markdown:
**THS. NGUYỄN NGỌC DUY MỸ** **Có một thực tế là, dù VN rất tích cực đổi mới pháp luật theo những nguyên tắc của kinh tế thị trường, nhưng pháp luật về kinh tế, thương mại của nước ta vẫn còn có những khoảng cách nhất định so với pháp luật về thương mại của các nước, đặc biệt là với những chuẩn mực pháp lý của WTO mà VN sẽ trở thành thành viên trong một tương lai gần. Vấn đề không chỉ là những cách biệt về mặt quan điểm và kỹ thuật pháp lý, mà trong thực tiễn, chúng tạo nên những khó khăn cho việc hội nhập và nhất là đối với các quan hệ thương mại quốc tế. Một dẫn chứng sau đây cho thấy điều đó:** **Vụ việc **
Năm 1995, Công ty TNHH Tyco ký kết hợp đồng với Công ty TNHH Leighton về việc xây dựng một khu nghỉ mát tại miền Trung VN. Hai bên thỏa thuận tranh chấp sẽ do Trọng tài thương mại tại Queensland (Úc) giải quyết.
Khi có tranh chấp, Trọng tài Queensland đã thụ lý vụ kiện và phán quyết theo hướng có lợi cho Tyco, sau đó được chuyển về đề nghị công nhận và cho thi hành tại VN.
Ngày 23.5.2002, Tòa kinh tế Tòa án nhân dân TP.HCM đã công nhận phán quyết trọng tài và cho thi hành tại VN. Công ty Leighton không chấp nhận với lý lẽ rằng hợp đồng tranh chấp là hợp đồng về xây dựng, nên quan hệ hợp đồng này không phải là quan hệ thương mại theo Luật thương mại năm 1997 (xây dựng không phải là hành vi thương mại theo luật này). Toà án bác bỏ lý lẽ của Công ty Leighton và giải thích rằng hợp đồng được ký trước khi Luật thương mại năm 1997 có hiệu lực, do đó không thể kết luận các giao dịch đưa ra trong hợp đồng không mang bản chất thương mại vào thời điểm ký kết hợp đồng.
Công ty Leighton khiếu nại lên Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao tại TP.HCM, còn Công ty Tyco đề nghị Bộ tư pháp giải thích tính áp dụng của Luật thương mại năm 1997. Tháng 8.2002, Bộ tư pháp có ý kiến rằng: trước Luật thương mại 1997, không có sự phân biệt nào giữa hành vi thương mại và hành vi phi thương mại, do đó không thể cho rằng các giao dịch trong hợp đồng ký năm 1995 không có bản chất thương mại. Với quan điểm của Bộ tư pháp, phán quyết của Trọng tài Queensland đủ điều kiện công nhận và cho thi hành tại VN.
Tháng 01.2003, Tòa án nhân dân tối cao tại TP.HCM đã xem xét lại vụ việc và bác quyết định của Tòa kinh tế TAND TP.HCM. Tòa án nhân dân tối cao phán quyết rằng các giao dịch trong hợp đồng năm 1995 của Leighton và Tyco liên quan tới hoạt động xây dựng không mang bản chất thương mại theo pháp luật VN khi đó cũng như theo Luật thương mại năm 1997. Như vậy, phán quyết của Trọng tài Queensland không đủ điều kiện để được công nhận và thi hành tại VN.
**Vấn đề **
Vụ việc trên đặt ra những vấn đề sau:
– Có sự khác biệt giữa pháp luật VN và quốc tế về khái niệm thương mại:
Trong hệ thống pháp luật truyền thống của các quốc gia có nền kinh tế thị trường phát triển, cách hiểu thương mại thường là theo nghĩa rộng, bao gồm tất cả các hành vi kinh doanh như sản xuất, mua bán và dịch vụ. Trong Hiệp định thương mại Việt – Mỹ, nội dung thương mại còn bao gồm cả lĩnh vực sở hữu trí tuệ vốn còn rất xa lạ trong quan niệm thương mại của VN. Trong Bộ luật thương mại Pháp, người ta liệt kê một loạt các hành vi thương mại, theo đó mọi hành vi từ sản xuất, khai thác hầm mỏ, nguyên liệu đem bán, chế biến sản phẩm, mua bán, các hoạt động giải trí, môi giới, trung gian thương mại, ngân hàng, hối đoái, … đều được xem là hành vi thương mại.
Ngược lại, trong Luật thương mại VN năm 1997, phạm vi điều chỉnh của Luật thương mại là những hành vi thương mại theo liệt kê như: mua bán hàng hoá, đại diện, đại lý, môi giới, gia công, giám định, quảng cáo, khuyến mại, trưng bày giới thiệu hàng hoá, hội chợ triển lãm thương mại. Đây là quan niệm thương mại theo nghĩa hẹp; tức chỉ bao gồm hoạt động mua bán hàng hoá và những tác vụ có liên quan trực tiếp đến hoạt động mua bán hàng hoá. Luật thương mại năm 2005, tuy đưa ra định nghĩa về hoạt động thương mại, là những hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác; song lại tự giới hạn phạm vi điều chỉnh của Luật ở những hành vi mà về cơ bản giống như Luật thương mại năm 1997, còn những lĩnh vực khác được điều chỉnh bởi các luật chuyên ngành có liên quan. Thực tế này có thể dẫn đến cách hiểu không nhất quán trong việc giải quyết tranh chấp, đặc biệt là những tranh chấp có yếu tố nước ngoài.
– Nếu cho phép vận dụng án lệ, vấn đề trở nên dễ dàng hơn:
Theo đó ở hầu hết các quốc gia kinh tế thị trường, các hành vi xây dựng không tách rời với hoạt động thương mại. Có nhiều vụ tranh chấp về xây dựng được giải quyết dưới tác động của việc tham chiếu đến các bản án đã có từ trước. Các thẩm phán hoàn toàn có thể dựa vào đó làm cơ sở để đưa ra những phán quyết hoặc công nhận phán quyết của các cơ quan trọng tài. Theo cách lý giải này, một cơ quan trọng tài thương mại hoàn toàn có thể thụ lý và đưa ra phán quyết. Phán quyết sẽ được công nhận và thi hành tại VN qua một thủ tục pháp lý tương tự việc thi hành các bản án của toà án, trọng tài trong nước.
Trong quan hệ thương mại quốc tế, nhiều khi một hợp đồng lại liên quan đến pháp luật của nhiều nước khác nhau. Chẳng hạn: một công ty của Anh ký kết hợp đồng mua bán với một công ty của Đức. Hợp đồng này được thiết lập ở Pháp, hàng hoá được xếp xuống tàu tại một cảng của Achentina để vận chuyển đến một cảng của Đan Mạch trên một con tàu của Hà Lan. Nếu tranh chấp phát sinh giữa các bên trong hợp đồng này, rõ ràng việc chọn luật để giải quyết tranh chấp nhiều khi rất phức tạp, nhất là khi xảy ra tình trạng xung đột pháp luật trong thương mại quốc sẽ làm trầm trọng thêm các quan hệ.
Đăt vấn đề này trong bối cảnh của việc thực hiện pháp luật tại VN, hệ thống pháp luật còn nhiều khiếm khuyết, bất cập, trong khi đó sự xuất hiện liên tục những yếu tố mới trong giao dịch như thương mại điện tử chẳng hạn, nhà kinh doanh sẽ gặp nhiều trắc trở và dễ bị tổn thương do cách hành xử không theo kịp thực tế của các cơ quan công quyền.
**Án lệ **
Chính sự hạn chế của pháp luật và năng lực của các cơ quan công quyền khi giải quyết những vấn đề sinh động trong thực tiễn kinh doanh, thương mại ở các nước phương Tây, đã làm nảy sinh nhu cầu sử dụng một hình thức pháp luật đặc thù, đó là án lệ. An lệ là trường hợp các quyết định xét xử của toà án hoặc của cơ quan hành chính được sử dụng làm khuôn mẫu để giải quyết các vụ việc tương tự xảy ra sau đó. Đặc trưng cơ bản của án lệ là việc toà án tham gia tích cực vào hoạt động xây dựng pháp luật. Sở dĩ như vậy là vì bản án của toà trong trường hợp này có giá trị như một căn cứ pháp lý – vốn là chỗ dựa để các quan toà đưa ra các bản án. Nói cách khác, án lệ là cách thức giải thích và áp dụng pháp luật của toà án về một hoặc một số vấn đề nhất định, lâu dần cách áp dụng này trở thành một tiền lệ, một chuẩn mực để thẩm phán dựa vào đó mà xử lý các trường hợp tương tự về sau. Như vậy, án lệ ra đời thường là do pháp luật chưa đủ để điều chỉnh các quan hệ xã hội hoặc bản thân các quy định của pháp luật có thiếu sót, hoặc không thể giải thích.
Các luật gia ở các nước thuộc hệ thống luật Anh, Mỹ chứng minh sự cần thiết của án lệ khi cho rằng toà án trong nhiệm vụ xét xử của mình có quyền sáng tạo các quy tắc mang tính chuẩn mực trong án lệ, giúp tạo ra quan niệm đồng nhất trong xét xử, nhất là trong điều kiện pháp luật thường lạc hậu hơn so với những gì đang diễn ra trong đời sống. Trong thực tiễn, việc vận dụng án lệ buộc các thẩm phán phải đọc các án văn của các toà án khác cũng như những bản án của toà án cấp trên trong quá trình phúc thẩm, nhất là các bản án giám đốc thẩm.
Thực ra, án lệ có lịch sử xuất hiện từ rất lâu. Trong pháp luật La Mã có một nguyên tắc là “Stare decisis”, nghĩa là phải tuân theo các phán quyết đã có (án lệ bắt buộc). Theo nguyên tắc này, một phán quyết của Tòa án ngoài ý nghĩa là cách giải quyết một vụ án cụ thể, còn có ý nghĩa thiết lập ra một ”tiền lệ” để áp dụng cho những vụ án tương tự sau này. Có thể được tóm tắt án lệ qua những đặc điểm như: tạo ra sự bình đẳng trong việc xét xử các vụ giống nhau; giúp tiên lượng được trước kết quả của các vụ tranh chấp, điều này giúp các bên lưu ý khi đàm phán, soạn thảo hợp đồng; tiết kiệm công sức của các thẩm phán và các doanh nhân tham gia tranh tụng vì sử dụng những tình huống tương tự đã được giải quyết làm căn cứ giải quyết vụ việc …
Thông thường, người ta có quan niệm rằng án lệ là một hình thức pháp luật đặc thù của các nước thuộc hệ thống Anh, Mỹ. Tuy nhiên, tại các nước vốn có truyền thống dân luật như Pháp, Đức, Nhật cũng đã xem các bản án của toà phúc thẩm có giá trị như một nguồn luật qua việc công bố các bản án của toà cấp phúc thẩm để làm tài liệu cho thẩm phán các cấp tham chiếu khi xét xử các vụ việc tương tự.
Trong lĩnh vực thương mại, đặc biệt là thương mại quốc tế, từ lâu án lệ luôn được sử dụng như là một cách thức để toà án, trọng tài thương mại dựa vào để giải quyết các vụ tranh chấp thương mại. Cũng cần lưu ý rằng mức độ thừa nhận và vận dụng án lệ là không giống nhau ở các quốc gia và các hệ thống tài phán. Chẳng hạn, trong tài phán quốc tế về thương mại, WTO không công nhận nguyên tắc án lệ; tuy nhiên trong thực tiễn giải quyết tranh chấp quốc tế, các ban hội thẩm thường dựa rất nhiều vào việc tham khảo cách thức giải quyết của các ban hội thẩm trước đó qua những vụ việc tương tự. Điểm khác là, các bản án xét xử này chỉ có giá trị tham khảo chứ không trở thành các quy định có tính bắt buộc như ở hệ thống các quốc gia theo thông luật.
**Áp dụng ở VN **
VN trước nay không xem án lệ là một nguồn luật. Thẩm phán khi xét xử vụ việc chỉ dựa vào các quy định trong văn bản pháp luật, không đặt ra những tiền lệ để áp dụng sau này. Bộ luật dân sự năm 2005, tại điều 3 có đề cập đến khả năng áp dụng tập quán và áp dụng pháp luật tương tự nhưng không đề cập đến án lệ như là hình thức vận dụng pháp luật trong giải quyết tranh chấp tại toà. Việc không thừa nhận án lệ trong các tranh chấp thương mại ở VN có thể làm tăng thêm khó khăn cho các chủ thể tố tụng như các thẩm phán, luật sư và cả các bên đương sự. Sở dĩ như vậy là vì từ khi chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hoá bao cấp sang nền kinh tế thị trường, các vụ việc tranh chấp trong kinh doanh có một số điểm đặc thù so với tranh chấp trong dân sự thông thường.
Mặt khác, một yếu tố tác động mạnh mẽ đến việc nghiên cứu một cách nghiêm túc khả năng áp dụng án lệ ở VN là việc VN đang nỗ lực hội nhập nền kinh tế quốc tế, tham gia vào các điều ước thương mại quốc tế song phương hoặc đa phương và sắp tới là việc gia nhập WTO. Điều này đặt ra yêu cầu là công tác tài phán phải biết cách tiếp cận các vụ án có yếu tố nước ngoài qua việc công nhận và cho thi hành tại VN. Phương án sử dụng án lệ có thể được xem như là một nguồn luật bổ sung tuỳ theo mức độ để hoà nhập hệ thống tài phán của VN với hệ thống tài phán quốc tế. Điều này không hề làm giảm sút quyền lực của cơ quan tư pháp nước ta mà trái lại tạo được sự tin tưởng của cộng đồng quốc tế như là một điều kiện quan trọng để các doanh nhân có thể yên tâm về việc lựa chọn tài phán tại VN thay vì phải đưa vụ tranh chấp ra các cơ quan tài phán của nước ngoài.
Thực hiện áp dụng án lệ tại VN là một quá trình lâu dài, song hành với tiến trình hội nhập. Trước mắt, Toà án nhân dân tối cao đã hoàn chỉnh và công khai hóa các vụ tranh chấp kinh doanh, thương mại điển hình của năm 2004, trong đó có các quyết định giám đốc thẩm về các vụ án dân sự, kinh doanh, thương mại. Đây là cách tiến hành theo hướng hình thành và công nhận án lệ. Cần phải thừa nhận những nỗ lực từ lâu của ngành toà án với việc trong các báo cáo tổng kết hàng năm của mình, Tòa án nhân dân tối Cao đều có trình bày, phân tích những vụ án điển hình, chỉ ra những vướng mắc, sai sót trong tố tụng ở cấp sơ thẩm và ban hành các thông tư hướng dẫn để các Tòa án nhân dân địa phương nghiên cứu, rút kinh nghiệm trong công tác xét xử khi gặp những vụ việc tương tự. Điều này có thể xem là những nỗ lực ban đầu theo hướng tiếp cận án lệ phục vụ công tác xét xử. Về lâu dài, cần xuất bản hẳn một tập san án lệ như cách làm của nhiều nước. Tập san án lệ sẽ thường xuyên phổ biến những quyết định giám đốc thẩm của Toà án nhân dân tối cao làm căn cứ cho tòa án các cấp. Tất nhiên, cùng với điều này, phải có những quy định bắt buộc đối toà án các cấp trong việc sử dụng có hiệu quả các phán quyết của toà cấp trên khi gặp những vụ việc tương tự.
Phổ biến án lệ cần chú ý đến việc cập nhật những án lệ thương mại của các nước có nền kinh tế thị trường phát triển. Điều này hoàn toàn hợp lý, vì những vụ tranh chấp thương mại, đặc biệt là thương mại quốc tế mà Việt Nam đang gặp phải thì các nước phát triển cũng đã từng trải qua. Những kinh nghiệm như vậy cực kỳ quý giá, giúp các thẩm phán đỡ phải lúng túng mà bản thân các doanh nhân cũng có thể trù liệu những vấn đề thường gặp để hạn chế rủi ro mắc phải. Cần phải nghĩ đến việc phổ biến công khai các bản án của Toà án nhân dân tối cao trên các phương tiện thông tin như internet chẳng hạn. Điều này góp phần không nhỏ vào việc tăng cường giáo dục pháp luật và tạo niềm tin nơi doanh nhân và công chúng vào tính minh bạch, công khai của hệ thống toà án – một điều kiện quan trọng góp phần thúc đẩy quá trình hội nhập kinh tế của VN ª
**SOURCE: TẠP CHÍ PHÁT TRIỂN KINH TẾ SỐ 5/2006**
Filed under:
[1. Lý luận chung](https://thongtinphapluatdansu.edu.vn/category/phap-luat-ve-giai-quyet-vu-viec-dan-su/luat-to-tung-dan-su/ttds-ly-luan-chung/), [5. Quan điểm của Tòa án và về Tòa án](https://thongtinphapluatdansu.edu.vn/category/phap-luat-ve-giai-quyet-vu-viec-dan-su/luat-to-tung-dan-su/ttds-quan-diem-cua-toa-an-va-ve-toa-an/), [7. Tình huống tố tụng](https://thongtinphapluatdansu.edu.vn/category/phap-luat-ve-giai-quyet-vu-viec-dan-su/luat-to-tung-dan-su/ttds-tinh-huong-to-tung/), [7. Tình huống thực tiễn](https://thongtinphapluatdansu.edu.vn/category/luat-kinh-doanh/ltm-tinh-huong-thuc-tien/) |
Diệu Liên, on 3 Tháng Hai, 2015 at 8:40 sáng said:
thẩm phán có vai trò quan trọng trong việc sử dụng, pháp triển, sáng tạo ra luật ở các nước coi trọng án lệ. trình độ của thẩm phán k chỉ có thể trách họ mà chúng ta cũng cần phải xem lại cách chúng ta tạo ra họ n
Mai Loan, on 7 Tháng Một, 2008 at 4:55 chiều said:
Về tính năng động của án lệ thì có lẽ chúng ta không cần bàn đến, vấn đề là thẩm phán Việt Nam có đủ “tâm” và đủ “tầm” hay không?
dat ma, on 7 Tháng Một, 2008 at 3:13 chiều said:
Liệu thẩm phán việt nam có đủ trình độ để tạo ra các án lệ đáng tin cậy cho các tranh chấp về sau hay không khi cách xét xử, các phán quyết và trình độ của các thẩm phán việt nam đang ở tầm “đáng ngạc nhiên” và đầy “thán phục”


markdown:
**THS. LS. LÊ VĂN SUA – ** **Đoàn luật sư tỉnh Tiền Giang** **Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015, đã cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp năm 2013 về quyền con người, quyền công dân,… bảo đảm phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên… Đây là Bộ luật được đánh giá có tính đột phá, thể hiện được đầy đủ vai trò là luật chung của hệ thống luật tư; xác lập, bảo vệ quyền dân sự, trong đó có quyền nhân thân đối với hình ảnh cá nhân.**
Quyền cá nhân đối với hình ảnh được pháp luật ghi nhận và bảo vệ có ý nghĩa rất lớn đối với mỗi cá nhân, đây là yếu tố tinh thần gắn liền với mỗi cá nhân, hình ảnh của mỗi cá nhân bị xâm phạm không chỉ ảnh hưởng về mặt tinh thần mà còn ảnh hưởng đên danh dự, nhân phẩm…Vì vậy, việc pháp luật dân sự ghi nhận và bảo vệ cho mỗi cá nhân quyền đối với hình ảnh đảm bảo quyền nhân thân, hạn chế một cách tối đa nhất hành vi xâm phạm. Ngoài ra, còn góp phần đảm bảo trật tự xã hội và giáo dục ý thức pháp luật cho mọi người tôn trọng quyền đối với hình ảnh của cá nhân, khi có hành vi xâm phạm, tùy theo tính chất mức độ, hậu quả xảy ra mà bị xử lý theo quy định của pháp luật tương ứng. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành cũng chưa có quy định cụ thể về tiêu chí phân biệt hình ảnh cá nhân với hình ảnh sinh hoạt tập thể; quyền của cá nhân đối với hình ảnh bị giới hạn trong trường hợp xung đột với quyền lợi chung, quyền lợi của bên thứ ba hoặc với trường hợp đương sự từ bỏ quyền của mình đối với hình ảnh;… Do vậy, việc hiểu và áp dụng trong thực tiễn chưa có sự thống nhất. Trong phạm vi bài viết này, tác giả đề cập đến quy định về quyền của cá nhân, kể cả trẻ em đối với hình ảnh theo quy định tại Điều 32 BLDS năm 2015; Điều 21 Luật Trẻ em năm 2016, trên cơ sở đó, đề xuất các cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần ban hành văn bản hướng dẫn thống nhất chung về nhận thức quy định này, tránh những vướng mắc phát sinh không cần thiết.
Quyền của cá nhân đối với hình ảnh, Điều 32 BLDS năm 2015 quy định:
*“1. Cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình.* *Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý.* *Việc sử dụng hình ảnh của người khác vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.* *2. Việc sử dụng hình ảnh trong trường hợp sau đây không cần có sự đồng ý của người có hình ảnh hoặc người đại diện theo pháp luật của họ:*
*a) Hình ảnh được sử dụng vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng;* *b) Hình ảnh được sử dụng từ các hoạt động công cộng, bao gồm hội nghị, hội thảo, hoạt động thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật và hoạt động công cộng khác mà không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh.* *3. Việc sử dụng hình ảnh mà vi phạm quy định tại Điều này thì người có hình ảnh có quyền yêu cầu Tòa án ra quyết định buộc người vi phạm, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan phải thu hồi, tiêu hủy, chấm dứt việc sử dụng hình ảnh, bồi thường thiệt hại và áp dụng các biện pháp xử lý khác theo quy định của pháp luật.” *
So với quy định tại Điều 31 BLDS năm 2005, quy định về quyền của cá nhân đối với hình ảnh trong BLDS năm 2015 có nhiều điểm mới, theo đó, nhà làm luật đã xây dựng cơ chế bảo vệ chặt chẽ hơn về quyền của cá nhân đối với hình ảnh của mình, nghĩa là, khi sử dụng hình ảnh của một ai đó, yêu cầu phải có được sự chấp thuận của người có hình ảnh được sử dụng và phải trả thù lao nếu có phát sinh lợi nhuận. Việc sử dụng hình ảnh trong trường hợp không cần có sự đồng ý của người có hình ảnh hoặc người đại diện theo pháp luật của họ chỉ áp dụng với trường hợp vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích cộng đồng hoặc trong các hoạt động công khai công cộng, như: hội nghị, hội thảo, hoạt động thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật và hoạt động công cộng khác mà không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh.Ngoài ra, luật cho phép người bị xâm phạm yêu cầu tòa án ra quyết định buộc người vi phạm, tổ chức, cá nhân có liên quan phải thu hồi, tiêu hủy, chấm dứt việc sử dụng hình ảnh và bồi thường thiệt hại, kể cả với trường hợp sử dụng trái phép cho mục đích phi lợi nhuận.
Quy định như trên, được xem là phù hợp với xu hướng luật pháp quốc tế cũng như văn hóa của người Việt, khích lệ các hành xử nhân văn, nhân ái trong xã hội và bảo vệ tốt hơn quyền đối với hình ảnh của công dân và bảo đảm tính khách quan, có trách nhiệm hơn của các cơ quan báo chí, của cộng đồng mạng xã hội.
Hành vi phát tán hình ảnh của cá nhân xâm hại tới danh dự, nhân phẩm, uy tín của người đó. Hành vi này thực hiện bằng cách khi có được hình ảnh của một người nào đó, nhất là hình ảnh thuộc về đời sống riêng tư của cá nhân, hình ảnh có tính chất
*“nhạy cảm”*có thể xuất phát từ động cơ thiếu trong sáng do tư thù hoặc bất kỳ lí do nào họ đã đăng tải trên các phương tiện thông tin, tạo hiệu ứng lan truyền nhanh trong cộng đồng, nhằm mục đích bôi nhọ danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh hoặc chỉ để “ *trêu đùa*”; *“khoe khoang”* mà không có dụng ý xấu. Và theo quy định của pháp luật, người thực hiện hành vi đó phải chịu trách nhiệm.
Xâm phạm hình ảnh cá nhân còn được thể hiện thông qua việc một số các cơ quan báo chí công bố những hình ảnh được cá nhân thực hiện bảo mật. Hoạt động của báo chí đã xâm phạm quyền nhân thân đối với hình ảnh của cá nhân, sử dụng hình ảnh xâm phạm bí mật cá nhân, đời sống riêng tư. Hành vi này biểu hiện ở việc cá nhân bị phát tán những bức hình, cảnh quay riêng tư, nó thuộc đời sống sinh hoạt riêng tư của một người hoặc mặc dù là những hình ảnh bình thường nhưng cá nhân thực hiện vào việc bảo mật những bức ảnh đó thì việc công bố phát tán những
__búc ả__nh cảnh quay đó, hành vi này là xâm phạm tới bí mật cá nhân, đời sống riêng tư của cá nhân được tôn trọng và được pháp luật bảo vệ.
Theo quy định tại khoản 1 Điều 21 Hiến pháp năm 2013
*: “Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình; có quyền bảo vệ danh dự, uy tín của mình. Thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình được pháp luật bảo đảm an toàn.”. *Ngoài ra, tại khoản 1 Điều 31 Hiến pháp năm 2013, quy định: *“Người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.”*
Luật Báo chí được Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 11 thông qua ngày 05/4/2016, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2017, thay thế Luật Báo chí ngày 28/12/1989 đã được sửa đổi, bổ sung một số Điều theo Luật số 12/1999/QH10. Mà theo đó, tại khoản 5 Điều 9 của Luật này có quy định cấm
*“Tiết lộ thông tin thuộc danh Mục bí mật nhà nước, bí mật đời tư của cá nhân và bí mật khác theo quy định của pháp luật.”*
Nghị định 51/2002/NĐ-CP ngày 26/4/2002 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí (viết tắt Nghị định 51/2002/NĐ-CP), có quy định những điều không được thông tin trên báo chí. Theo đó, tại khoản 3 Điều 5 Nghị định này quy định:
*“Không được đăng, phát ảnh của cá nhân mà không có chú thích rõ ràng hoặc làm ảnh hưởng đến uy tín, danh dự của cá nhân đó (trừ ảnh thông tin các buổi họp công khai, sinh hoạt tập thể, các buổi lao động, biểu diễn nghệ thuật, thể dục thể thao, những người có lệnh truy nã, các cuộc xét xử công khai của Tòa án, những người phạm tội trong các vụ trọng án đã bị tuyên án).”*
Tại điểm c khoản 1 Điều 10 Nghị định 56/2006/NĐ-CP ngày 06/6/2006 của Chính phủ, về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động văn hóa, thông tin có quy định:
*“phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau: đăng, phát ảnh của cá nhân mà không được sự đồng ý của người đó hoặc thân nhân người đó, trừ các trường hợp tìm thân nhân của nạn nhân, ảnh của người đã bị khởi tố hình sự hoặc đang chấp hành hình phạt tù giam, ảnh thông tin về các hoạt động tập thể”.*
Tại điểm e khoản 2 Điều 8 Nghị định 159/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động báo chí quy định:
*“Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây: đăng, phát ảnh của cá nhân mà không được sự đồng ý của người đó, trừ các trường hợp pháp luật có quy định khác”.*
Ngoài ra, theo Nghị định 167/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 của Chính phủ, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng chống tệ nạn xã hội; phòng cháy và chữa cháy; phòng chống bạo lực gia đình (viết tắt Nghị định 167/2013/NĐ-CP). Mà theo đó, theo điểm a khoản 1 Điều 5 của Nghị địng này, quy định:
*“* *Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 100.000 đồng đến 300.000 đồng đối với một trong những hành vi sau đây:* *a) * *Có cử chỉ, lời nói thô bạo, khiêu khích, trêu ghẹo, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác;* *”*
Việc xâm phạm hình ảnh cá nhân với sự hỗ trợ của các phương tiện hiện đại như: các thiết bị máy quay, máy chụp ảnh hiện đại giúp người ta quay lén, chụp ảnh ở các góc độ đã ghi nhận lại những hình ảnh không đẹp của một số người. Chính điều này làm tăng tính chất nguy hiểm của hành vi xâm phạm hình ảnh đối với xã hội, từ đó hành vi xâm phạm hình ảnh của cá nhân đã không chỉ là xâm phạm tới quan hệ dân sự nữa mà chuyển sang xâm phạm tới quan hệ được pháp luật hình sự điều chỉnh, một số tội phạm được quy định trong BLHS năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009), như: Tội
*truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy *(Điều 253); Tội *làm nhục người khác* (Điều 121); …
Luật Trẻ em năm 2016, có hiệu lực từ ngày 1/6/2017, mà theo đó, quyền bí mật đời sống riêng tư, tại Điều 21 của Luật này, quy định:
*“1. Trẻ em có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình vì lợi ích tốt nhất của trẻ em.* *2. Trẻ em được pháp luật bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín, bí mật thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác; được bảo vệ và chống lại sự can thiệp trái pháp luật đối với thông tin riêng tư.”*
Một trong những hành vi bị nghiêm cấm được quy định tại khoản 11 Điều 6 Luật Trẻ em năm 2016, đó là:
*Công bố, Tiết lộ thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ em mà không được sự đồng ý của trẻ em từ đủ 07 tuổi trở lên và của cha, mẹ, người giám hộ của trẻ em.* Ngoài ra, khoản 2 Điều 54 Luật này quy định: *“Cơ quan, tổ chức, cá nhân quản lý, cung cấp sản phẩm, dịch vụ thông tin, truyền thông và tổ chức các hoạt động trên môi trường mạng phải thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn và bí mật đời sống riêng tư cho trẻ em theo quy định của pháp luật”.*
## Ngày 20/11/1989, Đại hội đồng Liên hợp quốc đã thông qua Công ước quốc tế về quyền trẻ em. Việt Nam là nước thứ hai trên thế giới và nước đầu tiên ở châu Á phê chuẩn Công ước vào ngày 20/2/1990. Theo đó, Điều 16 Công ước này quy định:
Không trẻ em nào phải chịu sự can thiệp tùy tiện hay bất hợp pháp vào việc riêng tư, gia đình, nhà cửa hoặc thư tín cũng như những sự công kích bất hợp pháp vào danh dự và thanh danh của các em; trẻ em có quyền được pháp luật bảo vệ chống lại sự can thiệp hay công kích như vậy.
Nghị định số 56/2017/NĐ-CP ngày 9/5/2017 của Chính phủ, quy định chi tiết một số điều của Luật Trẻ em (có hiệu lực từ ngày 1/7/2017). Điều 33 của Nghị định này, giải thích rõ thông tin bí mật đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ em là các thông tin về:
*tên, tuổi; đặc điểm nhận dạng cá nhân; thông tin về tình trạng sức khỏe và đời tư được ghi trong bệnh án; hình ảnh cá nhân; thông tin về các thành viên trong gia đình, người chăm sóc trẻ em; tài sản cá nhân; số điện thoại; địa chỉ thư tín cá nhân; địa chỉ, thông tin về nơi ở, quê quán; địa chỉ, thông tin về trường, lớp, kết quả học tập và các mối quan hệ bạn bè của trẻ em; thông tin về dịch vụ cung cấp cho cá nhân trẻ em.*
Tác giả thấy rằng, hiện nay chưa có Nghị định mới về xử phạt vi phạm hành chính về quyền trẻ em, trong đó có hành vi vi phạm về quyền riêng tư của trẻ em, như liệt kê tại Điều 33 Nghị định 56/2017/NĐ-CP. Mà chỉ có Nghị định số 144/2013/NĐ-CP ngày 29/10/2013 của Chính phủ, quy định xử phạt vi phạm hành chính về bảo trợ, cứu trợ xã hội và bảo vệ, chăm sóc trẻ em, nhưng lại không có quy định cụ thể nào về xử lý hành vi vi phạm quyền riêng tư của trẻ em. Tuy vậy, có ý kiến cho rằng, vẫn có thể căn cứ vào những quy định pháp luật khác có liên quan để xử lý đối với hành vi xâm phạm quyền riêng tư của trẻ em. Chẳng hạn, đối với hành vi vi phạm quyền riêng tư của trẻ em trên môi trường mạng, có thể căn cứ vào Nghị định 174/2013/NĐ-CP ngày 13/11/2013 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin và tần số vô tuyến điện (đã được sửa đổi, bổ sung theo Nghị định 49/2017/NĐ-CP ngày 24/4/2017 của Chính phủ, sửa đổi, bổ sung Điều 15 Nghị định số 25/2011/NĐ-CP ngày 06/4/2011 của Chính phủ, quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Viễn thông và Điều 30 của Nghị định số 174/2013/NĐ-CP ngày 13/11/2013 của Chính phủ, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, công ghệ thông tin và tần số vô tuyến điện). Theo đó, điểm b khoản 2 Điều 64 Nghị định này, quy định:
+Đối với vi phạm về trang thông tin điện tử, trang thông tin điện tử tổng hợp liên quan đến hành vi tiết lộ bí mật đời tư hoặc bí mật khác khi chưa được sự đồng ý của cá nhân, tổ chức có liên quan trừ trường hợp pháp luật quy định thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng
+Đối với vi phạm các quy định về trách nhiệm của tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội liên quan đến hành vi tiết lộ bí mật đời tư hoặc bí mật khác khi chưa được sự đồng ý của cá nhân, tổ chức có liên quan trừ trường hợp pháp luật quy định thì bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng.
+Đối với vi phạm của thành viên gia đình tiết lộ hoặc phát tán tư liệu, tài liệu thuộc bí mật đời tư của thành viên gia đình (trong đó có trẻ em) nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm; sử dụng các phương tiện thông tin nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm thành viên gia đình; phổ biến, phát tán tờ rơi, bài viết, hình ảnh, âm thanh nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm của nạn nhân thì bị xử phạt từ 1.000.000 đồng đến 1.500.000 đồng đối với mỗi hành vi vi phạm theo khoản 2 Điều 51 Nghị định 167/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 của Chính phủ, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng chống tệ nạn xã hội; phòng cháy và chữa cháy; phòng, chống bạo lực gia đình. Ngoài ra, tùy tính chất, mức độ, hành vi vi phạm quyền riêng tư của trẻ em có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín hoặc hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác của người khác; tội làm nhục người khác… theo quy định của BLHS.
Kể cả pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia, đã có khung pháp lý chặt chẽ để bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em. Với các quy định trên, các bậc cha, mẹ, người thân thích của trẻ em cần phải lưu ý và thận trọng trong việc đăng tải hình ảnh, kết quả học tập,… của trẻ trên các trang mạng xã hội để tránh vi phạm các quy định của pháp luật.
Từ thực tế, theo tác giả còn có một vấn đề thiết nghĩ cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần ban hành văn bản hướng dẫn rõ ràng hơn nhằm thống nhất chung về nhận thức và áp dụng trong thực tiễn, cụ thể:
**, Thứ nhất** *tiêu chí nào để xác định là hình ảnh cá nhân?* *Vấn đề ý thức của của bố mẹ đối với quyền riêng tư về hình ảnh của con cái*
Tiêu chí nào xác định đó là vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng khi sử dụng hình ảnh của người khác? Ngoài các hoạt động mang tính công cộng, như: hội nghị, hội thảo, hoạt động thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật khi sử dụng hình ảnh mà không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh thì không cần có sự đồng ý của họ, bên cạnh đó, luật còn quy định hoạt động công cộng khác. Vậy các
*hoạt động công cộng khác*ở đây được hiểu như thế nào cho đúng với tinh thần quy định tại điểm b khoản 2 Điều 32 BLDS năm 2015 và không mâu thuẩn với quy định quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình, tại Điều 38 BLDS năm 2015?
Riêng đối với hình ảnh của trẻ em, có ý kiến cho rằng, không thể nói bất cứ hình ảnh nào của trẻ em được cha mẹ đăng tải trên môi trường mạng mà không được trẻ em đồng ý, đều là hành vi xâm phạm đời sống riêng tư của trẻ em. Mà đó chỉ có thể là, hình ảnh có biểu hiện nhạy cảm, bộc lộ thân thể quá đà, phản ánh hành vi bạo hành, xúc phạm danh dự, ảnh hưởng xấu đến tâm lý, sự phát triển của trẻ em,.. thì mới được coi là xâm phạm đời sống riêng tư. Ngoài ra, cũng cần xem xét động cơ, mục đích của người đăng tải hình ảnh trẻ em để xác định đâu là hành vi xâm phạm đời sống riêng tư của trẻ em.
Đây là vấn đề mới ở Việt Nam, nhưng không mới so với nhiều nước trên thế giới. Ở Pháp, cha mẹ có thể bị phạt đến 45.000 Euro và 01 năm tù vì đăng những tấm ảnh thời ấu thơ của con. Theo tác giả, không cần truy xét về động cơ, bởi chắc chắn không ai chấp nhận việc đưa thông tin cá nhân của trẻ em, hình ảnh trẻ em không mặc quần áo, trẻ em bị dị tật, trẻ em bị bạo hành… lên các trang báo, mạng xã hội, facebook mà không được sự đồng ý của người có hình ảnh hoặc bố mẹ, người giám hộ. Thực tế cho thấy, đã có những người chuyên tìm kiếm thông tin mạng để thực hiện những hành vi vô nhân tính với trẻ em.
Khái niệm
*“Hình ảnh của cá nhân”*bao gồm mọi hình thức tác phẩm ghi lại hình dáng của con người cụ thể như chụp, ảnh vẽ, ảnh họa chép và suy luận rộng ra có thể cả bức tượng của cá nhân đó nữa. Xét về mặt quyền sở hữu trí tuệ thì bức ảnh, tấm hình, pho tượng đều là loại hình tác phẩm, người sử dụng tác phẩm trước hết phải xin phép người chủ bản quyền (chủ sở hữu quyền tác giả) và trả cho họ một khoản lợi ích vật chất, đồng thời phải trả thù lao, nhuận bút cho người sáng tác (người chụp ảnh, sao chép, họa hình…). Còn xét về *“quyền nhân thân của con người”*, ai muốn sử dụng hình ảnh của cá nhân đều phải được sự đồng ý của người đó. Hình ảnh của cá nhân có thể được hiểu là sự tái hiện lại vẻ bề ngoài của một người bằng cách thức nào đó có thể ghi lại và gây ấn tượng thị giác cho những người khác. Khi được mọi người nhìn vào hình ảnh tái hiện đó có thể nhận diện được rằng đó là ai. Do đó, Điều 32 BLDS năm 2015 đã đặt ra những quy định cụ thể về quyền nhân thân đối với hình ảnh, theo hướng chặt chẽ hơn, khả thi hơn so với quy định tại Điều 31 BLDS năm 2005.
Tuy nhiên, theo Luật Trẻ em năm 2016, quy định muốn đưa thông tin, hình ảnh về trẻ em dưới 7 tuổi phải được sự đồng ý của bố mẹ hoặc người giám hộ. Còn trường hợp trẻ em từ 7 tuổi trở lên phải được sự đồng ý của chính các em. Trên thực tế, liệu có bố mẹ nào xin phép con cái khi đưa thông tin, hình ảnh của con cái lên mạng? Bởi trong suy nghĩ của người Việt từ ngàn đời nay, bố mẹ vẫn luôn xem con cái như
*“tài sản”*thuộc quyền sở hữu của mình! Cái khó hơn nữa là biện pháp chế tài. Trẻ em ở độ 7 tuổi trở lên có khi nào đi tố cáo bố mẹ mình xâm hại quyền riêng tư cá nhân? Đó là chưa kể, truyền thống về đạo đức trong gia đình, con cái luôn phải vâng lời ông bà, bố mẹ. Ở các nước phương Đông, tâm lý chung của các bậc phụ huynh là rất thích *“khoe khoang”*về con cái. Nhu cầu và sở thích có vẻ nhân văn, hành vi vi phạm của thành viên gia đình tiết lộ hình ảnh của con cái trên môi trường mạng, nhưng hoàn toàn *không nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm*của con cái họ, thì liệu rằng việc áp dụng quy định xử phạt từ 1.000.000 đồng đến 1.500.000 đồng đối với mỗi hành vi vi phạm theo khoản 2 Điều 51 Nghị định 167/2013/NĐ-CP có phù hợp, có khả thi không? Do đó, để luật đi vào cuộc sống, thay đổi nhận thức và ý thức được quyền riêng tư của con cái mình về thông tin cá nhân nói chung, về hình ảnh cá nhân nói riêng là điều không đơn giản. Hơn nữa, cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần ban hành quy định xử phạt vi phạm hành chính xâm phạm đến quyền riêng tư của trẻ sao cho vừa có tính răn đe nhưng bảo đảm tính khả thi. *Thứ hai, về quyền của cá nhân đối với hình ảnh bị giới hạn trong trường hợp xung đột với quyền lợi chung, quyền lợi của bên thứ ba*
Bản thân quyền nhân thân đối với hình ảnh là một quyền tuyệt đối của cá nhân. Quyền này hoàn toàn được bảo vệ một cách vô điều kiện khi cá nhân có hình ảnh thấy rằng hình ảnh của mình bị xâm phạm. Thực tế, nhiều văn bản luật dù chặt chẽ đến mấy cũng không thể giải quyết thỏa đáng được tất cả những vấn đề rắc rối phát sinh hàng ngày trong cuộc sống. Bởi vậy, quyền nhân thân đối với hình ảnh không nằm ngoài ngoại lệ này.
Khoản 1 Điều 32 BLDS 2015 quy định:
*“Cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình”*. Quy định này dẫn đến cách hiểu là cá nhân hoàn toàn được phép định đoạt những gì mình muốn với hình ảnh của mình, không một ai được quyền ngăn cản hay được phép xâm phạm. Tuy nhiên, quyền nhân thân của cá nhân đối với hình ảnh bị giới hạn trong trường hợp xung đột với quyền lợi chung. Nghĩa là quyền đối với hình ảnh có sự khác biệt về giá trị văn hóa, quan điểm và yếu tố xã hội góp phần làm nảy sinh các xung đột với các quyền lợi chung vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng. Cá nhân không thể viện dẫn quyền nhân thân đối với hình ảnh nếu họ chỉ có mặt trong một bức ảnh chụp phong cảnh hoặc ảnh chụp tại hội nghị, hội thảo, nơi tụ tập đông người như mít tinh, biểu tình, … Ở đây, người chụp ảnh không nhằm ghi hình của cá nhân đó mà ghi hình phong cảnh hoặc sự kiện đang diễn ra. Cá nhân đó chỉ là một bộ phận bổ trợ trong phong cảnh hoặc sự kiện đó. Trường hợp người chụp ảnh tập trung mô tả đương sự, trong đó phong cảnh và sự kiện chỉ đóng vai trò làm nền thì vấn đề quyền nhân thân đối với hình ảnh sẽ được đặt ra, chẳng hạn, cá nhân đó bị chụp cận cảnh hoặc tách hẳn với bối cảnh xung quanh.
Nghiên cứu các quy định của pháp luật hiện hành, tác giả thấy rằng không có quy định cụ thể nào phân biệt rõ hình ảnh bắt buộc phải có sự đồng ý của cá nhân và hình ảnh được phép ghi, chụp hình. Ví dụ, đối với hình ảnh được công bố nhằm mục đích truy nã, Cơ quan Cảnh sát điều tra được quyền đăng hình tội phạm bị truy nã, nhằm giúp người dân nhận biết được người đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, mà pháp luật hình sự coi là tội phạm. Tuy nhiên, cũng nên hiểu một cách đúng đắn về vấn đề này, tránh cách hiểu cứ có hành vi phạm tội là cơ quan nào cũng được phép đăng hình. Dù rằng, quy định đăng hình truy nã tội phạm chỉ thuộc cơ quan có thẩm quyền, tất nhiên, việc làm đó phải bảo đảm tuân thủ triệt để quy định của pháp luật hình sự và tố tụng hình sự hiện đang còn hiệu lực. Ví dụ: Sau 03 tháng tham gia khóa huấn luyện chiến sĩ mới, Nguyễn Văn B. được điều động về công tác tại đơn vị X.. Ngày 15/9/1999 B. tự ý bỏ đơn vị đi đến nhà người bạn tại tỉnh Đắc Nông và B. ở luôn tại đây cùng làm rẫy với bạn mình. Ngày 04/10/1999 đơn vị tổ chức vận động đưa B. trở lại đơn vị tiếp tục công tác. Đến 10/11/1999 B. tiếp tục bỏ đơn vị đi mà không được phép. Do không rõ sau khi đào ngũ, B. ở đâu và làm gì, nên ngày 20/12/1999 Cơ quan Điều tra hình sự Khu vực thuộc Đơn vị X ra lệnh truy nã trên toàn quốc đối với B. về tội “
*Vắng mặt trái phép*” theo quy định tại Điều 259 BLHS năm 1985. Lệnh truy nã được gửi đến các nơi theo quy định, trong đó có địa phương nơi B đăng ký hộ khẩu thường trú. Đến ngày 19/6/2016 Công an thành phố H. bắt khẩn cấp B. theo lệnh truy nã mà Cơ quan Điều tra hình sự Khu vực đơn vị X ban hành cách đây 16 năm!.
Vấn đề đáng quan tâm đó là, BLHS năm 1999 được Quốc hội khóa X thông qua ngày 21/12/1999, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2000, mà theo đó, Điều 259 BLHS năm 1985 đã bị bãi bỏ, nhưng cơ quan ban hành lệnh truy nã vẫn không có một hành động cần thiết nào để xử lý “
*Quyết định truy nã*” đối với B. cho phù hợp với sự chuyển biến của tình hình! Việc Cơ quan Điều tra đã phát lệnh truy nã, sử dụng hình ảnh của B. đính kèm với lệnh truy nã chỉ *“vì lợi ích quốc gia”*là hoàn toàn chính xác, nhưng kể từ ngày 01/7/2000 cho đến khi B. bị bắt (19/6/2016) khoản thời gian dài gần 15 năm, B. vẫn mang thân phận của người đang bị truy nã và đương nhiên hình ảnh của B. vẫn được sử dụng để cơ quan chức năng truy tìm. Vậy liệu cơ quan đã phát hành lệnh truy nã có vi phạm quyền về hình ảnh cá nhân đối với B., từ ngày 01/7/2000 cho đến khi Cơ quan Điều tra hình sự Khu vực thuộc đơn vị X ra quyết định đình nã?
Trường hợp xung đột với người thứ ba, đây là trường hợp tác giả muốn đề cập đến khía cạnh đối với những bức ảnh chụp chung với mọi người như chụp với bạn bè, gia đình, chụp tại hội nghị, hội thảo,…hoặc với những người nổi tiếng. Theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 32 BLDS năm 2015, khi sử dụng hình ảnh đó, không cần thiết phải có sự đồng ý của người có hình ảnh hoặc người đại diện theo pháp luật của họ. Nghĩa là, trong trường hợp này quyền nhân thân của cá nhân đối với hình ảnh cũng đã bị giới hạn. Bởi khi chụp chung với mọi người thì mặc nhiên thừa nhận là chấp nhận người chụp ảnh, ghi hình được phép sử dụng hình ảnh của mình. Hơn nữa, việc này cũng không gây thiệt hại gì cho người có mặt trong bức ảnh, nên họ không cần phải xin phép!?
Tuy nhiên cũng có ý kiến cho rằng, trong một số trường hợp, quyền nhân thân đối với hình ảnh có quan hệ chặt chẽ với quyền bí mật cá nhân, bí mật gia đình họ. Cũng như quyền nhân thân đối với hình ảnh, Điều 38
[[1]](http://moj.gov.vn/qt/tintuc/Pages/nghien-cuu-trao-doi.aspx?ItemID=2164#_ftn1)BLDS năm 2015 quy định quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình, đây là những thông tin, tư liệu về tinh thần, vật chất, quan hệ xã hội hoặc những thông tin khác liên quan đến cá nhân, gia đình trong quá khứ cũng như trong hiện tại, được pháp luật bảo vệ và những thông tin đó được bảo mật bằng những biện pháp mà pháp luật thừa nhận. Như vậy, nếu đối tượng trong ảnh chụp là một nhóm người, nhưng trong nhóm người đó có cá nhân, dù cá nhân người đó không nổi tiếng, nhưng người này cũng có đủ quyền để phản đối việc sử dụng hình ảnh của mình!. Lúc này, quyền nhân thân đối với hình ảnh xuất phát từ quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân. Trước khi có thể sử dụng hình ảnh liên quan phải đảm bảo rằng người được chụp ảnh, ghi hình không bị tổn hại đến đời sống cá nhân, hình tượng riêng và bản thân họ không phản đối việc sử dụng hình ảnh đó. Ngược lại, với những bức ảnh vượt khỏi khuôn khổ đời tư, người có hình ảnh được chụp khi họ tham gia các buổi biểu tình, lễ hội công khai thì cá nhân đó có thể yêu cầu xử lý sao cho mình không thể bị nhận dạng trong bức ảnh đó. Điều này thể hiện sự tôn trọng với cá nhân đó. Quyền nhân thân đối với hình ảnh có đối tượng hẹp hơn quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình, đó là, quyền nhân thân đối với hình ảnh có đối tượng cụ thể – hình ảnh của chính cá nhân đó còn quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình có đối tượng là những thông tin, tài liệu về quá khứ liên quan đến cá nhân, gia đình họ.
Một đặc điểm khác biệt nữa, tính bí mật cá nhân, bí mật gia đình chỉ mang tính tương đối vì xét dưới góc độ này đối với cá nhân đó thì thông tin đó cần phải che đậy, giữ kín nhưng đứng dưới góc độ khác, đối với chủ thể khác thì những thông tin trên không cần che dấu. Vì vậy bí mật cá nhân, bí mật gia đình chỉ có cá nhân đó hoặc một số người hạn chế được biết. Quan điểm xác định như thế nào là bí mật cá nhân, bí mật gia đình là do từng cá nhân trong xã hội. Như có người không muốn tiết lộ thông tin đã từng có mối tình đẹp trong quá khứ, họ muốn giữ cho riêng bản thân nhưng có người nghĩ rằng việc nói với người bạn đời là không sao cả miễn là không ảnh hưởng đến cuộc sống hiện tại của họ
[[2]](http://moj.gov.vn/qt/tintuc/Pages/nghien-cuu-trao-doi.aspx?ItemID=2164#_ftn2). *Thứ ba, quyền của cá nhân đối với hình ảnh bị giới hạn trong trường hợp đương sự từ bỏ quyền của mình đối với hình ảnh*
Tất cả các quyền dân sự của cá nhân đều được tôn trọng và được pháp luật bảo vệ. Khi hành vi xâm phạm xảy ra thì hai bên có thể tự thỏa thuận. Nguyên tắc hòa giải luôn được pháp luật dân sự khuyến khích. Và chỉ khi hai bên không thống nhất ý chí được với nhau thì tranh chấp mới xảy ra và phát sinh thủ tục tố tụng. Tòa án là cơ quan xét xử các vụ việc này và Tòa án chỉ thực sự tiến hành xét xử khi có đơn yêu cầu của đương sự. Đấu tranh, bảo vệ hình ảnh của mình trước hết phải là nghĩa vụ, quyền của chính người đó. Thực tế, cũng chưa xử lý tốt việc truy xét hay tìm ra manh mối kẻ phát tán nhưng hầu như những vụ bị phát tán hình ảnh (đặc biệt là hình ảnh khoả thân) lên mạng thì không thấy người gây ra hành vi nhận trách nhiệm. Điều này đã gây ra tâm lý ngại không muốn khơi ra của chính người bị hại. Nạn nhân không tự mình viết đơn tố cáo, đề nghị cơ quan điều tra, xử lý thì những vụ việc trên chỉ dừng lại ở quan hệ dân sự, các bên tự thoả thuận và giải quyết. Nếu chủ thể nào cần sự phân xử của Tòa án thì buộc phải có yêu cầu thì Tòa mới bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho họ. Hiện nay, xã hội có quá nhiều vụ xâm phạm hình ảnh của cá nhân như chụp ảnh lén lút, quay lén đời sống riêng tư …..và đăng tải lên Internet với phản ứng dây chuyền cực nhanh và không thể kiểm soát nổi. Chẳng hạn, việc chụp ảnh người khác trong tư thế
*“không đẹp”*như ngủ hớ hênh ở cơ quan, bung cúc áo, quần… rồi đăng lên mạng xã hội mà chưa được sự đồng ý và kèm theo những lời bình luận khiếm nhã, khiêu khích, trêu ghẹo,… gây ảnh hưởng xấu đến danh dự, nhân phẩm, uy tín người đó. Người đăng ảnh có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy thuộc vào tính chất, mức độ hậu quả xảy ra.
Do đó, không thể nói pháp luật không bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân mà do chính đương sự trong nhiều trường hợp đã từ bỏ quyền này của mình. Quyền nhân thân đối với hình ảnh là một quyền cơ bản của con người nên cá nhân có toàn quyền xử sự đối với hành vi xâm phạm tới hình ảnh của mình. Nhưng một khi đương sự từ bỏ quyền này của mình thì mặc nhiên quyền nhân thân đối với hình ảnh đó của họ cũng bị từ bỏ. Vì chủ thể tự nguyện từ bỏ thì hình ảnh cũng được từ bỏ.
*Thứ tư, phân biệt quyền nhân thân đối với hình ảnh và quyền đối với từng hình ảnh cụ thể*
Theo quy định tại đoạn 2 khoản 1 Điều 32 BLDS năm 2015: “
*Việc sử dụng hình ảnh của người khác vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.”*. Nội dung quy định này, có thể hiểu: “ *người khác*” ở đây là người có hình ảnh của chính họ đã được ai đó chụp ảnh, vẻ, tạc tượng; *“người có hình ảnh”*với *“người khác”*là một chủ thể. Ví dụ: Để quảng cáo cho sản phẩm X, Công ty A phải trả thù lao cho người mẫu Y, vì Công ty X đã sử dụng hình ảnh của cô Y để quảng cáo sản phẩm của mình. Như vậy, trong tình huống này, *“người khác”*là người mẫu Y; người được nhận thù lao từ Công ty A chính là “ *người có hình ảnh*”, mà người đó cũng chính là cô Y.
Nhưng cũng có cách hiểu khác, cho rằng theo ngữ nghĩa quy định tại đoạn 2 khoản 1 Điều 32 BLDS năm 2015, thì “
*người có hình ảnh*” được hiểu là người sở hữu hợp pháp hình ảnh của *“người khác”.*Vậy, với trường hợp người có hình ảnh hợp pháp của người khác thông qua một hợp đồng dân sự, thì người có hình ảnh hợp pháp đó có được quyền sử dụng hình ảnh của người khác để minh họa cho bài viết, cho tác phẩm của mình không? Ví dụ: Theo hợp đồng thỏa thuận giữa nhà báo A. với người mẫu Diễm Q., mà theo đó, Diễm Q. đồng ý chụp bộ ảnh lịch năm 2016, giá trị hợp đồng 250 triệu đồng. Đây gọi là quyền đối với từng hình ảnh trong bộ ảnh lịch của Diễm Q.. Quyền đối với bộ ảnh lịch này của người mẫu Diễm Q. sẽ chấm dứt sau khi bộ ảnh này được chụp xong theo như đúng thoả thuận ghi trong hợp đồng. Sau đó, bộ ảnh lịch này có thể được nhà báo A. sử dụng mà không cần có sự đồng ý của Diễm Q., như việc nhà báo sử dụng một bức ảnh trong số bộ ảnh lịch của người mẫu Diễm Q. để làm hình ảnh mang tính chất minh hoạ cho bài viết của mình trên các phương tiện truyền thông nhằm tìm đối tác, giới thiệu đến công chúng bộ ảnh lịch sẽ phát hành cuối 2016, việc sử dụng hình ảnh trong trường hợp này chỉ cần sự chấp nhận của cơ quan truyền thông đăng tải, mà không cần có sự đồng ý của người mẫu Diễm Q.
Vậy, nếu như nội dung như vừa phân tích là đúng, thì quy định tại đoạn 2 khoản 1 Điều 32 BLDS năm 2015 quả là “rắc rối”, nên rất cần sự giải thích thống nhất nhận thức. Mặt khác, cũng theo cách hiểu thứ hai, liệu sẽ có mâu thuẫn gì với quy định tại đoạn 1 khoản 1 Điều 32 BLDS năm 2015:
*“Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý.”.*Theo quan điểm người viết, điểm khác nhau cơ bản giữa quyền nhân thân đối với hình ảnh và quyền đối với từng hình ảnh cụ thể là quyền nhân thân đối với hình ảnh của cá nhân tồn tại vô thời hạn. Còn quyền đối với từng hình ảnh cụ thể sẽ chấm dứt khi hình ảnh đó được sử dụng đúng mục đích mà người có quyền đối với hình ảnh đó đã đồng ý. Quyền đối với từng hình ảnh cụ thể là việc cá nhân có quyền tự do định đoạt đối với từng bức ảnh phản chiếu lại hình ảnh của mình. Thường nhiều người vẫn nhầm lẫn quyền nhân thân của cá nhân đối với hình ảnh có thể đem ra trao đổi được. Thực chất thì hình ảnh mà cá nhân đem ra giao dịch là quyền tài sản đối với hình ảnh. Hình ảnh sau khi được chụp, vẽ, …. trở thành một tài sản và cá nhân được phép bán quyền đối với hình ảnh cụ thể đó. Còn ngược lại, quyền nhân thân đối với hình ảnh của cá nhân không phải là một loại tài sản nên không thể định đoạt được, không được phép chuyển giao. Ở đây cần phải dung hòa đặc điểm không thể định đoạt của quyền nhân thân với giao dịch dân sự về hình ảnh. Việc chuyển giao quyền đối với từng bức ảnh cụ thể được thể hiện rõ nét ở khía cạnh những người nổi tiếng ký hợp đồng sử dụng hình ảnh của mình với các cơ quan thông tin, xuất bản. Do đó, việc phân biệt quyền nhân thân cơ sở với quyền nhân thân phái sinh là hoàn toàn hợp lý nhằm phân biệt quyền nhân thân gắn liền với cá nhân và quyền nhân thân được phép chuyển giao. Tức là quyền nhân thân cơ sở là quyền nhân thân của cá nhân đối với hình ảnh. Quyền nhân thân phái sinh là quyền khai thác danh tiếng của một cá nhân với mục đích thương mại. Tức là việc người nổi tiếng ký hợp đồng đồng ý cho phép sử dụng hình ảnh của mình là quyền nhân thân phái sinh. Quyền nhân thân phái sinh là quyền đối với từng bức ảnh cụ thể nhằm khai thác danh tiếng của mình để thu lợi nhuận.
Để bảo đảm tương thích với nội dung quy định mới tại Điều 32 BLDS năm 2015, người viết đề xuất cơ quan nhà nước có thẩm quyền nghiên cứu sửa đổi những quy định có liên quan, như: Khoản 3 Điều 5 Nghị định 51/2002/NĐ-CP “…
*các cuộc xét xử công khai của Tòa án, những người phạm tội trong các vụ trọng án đã bị tuyên án.”*; điểm c khoản 1 Điều 10 Nghị định 56/2006/NĐ-CP “ *ảnh của người đã bị khởi tố hình sự”;*điểm e khoản 2 Điều 8 Nghị định 159/2013/NĐ-CP “ *trừ các trường hợp pháp luật có quy định khác”.*
<p align="justify"><a href="http://moj.gov.vn/qt/tintuc/Pages/nghien-cuu-trao-doi.aspx?ItemID=2164#_ftnref1">[1]</a> <strong>Điều 38. Quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình</strong> <br />1. Đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ. <br />2. Việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân phải được người đó đồng ý, việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tin liên quan đến bí mật gia đình phải được các thành viên gia đình đồng ý, trừ trường hợp luật có quy định khác. <br />3. Thư tín, điện thoại, điện tín, cơ sở dữ liệu điện tử và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác của cá nhân được bảo đảm an toàn và bí mật. <br />Việc bóc mở, kiểm soát, thu giữ thư tín, điện thoại, điện tín, cơ sở dữ liệu điện tử và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác của người khác chỉ được thực hiện trong trường hợp luật quy định. <br />4. Các bên trong hợp đồng không được tiết lộ thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình của nhau mà mình đã biết được trong quá trình xác lập, thực hiện hợp đồng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.</p> <p align="justify"><a href="http://moj.gov.vn/qt/tintuc/Pages/nghien-cuu-trao-doi.aspx?ItemID=2164#_ftnref2">[2]</a> <a href="http://vnclp.gov.vn/ct/cms/tintuc/Lists/CacDuAnLuat/View_Detail.aspx?ItemID=172">http://vnclp.gov.vn/ct/cms/tintuc/Lists/CacDuAnLuat/View_Detail.aspx?ItemID=172</a></p> <p align="justify"><strong>SOURCE: CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ BỘ TƯ PHÁP</strong></p> <p align="justify"><strong>Trích dẫn từ: </strong><strong><a href="http://www.moj.gov.vn">www.moj.gov.vn</a></strong>
Filed under:
[1. SỬA ĐỔI BLDS 2005](https://thongtinphapluatdansu.edu.vn/category/luat-dan-su/sua-doi-blds-2005/), [Quyền nhân thân](https://thongtinphapluatdansu.edu.vn/category/luat-dan-su/1-qui-dinh-chung/chu-the/quyen-nhan-than/) |
## Gửi phản hồi Hủy

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: nginx

X-Content-Type-Options: nosniff

Connection: close

Vary: Cookie

Set-Cookie: vstrsnln=6b121b4f511be8fa5a2e9cedcbad13ed; expires=Thu, 19-Jul-2018 09:43:45 GMT; Max-Age=60; path=/

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
Mua tinh bột nghệ nguyên chất tại Phú Thọ
- Cơ sở sản xuất kinh doanh tinh bột nghệ Nghệ An
- Địa chỉ: Thị Xã Hoàng Mai, Nghệ An
- Điện thoại: 01678.168.948 - 0164.666.2995
- Website: tinhbotnghenghean.com
- Email: tinhbotnghenghean.com@gmail.com

Server: LiteSpeed

Accept-Ranges: bytes

Vary: Accept-Encoding


markdown:
** Xe du lịch năm chỗ chạy đến điểm giao nhau giữa đường sắt và đường ngang ở Phú Yên đúng lúc tàu hỏa lao tới. **
Sáng 9-7, một vụ tai nạn đường sắt giữa đoàn tàu SQN2 và một ô tô năm chỗ xảy ra tại điểm giao nhau giữa đường sắt Bắc-Nam và đường ngang thuộc thôn Mỹ Hòa, xã Hòa Hiệp Bắc, huyện Đông Hòa (Phú Yên).
Ô tô năm chỗ bị tàu lửa tông biến dạng. Ảnh: HT
Thông tin ban đầu cho hay ông Mai Văn Toàn (37 tuổi, ngụ thị trấn Hòa Vinh, huyện Đông Hòa) điều khiển ô tô năm chỗ 78A-019.80 đến điểm giao trên đúng lúc đoàn tàu khách SQN2 đang chạy tới.
Chiếc ô tô bị đoàn tàu đẩy đi trên đường sắt hơn 10 m rồi hất ra nằm cạnh hàng rào lan can thép ven đường.
Ông Mai Văn Toàn và một người khác trên ô tô bị thương, ô tô bị biến dạng hoàn toàn.
Theo một số người dân địa phương, điểm giao trên có hệ thống cảnh báo tự động. Khi đoàn tàu SQN2 sắp chạy qua, đã có chuông báo và tín hiệu đèn… Được biết tai nạn trên làm các đoàn tàu chạy qua đoạn đường này phải dừng chờ khoảng nửa giờ.

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: cloudflare

Set-Cookie: __cfduid=d51e2c5228439721810cef3d175d1620e1531994235; expires=Fri, 19-Jul-19 09:57:15 GMT; path=/; domain=.tintaynguyen.com; HttpOnly


markdown:
# ĐIỆP MỸ LINH – XUÔI DÒNG HỒI TƯỞNG
[Không hiểu vì nhận biết được niềm lo âu hiện rõ trên nét mặt và trong mắt Huyền hay là vì thói quen nghề nghiệp, cô chuyên viên điện tuyến trấn an Huyền trong khi sửa lại thế nằm của nàng:](https://tusachonline.files.wordpress.com/2015/06/110.jpg)
– Ðừng lo. Bà cố nằm yên, đừng cử động. Bà chỉ nghe những âm thanh lạ, vậy thôi. Ðây, hai vật dụng ngăn tiếng động, bà cho vào tai đi.
Dù nỗi lo sợ đang đè nặng trong lòng, Huyền cũng cố mỉm cười. Nhưng có lẽ nụ cười méo xệch của Huyền khiến cô nhận biết, cho nên, trước khi nhấn nút để đẩy nàng vào trong MRI Scanner (Magnetic Resonance Imaging), cô chuyên viên lại hỏi:
– Bà bình an chứ?
Huyền lại cố mỉm cười, gật đầu.
Khi nghe tiếng “kịch” và ánh sáng bị chắn lại phía dưới chân, Huyền biết cửa đã đóng và chỉ một mình nàng trong khoảng không gian nhỏ nhắn, mờ mờ ánh đèn vàng và vang vang tiếng động nhẹ. Thỉnh thoảng những tiếng “kịch” và “cắt” vang lên nhưng không đến độ phải làm cho Huyền khó chịu. Nhưng Huyền cảm thấy lo sợ. Huyền không biết nàng sợ kết quả do máy này tìm ra hay là nàng sợ cho sự nhỏ nhoi, đơn độc và bất lực của nàng trước những biến chuyển hiển nhiên của đời người. Ngày nào đứng trước Grand Canyon Huyền thấy nàng nhỏ nhoi, không bằng hạt cát long lanh trong những tầng địa chất đang chuyển màu theo chiều quay của ánh sáng mặt trời; giờ đây, trong lòng Hollow Magnet Cylinder, Huyền lại thấy nàng yếu đuối và nàng chỉ còn là một sinh vật đáng thương. Huyền tủi thân. Huyền muốn khóc.
Khi nào rơi vào trạng thái bất an Huyền cũng cố tập trung tư tưởng, cầu nguyện Phật Bà Quan-Thế-Âm, rồi cầu xin bà Dư, Mẹ của nàng, che chở cho nàng. Từ từ, theo sự tưởng tượng của Huyền, hình dáng Phật Bà hiện rõ trong tâm nàng. Rồi Huyền “thấy” bà Dư quanh quẩn dưới chân Phật Bà.
“Thấy” lại Mẹ, Huyền khóc. Huyền khóc không những vì nàng thương tiếc Mẹ mà nàng còn khóc vì một niềm ân hận dấu kín trong nàng bấy lâu nay vừa chổi dậy. Huyền ân hận không phải vì nàng không chu toàn, không lo lắng cho Mẹ lúc Bà còn tại thế mà Huyền ân hận vì những tháng năm cuối đời của bà Dư, Huyền đã không cận kề, trò chuyện, gặp gỡ Mẹ thường xuyên như ý nàng muốn. Lý do Huyền tạo ra khoảng cách đó không phải vì không gian hoặc thời gian mà chỉ vì Huyền hãi sợ và không chấp nhận được sự thay đổi quá phủ phàng của luật vô thường!
Trong lòng Huyền, hình dáng của bà Dư lúc nào cũng tươi đẹp, mượt mà. Huyền vẫn nhớ, ngoài những chiếc cáo dài trắng có may huy hiệu Trường Trung-Học Võ-Tánh, bà Dư thường đưa Huyền đến hiệu may để cô thợ may đo, cắt và may cho nàng và Mẹ những chiếc áo dài giống nhau. Ðến những đôi dày cao gót để “diện” đi chơi bà Dư cũng mua cho Huyền y như của Bà. Mấy mươi năm trước, khi cho Huyền về làm con của bà Dư, “Mụ Bà” cũng “nắn” cho nàng khuôn mặt y hệt khuôn mặt của Mẹ – trừ đôi mắt. Mắt của Huyền buồn bao nhiêu thì mắt của bà Dư long lanh, rực sáng bấy nhiêu. Tuy có chút khác biệt ở đôi mắt nhưng nhiều người vẫn nhầm bà Dư và Huyền là hai chị em, vì bà Dư sinh Huyền khi Bà còn rất trẻ. Từ nhỏ, nghe bảo được giống Mẹ, Huyền rất vui thích và hãnh diện; vì Huyền thường nghe nhiều người trầm trồ là bà Dư đẹp, dù lúc đó Huyền chẳng hiểu rõ tĩnh từ này.
Bà Dư đẹp, tính tình nhu mì, hiền thục và là dâu út nên Bà Nội của Huyền cưng bà Dư lắm; nhưng Huyền không hiểu tại sao các cô và mấy bà bác dâu đều không ưa bà Dư. Bà Nội của Huyền tu tại gia. Người cô thứ Hai của Huyền cai quản ngôi nhà từ đường, dãy nhà trước Nhà Ðèn, cạnh rạp xi-nê Tân-Quang, và khu phố lầu bên trái chợ Ðầm.
Những hôm Bà Nội vào chùa, cô Hai cho mấy người giúp việc về quê nghỉ vài ngày rồi cô sai bảo bà Dư làm tất cả công việc mà mỗi ngày ba người giúp việc thường làm, rồi cô lại bắt bà Dư phải lau chùi bàn thờ. Lư hương bằng đồng, nặng lắm, bà Dư bưng xuống không được, vậy là cô Hai có cơ hội chửi rủa Bà. Ðợi cho cô Hai chửi “đã đời” rồi bà Dư lén nhờ chú tài xế của cô Hai bưng lư hương xuống giùm. Sau khi bà Dư dùng tro lau chùi lư hương sạch bóng, chú tài lại bưng để lên bàn thờ. Bà Dư làm gì Huyền cũng đi theo “như cái đuôi”, cụm từ này cô Hai dùng cho Huyền.
Huyền không biết và không nhớ bà Dư nấu nướng như thế nào; Huyền chỉ nhớ những lời đay nghiến của cô Hai:
*“Ðàn bà gì chiên miếng cá thu mà cũng không nên thân, để bể ra như vậy ai thèm ăn? Thứ dân trên núi không biết ăn cá hèn gì không biết chiên.”* Bà Dư lặng lẽ khóc. Huyền tựa người vào bà Dư. Bà Dư, một tay ôm Huyền, một tay làm việc. Huyền ngước nhìn cô Hai, người thường cưng chìu nàng, và thầm nghĩ: Ở nhà Ngoại có bao giờ Mẹ nấu nướng gì đâu. Ngay như chăm sóc cho Huyền mà Ngoại cũng mướn riêng một bà vú thì làm sao Mẹ biết chiên cá. Như đọc được ý tưởng của Huyền qua ánh mắt, cô Hai nạt: *“Huyền, đi lên nhà trên chơi, để tao dạy má mày làm dâu.”* Bà Dư sụt sùi, nới lỏng vòng tay: *“Con lên nhà trên chơi đi. Mai Má đón xe lửa, Mẹ con mình về Ngoại.” *Cô Hai, một tay chống vào mạn sườn, một tay xỉa xói bà Dư: *“Mày đi đâu mày đi, không được dẫn con Huyền theo. Nó là cháu nội nhà này, mang họ nhà này. Mày mà dẫn nó ra khỏi nhà này là có mật thám theo liền, mày biết không?”* Như vạn vạn lần trước, bà Dư chỉ im lặng, khóc. Lúc đó Huyền không hiểu được mật thám là gì, nhưng Huyền lại liên tưởng đến phong thái quan liêu, nghiêm nghị của dượng Hai trong những bộ vét-tông rất đẹp, mũ “phớt” đội hơi nghiêng. Huyền chỉ thấy được dượng Hai bốn lần một ngày. Ðó là buổi sáng từ nhà dượng đi ra xe hơi, chú tài xế đợi sẵn; trưa, chú tài đưa dượng về ăn cơm rồi dượng nghỉ trưa; xế, chú tài lại đưa dượng đi; chiều, rước dượng về. Ngoài những lần đó dượng chỉ ở trong phòng, đọc sách. Không ai, kể cả Huyền, được phép đến gần dượng, nếu dượng không gọi. Chỉ có ông Dư – Ba của Huyền – cô Hai và đôi khi các bác trai ghé nhà, mới được ăn cơm cùng bàn với dượng Hai.
Vì sống quá cách biệt cho nên, Huyền nghĩ, dượng Hai không hề biết cô Hai hà khắc với bà Dư như thế nào.
Huyền không nhớ bà Dư bị cô Hai hiếp đáp bao nhiêu lần nhưng Huyền lại nhớ những món ăn ở nhà hàng mà ông Dư thường chờ cô Hai đi chơi tứ sắc mới dám đưa mẹ con nàng đi ăn. Huyền đủ khôn để hiểu rằng ông Dư cũng sợ cô Hai cho nên Huyền hiểu tại sao bà Dư không dám mách lại ông Dư những điều bất công mà cô Hai đã dành cho Bà. Riêng Huyền, Trời ban cho tính thẳng thắn cho nên nàng thủ thỉ với ông Dư những gì nàng thấy, những gì nàng nghe. Những lúc đó ông Dư chỉ vuốt tóc Huyền và xoa nhẹ bờ vai của bà Dư:
*“Kệ, em. Chị Hai già rồi. Hơn nữa anh chị Hai nuôi anh ăn học, anh biết làm sao!” *Bà Dư lại rưng rưng nước mắt: *“Răng anh không trở về Dalat?”* Ông Dư thở dài: *“Thú thật với em, một mình anh sống trong đồn điền trà của Ba em anh cô đơn lắm, anh chịu không nổi.” *Bà Dự lại sụt sùi: *“Anh về lại trên nớ đi. Em sẽ xin Ba Mạ cho em theo anh ra đồn điền.” *Ông Dư lắt đầu: *“Trước kia mình đã xin mấy lần mà Ba Mạ cứ* *ngại người giúp việc sẽ không chăm sóc em và bé Huyền theo như ý của Ba Mạ. Em nhớ không?”* Bà Dư lau nước mắt: *“Rứa thôi anh để em đem con về trên nớ chứ ở đây, em không biết nấu nướng, không làm được việc nhà, bị chi Hai mắng nhiết hoài em chịu không được.”* Ông Dư vỗ về bà Dư: *“Anh biết. Thôi, em ăn đi, mình sẽ tính lại sau.”* Sau những lần đi ăn lén lút như vậy, bà Dư và Huyền phải vào nhà bằng ngõ sau – ngõ dành riêng cho người giúp việc đi chợ, đi gánh nước, đi kêu người hầu bài tứ sắc cho cô Hai, nếu cô Hai muốn xây sòng ở nhà.
Ðôi khi sự lén lút trôi qua suôn sẻ. Nhưng cũng nhiều lần bị mấy người làm của mấy bác và mấy cô của Huyền bắt gặp rồi về mách lại để lập công. Những lần đó mấy bác trai sang rầy la ông Dư.
Thường thường các Bác và ông Dư dùng tiếng Việt để nói chuyện. Nhưng mỗi khi “cự nự” ông Dư các Bác đều “cự” bằng tiếng Tây và ông Dư cũng phân bua bằng tiếng Tây nên Huyền không hiểu. Các bác sừng sộ, đập bàn và nạt nộ ông Dư. Bà Dư, ngay từ khi thấy các Bác sang, đã sợ quá, vào trốn trong phòng. Huyền cũng sợ, nhưng thương Cha một mình bị ăn hiếp nên Huyền cứ cầm tay ông Dư và nép sát vào người Ông.
Những lúc đó Huyền nhớ Ngoại đến chảy nước mắt. Ở nhà Ngoại không ai dám nạt nộ ông Dư, không ai dám la mắng bà Dư, không ai làm cho bà Dư và Huyền phải sợ. Ở nhà Ngoại Huyền còn được đi xe hơi; còn ở đây xe hơi chỉ để cho cô dượng Hai, mấy bác trai và ông Dư. Mấy bác gái và các cô phải đi xe kéo. Riêng bà Dư và Huyền, chỉ khi nào Ngoại gửi mandat (danh từ này ngày đó Huyền nghe bà Dư nói hoài mà Huyền không hiểu) cho hoặc là ông Dư lén cô Hai cho bà Dư tiền thì bà Dư và Huyền mới được đi xe kéo. Nhiều khi bà Dư bảo đừng đi xe kéo, tội nghiệp ông phu kéo xe. Huyền không hiểu thật sự bà Dư thương hại mấy ông phu kéo xe hay là Bà muốn hà tiện, để giành tiền lén cô Hai mua mía ghim, mua bông cỏ xi-rô đá bào hoặc mua bánh căn cho Huyền ăn.
Khi nào lén cho Huyền ăn quà vặt bà Dư cũng thút thít:
*“Ở trên Ngoại Mẹ con mình mô có cực như ri. Mạ nhớ Ngoại dễ sợ. Con nhớ Ngoại không?”* Ðang ăn ngon lành, nghe nhắc đến Ngoại, tự dưng Huyền thấy buồn quá nên gật gật đầu, rơm rớm nước mắt, hết muốn ăn. Thường thường bà Dư dỗ dành cho Huyền ăn hết phần quà; nhưng một hôm, đang thủ thỉ với Huyền, bà Dư chợt bụm miệng, xoay sang hướng khác để…ói, nhưng không ói được. Rồi bà Dư khóc, nói một mình: *“Ôi chao! Ðiệu ni chắc chết!”* Huyền không hiểu được thái độ và lời than của bà Dư cũng như Huyền không thể nào hiểu được những lời đay nghiến của cô Hai dành cho bà Dư mỗi khi cô thấy bà Dư ói: *“Mặt thì con nít mà cái…đít bà già, đẻ sòng sọc như heo. Thứ đó ở trong nhà tao chi cho xui xẻo.”* Huyền hiểu chữ “xui xẻo”. Nhưng Huyền không biết ai bị xui xẻo chứ riêng bà Dư và Huyền thì may mắn vô cùng, vì được ông Dư đưa về Ngoại.
Sau một thời gian, bà Dư sinh em trai, đặt tên Phiêu. Huyền bắt đầu đi học trường tiểu học Domaine De Marie. Mỗi cuối tuần Ngoại bảo tài xế đưa bà Dư, hai con và bà vú vào đồn điền trà thăm ông Dư.
Những lần ở đồn điền trà Huyền thích, mỗi sáng, đứng trên thềm nhà cao, nhìn về hướng mặt trời để thấy ánh nắng mai lóng lánh trên những đồi trà còn đọng hơi sương. Sau khi sương tan, Huyền chỉ thấy quanh nàng một màu xanh ngút ngàn, kéo dài mãi đến cuối tầm mắt thơ dại của Huyền. Mỗi chiều Huyền thường lén ông bà Dư, ra nhà chứa trà tươi rồi leo lên tầng ba để nhìn ánh mặt trời đỏ rực khuất dần cuối trời xa. Những lúc đó dường như màu xanh của những đồi trà trở nên sậm lại. Và những lúc đó Huyền thấy từng nhóm “cu-ly” (danh từ ngày đó thường dùng) phần đông là người thượng, sau lưng mang gùi, lũ lượt kéo nhau về nhà chứa trà tươi để cân trà, để ông cai chấm công.
Khi nào thấy Huyền trốn trên tầng ba để được nhìn mặt trời lặn, ông cai cũng hù dọa:
*“Xuống. Xuống. Con gái chi mà hoang dễ sợ. Nhà ni làm bằng cây, mái tôn, có chắc chắn chi mô mà cứ leo lên trên nớù hoài rứa? Xuống không thôi tui mách ông Ðốc, bị đòn chết chừ.”* Mấy lần đầu Huyền không biết “mách ông Ðốc” là mách ai. Sau, Huyền thấy ai gặp ông Dư họ cũng đều ngã nón hoặc mũ rồi cúi đầu *“Dạ, chào ông Ðốc”* thì Huyền hiểu, mà Huyền không hiểu, vì Ðốc không phải là tên của ông Dư.
Niềm vui êm đềm của Huyền và niềm hạnh phúc của gia đình Huyền kéo dài được một thời gian rất dài. Rồi một cuối tuần nọ, Huyền thấy ông Dư có một người bạn mà Ông gọi bằng Alain và bắt Huyền gọi bằng ông Duboir. Huyền nghe ông Dư nói với bà Dư, ông Duboir là con ông bà chủ đồn điền trà gần đây mà ông Dư tình cờ quen được trong một lần ông Dư đem một chú chó berger đi bác sĩ thú y tại Blao. (Sau này Blao được đổi tên thành Bảo-Lộc.) Ông Duboir đang theo học về ngành nhân chủng học, tại đại học Sorbone. Mỗi mùa Hè ông Duboir sang đây thăm gia đình và cũng để nghiên cứu về các sắc dân Á-châu.
Liên tiếp mấy mùa Hè, Huyền thấy ông Duboir và ông Dư thường hòa đàn với nhau. Ông Dư chỉ có Mandoline và Violon. Ông Duboir có Tây-Ban-Cầm, Clarinette và Hạ-Uy-Cầm. Huyền thấy ông Duboir dạy ông Dư đàn Tây-Ban-Cầm, Hạ-Uy-Cầm và Clarinette. Trong khi Huyền chỉ biết được những bài hát nhi đồng, do học lóm từ con của các bác các cô, như:
*“Ông Tây đen nằm trong cái bồ, đánh cái trống thành bánh ga-tô. Ông Tây đen nằm trong cái bồ, đánh cái trống thành ra bánh dày.”* hoặc: *“Kìa đàn vịt ngoi dưới ao hồ. Thằng bờm xờm vác que đuổi đánh. A, a, a, nó kêu quác quác, quác quác, chạy xơ xác, tan hàng”* thì ông Dư và ông Duboir hòa những bản nhạc lạ lắm, Huyền chưa hề được nghe. Khi hai ông hòa đàn Huyền thường ngồi xếp bằng trên nền gạch hoa, lắng nghe một cách thích thú, dù Phiêu lúc nào cũng phá rầy Huyền.
Thỉnh thoảng ông Dư chở Huyền sang đồn điền của gia đình ông Duboir. Huyền không hiểu tại sao ông Dư cũng bắt Huyền gọi Cha Mẹ của ông Duboir bằng ông bà Duboir. Nhà ông Duboir có một
*piano *lớn lắm; sau này Huyền mới biết đó là *piano à queu*. Ðôi khi Mẹ của ông Duboir cũng hòa đàn với ông Duboir và ông Dư, trong khi Ba của ông Duboir ngậm xì-gà, nằm nơi ghế bành, lắng nghe. Nhiều khi Huyền thấy Mẹ của ông Duboir dạy ông Dư đàn piano.
Khi ông Dư cho Cha Mẹ ông Duboir hay rằng Huyền học trường Sơ, Ông Bà hỏi Huyền biết hát bản Alouette không? Ông Dư dịch cho Huyền nghe. Huyền trả lời
*“Dạ, biết.” *Ông Bà Duboir bảo Huyền hát cho Ông Bà nghe. Huyền hát. Bà đệm *piano*. Ba của ông Dubour thích chí, hát theo. Khi hát chung với các bạn đồng lứa ở trường Huyền không nhận ra giọng của Huyền. Nhưng khi Ba của ông Duboir hát theo, Huyền nghe giọng Ông ồ ồ, giọng Huyền nhão nhẹt nên mọi người được dịp cười… bể bụng.
Huyền thích gia đình ông Duboir từ đó nên xin Ngoại cho Mẹ và chị em của Huyền ở chơi lâu hơn vào mỗi mùa Hè.
Huyền không nhớ vào thời điểm nào thì bà Dư và Huyền mới biết, ngoài ông Duboir, ông Dư còn có thêm mấy người bạn Việt Nam. Chỉ lạ một điều là mấy ông bạn người Việt này chỉ đến thăm ông Dư vào lúc khuya, ở nhà sau – nơi để bàn “ping-pong” cho ông Dư, ông Duboir và nhân viên văn phòng chơi – sau khi bà Dư, Phiêu, Huyền, mấy người giúp việc và tài xế đi ngủ.
Sở dĩ Huyền biết được điều này là vì Huyền không thích ngủ một mình, cho nên, thỉnh thoảng Huyền ôm gối chạy sang phòng ông bà Dư. Nhiều lần không thấy ông Dư mà Huyền lại thấy ánh đèn từ nhà sau. Huyền hỏi. Bà Dư bảo ông Dư đang tiếp khách, im, ngủ đi. Huyền ngủ. Rồi một hôm Huyền giật mình thức giấc vì tiếng của ông Dư nói rất nhỏ:
*“Người ta kết nạp mình không tham gia thì thôi, chuyện gì mà sợ?”* Bà Dư bảo: *“Răng anh không dứt khoát, biểu họ đừng lui tới với anh nữa để mình khỏi phiền hà về sau?”* Ông Dư thở dài: *“Không dễ như em nghĩ đâu. Mình phải khéo léo, từ từ, nếu không họ cho mình vào bẫy là chết!”* Không thể nào Huyền hiểu được câu chuyện. Nhưng Huyền hiểu phần nào câu cuối của ông Dư và Huyền không hiểu được tại sao Huyền lại liên tưởng đến những người “bạn khuya” của ông Dư. Huyền cảm thấy không thích họ.
Huyền nhớ, đêm đó mưa lớn và gió nhiều, Huyền không dám ngủ một mình, lại chạy qua phòng ông bà Dư. Phiêu ngủ nơi phòng khác với bà vú. Dường như ông bà Dư đang bàn về một vấn đề rất hệ trọng cho nên ông Dư bảo:
*“Con về phòng con mà ngủ. Ba Má đang nói chuyện.” *Huyền tiu nghỉu, đứng sựng nơi cửa phòng. Bà Dư can thiệp: *“Vô đây, con. Anh ni kỳ. Trời mưa, sấm sét, con hắn sợ mà anh không cho con ngủ với mình.”* Ông Dư xoa tóc Huyền: *“Thì anh ngại con nó nghe, rủi nó dại miệng thì phiền.”* Bà Dư kéo Huyền vào lòng: *“Con hắn còn con nít, biết chi mô. Anh nói chi nói nhỏ nhỏ, để con hắn ngủ.”* Huyền không ngủ được, không hiểu vì mưa gió sấm sét hay là vì tính tò mò. Trong câu chuyện giữa ông bà Dư, Huyền chỉ nghe tiếng được tiếng mất. Khuya lắm, mưa dứt. Huyền nghe được giọng ông Dư: *“Nó chỉ là một thằng Tây con, còn đi học chứ nó có hại ai đâu mà kết tội nó là thực dân.”* Lại tiếng rầm rì. Ông Dư lại bảo: *“Anh trả lời với họ là anh không thể dàn cảnh như vậy được. Nó đến và đi khi nào thuận tiện cho nó chứ anh đâu có phương tiện liên lạc với nó.”* Ngưng một chốc, ông Dư tiếp: *“Dù có phương tiện đi nữa anh cũng không thể làm chuyện ác đức, tày trời như vậy được!”* Lại tiếng rầm rì. ông Dư thở dài: * “Họ cho anh một tuần, buộc anh phải thực hiện thành công đúng theo kế hoạch họ đã đề ra.”* Bà Dư hỏi: *“Nếu không?”* Ông Dư bảo: *“Anh không tiên liệu được điều gì sẽ xảy ra.” *Ông Dư im lặng, thở dài.
Sáng sớm hôm sau, ông Dư mặc áo mưa của chú tài xế xe nhà, đi thẳng đến nhà chứa trà tươi, ngồi chung với những bao trà tươi, để đi Blao.
Huyền rất ngạc nhiên. Ðây là chuyến xe vận tải (chị em Huyền đặt tên xe này là xe mập) thường ngày chở trà tươi ra Blao giao cho nhà máy sấy trà, rồi nhận trà khô của những chuyến trước, chở về. Thường thường, nếu ông Dư chỉ đi kiểm soát quanh những đồi trà, hoặc nhà chứa trà tươi, trà khô, hoặc khu chung cư của nhân viên, ông Dư tự lái chiếc Land Rover, đi cùng với ba chú bergers. Nếu phải đi ra khỏi đồn điền, lúc nào ông Dư cũng bảo tài xế xe nhà đưa đi. Tại sao sáng đó ông Dư không bảo chú tài xế xe nhà đưa đi? Tại sao ông Dư không mặc áo mưa của Ông mà lại mặc áo mưa của chú tài? Tại sao ông Dư không ngồi cạnh chú tài “xe mập” mà lại ngồi lẫn vào những bao trà phía sau thùng xe? Không thể nào Huyền tìm ra giải đáp cho những thắc mắc này; cũng như không thể nào Huyền hiểu được tại sao, kể từ hôm đó, ông Duboir không đến chơi với ông Dư nữa và ông Dư cũng không đưa Huyền sang chơi với gia đình ông Duboir nữa.
Huyền thấy bà Dư có vẻ lo lắng, bồn chồn trong khi ông Dư vẫn cứ đàn một mình, chơi bóng rỗ hoặc chơi bóng bàn với nhân viên văn phòng. Thấy thái độ vô tư của ông Dư, bà Dư cằn nhằn. Ông Dư bảo:
*“Sống là để đối phó hoặc trực diện với hiện tại chứ sống không phải để lo âu cho những gì chưa đến.”* Lúc đó Huyền không hiểu ông Dư nói gì. Sau này ông Dư thường lập lại câu ấy để dạy Huyền cho nên Huyền mới nhớ. Khi nào bị bà Dư cằn nhằn nhiều quá, ông Dư lại bảo bà Dư đưa hai con về Dalat. Bà Dư không chịu: *“Em không bỏ anh một mình ở đây được. Hay là anh cùng về Dalat rồi Ba Mạ em thuê người khác thay anh một thời gian?”* Ông Dư khước từ: *“Anh là người có trách nhiệm. Hơn nữa, anh ở đâu họ cũng tìm ra, nếu họ muốn.”*
Chỉ sau vài ngày, chuyện “bí mật” giữa ông bà Dư và “họ” bị Huyền quên mất. Sự vắng mặt của ông Duboir cũng chẳng làm Huyền bận tâm; vì Huyền có niềm vui mới. Huyền được ông Dư cho đi theo trong tất cả những lần Ông lái Land Rover đi vòng vòng mấy đồi trà. Ðôi khi ông Dư còn lái luôn vào một “buôn” người Thượng và giải thích cho Huyền đời sống của người Thượng. Nhờ những lần vào “buôn” Thượng Huyền mới thấy được vài loài thú như bò, trâu, heo và voi. Huyền không mấy thích thú khi nhìn những đứa bé đen đúa, hom hem, trạc tuổi Huyền mà phải đi chân đất, không có – hay là không mặc – áo quần như người Việt. Huyền chỉ thích nhìn màu xanh của những vườn trà và của cây rừng đổi màu theo độ sâu hoặc chiều cao của những ngọn đồi. Huyền cũng thích tiếng róc rách của con suối nhỏ chia cách đồn điền trà của Ngoại và đồn điền của gia đình ông Duboir.
Trong những lần đi theo ông Dư, Huyền luôn luôn hỏi Ông những câu chẳng đâu vào đâu. Ông Dư chỉ cười, xoa đầu con:
*“Cha mày! Lớn lên con sẽ biết.”* Khi ăn cơm ông Dư thường kể lại cho bà Dư nghe những câu hỏi của Huyền rồi kết luận: *“Con nhỏ tò mò và giàu óc tưởng tượng lắm đó, em.”*
Trong tất cả những điều mà khối óc non nớt của Huyền thường tưởng tượng Huyền nghĩ không bao giờ có hình ảnh những khuôn mặt hung tợn của mấy ông Tây mang súng, xông vào nhà trong khi ông Dư uống chưa xong ly cà-phê sữa buổi sáng.
Ông Dư vừa đứng lên, chưa kịp chào hỏi thì một ông Việt-Nam từ đâu chạy vào, bảo:
*“Anh không được trực tiếp nói chuyện với mấy ông Tây này. Anh phải nói qua tôi, tôi dịch lại.”* Lúc này nhân viên bên văn phòng chạy sang, đứng xa xa dưới mấy bậc cấp, nhìn vào. Huyền bước đến cạnh ông Dư nhưng bị ông Việt-Nam hét, đuổi đi. Bà Dư và Phiêu khóc lớn nên Huyền không nghe được những gì ông Dư và ông Việt-Nam nói qua hỏi lại. Một lúc sau, ông Dư ngồi nơi ghế với một ông Tây ôm súng canh chừng; còn tất cả kéo nhau lục tung mọi thứ trong nhà trên, các phòng ngủ, nhà sau, nhà bếp và nhà xe. Huyền không khóc nhưng sao nước mắt cứ ứa ra, đưa tay quẹt hoài không hết. Huyền đi theo họ xem họ tìm cái gì.
Họ sang văn phòng của ông Dư, cũng lục tung mọi thứ. Họ trở lại nhà, dẫn ông Dư sang kho trà khô. Trà này đã vào bao từ ngoài Blao, sẵn sàng chuyển đến các đại lý. Họ dùng lưỡi lê đâm thủng, gần như đâm nát từng bao trà. Không tìm ra được những gì họ muốn, họ dẫn ông Dư đến nhà chứa trà tươi. Nơi đây, trà tươi được rải mỏng trên mỗi tầng nhà để phơi cho heo héo một tý rồi mới cho vào bao, đem ra nhà sấy trà ngoài Blao. Họ cũng đào xới đủ mọi ngõ ngách. Huyền lại muốn đến cạnh ông Dư nhưng mấy ông Tây ôm súng không cho. Huyền ngẫng nhìn những đôi giày đinh bước rầm rập trên chiếc thang gỗ mong manh mà Huyền thường leo lên tầng ba để bị ông cai hù dọa, đòi “mách ông Ðốc”. Một lúc sau, họ leo xuống với thái độ và giọng nói đầy hằn học. Huyền nghe tiếng xầm xì của mấy bác mấy chú nhân viên văn phòng:
*“Tụi nó tìm ra rồi.”* Huyền không hiểu “tụi nó” tìm ra cái gì nhưng Huyền linh cảm được điều bất an.
Trong khi mọi người chộn rộn, Huyền khom người, luồn lách qua mấy ông Tây cầm súng để đến cạnh ông Dư. Ông Dư giật mình khi thấy Huyền. Ông Dư ôm Huyền. Huyền ngẫng nhìn ông Dư và thấy những bắp thịt trên mặt ông Dư giật liên hồi. Ông Dư nói nhỏ và nhanh:
*“Con nói Má qua gặp ông Duboir…”* Ông Dư nói chưa hết câu và Huyền chưa kịp “dạ” thì một bàn tay xồm xoàm kéo Huyền ra khỏi tay ông Dư và đôi tay xồm xoàm khác kéo hai tay ông Dư ra phía sau, móc cái còng vào, bấm chặt.
Họ dẫn ông Dư đến chiếc xe bít bùng, đẩy Ông vào. Bà Dư và Huyền chạy theo. Họ đẩy bà Dư và Huyền ra. Bà Dư vật vã, lăn lộn trên nền đất đỏ. Huyền đứng trơ, nhìn chiếc xe chạy đi, theo sau là chiếc xe nhà binh chở mấy ông Tây và ông Việt-Nam hách dịch.
Hai chiếc xe đã khuất nơi cuối con dốc nhỏ nhưng nhóm nhân viên văn phòng, tài xế và người giúp việc cùng tất cả “cu-ly” đều sợ liên lụy, không ai dám đến gần bà Dư và Huyền. Bà Dư, đầu tóc rủ rượi, ngồi khóc tỷ tê dưới góc vông già và Huyền đứng trơ nhìn theo con đường đất đỏ dẫn đến con dốc nhỏ.
Huyền biết, cuối con dốc nhỏ xe sẽ qua chiếc cầu gỗ, rồi xe sẽ lên dốc, chạy dọc theo vườn trà trên ngọn đồi đối diện với ngọn đồi mà gia đình Huyền đang rơi vào thảm trạng ngoài sức chịu đựng của bà Dư và ngoài sự hiểu biết của Huyền. Khoảng cách giữa hai ngọn đồi Huyền có thể thấy bằng mắt từ nơi mấy bậc cấp trước nhà, cho nên Huyền chạy vội về nhà, bỏ mặc bà Dự ngồi khóc một mình.
Huyền đứng lặng trong ánh nắng chan hòa. Thường ngày, đối với Huyền, con đường đất đỏ nơi ngọn đồi đối diện như giải lụa rực rỡ vắt ngang vùng không gian xanh ngát. Giờ phút này tất cả không còn nữa, chỉ có hai chiếc xe màu dưa cải đang “bò” chầm chậm, từ xa trông như hai con bọ hung mà Huyền rất sợ và ghê tởm mỗi khi thấy nó bò quanh gốc cây trà.
Huyền không nhớ bao lâu sau đó, bà Dư đến, ôm Huyền:
*“Vô lấy đồ đi về Ngoại, con.” *Huyền gỡ tay Mẹ ra: *“Không. Con không về Ngoại. Con qua ông Duboir.”* Bà Dư ngạc nhiên, nhìn sửng Huyền. Sau khi nghe Huyền lập lại câu chuyện, bà Dư quýnh lên, không thèm thay đồ hoặc trang điểm, Bà bảo chú tài xe nhà đưa ba Mẹ con sang đồn điền của gia đình ông Duboir.
Trên con đường đất đỏ quen thuộc mà trước đó vài tiếng đồng hồ ông Dư bị áp giải như một tên tù, Huyền nhìn lại và ghi nhận tất cả hình ảnh Huyền yêu thích; vì Huyền linh cảm rằng sẽ không bao giờ Huyền được trở lại đây – nơi đã giấu kín một khoảng đời thơ dại của Huyền cũng như đã giấu kín sự “bí mật” mà mấy ông Tây đã tìm ra để kết tội ông Dư.
Vài hôm sau đích thân ông Duboir chở ông Dư về nhà Ngoại. Mọi người trong gia đình đều túa ra, mừng rỡ, kể cả mấy chú bergers. Tiếng sủa vang rân của mấy chú bergers không át được tiếng ho khan của ông Dư. Ông Dư đi không nổi. Ông Duboir và cậu của Huyền phải kè hai bên, dìu ông Dư vào nhà.
Vừa ngồi vào xa-lông, ông Dư ho mạnh một cái và một búng máu phun ra. Bà Dư nhào đến bên ông Dư trong khi ông Ngoại hét to, bảo chú tài lái xe đi mời bác sĩ. Ông Dư thều thào:
*“Anh bị tụi nó đánh nhừ xương. Nếu Alain vào trễ một ngày nữa thì chắc anh chết rồi!”*
Ngay đêm đó Ngoại đem mấy va-ly ra xe, bảo chú tài chở đi đâu Huyền không biết. Ông bà Dư bị “nhốt” trên lầu, ăn uống và mọi điều cần thiết đều do chính bà Ngoại đem lên. Huyền và Phiêu được gửi sang nhà Dì Mười, trên đường Phan-Ðình-Phùng, để đi học, dưới danh nghĩa con nuôi. Huyền và Phiêu cũng được nghiêm dặn rằng hai chị em đều mồ côi, không biết Cha Mẹ là ai và hiện sống ở đâu.
Thời gian này Phiêu và Huyền gia nhập Gia-Ðình Phật-Tử; nhưng Huyền lại thân với nhỏ Áng-Vân, gia đình theo đạo Thiên Chúa. Gia đình Áng-Vân thuê một căn trong dãy nhà của dì Mười. Mỗi đêm gia đình Áng-Vân đọc kinh, âm vang trầm bổng, nghe lạ và hay lắm. Huyền để ý, trong những lần cầu kinh, gia đình Áng-Vân thường đọc:
*“Xin Chúa cho con hằng ngày dùng đủ.”* Huyền lấy làm lạ nhưng không dám hỏi người lớn, đành hỏi Áng-Vân: *“Nè, sao nhà mày kỳ vậy? Xin Chúa thì xin nhiều nhiều chứ chỉ xin dùng đủ thì xin làm chi cho mất công.” *Áng-Vân đáp: *“Tao biết đâu.”* Nhờ Áng-Vân mà Huyền vui, ít đòi lén về thăm Ngoại, ông bà Dư và các cậu, dì.
Ðến một lúc nào đó, Huyền nghĩ, ông Dư chịu không được cảnh tù quẩn trên lầu cho nên lén đưa vợ con về lại Nhatrang.
Lúc này Huyền vừa lớn và đủ khôn để hiểu, theo những lời thuật lại của gia đình bên Nội, tất cả tài sản của Bà Nội và của các cô bác đều bị Pháp tịch biên, chỉ có ngôi tháp trên Núi Một, do dân quanh vùng này đúc, dựng lên và khắc tên Ông Nội của Huyền, sau khi Ông mãn phần, thì còn. Khi hay tin này, lần đầu tiên và cũng là lần duy nhất trong đời, Huyền thấy ông Dư khóc! Huyền cũng nghe bà con xầm xì dượng Hai và bác Bảy của Huyền thoát ly ra chiến khu. Huyền không hiểu vì Dượng và Bác của Huyền đi chiến khu nên tài sản bên Nội của Huyền bị tịch thu hay là ngược lại.
Sau đó không lâu, bất ngờ gia đình Ngoại ghé nhà, cho ông bà Dư hay tất cả tài sản của Ngoại, kể cả đồn điền trà và lò bánh mì cạnh chợ Dalat, đều bị Pháp tịch thu vì họ kết tội Ngoại có liên hệ và đã che chở cũng như giúp phương tiện để một người hoạt động cho Việt-Minh đào thoát! Ðêm đó mọi người trong nhà đều buồn, khóc; chỉ có ông Dư ngồi một mình dưới gốc dừa, lặng lẽ châm hết điếu thuốc này đến điếu thuốc khác.
Ðêm đó nhìn dáng vẻ cô đơn, khắc khổ của ông Dư, Huyền thương Cha quá nhưng không biết cách nào để biểu lộ, vì Huyền đang ở vào thời kỳ “trổ mã”, hay mắc cỡ.
Vài hôm sau, khi từ giã gia đình ông bà Dư để về Huế, Ngoại ôm Huyền, khóc, làm Huyền cũng khóc theo. Ngoại nói lớn cho ông bà Dư cùng nghe:
*“Khi mô con có chồng, Ngoại vô, hỉ. Nì, nhớ tìm nhà mô không bắt hắn làm dâu thì mới gả, để tránh mấy ông chú mụ o nhọn mồm, nghe.”*
Mấy năm sau, khi người đại diện gia đình “chàng” đến xin phép ông bà Dư cho gia đình “chàng” đến “xem mắt” Huyền, bà Dư đưa điều kiện tiên quyết như Ngoại đã dặn. Gia đình “chàng” chấp thuận.
Huyền nhớ, sáng hôm đó, sau khi mọi người chào hỏi nhau và ngồi vào xa-lông, bà Dư – đã sắp đặt từ trước – gọi Huyền đem nước ra mời khách. Vì đã biết trước những người khách này là ai và cũng vì thấy “chàng” lấp ló nơi cửa sổ, Huyền run quá, không dám bước ra. Bà Dư tưởng có trở ngại gì nên vào thúc. Huyền run run, cúi mặt, bưng khay nước đi sau lưng Mẹ. Bà Dư cố tình tránh sang một bên để “khách” dễ thấy Huyền.
Vừa thoáng thấy Huyền, giọng một người đàn bà làm cho khay nước trên tay Huyền tròng trành thêm:
*“Ui chao! Người ni coi bộ hiền quá, không… trị được thằng con của tôi mô!” *Huyền hoàn toàn mất bình tĩnh, không kịp chào ai cả, chỉ vội vàng đặt mấy tách trà xuống bàn rồi bước vội vào nhà sau, đi thẳng xuống bếp. Bà Dư bước theo. Huyền nhìn bà Dư như một kẻ phạm tội đang xin ân huệ. Bà Dư nghiêm giọng: *“Con nghe Mạ cậu ấy nói gì không?”* Huyền im lặng. Không phải đến giờ phút này nghe người Mẹ chơn chất, thiệt thà của “chàng” nói Huyền mới hiểu “chàng”. Huyền đã biết và đã nghe rất nhiều, nhưng trái tim, vì bị nhốt kín trong lồng ngực, nên không chịu nghe, không chịu thấy, không chịu biết sự thật mà chỉ nghe, tin và nhớ những lời “chàng” thề ước. Bà Dư tiếp: *“Mạ nghĩ cậu ta phải…ghê lắm, phải…dễ sợ lắm nên chính mẹ ruột của cậu ta mà còn nói như rứa huống chi ai.”* Huyền sụt sùi: *“Dạ, con biết.”* Bà Dư lại hỏi: *“Con biết như rứa, tại răng con bằng lòng lấy cậu ta làm chồng?”* Huyền không trả lời được. Huyền chỉ khóc. Bà Dư ngại Huyền sẽ khóc nhiều hơn nên Bà dịu giọng: *“Chừ cũng chưa muộn để con thay đổi ý định. Con nghĩ lại đi.” *Huyền tựa vào tường để khỏi quỵ ngã. Vừa khi đó, ông Dư xuất hiện, vì thấy bà Dư và Huyền vắng mặt hơi lâu nên sốt ruột. Nghe bà Dư nêu ra vấn đề, ông Dư cúi đầu, chíp miệng: *“Anh cũng nghĩ như em.”* Bà Dư than: *“Thiếu chi nơi, thiếu chi người, tại răng con phải lấy một người mà con biết trước rằng người nớ sẽ đem đau khổ và phiền não đến cho đời con?”* Huyền vẫn không trả lời câu hỏi của bà Dư được. Ông Dư nghiêm nghị nhìn Huyền: *“Huyền! Con lớn rồi. Ba cho con quyền chọn lựa. Con còn đủ thời gian và cơ hội để từ chối cuộc hôn nhân này.”* Huyền cảm thấy quặn thắt trong lòng, tuồng như tim nàng đang hăm dọa, nếu nàng không nhận lời cầu hôn của “chàng” thì tim nàng sẽ ngưng đập! Ông bà Dư nhìn Huyền, chờ đợi. Một lúc lâu lắm, Huyền thu hết can đảm: *“Dạ, thôi, Ba Mạ cứ … cho con đi.”* Ông Dư lại chíp miệng, lắc đầu. Bà Dư quyết liệt: *“Nếu con vẫn quyết định lấy cậu ấy thì sau này đừng bao giờ con than thở hay khóc với Ba Mạ.” *Huyền im lặng.
Tối hôm đó là lần thứ hai và cũng là lần sau cùng trong đời, Huyền thấy ông Dư ngồi một mình dưới gốc dừa, lặng lẽ châm hết điếu thuốc này đến điếu thuốc khác. Huyền thương Cha quá nhưng Huyền không biết phải hành động như thế nào để cả hai người đàn ông nàng cùng thương đều được vui lòng.
Huyền đành mang trong lòng dáng vẻ cô đơn, khắc khổ của ông Dư và lời đe dọa của bà Dư suốt đoạn đường tình đầy giông bão của nàng! Nhờ thừa hưởng sự nhẫn nhục vô bờ và sự chịu đựng bền bỉ của bà Dư, và cũng vì lời hăm dọa của bà Dư, Huyền gánh chịu tất cả phủ phàng, gian trá mà đời đã dành cho nàng chứ nàng không than van với bất cứ một người nào cả.
Vậy mà có một người hiểu được Huyền; người đó là Mẹ của “chàng” mà Huyền gọi bằng Mạ.
Mạ thường bảo Huyền:
*“Kệ nó. Con cứ cơm mình, mình ăn, nhà mình, mình ở, con mình, mình nuôi. Một lúc hắn chán, hắn về.”* Huyền biết, như bao nhiêu lần trước, “hắn” sẽ về, nhưng về với những món nợ khổng lồ, về với sự thất bại ê chề! Khi nào cơn hoạn nạn qua đi “hắn” lại “dông” theo những người đàn bà khác! Ðôi khi thấy Huyền mất tinh thần và xuống sắc quá Mạ lại rầy: *“Con để xuống sắc quá, đàn ông hắn nản. Con nghe lời Mạ, ăn uống, tẩm bổ, giữ gìn tấm thân. Con cứ chăm sóc dạy dỗ các cháu, chăm sóc nhan sắc của con và sống vui, xem như không có hắn là hắn sợ.”* Huyền không biết “hắn” có sợ hay không chứ Huyền thì Huyền sợ quá; vì lúc nào “hắn” cũng bịa chuyện đổ lỗi cho Huyền để bào chữa tội lỗi của “hắn”. Huyền bị mặc cảm nặng nề. Huyền không muốn liên hệ hoặc tiếp xúc với ai cả. Huyền bị bệnh trầm cảm. Ðến khi biết sức chịu đựng của Huyền đã cạn kiệt và tình trạng gia đình của nàng không thể nào hàn gắn được, Mạ đã dạy nàng: *“Con hành xử với hắn như thế nào Mạ cũng không trách con. Mạ vẫn thương con. Mạ chỉ có hai điều dặn con. Thứ nhất, trong mọi tình huống của cuộc đời, con phải phấn đấu để sống, đừng bao giờ đầu hàng nghịch cảnh. Thứ hai, đừng bao giờ bỏ con của con. Về sau, về già, con sẽ thấy, ai rồi cũng xa mình, chỉ có con nó mới hôm sớm với mình thôi.” *Suốt cuộc đời đầy cay đắng, khổ lụy của Huyền, nàng mang theo trong lòng lời dạy của Mạ. Nhìn các con của nàng trở thành những người hữu ích cho xã hội và cho gia đình, Huyền thầm tạ ơn Mạ. Nếu Mạ không khuyên nhủ Huyền, có thể, trong một lúc nông nổi nào đó, hoặc là Huyền đã chối bỏ cuộc đời cho xong một kiếp trầm luân; hoặc là Huyền đã bỏ các con để tìm hạnh phúc riêng cho nàng thì liệu các con của nàng có được như ngày hôm nay hay không? Huyền nghĩ rằng không; bởi vì người mình có câu: “Mồ côi cha ăn cơm với cá. Mồ côi mẹ lót lá mà nằm!”
Nghe tin Mạ bệnh, Huyền trở về quê thăm Mạ. Mạ già quắt queo. Mạ nằm trên chiếc giường cũ, manh chiếu te tua, trong một căn nhà rất ẩm thấp, chật chội. Tài sản của Mạ, Mạ đã “hiến” cho nhà nước để “hắn” và anh em của “hắn” được ra tù. Nhưng Mạ chờ đợi hoài vẫn không thấy nhà nước khoan hồng cho “hắn” và các con của Mạ trở về.
Lúc hay tin tài sản của Mạ bị nhà nước tước đoạt, các con của Huyền gửi tiền về giúp Mạ mua sắm các vật dụng cần thiết cho căn nhà nhỏ bé này. Vì vậy, Huyền hỏi Mạ chứ nệm đâu mà Mạ nằm như vậy, đau lưng chịu sao nổi? Mạ bảo:
*“Mấy đứa hắn lấy rồi.” *Huyền hiểu, “mấy đứa” là con gái và con dâu của Mạ. Huyền nhìn quanh căn phòng trống trơn, hỏi Mạ chứ TV và tủ lạnh đâu? Mạ cũng thản nhiên, cười, đáp: *“Mấy đứa hắn cần, hắn lấy rồi. Mạ già, cần chi mấy thứ nớ. Con nói mấy cháu đừng mua nữa, tốn tiền.”* Mạ vỗ vỗ lên manh chiếu: *“Ngồi đây. Ngồi đây, Mạ nói cái ni cho mà nghe.”* Huyền ngồi cạnh Mạ. Huyền không dám nhìn thân hình gầy guộc của Mạ cũng như Huyền không bao giờ dám nhìn thân hình tàn tạ của ông bà Dư. Huyền muốn cầm tay Mạ, nhưng cũng như đối với ông bà Dư, Huyền không dám cầm. Trong ý nghĩ của Huyền, ông bà Dư và Mạ là những quý vật dễ vỡ. Nếu Huyền chạm vào, biết đâu quý vật ấy sẽ vỡ; và nếu vỡ thì không thể nào thay thế được. Vì vậy Huyền nhìn lơ chỗ khác. Mạ tiếp: *“Khi trước, lúc Mạ còn khỏe, Mạ đi thăm hắn hoài; chừ Mạ yếu, Mạ ít đi. Khi mô gặp Mạ hắn cũng hỏi thăm con với mấy đứa nhỏ. Nghe mấy đứa nhỏ học hành đỗ đạt hắn mừng lắm. Hắn nói hắn biết ngày trước hắn quá tệ bạc đối với mẹ con của con. Hắn ân hận nhiều lắm. Hắn chỉ mong được dịp để chuộc lại tội lỗi với con. Nghe tin con vẫn chưa… bước thêm bước nữa, hắn cảm động…”* Huyền thoáng giật mình. Huyền không lập lại cuộc đời vì lý do riêng của nàng chứ không phải nàng “ở vậy” để chờ “hắn” ra tù! Sự thật là như vậy, nhưng Huyền không nỡ và không dám nói cho Mạ hay. Huyền vội hướng câu chuyện sang vấn đề sức khỏe của Mạ rồi lấy từ trong xắc mấy chai thuốc bổ: *“Loại thuốc này rất tốt cho người lớn tuổi. Con biếu Mạ vài chai, Mạ dùng thử. Nếu Mạ thấy công hiệu thì cho con biết, con sẽ gửi về thường xuyên”.* Mạ cười. Miệng Mạ móm. Nụ cười móm của Mạ trông dễ thương không khác chi nụ cười móm của Ngoại, ngày trước.
Mấy hôm sau trở lại thăm Mạ, vô tình Huyền cầm lọ thuốc bổ đã khui, lắc nhẹ và cảm biết số lượng thuốc trong lọ tiêu hao nhiều hơn lời dặn. Tưởng Mạ lạm dụng thuốc, Huyền vội hỏi. Mạ bảo:
*“Không. Không. Mỗi ngày Mạ uống một viên và cho con chó một viên.” *Huyền tròn mắt nhìn chú chó ốm nhom, đang nằm khoanh dưới giường của Mạ. Biết Huyền nghĩ gì, Mạ bảo: *“Kệ nó, con. Hắn cũng là sinh vật như mình. Hắn ốm tong ốm teo, cho hắn uống kẻo tội. Mạ sống như ri là đầy đủ lắm rồi. Mạ thấy nhiều người ngày xưa cũng giàu sang, quyền bính lắm, chừ không có cơm ăn, thành ra Trời Phật cho Mạ như ri là Mạ vui, Mạ cảm ơn Trời Phật. Mạ không xin điều chi nữa mô.”* Người giúp việc cho Mạ lại kể, với số tiền ít oi từ Mỹ gửi về hằng tháng, mỗi tuần Mạ đổi ra tiền lẻ để phân phát cho những người ăn xin ngồi dọc theo hai bên bậc cấp trước chùa Vĩnh-Nghiêm.
Ôi, mấy mươi năm qua Huyền chỉ biết Mạ như một người đàn bà khuê các, đẹp dịu dàng, xuất thân từ một gia đình khiêm cung; một người Mẹ hiền thục, lúc nào cũng hy sinh và tận tụy với chồng con; một người đã thay bà Dư để vỗ về, an ủi, giúp Huyền vượt qua được đoạn đường đời đầy phong ba bão tố chứ Huyền không biết Mạ còn có trái tim Bồ-Tát.
Nhìn Mạ già nua, Huyền liên tưởng đến hình dáng hom hem của bà Dư. Thấy rõ sự tàn tạ kinh khiếp của hai người đàn bà thân thiết trong đời, Huyền sợ; vì đó chính là tương lai gần của nàng!ï
Ôn lại đoạn đường đời đã qua của ông bà Dư, Mạ và của Huyền, Huyền thấy cuộc đời này chẳng là gì cả. Những người hiền lành, đạo đức thường là nạn nhân của dòng đời chứ không hẳn là những người được ân sủng của Ðất, Trời! Và Huyền cảm thấy không còn thiết tha với bất cứ điều gì trên cõi đời này nữa, kể cả sự sống. Vậy mà khi bác sĩ cho Huyền biết sự nghi ngờ của Ông về lần thí nghiệm vừa qua của nàng thì Huyền lại sợ bệnh và sợ chết!
Trong thời gian chờ đợi nhiều cuộc thí nghiệm liên tiếp, Huyền thường nghĩ đến lời khuyên của Mạ và Huyền cũng nhớ lại câu ông Dư thường dạy nàng:
*“Sống là để đối phó với hiện thực chứ sống không phải để lo âu cho những gì chưa đến.”* Rồi Huyền lại nhớ lời nói của tài tử Suzanne Somers khi cô biết cô bị chứng bệnh nan y: *“Tiền tài và danh vọng đều là ngu xuẩn. Tôi chỉ muốn được sống thôi.”* Huyền không có tiền, tài và danh vọng, nhưng Huyền cũng chỉ muốn được sống thôi, dù sống cũng chỉ để chịu đựng sự hủy diệt của thời gian.
Dòng ý tưởng của Huyền vừa đến đây, nàng chợt nghe tiếng “kịch” khô khan. Rồi ánh sáng lùa vào từ dưới chân nàng.
Sau khi Huyền thay chiếc áo của phòng điện tuyến xong, cô nhân viên điện tuyến hỏi:
– Có ai đưa bà đến đây hay không?
– Có. Con gái tôi.
Cô chuyên viên điện tuyến vừa trao áo lạnh cho Huyền vừa lầm bầm:
– Vậy thì tốt. Thời tiết bên ngoài tệ lắm. Tôi ghét mùa Ðông ở xứ này.
Huyền chợt nhớ đến lời cầu xin của gia đình nhỏ Áng-Vân ngày xưa rồi thầm nghĩ:
*“Xin Trời Phật cho con từng ngày. Con sẽ không ghét bất cứ một ngày nào của Trời Ðất. Con chỉ xin mỗi sáng thức giậy, lái xe đến sở làm, chiều lái về bình an…”* Vừa khi đó cô con gái của Huyền lấp ló bên ngoài khung cửa kính, đưa mấy ngón tay vẫy Huyền rồi cười. Huyền cũng cười và tiếp nối ý nghĩ vừa bị cắt ngang: *“…và cuối tuần cho con được thấy những khuôn mặt thân yêu, như khuôn mặt bên kia khung cửa kính, là con vui và con biết ơn Trời Phật, biết ơn đời.”*
Sau khi chọn cho mình thái độ sống, Huyền mỉm cười một mình và lòng cảm thấy thanh thản lạ thường. Sự thanh thản và bình an trong hồn dường như toát ra trên gương mặt cho nên cô ý tá nhìn Huyền, vừa mở cửa phòng cho con gái của nàng bước vào vừa nói:
– Bà trông an bình, tự tại, hoàn toàn khác hẳn với thái độ ủ rũ, âu lo lúc bà mới đến đây. Thật là tuyệt diệu.
Huyền cười, nửa đùa nửa thật, hỏi:
– Cô biết tôi nghĩ gì khi trời lạnh và mưa xối xả như thế này không?
Cả cô y tá và con gái của Huyền đều lắc đầu, cười, chờ đợi. Huyền bảo:
– Tôi nghĩ đến bài Have You Ever Seen The Rain? và giọng ca khàn khàn của Rod Stuart.
Cả ba người lại cười. Giọng cô ý tá có vẻ cảm động:
– Tôi ước gì tất cả bệnh nhân đến đây đều có thái độ và ý tưởng lạc quan như bà.
Huyền và cô con gái cười, chào tạm biệt cô y tá.
Trong khi cô con gái của Huyền mở dù ra, Huyền cố nhớ xem bản Have You Ever Seen The Rain bắt đầu như thế nào.
Che chung một cái dù với cô con gái, Huyền vừa chạy lúp xúp trong mưa để ra bãi đậu xe vừa nghê ngao:
*“…I want to know, have you ever seen the rain comin’ down on a sunny day? Yesterday, and days before, sun is cold and rain is hard…”* Nghe tiếng hát và thấy thái độ của Huyền hoàn toàn khác hẳn với dáng vẻ ủ rũ, lo sợ lúc đưa Huyền đến đây, cô con gái tròn mắt nhìn Huyền. Huyền nhìn con, cười, đầu vẫn gật nhè nhẹ theo tiếng hát. Vừa tiếp tục hát nghêu ngao Huyền vừa quay lui nhìn lại phòng điện tuyến. Chính lúc đó Huyền mới nhận biết được rằng, quả thật, nàng đã bỏ quên mối lo âu trong lòng MRI scanner!
ĐIỆP MỸ LINH
[Quảng cáo/Rao vặt](https://vantuyen.net/category/dz-qc/)
-
Dr. Mai Nguyen Forest Wood Dental provides full service general dental care to Spring, TX. Dr. Mai Nguyen, our licensed and experienced dentist will give you the smile you
[... [Xem tiếp]](https://vantuyen.net/2015/01/11/forest-wood-dental-spring-tx-dentist/)
## Bình luận Hủy trả lời

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

X-ac: 3.dca _dca


markdown:
#### Tin tức
**Đơn vị vẽ tranh tường đẹp, chất lượng cao, mà giá lại rẻ Mỹ Thuật Sài Gòn**
Vẽ tranh tường cầu thang
Vẽ vách dưới cầu thang 595 sư vạn hạnh, vẽ quán cafe
Vẽ cô gái với chất liệu Acrylic , là chất liệu sơn tốt nhất, thân thiện với môi trường độ bền từ 3 đến 5 năm
Cô gái vẽ quán cafe đang ôm bình đổ nước
|
|
[Hotline]:
[Website]:
Tham khảo thêm các tác phẩm tại Fanpage:
Tag:
[ve cầu thang](/tag/ve-cau-thang.html)
,
[ vẽ tranh tường cầu thang đẹp](/tag/ve-tranh-tuong-cau-thang-dep.html)
![](../img/facebook1.gif)
![](../img/facebook1.gif)
![](../img/twitter1.gif)
![](../img/twitter1.gif)
#### Các tin khác
[Vẽ tranh tường café trọn gói tphcm](https://vetranh.net/vẽ-tranh-tuòng-cafe-trọn-gói-tphcm-801)(14/07/2018) [Vẽ tranh tường mầm non tại quận Tân Bình](https://vetranh.net/ve-tranh-tuong-mam-non-tai-quan-tan-binh-800)(10/07/2018) [Vẽ tranh tường mầm non đẹp ở tphcm](https://vetranh.net/ve-tranh-tuong-mam-non-dep-o-tphcm-799)(03/07/2018) [Mẫu tranh tường café đẹp giá rẻ](https://vetranh.net/mau-tranh-tuong-cafe-dep-gia-re-798)(28/06/2018) [6 mẫu vẽ tranh tường 3d café tham khảo](https://vetranh.net/6-mau-ve-tranh-tuong-3d-cafe-tham-khao-797)(07/06/2018) [Những mẫu vẽ tranh tường 3d tham khảo](https://vetranh.net/nhung-mau-ve-tranh-tuong-3d-tham-khao-796)(10/04/2018) [Vẽ tranh tường trang trí mọi không gian tại Mỹ thuật Sài Gòn](https://vetranh.net/ve-tranh-tuong-trang-tri-moi-khong-gian-tai-my-thuat-sai-gon-795)(15/03/2018) [Tranh trường mầm non đẹp chất lượng](https://vetranh.net/tranh-truong-mam-non-dep-chat-luong-794)(06/03/2018) [Vẽ tranh tường trường học mầm non](https://vetranh.net/ve-tranh-tuong-truong-hoc-mam-non-793)(03/03/2018) [Ưu điểm của vẽ tranh tường mầm non](https://vetranh.net/uu-diem-cua-ve-tranh-tuong-mam-non-792)(01/03/2018)

Server: Apache

Connection: Upgrade, close

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


markdown:
Tiết kiệm đến 40%!
Tiết kiệm ngay với Giá Bí mật
Xem khách sạn tại Remennecourt trên bản đồ
Đăng ký nhận thông tin khuyến mãi mới nhất của chúng tôi
Tải app và đặt phòng mọi lúc, mọi nơi
Tham gia ngay! Tích lũy 10 đêm, nhận 1 đêm miễn phí*
© 2018 Hotels.com, L.P. Mọi quyền được bảo lưu.
Hotels.com và logo Hotels.com là thương hiệu hoặc thương hiệu đã đăng ký bảo hộ của Hotels.com, LP tại Mỹ và/hoặc các quốc gia khác. Mọi thương hiệu khác thuộc quyền sở hữu của các chủ sở hữu tương ứng.
* Tìm hiểu thêm về Hotels.com™ Rewards

Server: Application-Server

X-Hcom-Rendered-With: release

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Content-Security-Policy: default-src 'unsafe-inline' data: about: hcom: blob: callback: chrome-error: *; script-src 'unsafe-eval' 'unsafe-inline' data: about: blob: asset: *; report-uri https://525fade5ca1b22e6c3c9f4504b6b3f68.report-uri.com/r/d/csp/enforce

Set-Cookie: bm_sz=274595031956EFBD46249AD90869C3CD~QAAQyQrGFzLng0pkAQAAUA/fsdBtQYFcUYqp5sxVgx71QMpTGFwsHdzTmE4+1d5JULRl3OkA16/HTC1XJJy5dQHQCLbfye2bQ+sKD202rjiF08Xw/JyLghgdJzKnl+cgdpJKcnJzCYYnK0ClmGsvdnxeXeLYmVb/umz3TLw7gqov5UUNplI8Sahdin+lzlI=; Domain=.hotels.com; Path=/; Expires=Thu, 19 Jul 2018 13:29:02 GMT; Max-Age=14399; HttpOnly

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: max-age=0, no-cache, no-store

Content-Language: vi-VN


markdown:
# Các khách sạn ở Stanwood
## Tìm khách sạn tại Stanwood
Tiết kiệm đến 40%!
Tiết kiệm ngay với Giá Bí mật
## Khám phá Stanwood
### Tổng quan StanwoodGolf chờ đón những người yêu thể thao. Du khách có thể dành ít thời gian đến với Sân gôn Falcon Head và Tullymore Golf Club. Hãy dành ít thời gian khám phá những thắng cảnh địa phương như Câu lạc bộ Golf Clear Lake và Sân khúc côn cầu Robert L. Ewigleben. Bất kể mong chờ gì, Stanwood luôn có những điều thú vị cho bạn.
### Nơi lưu trú tại StanwoodDù dự định nghỉ lại 1 đêm hay cả tuần, những nơi lưu trú quanh Stanwood đều có thể đáp ứng nhu cầu của bạn. Hãy sử dụng bản đồ trực tuyến của chúng tôi để tìm khách sạn gần Stanwood cùng Hotels.com. Bản đồ hiển thị thông tin chi tiết những khu vực quanh Stanwood và bạn có thể sử dụng thông tin này để tìm khách sạn gần danh lam, thắng cảnh phù hợp cho hành trình của mình. Và những ưu đãi khách sạn tốt nhất tại Stanwood đang chờ bạn với chương trình đảm bảo giá của chúng tôi.
### Đến StanwoodBay đến Sân bay Muskegon, MI (MKG-Sân bay Muskegon County), cách trung tâm khoảng 81,6 km. Sân bay Saginaw, MI (MBS-Sân bay Quốc tế MBS) là sân bay lân cận kế tiếp, cách khoảng 107 km.
### Danh thắng nổi tiếng quanh StanwoodTrong vùng có nhiều điểm đến với các hoạt động giải trí thú vị, bao gồm:
- • Sân gôn Falcon Head
- • Tullymore Golf Club
- • Câu lạc bộ Golf Clear Lake
- • Sân gôn Katke
- • Pilgrim's Run Golf Club
- • Sân khúc côn cầu Robert L. Ewigleben
- • Đại học Tiểu bang Ferris
- • Trung tâm Giáo dục Động vật hoang dã Card
- • Big Rapids Riverwalk
- • Trung tâm Nghệ thuật Artworks
### Thời điểm lý tưởng cho chuyến du lịch đến StanwoodNếu vẫn chưa quyết định thời điểm chuyến đi, những thông tin thời tiết sau có thể giúp bạn dễ dàng lựa chọn hơn:
**Nhiệt độ trung bình theo mùa**
- Tháng 1 - Tháng 3: ban ngày 9°C, ban đêm -12°V
- Tháng 4 - Tháng 6: ban ngày 27°C, ban đêm -4°C
- Tháng 7 - Tháng 9: ban ngày 28°C, ban đêm 5°C
- Tháng 10 - Tháng 12: ban ngày 18°C, ban đêm -10°C
**Lượng mưa trung bình theo mùa**
- Tháng 1 - Tháng 3: 162 mm
- Tháng 4 - Tháng 6: 254 mm
- Tháng 7 - Tháng 9: 288 mm
- Tháng 10 - Tháng 12: 228 mm

Set-Cookie: bm_sz=154A21E7AA0684F69140C9E2BE2819B5~QAAQoQrGF+xPUIpkAQAAYd3+seRiYvhuwoDvg9kEzdapWAnmg/W6SZdzIbUPmf6WktdEbDoYt3i7ILSRl061nLNIUiFStd7mJB/9MXn7xueoT3nU/SYl3JXX1jHRRrDM2OG8ssJIMc6A4dPaKN94cnDgbSn3/clSh5g6hC4yTzdvmykYZ80s1QjS5WIjNog=; Domain=.hotels.com; Path=/; Expires=Thu, 19 Jul 2018 14:03:47 GMT; Max-Age=14400; HttpOnly


markdown:
Cấp bậc 1
Bạn có thể gửi 0 email ngày hôm nay. Ngoài ra, chính sách Nguyên tắc Cộng đồng của Yahoo Hỏi & Đáp cấm các thành viên không được gửi các tin nhắn quảng cáo không được yêu cầu.

Server: ATS

X-Content-Type-Options: NOSNIFF

P3P: policyref="https://policies.yahoo.com/w3c/p3p.xml", CP="CAO DSP COR CUR ADM DEV TAI PSA PSD IVAi IVDi CONi TELo OTPi OUR DELi SAMi OTRi UNRi PUBi IND PHY ONL UNI PUR FIN COM NAV INT DEM CNT STA POL HEA PRE LOC GOV"

Via: https/1.1 e3.ycpi.dca.yahoo.com (ApacheTrafficServer [cMsSf ])

X-XSS-Protection: 1; mode=block