệm trên đầu họ”. Cùng thời gian này, các rạn nứt đáng kể đã xuất hiện trong đập. Để bù đắp lại các chi phí xây dựng, các quan chức của dự án đã lặng lẽ thay đổi kế hoạch vận hành đã được thông qua bởi Quốc hội là làm đầy hồ chứa nước sau 6 năm chứ không phải 10 năm. Để phản ứng lại, 53 kỹ sư và viện sĩ đã kiến nghị với Chủ tịch Giang Trạch Dân hai lần vào nửa đầu năm 2000 để làm chậm việc làm đầy hồ chứa nước cũng như việc tái định cư dân chúng trong vùng cho đến khi các nhà khoa học có thể xác định có hay không việc hồ chứa nước cao hơn gây ra các vấn đề về trầm tích. Tuy nhiên, việc xây dựng vẫn cứ được tiếp tục tiến hành.
Tranh cãi xung quanh đập này
Chi phí
Thông báo chính thức cho rằng dự án này sẽ tiêu tốn trong phạm vi 25 tỷ USD tiền ngân sách và cho rằng dự án có thể tự trang trải nhờ phát điện. Tuy nhiên, người ta cho rằng dự án này chi phí nhiều hơn tất cả các dự án xây dựng khác trong lịch sử, với ước tính không chính thức là 75 tỷ USD hoặc cao hơn[cần dẫn nguồn]. Cũng lưu ý rằng con số ước tính này ($75 tỷ) đã loại bỏ các khoản tham nhũng, các tổn thất trong hủy diệt đất trồng trọt, tái định cư dân chúng cũng như các tổn thất môi trường.
Tăng chênh lệch giàu nghèo
Các chỉ trích coi con đập chủ yếu để phục vụ cho lợi ích của các nhà công nghiệp phần bờ biển phía đông do ở đây họ có nhu cầu cao về điện năng. Không may là điều này lại dựa trên phí tổn của hàng triệu người đã bị đưa ra khỏi những vùng đất trồng trọt chủ yếu. Góp phần làm cho tình hình xấu hơn là các đền bù tái định cư không hợp lý (do các quan chức tham nhũng đã bớt xén các khoản này), số lượng người tái định cư về tổng thể là không ước tính được cũng như các khu đất mới của họ là xấu hơn[cần dẫn nguồn].
Môi trường
Thủy điện là một nguồn năng lượng có thể hồi phục được mà không sinh ra các chất thải, mặc dù có những chứng cứ mới cho rằng các đập nước có thể sinh ra một lượng lớn cacbon điôxít và một khối lượng đáng kể khí mêtan1 do các hoạt động của vi sinh vật trong các hồ chứa nước.
Các đập nước theo bản chất tự nhiên của chúng làm biến đổi hệ sinh thái và đe dọa một số loài sinh vật trong khi lại hỗ trợ cho một số loài khác. Cá heo sông Dương Tử là một ví dụ đang trên đà tuyệt chủng và sẽ bị mất môi trường sinh sống do con đập này[16][17].
Trong khi việc chặt hạ cây cối của khu vực để xây dựng làm tăng khả năng xói mòn thì việc ngăn chặn các trận lũ lụt không kiểm soát được sẽ làm giảm xói mòn trong một chu kỳ dài hơn.
Khu vực văn hóa và cảnh quan thiên nhiên
Hồ chứa nước dài 600 km (370 dặm) sẽ làm ngập khoảng 1.300 địa chỉ khảo cổ và tiêu diệt vẻ đẹp huyền thoại của Tam Hiệp. Các di tích văn hóa và lịch sử đã phát hiện đang được di chuyển tới những vùng đất cao hơn nhưng ngập lụt của Tam Hiệp sẽ bao phủ nhiều di tích tiềm ẩn chưa phát hiện ra.
Giao thông thủy
Việc đưa vào sử dụng các cửa cống tàu bè có thể sẽ làm tăng vận tải đường sông từ 10 đến 50 triệu tấn hàng năm, với chi phí vận chuyển giảm khoảng 30 – 37%. Vận tải thủy cũng sẽ an toàn hơn, do các hẻm núi này đã rất lừng danh trong lịch sử về độ nguy hiểm cho vận tải. Các chỉ trích thì cho rằng lượng bùn lớn sẽ lấp đầy các cảng chẳng hạn Trùng Khánh trong vài năm dựa trên cơ sở các chứng cứ từ các dự án đập nước khác[cần dẫn nguồn].
Kiểm soát ngập lụt
Hồ chứa nước dung tích 22 km³ (28,9 tỷ khối theo thước Anh) sẽ làm giảm tần suất các trận ngập lụt lớn từ một lần trong 10 năm xuống còn 1 lần trong 100 năm. Nhưng các chỉ trích thì tin rằng sông Dương Tử sẽ bổ sung thêm trung bình khoảng 530 triệu tấn bùn vào hồ trên một năm và nó sẽ nhanh chóng không còn tác dụng trong việc ngăn chặn lũ lụt[18]. Việc tăng thêm trầm tích vào hồ có thể làm tăng mức nước lũ vốn đã cao tại Trùng Khánh.
Tổ chức Probe International[19] cho rằng đập nước này không có tác dụng ngăn chặn lũ lụt, do bị mất đi các cánh rừng trong lưu vực sông Dương Tử cũng như sự mất đi của 13.000 km² hồ (có tác dụng làm giảm bớt đi sự ngập lụt) do bùn lầy hóa, cải tạo và các phát triển không kiểm soát được.
Các rủi ro tiềm ẩn
Việc xây dựng đập được báo cáo là có chất lượng kém, với các vết nứt lớn đã xuất hiện trong thân đập vào năm 2000, đã dẫn đến các chỉ trích trong tiên tri các thảm họa tiềm ẩn tương tự như đối với đập Bản Kiều năm 1975.
Trong báo cáo hàng năm [20] tới Quốc hội Hoa Kỳ, Bộ quốc phòng Mỹ cho rằng những người Đài Loan là “những người đề xuất các cú đánh vào đại lục dường như hy vọng rằng các đe dọa đối với dân cư đô thị Trung Quốc hay các mục tiêu có giá trị như đập Tam Hiệp sẽ làm giảm bớt sự áp bức quân sự của người Trung Quốc.” Ý nghĩ cho rằng giới quân sự Đài Loan có thể tìm cách tiêu hủy đập Tam Hiệp đã gây ra phản ứng giận dữ từ các phương tiện thông tin đại chúng của đại lục. Tướng Liu Yuan của Giải phóng quân nhân dân đã phát biểu [21] trên China Youth Daily rằng giải phóng quân nhân dân cần “nghiêm túc trong việc bảo vệ chống lại những đe dọa từ những kẻ khủng bố Đài Loan”. Mặc dù có tuyên bố của thứ trưởng quốc phòng Đài Loan Thái Minh Hiền về sự ngược lại, phần lớn các nhà phân tích cho rằng người Đài Loan không có khả năng mà cũng không tìm kiếm các công nghệ để ném bom đập Tam Hiệp vì những đe dọa của Bắc Kinh về việc đáp trả bằng lực lượng quân sự áp đảo.
Trong tháng 9 năm 2004 Thời báo Trung Quốc (China Daily) thông báo rằng một lực lượng vũ trang lớn đã được triển khai tại khu vực này để chống lại cuộc tấn công khủng bố có thể xảy ra[cần dẫn nguồn], nhưng không nói rõ về những kẻ muốn tấn công đập.
Ở đây có hai rủi ro đã được thống nhất xác định đối với đập2; đó là mô hình trầm tích vẫn chưa được kiểm tra kỹ và đập này nằm trên đứt gãy địa chấn. Trầm tích quá nhiều có thể che lấp các cửa xả nước, và nó có thể gây tổn hại cho đập trong một số tình huống. Đây chính là nguyên nhân gây ra sự cố của đập Bản Kiều năm 1975 đã làm hỏng 61 đập nước khác và gây ra cái chết của hơn 200.000 người. Ngoài ra, trọng lượng của đập và hồ chứa nước về lý thuyết có thể sinh ra địa chấn cảm ứng, giống như đã xảy ra với đập Katse ở Lesotho.
Truyền tải điện năng
Phân phối điện năng của nhà máy thủy điện Tam Hiệp sẽ không chỉ nằm trong giới hạn của Hệ thống lưới điện trung tâm Trung Quốc (bao trùm các tỉnh Hà Nam, Hồ Bắc, Hồ Nam, và Giang Tây). Thay vì điều này, điện năng cũng sẽ được truyền tải về phía tây tới Trùng Khánh và lưới điện Tứ Xuyên cũng như theo các tuyến khác về khu vực bờ biển phía đông và đông nam. Trong khi điện năng được truyền tải tới Trùng Khánh và Tứ Xuyên thông qua hệ thống đường dây 500 kV AC thì công nghệ HVDC (điện cao thế một chiều) sẽ được sử dụng cho việc phân phối về phía đông. Hai tuyến truyền tải có công suất lớn là HVDC Tam Hiệp-Trường Châu và HVDC Tam Hiệp-Quảng Đông, sẽ truyền tải điện năng về phía đông (tới khu vực Thượng Hải) và phía nam (tới tỉnh Quảng Đông).
Xem thêm
Ghi chú
- ^ “三峡工程最后一台机组结束72小时试运行”. ctg.com.cn. Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2012.
- ^ “Three Gorges underground power station electrical and mechanical equipment is fully handed over production” (bằng tiếng Trung). China Three Gorges Corporation. Truy cập ngày 8 tháng 7 năm 2012.
- ^ “三峡工程左右岸电站26台机组全部投入商业运行” (bằng tiếng Trung). China Three Gorges Project Corporation. 30 tháng 10 năm 2008. Truy cập ngày 6 tháng 12 năm 2008.
- ^ “:: Three Gorges reservoir raises water to target level”. Xinhua. 7 tháng 10 năm 2008. Truy cập ngày 23 tháng 11 năm 2010.
- ^ “Final Turbine at China’s Three Gorges Dam Begins Testing”. Inventor Spot. Truy cập ngày 15 tháng 5 năm 2011.
- ^ Lin Yang (12 tháng 10 năm 2007). “China’s Three Gorges Dam Under Fire”. Time. Truy cập ngày 28 tháng 3 năm 2009. “The giant Three Gorges Dam across China’s Yangtze River has been mired in controversy ever since it was first proposed” See also: Laris, Michael (17 tháng 8 năm 1998). “Untamed Waterways Kill Thousands Yearly”. Washington Post. Truy cập ngày 28 tháng 3 năm 2009. “Officials now use the deadly history of the Yangtze, China’s longest river, to justify the country’s riskiest and most controversial infrastructure project – the enormous Three Gorges Dam.” and Grant, Stan (18 tháng 6 năm 2005). “Global Challenges: Ecological and Technological Advances Around the World”. CNN. Truy cập ngày 28 tháng 3 năm 2009. “China’s engineering marvel is unleashing a torrent of criticism. […] When it comes to global challenges, few are greater or more controversial than the construction of the massive Three Gorges Dam in Central China.” and Gerin, Roseanne (11 tháng 12 năm 2008). “Rolling on a River”. Beijing Review. Truy cập ngày 28 tháng 3 năm 2009. “..the 180-billion yuan ($26.3 billion) Three Gorges Dam project has been highly contentious.”
- ^ “Three Gorges Dam Project — Quick Facts”. ibiblio.org. Truy cập ngày 23 tháng 11 năm 2010.
- ^ “三峡水库：世界淹没面积最大的水库 (Three Gorges reservoir: World submergence area biggest reservoir)”. Xinhua Net. 21 tháng 11 năm 2003. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2008.
- ^ “Three Gorges Dam to be completed nine months ahead of schedule: developer”. People’s Daily Online. 2 tháng 5, 2006. Truy cập 29 tháng 5, 2006.
- ^ “Three Gorges Dam”. China culture mall trading group inc. Truy cập ngày 13 tháng 1 năm 2008.
- ^ “Gørild Heggelund, ”Environment and Resettlement Politics in China: The Three Gorges”, Ashgate Publishing, Ltd. – 2004 – Political Science – 294 trang, trang 23-24”. Books.google.com.vn. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2013.
- ^ Institute for Technology in the Tropics thuộc Đại học Khoa học ứng dụng Cologne[liên kết hỏng]
- ^ “Kenneth Lieberthal & Michel Oksenberg, ”Policy Making in China: Leaders, Structures, and Processes”, 1988, Political Science, 464 trang, nhà in Đại học Princeton, trang 285”. Books.google.com.vn. 26 tháng 4 năm 1979. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2013.
- ^ a ă “”Yangtze! Yangtze!” của Đái Tình (戴晴, Dai Qing), chương 19- Phỏng vấn Hầu Học Dục, bản tiếng Anh trực tuyến”. Threegorgesprobe.org. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2013.
- ^ Human Rights Watch[liên kết hỏng]
- ^ encarta.msn.com
- ^ “epochtimes.com”. En.epochtimes.com. 22 tháng 12 năm 2006. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2013.
- ^ Chương 11: Sedimentation Analysis (Phân tích trầm tích hóa) của Philip B. Williams trong Damming the Three Gorges do Margaret Barber và Gráinne Ryder chủ biên.
- ^ “Three Gorges Dam Project”. Threegorgesprobe.org. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2013.
- ^ www.defenselink.mil
- ^ “news.bbc.co.uk”. news.bbc.co.uk. 14 tháng 9 năm 2004. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2013.
- ^ “中国电力新闻网――电力行业的门户网站”. Cepn.sp.com.cn. Truy cập ngày 1 tháng 8 năm 2009.
- ^ “国家重大技术装备”. Chinaequip.gov.cn. 8 tháng 1 năm 2010. Truy cập ngày 20 tháng 8 năm 2010.
- ^ “峡—葛洲坝梯级电站全年发电1006.1亿千瓦时”.
- ^ “Three Gorges Project Generates 78.29 Bln Kwh of Electricity in 2011”.
- ^ “2012年三峡工程建设与运行管理成效十分显著”.
Tham khảo
- New Scientist report on greenhouse gas production by hydroelectric dams.
- Topping, Audrey Ronning. Environmental controversy over the Three Gorges Dam. Earth Times News Service.
- article by ABB on use of HVDC-technology for distribution of power generated at the Three Gorges Dam
Liên kết ngoài
(tiếng Anh)
3 HOURS of HEALING ZEN Music
Bài viết mới
Chào ngày mới 31 tháng 5
Chào ngày mới 30 tháng 5
Trả lời thư Luân Đôn
Tuyết Sơn phi hồ và Kim Dung
Chào ngày mới 29 tháng 5
Cao Xuân Huy nhà hiền triết Việt
Chào ngày mới 28 tháng 5
Nhân vật lịch sử vĩ đại nhất nước Nga
Quà tặng cuộc sống
Chào ngày mới 27 tháng 5
Bài học lịch sử Nga hoàng Nikolai II
Chào ngày mới 26 tháng 5
Đọc “Tony buổi sáng”
Góc thư giản trí tuệ
Chào ngày mới 25 tháng 5
Sholokhov sông Đông êm đềm
Khen cho con mắt tinh đời
Chào ngày mới 24 tháng 5
Vua Hàm Nghi và ông Trương Thạc
Sông Thương
Vườn Quốc gia ở Việt Nam
Chào ngày mới 23 tháng 5
Pingback: Từ Trường Giang Tam Hiệp đến Mekong | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Trăng rằm cổ tích | Khát khao xanh
Pingback: Trăng rằm cổ tích | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tiếng Anh cho em | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Quà tặng cuộc sống | Khát khao xanh
Pingback: Quà tặng cuộc sống | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tô Đông Pha uống rượu ở Tây Hồ | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Biển Đông và sông Mekong | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Giấc mơ hạnh phúc | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chào ngày mới 9 tháng 6 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chào ngày mới 9 tháng 6 | CNM365
Pingback: Tỉnh thức | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tỉnh thức | Tình yêu cuộc sống

markdown:
CNM365. Chào ngày mới 1 tháng 6. Ngày
[ Phật đản](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n) Vesak Day là ngày kỷ niệm Đức [Phật ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt)Như Lai [Tất-đạt-đa Cồ-đàm](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A5t-%C4%91%E1%BA%A1t-%C4%91a_C%E1%BB%93-%C4%91%C3%A0m) sinh ra tại vườn [Lâm-tì-ni](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A2m-t%C3%AC-ni), năm [624 TCN](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=624_TCN&action=edit&redlink=1), diễn ra vào ngày **trăng tròn ** **15 tháng 4 âm lịch** hàng năm. [Ngày Quốc tế Thiếu nhi;](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#Ng.C3.A0y_Qu.E1.BB.91c_t.E1.BA.BF_Thi.E1.BA.BFu_nhi)Wikipedia Ngày này năm xưa. Năm [2003](http://vi.wikipedia.org/wiki/2003)– Công trình thủy lợi [đập Tam Hiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p)trên sông [Trường Giang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang)tại Trung Quốc bắt đầu tích nước.
# 1 tháng 6
Ngày
**1 tháng 6** là ngày thứ 152 (153 trong [năm nhuận](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn)) trong [lịch Gregory](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory). Còn 213 ngày trong năm.
|
|**1** [2](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_6) [3](http://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_6) [4](http://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_6) [5](http://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_6) [6](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_6) [7](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_6) [8](http://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_6) [9](http://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_6) [10](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_6) [11](http://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_6) [12](http://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_6) [13](http://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_6) [14](http://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_6) [15](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_6) [16](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_6) [17](http://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_6) [18](http://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_6) [19](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_6) [20](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_6) [21](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_6) [22](http://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_6) [23](http://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_6) [24](http://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_6) [25](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_6) [26](http://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_6) [27](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_6) [28](http://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_6) [29](http://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_6) [30](http://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_6)
## Mục lục
## Sự kiện
[193](http://vi.wikipedia.org/wiki/193)– Hoàng đế La Mã [Didius Julianus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Didius_Julianus)bị sát hại trong cung điện. [352](http://vi.wikipedia.org/wiki/352)– Sau khi chiến bại và bị quân [Tiền Yên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n_Y%C3%AAn)bắt giữ, [Nhiễm Mẫn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nhi%E1%BB%85m_M%E1%BA%ABn)bị hành quyết, nước [Ngụy](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nhi%E1%BB%85m_Ng%E1%BB%A5y)diệt vong. [907](http://vi.wikipedia.org/wiki/907)– [Chu Toàn Trung](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%ADu_L%C6%B0%C6%A1ng_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95)lên ngôi [hoàng đế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c) [Hậu Lương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%ADu_L%C6%B0%C6%A1ng), mở ra thời kỳ [Ngũ Đại Thập Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C5%A9_%C4%90%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%ADp_Qu%E1%BB%91c)trong [lịch sử Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c). [1939](http://vi.wikipedia.org/wiki/1939)– Nguyên mẫu loại máy bay tiêm kích *của Không quân* [Focke-Wulf Fw 190](http://vi.wikipedia.org/wiki/Focke-Wulf_Fw_190) [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3)có chuyến bay đầu tiên. [1946](http://vi.wikipedia.org/wiki/1946)– Cao ủy Đông Dương [d’Argenlieu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Georges_Thierry_d%27Argenlieu)ra thông cáo thành lập [Cộng hòa tự trị Nam Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Nam_K%E1%BB%B3)tại Sài Gòn. [1967](http://vi.wikipedia.org/wiki/1967)– Phát hành album *của ban nhạc Anh* [Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sgt._Pepper%27s_Lonely_Hearts_Club_Band) *.* [The Beatles](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_Beatles) [2003](http://vi.wikipedia.org/wiki/2003)– Công trình thủy lợi [đập Tam Hiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p)trên [Trường Giang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang)tại Trung Quốc bắt đầu tích nước. [2009](http://vi.wikipedia.org/wiki/2009)– [Chuyến bay 447 của Air France](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chuy%E1%BA%BFn_bay_447_c%E1%BB%A7a_Air_France)rơi xuống Đại Tây Dương ngoài khơi Brasil, toàn bộ hành khách và phi hành đoàn thiệt mạng.
## Sinh
[1923](http://vi.wikipedia.org/wiki/1923)– [Eugène Vaulot](http://vi.wikipedia.org/wiki/Eug%C3%A8ne_Vaulot), quân nhân người Pháp của [Đức Quốc Xã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3)(m. 1945) [1907](http://vi.wikipedia.org/wiki/1907)– [Phạm Văn Mùi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_M%C3%B9i), nhiếp ảnh gia (m. 1992) [1982](http://vi.wikipedia.org/wiki/1982)– [Justine Henin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Justine_Henin), tay [vợt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A7n_v%E1%BB%A3t)nữ người [Bỉ](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%89) [1926](http://vi.wikipedia.org/wiki/1926)– [Marilyn Monroe](http://vi.wikipedia.org/wiki/Marilyn_Monroe), huyền thoại điện ảnh [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1971](http://vi.wikipedia.org/wiki/1971)– [Mario Cimarro](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mario_Cimarro), [diễn viên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn)nổi tiếng người [Cuba](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cuba) [1986](http://vi.wikipedia.org/wiki/1986)– [Dayana Mendoza](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dayana_Mendoza), [hoa hậu Hoàn vũ 2008](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_h%E1%BA%ADu_Ho%C3%A0n_v%C5%A9_2008) [1988](http://vi.wikipedia.org/wiki/1988)– [Javier Hernández Balcázar](http://vi.wikipedia.org/wiki/Javier_Hern%C3%A1ndez_Balc%C3%A1zar), [Chicharito](http://vi.wikipedia.org/wiki/Javier_Hern%C3%A1ndez_Balc%C3%A1zar), [Cầu thủ bóng đá người Mexico](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BA%A7u_th%E1%BB%A7_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Mexico&action=edit&redlink=1)
## Mất
[1968](http://vi.wikipedia.org/wiki/1968)– Tác giả mù [Helen Keller](http://vi.wikipedia.org/wiki/Helen_Keller)mất tại nhà riêng (s. 1880) [1983](http://vi.wikipedia.org/wiki/1983)– Nhà tiểu thuyết [Anna Seghers](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Anna_Seghers&action=edit&redlink=1)(s. 1900)
- 1983 –
[Hoàng tử Charles của Bỉ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_t%E1%BB%AD_Charles_c%E1%BB%A7a_B%E1%BB%89&action=edit&redlink=1)(s. 1903) [1985](http://vi.wikipedia.org/wiki/1985)– [Richard Greene](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Richard_Greene&action=edit&redlink=1), diễn viên Anh (s. 1918)
## Ngày lễ và ngày kỷ niệm
|
|
## Tham khảo
|
|![]()
[1 tháng 6](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1_June?uselang=vi) [Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):
# Phật
**Phật** là chữ viết tắt của **Phật Đà**, đây là danh hiệu phiên âm từ [tiếng Phạn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n) hoặc [Pali](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Pali) *buddha* बुद्ध (bo. *sangs rgyas*) sang [Hán-Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t); dịch ý là **Giác giả**, tức “Người tỉnh thức”, “Người Giác Ngộ”. Do ban đầu người Việt tiếp thu Phật giáo trực tiếp từ Ấn Độ nên từ Buddha (bậc giác ngộ – Phật) được phiên âm trực tiếp thành **Bụt** (đọc [Nôm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m) chữ 孛 hoặc 侼). Từ Bụt được dùng nhiều trong các truyện dân gian do Phật giáo Việt Nam lúc ấy mang màu sắc của Tiểu thừa. Sau này, vào thế kỷ thứ 4-5, do ảnh hưởng của Đại thừa đến từ Trung Quốc mà từ Bụt bị mất đi và được thay thế bởi từ Phật. Trong tiếng Hán, từ Buddha được phiên âm thành Phật đà, Phật đồ rồi được rút gọn thành Phật.
## Mục lục
## Phật có ba nghĩa
Phật, tiếng Phạn nói đủ là Phật Đà, Trung Hoa dịch là
[Giác](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%C3%A1c&action=edit&redlink=1). Giác có ba nghĩa:
1.
[Tự giác](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%B1_gi%C3%A1c&action=edit&redlink=1): Như người tỉnh thức sau giấc mộng dài (đại mộng). Đây là vượt hơn phàm phu.
2.
[Giác tha](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%C3%A1c_tha&action=edit&redlink=1): Đã vượt hơn Nhị thừa, vì Nhị thừa chú trọng cho mình nhiều hơn, không có tâm lợi tha, chỉ mong tự lợi, nên gấp ra khỏi sanh tử ba cõi. Còn Phật Như Lai chứng đắc bình đẳng trí, được pháp tính không, vận tâm vô duyên từ vào cảnh giới ma, độ khắp chúng sanh, khiến họ an vui, nên gọi là Giác tha.
3.
[Giác hạnh viên mãn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%C3%A1c_h%E1%BA%A1nh_vi%C3%AAn_m%C3%A3n&action=edit&redlink=1): Khác hơn Bồ Tát, vì hàng Bồ Tát tuy khởi lòng từ độ khắp chúng sanh nhưng giác hạnh chưa được viên mãn, chỉ có Phật, tâm cảnh đều lìa, Căn bản trí được hiển lộ toàn vẹn, Ngũ trụ phiền não đã tận diệt, hai thứ sanh tử không còn, ba giác đã trọn, muôn đức đã đủ, đầy đủ mười hiệu, nay chỉ nên một hiệu là Như Lai thì mười hiệu đồng bày. [Ba đời chư Phật](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ba_%C4%91%E1%BB%9Di_ch%C6%B0_Ph%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1) đã nói Pháp này; ba đời đó là quá khứ, hiện tại và vị lai. Đức Xá Na tuy nói rằng: Chừng đầu mảy lông nhưng thực ra ba đời chư Phật cùng thuyết, ba đời Bồ Tát cùng học, vì sao vậy? Vì tâm là nguồn gốc của muôn pháp. Nêu tâm thì muôn pháp đều đủ, nên Chư Phật đồng thuyết, Đại sĩ đồng học. Theo kinh Phạm võng
Ý nghĩa của từ
**Phật** có thể được hiểu là: vị Phật lịch sử [Thích-ca Mâu-ni](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A5t-%C4%91%E1%BA%A1t-%C4%91a_C%E1%BB%93-%C4%91%C3%A0m), một Bậc giác ngộ, [Phật tính](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_t%C3%ADnh), hoặc Thể tính tuyệt đối Bất khả tư nghị.
## Người giác ngộ
Đức Phật là người đã dứt khỏi
[Luân hồi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%C3%A2n_h%E1%BB%93i) (sa. *saṃsāra*), đạt giác ngộ hoàn toàn, đạt [Giải thoát](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_tho%C3%A1t), chứng [Niết-bàn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ni%E1%BA%BFt-b%C3%A0n). Phật là người đã vượt qua mọi tham [ái](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%81i_%28Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o%29) (sa. *tṛṣṇā*, pi. *taṇhā*), là người biết phân biệt thiện ác, nhưng tâm không vướng mắc vào các phân biệt đó. Sau khi thị tịch, một vị Phật không còn tái sinh.
Người ta phân biệt hai quả vị Phật:
[Độc Giác Phật](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ADch-chi_Ph%E1%BA%ADt) (sa. *pratyeka-buddha*), là người hoàn toàn giác ngộ, nhưng không giáo hóa, và Tam-miệu-tam-phật-đà (sa. *samyak-saṃbuddha*), dịch ý là Bậc [Chính Đẳng Chính Giác](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_%C4%90%E1%BA%B3ng_Ch%C3%ADnh_Gi%C3%A1c&action=edit&redlink=1), người giáo hóa chúng sinh về những điều mình chứng ngộ. Một [Chính Đẳng Chính Giác](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_%C4%90%E1%BA%B3ng_Ch%C3%ADnh_Gi%C3%A1c&action=edit&redlink=1) là một vị đã đạt [Nhất thiết trí](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%E1%BA%A5t_thi%E1%BA%BFt_tr%C3%AD&action=edit&redlink=1) (sa. *sarvajñatā*), Mười lực ( [Thập lực](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_l%E1%BB%B1c), sa. *daśabala*), chứng Bốn tự tín ( [Tứ vô sở uý](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%A9_v%C3%B4_s%E1%BB%9F_u%C3%BD)). Vị Phật của thời đại chúng ta là [Thích-ca Mâu-ni](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A5t-%C4%91%E1%BA%A1t-%C4%91a_C%E1%BB%93-%C4%91%C3%A0m). Phật Thích-ca—một nhân vật lịch sử có thật—không phải là vị Phật đầu tiên và duy nhất. Trong những kinh nikaya pali, người ta đã nhắc các vị Phật trong các thời đại trước: Tì-bà-thi (sa. *vipaśyin*, pi. *vipassi*), Thi-khí (sa. *śikin*, pi. *sikhī*), Tì-xá-phù (sa. *viśvabhū*, pi. *vessabhū*), [Phật Ca-la-ca-tôn-đại](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_C%C3%A2u_L%C6%B0u_T%C3%B4n) (sa. *krakuccanda*, pi. *kakusandha*), [Phật Câu-na-hàm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_C%C3%A2u_Na_H%C3%A0m_M%C3%A2u_Ni) (sa., pi. *konagāmana*) và [Phật Ca Diếp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_Ca_Di%E1%BA%BFp) (sa. *kāśyapa*, pi. *kassapa*). Vị Phật sẽ xuất hiện trong tương lai để tiếp tục hoằng pháp là [Di-lặc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Di-l%E1%BA%B7c) (sa. *maitreya*, pi. *metteyya*). Trong kinh sách, người ta còn nhắc đến 13 vị Phật khác mà vị quan trọng nhất là Phật [Nhiên Đăng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nhi%C3%AAn_%C4%90%C4%83ng_C%E1%BB%95_Ph%E1%BA%ADt) (sa., pi. *dīpaṅkara*). Trong thời quá khứ, Phật Thích-ca là người tu khổ hạnh mang tên Thiện Huệ (sa., pi. *sumedha*), đệ tử của Phật Nhiên Đăng. Lịch sử các vị Phật được ghi trong [Tiểu bộ kinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_b%E1%BB%99_kinh) (pi. *khuddaka-nikāya*).
Bắt đầu con đường tiến đến
[Phật quả](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BA%ADt_qu%E1%BA%A3&action=edit&redlink=1), một vị [Bồ Tát](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_T%C3%A1t) phát nguyện trước một vị Phật, quyết tâm thành đạo giác ngộ. Trải qua vô lượng kiếp, vị Bồ Tát đó thực hành mười hạnh [Ba-la-mật-đa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ba-la-m%E1%BA%ADt-%C4%91a). Trước khi sinh lần cuối, vị đó thường giáo hóa ở cung trời [Đâu-suất](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%A2u-su%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1) (sa. *tuṣita*). Khi sinh lần cuối vị Phật sẽ mang trong người [Ba mươi hai tướng tốt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_m%C6%B0%C6%A1i_hai_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_t%E1%BB%91t), [Tám mươi vẻ đẹp](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1t_th%E1%BA%ADp_ch%E1%BB%A7ng_h%E1%BA%A3o) khác cũng như đã đạt [37 Bồ-đề phần](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tam_th%E1%BA%ADp_th%E1%BA%A5t_b%E1%BB%93-%C4%91%E1%BB%81_ph%E1%BA%A7n). Các vị Phật khi sinh ra thì mẹ của các vị sẽ chết bảy ngày sau đó. Lúc lớn lên, đến thời kì thích hợp, các vị Phật sẽ sống không nhà và sau khi giác ngộ sẽ thành lập [Tăng-già](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C4%83ng-gi%C3%A0). Lúc Đức Phật nhập Niết-bàn là cũng là lúc chấm dứt quá trình đạt đạo.
## Phật tính
[Phật tính](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_t%C3%ADnh), được xem là gốc của mọi hiện tượng; mọi hiện tượng là biểu hiện của Phật tính. Nếu phái [Nam tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_t%C3%B4ng) chỉ công nhận mỗi thời đại chỉ có một vị Phật, và vị này là phải là một nhân vật lịch sử và là đạo sư giáo hóa, thì [Bắc tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_t%C3%B4ng) cho rằng có vô số vị Phật được biểu hiện khác nhau. Theo quan điểm [Tam thân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tam_th%C3%A2n) (sa. *trikāya*) của Bắc tông thì Phật tính biểu hiện qua ba dạng chính và mỗi dạng Phật biểu hiện một tính chất của [Chân như](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2n_nh%C6%B0).
Các dạng siêu việt của Phật tính, Chân như (xem
[Phật gia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)) được kể là các vị Phật [A-di-đà](http://vi.wikipedia.org/wiki/A-di-%C4%91%C3%A0), [Đại Nhật](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Nh%E1%BA%ADt_Nh%C6%B0_Lai), [Bảo Sinh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_Sinh&action=edit&redlink=1), [Bất Động](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_%C4%90%E1%BB%99ng&action=edit&redlink=1), [Bất Không Thành Tựu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_Kh%C3%B4ng_Th%C3%A0nh_T%E1%BB%B1u&action=edit&redlink=1), [Kim Cương Tát-đoá](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kim_C%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A1t-%C4%91o%C3%A1&action=edit&redlink=1). Các vị này là thầy của các vị Bồ Tát và là giáo chủ của các [Tịnh độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%8Bnh_%C4%91%E1%BB%99). Các dạng Phật siêu việt của Chân như đều có tính chất siêu thế gian, thân tâm hoàn toàn thanh tịnh, toàn năng, vô lượng thọ. Theo quan điểm [Tam thân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tam_th%C3%A2n) thì [Báo thân Phật](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A1o_th%C3%A2n_Ph%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1) (sa. *saṃbhogakāya*) chính là hình ảnh lí tưởng của các vị Bồ Tát tự tạo nên để theo đó mà tu học. Báo thân lại chính là Chân tâm của Ứng thân, hay Hoá thân (sa. *nirmāṇakāya*), là thân của Phật có dạng con người sống trên địa cầu. Khoảng năm 750 sau Công nguyên, sau khi [Kim cương thừa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kim_c%C6%B0%C6%A1ng_th%E1%BB%ABa) ra đời thì trong các trường phái Bắc-tông cũng chấp nhận ngoài Pháp thân (sa. *dharmakāya*) có thêm năm vị Phật chuyển hóa từ Pháp thân đó, được gọi là Ngũ Phật hay Phật gia, vì mỗi một vị Phật đó được xem có thêm một vị Phật lịch sử (từng sống trên địa cầu) và một vị Bồ Tát đi kèm:
- Cùng với Phật Đại Nhật là vị Ca-la-ca-tôn-đại (sa.
*krakuccanda*) và [Phổ Hiền](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%95_Hi%E1%BB%81n)Bồ Tát (sa. *samantabhadra*).
- Cùng với Phật Bất Động (sa.
*akṣobhya*) là vị Ka-na-ca-mâu-ni (sa. *kanakamuni*) và [Kim Cương Thủ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kim_C%C6%B0%C6%A1ng_Th%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1)Bồ Tát ( *vajrapāṇi*).
- Cùng với Phật Bảo Sinh là vị Phật lịch sử Ca-diếp (sa.
*kāśyapa*) và [Bảo Thủ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_Th%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1)Bồ Tát ( *ratnapāṇi*).
- Cùng với Phật Bất Không Thành Tựu là vị Phật Di-lặc và
[Phổ Chuỳ Thủ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BB%95_Chu%E1%BB%B3_Th%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1)Bồ Tát ( *viśvapāṇi*).
- Cùng với Phật A-di-đà là Phật Thích-ca Mâu-ni và
[Quán Thế Âm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A1n_Th%E1%BA%BF_%C3%82m)Bồ Tát (sa. *avalokiteśvara*).
[Phật lực](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BA%ADt_l%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1)
Một điểm khác hoàn toàn với các tôn giáo khác là
[Đạo Phật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) không có một đấng tối cao phán xét hay có toàn quyền sinh sát. Mỗi người tự làm chủ số phận của mình bằng [Nhân Quả](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A2n_Qu%E1%BA%A3&action=edit&redlink=1) hay [Nghiệp lực](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nghi%E1%BB%87p_l%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1) của mình tạo ra, không một ai ngoài bản thân có thể phán xét, cứu vớt, xóa tội cho mình. Các vị [đạo sư](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_s%C6%B0) hay các vị Phật, [Bồ tát](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_T%C3%A1t) chỉ là người dẫn đường, bảo vệ hoặc gia hộ cho chúng sanh tự tìm cách giải thoát. Chúng sanh hoàn toàn có thể tự đạt đến quả vị Phật, tương đương với Phật qua câu nói của Phật: “ **Ta là Phật đã thành, các ngươi là Phật sẽ thành**“. Trong khi đó các tôn giáo khác hầu như luôn bắt buộc tín chúng phải tôn sùng một đấng tối thượng, tôn thờ và cầu xin được cứu vớt, xóa tội hay ban phước và tín chúng không bao giờ đạt được vị thế ngang hàng hay năng lực tương đương với đấng đó.
Cốt lõi cơ bản của Đạo Phật là Nhân Quả và
[Luân hồi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%C3%A2n_h%E1%BB%93i). Trong một khía cạnh nhỏ, Nhân Quả nghĩa là chúng sanh gieo Nhân nào sẽ gặt Quả đó, không thể nào lẩn tránh được. Luân hồi nghĩa là chúng sanh không phải chỉ có một kiếp hiện tại mà đã và sẽ sinh ra, chết đi vô lượng kiếp dưới nhiều xác thân khác nhau và luật Nhân Quả luôn theo sát quá trình Luân hồi đó.
Một kiếp của một người so với vô lượng kiếp của người đó giống như một hạt cát trong sa mạc và Nhân Quả luôn chi phối chặt chẽ quá trình này. Muốn
[giải thoát](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_tho%C3%A1t) khỏi Luân hồi sinh tử chỉ có một con đường tu tập theo sự chỉ dạy của Phật. Con đường giải thoát là khách quan, có sẵn không lệ thuộc vào Phật. Phật chỉ là người đi trước, đã thành công và giải thoát. Vì vậy mọi chúng sanh đều có thể đi theo con đường của Phật để tự giải thoát và thành Phật, như Phật đã nói “ **Như mặn là vị của nước biển, còn vị của đạo ta là giải thoát**”
Một điểm giống của Phật giáo đối với các tôn giáo lớn khác trên thế giới là vị thánh tối cao của Phật giáo- đức Phật tổ, trong niềm tin của Phật tử, có khả năng vô hạn, thể hiện qua bốn chữ “
**Phật pháp vô biên**“. Trong các tôn giáo khác thì người ta có từ “ **Thiên chúa toàn năng**“. Tất cả những danh xưng trên đều thể hiện không có gì mà các vị thánh tối cao không làm được và không ai cao hơn các vị thánh này.
Quan điểm này rất mạnh trong lòng tin của những người bình dân. Trong văn học dân gian hay trong văn học bác học Trung quốc (Tây du ký), cùng như trong các câu chuyện về Đức Phật, người ta bắt gặp các vị thần như Thượng đế, thần Mưa, Gió, Sấm, Chớp,… đều có thể bị đánh bại trước một nhân vật nào khác, song khi Phật xuất hiện thì mọi đối thủ đều phải chịu sự ràng buộc.
## Thể tính tuyệt đối
Một khái niệm chỉ cái tuyệt đối, cuối cùng của thế giới. Thể này nằm ngoài mọi suy luận, không thể nghĩ bàn (
[Bất khả tư nghị](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A3_t%C6%B0_ngh%E1%BB%8B)), là bản thể không hề biến hoại của Phật tính.
## Tam thế Phật
Kinh văn đôi lúc cũng nhắc đến
** (zh. 三世佛), nghĩa là Tam thế Phật** **Phật của ba thời**quá khứ, hiện tại và vị lai, chỉ tất cả các vị Phật trong ba đời và mười phương thế giới . [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt#cite_note-1)
## Tham khảo
*Fo Guang Ta-tz’u-tien*. Fo Guang Ta-tz’u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui. Taipei: Fo-kuang ch’u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ Điển. [Phật Quang Đại Từ Điển](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BA%ADt_Quang_%C4%90%E1%BA%A1i_T%E1%BB%AB_%C4%90i%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1)biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.) *Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986. *The Threefold Lotus Sutra*(Kosei Publishing, Tokyo 1975), tr. by B. Kato, Y. Tamura, and K. Miyasaka, revised by W. Soothill, W. Schiffer, and P. Del Campana *The Mahayana Mahaparinirvana Sutra*(Nirvana Publications, London, 1999-2000), tr. by K. Yamamoto, ed. and revised by Dr. Tony Page *The Sovereign All-Creating Mind: The Motherly Buddha*(Sri Satguru Publications, Delhi 1992), tr. by E.K. Neumaier-Dargyay
## Xem thêm
[Nhiên Đăng Cổ Phật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nhi%C3%AAn_%C4%90%C4%83ng_C%E1%BB%95_Ph%E1%BA%ADt)( *Dipankara*) [Phật Padumuttara](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_Padumuttara) [Phật Tỳ Bà Thi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_T%E1%BB%B3_B%C3%A0_Thi)(hay Phật Bỳ Lư Thi, *Vipasyin*) [Phật Thi Khí](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BA%ADt_Thi_Kh%C3%AD&action=edit&redlink=1)( *Sikhin*) [Phật Tỳ Xá Phù](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BA%ADt_T%E1%BB%B3_X%C3%A1_Ph%C3%B9&action=edit&redlink=1)(hay Phật Tỳ Xá Bà, *Visvabhu*) [Phật Câu Lưu Tôn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_C%C3%A2u_L%C6%B0u_T%C3%B4n)(hay Phật Câu Lâu Tôn, *Krakucchanda*) [Phật Câu Na Hàm Mâu Ni](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_C%C3%A2u_Na_H%C3%A0m_M%C3%A2u_Ni)( *Kanakamuni*) [Phật Ca Diếp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_Ca_Di%E1%BA%BFp)( *Kasyapa*) [Phật Thích Ca Mâu Ni](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_Th%C3%ADch_Ca_M%C3%A2u_Ni)( *Siddhārtha Gautama*hay *Shakyamuni*) [Niết bàn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ni%E1%BA%BFt-b%C3%A0n) [Quán Thế Âm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A1n_Th%E1%BA%BF_%C3%82m)
## Chú thích
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Phật](http://commons.wikimedia.org/wiki/Buddha?uselang=vi)
|Bảng các chữ viết tắt|
|
|bo.: Bod skad བོད་སྐད་, ja.: 日本語 ko.: 한국어, pi.: Pāli, sa.: Sanskrit संस्कृतम्, zh.: 中文
|
|
# Lễ Phật Đản
|Phật Đản|
|
|![]()
**Vesak**, **Phật Đản**
của đức
[Phật Thích Ca](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_Th%C3%ADch_Ca) **Phật Đản** (chữ Nho 佛誕 -nghĩa là *); hay là ngày sinh của đức Phật* **Vesak**( [Pali](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pali); [tiếng Phạn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n): *Vaiśākha*, Devanagari: वैशाख, [Sinhala](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sinhala_language&action=edit&redlink=1): **වෙසක් පෝය**) là ngày kỷ niệm Phật [Tất-đạt-đa Cồ-đàm](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A5t-%C4%91%E1%BA%A1t-%C4%91a_C%E1%BB%93-%C4%91%C3%A0m)sinh ra tại vườn [Lâm-tì-ni](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A2m-t%C3%AC-ni), năm [624 TCN](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=624_TCN&action=edit&redlink=1), diễn ra vào ngày **15 tháng 4**hàng năm. [âm lịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%82m_l%E1%BB%8Bch)
Theo truyền thống
[Phật giáo Bắc tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_B%E1%BA%AFc_t%C3%B4ng) và ảnh hưởng của [Phật giáo Trung Hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_Trung_Hoa), ngày này chỉ là ngày kỷ niệm ngày sinh của đức [Phật Thích Ca](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_Th%C3%ADch_Ca); tuy nhiên, theo [Phật giáo Nam truyền](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%8Da_b%E1%BB%99) và [Phật giáo Tây Tạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng) thì ngày này là **ngày Tam hiệp** (kỷ niệm Phật đản, Phật thành đạo và Phật nhập [Niết-bàn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ni%E1%BA%BFt-b%C3%A0n)). Ngày Phật Đản hay là lễ **Vesak, Tam Hiệp**được kỷ niệm vào các ngày khác nhau, tùy theo quốc gia.
Một số quốc gia với đa số Phật tử chịu ảnh hưởng
[Bắc tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_t%C3%B4ng) (như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Việt Nam) thường tổ chức ngày lễ Phật đản vào ngày mồng **8 tháng 4 âm lịch**. Các quốc gia theo [Nam tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_t%C3%B4ng) thường tổ chức vào **ngày trăng tròn trong tháng 4 âm lịch** hay là ngày trăng tròn trong tháng 5 dương lịch. Có những năm có 2 ngày trăng tròn trong tháng 5 dương lịch như năm 2007, có nơi tổ chức ngày Vesak vào ngày trăng tròn đầu tiên (ngày 1 tháng 5) trong khi tại nơi khác lại kỷ niệm vào ngày trăng tròn thứ 2 (ngày 31 tháng 5). Cách tính kỷ nguyên [1] [Phật lịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_l%E1%BB%8Bch)tại các quốc gia theo truyền thống Nam tông cũng khác nhau, nên năm Phật lịch có thể cách nhau một năm.
## Mục lục
[1 Lịch sử](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 Ý nghĩa và tầm quan trọng](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#.C3.9D_ngh.C4.A9a_v.C3.A0_t.E1.BA.A7m_quan_tr.E1.BB.8Dng) [3 Cử hành ngày lễ](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#C.E1.BB.AD_h.C3.A0nh_ng.C3.A0y_l.E1.BB.85) [4 Lịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#L.E1.BB.8Bch) [5 Chú thích](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [6 Xem thêm](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#Xem_th.C3.AAm) [7 Liên kết ngoài](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Lịch sử
[Hoàng hậu Maya](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu_Maya)vin một nhánh cây trong khi khai sinh ra [Tất-đạt-đa Cồ-đàm](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A5t-%C4%91%E1%BA%A1t-%C4%91a_C%E1%BB%93-%C4%91%C3%A0m)lúc đó đang trong tay [thần Indra](http://vi.wikipedia.org/wiki/Indra)và các vị thần khác nhìn. Tranh cổ của Sri Lanka
Phật Đản là ngày lễ trọng đại được tổ chức hằng năm bởi cả hai truyền thống
[Nam tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_Nam_t%C3%B4ng) và [Bắc tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_B%E1%BA%AFc_t%C3%B4ng). Ngày nay người ta thường biết đến Phật Đản qua tên gọi *Vesak*. Từ *Vesak* chính là từ ngữ thuộc [ngôn ngữ Sinhalese](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Sinhalese) cho các biến thể [tiếng Pali](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Pali), “Visakha”. *Visakha / Vaisakha* là tên của tháng thứ hai của lịch Ấn Độ, *ngày lễ vào tháng vesākha* theo lịch [Ấn Độ giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o), tương ứng vào khoảng tháng 4, tháng 5 dương lịch).
Tại
[Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh), [Nepal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nepal) và các nước láng giềng Đông Nam Á theo Phật giáo Nguyên thủy, lễ Phật đản được tổ chức vào ngày trăng tròn của tháng Vaisakha của lịch Phật giáo và lịch Hindu, mà thường rơi vào tháng 4 hoặc tháng 5 của [lịch Gregorian](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregorian) phương Tây. Lễ hội được gọi là *Visakah Puja* (lễ hội Visakah) hay là *Buddha Purnima*, *Phật Purnima* (बुद्ध पूर्णिमा), *Purnima* nghĩa là ngày trăng tròn trong tiếng Phạn hay là *Buddha Jayanti*, *Phật Jayanti*, với *Jayanti* có nghĩa là sinh nhật ở Nepal và [Tiếng Hindi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hindi). [Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan) gọi là *Visakha Bucha*; [Indonesia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Indonesia) gọi là *Waisak*; [Tây Tạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng) gọi là *Saga Daw*; [Lào](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o) gọi là *Vixakha Bouxa* và [Myanmar](http://vi.wikipedia.org/wiki/Myanmar) (Miến Điện) gọi là *Ka-sone-la-pyae* (nghĩa là Ngày rằm tháng Kasone, cũng là tháng thứ hai trong lịch Myanmar).
Tại Đại hội Phật giáo thế giới lần đầu tiên, tại
[Colombo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Colombo), [Tích Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sri_Lanka), 25 tháng 5 đến 8 tháng 6 năm 1950, các phái đoàn đến từ 26 quốc gia là thành viên đã thống nhất ngày Phật đản quốc tế là ngày rằm tháng Tư [âm lịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%82m_l%E1%BB%8Bch) . [2]
Ngày 15 tháng 12 năm 1999, theo đề nghị của 34 quốc gia, để tôn vinh giá trị đạo đức, văn hóa, tư tưởng hòa bình, đoàn kết hữu nghị của Đức Phật,
[Đại Hội đồng Liên Hiệp quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) tại phiên hợp thứ 54, mục 174 của chương trình nghị sự đã chính thức công nhận Đại lễ Vesak là một lễ hội văn hóa, tôn giáo quốc tế của [Liên Hiệp Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), những hoạt động kỷ niệm sẽ được diễn ra hàng năm tại trụ sở và các trung tâm của Liên Hợp quốc trên thế giới từ năm 2000 trở đi, được tổ chức vào ngày [3] **trăng tròn đầu tiên của tháng 5 dương lịch**. Thời gian tới, tương ứng với các ngày trong dương lịch:
- 25 Tháng 5 năm 2013
- 14 Tháng 5 năm 2014
- 4 Tháng 5 năm 2015
- 21 Tháng 5 năm 2016
## Ý nghĩa và tầm quan trọng
Phật Đản là ngày nghỉ lễ quốc gia tại nhiều quốc gia Châu Á như
[Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan), [Nepal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nepal), [Sri Lanka](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sri_Lanka), [Malaysia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia), [Miến Điện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BA%BFn_%C4%90i%E1%BB%87n), [Singapore](http://vi.wikipedia.org/wiki/Singapore), [Indonesia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Indonesia), [Hàn Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c), [Hồng Kông](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng), [Đài Loan](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan), [Campuchia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia),… Tại [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), ngày này không phải ngày nghỉ lễ được công nhận chính thức.
Vào ngày lễ, Phật tử thường vinh danh
[Tam bảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tam_b%E1%BA%A3o): *Phật, Pháp, Tăng* (qua các hình thức như dâng cúng, tặng hoa, đến nghe thuyết giảng), và thực hành [ăn chay](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%82n_chay) và giữ [Ngũ giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C5%A9_gi%E1%BB%9Bi), [Tứ vô lượng tâm](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%A9_v%C3%B4_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%C3%A2m) (từ bi hỷ xả), thực hành [bố thí](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%91_th%C3%AD) và làm việc [từ thiện](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_thi%E1%BB%87n), tặng quà, tiền cho những người yếu kém trong cộng đồng. Kỷ niệm Vesākha cũng có nghĩa là làm những nỗ lực đặc biệt để mang lại hạnh phúc, niềm vui cho những người bất hạnh như [người già](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_gi%C3%A0) cao niên, người [khuyết tật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Khuy%E1%BA%BFt_t%E1%BA%ADt) và người bệnh, chia sẻ niềm vui và [hòa bình](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2a_b%C3%ACnh) với mọi người. [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#cite_note-signi-4)
Ở một số quốc gia, đặc biệt là
[Sri Lanka](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sri_Lanka), hai ngày được dành cho việc cử hành Vesākha, việc bán rượu và thịt thường bị cấm và tất cả các cửa hàng rượu, bia và lò giết mổ phải đóng cửa do nghị định của chính phủ. Chim, côn trùng và thú vật được phóng sinh như là một “hành động mang tính biểu tượng của sự giải thoát”, của sự trả tự do cho những người bị giam cầm, bị bỏ tù, bị tra tấn trái với ý muốn của họ. [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#cite_note-sri-5) Tại Ấn Độ, Nepal, người dân thường mặc áo trắng khi lên các [4] [tịnh xá](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%8Bnh_x%C3%A1)và [ăn chay](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%82n_chay). Tại hầu hết các quốc gia châu Á đều có diễn hành xe hoa và nghi lễ tụng niệm, tại [Hàn Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c)có lễ hội đèn hoa sen (연등회, Yeon Deung Hoe) rất lớn. [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#cite_note-korea-6)
## Cử hành ngày lễ
### Tại Ấn Độ
Lễ Phật Đản được tổ chức ở Ấn Độ, đặc biệt là ở
[Sikkim](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sikkim), [Ladakh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ladakh&action=edit&redlink=1), [Arunachal Pradesh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Arunachal_Pradesh), [Bodh Gaya](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bodh_Gaya) ( *Bồ Đề Đạo Tràng*), các nơi khác nhau tại Bắc [Bengal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bengal) như [Kalimpong](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kalimpong), [Darjeeling](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Darjeeling&action=edit&redlink=1), và [Kurseong](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kurseong), và [Maharashtra](http://vi.wikipedia.org/wiki/Maharashtra) (nơi có 73% của tổng số tín đồ Phật giáo Ấn Độ) và các nơi khác của Ấn Độ theo lịch Ấn Độ. Người Phật tử đi đến [Tịnh Xá](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%8Bnh_x%C3%A1) và ở lại lâu hơn các ngày thường, nghe toàn bộ [kinh Phật giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) dài. Họ mặc trang phục thông thường là màu trắng tinh khiết và [ăn chay](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%82n_chay). Kheer, một loại cháo ngọt thường được phục vụ để nhớ lại câu chuyện của Sujata, một cô gái trẻ đã dâng Ngài một bát cháo sữa. Mặc dù thường gọi là “Phật Đản”, nhưng ngày này đã trở thành ngày Tam Hợp, kỷ niệm Đản sinh, giác ngộ (nirvāna), và ngày chết hay ngày nhập Niết bàn (Parinirvāna) của Đức Phật theo truyền thống [Phật giáo Nguyên thủy](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_Nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7y) (Theravada).
Tại Ấn Độ, Nepal và các nước láng giềng Đông Nam Á theo Phật giáo Nguyên thủy, lễ Vesak/Purnima nguyên thủy được tổ chức vào ngày trăng tròn của tháng Vaisakha của lịch Phật giáo và lịch Hindu, mà thường rơi vào tháng 4 hoặc tháng 5 của
[lịch Gregorian](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregorian) phương Tây. Lễ hội được gọi là *Phật Purnima* (बुद्ध पूर्णिमा), *Purnima* nghĩa là ngày trăng tròn trong tiếng Phạn. Ngày lễ cũng được gọi là *Phật Jayanti*, với *Jayanti* có nghĩa là sinh nhật ở Nepal và [Tiếng Hindi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hindi). Gần đây, tại Nepal, Ấn Độ, Sri Lanka, ngày Vesak/Purnima chính được tổ chức vào ngày trăng tròn trong tháng 5 dương lịch.
### Tại Nepal
Đại lễ Phật đản, thường được biết đến ở
[Nepal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nepal) là “Phật Jayanti” (sinh nhật Đức Phật) được tổ chức rộng rãi trên khắp cả nước, chủ yếu là tại [Lumbini](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lumbini) (Lâm-tì-ni) – nơi sinh của Đức Phật, và tại chùa [Swayambhu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Swayambhu&action=edit&redlink=1) – ngôi chùa linh thiêng của Phật giáo, còn được gọi là “Chùa Khỉ”. Cánh cửa chính của Swayambhu chỉ được mở vào ngày này, do đó, mọi người từ khắp [thung lũng Kathmandu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thung_l%C5%A9ng_Kathmandu) và hàng ngàn khách hành hương từ nhiều nơi trên thế giới đến với nhau để mừng Phật đản tại nơi ông sinh ra, Lumbini. Tại Nepal, Đức Phật được tôn thờ bởi tất cả các nhóm tôn giáo, do đó “Phật Jayanti” được đánh dấu bằng một ngày nghỉ lễ quốc gia. Người ta tặng thực phẩm và quần áo cho những người nghèo và cũng cung cấp hỗ trợ tài chính cho các tu viện và trường học, nơi [Phật giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) được dạy và thực hành.
### Tại Myanmar
Tại
[Myanmar](http://vi.wikipedia.org/wiki/Myanmar), ngày Vesak cũng gọi là ngày của Kason. Kason là tháng thứ 2 trong 12 tháng theo lịch [Myanma](http://vi.wikipedia.org/wiki/Myanma). Đây là tháng nóng nhất trong năm. Nên trong khuôn khổ lễ hội Vesak, người dân nơi đây, với lòng thành kính, đặt những chậu nước tinh khiết trên đầu đội đến những tự viện tưới xuống [cây Bồ-đề](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%81_%28th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt%29). Họ tưới cây Bồ-đề để cảm ơn giống cây này đã che chở đức Thế Tôn trong những ngày [thiền định](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%E1%BB%81n) trước khi chứng đạo và ước nguyện năng lực giải thoát luôn trưởng dưỡng trong họ.
### Tại Sri Lanka
Tại
[Sri Lanka](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sri_Lanka), Phật giáo là quốc giáo. Thời gian lễ hội Vesak, người dân được nghỉ lễ. Gần đây, lễ Vesak được tổ chức vào ngày trăng tròn trong tháng 5 [Dương lịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_l%E1%BB%8Bch) và kéo dài 1 tuần. Ngoài những buổi lễ tụng kinh và cầu nguyện mang tính tôn giáo, lễ hội Vesak còn có nhiều chương trình mang tính lễ hội dân gian. Trong những ngày lễ hội, việc bán rượu và thịt thường bị cấm, tất cả quán [7] [bia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bia) [rượu](http://vi.wikipedia.org/wiki/R%C6%B0%E1%BB%A3u)và lò giết mổ phải đóng cửa. Người dân nước này phóng sanh một số lượng lớn thú vật, [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#cite_note-8) [chim](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chim), [cá](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1)… Việc [bố thí](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%91_th%C3%AD)(“ *Dana*“) cũng được xem rất trọng, họ thường đến thăm và phát quà cho trẻ mồ côi và người già neo đơn cũng như lập những quầy cung cấp miễn phí thức ăn uống cho khách qua đường. Người dân thường mặc áo trắng và đi đến đền thờ, tu viện và tham gia vào các nghi lễ truyền thống tại đó, nhiều người ở lại đền thờ cả ngày và thực hành [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#cite_note-sri2-7) [Bát giới](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A1t_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1). Hầu hết tư gia Phật tử đều trang trí cờ Phật giáo, lồng đèn và đèn nến… Những nơi công cộng diễn ra nhiều chương trình lễ hội. Trong đó chương trình rước và diễn hành [xá-lợi](http://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A1-l%E1%BB%A3i)gây ấn tượng và tạo nên xúc cảm nhất đối với người tham dự. Xá-lợi Phật được tôn trí trên lưng những chú [voi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Voi)được trang điểm lộng lẫy với sắc màu mang phong cách [Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_%C3%81), theo sau là hàng ngàn Phật tử, diễn hành khắp những đường phố. [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#cite_note-sri-5)
### Tại Indonesia
Ngày lễ quan trọng và truyền thống này được tổ chức khắp
[Indonesia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Indonesia), được gọi là ngày *Waisak* và là ngày nghỉ lễ quốc gia mỗi năm, chính thức kể từ năm 1983, được tổ chức vào ngày rằm tháng 4 âm lich. Tại đền [Borobudur](http://vi.wikipedia.org/wiki/Borobudur) ( *Ba La Phù đồ*), hàng ngàn nhà sư Phật giáo sẽ hội tụ với nhau để tụng các câu thần chú và câu kinh trong một nghi lễ gọi là “Pradaksina”. Các nhà sư kỷ niệm ngày đặc biệt với việc hứng nước thánh (tượng trưng cho sự khiêm tốn) và vận chuyển ngọn lửa (tượng trưng cho ánh sáng và giác ngộ) từ vị trí này đến vị trí khác. Các nhà sư cũng tham gia vào nghi lễ “Pindapata” , nơi họ nhận được [từ thiện](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_thi%E1%BB%87n) và cúng dường từ người dân Indonesia.
### Tại Thái Lan, Lào, Campuchia
[Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan) là quốc gia Phật giáo đã 5 lần tổ chức Đại lễ Vesak Liên Hiệp Quốc. Vesak Day cũng được gọi là *Visaka Bochea Day* tại [Campuchia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia) và *Vixakha Bouxa Day* tại [Lào](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o). Tại [Lào](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o), trong thời gian lễ hội Vesak, khí trời nóng bức và không mưa, người ta thường bắn pháo hoa với ước nguyện sẽ có mưa.
### Tại Trung Hoa
Tại
[Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), Phật giáo đã có mặt gần 2000 năm. Phật giáo từng là tư tưởng chủ đạo cho chính quyền và người dân trong một số triều đại. Lễ Phật đản được tổ chức từ [thời Tam Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tam_Qu%E1%BB%91c), đã ảnh hưởng sâu rộng trong xã hội qua nhiều giai đoạn lịch sử. Nhưng ngày nay, Phật giáo không còn ảnh hưởng nhiều trong xã hội Trung Quốc, từ khi theo [xã hội chủ nghĩa](http://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a). Người dân chỉ còn biết đến Phật giáo như là một tôn giáo lo ma chay, cúng kiếng, võ thuật… Lễ Phật đản chỉ có thể được tổ chức trong khuôn viên tự viện và ít được xã hội quan tâm.
### Tại Đài Loan
[Phật giáo Đài Loan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_%C4%90%C3%A0i_Loan&action=edit&redlink=1) có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống thường nhật của người dân tại lãnh thổ [Đài Loan](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan). Từ năm 1999, ngày Phật Đản đã là một ngày nghỉ lễ quốc gia ở Đài Loan, được tổ chức hàng năm vào ngày chủ nhật thứ hai của tháng 5 và trùng với [ngày của Mẹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9). Nghi lễ thường bắt đầu với điệu nhảy truyền thống và hát ca khúc Phật giáo. Một bức tượng của Đức Phật – kèm theo âm nhạc – được rước vào địa điểm và buổi lễ bắt đầu với phần dâng cúng năm vật là hoa, trái cây, hương, thực phẩm, và đèn cho Đức Phật. [9] [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#cite_note-taiw-9)
### Tại Nhật Bản
Tại
[Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), Phật giáo truyền đến từ cuối [thế kỷ thứ 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_6) và là tôn giáo chính trong giai đoạn trung và đầu cận đại. Ngày nay, vai trò của tôn giáo ít ảnh hưởng mạnh đến đời sống thường ngày ở Nhật Bản. Lễ Phật đản thường gắn liền với [lễ hội hoa Anh đào](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_hoa_Anh_%C4%91%C3%A0o&action=edit&redlink=1), cũng chỉ giới hạn trong phạm vi tự viện và trong quần chúng Phật tử.
Như một kết quả của thời
[Minh Trị Duy Tân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_Tr%E1%BB%8B_Duy_T%C3%A2n), Nhật Bản đã thông qua [lịch Gregorian](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregorian) thay [âm lịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%82m_l%E1%BB%8Bch) của Trung Quốc từ năm 1873. Trong nhiều ngôi chùa Nhật Bản, ngày Đức Phật sinh được tổ chức vào ngày 8 tháng 4 dương lịch, và ít khi theo những ngày âm lịch của Trung Quốc.
### Tại Hàn Quốc
Tại
[Hàn Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c), Ngày Phật đản là ngày lễ quốc gia. Ngày này được gọi là 석가 탄신일 (Seokga tansinil), có nghĩa là “Phật đản” hoặc 부처님 오신 날 (Bucheonim osin nal) có nghĩa là “ngày Đức Phật đến”, bây giờ đã phát triển thành một trong những lễ hội văn hóa lớn nhất của quốc gia. Lễ hội Phật đản diễn ra tại nhiều nơi công cộng, và trên những đường phố. Trưng bày và diễn hành lồng đèn là một trong những chương trình ấn tượng và gây nhiều xúc cảm nhất. Lễ hội lồng đèn (연등회, Yeon Deung Hoe) thường kéo dài 1 tuần cho đến ngày chính thức Phật đản. Riêng tại [thủ đô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4) [Seoul](http://vi.wikipedia.org/wiki/Seoul), ước tính có khoảng trên 100.000 lồng đèn với nhiều hình dáng và màu sắc đã được trưng bày và biểu diễn trên những đường phố, và dự đoán sẽ có khoảng 300.000 lượt người trong và ngoài nước tham dự lễ hội này. Vào ngày Đức Phật ra đời, nhiều ngôi chùa cung cấp bữa ăn miễn phí và trà cho tất cả du khách. [6]
### Tại Việt Nam
*Phật giáo và việc xây dựng xã hội dân chủ, công bằng, văn minh*
Lễ Phật đản được công nhận là một ngày nghỉ lễ chính thức tại
[miền Nam Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) bắt đầu từ năm 1958 do chính phủ [Đệ nhất Cộng hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%87_nh%E1%BA%A5t_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%87t_Nam) của chính thể [Việt Nam Cộng hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) thông qua, vào ngày này thường có diễn hành xe hoa trên đường phố. Khi Việt Nam thống nhất sau khi chấm dứt [10] [chiến tranh Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam)năm 1975, thì ngày này không còn là ngày lễ quốc gia.
Năm 2008, Đại lễ Phật Đản Liên Hợp Quốc được tổ chức ở
[Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), tại [Trung tâm Hội nghị Quốc gia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_t%C3%A2m_H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam), Hà Nội từ ngày 13 đến [17 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_5), tức ngày 9 đến 13 tháng 4 [âm lịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%82m_l%E1%BB%8Bch) . [11]
Đề tài của đại lễ Phật Đản VESAK 2008
: Tam Hợp trên cơ sở Tình Thương, Hòa Bình và Hòa Hợp [12]
- Sự cống hiến của Phật giáo trong việc xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh
- Sự thay đổi khí hậu toàn cầu
- Những mâu thuẫn trong gia đình
- Chiến tranh và hàn gắn
- Những thay đổi của xã hội
- Giáo dục của Phật giáo
- Phật giáo nhập thế
- Phật giáo trong giai đoạn kỹ thuật số
Từ sau Đại lễ Phật Đản Vesak 2008, ngày lễ này ngày càng được
[Phật giáo Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_Vi%E1%BB%87t_Nam) tổ chức long trọng trên cả nước với nhiều hoạt động phong phú như diễn hành, rước xe hoa, văn nghệ mừng sự ra đời của Đức Phật và các hoạt động từ thiện khác. [Đại lễ Phật đản Liên hợp quốc – Vesak 2014](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_l%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BA%A3n_Li%C3%AAn_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_-_Vesak_2014) lần thứ 11 và Hội thảo Phật giáo quốc tế do Việt Nam đăng cai sẽ diễn ra tại [chùa Bái Đính](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_B%C3%A1i_%C4%90%C3%ADnh), tỉnh [Ninh Bình](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ninh_B%C3%ACnh), từ ngày 7 – 11/5/2014. Chủ đề chính của Đại lễ Vesak LHQ 2014 là “Phật giáo góp phần thực hiện thành tựu các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ của Liên Hợp Quốc”. [[13]](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#cite_note-13)
Theo đó, sẽ có 05 diễn đàn hội thảo khoa học của đại lễ Phật Đản thế giới 2014 bao gồm:
- Hồi ứng của Phật giáo về phát triển bền vững và thay đổi xã hội;
- Hồi ứng của Phật giáo đối với hâm nóng toàn cầu và bảo vệ môi trường;
- Đóng góp của Phật giáo về lối sống lành mạnh;
- Xây dựng hòa bình và sự bình phục hậu-mâu thuẫn;
- Giáo dục Phật giáo và chương trình cấp đại học.
Những năm gần đây, ngày Phật Đản được coi là một ngày lễ hội quan trọng, thu hút sự tham gia không chỉ của
[Phật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt) tử mà còn là của người dân trên mọi miền của Việt Nam.
## Lịch
Tại Indonesia, Thái Lan, ngày Vesak được tổ chức vào ngày 14 hoặc ngày 15 tháng 4 âm lịch; tại Sri Lanka, Nepal, Ấn Độ, ngày Phật Đản được tổ chức vào ngày trăng tròn trong tháng 5 dương lịch; tại Trung Hoa, Hàn Quốc là ngày 8 tháng 4 âm lịch; tại Nhật Bản là ngày 8 tháng 4 dương lịch.
Tương ứng với dương lịch:
|
|Năm dương lịch |
|Thái Lan |Singapore||Lào||Miến Điện||
|Sri Lanka
trăng tròn tháng 5 DL
|Campuchia||
|Indonesia
15 tháng 4 AL
|Nepal & Ấn Độ
||
|Trung Hoa
8 tháng 4 AL
|Mã Lai Á|
|2020||6 tháng 5 2564 PL|
|2019||18 tháng 5 2563 PL|
|2018||29 tháng 5 2562 PL|
|2017||10 tháng 5 2560PL||10 tháng 5 2561 PL||11 tháng 5 2561th PL||3 tháng 5||10 tháng 5|
|2016||20 tháng 5 2559PL||21 tháng 5 2560 PL||21 tháng 5||22 tháng 5 2560th PL||14 tháng 5||21 tháng 5|
|2015||1 tháng 6 2558PL||1 tháng 6||1 tháng 6 2558PL||2 tháng 5 2559 PL||3 tháng 5 2559 PL||3 tháng 5||2 tháng 6 2559 PL||4 tháng 5||25 tháng 5||3 tháng 5|
|2014||13 tháng 5 2557PL||13 tháng 5||13 tháng 5 2557PL||13 tháng 5||14 tháng 5 2558 PL||13 tháng 5||15 tháng 5 2558 PL||14 tháng 5||6 tháng 5||13 tháng 5|
|2013||24 tháng 5 2556PL||24 tháng 5||24 tháng 5 2556PL||24 tháng 5||24 tháng 5 2557 PL||24 tháng 5||25 tháng 5 2557 PL||25 tháng 5||17 tháng 5||24 tháng 5|
|2012||4 tháng 6 2555PL||5 tháng 5||5 tháng 5 2555PL||5 tháng 5 2556 PL||5 tháng 5 2556 PL||5 tháng 5 2556 PL||6 tháng 5 2556 PL||6 tháng 5||28 tháng 4||5 tháng 5|
|2011||17 tháng 5 2554PL||17 tháng 5||17 tháng 5 2554PL||17 tháng 5 2555 PL||17 tháng 5 2555 PL||17 tháng 5 2555 PL||17 tháng 5 2555 PL||17 tháng 5||10 tháng 5||17 tháng 5|
|2010||28 tháng 5 2553PL||28 tháng 5||28 tháng 5 2553PL||27 tháng 4 2554 PL||27 tháng 5 2554 PL||28 tháng 4 2554 PL||28 tháng 5 2554 PL||27 tháng 5||21 tháng 5||28 tháng 5|
|2009||8 tháng 5 2552PL||9 tháng 5||8 tháng 5 2552PL||8 tháng 5 2553PL||8 tháng 5 2553PL||8 tháng 5 2553PL||9 tháng 5 2553PL||8 tháng 5||2 tháng 5||9 tháng 5|
|2008||19 tháng 5 2551PL||19 tháng 5||18 tháng 5 2551PL||19 tháng 5 2552PL||19 tháng 5 2552PL||19 tháng 5 2552PL||20 tháng 5 2552PL||20 tháng 5||12 tháng 5||19 tháng 5|
|2007||31 tháng 5 2550PL||31 tháng 5||31 tháng 5 2550PL||30 tháng 4 2551PL||1 tháng 5 2551PL||1 tháng 5 2551PL||1 tháng 6 2551PL||2 tháng 5||24 tháng 5||31 tháng 5|
|2006||12 tháng 5 2549PL||12 tháng 5||11 tháng 5 2550PL||12 tháng 5 2550PL||12 tháng 5 2550PL||–||13 tháng 5||5 tháng 5||12 tháng 5|
|2005||22 tháng 5 2548PL||23 tháng 5||22 tháng 5 2549PL||23 tháng 5 2549PL||22 tháng 5 2549PL||–||23 tháng 5||15 tháng 5||22 tháng 5|
|2004||2 tháng 6 2547PL||2 tháng 6||3 tháng 5 2548PL||4 tháng 5 2548PL||3 tháng 5 2548PL||–||3 tháng 5||26 tháng 5||2 tháng 6|
|2003||15 tháng 5 2546PL||15 tháng 5||15 tháng 5 2547PL||15 tháng 5 2547PL||15 tháng 5 2547PL||–||8 tháng 5||15 tháng 5|
|2002||26 tháng 5 2545PL||27 tháng 5||26 tháng 5 2546PL||26 tháng 5 2546PL||26 tháng 4 2546PL||–||19 tháng 5||26 tháng 5|
|2001||7 tháng 5 2544PL||7 tháng 5||6 tháng 5 2545PL||7 tháng 5 2545PL||7 tháng 5 2545PL||–||30 tháng 5||7 tháng 5|
- PL =
[Phật lịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_l%E1%BB%8Bch), AL = Âm lịch, DL = Dương lịch.
## Chú thích
**For this year 2007 however, there are two full moon days in the month of May. Some countries have opted to celebrate on the first full moon (May 1) based on the resolution passed at Conference of the World Fellowship of Buddhists in 1950, whereas others have chosen to do so on the second full moon day (May 31), based on the traditional Chinese calendar. The decision to agree to celebrate Vesak as the Buddha’s birthday was formalized at the first Conference of the World Fellowship of Buddhists (W.F.B.) held in Sri Lanka in 1950, although festivals at this time in the Buddhist world are a centuries-old tradition.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#cite_ref-1) [What is Veska](http://www.buddhistchannel.tv/index.php?id=6,4043,0,0,1,0) **That this Conference of the World Fellowship of Buddhists, while recording its appreciation of the gracious act of His Majesty, the Maharaja of Nepal in making the full-moon day of Vesak a Public Holiday in Nepal, earnestly requests the Heads of Governments of all countries in which large or small number of Buddhists are to be found, to take steps to make the full-moon day in the month of May a Public Holiday in honour of the Buddha, who is universally acclaimed as one of the greatest benefactors of Humanity.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#cite_ref-2) [Veska](http://en.wikipedia.org/wiki/Vesak) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#cite_ref-3) [RESOLUTION ADOPTED BY THE GENERAL ASSEMBLY: 54/115](http://www.worldlii.org/int/other/UNGARsn/1999/192.pdf)
- ^
**a** **ă** [The Significance of Vesak – Buddha Day](http://www.buddhanet.net/vesak.htm)
- ^
**a** **ă** [Vesak Festival in Sri Lanka.](http://www.lanka.com/sri-lanka/vesak-festival-sri-lanka-918.html)
- ^
**a** **ă** [Lotus lanterns light up Seoul night](http://www.korea.net/NewsFocus/Culture/view?articleId=107937)
- ^
**a** **ă** [Vesak in Sri Lanka](http://www.srilankaheritages.com/vesak.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#cite_ref-8) [Vesak festival in Sri Lanka (Vesak / Wesak Festival In Sri Lanka)](https://www.lanka.com/events/vesak-festival/)
- ^
**a** **ă** [Thousands of believers mark Buddha’s birthday](http://www.chinapost.com.tw/taiwan/national/national-news/2012/05/14/341025/Thousands-of.htm), China Post, ngày 14 tháng 5 năm 2012 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#cite_ref-10) [Niên biểu lịch sử Phật giáo Việt Nam](http://quangduc.com/lichsu/13nienbieupgvn3.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#cite_ref-11) [Tổng duyệt Đại lễ Phật đản VESAK 2008](http://ngoisao.net/News/Thoi-cuoc/2008/05/3B9C4AD5/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#cite_ref-12) [Vesak 2008 – Đại lễ lớn nhất trong lịch sử Phật giáo Việt Nam](http://dantri.com.vn/Sukien/Vesak-2008-Dai-le-lon-nhat-trong-lich-su-Phat-giao-Viet-am/2008/5/232125.vip) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#cite_ref-13) [10.000 người sẽ tham dự Đại lễ Vesak 2014 tại Việt Nam](http://phatgiao.org.vn/trong-nuoc/201311/Khoang-gan-10-000-nguoi-se-tham-du-dai-le-Vesak-2014-tai-Viet-Nam-12772/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#cite_ref-14) [“International VisakhaBuja Date Collection”](http://topicstock.pantip.com/religious/topicstock/2012/02/Y11655656/Y11655656.html). *เมื่อนานาประเทศ ต่างหันหลังให้ (วันวิสาขบูชา) ไทย*. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2012. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n#cite_ref-15) [Buddha Purnima/Vesak in India](http://www.timeanddate.com/holidays/india/buddha-purnima)
## Xem thêm
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Lễ Phật Đản](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Vesak?uselang=vi) [The Significance of Vesak – Buddha Day](http://www.buddhanet.net/vesak.htm) [Đại lễ Phật Đản: Ngày lễ hội tôn giáo của thế giới](http://www.tuoitre.com.vn/tianyon/Index.aspx?ArticleID=136281&ChannelID=10) [Đại lễ Phật Đản 2011 tại Thừa Thiên-Huế](http://vnexpress.net/gl/xa-hoi/2011/05/hang-nghin-nguoi-chen-chan-du-dai-le-phat-dan/)
|Bảng các chữ viết tắt|
|
|bo.: Bod skad བོད་སྐད་, ja.: 日本語 ko.: 한국어, pi.: Pāli, sa.: Sanskrit संस्कृतम्, zh.: 中文 [Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Lễ hội Phật giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) [Sinh nhật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_nh%E1%BA%ADt) [Lễ hội Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) [Lễ hội Sri Lanka](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_Sri_Lanka&action=edit&redlink=1) [Lễ hội Nepal](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_Nepal&action=edit&redlink=1) [Lễ hội Hàn Quốc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) [Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Năm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C3%A0y_l%E1%BB%85_v%C3%A0_Ng%C3%A0y_H%C3%A0nh_%C4%91%E1%BB%99ng_trong_th%C3%A1ng_N%C4%83m) [Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Sáu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C3%A0y_l%E1%BB%85_v%C3%A0_Ng%C3%A0y_H%C3%A0nh_%C4%91%E1%BB%99ng_trong_th%C3%A1ng_S%C3%A1u)
# Ngày Thiếu nhi
|Ngày Thiếu nhi Thế giới|
|
|![]()
Đầu tiên ở
[Thổ Nhĩ Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3)(23 tháng 4, 1920) [Ngày của Cha](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_cha), [Ngày của Mẹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9), [Ngày Quốc tế Phụ nữ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF), [Ngày Quốc tế Nam giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Nam_gi%E1%BB%9Bi), [Ngày Cha Mẹ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_Cha_M%E1%BA%B9&action=edit&redlink=1) **Ngày Thiếu nhi** hay **Ngày Trẻ em** như là một sự kiện hay một ngày lễ dành cho [thiếu nhi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%BB_em) được tổ chức vào các ngày khác nhau ở nhiều nơi trên thế giới. [Liên Hiệp Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) đã quyết định ngày [20 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_11) là **Ngày Thiếu nhi Thế giới** ( *Universal Children’s Day*) nhưng để cho các quốc gia thành viên được tự quyền chọn ngày Thiếu nhi cho riêng mình [1] . Một số quốc gia thuộc [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_note-UN_Day-1) [Khối Xô Viết](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_ph%C3%ADa_%C4%90%C3%B4ng)cũ tổ chức **Ngày Quốc tế Thiếu nhi**( *International Children’s Day*) vào ngày [1 tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_6). Nhiều quốc gia tổ chức ngày trẻ em vào những ngày khác.
## Mục lục
## Ngày lễ Độc lập và Thiếu nhi tại Thổ Nhĩ Kỳ
Ngày lễ hội Thiếu nhi được cho là có nguồn gốc và được tổ chức lần đầu tiên tại
[Thổ Nhĩ Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) . Ngày 23 tháng tư năm 1920, Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ được thành lập và để kỷ niệm sự kiện này, chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ đã tuyên bố ngày 23 tháng tư là ngày nghỉ lễ quốc gia từ năm 1921. Ngày này cũng là [2] [Lễ hội Thiếu Nhi](http://en.wikipedia.org/wiki/Children%27s_Day_Festival)tại Thổ Nhĩ Kỳ (tiếng Thổ: Çocuk Bayramı), được tổ chức hàng năm với các hoạt động ngoạn mục và các nghi lễ kéo dài một tuần.
Trong hai thập kỷ qua, các quan chức Thổ Nhĩ Kỳ đã cố gắng để quốc tế hóa ngày “Lễ Chủ quyền và Thiếu nhi” quan trọng này như việc mời các quốc gia bạn gửi trẻ em tới Thổ Nhĩ Kỳ tham gia vào các lễ hội. Như năm 2007 là mời trẻ em từ 61 quốc gia và năm 2010 là từ 42 quốc gia (trong đó có Việt Nam)
. [2]
## Ngày Quốc tế Thiếu nhi
Ngày Quốc tế Thiếu nhi (ngày
[1 tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_6)) (tại Việt Nam, còn gọi là Tết Thiếu Nhi [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_note-3) ) là ngày lễ vì [4] [trẻ em](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%BB_em), vì thế hệ tương lai của loài người. Đồng thời cũng là ngày nhắc nhở mọi người hãy bảo vệ và chăm sóc trẻ em tốt hơn.
Tháng 8 năm 1925, Hội nghị Thế giới vì Hạnh phúc Trẻ em (
*World Conference for the Well-being of Children*) tại [Geneva](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gen%C3%A8ve), [Thụy Sĩ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9) đã tuyên bố ngày 1 tháng 6 là ngày Quốc tế Thiếu nhi. [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_note-5)
Chưa có giải thích chắc chắn do đâu mà ngày 1 tháng 6 được chọn: Một giả thuyết cho rằng Tổng lãnh sự
[Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) tại [San Francisco](http://vi.wikipedia.org/wiki/San_Francisco) ( [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)) đã tập hợp một số trẻ mồ côi Trung Quốc để chào mừng Lễ hội Thuyền rồng ( *Dragon Boat Festival*) vào ngày 01 tháng 6 năm 1925, và cũng trùng hợp với hội nghị tại Geneva. Sau này ngày này được [CHND Trung Hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa), [Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) và các nước đồng minh tiếp nhận. [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_note-1-6-6) [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_note-qatarliving.com-7)
Ngày lễ được cử hành vào ngày 1 tháng 6 mỗi năm. Ngày lễ thường được đánh dấu bằng các bài phát biểu về quyền của trẻ em và an sinh, các chương trình truyền hình trẻ em, các buổi tiệc, những hoạt động khác nhau liên quan hoặc dành riêng cho trẻ em, gia đình sinh hoạt ngoài trời vv…
[[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_note-1-6-6) [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_note-qatarliving.com-7) [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_note-8)
Khoảng 30 quốc gia đã từng có tổ chức Ngày Quốc tế Thiếu nhi như: Liên Xô và các quốc gia
[Khối Xô Viết](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_ph%C3%ADa_%C4%90%C3%B4ng) cũ như [Armenia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Armenia), [Azerbaijan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Azerbaijan), [Belarus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Belarus), [Estonia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Estonia), [Georgia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Georgia,_Hoa_K%E1%BB%B3), [Kazakhstan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kazakhstan), [Kyrgyzstan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kyrgyzstan), [Latvia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Latvia), [Litva](http://vi.wikipedia.org/wiki/Litva), [Moldova](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moldova), [Tajikistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tajikistan), [Turkmenistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Turkmenistan), [Ukraina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ukraina), [Uzbekistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Uzbekistan), [Albania](http://vi.wikipedia.org/wiki/Albania), [Angola](http://vi.wikipedia.org/wiki/Angola), [Ba Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan), [Benin](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9nin), [Bosna và Hercegovina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bosna_v%C3%A0_Hercegovina), [Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria), [Campuchia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia), [Croatia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Croatia), [Cuba](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cuba), [Czech](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c) và [Slovakia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Slovakia), [Cộng hòa Dân chủ Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_%C4%90%E1%BB%A9c), [Ethiopia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ethiopia), [Eritrea](http://vi.wikipedia.org/wiki/Eritrea), [Lào](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o), [Macedonia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Macedonia), [Mông Cổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95), [Montenegro](http://vi.wikipedia.org/wiki/Montenegro), [Mozambique](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mozambique), [România](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rom%C3%A2nia), [Serbia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Serbia), [Slovenia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Slovenia), [Tanzania](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania), [CHDCND Yemen](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_ho%C3%A0_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Yemen) (sau khi ly khai, một số quốc gia chọn ngày khác) và [CHND Trung Hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa), [CHXHCN Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam).
## Ngày Thiếu nhi Thế giới
Ngày Thiếu nhi Thế giới được tổ chức vào ngày 20 tháng 11 mỗi năm. Đầu tiên được
[Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) tuyên bố và khởi xướng vào năm 1954 để khuyến khích tất cả các nước thành viên ghi nhớ một ngày, trước hết là để thúc đẩy trao đổi và hiểu biết lẫn nhau giữa các trẻ em và thứ hai để bắt đầu tăng cường hành động phát triển phúc lợi và thúc đẩy tạo an sinh của trẻ em trên thế giới . Nó cũng được chọn là ngày để kỷ niệm thời thơ ấu. Ngày Thiếu nhi Thế giới kế tiếp [1] [Ngày Quốc tế nam giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Nam_gi%E1%BB%9Bi)vào 19 tháng 11 tạo ra một lễ kỷ niệm 48 giờ của nam giới và trẻ em tương ứng trong thời gian đó vai trò người lớn đóng góp tích cực trong cuộc sống của trẻ em và được công nhận. [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_note-9) [[10]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_note-10)
Ngày lễ lần đầu tiên được tổ chức trên toàn thế giới trong tháng 10 năm 1953, dưới sự bảo trợ của Liên minh Quốc tế vì Phúc lợi Trẻ thơ (
*International Union for Child Welfare*) tại [Geneva](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gen%C3%A8ve). Ý tưởng về một ngày thiếu nhi đã được thông qua do [Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) vào năm 1954.
Ngày 20 tháng 11 cũng là ngày đáng nhớ, khi Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc đã thông qua
[Tuyên bố về quyền của trẻ em](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tuy%C3%AAn_b%E1%BB%91_v%E1%BB%81_quy%E1%BB%81n_c%E1%BB%A7a_tr%E1%BA%BB_em&action=edit&redlink=1) vào ngày này năm 1959. [Công ước về Quyền trẻ em](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_%C6%B0%E1%BB%9Bc_v%E1%BB%81_Quy%E1%BB%81n_tr%E1%BA%BB_em) sau đó đã được ký kết trong cũng ngày này vào năm 1989, và đến nay được phê duyệt bởi 191 quốc gia.
Qua ngày hôm nay, Liên Hiệp Quốc muốn tạo sự quan tâm của thế giới đối với quyền lợi của trẻ em, thúc đẩy những nỗ lực vì sự phát triển trẻ nhỏ, đặc biệt trong lãnh vực giáo dục và sức khỏe.
Một vài quốc gia coi Ngày Thiếu nhi Thế giới ngày 20 tháng 11 như Ngày Thiếu nhi chính thức của mình như:
[Canada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canada), [Úc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9Ac), [Ai Cập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp), [Pakistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pakistan), [Hungary](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hungary), [Phần Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A7n_Lan), [Thụy Điển](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n), [Thụy Sĩ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9), [Philippin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Philippin),…
## Ngày Thiếu nhi khác theo quốc gia
Mặc dù đề nghị ngày 20 tháng 11, nhưng
[Liên Hợp Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) lại để cho các quốc gia thành viên có thể tổ chức ngày Thiếu nhi của riêng nước mình vào các ngày tự chọn khác nhau như:
- Tại
[Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan), [Lào](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o), [Campuchia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia), [Myanma](http://vi.wikipedia.org/wiki/Myanma),… là ngày thứ bảy của tuần thứ 2 trong Tháng Giêng (วันเด็กแห่งชาติ).
- Tại
[Hồng Kông](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng), [Đài Loan](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan)là ngày 4 tháng 4 (兒童節), cũng là ngày nghỉ lễ. Đài Loan, [Trung Hoa Dân Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c)tổ chức kỷ niệm ngày Phụ nữ cùng với ngày trẻ em vào cùng ngày 4 tháng 4, được gọi là “Ngày lễ tổng hợp của Phụ nữ và trẻ em” (婦女節, 兒童節 合併 假期)
- Tại Thổ Nhĩ Kỳ là ngày 23 tháng 4, cũng là “Ngày lễ Chủ quyền quốc gia và Ngày trẻ em” (
*Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı*) là ngày nghỉ lễ quốc gia.
- Tại
[Hàn Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c)là ngày 5 tháng 5 (어린이날), cũng là ngày nghỉ lễ chính thức từ năm 1970. [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_note-11)
- Tại
[Nhật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)cũng là ngày 5 tháng 5 (子供の日, kodomo no hi?), cũng là ngày nghỉ lễ quốc gia chính thức từ năm 1948. Có một truyền thống lâu đời, từ thế kỷ thứ 8, ngày của trẻ em được tổ chức mỗi năm hai lần: Ngày 3 tháng 3 cho trẻ em gái và vào ngày 5 tháng 5 trọng tâm cho các bé trai. Vào ngày 3 tháng 3, còn được gọi là [Lễ hội búp bê](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_b%C3%BAp_b%C3%AA_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), người Nhật trang trí các căn hộ gia đình của họ với bộ búp bê [thời kỳ Heian](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_Heian)truyền thống và hoa mận, và uống Amazake. Vào ngày 5 tháng 5, còn được gọi là 端午 の 節句 ( *tango-no sekku*), họ treo “cờ cá chép” [Koinobori](http://vi.wikipedia.org/wiki/Koinobori)ở bên ngoài, trưng bày những con búp bê Samurai, và ăn chimaki (giống [bánh ú](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1nh_%C3%BA)).
- Tại
[Thụy Điển](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n)là ngày 13 tháng 5.
- Tại
[Bắc Triều Tiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn)là ngày 2 tháng 6 (국제 아동절).
- Tại
[Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)không có ngày Thiếu nhi riêng cố định ở cấp quốc gia mà thường được tổ chức chung trong các [Ngày của Mẹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9), [Ngày của Cha](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_Cha)hoặc thay đổi theo thời kỳ. Từ năm 1856, linh mục Charles H. Leonard chọn ngày chủ nhật thứ hai trong tháng 6 là ngày trẻ em [Kitô giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o)tại Hoa Kỳ. Tổng thống [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_note-12) [Bill Clinton](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bill_Clinton)đã tổ chức Ngày Thiếu nhi vào ngày 11 Tháng 10 năm 1998, để đáp ứng với một lá thư yêu cầu của một cậu bé sáu tuổi muốn có ngày của trẻ em. “Ngày trẻ em quốc gia” đã được Tổng thống [[13]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_note-13) [George W. Bush](http://vi.wikipedia.org/wiki/George_W._Bush)công bố là ngày 03 tháng 6 năm 2001 và trong những năm tiếp theo vào ngày chủ nhật đầu tiên trong tháng Sáu. Tại vài tiểu bang như bang [[14]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_note-14) [Illinois](http://vi.wikipedia.org/wiki/Illinois), từ năm 2009, Thống đốc bang Pat Quinn đã tuyên bố ngày chủ nhật thứ hai trong tháng Sáu là ngày của trẻ em. [[15]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_note-15)
- Tại
[Cuba](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cuba)là ngày Chủ nhật thứ ba của tháng 7.
- Tại
[Argentina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Argentina), [Tây Ban Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha), [Ecuador](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ecuador)là ngày chủ nhật thứ 2 trong tháng 8, gọi là ngày *Día del Niño* . [[16]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_note-16)
- Tại
[Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)là 20 tháng 9 ( *Kindertag*). [[17]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_note-17) [[18]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_note-18)
- Tại
[Brasil](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil)là ngày 12 tháng 10 (tiếng Bồ Đào Nha: *Dia das Crianças*) chung với ngày “Đức Mẹ Aparecida” ( *Nossa Senhora da Conceição Aparecida*), thánh mẫu bảo hộ của đất nước, cũng là ngày nghỉ lễ chính thức.
- Tại
[Úc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9Ac), tuần lễ thiếu nhi là tuần lễ thứ tư của tháng 10 (trọng tâm vào ngày thứ bảy) với các chương trình chăm sóc trẻ em. [[19]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_note-19)
- Một số quốc gia khác tại
[châu Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi)như [Congo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Congo), [Cameroon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cameroon), [Guinea](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guin%C3%A9e), [Gabon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gabon), [Chad](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tchad)tổ chức vào ngày [25 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_12).
- Tại một số quốc gia, còn có thêm ngày Thiếu nhi khác như tại
[Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)và [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)là [1 tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_6)và [Tết Trung Thu](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%BFt_Trung_thu).
## Chú thích
|
|![]()
[Ngày Thiếu nhi](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Children%27s_Day?uselang=vi)
- ^
**a** **ă** **â** [United Nations Universal Children’s Day](http://www.un.org/Depts/dhl/children_day/)
- ^
**a** **ă** [23nisan](http://www.trt.net.tr/23nisan/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_ref-3) [“Tết thiếu nhi sớm cho trẻ khuyết tật”](http://vnexpress.net/gl/doi-song/2011/05/tet-thieu-nhi-som-cho-tre-khuyet-tat/). Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_ref-4) [“Tình nguyện với tết thiếu nhi”](http://vietbao.vn/The-gioi-tre/Tinh-nguyen-voi-Tet-thieu-nhi/75159717/475/). Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_ref-5) [A Brief History of Children’s Day in America & the World! – San Diego Children’s Coalition](http://www.childrensdaycelebration.org/history.html)
- ^
**a** **ă** [“June 1 International Children’s Day”](http://www.diyifanwen.com/sms/liuyiertongjieduanxin/19502063.htm). Diyifanwen.com. Truy cập ngày 16 tháng 8 năm 2009.
- ^
**a** **ă** [“1 June – International Children’s Day”](http://www.qatarliving.com/node/113843). Qatar Living. 23 tháng 4 năm 1920. Truy cập ngày 16 tháng 8 năm 2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_ref-8) [“International Children’s Day Flag”](http://www.crwflags.com/FOTW/FLAGS/int-chdn.html). Crwflags.com. Truy cập ngày 16 tháng 8 năm 2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_ref-9) [International Men’s Day and Universal Children’s Day, Forbes](http://www.fatherhood-edu.org/news/pdfs/internationalmensday-forbes.pdf) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_ref-10) [International Men’s Day Global Website and Archive](http://www.international-mens-day.com/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_ref-11) [“Chlidren`s day”](http://terms.naver.com/entry.nhn?cid=4289&docId=1023220&mobile&categoryId=4294). Naver encyclopedia. Truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2013. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_ref-12) [McFarland, John T.](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_T._McFarland&action=edit&redlink=1)(1915). [“Children’s Day”](http://books.google.com/?id=yLoMAAAAIAAJ&dq=encyclopedia+of+sunday+school&printsec=frontcover#PPA237,M1). *The Encyclopedia of Sunday School and Religious Education* **1**. New York: Thomas Nelson & Sons. tr. 237. Truy cập ngày 3 tháng 3 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_ref-13) [National Children’s Day, 2000](http://clinton4.nara.gov/WH/new/html/Tue_Oct_10_120420_2000.html), ngày 7 tháng 10 năm 2000. [National Archives and Records Administration](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=National_Archives_and_Records_Administration&action=edit&redlink=1) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_ref-14) [“The White House Proclamation by the President of the United States of America, 2001”](http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2001/06/20010604.html). Georgewbush-whitehouse.archives.gov. Truy cập ngày 8 tháng 3 năm 2012. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_ref-15) [“National Children’s Day website”](http://www.nationalchildrensday.us). Nationalchildrensday.us. 14 tháng 3 năm 2007. Truy cập ngày 8 tháng 3 năm 2012. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_ref-16) [Día del niño](http://www.me.gov.ar/efeme/diadelninio/), en el sitio del Ministerio de Educación de Argentina [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_ref-17) [Weltkindertag at UNICEF.de](http://www.unicef.de/mitmachen/weltkindertag) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_ref-18) [Home of Weltkindertag](http://www.weltkindertag.de/wkt/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Thi%E1%BA%BFu_nhi#cite_ref-19) [“Children’s Week History”](http://www.childrensweek.org.au/history.html). Queensland Children’s Week Association. 2007. Truy cập ngày 12 tháng 2 năm 2013. [Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Ngày lễ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C3%A0y_l%E1%BB%85) [Thiếu nhi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Thi%E1%BA%BFu_nhi) [Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Sáu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C3%A0y_l%E1%BB%85_v%C3%A0_Ng%C3%A0y_H%C3%A0nh_%C4%91%E1%BB%99ng_trong_th%C3%A1ng_S%C3%A1u) [Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Mười Một](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C3%A0y_l%E1%BB%85_v%C3%A0_Ng%C3%A0y_H%C3%A0nh_%C4%91%E1%BB%99ng_trong_th%C3%A1ng_M%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%99t) [Ngày Hành động](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C3%A0y_H%C3%A0nh_%C4%91%E1%BB%99ng) [Trẻ em](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%E1%BA%BB_em) [Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Tư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C3%A0y_l%E1%BB%85_v%C3%A0_Ng%C3%A0y_H%C3%A0nh_%C4%91%E1%BB%99ng_trong_th%C3%A1ng_T%C6%B0) [Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Tám](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C3%A0y_l%E1%BB%85_v%C3%A0_Ng%C3%A0y_H%C3%A0nh_%C4%91%E1%BB%99ng_trong_th%C3%A1ng_T%C3%A1m) [Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Mười Hai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C3%A0y_l%E1%BB%85_v%C3%A0_Ng%C3%A0y_H%C3%A0nh_%C4%91%E1%BB%99ng_trong_th%C3%A1ng_M%C6%B0%E1%BB%9Di_Hai) [Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Hai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C3%A0y_l%E1%BB%85_v%C3%A0_Ng%C3%A0y_H%C3%A0nh_%C4%91%E1%BB%99ng_trong_th%C3%A1ng_Hai) [Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Một](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C3%A0y_l%E1%BB%85_v%C3%A0_Ng%C3%A0y_H%C3%A0nh_%C4%91%E1%BB%99ng_trong_th%C3%A1ng_M%E1%BB%99t) [Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Bảy](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C3%A0y_l%E1%BB%85_v%C3%A0_Ng%C3%A0y_H%C3%A0nh_%C4%91%E1%BB%99ng_trong_th%C3%A1ng_B%E1%BA%A3y) [Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Ba](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C3%A0y_l%E1%BB%85_v%C3%A0_Ng%C3%A0y_H%C3%A0nh_%C4%91%E1%BB%99ng_trong_th%C3%A1ng_Ba) [Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Năm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C3%A0y_l%E1%BB%85_v%C3%A0_Ng%C3%A0y_H%C3%A0nh_%C4%91%E1%BB%99ng_trong_th%C3%A1ng_N%C4%83m) [Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Mười](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C3%A0y_l%E1%BB%85_v%C3%A0_Ng%C3%A0y_H%C3%A0nh_%C4%91%E1%BB%99ng_trong_th%C3%A1ng_M%C6%B0%E1%BB%9Di) [Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Chín](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C3%A0y_l%E1%BB%85_v%C3%A0_Ng%C3%A0y_H%C3%A0nh_%C4%91%E1%BB%99ng_trong_th%C3%A1ng_Ch%C3%ADn)
# Trường Giang
[Trường Giang (định hướng)](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29). [Dương Tử (định hướng)](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%AD_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29).
|Trường Giang|
|
|![]()
[Thanh Hải](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_H%E1%BA%A3i_%28Trung_Qu%E1%BB%91c%29)và [Tây Tạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng) [Biển Hoa Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Hoa_%C4%90%C3%B4ng) [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) **Trường Giang** (giản thể: 长江; phồn thể: 長江; pinyin: *Cháng Jiāng*; [Wade-Giles](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wade-Giles): Ch’ang Chiang) hay **sông Dương Tử** (扬子江 , *Yángzǐ Jiāng* hay *Yangtze Kiang*; [Hán-Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t): *Dương Tử Giang*) là con sông dài nhất [châu Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81) và đứng thứ ba trên thế giới sau [sông Nin](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Nin) ở [Châu Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi), [sông Amazon](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Amazon) ở [Nam Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_M%E1%BB%B9).
Trường Giang dài khoảng 6.385
[km](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t), bắt nguồn từ phía tây Trung Quốc ( [Thanh Hải](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_H%E1%BA%A3i)) và chảy về phía đông đổ ra [Biển Hoa Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Hoa_%C4%90%C3%B4ng), Trung Quốc. Thông thường sông này được coi như điểm phân chia giữa hai miền [Hoa Bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_B%E1%BA%AFc) và [Hoa Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_Nam) Trung Quốc, mặc dù [sông Hoài](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0i_H%C3%A0) (淮河) cũng đôi khi được coi như vậy.
Cùng với
[Hoàng Hà](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_H%C3%A0), Trường Giang là sông quan trọng nhất trong lịch sử, văn hóa, và kinh tế của Trung Quốc. [Đồng bằng châu thổ Trường Giang](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_ch%C3%A2u_th%E1%BB%95_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang&action=edit&redlink=1) màu mỡ tạo ra 20% GDP của Trung Quốc. Trường Giang chảy qua nhiều hệ sinh thái đa dạng và bản thân nó cũng là nơi sinh sống cho nhiều loài đặc hữu và loài nguy cấp như [Cá sấu Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1_s%E1%BA%A5u_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) và [Cá tầm Dương Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1_t%E1%BA%A7m_D%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%AD). Qua hàng ngàn năm, người dân đã sử dụng con sông để lấy nước, tưới tiêu, ngọt hóa, vận tải, công nghệp, ranh giới và chiến tranh. [Đập Tam Hiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p) trên Trường Giang là công trình thủy điện lớn nhất thế giới. [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang#cite_note-1) [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang#cite_note-2)
Trong những năm gần đây, con sông phải chịu đựng những chất ô nhiễm từ công nghiệp, nông nghiệp, và mất nhiều vùng đất ngập nước và hồ, làm gia tăng yếu tố lũ theo mùa. Một số đoạn sông hiện đang được bảo vệ làm các khu bảo tồn thiên nhiên. Một đoạn sông Trường Giang chảy qua các hẻm núi sâu, hẹp ở phía đông
[Vân Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A2n_Nam) được công nhận là một phần của khu bảo tồn Sông Vân Nam, một [di sản thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) của [UNESCO](http://vi.wikipedia.org/wiki/UNESCO).
## Mục lục
## Tên gọi
Tên gọi
*Dương Tử* nguyên thủy là tên gọi của người dân khu vực hạ lưu sông này để chỉ khúc sông chảy qua đó. Vì được phổ biến qua những nhà [nhà truyền giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_truy%E1%BB%81n_gi%C3%A1o) [châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) nên tên “Dương Tử” đã được dùng trong [tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) để chỉ cả con sông ( **Yangtse**, **Yangtze Kiang**). Phần còn lại của bài này sẽ dùng tên **Trường Giang** để chỉ con sông này. Con sông này đôi khi còn được gọi là **Thủy lộ Vàng** ( *Golden Waterway*).
Con sông này mang nhiều tên khác nhau tùy theo khu vực mà nó chảy qua. Ở
[cao nguyên Thanh Tạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_nguy%C3%AAn_Thanh_T%E1%BA%A1ng), [Tây Tạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng), nó được gọi là **Vbri-chu** (འབྲི་ཆུ་ trong [tiếng Tây Tạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%E1%BA%A1ng), nghĩa là “dòng sông bò [yak](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B2_T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng) cái”). Ở thượng nguồn, thuộc tỉnh [Thanh Hải](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_H%E1%BA%A3i) sông được gọi là **Đà Đà hà** (沱沱河), **Đương Khúc hà** (當曲河), **Thông Thiên hà** (通天河). Đoạn từ Thanh Hải chảy đến [Nghi Tân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nghi_T%C3%A2n) tỉnh [Tứ Xuyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn) được gọi là **Kim Sa giang** (金沙江). Đoạn từ [Nghi Tân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nghi_T%C3%A2n) đến [Nghi Xương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nghi_X%C6%B0%C6%A1ng) được gọi là **Xuyên giang** (川江). Đoạn từ [Nghi Đô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nghi_%C4%90%C3%B4) tỉnh [Hồ Bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_B%E1%BA%AFc) đến [Nhạc Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%A1c_D%C6%B0%C6%A1ng_%28th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91%29) tỉnh [Hồ Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Nam) được gọi là **Kinh giang** (荊江) (xưa là đất [Kinh Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_Ch%C3%A2u)). Cuối cùng, khi chảy qua khu vực [Dương Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Ch%C3%A2u) tỉnh [Giang Tô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Giang_T%C3%B4) nó được gọi là **Dương Tử giang** (揚子江). Một số học giả cho rằng chữ “giang” (江) (âm Hán cổ của 江 là “kroong”) có nguồn gốc phát âm từ các ngôn ngữ trong [hệ ngôn ngữ Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Nam_%C3%81) (như ” Kraong” trong [tiếng Champa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Champa&action=edit&redlink=1) hay “krung” trong [tiếng Mông cổ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_M%C3%B4ng_c%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) . [3]
## Địa lý
Con sông bắt nguồn từ một số nhánh ở thượng lưu, tuy nhiên hai trong số đó được xem là đầu nguồn của nó là nhánh Tuotuo và Dan Qu. Chính phủ Trung Quốc thì cho rằng nguồn nhánh Tuotuo bắt đầu từ chân của băng hà nằm ở phía tây của núi
[Geladandong](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Geladandong&action=edit&redlink=1) ở [dãi núi Dangla](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%BAi_Tanggula&action=edit&redlink=1) rìa phía đông của [cao nguyên Thanh Tạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_nguy%C3%AAn_Thanh_T%E1%BA%A1ng). Tuy nhiên theo các nguồn địa lý (như sông dài nhất tính từ biển) thì nguồn của nó nằm ở vùng đất ngập nước ở tọa độ [32°36′14″B 94°30′44″Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang¶ms=32_36_14_N_94_30_44_E_type:landmark_region:AU) và độ cao 5170 m trên mực nước biển, chính là đầu nguồn của nhánh Dan Qu . Các nhánh này hợp lưu và sau đó chảy về phía đông qua [4] [Qinghai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_H%E1%BA%A3i_%28Trung_Qu%E1%BB%91c%29), rồi vòng về phía nam tạo thành một thung lũng sâu ở ranh giới của [Tứ Xuyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn)và [Tây Tạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng)rồi mới đến [Vân Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A2n_Nam). Trong phạm vi thung lũng này, cao độ của sông giảm mạnh từ trên 5000m xuống dưới 1000m.
Sông được hình thành từ
[Eocene](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_Eocen), khoảng 45 triệu năm trước nhưng một số người không chấp nhận quan điểm này. [5] [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang#cite_note-6)
## Lịch sử
Sông Dương Tử góp phần quan trọng trong việc hình thành các nguồn gốc văn hóa miền nam Trung Quốc. Hoạt động của con người đã được phát hiện ở khu vực Tam Hiệp cách đây 27.000 năm.
[[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang#cite_note-7)
## Đặc trưng
Trường Giang là con sông lớn nhất của Trung Quốc về chiều dài, lượng nước chảy, diện tích, lưu vực và ảnh hưởng kinh tế. Trường Giang bắt nguồn từ vùng cao nguyên tỉnh
[Thanh Hải](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_H%E1%BA%A3i), chảy về hướng nam, dọc theo ranh giới cao nguyên Tây Tạng vào địa phận tỉnh [Vân Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A2n_Nam), sau đó rẽ sang hướng đông bắc vào tỉnh [Tứ Xuyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn), qua các tỉnh [Hồ Bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_B%E1%BA%AFc), [Giang Tây](http://vi.wikipedia.org/wiki/Giang_T%C3%A2y), [An Huy](http://vi.wikipedia.org/wiki/An_Huy) và [Giang Tô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Giang_T%C3%B4) rồi đổ ra biển ở giữa [Hoàng Hải](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_H%E1%BA%A3i) và [Nam Hải](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng).
Vào tháng 6 năm
[2003](http://vi.wikipedia.org/wiki/2003) công trình [đập Tam Hiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p) đã nối liền hai bờ sông, làm [ngập lụt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%E1%BA%ADp_l%E1%BB%A5t&action=edit&redlink=1) thị trấn [Phụng Tiết](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%A5ng_Ti%E1%BA%BFt), là khu dân cư đầu tiên trong các khu vực dân cư chịu ảnh hưởng của dự án kiểm soát lụt lội và phát điện này. Dự án này là lớn nhất so với các dự án [thủy lợi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7y_l%E1%BB%A3i) khác trên thế giới. Nó sẽ giải phóng người dân hai bên bờ con sông này khỏi cảnh ngập lụt là mối đe dọa thường xuyên trong quá khứ cũng như cung cấp cho họ [điện năng](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_l%E1%BB%B1c) và [vận tải đường thủy](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%E1%BA%ADn_t%E1%BA%A3i_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_th%E1%BB%A7y&action=edit&redlink=1) – mặc dù phải chấp nhận hy sinh vĩnh viễn một số thành phố và tạo ra sự thay đổi lớn trong [hệ sinh thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_sinh_th%C3%A1i) khu vực.
Con sông này cũng là nơi sinh sống duy nhất của một số động vật trong danh sách
*báo động nguy hiểm* như [cá heo sông](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1_heo_s%C3%B4ng) Trung Quốc (năm 1998 chỉ còn khoảng 7 con) hay [cá kiếm](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1_ki%E1%BA%BFm) Trung Quốc ( [cá tầm thìa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1_t%E1%BA%A7m_th%C3%ACa&action=edit&redlink=1)).
Trường Giang là đầu mối giao thông quan trọng của Trung Quốc. Nó nối liền Trung Hoa lục địa với bờ biển. Việc vận chuyển trên sông rất đa dạng từ vận chuyển than, hàng hóa tiêu dùng và hành khách. Các chuyến tàu thủy trên sông trong vài ngày sẽ đưa ta qua các khu vực có phong cảnh đẹp như khu vực
[Tam Hiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tam_Hi%E1%BB%87p) ngày càng trở nên phổ thông hơn làm cho du lịch Trung Quốc phát triển.
Những trận ngập lụt dọc theo hai bờ sông đã từng là vấn đề lớn, lần gần đây nhất là năm
[1998](http://vi.wikipedia.org/wiki/1998), nhưng gây thảm họa lớn hơn cả là năm [1954](http://vi.wikipedia.org/wiki/1954). [Trận ngập lụt sông Dương Tử](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_ng%E1%BA%ADp_l%E1%BB%A5t_s%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) này đã giết chết khoảng 30.000 người. Những trận ngập lụt nặng nề nhất diễn ra năm [1911](http://vi.wikipedia.org/wiki/1911) giết chết khoảng 100.000 người, năm [1931](http://vi.wikipedia.org/wiki/1931) (145.000 người chết) và năm [1935](http://vi.wikipedia.org/wiki/1935) (142.000 người chết).
## Các thành phố nổi tiếng dọc bờ sông
[Nghi Tân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nghi_T%C3%A2n) [Lô Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%B4_Ch%C3%A2u) [Trùng Khánh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%B9ng_Kh%C3%A1nh) [Phong Đô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_%C4%90%C3%B4) [Nghi Xương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nghi_X%C6%B0%C6%A1ng)(Bạch Đế Thành) [Sa Thị](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sa_Th%E1%BB%8B)tức [Kinh Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_Ch%C3%A2u)cũ gắn với tên tuổi [Quan Vũ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quan_V%C5%A9)thời [Tam Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tam_Qu%E1%BB%91c) [Trấn Giang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A5n_Giang) [Vũ Hán](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_H%C3%A1n)do Hán Dương, Hán Khẩu và Vũ Xương hợp thành [Cửu Giang](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%ADu_Giang) [Tô Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4_Ch%C3%A2u) [Quý Trì](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%BD_Tr%C3%AC) [Nam Kinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Kinh) [Thượng Hải](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_H%E1%BA%A3i)
## Một số sông nhánh
Sông Dương Tử có hơn 700 chi lưu. Các chi lưu chính được liệt kê bên dưới theo thứ tự từ thượng nguồn xuống và nơi mà nó hợp lưu với sông chính:
[Đà Giang](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0_Giang_%28T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn%29&action=edit&redlink=1) [Tương Giang](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_T%C6%B0%C6%A1ng) [Hán Thủy](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A1n_Th%E1%BB%A7y) [Nhã Lung Giang](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Nh%C3%A3_Lung) [Mạnh Giang](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%E1%BA%A1nh_Giang&action=edit&redlink=1) [Gia Lăng Giang](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gia_L%C4%83ng_Giang&action=edit&redlink=1) [Ô Giang](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%94_Giang&action=edit&redlink=1) [Cám Giang](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_C%C3%A1m) [Tư Thủy](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C6%B0_Th%E1%BB%A7y&action=edit&redlink=1) [Dân Giang](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%C3%A2n_Giang&action=edit&redlink=1)
## Hồ nổi tiếng
[Hồ Động Đình](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%90%C3%ACnh)gắn với tên tuổi nhiều nhà thơ nổi tiếng như [Thôi Hiệu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%B4i_Hi%E1%BB%87u), [Lý Bạch](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_B%E1%BA%A1ch) [Hồ Bà Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_B%C3%A0_D%C6%B0%C6%A1ng)
## Sinh vật
Sông Trường Giang là nơi sinh sống của một số loài cực kỳ nguy cấp như
[cá sấu Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1_s%E1%BA%A5u_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1), [cá heo không vây](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1_heo_kh%C3%B4ng_v%C3%A2y), [cá kiếm Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1_ki%E1%BA%BFm_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1), và [Cá heo sông Dương Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1_heo_s%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%AD). Đây là nơi duy nhất ngoài Hoa Kỳ có loài cá sấu bản địa và paddlefish. [Cá heo không vây](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1_heo_kh%C3%B4ng_v%C3%A2y) theo ước tính năm 2010 chỉ còn 1000 cá thể, sự suy giảm này do việc sử dụng tuyến sông phục vụ thương mại cùng với du lịch và ô nhiễm môi trường.
## Xem thêm
[Đồng bằng Trường Giang](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang) [Đồng bằng Giang Nam](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_Giang_Nam&action=edit&redlink=1) [Danh sách các sông Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_s%C3%B4ng_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) [Đập Tam Hiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p) [Địa lý Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_l%C3%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c)
## Ghi chú
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang#cite_ref-1) [“Three Gorges Dam, China: Image of the Day”](http://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=38879). earthobservatory.nasa.gov. Truy cập ngày 3 tháng 11 năm 2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang#cite_ref-2) [International Rivers, Three Gorges Dam profile](http://internationalrivers.org/node/356), Accessed August 3, 2009 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang#cite_ref-3) [“các dân tộc Nam Á ở miền nam](http://www.people.cornell.edu/pages/tm17/paper459.htm) [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)xưa” **Wong How Man (2005) New and longer Yangtze source discovered.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang#cite_ref-4) [http://www.cers.org.hk/index.php?option=com_content&view=category&id=27&layout=blog&Itemid=61](http://www.cers.org.hk/index.php?option=com_content&view=category&id=27&layout=blog&Itemid=61) **Richardson N.J.,Densmore A.L.,Seward D. Wipf M. Yong L. (2010). Did incision of the Three Gorges begin in the Eocene? Geology 38: 551-554.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang#cite_ref-5) **Wang, JT; Li, CA; Yong, Y; Lei, S (2010) Detrital Zircon Geochronology and Provenance of Core Sediments in Zhoulao Town, Jianghan Plain, China. Journal of Earth Science 21 (3): 257-271.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang#cite_ref-6) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang#cite_ref-7) [Early](http://www.nature.com/nature/journal/v378/n6554/abs/378275a0.html) *Homo*and associated artefacts from Asia
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Trường Giang](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Chang_Jiang?uselang=vi)
|
|
# Đập Tam Hiệp
|Đập Tam Hiệp|
|长江三峡大坝|
|
|![]()
[Tọa độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD) [30°49′48″B 111°0′36″Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p¶ms=30_49_48_N_111_0_36_E_region:CN-42_type:landmark) [USD](http://vi.wikipedia.org/wiki/USD)) **Đập Tam Hiệp** ( [Trung văn giản thể](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_v%C4%83n_gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83): 长江三峡大坝; [Trung văn phồn thể](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_v%C4%83n_ph%E1%BB%93n_th%E1%BB%83): 長江三峡大壩; [bính âm](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m): *Chángjiāng Sānxiá Dàbà*; [Hán-Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phi%C3%AAn_%C3%A2m_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t): *Trường Giang Tam Hiệp đại bá*) chặn [Trường Giang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang) (sông dài thứ ba trên thế giới) tại Tam Đẩu Bình, Nghi Xương, tỉnh [Hồ Bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_B%E1%BA%AFc), [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Việc xây dựng bắt đầu vào năm [1994](http://vi.wikipedia.org/wiki/1994). Nó là [đập](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%ADp_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29&action=edit&redlink=1) [thủy điện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7y_%C4%91i%E1%BB%87n) lớn nhất thế giới. Hồ chứa nước của nó đã bắt đầu có nước vào ngày [1 tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_6) năm [2003](http://vi.wikipedia.org/wiki/2003), và sẽ chiếm toàn bộ vị trí hiện tại của khu vực [Tam Hiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tam_Hi%E1%BB%87p) thơ mộng, nằm giữa các thành phố [Nghi Xương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nghi_X%C6%B0%C6%A1ng) (tỉnh [Hồ Bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_B%E1%BA%AFc)) và [Bồi Lăng](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93i_L%C4%83ng) (thành phố [Trùng Khánh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%B9ng_Kh%C3%A1nh)).
Trừ
[âu thuyền](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%82u_thuy%E1%BB%81n), dự án này đã hoàn thành và vận hành đầy đủ các chức năng vào ngày 4 tháng 7, 2012, [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_note-autogenerated5-1) khi các tuốc-bin chính cuối cùng bắt đầu cho điện. Mỗi tuốc-bin có công suất 700 MW. [2] Thân đập được hoàn thành năm 2006. Ngoài 32 tuốc-bin chính còn có 2 máy phát điện nhỏ hơn (mỗi máy 50 MW) phục vụ cho nhà máy, tổng công suất phát điện của đập là 22.500 MW. [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_note-ctgpc1-3) [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_note-Xinhua20081007-4) [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_note-inventspot-5)
Giống như nhiều đập nước đang xây dựng khác, dự án này cũng gây ra nhiều ý kiến trái ngược về sự đúng sai trong và ngoài Trung Quốc.
Các đề xuất xây dựng dựa vào các lợi ích kinh tế từ việc kiểm soát ngập lụt và năng lượng từ thủy điện. Các ý kiến chống lại chủ yếu là do các e ngại về tương lai của 1,9 triệu người sẽ phải di chuyển chỗ ở do mực nước tăng lên, sự mất đi của nhiều địa điểm có giá trị khảo cổ học và văn hóa, cũng như các tác động tới môi trường. [6]
## Mục lục
[1 Các thông số chính](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#C.C3.A1c_th.C3.B4ng_s.E1.BB.91_ch.C3.ADnh) [2 Mô hình đập](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#M.C3.B4_h.C3.ACnh_.C4.91.E1.BA.ADp) [3 Các nguồn kinh phí](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#C.C3.A1c_ngu.E1.BB.93n_kinh_ph.C3.AD) [4 Lịch sử dự án](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD_d.E1.BB.B1_.C3.A1n) [5 Tranh cãi xung quanh đập này](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#Tranh_c.C3.A3i_xung_quanh_.C4.91.E1.BA.ADp_n.C3.A0y) [6 Truyền tải điện năng](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#Truy.E1.BB.81n_t.E1.BA.A3i_.C4.91i.E1.BB.87n_n.C4.83ng) [7 Xem thêm](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#Xem_th.C3.AAm) [8 Ghi chú](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#Ghi_ch.C3.BA) [9 Tham khảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#Tham_kh.E1.BA.A3o) [10 Liên kết ngoài](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Các thông số chính
Được làm từ bê tông và thép, đập có chiều dài 2.355m và đỉnh đập cao 185 mét trên mực nước biển. Công trình đã sử dụng 27,2 triệu mét khối bê tông (chủ yếu cho thành đập), 463.000 tấn thép (đủ xây 63
[tháp Eiffel](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Eiffel), đào 102,6 triệu mét khối đất. Thành đập cao 181 mét so với nền đá. [7]
Mực nước đập cao tối đa 175m trên mực nước biển, cao hơn mực nước sông ở hạ nguồn 110 m, vùng hồ chứa có chiều dài trung bình khoảng 660 km và rộng 1,12 km. Vùng hồ chứa có thể tích 39,3 km3 và tổng diện tích bề mặt nước 1045 km2. Khi hoàn thành, tổng diện tích đất bị ngập nước của hồ là 632 km2, so với 1350 km2 diện tích bị ngập của
[Đập Itaipu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%ADp_Itaipu&action=edit&redlink=1). [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_note-Xinhua20031121-8) **Khu vực**: Tam Đẩu Bình, Nghi Xương, tỉnh [Hồ Bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_B%E1%BA%AFc) **Độ cao**: 181 mét **Vốn đầu tư dự tính**: 203,9 tỷ [nhân dân tệ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_t%E1%BB%87)(US$24,65 tỷ) có thể lên tới US$75 tỷ **Số người phải di chuyển**: 2 triệu – có thể hơn **Công suất phát điện thiết kế**: 18,2 [Gigawatt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gigawatt) **Chức năng**: Kiểm soát lũ lụt, phát điện, cải thiện giao thông thủy **Tọa độ**: 30,82679 độ vĩ bắc, 111,00727 độ kinh đông, độ cao địa hình: 75,00 mét( [30°49′48″B 111°0′36″Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p¶ms=30_49_48_N_111_0_36_E_region:CN-42_type:landmark))
## Mô hình đập
Bên cạnh đập là trung tâm tiếp đón có chứa mô hình của đập. Mô hình này cung cấp tổng quan về kỹ thuật tốt nhất về dự án cho người xem. Từ chỗ trưng bày này chỉ cần đi bộ rất ngắn ra ngoài đã dẫn tới một chỗ quan sát cao để nhìn toàn bộ dự án.
## Các nguồn kinh phí
- Quỹ xây dựng đập Tam Hiệp
- Lợi nhuận từ
[nhà máy phát điện Cát Châu Bá](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_m%C3%A1y_ph%C3%A1t_%C4%91i%E1%BB%87n_C%C3%A1t_Ch%C3%A2u_B%C3%A1&action=edit&redlink=1)
- Các khoản vay từ
[Ngân hàng phát triển Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)(CDB)
- Các khoản vay từ các ngân hàng thương mại trong nước và nước ngoài
- Trái phiếu công ty
## Lịch sử dự án
### Thời gian xây dựng
*1993-1997*: sau 4 năm khởi công [sông Dương Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%AD)bị chặn lại vào tháng 11 năm 1997. *1998-2003*: các tổ máy phát điện đầu tiên bắt đầu phát điện vào năm 2003, và cửa cống vĩnh cửu được mở cho giao thông thủy trong cùng năm. *2004-2009*: phần cuối cùng của đập đã được xây xong vào ngày [20 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_5), 2006. Khi các bể chứa nước bắt đầu được bơm nước, nước lụt sẽ bắt đầu chiếm chỗ các cộng đồng dân cư. Toàn bộ dự án sẽ hoàn thành vào năm 2009, khi tất cả 26 tổ máy phát (với công suất tổng cộng 18,2 [GW](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gigawatt)) được lắp xong, có thể phát ra 84,7 [TWh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=TWh&action=edit&redlink=1)điện mỗi năm, đáp ứng khoảng một phần ba mươi nhu cầu tiêu thụ điện toàn quốc. [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_note-9)
### Đề xuất và xây dựng dự án
[Tôn Dật Tiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_D%E1%BA%ADt_Ti%C3%AAn) đã lần đầu tiên xem xét kế hoạch xây dựng [đập](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%ADp_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29&action=edit&redlink=1) trên sông Dương Tử vào năm 1919 để phát điện, nhưng ý tưởng này đã bị gác lại do các hoàn cảnh và điều kiện chính trị cũng như kinh tế không thuận lợi [10] [. Đến năm 1944, công trình nghiên cứu tiền khả thi đã được giao cho một kỹ sư thành viên của Phòng Nông Nghiệp Hoa Kỳ, tuy nhiên dự án này đã bị bỏ dở vào năm 1947. Nguyên nhân chính thức được biết đến là vấn đề tài chính, tuy nhiên trên thực tế là do những sự kiện gắn liền với cuộc cách mạng giành chính quyền của những người cộng sản Trung Quốc. Các trận lụt lội lớn đã làm sống lại ý tưởng này và chính quyền đã chấp thuận nó năm 1954 để kiểm soát lụt lội. Về sau, dự án này được các chuyên gia Liên Xô (cũ) tiếp tục thực hiện cho đến khi quan hệ ngoại giao giữa 2 nước bị rạn nứt. Trên thực tế, bắt đầu từ 1955, các nghiên cứu triển khai dự án đã được tiến hành liên tục. *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
Thứ trưởng Bộ điện lực
[Lý Duệ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%BD_Du%E1%BB%87&action=edit&redlink=1) (李锐, Li Rui) đầu tiên cho rằng đập này cần phải đa mục đích, rằng cần phải xây dựng các đập nhỏ hơn trước cho đến khi Trung Quốc có đủ năng lực tài chính để có thể chịu được dự án tốn kém này và việc xây dựng cần được chia thành nhiều giai đoạn để có thời gian giải quyết các vấn đề kỹ thuật, theo như các nhà Trung Quốc học Kenneth Lieberthal và Michel Oksenberg.
Sau này, Lý Duệ kết luận rằng không nhất thiết phải xây dựng đập này do nó quá tốn kém. Ông cũng bổ sung thêm rằng đập nước sẽ làm ngập lụt nhiều thành thị và đất nông nghiệp màu mỡ, làm cho các vùng lưu vực trung và hạ lưu sông Dương Tử bị ngập lụt thảm họa trong quá trình xây dựng và không giúp ích nhiều cho vận tải thủy. Các quan chức tỉnh
[Tứ Xuyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn) cũng chống lại việc xây dựng do Tứ Xuyên nằm ở thượng nguồn sẽ phải gánh chịu nhiều phí tổn trong khi tỉnh Hồ Bắc ở hạ nguồn sẽ nhận được nhiều lợi ích.
Lâm Nhất Sơn (林一山, Lin Yishan), chủ nhiệm văn phòng quy hoạch lưu vực Dương Tử, là người chịu trách nhiệm của dự án thì lại cổ vũ cho việc xây dựng đập
[[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_note-11) . Sự lạc quan của ông về việc giải quyết các vấn đề kỹ thuật đã được đẩy đi xa hơn vào năm 1958 do điều kiện chính trị thích hợp và sự ủng hộ của Chủ tịch nước khi đó là [12] [Mao Trạch Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mao_Tr%E1%BA%A1ch_%C4%90%C3%B4ng), là người muốn Trung Quốc có đập [thủy điện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7y_%C4%91i%E1%BB%87n)lớn nhất thế giới, theo Lieberthal và Oksenberg. Các phê phán đã bị cấm đoán, nhưng sự trì trệ đã sinh ra từ cuộc [Đại nhảy vọt](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_nh%E1%BA%A3y_v%E1%BB%8Dt)đầy thảm họa và đã kết thúc các công việc chuẩn bị vào năm 1960 [. *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
Ý tưởng lại hồi sinh vào năm
[1963](http://vi.wikipedia.org/wiki/1963) như một phần của chính sách mới để xây dựng “mặt trận thứ ba” của công nghiệp tại tây nam Trung Quốc. Nhưng [Cách mạng văn hóa Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_v%C4%83n_h%C3%B3a_Trung_Qu%E1%BB%91c) đã nổ ra năm [1966](http://vi.wikipedia.org/wiki/1966) và trong năm [1969](http://vi.wikipedia.org/wiki/1969) sự e ngại rằng đập có thể bị [Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) (khi đó bị coi là kẻ thù) phá hoại đã góp phần trì hoãn việc xây dựng. Năm [1970](http://vi.wikipedia.org/wiki/1970), dự án lại được tiếp tục trở lại với Cát Châu Bá, một đập nhỏ hơn về phía hạ lưu, nhưng nó cũng nhanh chóng gặp phải các vấn đề kỹ thuật phức tạp và chi phí đã vượt quá dự toán giống như đối với đập Tam Hiệp xét theo thang độ của từng công trình.
Cải cách kinh tế bắt đầu năm
[1978](http://vi.wikipedia.org/wiki/1978) đã nhấn mạnh nhu cầu về điện năng để cung cấp cho các cơ sở công nghiệp đang lớn mạnh, vì thế [Quốc vụ viện Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_v%E1%BB%A5_vi%E1%BB%87n_Trung_Qu%E1%BB%91c) đã phê chuẩn việc xây dựng năm [1979](http://vi.wikipedia.org/wiki/1979). Nghiên cứu khả thi đã được tiến hành trong các năm [1982](http://vi.wikipedia.org/wiki/1982) – [1983](http://vi.wikipedia.org/wiki/1983) để xoa dịu lượng người chỉ trích ngày càng tăng, những người cho rằng dự án này đã không được dựa trên đầy đủ các nghiên cứu về kỹ thuật, xã hội hay môi trường. Trong những năm thập niên [1980](http://vi.wikipedia.org/wiki/1980), người Mỹ đã quay trở lại tham gia dự án. Các nghiên cứu khả thi tiếp theo đã được tiến hành từ năm [1985](http://vi.wikipedia.org/wiki/1985) đến [1988](http://vi.wikipedia.org/wiki/1988) bởi liên doanh Canada quốc tế của dự án quản lý sông Dương Tử, một côngxoócxiom của 5 hãng công nghệ Canada.
Theo Lieberthal và Oksenberg
, các lãnh đạo của [13] [Trùng Khánh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%B9ng_Kh%C3%A1nh)cũng đột ngột yêu cầu là độ cao của đập cần nâng một cách đáng kể đến mức nó có thể làm hỏng dự án và giải phóng họ khỏi gánh nặng của các chi phí. Độ cao mới và yêu cầu về nghiên cứu tin cậy hơn bằng sử dụng các tiêu chuẩn quốc tế đã sinh ra nghiên cứu khả thi mới vào năm [1986](http://vi.wikipedia.org/wiki/1986).
Nhà
[sinh thái học](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sinh_th%C3%A1i_h%E1%BB%8Dc), viện sĩ Hầu Học Dục (侯学煜, Hou Xueyu) là một trong số ít người từ chối không ký vào báo cáo môi trường vì cho rằng nó đã báo cáo sai sự thật về các lợi ích môi trường thu được nhờ đập này và đã đánh giá không đúng phạm vi ảnh hưởng tới môi trường cũng như thiếu các giải pháp cụ thể cho các lo ngại về môi trường . [14]
Những nhà hoạt động vì sinh thái môi trường trong nước và quốc tế bắt đầu phản đối gay gắt hơn. Các luật gia về
[nhân quyền](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A2n_quy%E1%BB%81n) đã chỉ trích kế hoạch tái định cư . Các nhà [15] [khảo cổ học](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BA%A3o_c%E1%BB%95_h%E1%BB%8Dc)cũng e ngại do sự nhấn chìm của một lượng lớn các di tích lịch sử. Nhiều người đã nói về việc mất đi của một trong những kỳ quan đẹp nhất thế giới [. *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
Có không ít các
[kỹ sư](http://vi.wikipedia.org/wiki/K%E1%BB%B9_s%C6%B0) tỏ ý không tin tưởng rằng đập thực sự sẽ đạt được các mục đích đề ra. [Nhà báo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_b%C3%A1o)/kỹ sư Đái Tình đã xuất bản cuốn sách gồm các chỉ trích nghiêm khắc của các nhà khoa học Trung Quốc đối với dự án này . Tuy thế rất nhiều công ty xây dựng nước ngoài vẫn tiếp tục thúc ép chính quyền của họ ủng hộ về tài chính do việc xây dựng với hy vọng thắng thầu [14] [. *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
### Phê chuẩn dự án
Đối mặt với áp lực trong nước và quốc tế,
[Quốc vụ viện Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_v%E1%BB%A5_vi%E1%BB%87n_Trung_Qu%E1%BB%91c) vào [tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_3) năm [1989](http://vi.wikipedia.org/wiki/1989) đã đồng ý hoãn kế hoạch xây dựng này lại trong 5 năm. Tuy nhiên, sau [sự kiện Thiên An Môn 1989](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_Thi%C3%AAn_An_M%C3%B4n_1989), chính quyền đã cấm các tranh cãi về con đập này, kết tội các chỉ trích của nước ngoài là thiển cận hay có ý đồ làm suy yếu chính quyền cũng như bắt giam [Đái Tình](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1i_T%C3%ACnh&action=edit&redlink=1) và nhiều người chỉ trích khác. [Thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Trung_Qu%E1%BB%91c) [Lý Bằng](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_B%E1%BA%B1ng) đã vận động cho việc xây dựng đập này và đưa nó đến quyết định cuối cùng tại [Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_%C4%90%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_To%C3%A0n_qu%E1%BB%91c_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) vào [tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_4) năm [1992](http://vi.wikipedia.org/wiki/1992) mặc dù 1/3 số đại biểu bỏ phiếu trắng hoặc bỏ phiếu chống. Đây là sự kiện chưa từng có tiền lệ từ cơ quan mà thông thường rất nhanh chóng thông qua các đề nghị của chính phủ. Quyết định xây dựng công trình đập Tam Hiệp được chính thức thông qua tại phiên họp Quốc hội Trung Quốc vào ngày 3 tháng 4 năm 1992 với 1.767 phiếu thuận, 177 phiếu chống và 664 phiếu trắng.
Việc tái định cư được tiến hành ngay sau đó và những sự chuẩn bị về vật chất đã bắt đầu năm
[1994](http://vi.wikipedia.org/wiki/1994). Trong khi chính phủ tập trung thu hút công nghệ, dịch vụ, tài chính từ phía nước ngoài thì các lãnh đạo lại dành cho các hãng Trung Quốc công nghệ và các hợp đồng xây dựng.
Các vụ bê bối
[tham nhũng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tham_nh%C5%A9ng) đã gây nhiều điều tiếng đối với dự án này. Người ta cho rằng các nhà thầu đã thắng thầu nhờ [đút lót](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%BAt_l%C3%B3t&action=edit&redlink=1) và sau đó đã bớt xén thiết bị và vật liệu để rút bóp các quỹ dành cho xây dựng [. Người ta đồn rằng chủ tịch [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] *tập đoàn phát triển kinh tế Tam Hiệp*đã mua bán các công việc tại công ty ông ta, rút các khoản tiền từ các khoản vay có liên quan đến dự án và biến mất vào [tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_5)năm [2000](http://vi.wikipedia.org/wiki/2000) [. Các viên chức của *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [Uỷ ban tái định cư Tam Hiệp](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=U%E1%BB%B7_ban_t%C3%A1i_%C4%91%E1%BB%8Bnh_c%C6%B0_Tam_Hi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1)đã bị bắt vì tội [tham ô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tham_%C3%B4)các quỹ của chương trình tái định cư vào [tháng 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_1)năm [2000](http://vi.wikipedia.org/wiki/2000).
Nhiều hạng mục trong dự án có chất lượng tồi tệ đến mức thủ tướng
[Chu Dung Cơ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_Dung_C%C6%A1) đã phải ra lệnh bỏ đi vào năm [1999](http://vi.wikipedia.org/wiki/1999) sau khi một loại các tai nạn lớn đã xảy ra, bao gồm cả sập cầu [. Chu Dung Cơ, một người đã từng chỉ trích dự án này rất gay gắt, thông báo rằng các quan chức có “một núi trách nhiệm trên đầu họ”. Cùng thời gian này, các rạn nứt đáng kể đã xuất hiện trong đập. Để bù đắp lại các chi phí xây dựng, các quan chức của dự án đã lặng lẽ thay đổi kế hoạch vận hành đã được thông qua bởi Quốc hội là làm đầy hồ chứa nước sau 6 năm chứ không phải 10 năm. Để phản ứng lại, 53 kỹ sư và viện sĩ đã kiến nghị với Chủ tịch [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [Giang Trạch Dân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Giang_Tr%E1%BA%A1ch_D%C3%A2n)hai lần vào nửa đầu năm [2000](http://vi.wikipedia.org/wiki/2000)để làm chậm việc làm đầy hồ chứa nước cũng như việc tái định cư dân chúng trong vùng cho đến khi các nhà khoa học có thể xác định có hay không việc hồ chứa nước cao hơn gây ra các vấn đề về [trầm tích](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7m_t%C3%ADch). Tuy nhiên, việc xây dựng vẫn cứ được tiếp tục tiến hành.
## Tranh cãi xung quanh đập này
### Chi phí
Thông báo chính thức cho rằng dự án này sẽ tiêu tốn trong phạm vi 25 tỷ USD tiền ngân sách và cho rằng dự án có thể tự trang trải nhờ phát điện. Tuy nhiên, người ta cho rằng dự án này chi phí nhiều hơn tất cả các dự án xây dựng khác trong lịch sử, với ước tính không chính thức là 75 tỷ USD hoặc cao hơn
[. Cũng lưu ý rằng con số ước tính này ($75 tỷ) đã loại bỏ các khoản tham nhũng, các tổn thất trong hủy diệt đất trồng trọt, tái định cư dân chúng cũng như các tổn thất môi trường. [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
### Tăng chênh lệch giàu nghèo
Các chỉ trích coi con đập chủ yếu để phục vụ cho lợi ích của các nhà công nghiệp phần bờ biển phía đông do ở đây họ có nhu cầu cao về điện năng. Không may là điều này lại dựa trên phí tổn của hàng triệu người đã bị đưa ra khỏi những vùng đất trồng trọt chủ yếu. Góp phần làm cho tình hình xấu hơn là các đền bù tái định cư không hợp lý (do các quan chức tham nhũng đã bớt xén các khoản này), số lượng người tái định cư về tổng thể là không ước tính được cũng như các khu đất mới của họ là xấu hơn
[. [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
### Môi trường
Thủy điện là một nguồn năng lượng có thể hồi phục được mà không sinh ra các chất thải, mặc dù có những chứng cứ mới cho rằng các đập nước có thể sinh ra một lượng lớn cacbon điôxít và một khối lượng đáng kể khí mêtan
do các hoạt động của vi sinh vật trong các hồ chứa nước. 1
Các đập nước theo bản chất tự nhiên của chúng làm biến đổi
[hệ sinh thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_sinh_th%C3%A1i) và đe dọa một số loài sinh vật trong khi lại hỗ trợ cho một số loài khác. [Cá heo sông Dương Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1_heo_s%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%AD) là một ví dụ đang trên đà tuyệt chủng và sẽ bị mất môi trường sinh sống do con đập này [[16]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_note-16) . [17]
Trong khi việc chặt hạ cây cối của khu vực để xây dựng làm tăng khả năng xói mòn thì việc ngăn chặn các trận lũ lụt không kiểm soát được sẽ làm giảm xói mòn trong một chu kỳ dài hơn.
### Khu vực văn hóa và cảnh quan thiên nhiên
Hồ chứa nước dài 600 km (370 dặm) sẽ làm ngập khoảng 1.300 địa chỉ khảo cổ và tiêu diệt vẻ đẹp huyền thoại của Tam Hiệp. Các di tích văn hóa và lịch sử đã phát hiện đang được di chuyển tới những vùng đất cao hơn nhưng ngập lụt của Tam Hiệp sẽ bao phủ nhiều di tích tiềm ẩn chưa phát hiện ra.
### Giao thông thủy
Việc đưa vào sử dụng các cửa cống tàu bè có thể sẽ làm tăng vận tải đường sông từ 10 đến 50 triệu tấn hàng năm, với chi phí vận chuyển giảm khoảng 30 – 37%. Vận tải thủy cũng sẽ an toàn hơn, do các hẻm núi này đã rất lừng danh trong lịch sử về độ nguy hiểm cho vận tải. Các chỉ trích thì cho rằng lượng bùn lớn sẽ lấp đầy các cảng chẳng hạn
[Trùng Khánh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%B9ng_Kh%C3%A1nh) trong vài năm dựa trên cơ sở các chứng cứ từ các dự án đập nước khác [. [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
### Kiểm soát ngập lụt
Hồ chứa nước dung tích 22 km³ (28,9 tỷ khối theo thước Anh) sẽ làm giảm tần suất các trận ngập lụt lớn từ một lần trong 10 năm xuống còn 1 lần trong 100 năm. Nhưng các chỉ trích thì tin rằng sông Dương Tử sẽ bổ sung thêm trung bình khoảng 530 triệu tấn bùn vào hồ trên một năm và nó sẽ nhanh chóng không còn tác dụng trong việc ngăn chặn lũ lụt
. Việc tăng thêm trầm tích vào hồ có thể làm tăng mức nước lũ vốn đã cao tại Trùng Khánh. [18]
Tổ chức
*Probe International* cho rằng đập nước này không có tác dụng ngăn chặn lũ lụt, do bị mất đi các cánh rừng trong lưu vực sông Dương Tử cũng như sự mất đi của 13.000 km² hồ (có tác dụng làm giảm bớt đi sự ngập lụt) do bùn lầy hóa, cải tạo và các phát triển không kiểm soát được. [19]
### Các rủi ro tiềm ẩn
Việc xây dựng đập được báo cáo là có chất lượng kém, với các vết nứt lớn đã xuất hiện trong thân đập vào năm 2000, đã dẫn đến các chỉ trích trong tiên tri các thảm họa tiềm ẩn tương tự như đối với
[đập Bản Kiều](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_B%E1%BA%A3n_Ki%E1%BB%81u) năm 1975.
Trong báo cáo hàng năm
tới [20] [Quốc hội Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Hoa_K%E1%BB%B3), [Bộ quốc phòng Mỹ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BB%99_qu%E1%BB%91c_ph%C3%B2ng_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1)cho rằng những người [Đài Loan](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan)là “những người đề xuất các cú đánh vào đại lục dường như hy vọng rằng các đe dọa đối với dân cư đô thị Trung Quốc hay các mục tiêu có giá trị như đập Tam Hiệp sẽ làm giảm bớt sự áp bức quân sự của người Trung Quốc.” Ý nghĩ cho rằng giới quân sự Đài Loan có thể tìm cách tiêu hủy đập Tam Hiệp đã gây ra phản ứng giận dữ từ các phương tiện thông tin đại chúng của đại lục. Tướng Liu Yuan của [Giải phóng quân nhân dân](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_qu%C3%A2n_nh%C3%A2n_d%C3%A2n&action=edit&redlink=1)đã phát biểu trên [[21]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_note-21) *China Youth Daily*rằng giải phóng quân nhân dân cần “nghiêm túc trong việc bảo vệ chống lại những đe dọa từ những kẻ khủng bố Đài Loan”. Mặc dù có tuyên bố của thứ trưởng quốc phòng Đài Loan [Thái Minh Hiền](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Minh_Hi%E1%BB%81n&action=edit&redlink=1)về sự ngược lại, phần lớn các nhà phân tích cho rằng người Đài Loan không có khả năng mà cũng không tìm kiếm các công nghệ để ném bom đập Tam Hiệp vì những đe dọa của [Bắc Kinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh)về việc đáp trả bằng lực lượng quân sự áp đảo.
Trong
[tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_9) năm [2004](http://vi.wikipedia.org/wiki/2004) *Thời báo Trung Quốc* (China Daily) thông báo rằng một lực lượng vũ trang lớn đã được triển khai tại khu vực này để chống lại cuộc tấn công khủng bố có thể xảy ra [, nhưng không nói rõ về những kẻ muốn tấn công đập. [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
Ở đây có hai rủi ro đã được thống nhất xác định đối với đập
; đó là mô hình trầm tích vẫn chưa được kiểm tra kỹ và đập này nằm trên đứt gãy địa chấn. Trầm tích quá nhiều có thể che lấp các cửa xả nước, và nó có thể gây tổn hại cho đập trong một số tình huống. Đây chính là nguyên nhân gây ra sự cố của 2 [đập Bản Kiều](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_B%E1%BA%A3n_Ki%E1%BB%81u)năm [1975](http://vi.wikipedia.org/wiki/1975)đã làm hỏng 61 đập nước khác và gây ra cái chết của hơn 200.000 người. Ngoài ra, trọng lượng của đập và hồ chứa nước về lý thuyết có thể sinh ra [địa chấn cảm ứng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5n_c%E1%BA%A3m_%E1%BB%A9ng&action=edit&redlink=1), giống như đã xảy ra với [đập Katse](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%ADp_Katse&action=edit&redlink=1)ở [Lesotho](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lesotho).
## Truyền tải điện năng
Phân phối điện năng của nhà máy thủy điện Tam Hiệp sẽ không chỉ nằm trong giới hạn của
*Hệ thống lưới điện trung tâm Trung Quốc* (bao trùm các tỉnh [Hà Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Nam_%28Trung_Qu%E1%BB%91c%29), [Hồ Bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_B%E1%BA%AFc), [Hồ Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Nam), và [Giang Tây](http://vi.wikipedia.org/wiki/Giang_T%C3%A2y)). Thay vì điều này, điện năng cũng sẽ được truyền tải về phía tây tới *Trùng Khánh* và *lưới điện Tứ Xuyên* cũng như theo các tuyến khác về khu vực bờ biển phía đông và đông nam. Trong khi điện năng được truyền tải tới Trùng Khánh và Tứ Xuyên thông qua hệ thống đường dây 500 [kV](http://vi.wikipedia.org/wiki/Volt) [AC](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_xoay_chi%E1%BB%81u) thì công nghệ [HVDC](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=HVDC&action=edit&redlink=1) (điện cao thế một chiều) sẽ được sử dụng cho việc phân phối về phía đông. Hai tuyến truyền tải có công suất lớn là [HVDC Tam Hiệp-Trường Châu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=HVDC_Tam_Hi%E1%BB%87p-Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ch%C3%A2u&action=edit&redlink=1) và [HVDC Tam Hiệp-Quảng Đông](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=HVDC_Tam_Hi%E1%BB%87p-Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng&action=edit&redlink=1), sẽ truyền tải điện năng về phía đông (tới khu vực Thượng Hải) và phía nam (tới tỉnh [Quảng Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng)).
|Năm||Số lượng
|
tổ máy
|GWh|
|2003||6||8.607|
|2004||11||39.155|
|2005||14||49.090|
|2006||14||49.250|
|2007||21||61.600|
|2008||26||80.812||
|
|2009||26||79.470||
|
|2010||26||84.370||
|
|2011||29||78.290||
|
|2012||32||98.100||
|
|Tổng cộng||29(32)||628.744|
## Xem thêm
## Ghi chú
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-autogenerated5_1-0) [“三峡工程最后一台机组结束72小时试运行”](http://www.ctg.com.cn/xwzx/news.php?mnewsid=60653). ctg.com.cn. Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2012. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-2) [“Three Gorges underground power station electrical and mechanical equipment is fully handed over production”](http://www.ctg.com.cn/xwzx/news.php?mnewsid=62169)(bằng tiếng Trung). China Three Gorges Corporation. Truy cập ngày 8 tháng 7 năm 2012. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-ctgpc1_3-0) [“三峡工程左右岸电站26台机组全部投入商业运行”](http://www.ctgpc.com.cn/sx/news.php?mNewsId=30559)(bằng tiếng Trung). China Three Gorges Project Corporation. 30 tháng 10 năm 2008. Truy cập ngày 6 tháng 12 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-Xinhua20081007_4-0) [“:: Three Gorges reservoir raises water to target level”](http://news.xinhuanet.com/english/2008-10/07/content_10162045.htm). Xinhua. 7 tháng 10 năm 2008. Truy cập ngày 23 tháng 11 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-inventspot_5-0) [“Final Turbine at China’s Three Gorges Dam Begins Testing”](http://inventorspot.com/articles/final_turbine_chinas_three_gorges_dam_begins_testing). Inventor Spot. Truy cập ngày 15 tháng 5 năm 2011. **Lin Yang (12 tháng 10 năm 2007).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-controversy_6-0) [“China’s Three Gorges Dam Under Fire”](http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1671000,00.html). *Time*. Truy cập ngày 28 tháng 3 năm 2009. “The giant Three Gorges Dam across China’s Yangtze River has been mired in controversy ever since it was first proposed” See also: Laris, Michael (17 tháng 8 năm 1998). [“Untamed Waterways Kill Thousands Yearly”](http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/china/stories/death081798.htm). *Washington Post*. Truy cập ngày 28 tháng 3 năm 2009. “Officials now use the deadly history of the Yangtze, China’s longest river, to justify the country’s riskiest and most controversial infrastructure project – the enormous Three Gorges Dam.” and Grant, Stan (18 tháng 6 năm 2005). [“Global Challenges: Ecological and Technological Advances Around the World”](http://edition.cnn.com/TRANSCRIPTS/0506/18/gc.01.html). CNN. Truy cập ngày 28 tháng 3 năm 2009. “China’s engineering marvel is unleashing a torrent of criticism. […] When it comes to global challenges, few are greater or more controversial than the construction of the massive Three Gorges Dam in Central China.” and Gerin, Roseanne (11 tháng 12 năm 2008). [“Rolling on a River”](http://www.bjreview.com.cn/eye/txt/2008-12/06/content_168792.htm). *Beijing Review*. Truy cập ngày 28 tháng 3 năm 2009. “..the 180-billion yuan ($26.3 billion) Three Gorges Dam project has been highly contentious.” [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-ibib1_7-0) [“Three Gorges Dam Project — Quick Facts”](http://www.ibiblio.org/chinesehistory/contents/07spe/specrep01.html#Quick%20Facts). ibiblio.org. Truy cập ngày 23 tháng 11 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-Xinhua20031121_8-0) [“三峡水库：世界淹没面积最大的水库 (Three Gorges reservoir: World submergence area biggest reservoir)”](http://news.xinhuanet.com/ziliao/2003-05/30/content_896773.htm). Xinhua Net. 21 tháng 11 năm 2003. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-9) [“Three Gorges Dam to be completed nine months ahead of schedule: developer”](http://english.people.com.cn/200602/05/eng20060205_240302.html). People’s Daily Online. [2 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_5), [2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/2006). Truy cập [29 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_5), [2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/2006). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-culturemall_10-0) [“Three Gorges Dam”](http://www.chinaculturemall.com/Crafts/article.aspx?id=2530). China culture mall trading group inc. Truy cập ngày 13 tháng 1 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-11) [“Gørild Heggelund, ”Environment and Resettlement Politics in China: The Three Gorges”, Ashgate Publishing, Ltd. – 2004 – Political Science – 294 trang, trang 23-24”](http://books.google.com.vn/books?id=IbCKCok28dQC&pg=PA23&lpg=PA23&dq=%22Lin+Yishan%22&source=web&ots=YskRgBNoJc&sig=nQ4e7ciGo89waSwofUYaBG9DVy0&hl=vi#PPA23,M1). Books.google.com.vn. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2013. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-12) [Institute for Technology in the Tropics thuộc Đại học Khoa học ứng dụng Cologne](http://www.tt.fh-koeln.de/publications/ittpub302101_13.pdf) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-13) [“Kenneth Lieberthal & Michel Oksenberg, ”Policy Making in China: Leaders, Structures, and Processes”, 1988, Political Science, 464 trang, nhà in Đại học Princeton, trang 285”](http://books.google.com.vn/books?id=7kgIN9KJwSwC&pg=PA286&lpg=PA286&dq=Lieberthal%2BOksenberg%2Bdam&source=web&ots=06_VUZVhir&sig=aJXt1V819zCaJB7uNFeTbQssqWM&hl=vi#PPA285,M1). Books.google.com.vn. 26 tháng 4 năm 1979. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2013.
- ^
**a** **ă** [“”Yangtze! Yangtze!” của Đái Tình (戴晴, Dai Qing), chương 19- Phỏng vấn Hầu Học Dục, bản tiếng Anh trực tuyến”](http://www.threegorgesprobe.org/pi/documents/three_gorges/Yangtze/ch19.html). Threegorgesprobe.org. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2013. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-15) [Human Rights Watch](http://www.hrw.org/summaries/s.china952.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-16) [encarta.msn.com](http://encarta.msn.com/encyclopedia_761552786_4/Dolphin_%28aquatic_mammal%29.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-17) [“epochtimes.com”](http://en.epochtimes.com/news/6-12-22/49624.html). En.epochtimes.com. 22 tháng 12 năm 2006. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2013. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-18) [Chương 11:](http://www.threegorgesprobe.org/pi/documents/three_gorges/damming3g/ch11.html)của Philip B. Williams trong *Sedimentation Analysis*(Phân tích trầm tích hóa) *Damming the Three Gorges*do Margaret Barber và Gráinne Ryder chủ biên. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-19) [“Three Gorges Dam Project”](http://www.threegorgesprobe.org/pi/3g/index.cfm?DSP=content&ContentID=1708). Threegorgesprobe.org. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2013. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-20) [www.defenselink.mil](http://www.defenselink.mil/pubs/d20040528PRC.pdf) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-21) [“news.bbc.co.uk”](http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/3654772.stm). news.bbc.co.uk. 14 tháng 9 năm 2004. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2013. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-22) [“中国电力新闻网――电力行业的门户网站”](http://www.cepn.sp.com.cn/bwtj/200901/t20090109_268374.htm). Cepn.sp.com.cn. Truy cập ngày 1 tháng 8 năm 2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-23) [“国家重大技术装备”](http://www.chinaequip.gov.cn/2010-01/08/c_13130850.htm). Chinaequip.gov.cn. 8 tháng 1 năm 2010. Truy cập ngày 20 tháng 8 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-24) [“峡—葛洲坝梯级电站全年发电1006.1亿千瓦时”](http://www.ctgpc.com.cn/xwzx/news.php?mnewsid=45908). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-25) [“Three Gorges Project Generates 78.29 Bln Kwh of Electricity in 2011”](http://english.cri.cn/6909/2012/01/07/1461s675113.htm). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Tam_Hi%E1%BB%87p#cite_ref-autogenerated4_26-0) [“2012年三峡工程建设与运行管理成效十分显著”](http://www.gov.cn/gzdt/2013-01/14/content_2311905.htm).
## Tham khảo
*New Scientist*report on greenhouse gas production by hydroelectric dams.
- Topping, Audrey Ronning. Environmental controversy over the Three Gorges Dam.
*Earth Times News Service*. [article by ABB on use of HVDC-technology for distribution of power generated at the Three Gorges Dam](http://www.abb.com/global/abbzh/abbzh251.nsf%21OpenDatabase&db=/global/gad/gad02181.nsf&v=17EA&e=us&m=100A&c=C1256D71001E0037C1256834003AF40D)
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Đập Tam Hiệp](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Three_Gorges_Dam?uselang=vi) **(tiếng Anh)** [Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): **Video yêu thích**
[3 HOURS of HEALING ZEN Music ](https://youtu.be/LGiH6oUDXVg)
**Bài viết mới
** [Chào ngày mới 31 tháng 5](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/31/chao-ngay-moi-31-thang-5-2/)
[Chào ngày mới 30 tháng 5](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/30/chao-ngay-moi-30-thang-5-2/) [Trả lời thư Luân Đôn](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/30/tra-loi-thu-luan-don-cua-anh-le-vinh/) [Tuyết Sơn phi hồ và Kim Dung](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/30/tuyet-son-phi-ho-va-kim-dung/) [Chào ngày mới 29 tháng 5](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/29/chao-ngay-moi-29-thang-5-2/) [Cao Xuân Huy nhà hiền triết Việt](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/29/cao-xuan-huy-nha-hien-triet-viet/)
[Chào ngày mới 28 tháng 5](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/27/chao-ngay-moi-28-thang-5-2/)
[Nhân vật lịch sử vĩ đại nhất nước Nga](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/27/pie-dai-de-nhan-vat-lich-su-vi-dai-nhat-nuoc-nga/) [Quà tặng cuộc sống](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/27/qua-tang-cuoc-song/)
[Chào ngày mới 27 tháng 5](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/26/chao-ngay-moi-27-thang-5-2/)
[Bài học lịch sử Nga hoàng Nikolai II](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/26/bai-hoc-lich-su-nga-hoang-nikolai-ii/)
[Chào ngày mới 26 tháng 5](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/25/chao-ngay-moi-26-thang-5-2/) [Đọc “Tony buổi sáng”](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/25/doc-tony-buoi-sang/)
[Góc thư giản trí tuệ](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/25/goc-thu-gian-tri-tue/)
[Chào ngày mới 25 tháng 5](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/24/chao-ngay-moi-25-thang-5-2/)
[Sholokhov sông Đông êm đềm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/24/sholokhov-song-dong-em-dem/)
[Khen cho con mắt tinh đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/24/khen-cho-con-mat-tinh-doi/)
[Chào ngày mới 24 tháng 5](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/23/chao-ngay-moi-24-thang-5-2/)
[Vua Hàm Nghi và ông Trương Thạc](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/23/vua-ham-nghi-va-ong-truong-thac/) [Sông Thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/23/song-thuong/) [Vườn Quốc gia ở Việt Nam](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/23/vuon-quoc-gia-o-viet-nam/) [Chào ngày mới 23 tháng 5](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/22/chao-ngay-moi-23-thang-5-2/)
Pingback: Từ Trường Giang Tam Hiệp đến Mekong | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Trăng rằm cổ tích | Khát khao xanh
Pingback: Trăng rằm cổ tích | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tiếng Anh cho em | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Quà tặng cuộc sống | Khát khao xanh
Pingback: Quà tặng cuộc sống | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tô Đông Pha uống rượu ở Tây Hồ | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Biển Đông và sông Mekong | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Giấc mơ hạnh phúc | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chào ngày mới 9 tháng 6 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chào ngày mới 9 tháng 6 | CNM365
Pingback: Tỉnh thức | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tỉnh thức | Tình yêu cuộc sống

X-ac: 5.dca _dca