markdown:
# Danh sách vua Trung Quốc
**Các vị vua Trung Hoa** đã cai trị trên mảnh đất Trung Nguyên từ hơn bốn nghìn năm. [Tam Hoàng](/wiki/Tam_Ho%C3%A0ng_Ng%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF) (三皇) là ba vị vua đầu tiên của nước này. [Ngũ Đế](/wiki/Tam_Ho%C3%A0ng_Ng%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF) (五帝) là năm vị vua nối tiếp theo Tam Hoàng, có công khai hóa dân tộc Trung Hoa, đưa dân tộc này thoát khỏi tình trạng sơ khai. Trong thời kỳ này, [người Trung Quốc](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa) đã biết chế ra lửa để nấu chín thức ăn, biết cất nhà, làm quần áo, trồng ngũ cốc, chài lưới, thực hiện lễ nghi, và bắt đầu tạo ra chữ viết. Theo truyền thuyết, ba vị vua này được cho là thần tiên hoặc bán thần, những người đã sử dụng các phép mầu để giúp dân. Do phẩm chất cao quý nên họ sống lâu và thời kỳ cai trị của họ hòa bình thịnh vượng.
Thời
[nhà Hạ](/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%A1) bặt đầu cho tục lệ cha truyền con nối, theo sử sách, con trai vua [Hạ Vũ](/wiki/H%E1%BA%A1_V%C5%A9), [Hạ Khải](/wiki/H%E1%BA%A1_Kh%E1%BA%A3i) (啟), đã chứng minh được khả năng của mình, được nhiều người ủng hộ hơn [Bá Ích](/wiki/B%C3%A1_%C3%8Dch) và trở thành người thừa kế ngôi báu của cha, đánh dấu sự khởi đầu của một triều đại mới là nhà Hạ (夏), triều đại đầu tiên của phong kiến Trung Quốc. Nó đã trở thành một hình mẫu cai trị dựa trên thừa kế ở Trung Quốc. Từ thời nhà Hạ cho đến giai đoạn đầu [nhà Thương](/wiki/Nh%C3%A0_Th%C6%B0%C6%A1ng), nhà vua khi còn sống thì được gọi là [Hậu](/w/index.php?title=H%E1%BA%ADu&action=edit&redlink=1), sau khi mất thì gọi là [Đế](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF). Đến cuối đời [nhà Thương](/wiki/Nh%C3%A0_Th%C6%B0%C6%A1ng) và từ đời [nhà Chu](/wiki/Nh%C3%A0_Chu), tước vị để chỉ vua là [Vương](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_(t%C6%B0%E1%BB%9Bc_hi%E1%BB%87u)), kể cả khi còn sống và khi đã qua đời, nhà vua được gọi là [Thiên tử](/wiki/Thi%C3%AAn_t%E1%BB%AD) (con trời).
Năm 221 trước
[Công Nguyên](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn), Tần Vương Doanh Chính thống nhất các nước nhỏ, các dân tộc khác nhau trên một vùng rộng lớn tạo ra tiền đề để tạo thành nước Trung Quốc sau này. Vua Tần là Doanh Chính vốn đang xưng Vương không muốn dùng lại danh xưng Vương như vua nhà Chu, mà sau này sẽ được dùng làm tước phong tặng cho các công thần của mình (tước Vương). Để chứng tỏ đẳng cấp cao hơn của vua nhà Tần mới so với vua nhà Chu cũ, phân rõ tôn ti trên dưới với các vua cai trị các tiểu quốc cũ đã bị tiêu diệt, tỏ rõ thần quyền phong kiến chính danh với dân các nước đã bị chiếm đoạt, tiêu diệt, Tần Doanh Chính đã ghép chữ Hoàng là danh xưng của 3 vị vua thời [Tam Hoàng](/wiki/Tam_Ho%C3%A0ng_Ng%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF) và chữ Đế là danh xưng của 5 vị vua thời [Ngũ Đế](/wiki/Tam_Ho%C3%A0ng_Ng%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF) thời thượng cổ thành tước vị **Hoàng đế**, và trở thành vị Hoàng đế đầu tiên trong lịch sử nước Tần, tức là [Tần Thủy Hoàng](/wiki/T%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%A7y_Ho%C3%A0ng). Từ đó các vị vua [phong kiến tập quyền](/wiki/Phong_ki%E1%BA%BFn_t%E1%BA%ADp_quy%E1%BB%81n) chính thống ở Trung Quốc cũng dùng danh vị này, và tước Vương trở thành bậc thứ hai. Hoàng đế tự xưng là "trẫm" cũng như những người được phong tước Vương xưng là "cô".
Ngôi vị của vua phong kiến xưa ở Trung Quốc tức Hoàng đế theo chế độ
[tông pháp](/w/index.php?title=T%C3%B4ng_ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) tức "cha truyền con nối". Khi Trung Quốc bị chia cắt, các vua đều tự xưng là Hoàng đế. Hoàng đế chính thức cuối cùng ở Trung Quốc là [Phổ Nghi](/wiki/Ph%E1%BB%95_Nghi), thoái vị năm [1911](/wiki/1911) dù [Viên Thế Khải](/wiki/Vi%C3%AAn_Th%E1%BA%BF_Kh%E1%BA%A3i) sau đó cũng xưng làm Hoàng đế nhưng không chính thức.
Tước vị
[hoàng đế](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) còn dùng để tôn phong cho những bậc tổ tiên của hoàng đế, dù các vị đó chưa bao giờ làm vua. Như khi [Lý Uyên](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Cao_T%E1%BB%95) lập ra [nhà Đường](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), đã phong cho [Lão tử](/wiki/L%C3%A3o_T%E1%BB%AD) (tên là Lý Đam - nhà Đường lấy làm thủy tổ) làm hoàng đế, và các thế hệ bên trên làm hoàng đế hết. Khi vua nối ngôi không phải con vua trước, thường cũng tôn phong cha đẻ của mình làm hoàng đế. Có trường hợp như [thái tử](/wiki/Th%C3%A1i_t%E1%BB%AD) [Lý Hoằng](/wiki/L%C3%BD_Ho%E1%BA%B1ng) con của [Đường Cao Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Cao_T%C3%B4ng) và [Võ Tắc Thiên](/wiki/V%C3%B5_T%E1%BA%AFc_Thi%C3%AAn), bị mẹ phế vị rồi bức tử, Đường Cao Tông cũng thương con mà phong hiệu là hoàng đế; hoặc Nhiếp chính vương [Đa Nhĩ Cổn](/wiki/%C4%90a_Nh%C4%A9_C%E1%BB%95n) của [nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) cũng được phong hoàng đế khi chết, dù chỉ là chú của vua.
## Mục lục
[1 Tam Hoàng Ngũ Đế 三皇五帝](#Tam_Hoàng_Ngũ_Đế_三皇五帝) [2 Tam Hoàng 三皇](#Tam_Hoàng_三皇) [3 Ngũ Đế 五帝](#Ngũ_Đế_五帝) [4 Danh sách vua và hoàng đế Trung Hoa 中国君主列表](#Danh_sách_vua_và_hoàng_đế_Trung_Hoa_中国君主列表) [4.1 Nhà Hạ 夏](#Nhà_Hạ_夏) [4.2 Nhà Thương 商](#Nhà_Thương_商) [4.3 Nhà Chu 周](#Nhà_Chu_周) [4.4 Nhà Tần 秦](#Nhà_Tần_秦) [4.5 Nhà Hán 漢](#Nhà_Hán_漢) [4.6 Tam Quốc 三国](#Tam_Quốc_三国) [4.7 Nhà Tấn](#Nhà_Tấn) [4.8 Ngũ Hồ thập lục quốc](#Ngũ_Hồ_thập_lục_quốc) [4.9 Nam Bắc triều](#Nam_Bắc_triều) [4.10 Nhà Tùy](#Nhà_Tùy) [4.11 Nhà Đường](#Nhà_Đường) [4.12 Ngũ Đại Thập Quốc](#Ngũ_Đại_Thập_Quốc) [4.13 Nhà Liêu](#Nhà_Liêu) [4.14 Tây Hạ](#Tây_Hạ) [4.15 Nhà Kim](#Nhà_Kim) [4.16 Nhà Tống](#Nhà_Tống) [4.17 Nhà Nguyên](#Nhà_Nguyên) [4.18 Nhà Minh](#Nhà_Minh) [4.19 Nhà Thanh](#Nhà_Thanh)
-
[5 Các liên kết danh sách khác](#Các_liên_kết_danh_sách_khác) [6 Xem thêm](#Xem_thêm) [7 Tham khảo](#Tham_khảo) [8 Liên kết ngoài](#Liên_kết_ngoài)
## Tam Hoàng Ngũ Đế 三皇五帝[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=1)]
|
|
## Tam Hoàng 三皇Từ 2852 TCN đến 2699 TCN
|2852 TCN||2699 TCN||2184 TCN|
|Vua||Trị vì||Ghi chú|
|
| và |2800 TCN||—||2737 TCN|
|
||2737 TCN||—||2699 TCN|
|
|
## Ngũ Đế 五帝Từ 2699 TCN đến 2184 TCN
|2852 TCN||2699 TCN||2184 TCN|
|Hoàng đế||Tên thật||Trị vì||tôn hiệu|
|
||Công Tôn Hiên Viên||2699 TCN||—||2588 TCN||
|[Thiếu Hạo](/wiki/Thi%E1%BA%BFu_H%E1%BA%A1o) [Kim Thiên](/wiki/Kim_Thi%C3%AAn)thị **Huyền Đế** [Chuyên Húc](/wiki/Chuy%C3%AAn_H%C3%BAc) [Cao Dương](/wiki/Cao_D%C6%B0%C6%A1ng)thị [Đế Khốc](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_Kh%E1%BB%91c) [Cao Tân](/wiki/Cao_T%C3%A2n)thị [Đế Chí](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_Ch%C3%AD) [Đế Nghiêu](/wiki/Nghi%C3%AAu) [Đào](/wiki/%C4%90%C3%A0o_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) [Đường](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc_th%E1%BB%9Di_vi%E1%BB%85n_c%E1%BB%95))thị [Đế Thuấn](/wiki/Thu%E1%BA%A5n) [Hữu Ngu](/wiki/H%E1%BB%AFu_Ngu)thị
## Danh sách vua và hoàng đế Trung Hoa 中国君主列表[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=2)]
### Nhà Hạ 夏[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=3)]
|
|1 2 [Chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n) [Hán-Việt](/wiki/Phi%C3%AAn_%C3%A2m_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t) [Vũ](/wiki/H%E1%BA%A1_V%C5%A9) [Khải](/wiki/H%E1%BA%A1_Kh%E1%BA%A3i) [Thái Khang](/wiki/Th%C3%A1i_Khang) [Trọng Khang](/wiki/Tr%E1%BB%8Dng_Khang) [Thiếu Khang](/wiki/Thi%E1%BA%BFu_Khang) [Trữ](/wiki/H%E1%BA%A1_Tr%E1%BB%AF) [Hòe](/wiki/H%E1%BA%A1_H%C3%B2e) [Mang](/wiki/H%E1%BA%A1_Mang) [Tiết](/wiki/H%E1%BA%A1_Ti%E1%BA%BFt) [Bất Giáng](/wiki/B%E1%BA%A5t_Gi%C3%A1ng) [Guoyu](/w/index.php?title=Guoyu&action=edit&redlink=1): jìn, [putonghua](/w/index.php?title=Putonghua&action=edit&redlink=1): jǐn [Khổng Giáp](/wiki/Kh%E1%BB%95ng_Gi%C3%A1p) [Cao](/wiki/H%E1%BA%A1_Cao) [Phát](/wiki/H%E1%BA%A1_Ph%C3%A1t) [Kiệt](/wiki/H%E1%BA%A1_Ki%E1%BB%87t) **1**Tên vua cai trị thỉnh thoảng được đặt sau tên triều đại, Hạ (夏), ví dụ Hạ Vũ (夏禹). **2**Thời gian cai trị phỏng đoán, theo năm.
### Nhà Thương 商[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=4)]
|
|
|Thứ tự||Thời gian trị vì||Chữ Hán||Hán-Việt||Lưu ý|
|01||29||天乙||
|[Thang](/wiki/Th%C3%A0nh_Thang)(湯) hoặc [Thành Thang](/wiki/Th%C3%A0nh_Thang)(成 唐). Vua hiền; lật đổ vua Kiệt (桀) bạo ngược của [nhà Hạ](/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%A1)(夏) [Ngoại Bính](/wiki/Ngo%E1%BA%A1i_B%C3%ADnh) [Trọng Nhâm](/wiki/Tr%E1%BB%8Dng_Nh%C3%A2m) [Thái Giáp](/wiki/Th%C3%A1i_Gi%C3%A1p) [Ốc Đinh](/wiki/%E1%BB%90c_%C4%90inh) [Tiểu Giáp](/wiki/Ti%E1%BB%83u_Gi%C3%A1p) [Ung Kỷ](/wiki/Ung_K%E1%BB%B7) [Thái Mậu](/wiki/Th%C3%A1i_M%E1%BA%ADu) [Trọng Đinh](/wiki/Tr%E1%BB%8Dng_%C4%90inh) [Ngoại Nhâm](/wiki/Ngo%E1%BA%A1i_Nh%C3%A2m) [Hà Đản Giáp](/wiki/H%C3%A0_%C4%90%E1%BA%A3n_Gi%C3%A1p) [Tổ Ất](/wiki/T%E1%BB%95_%E1%BA%A4t) [Tổ Tân](/wiki/T%E1%BB%95_T%C3%A2n) [Ốc Giáp](/wiki/%E1%BB%90c_Gi%C3%A1p) [Tổ Đinh](/wiki/T%E1%BB%95_%C4%90inh) [Dương Giáp](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Gi%C3%A1p) [Bàn Canh](/wiki/B%C3%A0n_Canh) [giáp cốt phiến](/w/index.php?title=Gi%C3%A1p_c%E1%BB%91t_phi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1)(xương mai rùa) được coi là có niên đại ít nhất là từ thời Bàn Canh. [Tiểu Tân](/wiki/Ti%E1%BB%83u_T%C3%A2n) [Tiểu Ất](/wiki/Ti%E1%BB%83u_%E1%BA%A4t) [Vũ Đinh](/wiki/V%C5%A9_%C4%90inh) [Phụ Hảo](/wiki/Ph%E1%BB%A5_H%E1%BA%A3o), được biết đến như là một nữ chiến binh. [Tổ Giáp](/wiki/T%E1%BB%95_Gi%C3%A1p) [Lẫm Tân](/wiki/L%E1%BA%ABm_T%C3%A2n) [Vũ Ất](/wiki/V%C5%A9_%E1%BA%A4t) [Thái Đinh](/wiki/Th%C3%A1i_%C4%90inh) [Đế Ất](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_%E1%BA%A4t) [Đế Tân](/wiki/Tr%E1%BB%A5_V%C6%B0%C6%A1ng) **Trụ Vương**(紂王). Cũng có thể thêm "Thương" (商) ở trước các tên gọi này. Trong tiếng Việt thì vị vua này được biết đến với tên phổ biến là Trụ Vương hay Vua Trụ.
### Nhà Chu 周[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=5)]
|
|
## Tây ChuTừ 1046 TCN đến 771 TCN
|2184 TCN||1046 TCN||771 TCN||221 TCN|
|Chân dung||Tên thật||Tên thụy||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
|Cơ Phát |
||1046 TCN||—||1043 TCN||Sáng lập triều đại|
|
|Cơ Tụng |
||1042 TCN||—||1021 TCN|
|
|Cơ Chiêu |
||1020 TCN||—||996 TCN|
|
|Cơ Hà |
||990 TCN||—||977 TCN|
|
|Cơ Mãn |
||976 TCN||—||922 TCN|
|Cơ Tử Ý||Chu Cộng Vương||922 TCN||—||900 TCN|
|
|Cơ Kiên |
||899 TCN||—||892 TCN|
|
|Cơ Tích Phượng |
||891 TCN||—||886 TCN|
|
|Cơ Tiếp |
||885 TCN||—||878 TCN|
|
|Cơ Hồ |
|[Chu Triệu cộng hòa](/wiki/Chu_Tri%E1%BB%87u_c%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) **(nhiếp chính)** **Cơ Tĩnh** **Cơ Cung Sanh** [Chu U Vương](/wiki/Chu_U_V%C6%B0%C6%A1ng) [Tây Chu](/wiki/T%C3%A2y_Chu)
|
|
## Đông ChuTừ 771 TCN đến 249TCN
|2184 TCN||771 TCN||249 TCN||221 TCN|
|Chân dung||Tên thật||Tên thụy||Trị vì||Ghi chú|
|
|Cơ Nghi Cữu |
||770 TCN||—||720 TCN||Dời đô về Lạc Ấp|
|
|Cơ Lâm |
||719 TCN||—||697 TCN|
|
|Cơ Đà |
||696 TCN||—||682 TCN|
|
|Cơ Hồ Tề |Chu Hi Vương||681 TCN||—||677 TCN|
|
|Cơ Lãng |
||676 TCN||—||652 TCN|
|
|Cơ Trịnh |
||651 TCN||—||619 TCN|
|
|Cơ Nhâm Thần |
||618 TCN||—||613 TCN|
|
|Cơ Ban |Chu Khang Vương||612 TCN||—||607 TCN|
|
|Cơ Du |Chu Đinh Vương||606 TCN||—||586 TCN|
|
|Cơ Di |
||585 TCN||—||572 TCN|
|
|Cơ Tiết Tâm |
||571 TCN||—||545 TCN|
|
|Cơ Quý |
||544 TCN||—||520 TCN|
|
|Cơ Mãnh |
||520 TCN|
|
|Cơ Cái |
||519 TCN||—||477 TCN|
|
|Cơ Nhân |
||476 TCN||—||469 TCN|
|
|Cơ Giới |
||468 TCN||—||441 TCN|
|
|Cơ Khứ Tật |
||441 TCN|
|
|Cơ Thúc Tập hay Cơ Khứ Tật, |
||441 TCN|
|
|Cơ Nguy |
||440 TCN||—||426 TCN|
|
|Cơ Ngọ |
||425 TCN||—||402 TCN|
|
|Cơ Kiêu |
||401 TCN||—||376 TCN|
|
|Cơ Hỷ |
||375 TCN||—||369 TCN|
|
|Cơ Biển |
||368 TCN||—||321 TCN|
|
|Cơ Định |Chu Thận Kính Vương||320 TCN||—||315 TCN|
|
|Cơ Diên |
||314 TCN||—||356 TCN|
|
|Cơ Kiệt |
||?||—||249 TCN||Bị Tần diệt|
### Nhà Tần 秦[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=6)]
|Từ 221 TCN đến 207 TCN|
|221 TCN||1912|
Vào năm thứ 51 thời
[Tần Chiêu Tương Vương](/wiki/T%E1%BA%A7n_Chi%C3%AAu_T%C6%B0%C6%A1ng_v%C6%B0%C6%A1ng) (秦昭襄王), nước Tần tiêu diệt nhà Chu. Do vậy, dù sáu nước Chiến quốc khác vẫn đang tồn tại với tư cách các chế độ độc lập, các nhà chép sử vẫn thường sử dụng năm tiếp sau (năm thứ 52 của Chiêu Tương Vương nhà Tần) làm năm chính thức tiếp nối [nhà Chu](/wiki/Nh%C3%A0_Chu).
Tần Thuỷ Hoàng là vị vua Trung Quốc đầu tiên tuyên bố mình làm "Hoàng đế", sau khi thống nhất Trung Quốc năm
[221 TCN](/wiki/221_TCN). Vì thế năm đó thường được tính làm năm bắt đầu "nhà Tần".
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||
|không có |Thủy Hoàng đế (始皇帝)||221 (246) TCN||—||210 TCN||Sáng lập triều đại|
|
||
|không có |Nhị Thế Hoàng đế (二世皇帝)||210 TCN||—||207 TCN|
|
||
|không có |207 TCN||Đầu hàng Hán Cao Tổ, nhà Tần sụp đổ|
### Nhà Hán 漢[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=7)]
|
|
## Tây HánTừ 202 TCN đến 8 SCN
|221 TCN||9 SCN||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Cao Tổ (高祖)Thái Tổ (太祖)||Cao Hoàng đế (高皇帝)||202 TCN||—||195 TCN||Sáng lập triều đại|
|
||
|không có |Hiếu Huệ Hoàng đế (孝惠皇帝)||195 TCN||—||188 TCN|
|
||
|không có |Tiền Thiếu đế (前少帝)||188 TCN||—||184 TCN||bị giết|
|
||
|không có |Hậu Thiếu đế (後少帝)||184 TCN||—||180 TCN||bị giết|
|
||Thái Tông (太宗)||Hiếu Văn Hoàng đế (孝文皇帝)||180 TCN||—||157 TCN|
|
||
|không có |Hiếu Cảnh Hoàng đế (孝景皇帝)||157 TCN||—||141 TCN|
|
|![]()
|
||Thế Tông (世宗)||Hiếu Vũ Hoàng đế (孝武皇帝)||141 TCN||—||87 TCN|
|
|![]()
|
||
|không có |Hiếu Chiêu Hoàng đế (孝昭皇帝)||87 TCN||—||74 TCN|
|
||
|không có |Phế đế (废帝)||74 TCN||bị phế truất|
|
|![]()
|
||Trung Tông (中宗)||Hiếu Tuyên Hoàng đế (孝宣皇帝)||74 TCN||—||49 TCN|
|
||Cao Tông (高宗)||Hiếu Nguyên Hoàng đế (孝元皇帝)||49 TCN||—||31 TCN|
|
|![]()
|
||Thống Tông (统宗)||Hiếu Thành Hoàng đế (孝宣皇帝)||33 TCN||—||7 TCN|
|
||Hiếu Ai Hoàng đế (孝哀皇帝)||6 TCN||—||1 TCN|
|
||Hiếu Bình Hoàng đế (孝平皇帝)||1 SCN||—||5 SCN||bị giết|
|
||không có||không có||6 SCN||—||8 SCN||bị phế truất|
#### Nhà Tân[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=8)]
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||
|không có |
|không có |9||—||23||Sáng lập triều đại và là hoàng đế duy nhất|
#### Huyền Hán[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=9)]
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||23||—||25|
#### Xích Mi Hán[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=10)]
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||25||—||27|
|
|
## Đông HánTừ 25 đến 220
|221 TCN||25||220||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Thế Tổ (世祖)||Quang Vũ hoàng đế (光武皇帝)||25||—||57||Sáng lập nhà Đông Hán|
|
||Hiển Tông (顯宗)||Hiếu Minh Hoàng đế (孝明皇帝)||57||—||75|
|
||Túc Tông (肅宗)||Hiếu Chương Hoàng đế (孝章皇帝)||75||—||88|
|
||Mục Tông (穆宗)||Hiếu Hòa Hoàng đế (孝和皇帝)||88||—||105|
|
||
|không có |Hiếu Thương Hoàng đế (孝殤皇帝)||106|
|
||Cung Tông (恭宗)||Hiếu An Hoàng đế (孝安皇帝)||106||—||125|
|
||
|không có |
|không có |125|
|
||Kính Tông (敬宗)||Hiếu Thuận Hoàng đế (孝顺皇帝)||125||—||144|
|
||
|không có |Hiếu Xung Hoàng đế (孝冲皇帝)||144||—||145|
|
||
|không có |Hiếu Chất hoàng đế (孝質皇帝)||145||—||146|
|
||Uy Tông (威宗)||Hiếu Hoàn hoàng đế (孝桓皇帝)||146||—||167|
|
||
|không có |Hiếu Linh Hoàng đế (孝靈皇帝)||168||—||189|
|
||
|không có |Thiếu đế (少帝)||189||bị phế truất|
|
||
|không có |Hiếu Hiến hoàng đế (孝献皇帝)||189||—||220|
### Tam Quốc 三国[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=11)]
Thời kỳ
**Tam Quốc** ( [phồn thể](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_ph%E1%BB%93n_th%E1%BB%83): 三國, [giản thể](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83): 三国, [Pinyin](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m_H%C3%A1n_ng%E1%BB%AF): Sānguó) là một thời kỳ trong [lịch sử Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c). Một cách chính xác theo khoa học thì nó bắt đầu vào năm [220](/wiki/220) khi [nhà Ngụy](/wiki/T%C3%A0o_Ng%E1%BB%A5y) được thành lập và kết thúc năm [280](/wiki/280) khi [Đông Ngô](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Ng%C3%B4) sụp đổ và [nhà Tây Tấn](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A5n) thống nhất Trung Hoa. Tuy nhiên, nhiều nhà sử học Trung Quốc cũng như nhiều người dân khác cho rằng thời kỳ này bắt đầu năm [190](/wiki/190) khi liên minh chống [Đổng Trác](/wiki/%C4%90%E1%BB%95ng_Tr%C3%A1c) được thành lập cuối thời [nhà Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n).
Mặc dù tương đối ngắn, thời kỳ lịch sử này đã được tiểu thuyết hóa trong văn học và rất nổi tiếng ở
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Triều Tiên](/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) và các nước [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). Nó được chuyển thể thành các vở kịch, tiểu thuyết, truyện dân gian, truyện dã sử cũng như trong phim ảnh, phim truyền hình nhiều tập và trò chơi điện tử. Nổi bật nhất trong số đó là tác phẩm [Tam Quốc diễn nghĩa](/wiki/Tam_qu%E1%BB%91c_di%E1%BB%85n_ngh%C4%A9a) của [La Quán Trung](/wiki/La_Qu%C3%A1n_Trung), một tác phẩm hư cấu dựa phần lớn theo lịch sử. Ghi chép lịch sử chính thức của thời kỳ này là [Tam Quốc Chí](/wiki/Tam_qu%E1%BB%91c_ch%C3%AD) của [Trần Thọ](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%8D), với sự hiệu đính của [Bùi Tùng Chi](/w/index.php?title=B%C3%B9i_T%C3%B9ng_Chi&action=edit&redlink=1) sau này.
Thời kỳ Tam quốc này cũng là một trong những thời kỳ đẫm máu nhất trong
[lịch sử Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c). Điều tra dân số cuối thời kỳ [nhà Đông Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n) cho con số là khoảng 56 triệu người, trong khi đó điều tra dân số trong thời kỳ đầu [nhà Tây Tấn](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A5n) (sau khi Tấn thống nhất Trung Quốc) chỉ còn khoảng 26 triệu người. Cho dù con số thống kê có thể có sai số lớn nhưng hoàn toàn đủ cơ sở để nói rằng phần lớn dân số đã chết vì các cuộc chiến tranh liên miên trong thời kỳ này.
|
|
## Tào NgụyTừ 220 đến 265
|221 TCN||220||265||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Cao Tổ (高祖)||Văn đế (文帝)||220||—||226||Sáng lập triều đại|
|
||Liệt Tổ (烈祖)||Minh đế (明帝)||227||—||239|
|
||
|không có |Phế Đế (廢帝)||239||—||254||bị
|[Tào Mao](/wiki/T%C3%A0o_Mao) *không có* [Tư Mã Chiêu](/wiki/T%C6%B0_M%C3%A3_Chi%C3%AAu)là [Thành Tế](/wiki/Th%C3%A0nh_T%E1%BA%BF)giết hại [Tào Hoán](/wiki/T%C3%A0o_Ho%C3%A1n) *không có* [Tư Mã Viêm](/wiki/T%C6%B0_M%C3%A3_Vi%C3%AAm)phế truất, triều đại sụp đổ
|
|
## Thục HánTiếp tục
|221 TCN||220||263||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Liệt Tổ (烈祖)||Chiêu Liệt hoàng đế (昭烈帝)||220||—||223||Sáng lập triều đại|
|
||Nhân Tông (仁宗)||Hiếu Hoài hoàng đế (孝懷皇帝)||223||—||263||đầu hàng Tào Ngụy,
|
|
|
## Đông NgôTừ 220 đến 280
|221 TCN||220||280||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Thái Tổ (太祖)||Đại đế (大帝)||229||—||252||Sáng lập triều đại|
|
||
|không có |Phế đế (廢帝)||252||—||258|
|
||Thái Tông (太宗)||Cảnh đế (景帝)||258||—||264|
|
||
|không có |Quy Mệnh Hầu (歸命侯)||264||—||280||đầu hàng nhà Tấn, triều đại sụp đổ|
### Nhà Tấn[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=12)]
|
|
## Tây TấnTừ 265 đến 317
|221 TCN||265||317||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Thế Tổ (世祖)||Vũ Hoàng đế (武皇帝)||266||—||290||Sáng lập triều đại|
|
||
|không có |Hiếu Huệ Hoàng đế (孝惠皇帝)||290||—||306|
|
||
|không có |Hoài Đế (懷帝)||311||—||313||bị
|[Tấn Mẫn Đế](/wiki/T%E1%BA%A5n_M%E1%BA%ABn_%C4%90%E1%BA%BF) *không có* [Lưu Thông](/wiki/L%C6%B0u_Th%C3%B4ng)sát hại. Nhà [Tây Tấn](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A5n)sụp đổ
|
|
## Đông TấnTừ 317 đến 420
|221 TCN||317||420||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Trung Tông (中宗)||Nguyên đế (元帝)||317||—||323||Sáng lập triều đại|
|
||Túc Tông (肅宗)||Minh đế (明帝)||323||—||325|
|
||Hiển Tông (顯宗)||Thành Đế (成帝)||325||—||342|
|
||
|không có |Khang Đế (康帝)||342||—||344|
|
||Hiếu Tông (孝宗)||Mục đế (穆帝)||344||—||361|
|
||
|không có |Ai đế (哀帝)||361||—||365|
|
||Hiển Tông (顯宗)||Thành Đế (成帝)||365||—||372||bị phế truất|
|
||Thái Tông(太宗)||Giản Văn Đế (簡文)||372|
|
||Liệt Tông||Hiếu Vũ đế (孝武帝)||372||—||396|
|
||
|không có |An đế (安帝)||396||—||419||Bị
|[Tấn Cung Đế](/wiki/T%E1%BA%A5n_Cung_%C4%90%E1%BA%BF) *không có* [Lưu Dụ](/wiki/L%C6%B0u_D%E1%BB%A5)giết. Nhà Tấn diệt vong
[Ngũ Hồ thập lục quốc](/wiki/Ng%C5%A9_H%E1%BB%93_th%E1%BA%ADp_l%E1%BB%A5c_qu%E1%BB%91c)[ [sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=13)]
[Nam Bắc triều](/wiki/Nam-B%E1%BA%AFc_tri%E1%BB%81u_(Trung_Qu%E1%BB%91c))[ [sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=14)]
|Từ 420 đến 589|
|221 TCN||420||589||1912|[Nam Bắc triều](/wiki/Nam_B%E1%BA%AFc_tri%E1%BB%81u) (tiếng Trung: 南北朝; bính âm: Nánběicháo, 420-589) là một giai đoạn trong lịch sử Trung Quốc, bắt đầu từ năm 420 khi Lưu Dụ soán [Đông Tấn](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_T%E1%BA%A5n) mà lập nên [Lưu Tống](/wiki/L%C6%B0u_T%E1%BB%91ng), kéo dài đến năm 589 khi [Tùy](/wiki/T%C3%B9y) diệt [Trần](/wiki/Tr%E1%BA%A7n). Về trình tự, thời kỳ [Nam Bắc triều](/wiki/Nam_B%E1%BA%AFc_tri%E1%BB%81u) nối tiếp thời kỳ [Đông Tấn](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_T%E1%BA%A5n)- [Ngũ Hồ thập lục quốc](/wiki/Ng%C5%A9_H%E1%BB%93_th%E1%BA%ADp_l%E1%BB%A5c_qu%E1%BB%91c), sau nó là triều [Tùy](/wiki/T%C3%B9y). Do hai thế lực bắc-nam đối lập trong một thời gian dài, do vậy gọi là Nam Bắc triều. Nam triều (420-589) bao gồm bốn triều đại: [Lưu Tống](/wiki/L%C6%B0u_T%E1%BB%91ng), [Nam Tề](/wiki/Nam_T%E1%BB%81), [Lương](/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng), [Trần](/wiki/Tr%E1%BA%A7n); Bắc triều (439-589) bao gồm năm triều đại: [Bắc Ngụy](/wiki/B%E1%BA%AFc_Ng%E1%BB%A5y), [Đông Ngụy](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Ng%E1%BB%A5y), [Tây Ngụy](/wiki/T%C3%A2y_Ng%E1%BB%A5y), [Bắc Tề](/wiki/B%E1%BA%AFc_T%E1%BB%81), [Bắc Chu](/wiki/B%E1%BA%AFc_Chu).
#### Bắc triều[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=15)]
|
|
## Bắc NgụyTừ 386 đến 535
|221 TCN||386||535||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Thái Tổ (太祖)||Đạo Vũ Hoàng Đế (道武皇帝)||386||—||409||Sáng lập triều đại|
|
||Thái Tông (太宗)||Minh Nguyên Hoàng Đế (明元皇帝)||409||—||423|
|
||Thế Tổ (世祖)||Thái Vũ Hoàng Đế (太武皇帝)||424||—||452||thống nhất miền Bắc Trung Quốc|
|
||không có||Nam An Ẩn Vương (簡文)||452|
|
||Cao Tông (高宗)||Văn Thành Hoàng Đế (文成皇帝)||452||—||465|
|
||Hiển Tổ (顯祖)||Hiến Văn Hoàng Đế (獻文皇帝)||465||—||471|
|
|![]()
|
||Cao Tổ (高祖)||Hiếu Văn Hoàng Đế (孝文皇帝)||471||—||499||họ hoàng tộc đổi sang họ Nguyên|
|
||Thế Tông (世宗)||Tuyên Vũ Hoàng Đế (宣武皇帝)||499||—||515|
|
||Túc Tông (肅宗)||Hiếu Minh Hoàng Đế (孝明皇帝)||515||—||528|
|
||không có||không có||528|
|
||Kính Tông (敬宗)||Hiếu Trang Hoàng Đế (孝莊皇帝)||528||—||531|
|
||không có||không có||530||—||531|
|
||Liệt Tông (烈宗)||Tiết Mẫn Hoàng Đế (節閔皇帝)||531||—||532|
|
||không có||không có||531||—||532|
|
||Hiển Tông (顯宗)||Hiếu Vũ Hoàng Đế (孝武皇帝)||532||—||535||phân liệt Đông-Tây Ngụy|
|
|
## Đông NgụyTừ 534 đến 550
|221 TCN||534||550||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||không có||Hiếu Tĩnh Hoàng Đế (孝靜皇帝)||534||—||550||Cao Dương cướp ngôi. Triều đại sụp đổ|
|
|
## Tây NgụyTừ 535 đến 557
|221 TCN||535||557||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||không có||Văn Hoàng Đế (文皇帝)||535||—||551|
|
||không có||không có||551||—||554|
|
||không có||không có||554||—||556||Vũ Văn Hộ ép nhường ngôi cho Vũ Văn Giác. Triều đại sụp đổ|
|
|
## Bắc TềTừ 550 đến 577
|221 TCN||550||577||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Hiển Tổ (顯祖)||Văn Tuyên Hoàng Đế (文宣皇帝)||550||—||559||Sáng lập triều đại|
|
||không có||Mẫn Điệu Vương (愍悼王)||559||—||560|
|
||Túc Tông (肃宗)||Hiếu Chiêu Hoàng Đế (孝昭皇帝)||560||—||561|
|
||Thế Tổ (世祖)||Vũ Thành Hoàng Đế (武成皇帝)||561||—||565|
|
||không có||không có||565||—||577|
|
||
|không có |không có||577||Triều đại diệt vong|
|
|
## Bắc ChuTừ 557 đến 581
|221 TCN||557||581||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||
|không có |Hiếu Mẫn Hoàng đế (北周孝閔帝)||557|
|
||Thế Tông (世宗)||Minh Hoàng Đế (明皇帝)||557||—||560|
|
|![]()
|
||Cao Tổ (高祖)||Vũ Hoàng Đế (周武帝)||560||—||578||Tiêu diệt Bắc Tề thống nhất miền Bắc Trung Quốc|
|
||không có||Tuyên Hoàng Đế (宣皇帝)||578||—||579|
|
||không có||Tĩnh Hoàng Đế (靜皇帝)||579||—||581||Dương Kiên soán ngôi. Triều đại sụp đổ|
#### Nam triều[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=16)]
|
|
## Lưu TốngTừ 420 đến 479
|221 TCN||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Cao Tổ (高祖)||Vũ Hoàng đế (武皇帝)||420||—||422||Sáng lập triều đại|
|
||
|không có |Thiếu đế (少帝)||422||—||424||bị phế truất|
|
||Thái Tổ (太祖)||Văn Hoàng đế (文皇帝)||424||—||453|
|
||
|không có |Nguyên Hung (元凶)||453||bị phế truất|
|
||Thế Tổ (世祖)||Hiếu Vũ hoàng đế (孝武皇帝)||453||—||465|
|
||
|không có |(Tiền) Phế Đế ((前)廢帝)||465||bị ám sát|
|
||Thái Tông (太宗)||Minh Hoàng đế (明皇帝)||465||—||472|
|
||
|không có |(Hậu) Phế Đế ((後)廢帝)||473||—||477||bị phế truất|
|
||
|không có) |Thuận Hoàng đế (順皇帝)||477||—||479||bị phế truất, triều đại sụp đổ|
|
|
## Nam TềTừ 479 đến 502
|221 TCN||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Thái Tổ (太祖)||Cao Hoàng đế (高皇帝)||479||—||482||Sáng lập triều đại|
|
||Thế Tổ (世祖)||Vũ Hoàng đế (武皇帝)||482||—||493|
|
||
|không có |Uất Lâm Vương (鬱林王)||494||bị phế truất|
|
||
|không có |Hải Lăng Vương (海陵王)||494||bị phế truất|
|
||Cao Tông (高宗)||Minh Hoàng đế (明皇帝)||494||—||498|
|
||
|không có |Đông Hôn Hầu (東昏侯)||499||—||502||bị giết|
|
||
|không có |Hòa Hoàng đế (和皇帝)||501||—||502||bị phế truất, triều đại sụp đổ|
|
|
## LươngTừ 502 đến 557
|221 TCN||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Cao Tổ (高祖)||Vũ Hoàng đế (武皇帝)||502||—||549||Sáng lập triều đại, về sau bị chết trong loạn Hầu Cảnh|
|
||Thái Tông (太宗)||Giản Văn Hoàng đế (簡文皇帝)||549||—||551||bị Hầu Cảnh ép nhường ngôi cho
|[Dự Chương Vương](/wiki/Ti%C3%AAu_%C4%90%E1%BB%91ng) *không có* *không có* [Lương Nguyên Đế](/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Nguy%C3%AAn_%C4%90%E1%BA%BF) [Tiêu Uyên Minh](/wiki/Ti%C3%AAu_Uy%C3%AAn_Minh) *không có* [Lương Kính Đế](/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_K%C3%ADnh_%C4%90%E1%BA%BF) *không có*
|
|
## Nam TrầnTừ 557 đến 589
|221 TCN||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Cao Tổ (太祖)||Vũ Đế (武帝)||557||—||559||Sáng lập triều đại|
|
|![]()
[Trần Văn Đế](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_%C4%90%E1%BA%BF) ![ Chen Feidi Tang.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Chen_Feidi_Tang.jpg/40px-Chen_Feidi_Tang.jpg)
![ Chen Feidi Tang.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Chen_Feidi_Tang.jpg/40px-Chen_Feidi_Tang.jpg)
[Trần Phế Đế](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_B%C3%A1_T%C3%B4ng) *không có* ![ Chen Xuandi Tang.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Chen_Xuandi_Tang.jpg/40px-Chen_Xuandi_Tang.jpg)
![ Chen Xuandi Tang.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Chen_Xuandi_Tang.jpg/40px-Chen_Xuandi_Tang.jpg)
[Trần Tuyên Đế](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Tuy%C3%AAn_%C4%90%E1%BA%BF) ![ Chen Feidi Tang.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Chen_Feidi_Tang.jpg/40px-Chen_Feidi_Tang.jpg)
![ Chen Feidi Tang.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Chen_Feidi_Tang.jpg/40px-Chen_Feidi_Tang.jpg)
[Trần Hậu Chủ](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%C3%BAc_B%E1%BA%A3o) *không có*
### Nhà Tùy[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=17)]
|Từ 581 đến 617|
|221 TCN||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Cao Tổ (太祖)||Văn đế (文帝)||4 tháng 3, 581||—||13 tháng 8, 604||Sáng lập triều đại|
|
|![]()
[Tùy Dạng Đế](/wiki/T%C3%B9y_D%E1%BA%A1ng_%C4%90%E1%BA%BF) [Tùy Cung đế](/wiki/T%C3%B9y_Cung_%C4%90%E1%BA%BF) *không có*
### Nhà Đường[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=18)]
#### Nhà Đường trước thời Võ Chu[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=19)]
|Từ 618 đến 690|
|221 TCN||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Cao Tổ (高祖)||
|Cao Tổ Thần Nghiêu Đại Thánh Đại Quang Hiếu Hoàng Đế
(神堯大聖大光孝皇帝)
|618||—||626||Sáng lập triều đại|
|
|![]()
[Đường Thái Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng) *Văn Vũ Đại Thánh Đại Quảng Hiếu Hoàng đế*
(文武大聖大廣孝皇帝)
![ Gaozong of Tang.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Gaozong_of_Tang.jpg/40px-Gaozong_of_Tang.jpg)
![ Gaozong of Tang.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Gaozong_of_Tang.jpg/40px-Gaozong_of_Tang.jpg)
[Đường Cao Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Cao_T%C3%B4ng) *Thiên Hoàng Đại Thánh Đại Hoằng Hiếu Hoàng đế*
(天皇大聖大弘孝皇帝)
![ Tang Zhongzong.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Tang_Zhongzong.png/40px-Tang_Zhongzong.png)
![ Tang Zhongzong.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Tang_Zhongzong.png/40px-Tang_Zhongzong.png)
[Đường Trung Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Trung_T%C3%B4ng) *Đại Hòa Đại Thánh Đại Chiêu Hiếu Hoàng đế*
(大和大聖大昭孝皇帝)
[Võ Tắc Thiên](/wiki/V%C3%B5_T%E1%BA%AFc_Thi%C3%AAn)phế truất ![ Tang Ruizong.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Tang_Ruizong.png/40px-Tang_Ruizong.png)
![ Tang Ruizong.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Tang_Ruizong.png/40px-Tang_Ruizong.png)
[Đường Duệ Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Du%E1%BB%87_T%C3%B4ng) *Huyền Chân Đại Thánh Đại Hưng Hiếu Hoàng đế*
(玄真大聖大興孝皇帝)
#### Nhà Võ Chu[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=20)]
|Từ 690 đến 705|
|221 TCN||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|[Võ Tắc Thiên](/wiki/V%C3%B5_T%E1%BA%AFc_Thi%C3%AAn) *không có* *Tắc Thiên Đại Thánh Hoàng Hậu*
(則天順聖皇后)
truyền ngôi cho Lý Hiển (Đường Trung Tông)
[[Ghi chú 1]](#cite_note-1)
#### Tiếp tục nhà Đường[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=21)]
|Từ 705 đến 907|
|221 TCN||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
|
(lần hai)
|Trung Tông (中宗)||
|Đại Hòa Đại Thánh Đại Chiêu Hiếu hoàng đế
(大和大圣大昭孝皇帝)
|705||—||710|
|
||Cung Tông (恭宗)||
|Thương hoàng đế
(殤皇帝)
|710|
|
|![]()
|
|
(lần hai)
|Duệ Tông (睿宗)||
|Huyền Chân Đại Thánh Đại Hưng Hiếu Hoàng đế
(玄真大聖大興孝皇帝)
|710||—||712|
|
|![]()
[Đường Huyền Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Huy%E1%BB%81n_T%C3%B4ng) *Chí Đạo Đại Thánh Đại Minh Hiếu hoàng đế*
(至道大圣大明孝皇帝)
![ Tang Ruizong.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Tang_Ruizong.png/40px-Tang_Ruizong.png)
![ Tang Ruizong.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Tang_Ruizong.png/40px-Tang_Ruizong.png)
[Đường Túc Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_T%C3%BAc_T%C3%B4ng) *Văn Minh Vũ Đức Đại Thánh Đại Tuyên Hiếu hoàng đế*
(文明武德大圣大宣孝皇帝)
![ Tang Daizong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Tang_Daizong.jpg/40px-Tang_Daizong.jpg)
![ Tang Daizong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Tang_Daizong.jpg/40px-Tang_Daizong.jpg)
[Đường Đại Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%B4ng) *Duệ Văn Hiếu Vũ hoàng đế*
(睿文孝武皇帝)
![ Tang Dezong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Tang_Dezong.jpg/40px-Tang_Dezong.jpg)
![ Tang Dezong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Tang_Dezong.jpg/40px-Tang_Dezong.jpg)
[Đường Đức Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BB%A9c_T%C3%B4ng) *Thần Vũ Hiếu Văn hoàng đế*
(神武孝文皇帝)
[Đường Thuận Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Thu%E1%BA%ADn_T%C3%B4ng) *Chí Đức Hoằng Đạo Đại Thánh Đại An Hiếu hoàng đế*
(至德弘道大圣大安孝皇帝)
![ Tang Xianzong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Tang_Xianzong.jpg/40px-Tang_Xianzong.jpg)
![ Tang Xianzong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Tang_Xianzong.jpg/40px-Tang_Xianzong.jpg)
[Đường Hiến Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Hi%E1%BA%BFn_T%C3%B4ng) *Chiêu Văn Chương Vũ Đại Thánh Chí Thần Hiếu hoàng đế*
(昭文章武大圣至神孝皇帝)
[Đường Mục Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_M%E1%BB%A5c_T%C3%B4ng) *Duệ Thánh Văn Huệ Hiếu hoàng đế*
(睿圣文惠孝皇帝)
[Đường Kính Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_K%C3%ADnh_T%C3%B4ng) *Duệ Vũ Chiêu Mẫn Hiếu hoàng đế*
(睿武昭愍孝皇帝)
[Đường Văn Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_V%C4%83n_T%C3%B4ng) *Nguyên Thánh Chiêu Hiến Hiếu hoàng đế*
(元圣昭献孝皇帝)
![ Tang Wuzong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Tang_Wuzong.jpg/40px-Tang_Wuzong.jpg)
![ Tang Wuzong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Tang_Wuzong.jpg/40px-Tang_Wuzong.jpg)
[Đường Vũ Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_V%C5%A9_T%C3%B4ng) *Chí Đạo Chiêu Túc Hiếu hoàng đế*
(至道昭肃孝皇帝)
![ Tangxuanzong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Tangxuanzong.jpg/40px-Tangxuanzong.jpg)
![ Tangxuanzong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Tangxuanzong.jpg/40px-Tangxuanzong.jpg)
[Đường Tuyên Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tuy%C3%AAn_T%C3%B4ng) *Nguyên Thánh Chí Minh Thành Vũ Hiến Văn Duệ Trí Chương Nhân Thần Thông Ý Đạo Đại Hiếu hoàng đế*
(元圣至明成武献文睿智章仁神聪懿道大孝皇帝)
[Đường Ý Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C3%9D_T%C3%B4ng) *Chiêu Thánh Cung Huệ Hiếu hoàng đế*
(昭圣恭惠孝皇帝)
[Đường Hi Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Hi_T%C3%B4ng) *Huệ Thánh Cung Định Hiếu hoàng đế*
(惠圣恭定孝皇帝)
[Đường Chiêu Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Chi%C3%AAu_T%C3%B4ng) *Thánh Mục Cảnh Văn Hiếu hoàng đế*
(圣穆景文孝皇帝)
[Đường Ai Đế](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ai_%C4%90%E1%BA%BF) *không có* [[Ghi chú 2]](#cite_note-2) *Ai hoàng đế*(哀皇帝) *Chiêu Tuyên Quang Liệt Hiếu hoàng đế*(昭宣光烈孝皇帝)
### Ngũ Đại Thập Quốc[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=22)]
#### Ngũ Đại[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=23)]
|
|
## Hậu LươngTừ 907 đến 923
|221 TCN||907||923||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Thái Tổ (太祖)||Thần Vũ Nguyên Thánh Hiếu Hoàng Đế (大帝)||907||—||912||Sáng lập triều đại|
|
||
|không có |không có (廢帝)||912||—||913|
|
||không có (太宗)||Mạt Đế (景帝)||913||—||923||Triều đại sụp đổ|
|
|
## Hậu ĐườngTừ 923 đến 936
|221 TCN||923||936||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Trang Tông (莊宗)||Quang Thánh Thần Mẫn Hiếu Hoàng Đế (光聖神閔孝皇帝)||923||—||926||Sáng lập triều đại|
|
||
|Minh Tông |Thánh Đức Hòa Vũ Khâm Hiếu Hoàng Đế||926||—||933|
|
||không có (太宗)||không có (太宗)||933||—||934|
|
||không có||không có||934||—||937||Bị Khiết Đan tiêu diệt|
|
|
## Hậu TấnTừ 936 đến 947
|221 TCN||936||947||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Cao Tổ||Thánh Văn Chương Vũ Minh Đức Hiếu Hoàng Đế (聖文章武明德孝皇帝)||936||—||942||Sáng lập triều đại|
|
||không có||Xuất Đế||942||—||946||Bị Khiết Đan tiêu diệt|
|
|
## Hậu HánTừ 947 đến 950
|221 TCN||947||950||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Cao Tổ||Duệ Văn Thánh Vũ Chiêu Túc Hiếu Hoàng Đế||947||—||948||Sáng lập triều đại|
|
||không có||Ẩn Đế||948||—||950||Quách Uy soán ngôi. Triều đại diệt vong|
|
|
## Hậu ChuTừ 951 đến 959
|221 TCN||907||923||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||
|Thái Tổ |Thánh Thần Cung Túc Văn Vũ Hiếu Hoàng Đế||951||—||954|
|
|![]()
|
||Thế Tông||Duệ Vũ Hiếu Văn Hoàng Đế||954||—||959|
|
||Quý Tông||Hoàn Thiên Thanh Địa Phấn Văn Dương Vũ Tuệ Cung Hoàng Đế||959||—||960||Triệu Khuông Dẫn cướp ngôi lập ra
|
#### Thập Quốc[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=24)]
### Nhà Liêu[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=25) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=25)]
|Từ 907 đến 1125|
|221 TCN||907||1125||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Thái Tổ||
|Đại Thánh Đại Minh Thần Liệt Thiên Hoàng Đế
(大聖大明神烈天皇帝)
|916||—||926||Sáng lập triều đại|
|
||Thái Tông||
|Hiếu Vũ Huệ Văn Hoàng Đế (孝武惠文皇帝) |926||—||947|
|
||Thế Tông||
|Hiếu Hòa Trang Hiến Hoàng Đế |947||—||951|
|
||Mục Tông||
|Hiếu An Kính Chính Hoàng Đế (孝安敬正皇帝) |951||—||969|
|
||Cảnh Tông||
|Hiếu Thành Khang Tịnh Hoàng Đế
(孝成康靖皇帝)
|969||—||982|
|
||Thánh Tông||
|Văn Võ Đại Hiếu Tuyên Hoàng Đế (文武大孝宣皇帝) |982||—||1031|
|
||Hưng Tông||
|Thần Thánh Hiếu Chương Hoàng Đế
(神聖孝章皇帝)
|1031||—||1055|
|
||Đạo Tông||
|Hiếu Văn Hoàng Đế (孝文皇帝) |1055||—||1101|
|
||không có||
|Thiên Tộ Hoàng Đế
(耶律延禧)
|1101||—||1125||Triều đại diệt vong|
### Tây Hạ[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=26) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=26)]
|Từ 1032 đến 1227|
|221 TCN||1032||1227||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Cảnh Tông||
|Võ Liệt Hoàng Đế
(武烈皇帝)
|1032||—||1048||Sáng lập triều đại|
|
||Nghị Tông||
|Chiên Anh Hoàng Đế (昭英皇帝) |1048||—||1067|
|
||Huệ Tông||
|Khang Tĩnh Hoàng Đế
(康靖皇帝)
|1067||—||1086|
|
||Sùng Tông||
|Thánh Văn Hoàng Đế (圣文皇帝) |1086||—||1139|
|
||Nhân Tông||
|Thánh Đức Hoàng Đế
(圣德皇帝)
|1139||—||1193|
|
||Hoàn Tông||
|Chiên Giản Hoàng Đế (昭简皇帝) |1193||—||1206|
|
||Tương Tông||
|Kính Mục Hoàng Đế
(敬穆皇帝)
|1206||—||1211|
|
||Thần Tông||
|Anh Văn Hoàng Đế (英文皇帝) |1211||—||1223|
|
||Hiến Tông||không có
||1223||—||1226|
|
||không có||không có||1226||—||1227||Bị Mông Cổ tiêu diệt|
### Nhà Kim[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=27) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=27)]
|Từ 1115 đến 1234|
|221 TCN||1115||1234||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Thái Tổ||
|Ứng Càn Hưng Vận Chiêu Đức Định Công Nhân Minh Trang Hiếu Đại Thánh Vũ Nguyên Hoàng Đế |1115||—||1123||Sáng lập triều đại|
|
||Thái Tông||
|Thể Nguyên Ứng Vận Thế Đức Chiêu Công Triết Huệ Nhân Thánh Văn Liệt Hoàng Đế |1123||—||1135|
|
||Hi Tông||
|Hoằng Cơ Toản Vũ Trang Tĩnh Hiếu Thành Hoàng Đế |1135||—||1149|
|
||không có||
|Hải Lăng Vương |1149||—||1161|
|
||Thế Tông||
|Quang Thiên Hưng Vận Văn Đức Vũ Công Thánh Minh Nhân Hiếu Hoàng Đế |1161||—||1189|
|
||Chương Tông||
|Hiến Thiên Quang Vận Nhân Văn Nghĩa Vũ Thần Thánh Anh Hiếu Hoàng Đế |1190||—||1208|
|
||không có||
|Vệ Thiệu Vương |1208||—||1213|
|
||Tuyên Tông||
|Kế Thiên Hưng Thống Thuật Đạo Cần Nhân Anh Vũ Thánh Hiếu Hoàng Đế |1213||—||1223|
|
||Ai Tông||
|Kính Thiên Đức Vận Trung Văn Tĩnh Vũ Thiên Thánh Liệt Hiếu Trang Hoàng Đế |1224||—||1234|
|
||
|không có |Mạt Đế||1234||Triều đại sụp đổ|
### Nhà Tống[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=28) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=28)]
|
|
## Bắc TốngTừ 960 đến 1127
|221 TCN||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Thái Tổ (太祖)||Khải Vận Lập Cực Anh Vũ Duệ Văn Thần Đức Thánh Công Chí Minh Đại Hiếu Hoàng Đế
|
啓運立極英武睿文神德聖功至明大孝皇帝
|21 tháng 3, 960||—||14 tháng 11, 976||Sáng lập triều đại|
|
|![]()
[Tống Thái Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng)
至仁應道神功聖德文武睿烈大明廣孝皇帝
![ Zhenzong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Zhenzong.jpg/40px-Zhenzong.jpg)
![ Zhenzong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Zhenzong.jpg/40px-Zhenzong.jpg)
[Tống Chân Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Ch%C3%A2n_T%C3%B4ng)
膺符稽古神功讓德文明武定章聖
![ Renzong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Renzong.jpg/40px-Renzong.jpg)
![ Renzong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Renzong.jpg/40px-Renzong.jpg)
[Tống Nhân Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng)
Toàn Đức Thần Văn Thánh Vũ Duệ Triết Minh Hiếu Hoàng Đế 體天法道極功全德神文聖武睿哲
![ Emperor Yingzong of Song.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Emperor_Yingzong_of_Song.jpg/40px-Emperor_Yingzong_of_Song.jpg)
![ Emperor Yingzong of Song.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Emperor_Yingzong_of_Song.jpg/40px-Emperor_Yingzong_of_Song.jpg)
[Tống Anh Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Anh_T%C3%B4ng)
體乾應歷隆功盛德憲文肅武睿聖宣孝皇帝
![ Shenzong of Song.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Shenzong_of_Song.jpg/40px-Shenzong_of_Song.jpg)
![ Shenzong of Song.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Shenzong_of_Song.jpg/40px-Shenzong_of_Song.jpg)
[Tống Thần Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Th%E1%BA%A7n_T%C3%B4ng)
體元顯道法古立憲帝德王功英文烈武欽仁聖孝皇帝
![ Emperor Zhezong of Song.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Emperor_Zhezong_of_Song.jpg/40px-Emperor_Zhezong_of_Song.jpg)
![ Emperor Zhezong of Song.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Emperor_Zhezong_of_Song.jpg/40px-Emperor_Zhezong_of_Song.jpg)
[Tống Triết Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Tri%E1%BA%BFt_T%C3%B4ng)
憲元繼道顯德定功欽文睿武齊聖昭孝皇帝
![ Huizong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Huizong.jpg/40px-Huizong.jpg)
![ Huizong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Huizong.jpg/40px-Huizong.jpg)
[Tống Huy Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Huy_T%C3%B4ng)
體神合道駿烈遜功聖文仁德憲慈顯孝皇帝
![ Emperor Zhezong of Song.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Emperor_Zhezong_of_Song.jpg/40px-Emperor_Zhezong_of_Song.jpg)
![ Emperor Zhezong of Song.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Emperor_Zhezong_of_Song.jpg/40px-Emperor_Zhezong_of_Song.jpg)
[Tống Khâm Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Kh%C3%A2m_T%C3%B4ng)
恭文順德仁孝皇帝
[Nhà Kim](/wiki/Nh%C3%A0_Kim)xâm lược, kết thúc triều Bắc Tống
|
|
## Nam TốngTừ 1127 đến 1279
|221 TCN||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Cao Tông (高宗)||Thụ Mệnh Trung Hưng Toàn Công Chí Đức Thánh Thần Vũ Văn Chiêu Nhân Hiến Hiếu Hoàng Đế
|
受命中兴全功至德圣神武文昭仁宪孝皇帝
||12 tháng 6, 1127||—||24 tháng 7, 1162||Sáng lập triều đại|
|
|![]()
[Tống Hiếu Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Hi%E1%BA%BFu_T%C3%B4ng)
Hoàng Đế 紹統同道冠德昭功哲文神武明聖成孝皇帝
![ Guangzong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Guangzong.jpg/40px-Guangzong.jpg)
![ Guangzong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Guangzong.jpg/40px-Guangzong.jpg)
[Tống Quang Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Quang_T%C3%B4ng)
Ôn Văn Thuận Vũ Thánh Triết Từ Hiếu Hoàng Đế 循道憲仁明功茂德溫文順武聖哲慈孝皇帝
![ Song Ningzong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Song_Ningzong.jpg/40px-Song_Ningzong.jpg)
![ Song Ningzong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Song_Ningzong.jpg/40px-Song_Ningzong.jpg)
[Tống Ninh Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Ninh_T%C3%B4ng)
法天備道純德茂功仁文哲武聖睿恭孝皇帝
![ Song Lizong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Song_Lizong.jpg/40px-Song_Lizong.jpg)
![ Song Lizong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Song_Lizong.jpg/40px-Song_Lizong.jpg)
[Tống Lý Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_L%C3%BD_T%C3%B4ng)
建道備德大功復興烈文仁武聖明安孝皇帝
![ Duzong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Duzong.jpg/40px-Duzong.jpg)
![ Duzong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Duzong.jpg/40px-Duzong.jpg)
[Tống Độ Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_%C4%90%E1%BB%99_T%C3%B4ng)
端文明武景孝皇帝
![ Song Gongdi.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Song_Gongdi.jpg/40px-Song_Gongdi.jpg)
![ Song Gongdi.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Song_Gongdi.jpg/40px-Song_Gongdi.jpg)
[Tống Cung Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Cung_T%C3%B4ng)
孝恭懿圣皇帝
![ Song Duanzong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Song_Duanzong.jpg/40px-Song_Duanzong.jpg)
![ Song Duanzong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Song_Duanzong.jpg/40px-Song_Duanzong.jpg)
[Tống Đoan Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_%C4%90oan_T%C3%B4ng)
裕文昭武愍孝皇帝
![ Zhaori.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Zhaori.jpg/40px-Zhaori.jpg)
![ Zhaori.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Zhaori.jpg/40px-Zhaori.jpg)
[Tống Đế Bính](/wiki/T%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BA%BF_B%C3%ADnh)
### Nhà Nguyên[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=29) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=29)]
|Từ 1271 đến 1370|
|221 TCN||1271||1370||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
[Nguyên Thế Tổ](/wiki/H%E1%BB%91t_T%E1%BA%A5t_Li%E1%BB%87t) *Thánh đức Thần công Văn vũ Hoàng đế*(聖德神公炆武皇帝) ![ YuanEmperorAlbumTemurOljeituPortrait.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/75/YuanEmperorAlbumTemurOljeituPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumTemurOljeituPortrait.jpg)
![ YuanEmperorAlbumTemurOljeituPortrait.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/75/YuanEmperorAlbumTemurOljeituPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumTemurOljeituPortrait.jpg)
[Nguyên Thành Tông](/wiki/Nguy%C3%AAn_Th%C3%A0nh_T%C3%B4ng) *Khâm Minh Quảng Hiếu Hoàng Đế*
(钦明广孝皇帝)
![ YuanEmperorAlbumQaishanKulugPortrait.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/YuanEmperorAlbumQaishanKulugPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumQaishanKulugPortrait.jpg)
![ YuanEmperorAlbumQaishanKulugPortrait.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/YuanEmperorAlbumQaishanKulugPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumQaishanKulugPortrait.jpg)
[Nguyên Vũ Tông](/wiki/Nguy%C3%AAn_V%C5%A9_T%C3%B4ng) *Thánh đức Nhân Huệ Tuyên Hiếu Hoàng Đế*
(仁惠宣孝皇帝)
![ YuanEmperorAlbumAyurbarvadaBuyantuPortrait.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/YuanEmperorAlbumAyurbarvadaBuyantuPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumAyurbarvadaBuyantuPortrait.jpg)
![ YuanEmperorAlbumAyurbarvadaBuyantuPortrait.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/YuanEmperorAlbumAyurbarvadaBuyantuPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumAyurbarvadaBuyantuPortrait.jpg)
[Nguyên Nhân Tông](/wiki/Nguy%C3%AAn_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng) *Duệ Thánh Văn Hiếu Hoàng Đế*
(睿聖文孝皇帝)
[Nguyên Tấn Tông](/wiki/Nguy%C3%AAn_Th%C3%A1i_%C4%90%E1%BB%8Bnh_%C4%90%E1%BA%BF) *Thái Định Đế*
(泰定帝)
[Nguyên Hưng Tông](/wiki/Nguy%C3%AAn_Thi%C3%AAn_Thu%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BA%BF) *Thiên Thuận Đế*
(天順帝)
![ YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg)
![ YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg)
[Nguyên Văn Tông](/wiki/Nguy%C3%AAn_V%C4%83n_T%C3%B4ng) *Thánh Minh Nguyên Hiếu Hoàng Đế*
(聖明元孝皇帝)
[Nguyên Minh Tông](/wiki/Nguy%C3%AAn_Minh_T%C3%B4ng) *Dực Hiến Cảnh Hiếu Hoàng Đế*
(翼獻景孝皇帝)
![ YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg)
![ YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg)
[Nguyên Văn Tông](/wiki/Nguy%C3%AAn_V%C4%83n_T%C3%B4ng) *Thánh Minh Nguyên Hiếu Hoàng Đế*
(聖明元孝皇帝)
![ YuanEmperorAlbumIrinchinbalPortrait.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/YuanEmperorAlbumIrinchinbalPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumIrinchinbalPortrait.jpg)
![ YuanEmperorAlbumIrinchinbalPortrait.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/YuanEmperorAlbumIrinchinbalPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumIrinchinbalPortrait.jpg)
[Nguyên Ninh Tông](/wiki/Nguy%C3%AAn_Ninh_T%C3%B4ng) *Xung Thánh Tự Hiếu Hoàng Đế*
(冲聖嗣孝皇帝)
[Nguyên Huệ Tông](/wiki/Nguy%C3%AAn_Hu%E1%BB%87_T%C3%B4ng) *Tuyên Nhân Phổ Hiếu Hoàng Đế*
(宣仁普孝皇帝)
### Nhà Minh[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=30) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=30)]
|Từ 1368 đến 1644|
|221 TCN||1368||1644||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||
|
開天行道肇紀立極大聖至神仁文義武俊德成功高皇帝
![ Jianwen Emperor.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Jianwen_Emperor.jpg/40px-Jianwen_Emperor.jpg)
![ Jianwen Emperor.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Jianwen_Emperor.jpg/40px-Jianwen_Emperor.jpg)
[Kiến Văn](/wiki/Minh_Hu%E1%BB%87_%C4%90%E1%BA%BF) [Huệ Tông](/wiki/Hu%E1%BB%87_T%C3%B4ng)(惠宗) Cung Mẫn Huệ Hoàng Đế [[2]](#cite_note-4) [[3]](#cite_note-5) ![ Yongle-Emperor1.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/Yongle-Emperor1.jpg/40px-Yongle-Emperor1.jpg)
![ Yongle-Emperor1.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/Yongle-Emperor1.jpg/40px-Yongle-Emperor1.jpg)
[Vĩnh Lạc](/wiki/Minh_Th%C3%A0nh_T%E1%BB%95) Thái Tông(文武) [[4]](#cite_note-:0-6) [[5]](#cite_note-:1-7) [[4]](#cite_note-:0-6)
體天弘道高明廣運聖武神功純仁至孝文皇帝
Khải Thiên Hoằng Đạo Cao Minh Triệu Vận Thánh Vũ Thần Công Thuần Nhân Chí Hiếu Văn Hoàng Đế
[[5]](#cite_note-:1-7)
啓天弘道高明肇運聖武神功純仁至孝文皇帝
[Chu Doãn Văn](/wiki/Minh_Hu%E1%BB%87_%C4%90%E1%BA%BF) ![ Hongxi Emperor.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Hongxi_Emperor.jpg/40px-Hongxi_Emperor.jpg)
![ Hongxi Emperor.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Hongxi_Emperor.jpg/40px-Hongxi_Emperor.jpg)
[Hồng Hi](/wiki/Minh_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng)
Khâm Vũ Chương Thánh Đạt Hiếu Chiêu Hoàng Đế
敬天體道純誠至德弘文欽武章聖達孝昭皇帝
![ Xuande Emperor.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/Xuande_Emperor.jpg/40px-Xuande_Emperor.jpg)
![ Xuande Emperor.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/Xuande_Emperor.jpg/40px-Xuande_Emperor.jpg)
[Tuyên Đức](/wiki/Minh_Tuy%C3%AAn_T%C3%B4ng)
Chiêu Võ Khoan Nhân Thuần Hiếu Chương Hoàng Đế
憲天崇道英明神聖欽文昭武寬仁
純孝章皇帝
![ Zhengtong Emperor.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Zhengtong_Emperor.jpg/40px-Zhengtong_Emperor.jpg)
![ Zhengtong Emperor.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Zhengtong_Emperor.jpg/40px-Zhengtong_Emperor.jpg)
[Chính Thống](/wiki/Minh_Anh_T%C3%B4ng)
Văn Hiến Vũ Chí Đức Quảng Hiếu Duệ Hoàng Đế 法天立道仁明誠敬昭文憲武至德 廣孝睿皇帝
![ Jingtai.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Jingtai.jpg/40px-Jingtai.jpg)
![ Jingtai.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Jingtai.jpg/40px-Jingtai.jpg)
[Cảnh Thái](/wiki/Minh_%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%B4ng) [[6]](#cite_note-8)
Phù Thiên Kiến Đạo Cung Nhân Khang Định Long Văn Bố Võ Hiển Đức Sùng Hiếu Cảnh Hoàng Đế
符天建道恭仁康定隆文布武顯德崇孝景皇帝 [7] ![ Zhengtong Emperor.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Zhengtong_Emperor.jpg/40px-Zhengtong_Emperor.jpg)
![ Zhengtong Emperor.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Zhengtong_Emperor.jpg/40px-Zhengtong_Emperor.jpg)
[Chính Thống](/wiki/Minh_Anh_T%C3%B4ng)
Văn Hiến Vũ Chí Đức Quảng Hiếu Duệ Hoàng Đế 法天立道仁明誠敬昭文憲武至德
廣孝睿皇帝
![ Chenghua Emperor1.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Chenghua_Emperor1.jpg/40px-Chenghua_Emperor1.jpg)
![ Chenghua Emperor1.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Chenghua_Emperor1.jpg/40px-Chenghua_Emperor1.jpg)
[Thành Hóa](/wiki/Minh_Hi%E1%BA%BFn_T%C3%B4ng) ![ Hongzhi.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Hongzhi.jpg/40px-Hongzhi.jpg)
![ Hongzhi.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Hongzhi.jpg/40px-Hongzhi.jpg)
[Hoằng Trị](/wiki/Minh_Hi%E1%BA%BFu_T%C3%B4ng)
達天明道純誠中正聖文神武至仁大德敬皇帝
![ Zhengde.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Zhengde.jpg/40px-Zhengde.jpg)
![ Zhengde.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Zhengde.jpg/40px-Zhengde.jpg)
[Chính Đức](/wiki/Minh_V%C5%A9_T%C3%B4ng) ![ Jiajing.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Jiajing.jpg/40px-Jiajing.jpg)
![ Jiajing.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Jiajing.jpg/40px-Jiajing.jpg)
[Gia Tĩnh](/wiki/Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng)
欽天履道英毅聖神宣文廣武洪仁大孝肅皇帝
![ Longqing.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Longqing.jpg/40px-Longqing.jpg)
![ Longqing.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Longqing.jpg/40px-Longqing.jpg)
[Long Khánh](/wiki/Minh_M%E1%BB%A5c_T%C3%B4ng)
契天隆道淵懿寬仁顯文光武純德弘孝莊皇帝
![ Wanli.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Wanli.jpg/40px-Wanli.jpg)
![ Wanli.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Wanli.jpg/40px-Wanli.jpg)
[Vạn Lịch](/wiki/Minh_Th%E1%BA%A7n_T%C3%B4ng)
範天合道哲肅敦簡光文章武安仁止孝顯皇帝
![ Taichang.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Taichang.jpg/40px-Taichang.jpg)
![ Taichang.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Taichang.jpg/40px-Taichang.jpg)
[Thái Xương](/wiki/Minh_Quang_T%C3%B4ng)
崇天契道英睿恭纯宪文景武渊仁懿孝贞皇帝
![ Jianqi Emperor.jpeg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Jianqi_Emperor.jpeg/40px-Jianqi_Emperor.jpeg)
![ Jianqi Emperor.jpeg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Jianqi_Emperor.jpeg/40px-Jianqi_Emperor.jpeg)
[Thiên Khải](/wiki/Minh_Hy_T%C3%B4ng)
達天闡道敦孝篤友章文襄武靖穆 莊勤悊皇帝
![ Ming Chongzhen.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Ming_Chongzhen.jpg/40px-Ming_Chongzhen.jpg)
![ Ming Chongzhen.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Ming_Chongzhen.jpg/40px-Ming_Chongzhen.jpg)
[Sùng Trinh](/wiki/Minh_T%C6%B0_T%C3%B4ng) *(毅宗)* [[10]](#cite_note-12)
莊烈愍皇帝 Thiệu Thiên Dịch Đạo Cương Minh Khác Kiệm Quỹ Văn Phấn Võ Đôn Nhân Mậu Hiếu Liệt Hoàng Đế
[[11]](#cite_note-13) *紹天繹道剛明恪儉揆文奮武敦仁懋孝烈皇帝*||style="text-align: right"| 1627||style="text-align: center"| — ||style="text-align: left"| 1644 ||
### Nhà Thanh[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=31) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=31)]
|Từ 1644 đến 1911|
|221 TCN||1616||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Thái tổ (太祖)||Cao hoàng đế (高皇帝)||17 tháng 1 năm 1616||—||30 tháng 11 năm 1626||Sáng lập nhà Hậu Kim|
|
|![]()
[Thiên Thông](/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c) ![ 清 佚名 《清世祖顺治皇帝朝服像》.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/%E6%B8%85_%E4%BD%9A%E5%90%8D_%E3%80%8A%E6%B8%85%E4%B8%96%E7%A5%96%E9%A1%BA%E6%B2%BB%E7%9A%87%E5%B8%9D%E6%9C%9D%E6%9C%8D%E5%83%8F%E3%80%8B.jpg/40px-%E6%B8%85_%E4%BD%9A%E5%90%8D_%E3%80%8A%E6%B8%85%E4%B8%96%E7%A5%96%E9%A1%BA%E6%B2%BB%E7%9A%87%E5%B8%9D%E6%9C%9D%E6%9C%8D%E5%83%8F%E3%80%8B.jpg)
![ 清 佚名 《清世祖顺治皇帝朝服像》.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/%E6%B8%85_%E4%BD%9A%E5%90%8D_%E3%80%8A%E6%B8%85%E4%B8%96%E7%A5%96%E9%A1%BA%E6%B2%BB%E7%9A%87%E5%B8%9D%E6%9C%9D%E6%9C%8D%E5%83%8F%E3%80%8B.jpg/40px-%E6%B8%85_%E4%BD%9A%E5%90%8D_%E3%80%8A%E6%B8%85%E4%B8%96%E7%A5%96%E9%A1%BA%E6%B2%BB%E7%9A%87%E5%B8%9D%E6%9C%9D%E6%9C%8D%E5%83%8F%E3%80%8B.jpg)
[Thuận Trị](/wiki/Thu%E1%BA%ADn_Tr%E1%BB%8B) ![ The Kangxi Emperor.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/The_Kangxi_Emperor.jpg/40px-The_Kangxi_Emperor.jpg)
![ The Kangxi Emperor.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/The_Kangxi_Emperor.jpg/40px-The_Kangxi_Emperor.jpg)
[Khang Hy](/wiki/Khang_Hi) ![ Emperor Yongzheng.PNG](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Emperor_Yongzheng.PNG/40px-Emperor_Yongzheng.PNG)
[Ung Chính](/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh) ![ 清 郎世宁绘《清高宗乾隆帝朝服像》.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/%E6%B8%85_%E9%83%8E%E4%B8%96%E5%AE%81%E7%BB%98%E3%80%8A%E6%B8%85%E9%AB%98%E5%AE%97%E4%B9%BE%E9%9A%86%E5%B8%9D%E6%9C%9D%E6%9C%8D%E5%83%8F%E3%80%8B.jpg/40px-%E6%B8%85_%E9%83%8E%E4%B8%96%E5%AE%81%E7%BB%98%E3%80%8A%E6%B8%85%E9%AB%98%E5%AE%97%E4%B9%BE%E9%9A%86%E5%B8%9D%E6%9C%9D%E6%9C%8D%E5%83%8F%E3%80%8B.jpg)
![ 清 郎世宁绘《清高宗乾隆帝朝服像》.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/%E6%B8%85_%E9%83%8E%E4%B8%96%E5%AE%81%E7%BB%98%E3%80%8A%E6%B8%85%E9%AB%98%E5%AE%97%E4%B9%BE%E9%9A%86%E5%B8%9D%E6%9C%9D%E6%9C%8D%E5%83%8F%E3%80%8B.jpg/40px-%E6%B8%85_%E9%83%8E%E4%B8%96%E5%AE%81%E7%BB%98%E3%80%8A%E6%B8%85%E9%AB%98%E5%AE%97%E4%B9%BE%E9%9A%86%E5%B8%9D%E6%9C%9D%E6%9C%8D%E5%83%8F%E3%80%8B.jpg)
[Càn Long](/wiki/C%C3%A0n_Long) [Thái thượng hoàng](/wiki/Th%C3%A1i_th%C6%B0%E1%BB%A3ng_ho%C3%A0ng)cho đến khi qua đời năm 1799 ![ The Imperial Portrait of Emperor Jiaqing2.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/The_Imperial_Portrait_of_Emperor_Jiaqing2.jpg/40px-The_Imperial_Portrait_of_Emperor_Jiaqing2.jpg)
![ The Imperial Portrait of Emperor Jiaqing2.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/The_Imperial_Portrait_of_Emperor_Jiaqing2.jpg/40px-The_Imperial_Portrait_of_Emperor_Jiaqing2.jpg)
[Gia Khánh](/wiki/Gia_Kh%C3%A1nh) ![ 003-The Imperial Portrait of a Chinese Emperor called "Daoguang".JPG](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/003-The_Imperial_Portrait_of_a_Chinese_Emperor_called_%22Daoguang%22.JPG/40px-003-The_Imperial_Portrait_of_a_Chinese_Emperor_called_%22Daoguang%22.JPG)
[Đạo Quang](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_Quang) ![ Xianfeng.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Xianfeng.jpg/40px-Xianfeng.jpg)
![ Xianfeng.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Xianfeng.jpg/40px-Xianfeng.jpg)
[Hàm Phong](/wiki/H%C3%A0m_Phong) ![ 002-The Imperial Portrait of a Chinese Emperor called "Tongzhi".JPG](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/002-The_Imperial_Portrait_of_a_Chinese_Emperor_called_%22Tongzhi%22.JPG/40px-002-The_Imperial_Portrait_of_a_Chinese_Emperor_called_%22Tongzhi%22.JPG)
[Đồng Trị](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_Tr%E1%BB%8B) [Từ Hy](/wiki/T%E1%BB%AB_Hi_Th%C3%A1i_h%E1%BA%ADu)nhiếp chính ![ Emperor Guangxu.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Emperor_Guangxu.jpg/40px-Emperor_Guangxu.jpg)
![ Emperor Guangxu.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Emperor_Guangxu.jpg/40px-Emperor_Guangxu.jpg)
[Quang Tự](/wiki/Quang_T%E1%BB%B1) ![ Puyi (1922).jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Puyi_%281922%29.jpg/40px-Puyi_%281922%29.jpg)
![ Puyi (1922).jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Puyi_%281922%29.jpg/40px-Puyi_%281922%29.jpg)
[Tuyên Thống](/wiki/Ph%E1%BB%95_Nghi)
Ngày 29 tháng 12 năm 1911, tại
[Nam Kinh](/wiki/Nam_Kinh), [Tôn Trung Sơn](/wiki/T%C3%B4n_D%E1%BA%ADt_Ti%C3%AAn) được cử làm Đại tổng thống Lâm thời của chính quyền [Trung Hoa Dân Quốc](/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c_(1912-1949)), nhưng đến ngày 12 tháng 2 năm 1912, Phổ Nghi mới chính thức thoái vị tại [Bắc Kinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh).
## Các liên kết danh sách khác[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=32) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=32)] [Tam Hoàng Ngũ Đế](/wiki/Tam_Ho%C3%A0ng_Ng%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF) [Danh sách quân chủ nhà Hạ](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_nh%C3%A0_H%E1%BA%A1&action=edit&redlink=1) [Danh sách quân chủ nhà Thương](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_nh%C3%A0_Th%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) [Danh sách quân chủ nhà Chu](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_nh%C3%A0_Chu) [Danh sách vua nhà Tần](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_nh%C3%A0_T%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1) [Danh sách vua nhà Hán](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_nh%C3%A0_H%C3%A1n&action=edit&redlink=1)| [Danh sách Thiền vu Hung Ngô](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_Thi%E1%BB%81n_vu_Hung_Ng%C3%B4&action=edit&redlink=1) [Danh sách vua thời Tam Quốc](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_th%E1%BB%9Di_Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) [Danh sách vua nhà Tấn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_nh%C3%A0_T%E1%BA%A5n&action=edit&redlink=1) [Danh sách vua Ngũ Hồ thập lục quốc](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_vua_Ng%C5%A9_H%E1%BB%93_th%E1%BA%ADp_l%E1%BB%A5c_qu%E1%BB%91c) [Danh sách vua Nam-Bắc triều](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_vua_Nam-B%E1%BA%AFc_tri%E1%BB%81u)| [Danh sách thủ lĩnh Thổ Cốc Hồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_th%E1%BB%A7_l%C4%A9nh_Th%E1%BB%95_C%E1%BB%91c_H%E1%BB%93n&action=edit&redlink=1)| [Danh sách Khả hãn Nhu Nhiên](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_Kh%E1%BA%A3_h%C3%A3n_Nhu_Nhi%C3%AAn&action=edit&redlink=1) [Danh sách vua nhà Tùy](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_nh%C3%A0_T%C3%B9y&action=edit&redlink=1)| [Danh sách Khả hãn Đông Đột Quyết](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_Kh%E1%BA%A3_h%C3%A3n_%C4%90%C3%B4ng_%C4%90%E1%BB%99t_Quy%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1)| [Danh sách Khả hãn Tây Đột Quyết](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_Kh%E1%BA%A3_h%C3%A3n_T%C3%A2y_%C4%90%E1%BB%99t_Quy%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1) [Danh sách vua nhà Đường](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1)| [Danh sách quốc vương Thổ Phồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_v%C6%B0%C6%A1ng_Th%E1%BB%95_Ph%E1%BB%93n&action=edit&redlink=1)| [Danh sách Khả hãn Hồi Hột](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_Kh%E1%BA%A3_h%C3%A3n_H%E1%BB%93i_H%E1%BB%99t&action=edit&redlink=1)| [Danh sách quốc vương Bột Hải](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_v%C6%B0%C6%A1ng_B%E1%BB%99t_H%E1%BA%A3i&action=edit&redlink=1) [Danh sách vua Ngũ Đại Thập Quốc](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_vua_Ng%C5%A9_%C4%90%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%ADp_Qu%E1%BB%91c)| [Danh sách vua Nam Chiếu](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Nam_Chi%E1%BA%BFu&action=edit&redlink=1)| [Danh sách quân chủ Đại Lý](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_%C4%90%E1%BA%A1i_L%C3%BD&action=edit&redlink=1) [Danh sách vua nhà Tống](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF_nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng)| [Danh sách vua nhà Liêu](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_nh%C3%A0_Li%C3%AAu&action=edit&redlink=1)| [Danh sách vua nhà Kim](/wiki/Nh%C3%A0_Kim#Các_vua_nhà_Kim)| [Danh sách vua nhà Tây Hạ](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_nh%C3%A0_T%C3%A2y_H%E1%BA%A1&action=edit&redlink=1)| [Danh sách vua Hắc Hãn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_H%E1%BA%AFc_H%C3%A3n&action=edit&redlink=1) [Danh sách vua nhà Nguyên](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_vua_nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn) [Danh sách vua nhà Minh](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_vua_nh%C3%A0_Minh)| [Danh sách thủ lĩnh Ngõa Lạt](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_th%E1%BB%A7_l%C4%A9nh_Ng%C3%B5a_L%E1%BA%A1t&action=edit&redlink=1) [Danh sách vua nhà Thanh](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF_nh%C3%A0_Thanh)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=33) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=33)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=34) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=34)]
### Ghi chú[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=35) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=35)] **Sau khi Võ Tắc Thiên bị bức thoái vị năm** [^](#cite_ref-1) [705](/wiki/705), [Đường Trung Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Trung_T%C3%B4ng)(Lý Hiển) lên ngôi, khôi phục quốc hiệu Đường. Hoàng hậu họ Vi ám hại Trung Tông, đưa một hoàng tử nhỏ tuổi là Lý Trọng Mậu lên ngôi gọi là Thiếu Đế hay Thương Đế, để lũng đoạn triều chính. Lý Long Cơ phối hợp với cô là [Thái Bình công chúa](/wiki/C%C3%B4ng_ch%C3%BAa_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh)(con Võ Tắc Thiên) làm chính biến, giết chết Vi hậu. Lý Đán lên ngôi, tức là Đường Duệ Tông, Lý Long Cơ được phong làm thái tử. **Đường Ai Đế được nhà** [^](#cite_ref-2) [Hậu Đường](/wiki/H%E1%BA%ADu_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng)truy là Cảnh Tông (景宗)
### Trích dẫn[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=36) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=36)] **Miếu hiệu này do Phúc vương truy tặng nhưng không được nhiều sử gia công nhận** [^](#cite_ref-3) **Thụy hiệu này do** [^](#cite_ref-4) [Phúc vương](/wiki/Ph%C3%BAc_v%C6%B0%C6%A1ng)đặt năm 1644 **Thụy hiệu do** [^](#cite_ref-5) [Càn Long](/wiki/C%C3%A0n_Long)đặt năm 1736
- ^
**a** [Thụy hiệu và miếu hiệu ban đầu sau khi ông qua đời](#cite_ref-:0_6-1) **ă**
- ^
**a** [Do Hoàng Đế Minh Thế Tông tháng 9 năm Gia Tĩnh thứ 17 (1538) đổi lại](#cite_ref-:1_7-1) **ă** **Bị anh trai là vua Anh Tông (trị vì lần hai) giáng xuống làm vương, ông có thụy hiệu là** [^](#cite_ref-8) *Lệ*("phạm tội", "ngang trái") kh chết năm 1457; tuy nhiên, cháu của ông là Thành Hóa đế (con của Thiên Thuận đế) đã phục hồi tước hiệu hoàng đế của ông năm 1476 và đổi thụy hiệu của ông thành Cung Nhân Khang Định Cảnh Hoàng Đế. **Được** [^](#cite_ref-9) [Phúc vương](/wiki/Ph%C3%BAc_v%C6%B0%C6%A1ng)truy tặng và gia phong thụy hiệu **Miếu hiệu do Phúc vương** [^](#cite_ref-10) *(福王)*, vị vua tự phong của Nam Minh truy tặng. Miếu hiệu này ít được ghi nhận trong sử sách, mặc dù nhà Nam Minh nhanh chóng đổi miếu hiệu thành Nghị Tông *(毅宗)*, và sau đó thành Uy Tông *(威宗)*. Nhà Thanh truy tặng Sùng Trinh đế miếu hiệu Minh Hoài Tông *(懷宗)*. **Nhà Thanh truy tôn** [^](#cite_ref-11) **Nhà Thanh truy tặng** [^](#cite_ref-12) **Nam Minh Truy tặng** [^](#cite_ref-13)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=37) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=37)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[China](http://encyclopedia.jrank.org/Cambridge/entries/072/China.html)Online Encyclopedia

X-Cache-Status: hit-local

X-Cache: cp1054 hit/3, cp1054 miss


markdown:
# Vi khuẩn bỏng ngô
|
|Wolbachia
|
|![]()
Credit:
[Public Library of Science](/w/index.php?title=Public_Library_of_Science&action=edit&redlink=1)/ Scott O'Neill [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Bacteria](/wiki/Bacterium) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Proteobacteria](/w/index.php?title=Proteobacteria&action=edit&redlink=1) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Alphaproteobacteria](/w/index.php?title=Alphaproteobacteria&action=edit&redlink=1) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Rickettsiales](/w/index.php?title=Rickettsiales&action=edit&redlink=1) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Rickettsiaceae](/w/index.php?title=Rickettsiaceae&action=edit&redlink=1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) **Wolbachia** [[3]](#cite_note-3) * (Nöller 1917) Philip 1956 Wolbachia melophagi* [[1]](#cite_note-1) *Suitor và Weiss 1961* [Wolbachia persica](/w/index.php?title=Wolbachia_persica&action=edit&redlink=1) [[2]](#cite_note-2) *Hertig 1936* [Wolbachia pipientis](/w/index.php?title=Wolbachia_pipientis&action=edit&redlink=1) * là một chi Wolbachia* [vi khuẩn](/wiki/Vi_khu%E1%BA%A9n)ký sinh trong các loài [chân khớp](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp), đặc biệt là [côn trùng](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng), cũng như một số loài [giun tròn](/wiki/Giun_tr%C3%B2n). Đây là một trong số những loài vi sinh vật ký sinh phổ biến nhất thế giới, và có lẽ là loài ký sinh sinh sản phổ biến nhất trong [sinh quyển](/wiki/Sinh_quy%E1%BB%83n). Sự tương tác của nó với vật chủ khá phức tạp, và trong một số trường hợp đã phát triển thành kiểu cộng sinh hơn là ký sinh. Một số vật chủ không thể sinh sản, thậm chí là không thể sống sót, nếu không bị *Wolbachia*lây nhiễm. Một nghiên cứu chỉ ra rằng hơn 16% loài côn trùng [tân nhiệt đới](/w/index.php?title=T%C3%A2n_nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1)mang vi khuẩn thuộc loại này, và khoảng từ 25 đến 70 phần số loài côn trùng được xác định là vật chủ tiềm năng. [[4]](#cite_note-4) [[5]](#cite_note-5)
## Trên thế giới[
[sửa](/w/index.php?title=Vi_khu%E1%BA%A9n_b%E1%BB%8Fng_ng%C3%B4&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vi_khu%E1%BA%A9n_b%E1%BB%8Fng_ng%C3%B4&action=edit§ion=1)]
|
|![]()
**Đoạn viết này đang còn trống.**Bạn có thể giúp đỡ bằng [cách phát triển nó](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vi_khu%E1%BA%A9n_b%E1%BB%8Fng_ng%C3%B4&action=edit§ion=).
## Tại
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)[ [sửa](/w/index.php?title=Vi_khu%E1%BA%A9n_b%E1%BB%8Fng_ng%C3%B4&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vi_khu%E1%BA%A9n_b%E1%BB%8Fng_ng%C3%B4&action=edit§ion=2)]
Loài vi khuẩn Wolbachia này có thể ức chế khả năng phát triển của
[virus](/wiki/Virus) [Dengue](/wiki/Dengue) gây bệnh [sốt xuất huyết](/wiki/S%E1%BB%91t_xu%E1%BA%A5t_huy%E1%BA%BFt) trong cơ thể [muỗi](/wiki/Mu%E1%BB%97i). Tại [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) năm [2013](/wiki/2013) đã có dự án thả 200.000 con [loăng quăng](/wiki/Lo%C4%83ng_qu%C4%83ng) trên đảo Trí Nguyên, [Khánh Hòa](/wiki/Kh%C3%A1nh_H%C3%B2a) nhằm thay thế quần thể [Muỗi vằn](/wiki/Mu%E1%BB%97i_v%E1%BA%B1n) [Aedes aegypti](/wiki/Aedes_aegypti) tự nhiên bằng nhóm mới mang tác nhân sinh học Wolbachia có khả năng giảm sự lây nhiễm virus Dengue gây bệnh sốt xuất huyết trong [cộng đồng](/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng). Việt Nam hiện có Dự án thay thế của quần thể muỗi Aedes aegypti mang tác nhân sinh học Wolbachia tại [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Tên đầy đủ của dự án là " *Đánh giá khả năng thay thế của quần thể muỗi Aedes aegypti mang tác nhân sinh học Wolbachia tại một phường của tỉnh Khánh Hòa*". Dự án này được báo giới gọi là "Nuôi [muỗi](/wiki/Mu%E1%BB%97i) trị bệnh... [sốt xuất huyết](/wiki/S%E1%BB%91t_xu%E1%BA%A5t_huy%E1%BA%BFt)". [[6]](#cite_note-Báo_điện_tử_của_Đài_Truyền_hình_Việt_Nam-6) Dự án này do Viện Vệ sinh dịch tễ trung ương chủ trì phối hợp với [7] [Viện Pasteur Nha Trang](/wiki/Vi%E1%BB%87n_Pasteur_Nha_Trang)và [Sở Y tế](/w/index.php?title=S%E1%BB%9F_Y_t%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) [Khánh Hòa](/wiki/Kh%C3%A1nh_H%C3%B2a)thực hiện. [[8]](#cite_note-Báo_Giáo_dục_Việt_Nam-8)
### Triển khai[
[sửa](/w/index.php?title=Vi_khu%E1%BA%A9n_b%E1%BB%8Fng_ng%C3%B4&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vi_khu%E1%BA%A9n_b%E1%BB%8Fng_ng%C3%B4&action=edit§ion=3)]
Đảo
[Trí Nguyên](/w/index.php?title=Tr%C3%AD_Nguy%C3%AAn&action=edit&redlink=1), thuộc phường Vĩnh Nguyên, TP. Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa được chọn triển khai thí điểm chương trình, do đảo này nằm biệt lập với đất liền. [6] Viện Dịch tễ Trung ương đã cấy [[8]](#cite_note-Báo_Giáo_dục_Việt_Nam-8) [vi khuẩn](/wiki/Vi_khu%E1%BA%A9n) [Wolbachia](/wiki/Wolbachia)(còn gọi là vi khuẩn Bỏng Ngô) vào trứng loài muỗi Aedes aegypti. Để khi nở ra, bản thân muỗi con đã mang trong mình vi khuẩn Wolbachia, có tác dụng làm ức chế khả năng truyền bệnh sốt xuất huyết. [[7]](#cite_note-Báo_SÀI_GÒN_GIẢI_PHÓNG-7) [[9]](#cite_note-9)
Để thực hiện thành công dự án, các hướng dẫn viên của chương trình và người dân ở đảo Trí Nguyên đã diệt số muỗi hiện có trên đảo. Bằng cách diệt
[bọ gậy](/wiki/B%E1%BB%8D_g%E1%BA%ADy) (lăng quăng), dùng vợt bắt muỗi... số muỗi sống trong tự nhiên của đảo chỉ còn khoảng dưới 10%. Phải làm như vậy để khi bọ gậy mang mầm vi khuẩn Wolbachia nở ra, chúng sẽ giao phối với số muỗi ít ỏi còn lại trên đảo. Tiếp đó, hơn 800 gia đình ở đảo Trí Nguyên được tiếp nhận 8.000 con bọ gậy (loăng quăng - ấu trùng do muỗi đẻ ra, từ Viện Dịch tễ Trung ương và thả trong môi trường nước đặt quanh nhà họ. [7] [[6]](#cite_note-Báo_điện_tử_của_Đài_Truyền_hình_Việt_Nam-6)
Những người thực hiện dự án hy vọng rằng sau 3 tháng số lượng muỗi mới từ lượng loăng quăng có mang vi khuẩn Wolbachia sẽ thay thế dần quần thể muỗi hiện có trên đảo. Từ đó, lớp "muỗi mới" mang vi khuẩn Wolbachia sẽ góp phần quan trọng trong việc hạn chế và đi đến chấm dứt bệnh sốt xuất huyết đang hoành hành hằng năm ở khu vực miền Trung. Trên thế giới đã có một số nước triển khai mô hình diệt muỗi gây sốt xuất huyết này và cho kết quả khả quan.
[[7]](#cite_note-Báo_SÀI_GÒN_GIẢI_PHÓNG-7)
### Đánh giá[
[sửa](/w/index.php?title=Vi_khu%E1%BA%A9n_b%E1%BB%8Fng_ng%C3%B4&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vi_khu%E1%BA%A9n_b%E1%BB%8Fng_ng%C3%B4&action=edit§ion=4)]
- "
*Đây là một phương pháp mới mà trường Đại học Úc đã triển khai ở một số quốc gia, sử dụng tác nhân sinh học kết hợp với muỗi vằn cho ra muỗi ức chế virus dengue và đã mang lại nhiều kết quả mong đợi. Vì vậy, việc triển khai dự án được hy vọng tạo ra hướng mới trong phòng chống sốt xuất huyết - một trong mười bệnh truyền nhiễm có tỉ lệ mắc và tử vong cao nhất trong 10 năm trở lại đây.*"_Tiến sĩ Lê Hữu Thọ, Phó giám đốc sở Y tế Khánh Hòa. [[6]](#cite_note-Báo_điện_tử_của_Đài_Truyền_hình_Việt_Nam-6)
- "...
*các nhà khoa học trên thế giới đã nghiên cứu lai tạo được loại muỗi Aedes aegypti mang vi khuẩn Wolbachia. Kết quả nghiên cứu cho thấy, khi bị nhiễm Wolbachia, muỗi Aedes aegypti bị giảm tuổi thọ và ức chế được sự nhân lên của virus Dengue gây bệnh. Do vậy, dù có chích người mắc bệnh rồi sau đó chích người khỏe mạnh, muỗi mang Wolbachia hầu như không truyền bệnh... Khả năng xảy ra các tác động không mong muốn là rất thấp và không đáng phải lo ngại...*"_Tiến sĩ (TS) Trần Như Dương - Phó Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương. [Australia](/wiki/%C3%9Ac)là quốc gia đầu tiên trên thế giới triển khai dự án thả muỗi vằn đã nhiễm vi khuẩn Wolbachia vào cộng đồng. Việt Nam là quốc gia thứ hai thử nghiệm dự án này. [[10]](#cite_note-Báo_điện_tử_Khánh_Hòa-10)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Vi_khu%E1%BA%A9n_b%E1%BB%8Fng_ng%C3%B4&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vi_khu%E1%BA%A9n_b%E1%BB%8Fng_ng%C3%B4&action=edit§ion=5)] **Arguing that** [^](#cite_ref-1) *W. melophagi*should be transferred to the genus [Bartonella](/w/index.php?title=Bartonella&action=edit&redlink=1)
- Dumler JS, Barbet AF, Bekker CP và đồng nghiệp (tháng 11 năm 2001).
[“Reorganization of genera in the families Rickettsiaceae and Anaplasmataceae in the order Rickettsiales: unification of some species of Ehrlichia with Anaplasma, Cowdria with Ehrlichia and Ehrlichia with Neorickettsia, descriptions of six new species combinations and designation of](http://ijs.sgmjournals.org/content/51/6/2145.abstract). *Ehrlichia equi*and 'HGE agent' as subjective synonyms of *Ehrlichia phagocytophila*” *Int. J. Syst. Evol. Microbiol.* **51**(Pt 6): 2145–65. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [11760958](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11760958). [doi](/wiki/DOI): [10.1099/00207713-51-6-2145](//dx.doi.org/10.1099%2F00207713-51-6-2145).
- Lo N, Paraskevopoulos C, Bourtzis K và đồng nghiệp (tháng 3 năm 2007).
[“Taxonomic status of the intracellular bacterium](http://ijs.sgmjournals.org/content/57/3/654). *Wolbachia pipientis*” *Int. J. Syst. Evol. Microbiol.* **57**(Pt 3): 654–7. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [17329802](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17329802). [doi](/wiki/DOI): [10.1099/ijs.0.64515-0](//dx.doi.org/10.1099%2Fijs.0.64515-0).
- Dumler JS, Barbet AF, Bekker CP và đồng nghiệp (tháng 11 năm 2001).
**Arguing that** [^](#cite_ref-2) *W. persica*should be transferred to the genus *Francisella*
- Forsman M, Sandström G, Sjöstedt A (tháng 1 năm 1994).
[“Analysis of 16S ribosomal DNA sequences of Francisella strains and utilization for determination of the phylogeny of the genus and for identification of strains by PCR”](http://ijs.sgmjournals.org/content/44/1/38.abstract). *Int. J. Syst. Bacteriol.* **44**(1): 38–46. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [8123561](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8123561). [doi](/wiki/DOI): [10.1099/00207713-44-1-38](//dx.doi.org/10.1099%2F00207713-44-1-38).
- Noda H, Munderloh UG, Kurtti TJ (tháng 10 năm 1997).
[“Endosymbionts of ticks and their relationship to Wolbachia spp. and tick-borne pathogens of humans and animals”](http://aem.asm.org/content/63/10/3926.abstract). *Appl. Environ. Microbiol.* **63**(10): 3926–32. [PMC](/wiki/PubMed_Central) [168704](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC168704). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [9327557](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9327557).
- Niebylski ML, Peacock MG, Fischer ER, Porcella SF, Schwan TG (tháng 10 năm 1997).
[“Characterization of an endosymbiont infecting wood ticks,](http://aem.asm.org/content/63/10/3933.abstract). *Dermacentor andersoni*, as a member of the genus Francisella” *Appl. Environ. Microbiol.* **63**(10): 3933–40. [PMC](/wiki/PubMed_Central) [168705](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC168705). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [9327558](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9327558).
- Forsman M, Sandström G, Sjöstedt A (tháng 1 năm 1994).
**Most** [^](#cite_ref-3) *Wolbachia*species cannot be cultured outside of their eukaryotic host and so have not been given formal latin names. **Werren, J.H.; Guo, L; Windsor, D. W. (1995). “Distribution of** [^](#cite_ref-4) *Wolbachia*among neotropical arthropods”. [Proceedings of the Royal Society B](/w/index.php?title=Proceedings_of_the_Royal_Society_B&action=edit&redlink=1) **262**(1364): 197–204. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [1995RSPSB.262..197W](http://adsabs.harvard.edu/abs/1995RSPSB.262..197W). [doi](/wiki/DOI): [10.1098/rspb.1995.0196](//dx.doi.org/10.1098%2Frspb.1995.0196). **Kozek, Wieslaw J.; Rao, Ramakrishna U. (2007). “The Discovery of Wolbachia in Arthropods and Nematodes – A Historical Perspective”.** [^](#cite_ref-5) *Issues in Infectious Diseases*. Issues in Infectious Diseases **5**( *Wolbachia*: A Bug’s Life in another Bug): 1–14. [ISBN](/wiki/ISBN) [3-8055-8180-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3-8055-8180-7). [doi](/wiki/DOI): [10.1159/000104228](//dx.doi.org/10.1159%2F000104228).
- ^
**a** **ă** **â** [Tấn Quýnh (Thứ ba 16 tháng 4 năm 2013 11:01).](#cite_ref-Báo_điện_tử_của_Đài_Truyền_hình_Việt_Nam_6-3) **b** [“Nuôi muỗi để... phòng chống sốt xuất huyết”](http://vtv.vn/suc-khoe/nuoi-muoi-de-phong-chong-sot-xuat-huyet/65335.vtv). *Báo điện tử của Đài Truyền hình Việt Nam*. Truy cập 25 tháng 4 năm 2013. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date))
- ^
**a** **ă** **â** [VĂN NGỌC (Thứ sáu, 5 tháng 4 năm 2013, 06:34 (GMT+7)).](#cite_ref-Báo_SÀI_GÒN_GIẢI_PHÓNG_7-3) **b** [“Nuôi muỗi để... chống sốt xuất huyết”](http://www.sggp.org.vn/ytesuckhoe/2013/4/315182/). *Báo SÀI GÒN GIẢI PHÓNG*. Truy cập 25 tháng 4 năm 2013. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date))
- ^
**a** **ă** [“Nuôi muỗi trị bệnh... sốt xuất huyết ở Nha Trang”](http://giaoduc.net.vn/Suc-khoe/Suc-khoe-360/Nuoi-muoi-tri-benh-sot-xuat-huyet-o-Nha-Trang/289264.gd). *Báo Giáo dục Việt Nam*. Thứ hai 8 tháng 4 năm 2013 10:40. Truy cập 25 tháng 4 năm 2013. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) **Cứ 1.000 trứng muỗi mới có thể cấy được 1-2 con Wolbachia. Vì vậy, để có được 8.000 con bọ gậy, các nhà khoa học phải thao tác trong thời gian 7 năm.** [^](#cite_ref-9) **THẢO LY (8 tháng 4 năm 2013, 12:53 [GMT+7]).** [^](#cite_ref-Báo_điện_tử_Khánh_Hòa_10-0) [“Nuôi… muỗi để phòng, chống sốt xuất huyết”](http://www.baokhanhhoa.com.vn/xa-hoi/201304/Nuoi-muoi-de-phong-chong-sot-xuat-huyet-2229641/). *Báo điện tử Khánh Hòa*. Truy cập 25 tháng 4 năm 2013. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date))
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Vi_khu%E1%BA%A9n_b%E1%BB%8Fng_ng%C3%B4&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vi_khu%E1%BA%A9n_b%E1%BB%8Fng_ng%C3%B4&action=edit§ion=6)]
- Werren, J.H. (1997).
[“Biology of](http://www.rochester.edu/college/bio/labs/WerrenLab/My%20Papers/1997_Wolbach_AnRevEnt.pdf)(PDF). *Wolbachia*” *Annual Review of Entomology* **42**: 587–609. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [15012323](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15012323). [doi](/wiki/DOI): [10.1146/annurev.ento.42.1.587](//dx.doi.org/10.1146%2Fannurev.ento.42.1.587).
- Klasson L, Westberg J, Sapountzis P, Näslund K, Lutnaes Y, Darby AC, Veneti Z, Chen L, Braig HR, Garrett R, Bourtzis K, Andersson SG (ngày 23 tháng 3 năm 2009).
[“The mosaic genome structure of the Wolbachia wRi strain infecting Drosophila simulans”](http://www.pnas.org/content/early/2009/03/20/0810753106.full.pdf+html)(PDF). *PNAS* **106**(14): 5725–30. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [2009PNAS..106.5725K](http://adsabs.harvard.edu/abs/2009PNAS..106.5725K). [PMC](/wiki/PubMed_Central) [2659715](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2659715). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [19307581](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19307581). [doi](/wiki/DOI): [10.1073/pnas.0810753106](//dx.doi.org/10.1073%2Fpnas.0810753106). [Virtual Museum of Bacteria](http://www.bacteriamuseum.org/species/Wolbachia.shtml) [Wolbachia research portal](http://www.wolbachia.sols.uq.edu.au/index.html) [National Science Foundation](/w/index.php?title=National_Science_Foundation&action=edit&redlink=1) [“One Species' Genome Discovered Inside Another's -- Bacterial to Animal Gene Transfers Now Shown to be Widespread, with Implications for Evolution and Control of Diseases and Pests”](http://www.rochester.edu/news/show.php?id=2963). University of Rochester. Ngày 30 tháng 8 năm 2007. Truy cập ngày 27 tháng 11 năm 2007. [tại Encyclopedia of Life](http://www.eol.org/pages/976559) *Vi khuẩn bỏng ngô* [Howard Hughes Medical Institute High School Lab Series](http://discover.mbl.edu) [Lần đầu tiên thả muỗi để phòng bệnh sốt xuất huyết](http://giadinh.vnexpress.net/tin-tuc/song-khoe/nhip-song/lan-dau-tien-tha-muoi-de-phong-benh-sot-xuat-huyet-2625634.html)
- Werren, J.H. (1997).
[“Biology of](http://www.rochester.edu/college/bio/labs/WerrenLab/My%20Papers/1997_Wolbach_AnRevEnt.pdf)(PDF). *Wolbachia*” *Annual Review of Entomology* **42**: 587–609. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [15012323](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15012323). [doi](/wiki/DOI): [10.1146/annurev.ento.42.1.587](//dx.doi.org/10.1146%2Fannurev.ento.42.1.587).
- Klasson L, Westberg J, Sapountzis P, Näslund K, Lutnaes Y, Darby AC, Veneti Z, Chen L, Braig HR, Garrett R, Bourtzis K, Andersson SG (ngày 23 tháng 3 năm 2009).
[“The mosaic genome structure of the Wolbachia wRi strain infecting Drosophila simulans”](http://www.pnas.org/content/early/2009/03/20/0810753106.full.pdf+html)(PDF). *PNAS* **106**(14): 5725–30. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [2009PNAS..106.5725K](http://adsabs.harvard.edu/abs/2009PNAS..106.5725K). [PMC](/wiki/PubMed_Central) [2659715](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2659715). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [19307581](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19307581). [doi](/wiki/DOI): [10.1073/pnas.0810753106](//dx.doi.org/10.1073%2Fpnas.0810753106).

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.09:-77.65:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Cache: cp1066 miss, cp1054 miss

X-Content-Type-Options: nosniff

Connection: close

Via: 1.1 varnish (Varnish/5.1), 1.1 varnish (Varnish/5.1)

Accept-Ranges: bytes

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Language: vi

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


markdown:
# 嗄
|Tra từ bắt đầu bởi|
|
|
## Mục lục
## Chữ Hán[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-Hani-&action=edit§ion=T-1)] [Phiên âm Hán-Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phi%C3%AAn_%C3%A2m_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t): [hạ](/wiki/h%E1%BA%A1), [sá](/wiki/s%C3%A1), [chới](/w/index.php?title=ch%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1), [a](/wiki/a), [sạ](/wiki/s%E1%BA%A1) [Số nét](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_theo_s%E1%BB%91_n%C3%A9t): [13](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_13_n%C3%A9t) [Bộ thủ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BB%A5c_t%E1%BB%AB_ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_theo_b%E1%BB%99): [口](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_b%E1%BB%99_%E5%8F%A3)+ [13 nét](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_b%E1%BB%99_%E5%8F%A3_%2B_13_n%C3%A9t)(xem trong *)* [Hán Việt tự điển](https://vi.wikisource.org/wiki/H%C3%A1n_Vi%E1%BB%87t_t%E1%BB%B1_%C4%91i%E1%BB%83n/%E5%8F%A3#13_NÉT)
- Dữ liệu
[Unicode](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Dung_Unicode): [U+55C4](http://www.unicode.org/cgi-bin/GetUnihanData.pl?codepoint=55C4)(liên kết ngoài tiếng Anh)
## Tiếng Quan Thoại[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-cmn-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)] [Bính âm](/wiki/Wiktionary:B%C3%ADnh_%C3%A2m): á (a 2), shà (sha 4) [Wade–Giles](/wiki/Wiktionary:Wade-Giles): a 2, sha 4
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adj-&action=edit§ion=T-1)] **嗄**
#### Đồng nghĩa[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-syn-&action=edit§ion=T-1)]
## Chữ Nôm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-vie-n-&action=edit§ion=T-1)]
(
[trợ giúp hiển thị và nhập chữ Nôm](/wiki/Tr%E1%BB%A3_gi%C3%BAp:Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m))
|嗄 viết theo chữ
|
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
|
|[Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF) [Sài Gòn](/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n) [Vinh](/wiki/Vinh) [Thanh Chương](/wiki/Thanh_Ch%C6%B0%C6%A1ng) [Hà Tĩnh](/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh)

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.09:-77.65:v4; Path=/; secure; Domain=.wiktionary.org

X-Cache: cp1068 miss, cp1068 miss

Link: </static/images/project-logos/viwiktionary.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiktionary-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiktionary-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


markdown:
# determine
## Mục lục
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
|Canada||
|
|Hoa Kỳ||
|
### Ngoại động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-tr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **determine** *ngoại động từ* [/dɪ.ˈtɜː.mən/](/wiki/Wiktionary:IPA)
- Định,
[xác](/wiki/x%C3%A1c)định, định [rõ](/wiki/r%C3%B5). *to*— xác định nghĩa từ **determine**the meaning of words
-
[Quyết](/wiki/quy%E1%BA%BFt)định, định đoạt. *hard work*— làm việc tích cực quyết đinh kết quả tốt đẹp **determine**good results *to*— định đoạt số phận **determine**a fate
-
- Làm cho
[quyết](/wiki/quy%E1%BA%BFt)định, làm cho có [quyết tâm](/wiki/quy%E1%BA%BFt_t%C3%A2m) [thôi thúc](/wiki/th%C3%B4i_th%C3%BAc). *to*— làm cho người nào quyết định việc gì, thôi thúc người nào làm việc gì **determine**someone to do something
-
- (
*Pháp lý*) Làm [mãn hạn](/w/index.php?title=m%C3%A3n_h%E1%BA%A1n&action=edit&redlink=1), [kết thúc](/wiki/k%E1%BA%BFt_th%C3%BAc).
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
determine
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.
### Nội động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-intr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **determine** *nội động từ* [/dɪ.ˈtɜː.mən/](/wiki/Wiktionary:IPA) [Quyết](/wiki/quy%E1%BA%BFt)định, [quyết tâm](/wiki/quy%E1%BA%BFt_t%C3%A2m), [kiên quyết](/wiki/ki%C3%AAn_quy%E1%BA%BFt). *to*— quyết định làm gì; quyết tâm (kiên quyết) làm gì **determine**on doing (to do) something
-
- (
*Pháp lý*) [Mãn hạn](/w/index.php?title=m%C3%A3n_h%E1%BA%A1n&action=edit&redlink=1), [hết](/wiki/h%E1%BA%BFt) [hạn](/wiki/h%E1%BA%A1n)(giao kèo, khế ước... ).
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
determine
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1065 miss, cp1068 miss


markdown:
disgraceful
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Mục lục
1
Tiếng Anh
1.1
Cách phát âm
1.2
Tính từ
1.3
Tham khảo
Tiếng Anh
[
sửa
]
Cách phát âm
[
sửa
]
IPA
:
/.fəl/
Hoa Kỳ
[.fəl]
Tính từ
[
sửa
]
disgraceful
/.fəl/
Ô
nhục
,
nhục nhã
,
hổ thẹn
.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
https://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=disgraceful&oldid=1826458
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Tính từ
Tính từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
Cymraeg
Ελληνικά
English
Español
Eesti
Suomi
Français
Magyar
Հայերեն
Ido
日本語
ಕನ್ನಡ
한국어
Kurdî
മലയാളം
Polski
Русский
தமிழ்
తెలుగు
中文
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 12:12 ngày 6 tháng 5 năm 2017.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Tuyên bố về cookie
Phiên bản di động


markdown:
epigene
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Tiếng Anh
[
sửa
]
Tính từ
[
sửa
]
epigene
(
Địa lý,địa chất
)
Biểu sinh
.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
https://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=epigene&oldid=1835082
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Tính từ
Tính từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
English
Kurdî
தமிழ்
中文
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 16:33 ngày 6 tháng 5 năm 2017.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Tuyên bố về cookie
Phiên bản di động

X-Cache: cp1067 miss, cp1068 miss


markdown:
seventyfold
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Tiếng Anh
[
sửa
]
Tính từ
[
sửa
]
seventyfold
Gấp
bảy
mươi
lần
.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
https://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=seventyfold&oldid=1914304
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Tính từ
Tính từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
English
Ido
한국어
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 17:28 ngày 10 tháng 5 năm 2017.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Tuyên bố về cookie
Phiên bản di động


markdown:
# swaddling
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-verb-&action=edit§ion=T-1)] **swaddling**
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
swaddle
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|[swaddle](/wiki/swaddle) [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) [swaddling] [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) [swaddled](/wiki/swaddled) [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) [swaddle](/wiki/swaddle) [swaddle](/wiki/swaddle)hoặc [swaddlest](/w/index.php?title=swaddlest&action=edit&redlink=1)¹ [swaddles](/wiki/swaddles)hoặc [swaddleth](/w/index.php?title=swaddleth&action=edit&redlink=1)¹ [swaddle](/wiki/swaddle) [swaddle](/wiki/swaddle) [swaddle](/wiki/swaddle) [swaddled](/wiki/swaddled) [swaddled](/wiki/swaddled)hoặc [swaddledst](/w/index.php?title=swaddledst&action=edit&redlink=1)¹ [swaddled](/wiki/swaddled) [swaddled](/wiki/swaddled) [swaddled](/wiki/swaddled) [swaddled](/wiki/swaddled) [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² [swaddle](/wiki/swaddle) [swaddle](/wiki/swaddle)hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ [swaddle](/wiki/swaddle) [swaddle](/wiki/swaddle) [swaddle](/wiki/swaddle) [swaddle](/wiki/swaddle) [swaddle](/wiki/swaddle) [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) [swaddle](/wiki/swaddle) [swaddle](/wiki/swaddle)hoặc [swaddlest](/w/index.php?title=swaddlest&action=edit&redlink=1)¹ [swaddle](/wiki/swaddle) [swaddle](/wiki/swaddle) [swaddle](/wiki/swaddle) [swaddle](/wiki/swaddle) [swaddled](/wiki/swaddled) [swaddled](/wiki/swaddled) [swaddled](/wiki/swaddled) [swaddled](/wiki/swaddled) [swaddled](/wiki/swaddled) [swaddled](/wiki/swaddled) [were](/wiki/were)to [swaddle](/wiki/swaddle)hoặc [should](/wiki/should) [swaddle](/wiki/swaddle) [swaddle](/wiki/swaddle)hoặc should [swaddle](/wiki/swaddle) [swaddle](/wiki/swaddle)hoặc should [swaddle](/wiki/swaddle) [swaddle](/wiki/swaddle)hoặc should [swaddle](/wiki/swaddle) [swaddle](/wiki/swaddle)hoặc should [swaddle](/wiki/swaddle) [swaddle](/wiki/swaddle)hoặc should [swaddle](/wiki/swaddle) [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) [swaddle](/wiki/swaddle) [swaddle](/wiki/swaddle) [swaddle](/wiki/swaddle)
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.

X-Cache: cp1054 miss, cp1068 miss