text:
Hằng số vũ trụ
Trong phạm vi của ngành vũ trụ học, hằng số vũ trụ (hay hằng số vũ trụ học) là dạng mật độ năng lượng đồng nhất gây ra sự giãn nở gia tốc của vũ trụ. Nó được đề xuất từ lúc mới hình thành phát triển của thuyết tương đối rộng để có thể miêu tả một nghiệm vũ trụ tĩnh suy ra từ phương trình trường Einstein, nhưng sau đó các nhà thiên văn từ bỏ nó khi các quan sát thực nghiệm trong thập niên 1930 cho thấy vũ trụ đang giãn nở. Hiện tại, hằng số vũ trụ học được khôi phục trở lại nhằm giải thích kết quả quan sát vũ trụ đang giãn nở gia tốc. Hằng số vũ trụ học là cách giải thích đơn giản nhất cho năng lượng tối,[1] nguyên nhân chưa được hiểu rõ gây ra sự giãn nở gia tốc này. Vật lý lượng tử cũng tiên đoán sự tồn tại của nó dưới dạng năng lượng chân không, mặc dù độ lớn tính toán từ lý thuyết lượng tử không khớp với giá trị đo được của vật lý vũ trụ học.[2]
Mục lục
- 1 Lịch sử
- 2 Hằng số vũ trụ học trong vật lý
- 3 Vũ trụ học
- 4 Chứng cứ quan sát
- 5 Những vấn đề chưa giải được
- 6 Tham khảo
- 7 Thư mục tham khảo
- 8 Liên kết ngoài
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Hằng số vũ trụ xuất hiện lần đầu tiên trong một bài báo năm 1917 của Einstein có tiêu đề "Những khía cạnh vũ trụ học của thuyết tương đối tổng quát".[3], trong đó ông giới thiệu hằng số vào lý thuyết tương đối tổng quát nhằm thu được nghiệm ổn định của vũ trụ chống lại sức hút của hấp dẫn:
- "Số hạng này chỉ cần thiết cho mục đích tạo ra sự phân bố gần tĩnh tại của vật chất, như thực tế cho thấy các ngôi sao có vận tốc chuyển động khá nhỏ"[3]
Ở giai đoạn này, các quan sát thiên văn tập trung vào các sao trong Ngân Hà do bị giới hạn bởi độ phân giải của kính thiên văn, do đó thực sự có chứng cứ quan sát cho thấy giả thiết vũ trụ tĩnh tại là đúng. Mục đích của Einstein là nhằm mô tả mô hình vũ trụ thỏa mãn nguyên lý Mach về tính tương đối của quán tính (về thảo luận lịch sử xem Pais 1982[4]), và ông xây dựng một vũ trụ có kích thước hữu hạn, ổn định so với lực hấp dẫn hút mọi sao về phía nhau. Mô hình này nhanh chóng gặp những khó khăn, khi ngay sau đó nhà thiên văn học de Sitter (1917)[5] đã chứng tỏ tồn tại một nghiệm vũ trụ mà trống rỗng từ phương trình trường Einstein (cho phép quán tính liên hệ tương đối với không gian trống rỗng vật chất) và nhà vật lý thiên văn Alexander Friedman năm 1922[6] đã thu được một nghiệm từ phương trình trường Einstein miêu tả vũ trụ đang giãn nở. Những kết quả này đưa các nhà thiên văn Friedmann, Georges Lemaître tới tiên đoán vũ trụ phải đang giãn nở hoặc co lại, một hệ quả bất ngờ từ thuyết tương đối rộng mà sau này đã được phát hiện bằng thực nghiệm. Khi Edwin Hubble thực hiện quan sát các "tinh vân" và đo khoảng cách tới chúng, ông nhận thấy các tinh vân càng ở xa thì có dịch chuyển đỏ càng lớn và vận tốc lùi xa của chúng tỷ lệ với khoảng cách từ chúng tới Trái Đất. Khám phá về vũ trụ đang giãn nở khiến Einstein cuối cùng hoàn toàn từ bỏ hằng số vũ trụ khi ông không thấy nó phải cần thiết nữa.[7]
Trong những năm sau đó, hằng số vũ trụ xuất hiện trở lại khi những kết quả quan sát mới dường như đòi hỏi phải có nó, nhưng ý nghĩa vật lý của nó được giải thích theo một cách khác. Cho tới đầu thập kỷ 1990 có những dấu hiệu tinh tế cho thấy các nhà vũ trụ học lại một lần nữa phải cần tới hằng số này. Dường như tuổi của vũ trụ lại ít hơn những ngôi sao già nhất trong nó, một đặc điểm nghịch lý nếu vũ trụ hiện tại đang trong giai đoạn giãn nở gia tốc. Số lượng các thiên hà trong một thể tích góc khối ở độ dịch chuyển đỏ cao lớn hơn số lượng thiên hà ước lượng trong vũ trụ đang giãn nở giảm dần. Các lập luận từ lý thuyết lạm phát và những kết quả quan sát về sau từ bức xạ nền vi sóng vũ trụ chứng tỏ hình học của vũ trụ có dạng phẳng, nhưng lại có một điều khó giải thích khác đó là khi quan sát trên cấu trúc lớn thì mật độ vật chất lại không đủ để vũ trụ có dạng phẳng - và năng lượng chân không có thể bù vào sự thiếu hụt này.
Các nhà vũ trụ học trở lên tin tưởng hơn vào điều này khi hai đội các nhà thiên văn đã phát hiện ra vũ trụ giãn nở gia tốc vào năm 1998/1999. Đội siêu tân tinh Z-Cao và dự án Vũ trụ siêu tân tinh đều khám phá ra các siêu tân tinh có độ dịch chuyển đỏ cao mờ hơn so với dự kiến trong mô hình vũ trụ giãn nở giảm tốc và sự khác nhau này có thể giải thích dựa trên hằng số vũ trụ học với độ lớn phù hợp cần thiết để vũ trụ là phẳng.
Đây quả là một sự trùng khớp kỳ lạ giữa lý thuyết và quan sát. Kể từ đó những tàu không gian quan sát đã xác nhận với độ chính xác cao hơn cho sự cần thiết của năng lượng tối, nhưng bản chất của năng lượng tối vẫn đang là câu hỏi mở chưa có giải đáp. Cho tới 2015 các tính chất đo được của năng lượng tối vẫn tương thích với mô hình về một hằng số vũ trụ học. Tuy nhiên, đang có những nỗ lực quan sát để kiểm tra đây là cách giải thích đúng đắn cho sự giãn nở gia tốc hay liệu có một mô hình khác cho năng lượng tối, có lẽ sẽ có thứ thay đổi theo thời gian hoặc lý thuyết về hấp dẫn lượng tử sẽ giải thích được sự giãn nở mà chúng ta quan sát được.
Sai lầm lớn nhất[sửa | sửa mã nguồn]
Trong tự thuật của mình, My World Line, George Gamow viết ông đã từng hỏi Einstein về vấn đề khi đưa hằng số vũ trụ học vào phương trình trường của ông:
- "Lâu về sau, khi tôi đang thảo luận với Einstein về vấn đề hằng số vũ trụ học, tôi nhớ ông cho rằng việc giới thiệu ra hằng số vũ trụ học là một sai lầm lớn nhất của đời ông.[9] "
Mặc dù đây là một trong những danh ngôn thường được nhắc đến nhiều trong ngành vũ trụ học, nhưng gần đây các nhà nghiên cứu lịch sử vật lý học nhận thấy Einstein chỉ nhắc tới "sai lầm cơ bản" của ông về hằng số vũ trụ học, trong khi ở tự thuật của Gamow, Gamow đã viết thành "sai lầm lớn nhất". Họ cũng không tìm thấy trong tài liệu gốc nào do chính Einstein viết về sai lầm lớn nhất này.[10]
Hằng số vũ trụ học trong vật lý[sửa | sửa mã nguồn]
Để khám phá bản chất sâu hơn của Vũ trụ, chúng ta phải sử dụng ngôn ngữ toán học trong thuyết tương đối rộng của Einstein nhằm liên hệ hình học của không thời gian (thể hiện bằng tenxơ mêtric, gμν) với lượng năng lượng trong Vũ trụ, (thể hiện bằng tenxơ ứng suất–năng lượng, Tμν).
Phương trình trường Einstein[sửa | sửa mã nguồn]
Một trong những phát hiện quan trọng nhất của Einstein đó là sự phân bố của vật chất và năng lượng xác định lên hình học của không thời gian, mà được miêu tả trong phương trình trường của ông
trong đó:
- Rμν: tenxơ Ricci
- R: vô hướng Ricci
- gμν: tenxơ mêtric
- c: vận tốc ánh sáng trong chân không
- G: hằng số hấp dẫn (giống như hằng số hấp dẫn trong định luật hấp dẫn của Newton)
- Tμν: tenxơ năng lượng-xung lượng
R và g gắn liến với cấu trúc của không-thời gian, T gắn liền với vật chất và năng lượng, G và c phụ thuộc vào hệ đơn vị đo lường.
Mặc dù đây là dạng đơn giản nhất của phương trình, ta vẫn còn có thể tự do thêm vào một số hạng hằng số trong phương trình mà vẫn có thể đảm bảo định luật bảo toàn năng lượng toàn phần (hay đạo hàm hiệp biến của hai vế phương trình bằng 0). "Hằng số vũ trụ học" mà Einstein thêm vào với mục đích thu được mô hình vũ trụ tĩnh tại, và ông ký hiệu nó là Λ.
Năng lượng chân không[sửa | sửa mã nguồn]
Năng lượng chân không xuất hiện một cách tự nhiên trong cơ học lượng tử là do nguyên lý bất định. Trong vật lý hạt, chân không được coi như trạng thái nền - trạng thái có cấu hình năng lượng thấp nhất. Nguyên lý bất định không cho phép trạng thái năng lượng có giá trị thấp nhất bằng 0, ngay cả trong chân không (bởi vì các hạt ảo luôn được tạo ra và hủy lẫn nhau). Vì trong thuyết tương đối rộng mọi dạng năng lượng đều hình thành lên năng lượng hấp dẫn, trạng thái năng lượng chân không nền này ảnh hưởng tới động lực giãn nở của vũ trụ.
Năng lượng chân không không thể là một quá trình có sự tiêu tán nào như dẫn nhiệt hay tính nhớt, do đó nó có thể được coi là một dạng chất lỏng lý tưởng, với tenxơ năng lượng-xung lượng có dạng
với U là trường vectơ vận tốc của chất lỏng, là mật độ khối lượng, p là áp suất đẳng hướng.
Để thỏa mãn tính bất biến Lorentz, năng lượng chân cũng không thể có một hướng chuyển động ưu tiên nào cả. Do vậy số hạng thứ nhất trong tenxơ năng lượng-ứng suất phải bằng 0, hay (đặt c = 1)
mà tương ứng với phương trình trạng thái và năng lượng chân không có tenxơ năng lượng-xung lượng bằng
Sự tương đương giữa hằng số vũ trụ và năng lượng chân không[sửa | sửa mã nguồn]
Có thể tách năng lượng-xung lượng ra thành hai số hạng, một số hạng mô tả năng lượng và vật chất, còn số hạng kia mô tả riêng năng lượng chân không, phương trình Einstein bao gồm năng lượng chân không trở thành:
Mặt khác phương trình trường Einstein khi có sự xuất hiện của hằng số vũ trụ học (2)
Do vậy hằng số vũ trụ học (xuất hiện ở bên vế cấu trúc hình học không thời gian) về mặt vật lý có vai trò tương đương với năng lượng chân không (xuất hiện ở bên vế tenxơ năng lượng ứng suất vật chất), và có liên hệ:
Vũ trụ học[sửa | sửa mã nguồn]
Trong mô hình vũ trụ đồng nhất và đẳng hướng, sự phân bố vật chất và năng lượng trong vũ trụ được mô hình hóa như một chất lỏng lý tưởng, và cấu trúc hình học của nó được miêu tả bẳng mêtric Friedmann–Lemaître–Robertson–Walker (mêtric FLRW) và sự tiến hóa động lực của vũ trụ chi phối bởi phương trình Friedmann. Động lực này ảnh hưởng từ thành phần năng lượng trong Vũ trụ và phương trình trạng thái liên hệ giữa mật độ khối lượng và áp suất . Hằng số vũ trụ học xuất hiện trong những phương trình này theo cách sau, với a(t) là hệ số tỷ lệ của vũ trụ được chuẩn hóa bằng 1 tại thời điểm hiện tại, là hằng số Hubble (dấu chấm trên a thể hiện đạo hàm của nó theo thời gian), và k là độ cong của vũ trụ chuẩn hóa thành +1, 0, và -1 tương ứng với độ cong dương, phẳng, và âm,
Những phương trình này được viết một cách cụ thể hơn khi coi hằng số vũ trụ và độ cong dưới dạng mật độ năng lượng và
Các phương trình (8) và (9) trở thành
Các thành phần khác nhau có phương trình trạng thái khác nhau, mà xác định lên mật độ của chúng thay đổi như thế nào cùng với sự giãn nở của vũ trụ
Vật chất không gây áp suất có , đối với bức xạ có , độ cong có , hằng số vũ trụ có (chúng ta sử dụng và rút ra được từ phương trình (11) )
Mật độ hiện tại của mỗi thành phần, thường được biểu diễn bằng tỷ lệ với mật độ giới hạn , đó là mật độ đòi hỏi để vũ trụ là phẳng (như được tính toán tại thời điểm hiện tại). Ký hiệu tỷ số này là và sử dụng phương trình (12) cho phép viết được
trong đó lần lượt là tỷ số giữa mật độ bức xạ, mật độ vật chất (baryon và tối), mật độ độ cong không gian và mật độ năng lượng tối so với mật độ giới hạn.
Để áp suất sinh công cần phải có một gradien áp suất—một vùng áp suất tương đối cao nằm gần một vùng áp suất tương đối thấp—điều này sẽ là nguyên nhân gây chuyển động từ áp suất cao đến áp suất thấp. Trong một vũ trụ đồng nhất sẽ không có gradien áp suất, vì thế một áp suất dương sẽ không sinh công và không có hiệu ứng giãn nở (không có những vùng áp suất thấp để có thể đẩy vật chất vào vùng đó). Ngược lại, trong thuyết tương đối rộng mọi dạng năng lượng đều tạo ra trường hấp dẫn vì thế áp suất càng lớn càng làm trường hấp dẫn mạnh thêm (lực hấp dẫn trở lên mạnh hơn) (p xuất hiện trong phương trình (9) mà không thể xảy ra như ở thuyết hấp dẫn của Newton). Trong trường hợp năng lượng chân không, ta có và hay năng lượng chân không có vai trò như một áp suất âm, đóng góp tương đối tính tổng quát của nó chống lại lực hấp dẫn thông thường, gây ra một sự giãn nở không thời gian - tức đạo hàm bậc hai của a(t) là có giá trị dương hay tương đương tăng theo thời gian t.[11]
Ngoài ra, cũng trong phương trình (9) cả mật độ năng lượng và áp suất là nguyên nhân gây tốc độ giãn nở của vũ trụ giảm dần, tức là cả hai làm giảm tốc sự giãn nở của vũ trụ. Đây là hệ quả của lực hấp dẫn, với áp suất đóng vai trò tương tự như của mật năng lượng (hay khối lượng), theo như các nguyên lý của thuyết tương đối rộng. Mặt khác, hằng số vũ trụ, khi có giá trị lấn át mật độ năng lượng và áp suất gây ra sự giãn nở gia tốc của vũ trụ.
Chứng cứ quan sát[sửa | sửa mã nguồn]
Hiện nay chứng cứ về vũ trụ giãn nở gia tốc là rất mạnh, với nhiều thí nghiệm khác nhau trên quy mô về thời gian vũ trụ, khoảng cách vũ trụ và những quá trình vật lý, tất cả đều ủng hộ mô hình vũ trụ học ΛCDM, trong đó vũ trụ là phẳng và thành phần mật độ năng lượng là 4,9% vật chất baryon, 26,8% vật chất tối, và năng lượng tối chiếm 68,9%. Chi tiết và tham khảo tại bài viết tổng quan [12]
Kết quả quan sát quan trọng đưa hằng số vũ trụ học trở thành một chủ đề nóng trong vật lý hiện đại đó là sự phát hiện ra các siêu tân tinh loại Ia ở xa (0<z<1), mà các nhà thiên văn coi như những ngọn nến chuẩn, có độ sáng mờ hơn so với dự định nếu vũ trụ đang giãn nở giảm tốc.[13][14] Kể từ đó nhiều nhóm nhà thiên văn đã xác nhận kết quả này với thêm nhiều siêu tân tinh ở những độ dịch chuyển đỏ lớn hơn. Sự quan trọng bậc nhất đó là khi quan sát các siêu tân tinh ở dịch chuyển đỏ lớn (z>1) chúng lại có độ sáng lớn hơn so với dự định, mà đây là dấu hiệu thực nghiệm mà được chờ đợi có từ giai đoạn giảm giãn nở trước giai đoạn giãn nở gia tốc hiện nay. Những siêu tân tinh có độ dịch chuyển đỏ lớn hơn so với dự định cho phép chúng ta loại bỏ được những hiệu ứng làm mờ độ sáng của siêu tân ngoài sự giãn nở gia tốc của không thời gian trong vũ trụ.
Trước khi có kết quả công bố năm 1998 từ việc quan sát siêu tân tinh, đã có một số chứng cứ ủng hộ cho sự chấp nhận khá nhanh về vũ trụ giãn nở gia tốc từ kết quả quan sát siêu tân tinh ở xa. Có ba sự kiện trong số chúng bao gồm:
- Tuổi của Vũ trụ dường như ít hơn so với những sao già nhất từng phát hiện. Chúng ta đã khá rõ quá trình tiến hóa sao, và khi theo dõi các sao trong những cụm sao cầu và thiên hà gần cho thấy một số có tuổi trên 13 tỷ năm.[15] Chúng ta có thể so sánh giá trị này với tuổi của vũ trụ bằng cách đo tốc độ giãn nở của vũ trụ ngày nay và lần theo trở lại tới thời điểm của Vụ Nổ Lớn. Nếu vũ trụ giãn nở giảm tốc tới tốc độ hiện tại thì tuổi của nó phải thấp hơn so với vũ trụ đang giãn nở gia tốc với tốc độ hiện tại (hình bên cạnh, tương ứng với các mô hình vũ trụ chỉ có vật chất tối và baryon, hay ΩM > 0). Vũ trụ phẳng chỉ chứa vật chất có tuổi chỉ khoảng 9 tỷ năm - trẻ hơn vài tỷ năm so với những ngôi sao già nhất. Mặt khác, vũ trụ phẳng với thành phần chứa khoảng 70% năng lượng tối có tuổi ước tính bằng 13,8 tỷ năm.[16] Do đó các quan sát về vũ trụ giãn nở gia tốc đã giải được nghịch lý tuổi của các ngôi sao già nhất.[17]
- Có quá nhiều thiên hà nằm ở xa. Phương pháp đếm số lượng các thiên hà đã được các nhà thiên văn sử dụng rộng rãi để ước lượng sự giãn nở giảm tốc của vũ trụ.[18] Thể tích không gian giữa hai khoảng cách có giá trị dịch chuyển đỏ khác nhau phụ thuộc vào lịch sử giãn nở của vũ trụ (đối với một góc khối cho trước).[19] Khi sử dụng thể tích không gian giữa hai giá trị dịch chuyển đỏ như là hàm số của số lượng thiên hà chứa trong thể tích, các nhà thiên văn nhận thấy thể tích ở xa đo được (bằng cách đếm số thiên hà) dường như quá lớn so với thể tích tiên đoán từ mô hình vũ trụ giãn nở giảm tốc. Như vậy hoặc là độ sáng của các thiên hà hay số lượng các thiên hà trong một đơn vị thể tích đã tiến hóa theo thời gian theo cách bất ngờ nào đó, hoặc là việc tính toán thể tích dựa trên những giả thiết chưa đúng. Mô hình vũ trụ giãn nở gia tốc đã lý giải được kết quả quan sát này mà không cần tới mô hình tiến hóa thiên hà kỳ lạ nào.[19]
- Hình học của vũ trụ là phẳng mặc dù không đủ vật chất theo như tính toán. Khi đo thăng giáng nhiệt (giữa hai điểm nóng và điểm lạnh) trong bức xạ nền vi sóng vũ trụ (CMB) phát ra khi vũ trụ ~380.000 năm tuổi, tam giác tạo thành bởi điểm quan sát từ Trái Đất và hai điểm nóng và điểm lạnh có tổng các góc xấp xỉ 180°, và có thể kết luận rằng hình học của vũ trụ là phẳng.[20][21] Bằng cách kết hợp những dữ liệu này với đo lường chính xác về H0 (dựa trên dịch chuyển đỏ của các thiên hà chằng hạn) và hoặc đo lường về mật độ vật chất trong vũ trụ (chẳng hạn xác định khối lượng và độ sáng của các đám thiên hà, dựa trên thấu kính hấp dẫn hoặc phổ công suất của CMB),[22] các nhà thiên văn nhận thấy rõ ràng rằng mật độ vật chất trong vũ trụ chỉ đóng góp vào khoảng 30% tổng thành phần trong nó.[23] Một cách để tính tới mật độ năng lượng bị thiếu đó là đưa vào một hằng số vũ trụ học. Và như kết quả quan sát được, giá trị hằng số vũ trụ học đo được cần để giải thích sự giãn nở gia tốc quan sát thấy từ dữ liệu siêu tân tinh, là đủ và phù hợp để làm cho hình học của vũ trụ là phẳng. Do vậy hằng số vũ trụ học lý giải được sự mâu thuẫn giữa mật độ vật chất với các thí nghiệm quan sát từ CMB.[24]
Những vấn đề chưa giải được[sửa | sửa mã nguồn]
Mặc dù có những thành công về mặt mô hình đơn giản, hằng số vũ trụ học cũng như năng lượng tối vẫn chưa thể giải thích được một số vấn đề trong vật lý học (chi tiết xem[25][22][26]).
Vấn đề giá trị năng lượng chân không[sửa | sửa mã nguồn]
Một trong những thử thách lớn nhất của vật lý học ngày nay đó là giải thích giá trị dương nhỏ của hằng số vũ trụ học, hay một cách tương đương, mật độ năng lượng chân không. Giá trị đo được bởi quan sát vũ trụ học ~ 7x10-30 g/cm3, nhỏ hơn 120 bậc độ lớn so với mật độ Planck tính theo phương pháp phân tích thứ nguyên và lý thuyết trường hữu hiệu bằng 1093 g/cm3, giá trị được tính tại lúc Vũ trụ hình thành từ thời điểm Vụ Nổ Lớn.[27] Càng khó hiểu hơn, mật độ chân không thu được từ các đóng góp bởi những hiệu ứng vật lý năng lượng thấp hơn, bao gồm sự chuyển tiếp pha điện yếu (QED) và sắc động lực học lượng tử (QCD), chỉ trở lên quan trọng ở những thời điểm muộn hơn. Các nhà vật lý ngày nay giải thích giá trị rất nhỏ này đòi hỏi một cơ chế có khả năng hủy rất nhiều những đóng góp khác nhau với độ chính xác gần tuyệt đối.[28]
Cách giải thích dựa trên nguyên lý vị nhân[sửa | sửa mã nguồn]
Một cách để giải thích giá trị nhỏ nhưng khác không của năng lượng chân không đưa ra bởi Steven Weinberg vào năm 1987 dựa trên nguyên lý vị nhân.[29] Weinberg giải thích rằng nếu năng lượng chân không có những giá trị khác nhau ở trong những miền khác nhau của Vũ trụ, thì nếu tồn tại một nền văn minh ngoài vũ trụ thì họ sẽ đo được giá trị năng lượng chân không tương ứng trong miền đó: những cấu trúc hỗ trợ cho sự hình thành sự sống sẽ không tồn tại được trong những miền có giá trị năng lượng chân không lớn hơn. Cụ thể, nếu năng lượng chân không là âm và giá trị tuyệt đối của nó lớn hơn so với giá trị quan sát được ngày nay (chẳng hạn 10 lần lớn hơn), và giữ cho những tham số khác không đổi (ví dụ mật độ vật chất), thì tô pô của Vũ trụ là đóng; hơn nữa tuổi của nó sẽ ngắn hơn so với tuổi của Vũ trụ hiện nay, và có thể quá ngắn để hình thành sự sống có trí tuệ. Mặt khác, nếu một vũ trụ có hằng số vũ trụ học là dương thì nó sẽ giãn nở quá nhanh, cản trở các thiên hà hình thành. Theo Weinberg, những miền nơi hằng số vũ trụ tương thích cho sự sống có thể là rất hiếm. Bằng lập luận này, ông tiên đoán rằng hằng số vũ trụ học có giá trị nhỏ hơn 100 lần giá trị được chấp nhận hiện nay.[30] Năm 1992, Weinberg thu được giá trị hằng số vũ trụ gấp 5 đến 10 lần mật độ vật chất.[31]
Những mô hình khác[sửa | sửa mã nguồn]
Lý thuyết đa vũ trụ đưa ra nhiều "vũ trụ song song" cùng tồn tại với những giá trị hằng số và định luật vật lý khác nhau trong đó có hằng số vũ trụ. Và cũng tương tự như nguyên lý vị nhân, chúng ta chỉ có thể sống trong một vũ trụ có những điều kiện tương thích để hình thành sự sống.[32][33]
Lý thuyết dây cũng như thuyết M với mục tiêu thống nhất mọi lực trong tự nhiên đưa ra cách giải thích cho giá trị các hằng số vật lý, nhưng hai lý thuyết tiên đoán khá nhiều mô hình vũ trụ và vũ trụ của chúng ta chỉ là một trong số đó.[34]
Có thể năng lượng tối không phải là một thành phần năng lượng trong vũ trụ, mà là ở các phương trình của thuyết tương đối cần sửa đổi dạng của chúng. Theo cách này, các nhà vật lý sửa đổi hoặc là ở vế hình học của phương trình trường Einstein hoặc họ bổ sung thêm số hạng vào tenxơ năng lượng xung lượng. Nó cũng tương tự như lý thuyết của Newton là trường hợp giới hạn của thuyết tương đối rộng khi ở trường hấp dẫn yếu và vận tốc nhỏ.[35]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Guzzo, L. et al (2008). “A test of the nature of cosmic acceleration using galaxy redshift distortions”. Nature 451: 541–544. doi:10.1038/nature06555.
- ^ Rindler 1991, ph. 22
- ^ a ă Einstein 1917
- ^ Pais 1982, chương 15e
- ^ de Sitter 1917
- ^ Friedmann 1922
- ^ Einstein 1931
- ^ Ade, P. A. R.; Aghanim, N.; Armitage-Caplan, C.; et al. (Planck Collaboration) (ngày 22 tháng 3 năm 2013). “Planck 2013 results. I. Overview of products and scientific results – Table 9”. Astronomy and Astrophysics 1303: 5062. arXiv:1303.5062. Bibcode:2014A&A...571A...1P. doi:10.1051/0004-6361/201321529.
- ^ Gamow 1970
- ^ Galina Weinstein (2013). “George Gamow and Albert Einstein: Did Einstein say the cosmological constant was the "biggest blunder" he ever made in his life?”. NASA ADS. arXiv:1310.1033v1.
- ^ Jones, Mark H.; Robert J. Lambourne (2004). An Introduction to Galaxies and Cosmology. Cambridge University Press. tr. 244. ISBN 978-0-521-83738-5.
- ^ Frieman, Turner & Huterer 2008
- ^ Riess, Adam & et al. 1998
- ^ Perlmutter, Saul & et al. 1999
- ^ H. E. Bond; E. P. Nelan; D. A. VandenBerg; G. H. Schaefer; D. Harmer (2013). “HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang”. The Astrophysical Journal Letters 765 (1): L12. arXiv:1302.3180. Bibcode:2013ApJ...765L..12B. doi:10.1088/2041-8205/765/1/L12.
- ^ Cowen, Ron; Castelvecchi, Davide (2 tháng 12 năm 2014). “European probe shoots down dark-matter claims”. Nature. doi:10.1038/nature.2014.16462. Truy cập 15 tháng 3, 2015.
- ^ Becker, R. H. et al (2001). “Evidence for reionization at z~6: Detection of a Gunn-Peterson trough in a z=6.28 quasar”. The Astronomical Journal 122: 2850–2857. arXiv:astro-ph/0108097. doi:10.1086/324231.
- ^ Laviolette, P. A. (1986). “Is the universe really expanding?”. The Astrophysical Journal 301: 544–553. Bibcode:1986ApJ...301..544L. doi:10.1086/163922.
- ^ a ă Chris Pearson (2004). “Observational Cosmology: Galaxy number counts” (PDF). JAXA. Truy cập 15 tháng 3, 2015.
- ^ “Universe Shape”. WMAP-NASA. Truy cập 15 tháng 3, 2015.
- ^ “How do we know that the universe is flat?”. Roberto Trotta. Physics World. 2013. Truy cập 15 tháng 3, 2015.
- ^ a ă Carroll 2001
- ^ Planck collaboration (2015). “Planck 2015 results. XIII. Cosmological parameters”. Astronomy & Astrophysics. arXiv:1502.01589.
- ^ Planck collaboration (2015). “Planck 2015 results. XIV. Dark energy and modified gravity”. Astronomy & Astrophysics. arXiv:1502.01590.
- ^ Weinberg 1989
- ^ Padmanabhan 2003
- ^ Steinhardt, P. and Turok, N. (2006). “Why the Cosmological constant is so small and positive”. Science 312: 1180–1183. arXiv:astro-ph/0605173. doi:10.1126/science.1126231.
- ^ Carroll 2004
- ^ Weinberg, S (1987). “Anthropic Bound on the Cosmological Constant”. Phys. Rev. Lett. 59 (22): 2607–2610. Bibcode:1987PhRvL..59.2607W. doi:10.1103/PhysRevLett.59.2607. PMID 10035596.
- ^ Alexander Vilenkin, Many Worlds in One: The Search for Other Universes, ISBN 978-0-8090-9523-0, tr 138–9
- ^ Weinberg, Steven (1993). Dreams of a Final Theory: the search for the fundamental laws of nature. Vintage Press. tr. 182. ISBN 0-09-922391-0.
- ^ Tegmark, Max (tháng 5 năm 2003). “Parallel Universes”. Scientific American (Nature Publishing Group).
- ^ Tegmark, Max (23 tháng 1 năm 2003). Parallel Universes (PDF). Truy cập ngày 22 tháng 3 năm 2015.
- ^ Polchinski 2006
- ^ Will, C. M. (2006). “The Confrontation between General Relativity and Experiment”. Living Review in Relativity 9 (3). doi:10.12942/lrr-2006-3.
Thư mục tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Carroll, Sean; Press, William; Turner, Edwin (1992), The cosmological constant 30, Annual Review of Astronomy and Astrophysics, tr. 499–542, doi:10.1146/annurev.aa.30.090192.002435
- Carroll, Sean (2001), The cosmological constant 4, Living Reviews in Relativity, doi:10.12942/lrr-2001-1
- Carroll, Sean (2004), Spacetime and Geometry, Addison Wesley, San Francisco, CA, tr. 171-174, ISBN 978-0805387322
- Einstein, Albert (1917), Kosmologische Betrachtungen zur allgemeinen Relativitätstheorie, Koniglich Preußische Akademie der Wissenschaften, Sitzungsberichte (Berlin), tr. 142-152, Bibcode:1917SPAW.......142E
-
- For an English translation see Einstein, Albert (1997). The collected papers of Albert Einstein (Alfred Engel, translator) Princeton University Press, Princeton, New Jersey.
- Einstein, Albert (1931), Zum Kosmologischen Problem der allgemeinen Relativitätstheorie, Sitzungsberichte Preussische Akademie der Wissenschaften, Berlin
- Friedmann, Alexander (1922), Über die Krümmung des Raumes 10 (1), Zeitschrift für Physik, tr. 377–386, Bibcode:1922ZPhy...10..377F, doi:10.1007/BF01332580
-
- For an English translation see Friedmann, Alexander (1999). Gen. Rel. Grav. 31: 1991-2000.
- Frieman, Joshua; Turner, Michael; Huterer, Dragan (2008), Dark Energy and the Accelerating Universe 46, Annual Review of Astronomy and Astrophysics, tr. 385–432, arXiv:0803.0982, doi:10.1146/annurev.astro.46.060407.145243
- Gamow, George (1970), My World Line, Viking, New York, tr. 44
- Padmanabhan, Thanu (2003), Cosmological constant - The weight of the vacuum 380 (5-6), Physics Reports, tr. 235–320, arXiv:hep-th/0212290v2, doi:10.1016/S0370-1573(03)00120-0
- Pais, Abraham (1982), 'Subtle is the Lord...' The Science and life of Albert Einstein, Oxford University Press, ISBN 0-19-853907-X
- Perlmutter, Saul et al. (1999), Measurements of Ω and Λ from 42 high-redshift supernovae 517, The Astrophysical Journal, tr. 565-586, arXiv:astro-ph/9812133v1, doi:10.1086/307221
- Polchinski, Joseph (2006), The cosmological constant and the string landscape, arXiv:hep-th/0603249
- Riess, Adam et al. (1998), Observational evidence from supernovae for an accelerating universe and a cosmological constant 116, The Astrophysical Journal, tr. 1009-1038, arXiv:astro-ph/9805201v1, doi:10.1086/300499
- Weinberg, Steven (1989), The cosmological constant problem 61 (1), Reviews of Modern Physics, tr. 1-23, doi:10.1103/RevModPhys.61.1
- Weinberg, Steven (2000), The cosmological constant problems, arXiv:astro-ph/0005265v1
- de Sitter, Willem (1917), On the relativity of inertia. Remarks concerning Einstein's latest hypothesis 19 (2), Koninklijke Nederlandsche Akademie van Wetenschappen Proceedings, tr. 1217-1225, Bibcode:1917KNAB...19.1217D
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Cosmological constant (astronomy) tại Encyclopædia Britannica (tiếng Anh)
- Carroll, Sean M, "The Cosmological Constant" (short), "The Cosmological Constant"(extended). Pdf
- 'Cyclic universe' can explain cosmological constant. New Scientist 19:00 04 May 2006 by Zeeya Merali
- Mysterious force's long presence BBC Last Updated: Thursday, 16 November 2006, 22:59 GMT
- Einstein's Biggest Blunder - American Physical Society

markdown:
# Hằng số vũ trụ
[Hằng số vũ trụ học](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_h%E1%BB%8Dc&redirect=no))
Hằng số vũ trụ
[Albert Einstein](/wiki/Albert_Einstein)đưa ra vào năm 1917 khi ông coi nó là lực đẩy nhằm giữ cho Vũ trụ trong trạng thái cân bằng tĩnh. Trong ngành vũ trụ học hiện đại, nó là ứng cử viên hàng đầu cho [năng lượng tối](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%91i), loại gây ra sự giãn nở gia tốc của vũ trụ ngày nay.
Trong phạm vi của ngành vũ trụ học,
**hằng số vũ trụ** (hay **hằng số vũ trụ học**) là dạng mật độ [năng lượng](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng) đồng nhất gây ra sự [giãn nở gia tốc](/w/index.php?title=V%C5%A9_tr%E1%BB%A5_gia_t%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) của [vũ trụ](/wiki/V%C5%A9_tr%E1%BB%A5). Nó được đề xuất từ lúc mới hình thành phát triển của [thuyết tương đối rộng](/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i_r%E1%BB%99ng) để có thể miêu tả một nghiệm vũ trụ tĩnh suy ra từ [phương trình trường Einstein](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Einstein), nhưng sau đó các nhà thiên văn từ bỏ nó khi các quan sát thực nghiệm trong thập niên 1930 cho thấy vũ trụ đang giãn nở. Hiện tại, hằng số vũ trụ học được khôi phục trở lại nhằm giải thích kết quả quan sát vũ trụ đang giãn nở gia tốc. Hằng số vũ trụ học là cách giải thích đơn giản nhất cho [năng lượng tối](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%91i), nguyên nhân chưa được hiểu rõ gây ra sự giãn nở gia tốc này. [1] [Vật lý lượng tử](/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%AD)cũng tiên đoán sự tồn tại của nó dưới dạng [năng lượng chân không](/w/index.php?title=N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ch%C3%A2n_kh%C3%B4ng&action=edit&redlink=1), mặc dù độ lớn tính toán từ lý thuyết lượng tử không khớp với giá trị đo được của vật lý vũ trụ học. [[2]](#cite_note-2)
## Mục lục
[1 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 Hằng số vũ trụ học trong vật lý](#H.E1.BA.B1ng_s.E1.BB.91_v.C5.A9_tr.E1.BB.A5_h.E1.BB.8Dc_trong_v.E1.BA.ADt_l.C3.BD) [3 Vũ trụ học](#V.C5.A9_tr.E1.BB.A5_h.E1.BB.8Dc) [4 Chứng cứ quan sát](#Ch.E1.BB.A9ng_c.E1.BB.A9_quan_s.C3.A1t) [5 Những vấn đề chưa giải được](#Nh.E1.BB.AFng_v.E1.BA.A5n_.C4.91.E1.BB.81_ch.C6.B0a_gi.E1.BA.A3i_.C4.91.C6.B0.E1.BB.A3c) [6 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [7 Thư mục tham khảo](#Th.C6.B0_m.E1.BB.A5c_tham_kh.E1.BA.A3o) [8 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit§ion=1)]
Hằng số vũ trụ xuất hiện lần đầu tiên trong một bài báo năm 1917 của Einstein có tiêu đề
*"Những khía cạnh vũ trụ học của thuyết tương đối tổng quát"*. , trong đó ông giới thiệu hằng số vào lý thuyết tương đối tổng quát nhằm thu được nghiệm ổn định của vũ trụ chống lại sức hút của hấp dẫn: [3]
- "
*Số hạng này chỉ cần thiết cho mục đích tạo ra sự phân bố gần tĩnh tại của vật chất, như thực tế cho thấy các ngôi sao có vận tốc chuyển động khá nhỏ*" [[3]](#cite_note-Einstein1917-3)
Ở giai đoạn này, các quan sát thiên văn tập trung vào các
[sao](/wiki/Sao) trong [Ngân Hà](/wiki/Ng%C3%A2n_H%C3%A0) do bị giới hạn bởi độ phân giải của kính thiên văn, do đó thực sự có chứng cứ quan sát cho thấy giả thiết vũ trụ tĩnh tại là đúng. Mục đích của Einstein là nhằm mô tả mô hình vũ trụ thỏa mãn nguyên lý Mach về tính tương đối của quán tính (về thảo luận lịch sử xem Pais 1982 ), và ông xây dựng một vũ trụ có kích thước hữu hạn, ổn định so với lực hấp dẫn hút mọi sao về phía nhau. Mô hình này nhanh chóng gặp những khó khăn, khi ngay sau đó nhà thiên văn học de Sitter (1917) [4] đã chứng tỏ tồn tại một nghiệm vũ trụ mà trống rỗng từ phương trình trường Einstein (cho phép quán tính liên hệ tương đối với không gian trống rỗng vật chất) và nhà vật lý thiên văn [[5]](#cite_note-5) [Alexander Friedman](/wiki/Alexander_Friedman)năm 1922 đã thu được một nghiệm từ phương trình trường Einstein miêu tả vũ trụ đang giãn nở. Những kết quả này đưa các nhà thiên văn Friedmann, [[6]](#cite_note-6) [Georges Lemaître](/wiki/Georges_Lema%C3%AEtre)tới tiên đoán vũ trụ phải đang giãn nở hoặc co lại, một hệ quả bất ngờ từ thuyết tương đối rộng mà sau này đã được phát hiện bằng thực nghiệm. Khi [Edwin Hubble](/wiki/Edwin_Hubble)thực hiện quan sát các "tinh vân" và đo khoảng cách tới chúng, ông nhận thấy các tinh vân càng ở xa thì có [dịch chuyển đỏ](/wiki/D%E1%BB%8Bch_chuy%E1%BB%83n_%C4%91%E1%BB%8F)càng lớn và vận tốc lùi xa của chúng tỷ lệ với khoảng cách từ chúng tới Trái Đất. Khám phá về vũ trụ đang giãn nở khiến Einstein cuối cùng hoàn toàn từ bỏ hằng số vũ trụ khi ông không thấy nó phải cần thiết nữa. [[7]](#cite_note-7)
Trong những năm sau đó, hằng số vũ trụ xuất hiện trở lại khi những kết quả quan sát mới dường như đòi hỏi phải có nó, nhưng ý nghĩa vật lý của nó được giải thích theo một cách khác. Cho tới đầu thập kỷ 1990 có những dấu hiệu tinh tế cho thấy các nhà vũ trụ học lại một lần nữa phải cần tới hằng số này. Dường như tuổi của vũ trụ lại ít hơn những ngôi sao già nhất trong nó, một đặc điểm nghịch lý nếu vũ trụ hiện tại đang trong giai đoạn giãn nở gia tốc. Số lượng các thiên hà trong một thể tích góc khối ở độ dịch chuyển đỏ cao lớn hơn số lượng thiên hà ước lượng trong vũ trụ đang giãn nở giảm dần. Các lập luận từ lý thuyết lạm phát và những kết quả quan sát về sau từ bức xạ nền vi sóng vũ trụ chứng tỏ hình học của vũ trụ có dạng phẳng, nhưng lại có một điều khó giải thích khác đó là khi quan sát trên cấu trúc lớn thì mật độ vật chất lại không đủ để vũ trụ có dạng phẳng - và năng lượng chân không có thể bù vào sự thiếu hụt này.
Các nhà vũ trụ học trở lên tin tưởng hơn vào điều này khi hai đội các nhà thiên văn đã phát hiện ra vũ trụ giãn nở gia tốc vào năm 1998/1999. Đội siêu tân tinh Z-Cao và dự án Vũ trụ siêu tân tinh đều khám phá ra các
[siêu tân tinh](/wiki/Si%C3%AAu_t%C3%A2n_tinh) có độ dịch chuyển đỏ cao mờ hơn so với dự kiến trong mô hình vũ trụ giãn nở giảm tốc và sự khác nhau này có thể giải thích dựa trên hằng số vũ trụ học với độ lớn phù hợp cần thiết để vũ trụ là phẳng.
Đây quả là một sự trùng khớp kỳ lạ giữa lý thuyết và quan sát. Kể từ đó những tàu không gian quan sát đã xác nhận với độ chính xác cao hơn cho sự cần thiết của năng lượng tối, nhưng bản chất của năng lượng tối vẫn đang là câu hỏi mở chưa có giải đáp. Cho tới 2015 các tính chất đo được của năng lượng tối vẫn tương thích với mô hình về một hằng số vũ trụ học. Tuy nhiên, đang có những nỗ lực quan sát để kiểm tra đây là cách giải thích đúng đắn cho sự giãn nở gia tốc hay liệu có một mô hình khác cho năng lượng tối, có lẽ sẽ có thứ thay đổi theo thời gian hoặc lý thuyết về
[hấp dẫn lượng tử](/wiki/H%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%AD) sẽ giải thích được sự giãn nở mà chúng ta quan sát được.
### Sai lầm lớn nhất[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit§ion=2)]
Trong tự thuật của mình,
*My World Line*, [George Gamow](/wiki/George_Gamow) viết ông đã từng hỏi Einstein về vấn đề khi đưa hằng số vũ trụ học vào phương trình trường của ông:
- "Lâu về sau, khi tôi đang thảo luận với Einstein về vấn đề hằng số vũ trụ học, tôi nhớ ông cho rằng việc giới thiệu ra hằng số vũ trụ học là một sai lầm lớn nhất của đời ông.
" [[9]](#cite_note-9)
Mặc dù đây là một trong những danh ngôn thường được nhắc đến nhiều trong ngành vũ trụ học, nhưng gần đây các nhà nghiên cứu
[lịch sử vật lý học](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc) nhận thấy Einstein chỉ nhắc tới "sai lầm cơ bản" của ông về hằng số vũ trụ học, trong khi ở tự thuật của Gamow, Gamow đã viết thành "sai lầm lớn nhất". Họ cũng không tìm thấy trong tài liệu gốc nào do chính Einstein viết về sai lầm lớn nhất này. [[10]](#cite_note-10)
## Hằng số vũ trụ học trong vật lý[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit§ion=3)]
Để khám phá bản chất sâu hơn của Vũ trụ, chúng ta phải sử dụng ngôn ngữ
[toán học](/wiki/To%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc) trong [thuyết tương đối rộng](/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i_r%E1%BB%99ng) của Einstein nhằm liên hệ hình học của không thời gian (thể hiện bằng tenxơ mêtric, *g* ) với lượng năng lượng trong Vũ trụ, (thể hiện bằng μν [tenxơ ứng suất–năng lượng](/wiki/Tenx%C6%A1_%E1%BB%A9ng_su%E1%BA%A5t%E2%80%93n%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng), *T* ). *μν*
### Phương trình trường Einstein[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit§ion=4)]
Một trong những phát hiện quan trọng nhất của Einstein đó là sự phân bố của vật chất và năng lượng xác định lên hình học của không thời gian, mà được miêu tả trong phương trình trường của ông
-
**(** [1](#equation_1) **)**
trong đó:
*R* : *μν* [tenxơ Ricci](/w/index.php?title=Tenx%C6%A1_Ricci&action=edit&redlink=1) *R*: [vô hướng Ricci](/w/index.php?title=V%C3%B4_h%C6%B0%E1%BB%9Bng_Ricci&action=edit&redlink=1) *g* : *μν* [tenxơ mêtric](/w/index.php?title=Tenx%C6%A1_m%C3%AAtric&action=edit&redlink=1) *c*: [vận tốc ánh sáng](/wiki/T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99_%C3%A1nh_s%C3%A1ng)trong chân không *G*: [hằng số hấp dẫn](/wiki/H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn)(giống như hằng số hấp dẫn trong [định luật hấp dẫn](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn)của [Newton](/wiki/Newton)) *T* : *μν* [tenxơ năng lượng-xung lượng](/w/index.php?title=Tenx%C6%A1_n%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng-xung_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1) *R* và *g* gắn liến với cấu trúc của không-thời gian, *T* gắn liền với vật chất và năng lượng, *G* và *c* phụ thuộc vào hệ đơn vị đo lường.
Mặc dù đây là dạng đơn giản nhất của phương trình, ta vẫn còn có thể tự do thêm vào một số hạng hằng số trong phương trình mà vẫn có thể đảm bảo
[định luật bảo toàn năng lượng](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_lu%E1%BA%ADt_b%E1%BA%A3o_to%C3%A0n_n%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng) toàn phần (hay [đạo hàm hiệp biến](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_h%C3%A0m_hi%E1%BB%87p_bi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) của hai vế phương trình bằng 0). "Hằng số vũ trụ học" mà Einstein thêm vào với mục đích thu được mô hình vũ trụ tĩnh tại, và ông ký hiệu nó là *Λ*.
-
**(** [2](#equation_2) **)**
### Năng lượng chân không[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit§ion=5)] [Năng lượng chân không](/w/index.php?title=N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ch%C3%A2n_kh%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) xuất hiện một cách tự nhiên trong [cơ học lượng tử](/wiki/C%C6%A1_h%E1%BB%8Dc_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%AD) là do [nguyên lý bất định](/wiki/Nguy%C3%AAn_l%C3%BD_b%E1%BA%A5t_%C4%91%E1%BB%8Bnh). Trong vật lý hạt, chân không được coi như trạng thái nền - trạng thái có cấu hình năng lượng thấp nhất. Nguyên lý bất định không cho phép trạng thái năng lượng có giá trị thấp nhất bằng 0, ngay cả trong chân không (bởi vì các hạt ảo luôn được tạo ra và hủy lẫn nhau). Vì trong thuyết tương đối rộng mọi dạng năng lượng đều hình thành lên năng lượng hấp dẫn, trạng thái năng lượng chân không nền này ảnh hưởng tới động lực giãn nở của vũ trụ.
Năng lượng chân không không thể là một quá trình có sự tiêu tán nào như
[dẫn nhiệt](/wiki/D%E1%BA%ABn_nhi%E1%BB%87t) hay [tính nhớt](/wiki/T%C3%ADnh_nh%E1%BB%9Bt), do đó nó có thể được coi là một dạng [chất lỏng lý tưởng](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%A5t_l%E1%BB%8Fng_l%C3%BD_t%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit&redlink=1), với tenxơ năng lượng-xung lượng có dạng
-
**(** [3](#equation_3) **)**
với
*U* là [trường vectơ](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_vect%C6%A1&action=edit&redlink=1) vận tốc của chất lỏng,
là
[mật độ khối lượng](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng), *p* là [áp suất](/wiki/%C3%81p_su%E1%BA%A5t) đẳng hướng.
Để thỏa mãn tính
[bất biến Lorentz](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_bi%E1%BA%BFn_Lorentz&action=edit&redlink=1), năng lượng chân cũng không thể có một hướng chuyển động ưu tiên nào cả. Do vậy số hạng thứ nhất trong tenxơ năng lượng-ứng suất phải bằng 0, hay ( **đặt c = 1**)
-
**(** [4](#equation_4) **)**
mà tương ứng với
[phương trình trạng thái](/w/index.php?title=Ph%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_th%C3%A1i&action=edit&redlink=1)
và năng lượng chân không có tenxơ năng lượng-xung lượng bằng
-
**(** [5](#equation_5) **)**
### Sự tương đương giữa hằng số vũ trụ và năng lượng chân không[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit§ion=6)]
Có thể tách năng lượng-xung lượng ra thành hai số hạng, một số hạng mô tả năng lượng và vật chất, còn số hạng kia mô tả riêng năng lượng chân không,
phương trình Einstein bao gồm năng lượng chân không trở thành:
-
**(** [6](#equation_6) **)**
Mặt khác phương trình trường Einstein khi có sự xuất hiện của hằng số vũ trụ học (
**) 2**
Do vậy hằng số vũ trụ học (xuất hiện ở bên vế cấu trúc hình học không thời gian) về mặt vật lý có vai trò tương đương với năng lượng chân không (xuất hiện ở bên vế tenxơ năng lượng ứng suất vật chất), và có liên hệ:
-
**(** [7](#equation_7) **)**
## Vũ trụ học[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit§ion=7)]
Trong mô hình vũ trụ đồng nhất và đẳng hướng, sự phân bố vật chất và năng lượng trong vũ trụ được mô hình hóa như một chất lỏng lý tưởng, và cấu trúc hình học của nó được miêu tả bẳng
[mêtric Friedmann–Lemaître–Robertson–Walker](/wiki/M%C3%AAtric_Friedmann%E2%80%93Lema%C3%AEtre%E2%80%93Robertson%E2%80%93Walker) (mêtric FLRW) và sự tiến hóa động lực của vũ trụ chi phối bởi [phương trình Friedmann](/w/index.php?title=Ph%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_Friedmann&action=edit&redlink=1). Động lực này ảnh hưởng từ thành phần năng lượng trong Vũ trụ và phương trình trạng thái liên hệ giữa mật độ khối lượng và áp suất
. Hằng số vũ trụ học xuất hiện trong những phương trình này theo cách sau, với
*a(t)* là hệ số tỷ lệ của vũ trụ được chuẩn hóa bằng 1 tại thời điểm hiện tại,
là
[hằng số Hubble](/wiki/H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_Hubble) (dấu chấm trên *a* thể hiện đạo hàm của nó theo thời gian), và *k* là độ cong của vũ trụ chuẩn hóa thành +1, 0, và -1 tương ứng với độ cong dương, phẳng, và âm,
-
**(** [8](#equation_8) **)**
-
**(** [9](#equation_9) **)**
Những phương trình này được viết một cách cụ thể hơn khi coi hằng số vũ trụ và độ cong dưới dạng mật độ năng lượng
và
Các phương trình (
**) và ( 8** **) trở thành** [9](#equation_9)
-
**(** [10](#equation_10) **)**
-
**(** [11](#equation_11) **)**
Các thành phần khác nhau có phương trình trạng thái
khác nhau, mà xác định lên mật độ của chúng thay đổi như thế nào cùng với sự giãn nở của vũ trụ
-
**(** [12](#equation_12) **)**
Vật chất không gây áp suất có
, đối với bức xạ có
, độ cong có
, hằng số vũ trụ có
(chúng ta sử dụng
và rút ra được
từ phương trình (
**) ) 11**
Mật độ hiện tại của mỗi thành phần,
thường được biểu diễn bằng tỷ lệ với
**mật độ giới hạn**
, đó là mật độ đòi hỏi để vũ trụ là phẳng (như được tính toán tại thời điểm hiện tại). Ký hiệu tỷ số này là
và sử dụng phương trình (
**) cho phép viết được 12**
-
**(** [13](#equation_13) **)**
trong đó
lần lượt là tỷ số giữa mật độ bức xạ, mật độ vật chất (baryon và tối), mật độ độ cong không gian và mật độ năng lượng tối so với mật độ giới hạn.
Để
[áp suất](/wiki/%C3%81p_su%E1%BA%A5t) sinh [công](/wiki/C%C3%B4ng_c%C6%A1_h%E1%BB%8Dc) cần phải có một [gradien](/wiki/Gradien) áp suất—một vùng áp suất tương đối cao nằm gần một vùng áp suất tương đối thấp—điều này sẽ là nguyên nhân gây chuyển động từ áp suất cao đến áp suất thấp. Trong một vũ trụ đồng nhất sẽ không có gradien áp suất, vì thế một áp suất dương sẽ không sinh công và không có hiệu ứng giãn nở (không có những vùng áp suất thấp để có thể đẩy vật chất vào vùng đó). Ngược lại, trong [thuyết tương đối rộng](/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i_r%E1%BB%99ng) mọi dạng năng lượng đều tạo ra trường hấp dẫn vì thế áp suất càng lớn càng làm trường hấp dẫn mạnh thêm (lực hấp dẫn trở lên mạnh hơn) (p xuất hiện trong phương trình ( **) mà không thể xảy ra như ở 9** [thuyết hấp dẫn của Newton](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_lu%E1%BA%ADt_v%E1%BA%A1n_v%E1%BA%ADt_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn_c%E1%BB%A7a_Newton)). Trong trường hợp năng lượng chân không, ta có ![ w = -1](http://upload.wikimedia.org/math/9/d/8/9d80414d0831d201a59daeaaae0ad41c.png)
![ p_{\Lambda} = -\rho_{\Lambda}](http://upload.wikimedia.org/math/c/1/0/c1060370cb21f0041c703cb1a189568a.png)
[giãn nở không thời gian](/w/index.php?title=M%C3%AAtric_gi%C3%A3n_n%E1%BB%9F_c%E1%BB%A7a_kh%C3%B4ng_gian&action=edit&redlink=1)- tức đạo hàm bậc hai của a(t) là ![ \ddot{a}](http://upload.wikimedia.org/math/b/9/e/b9e941bd56d58bbd0b349f8b20db7a24.png)
![ \dot{a}](http://upload.wikimedia.org/math/7/1/b/71b84e06885c8158f917e467a7ccc665.png)
[[11]](#cite_note-11)
Ngoài ra, cũng trong phương trình (
**) cả mật độ năng lượng 9** ![ \rho](http://upload.wikimedia.org/math/f/7/f/f7f177957cf064a93e9811df8fe65ed1.png)
![ p](http://upload.wikimedia.org/math/8/3/8/83878c91171338902e0fe0fb97a8c47a.png)
![ {\dot a}](http://upload.wikimedia.org/math/2/d/5/2d528abb549d55d668b46c8f56855b94.png)
[lực hấp dẫn](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn), với áp suất đóng vai trò tương tự như của mật năng lượng (hay khối lượng), theo như các nguyên lý của thuyết tương đối rộng. Mặt khác, hằng số vũ trụ, khi có giá trị lấn át mật độ năng lượng và áp suất [gây ra sự giãn nở gia tốc](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%91i)của vũ trụ.
## Chứng cứ quan sát[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit§ion=8)]
Hiện nay chứng cứ về vũ trụ giãn nở gia tốc là rất mạnh, với nhiều thí nghiệm khác nhau trên quy mô về thời gian vũ trụ, khoảng cách vũ trụ và những quá trình vật lý, tất cả đều ủng hộ mô hình vũ trụ học ΛCDM, trong đó vũ trụ là phẳng và thành phần mật độ năng lượng là 4,9% vật chất
[baryon](/wiki/Baryon), 26,8% [vật chất tối](/wiki/V%E1%BA%ADt_ch%E1%BA%A5t_t%E1%BB%91i), và năng lượng tối chiếm 68,9%. Chi tiết và tham khảo tại bài viết tổng quan [[12]](#cite_note-12)
Kết quả quan sát quan trọng đưa hằng số vũ trụ học trở thành một chủ đề nóng trong vật lý hiện đại đó là sự phát hiện ra các
[siêu tân tinh loại Ia](/wiki/Si%C3%AAu_t%C3%A2n_tinh_lo%E1%BA%A1i_Ia) ở xa (0< [z](/wiki/D%E1%BB%8Bch_chuy%E1%BB%83n_%C4%91%E1%BB%8F)<1), mà các nhà thiên văn coi như những ngọn nến chuẩn, có độ sáng mờ hơn so với dự định nếu vũ trụ đang giãn nở giảm tốc. [[13]](#cite_note-13) Kể từ đó nhiều nhóm nhà thiên văn đã xác nhận kết quả này với thêm nhiều [14] [siêu tân tinh](/wiki/Si%C3%AAu_t%C3%A2n_tinh)ở những độ dịch chuyển đỏ lớn hơn. Sự quan trọng bậc nhất đó là khi quan sát các siêu tân tinh ở dịch chuyển đỏ lớn (z>1) chúng lại có độ sáng lớn hơn so với dự định, mà đây là dấu hiệu thực nghiệm mà được chờ đợi có từ giai đoạn giảm giãn nở trước giai đoạn giãn nở gia tốc hiện nay. Những siêu tân tinh có độ dịch chuyển đỏ lớn hơn so với dự định cho phép chúng ta loại bỏ được những hiệu ứng làm mờ độ sáng của siêu tân ngoài sự giãn nở gia tốc của không thời gian trong vũ trụ.
Trước khi có kết quả công bố năm 1998 từ việc quan sát siêu tân tinh, đã có một số chứng cứ ủng hộ cho sự chấp nhận khá nhanh về vũ trụ giãn nở gia tốc từ kết quả quan sát siêu tân tinh ở xa. Có ba sự kiện trong số chúng bao gồm:
![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/Friedmann_universes.svg/400px-Friedmann_universes.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/Friedmann_universes.svg/400px-Friedmann_universes.svg.png)
[Tuổi](/w/index.php?title=Tu%E1%BB%95i_c%E1%BB%A7a_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1)và [số phận sau cùng của vũ trụ](/wiki/S%E1%BB%91_ph%E1%BA%ADn_sau_c%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5)có thể xác định bằng cách đo hằng số Hubble theo thời điểm ngày nay và ngoại suy giá trị thu được của tham số giảm tốc, được đặc trưng duy nhất bởi tham số mật độ (Ω Mcho vật chất tối và baryon và Ω Λcho năng lượng tối). "Vũ trụ đóng" có Ω M> 1 và Ω Λ= 0 kết thúc bằng [Vụ Co Lớn](/wiki/V%E1%BB%A5_Co_L%E1%BB%9Bn)và có tuổi trẻ hơn đáng kể so với tuổi từ tham số Hubble. "Vũ trụ mở" với Ω M≤ 1 và Ω Λ= 0 sẽ giãn nở mãi mãi và có tuổi gần bằng với tuổi theo tham số Hubble. Đối với [vũ trụ gia tốc](/w/index.php?title=V%C5%A9_tr%E1%BB%A5_gia_t%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)với Ω Λkhác 0 mà chúng ta đang ở trong nó (trong hình tương ứng với giá trị quan sát được Ω M= 0,3 và Ω Λ= 0,7), tuổi của vũ trụ rất sát với tuổi theo hằng số Hubble.
- Tuổi của Vũ trụ dường như ít hơn so với những
[sao](/wiki/Sao)già nhất từng phát hiện. Chúng ta đã khá rõ quá trình [tiến hóa sao](/wiki/Ti%E1%BA%BFn_h%C3%B3a_sao), và khi theo dõi các sao trong những [cụm sao cầu](/wiki/C%E1%BB%A5m_sao_c%E1%BA%A7u)và thiên hà gần cho thấy một số có tuổi trên 13 tỷ năm. Chúng ta có thể so sánh giá trị này với tuổi của vũ trụ bằng cách đo tốc độ giãn nở của vũ trụ ngày nay và lần theo trở lại tới thời điểm của [[15]](#cite_note-arxiv-15) [Vụ Nổ Lớn](/wiki/V%E1%BB%A5_N%E1%BB%95_L%E1%BB%9Bn). Nếu vũ trụ giãn nở giảm tốc tới tốc độ hiện tại thì tuổi của nó phải thấp hơn so với vũ trụ đang giãn nở gia tốc với tốc độ hiện tại (hình bên cạnh, tương ứng với các mô hình vũ trụ chỉ có vật chất tối và baryon, hay Ω M> 0). Vũ trụ phẳng chỉ chứa vật chất có tuổi chỉ khoảng 9 tỷ năm - trẻ hơn vài tỷ năm so với những ngôi sao già nhất. Mặt khác, vũ trụ phẳng với thành phần chứa khoảng 70% năng lượng tối có tuổi ước tính bằng 13,8 tỷ năm. Do đó các quan sát về vũ trụ giãn nở gia tốc đã giải được nghịch lý tuổi của các ngôi sao già nhất. [[16]](#cite_note-nature20141202-16) [[17]](#cite_note-17)
- Có quá nhiều thiên hà nằm ở xa. Phương pháp đếm số lượng các thiên hà đã được các nhà thiên văn sử dụng rộng rãi để ước lượng sự giãn nở giảm tốc của vũ trụ.
Thể tích không gian giữa hai khoảng cách có giá trị dịch chuyển đỏ khác nhau phụ thuộc vào lịch sử giãn nở của vũ trụ (đối với một góc khối cho trước). [[18]](#cite_note-18) Khi sử dụng thể tích không gian giữa hai giá trị dịch chuyển đỏ như là [[19]](#cite_note-count-19) [hàm số](/wiki/H%C3%A0m_s%E1%BB%91)của số lượng thiên hà chứa trong thể tích, các nhà thiên văn nhận thấy thể tích ở xa đo được (bằng cách đếm số thiên hà) dường như quá lớn so với [thể tích](/wiki/Th%E1%BB%83_t%C3%ADch)tiên đoán từ mô hình vũ trụ giãn nở giảm tốc. Như vậy hoặc là [độ sáng](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_s%C3%A1ng)của các thiên hà hay số lượng các thiên hà trong một đơn vị thể tích đã tiến hóa theo thời gian theo cách bất ngờ nào đó, hoặc là việc tính toán thể tích dựa trên những giả thiết chưa đúng. Mô hình vũ trụ giãn nở gia tốc đã lý giải được kết quả quan sát này mà không cần tới mô hình [tiến hóa thiên hà](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFn_h%C3%B3a_thi%C3%AAn_h%C3%A0&action=edit&redlink=1)kỳ lạ nào. [[19]](#cite_note-count-19)
- Hình học của vũ trụ là phẳng mặc dù không đủ vật chất theo như tính toán. Khi đo thăng giáng nhiệt (giữa hai điểm nóng và điểm lạnh) trong
[bức xạ nền vi sóng vũ trụ](/wiki/B%E1%BB%A9c_x%E1%BA%A1_n%E1%BB%81n_vi_s%C3%B3ng_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5)(CMB) phát ra khi vũ trụ ~380.000 năm tuổi, tam giác tạo thành bởi điểm quan sát từ Trái Đất và hai điểm nóng và điểm lạnh có tổng các góc xấp xỉ 180°, và có thể kết luận rằng hình học của vũ trụ là phẳng. [[20]](#cite_note-20) Bằng cách kết hợp những dữ liệu này với đo lường chính xác về H [[21]](#cite_note-21) 0(dựa trên [dịch chuyển đỏ](/wiki/D%E1%BB%8Bch_chuy%E1%BB%83n_%C4%91%E1%BB%8F)của các thiên hà chằng hạn) và hoặc đo lường về mật độ vật chất trong vũ trụ (chẳng hạn xác định khối lượng và độ sáng của các [đám thiên hà](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1m_thi%C3%AAn_h%C3%A0&action=edit&redlink=1), dựa trên [thấu kính hấp dẫn](/wiki/Th%E1%BA%A5u_k%C3%ADnh_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn)hoặc phổ công suất của CMB), các nhà thiên văn nhận thấy rõ ràng rằng mật độ vật chất trong vũ trụ chỉ đóng góp vào khoảng 30% tổng thành phần trong nó. [[22]](#cite_note-caroll-22) Một cách để tính tới mật độ năng lượng bị thiếu đó là đưa vào một hằng số vũ trụ học. Và như kết quả quan sát được, giá trị hằng số vũ trụ học đo được cần để giải thích sự giãn nở gia tốc quan sát thấy từ dữ liệu siêu tân tinh, là đủ và phù hợp để làm cho hình học của vũ trụ là phẳng. Do vậy hằng số vũ trụ học lý giải được sự mâu thuẫn giữa mật độ vật chất với các thí nghiệm quan sát từ CMB. [[23]](#cite_note-23) [[24]](#cite_note-24)
## Những vấn đề chưa giải được[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit§ion=9)]
Mặc dù có những thành công về mặt mô hình đơn giản, hằng số vũ trụ học cũng như năng lượng tối vẫn chưa thể giải thích được một số vấn đề trong vật lý học (chi tiết xem
[[25]](#cite_note-25) [[22]](#cite_note-caroll-22) ). [26]
### Vấn đề giá trị năng lượng chân không[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit§ion=10)]
Một trong những thử thách lớn nhất của vật lý học ngày nay đó là giải thích giá trị dương nhỏ của hằng số vũ trụ học, hay một cách tương đương, mật độ năng lượng chân không. Giá trị đo được bởi quan sát vũ trụ học
~ 7x10
-30 g/cm 3, nhỏ hơn 120 bậc độ lớn so với mật độ Planck tính theo phương pháp [phân tích thứ nguyên](/wiki/Ph%C3%A2n_t%C3%ADch_th%E1%BB%A9_nguy%C3%AAn) và [lý thuyết trường hữu hiệu](/w/index.php?title=L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_h%E1%BB%AFu_hi%E1%BB%87u&action=edit&redlink=1) bằng 10 93 g/cm 3, giá trị được tính tại lúc Vũ trụ hình thành từ thời điểm Vụ Nổ Lớn. Càng khó hiểu hơn, mật độ chân không thu được từ các đóng góp bởi những hiệu ứng vật lý năng lượng thấp hơn, bao gồm sự chuyển tiếp pha [27] [điện yếu](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_%C4%91i%E1%BB%87n_y%E1%BA%BFu&action=edit&redlink=1)( [QED](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BB%99ng_l%E1%BB%B1c_h%E1%BB%8Dc_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%AD)) và [sắc động lực học lượng tử](/wiki/S%E1%BA%AFc_%C4%91%E1%BB%99ng_l%E1%BB%B1c_h%E1%BB%8Dc_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%AD)(QCD), chỉ trở lên quan trọng ở những thời điểm muộn hơn. Các nhà vật lý ngày nay giải thích giá trị rất nhỏ này đòi hỏi một cơ chế có khả năng hủy rất nhiều những đóng góp khác nhau với độ chính xác gần tuyệt đối. [[28]](#cite_note-28)
### Cách giải thích dựa trên nguyên lý vị nhân[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit§ion=11)]
Một cách để giải thích giá trị nhỏ nhưng khác không của năng lượng chân không đưa ra bởi
[Steven Weinberg](/wiki/Steven_Weinberg) vào năm 1987 dựa trên [nguyên lý vị nhân](/wiki/Nguy%C3%AAn_l%C3%BD_v%E1%BB%8B_nh%C3%A2n). Weinberg giải thích rằng nếu năng lượng chân không có những giá trị khác nhau ở trong những miền khác nhau của Vũ trụ, thì nếu tồn tại một nền văn minh ngoài vũ trụ thì họ sẽ đo được giá trị năng lượng chân không tương ứng trong miền đó: những cấu trúc hỗ trợ cho sự hình thành sự sống sẽ không tồn tại được trong những miền có giá trị năng lượng chân không lớn hơn. Cụ thể, nếu năng lượng chân không là âm và giá trị tuyệt đối của nó lớn hơn so với giá trị quan sát được ngày nay (chẳng hạn 10 lần lớn hơn), và giữ cho những tham số khác không đổi (ví dụ mật độ vật chất), thì [29] [tô pô](/wiki/T%C3%B4_p%C3%B4)của Vũ trụ là đóng; hơn nữa tuổi của nó sẽ ngắn hơn so với tuổi của Vũ trụ hiện nay, và có thể quá ngắn để hình thành sự sống có trí tuệ. Mặt khác, nếu một vũ trụ có hằng số vũ trụ học là dương thì nó sẽ giãn nở quá nhanh, cản trở các thiên hà hình thành. Theo Weinberg, những miền nơi hằng số vũ trụ tương thích cho sự sống có thể là rất hiếm. Bằng lập luận này, ông tiên đoán rằng hằng số vũ trụ học có giá trị nhỏ hơn 100 lần giá trị được chấp nhận hiện nay. Năm 1992, Weinberg thu được giá trị hằng số vũ trụ gấp 5 đến 10 lần mật độ vật chất. [[30]](#cite_note-30) [[31]](#cite_note-SW1993-31)
### Những mô hình khác[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit§ion=12)]
Lý thuyết
[đa vũ trụ](/wiki/%C4%90a_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5) đưa ra nhiều "vũ trụ song song" cùng tồn tại với những giá trị hằng số và định luật vật lý khác nhau trong đó có hằng số vũ trụ. Và cũng tương tự như nguyên lý vị nhân, chúng ta chỉ có thể sống trong một vũ trụ có những điều kiện tương thích để hình thành sự sống. [[32]](#cite_note-32) [[33]](#cite_note-33) [Lý thuyết dây](/wiki/L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt_d%C3%A2y) cũng như [thuyết M](/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_M) với mục tiêu thống nhất mọi lực trong tự nhiên đưa ra cách giải thích cho giá trị các hằng số vật lý, nhưng hai lý thuyết tiên đoán khá nhiều mô hình vũ trụ và vũ trụ của chúng ta chỉ là một trong số đó. [[34]](#cite_note-34)
Có thể năng lượng tối không phải là một thành phần năng lượng trong vũ trụ, mà là ở các phương trình của thuyết tương đối cần sửa đổi dạng của chúng. Theo cách này, các nhà vật lý sửa đổi hoặc là ở vế hình học của phương trình trường Einstein hoặc họ bổ sung thêm số hạng vào tenxơ năng lượng xung lượng. Nó cũng tương tự như lý thuyết của Newton là trường hợp giới hạn của thuyết tương đối rộng khi ở trường hấp dẫn yếu và vận tốc nhỏ.
[[35]](#cite_note-35)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit§ion=13)] **Guzzo, L. et al (2008). “A test of the nature of cosmic acceleration using galaxy redshift distortions”.** [^](#cite_ref-1) *Nature* **451**: 541–544. [doi](/wiki/DOI): [10.1038/nature06555](http://dx.doi.org/10.1038%2Fnature06555). [^](#cite_ref-2) [Rindler 1991](#CITEREFRindler1991), ph. 22
- ^
**a** **ă** [Einstein 1917](#CITEREFEinstein1917) [^](#cite_ref-4) [Pais 1982](#CITEREFPais1982), chương 15e [^](#cite_ref-5) [de Sitter 1917](#CITEREFde_Sitter1917) [^](#cite_ref-6) [Friedmann 1922](#CITEREFFriedmann1922) [^](#cite_ref-7) [Einstein 1931](#CITEREFEinstein1931) **Ade, P. A. R.; Aghanim, N.; Armitage-Caplan, C.;** [^](#cite_ref-planck_overview_8-0) *et al*. (Planck Collaboration) (ngày 22 tháng 3 năm 2013). [“Planck 2013 results. I. Overview of products and scientific results – Table 9”](http://www.sciops.esa.int/index.php?project=PLANCK&page=Planck_Published_Papers). *Astronomy and Astrophysics* **1303**: 5062. [arXiv](/wiki/ArXiv): [1303.5062](http://arxiv.org/abs/1303.5062). [Bibcode](/wiki/Bibcode): [2014A&A...571A...1P](http://adsabs.harvard.edu/abs/2014A&A...571A...1P). [doi](/wiki/DOI): [10.1051/0004-6361/201321529](http://dx.doi.org/10.1051%2F0004-6361%2F201321529). [^](#cite_ref-9) [Gamow 1970](#CITEREFGamow1970) **Galina Weinstein (2013). “George Gamow and Albert Einstein: Did Einstein say the cosmological constant was the "biggest blunder" he ever made in his life?”.** [^](#cite_ref-10) *NASA ADS*. [arXiv](/wiki/ArXiv): [1310.1033v1](http://arxiv.org/abs/1310.1033v1). **Jones, Mark H.; Robert J. Lambourne (2004).** [^](#cite_ref-11) *An Introduction to Galaxies and Cosmology*. Cambridge University Press. tr. [244](http://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&lpg=PP1&pg=PA244#v=onepage&q&f=false). [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-521-83738-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-521-83738-5). [^](#cite_ref-12) [Frieman, Turner & Huterer 2008](#CITEREFFriemanTurnerHuterer2008) [^](#cite_ref-13) [Riess, Adam & et al. 1998](#CITEREFRiessAdamet_al.1998) [^](#cite_ref-14) [Perlmutter, Saul & et al. 1999](#CITEREFPerlmutterSaulet_al.1999) **H. E. Bond; E. P. Nelan; D. A. VandenBerg; G. H. Schaefer; D. Harmer (2013). “HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang”.** [^](#cite_ref-arxiv_15-0) *The Astrophysical Journal Letters* **765**(1): L12. [arXiv](/wiki/ArXiv): [1302.3180](http://arxiv.org/abs/1302.3180). [Bibcode](/wiki/Bibcode): [2013ApJ...765L..12B](http://adsabs.harvard.edu/abs/2013ApJ...765L..12B). [doi](/wiki/DOI): [10.1088/2041-8205/765/1/L12](http://dx.doi.org/10.1088%2F2041-8205%2F765%2F1%2FL12). **Cowen, Ron; Castelvecchi, Davide (2 tháng 12 năm 2014).** [^](#cite_ref-nature20141202_16-0) [“European probe shoots down dark-matter claims”](http://www.nature.com/news/european-probe-shoots-down-dark-matter-claims-1.16462). *.* [Nature](/wiki/Nature_(t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD)) [doi](/wiki/DOI): [10.1038/nature.2014.16462](http://dx.doi.org/10.1038%2Fnature.2014.16462). Truy cập 15 tháng 3, 2015. **Becker, R. H. et al (2001).** [^](#cite_ref-17) [“Evidence for reionization at z~6: Detection of a Gunn-Peterson trough in a z=6.28 quasar”](http://iopscience.iop.org/1538-3881/122/6/2850/fulltext/). *The Astronomical Journal* **122**: 2850–2857. [arXiv](/wiki/ArXiv): [astro-ph/0108097](http://arxiv.org/abs/astro-ph/0108097). [doi](/wiki/DOI): [10.1086/324231](http://dx.doi.org/10.1086%2F324231). **Laviolette, P. A. (1986). “Is the universe really expanding?”.** [^](#cite_ref-18) *The Astrophysical Journal* **301**: 544–553. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [1986ApJ...301..544L](http://adsabs.harvard.edu/abs/1986ApJ...301..544L). [doi](/wiki/DOI): [10.1086/163922](http://dx.doi.org/10.1086%2F163922).
- ^
**a** [Chris Pearson (2004).](#cite_ref-count_19-1) **ă** [“Observational Cosmology: Galaxy number counts”](http://www.ir.isas.jaxa.jp/~cpp/teaching/cosmology/documents/cosmology02-06.pdf)(PDF). [JAXA](/wiki/JAXA). Truy cập 15 tháng 3, 2015. [^](#cite_ref-20) [“Universe Shape”](http://map.gsfc.nasa.gov/universe/uni_shape.html). WMAP-NASA. Truy cập 15 tháng 3, 2015. [^](#cite_ref-21) [“How do we know that the universe is flat?”](http://physicsworld.com/cws/article/multimedia/2013/apr/05/how-do-we-know-that-the-universe-is-flat). *Roberto Trotta*. Physics World. 2013. Truy cập 15 tháng 3, 2015.
- ^
**a** **ă** [Carroll 2001](#CITEREFCarroll2001) **Planck collaboration (2015). “Planck 2015 results. XIII. Cosmological parameters”.** [^](#cite_ref-23) *Astronomy & Astrophysics*. [arXiv](/wiki/ArXiv): [1502.01589](http://arxiv.org/abs/1502.01589). **Planck collaboration (2015). “Planck 2015 results. XIV. Dark energy and modified gravity”.** [^](#cite_ref-24) *Astronomy & Astrophysics*. [arXiv](/wiki/ArXiv): [1502.01590](http://arxiv.org/abs/1502.01590). [^](#cite_ref-25) [Weinberg 1989](#CITEREFWeinberg1989) [^](#cite_ref-26) [Padmanabhan 2003](#CITEREFPadmanabhan2003) **Steinhardt, P. and Turok, N. (2006). “Why the Cosmological constant is so small and positive”.** [^](#cite_ref-27) [Science](/wiki/Science_(t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD)) **312**: 1180–1183. [arXiv](/wiki/ArXiv): [astro-ph/0605173](http://arxiv.org/abs/astro-ph/0605173). [doi](/wiki/DOI): [10.1126/science.1126231](http://dx.doi.org/10.1126%2Fscience.1126231). [^](#cite_ref-28) [Carroll 2004](#CITEREFCarroll2004) **Weinberg, S (1987). “Anthropic Bound on the Cosmological Constant”.** [^](#cite_ref-29) *Phys. Rev. Lett.* **59**(22): 2607–2610. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [1987PhRvL..59.2607W](http://adsabs.harvard.edu/abs/1987PhRvL..59.2607W). [doi](/wiki/DOI): [10.1103/PhysRevLett.59.2607](http://dx.doi.org/10.1103%2FPhysRevLett.59.2607). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [10035596](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10035596). **Alexander Vilenkin,** [^](#cite_ref-30) *Many Worlds in One: The Search for Other Universes*, [ISBN 978-0-8090-9523-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780809095230), tr 138–9 **Weinberg, Steven (1993).** [^](#cite_ref-SW1993_31-0) *Dreams of a Final Theory: the search for the fundamental laws of nature*. Vintage Press. tr. 182. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-09-922391-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-09-922391-0). **Tegmark, Max (tháng 5 năm 2003). “Parallel Universes”.** [^](#cite_ref-32) *Scientific American*(Nature Publishing Group). **Tegmark, Max (23 tháng 1 năm 2003).** [^](#cite_ref-33) [(PDF). Truy cập ngày 22 tháng 3 năm 2015.](http://space.mit.edu/home/tegmark/multiverse.pdf) *Parallel Universes* [^](#cite_ref-34) [Polchinski 2006](#CITEREFPolchinski2006) **Will, C. M. (2006).** [^](#cite_ref-35) [“The Confrontation between General Relativity and Experiment”](http://relativity.livingreviews.org/Articles/lrr-2006-3/). *Living Review in Relativity* **9**(3). [doi](/wiki/DOI): [10.12942/lrr-2006-3](http://dx.doi.org/10.12942%2Flrr-2006-3).
## Thư mục tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit§ion=14)]
- Carroll, Sean; Press, William; Turner, Edwin (1992),
*The cosmological constant* **30**, Annual Review of Astronomy and Astrophysics, tr. 499–542, [doi](/wiki/DOI): [10.1146/annurev.aa.30.090192.002435](http://dx.doi.org/10.1146%2Fannurev.aa.30.090192.002435)
- Carroll, Sean (2001),
*The cosmological constant* **4**, Living Reviews in Relativity, [doi](/wiki/DOI): [10.12942/lrr-2001-1](http://dx.doi.org/10.12942%2Flrr-2001-1)
- Carroll, Sean (2004),
*Spacetime and Geometry*, Addison Wesley, San Francisco, CA, tr. 171-174, [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0805387322](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0805387322)
- Einstein, Albert (1917),
*Kosmologische Betrachtungen zur allgemeinen Relativitätstheorie*, Koniglich Preußische Akademie der Wissenschaften, Sitzungsberichte (Berlin), tr. 142-152, [Bibcode](/wiki/Bibcode): [1917SPAW.......142E](http://adsabs.harvard.edu/abs/1917SPAW.......142E)
-
- For an English translation see Einstein, Albert (1997). The collected papers of Albert Einstein (Alfred Engel, translator) Princeton University Press, Princeton, New Jersey.
- Einstein, Albert (1931),
[, Sitzungsberichte Preussische Akademie der Wissenschaften, Berlin](http://einstein-annalen.mpiwg-berlin.mpg.de/related_texts/sitzungsberichte) *Zum Kosmologischen Problem der allgemeinen Relativitätstheorie*
- Friedmann, Alexander (1922),
*Über die Krümmung des Raumes* **10**(1), Zeitschrift für Physik, tr. 377–386, [Bibcode](/wiki/Bibcode): [1922ZPhy...10..377F](http://adsabs.harvard.edu/abs/1922ZPhy...10..377F), [doi](/wiki/DOI): [10.1007/BF01332580](http://dx.doi.org/10.1007%2FBF01332580)
-
- For an English translation see Friedmann, Alexander (1999). Gen. Rel. Grav. 31: 1991-2000.
- Frieman, Joshua; Turner, Michael; Huterer, Dragan (2008),
*Dark Energy and the Accelerating Universe* **46**, Annual Review of Astronomy and Astrophysics, tr. 385–432, [arXiv](/wiki/ArXiv): [0803.0982](http://arxiv.org/abs/0803.0982), [doi](/wiki/DOI): [10.1146/annurev.astro.46.060407.145243](http://dx.doi.org/10.1146%2Fannurev.astro.46.060407.145243)
- Gamow, George (1970),
*My World Line*, Viking, New York, tr. 44
- Padmanabhan, Thanu (2003),
*Cosmological constant - The weight of the vacuum* **380**(5-6), Physics Reports, tr. 235–320, [arXiv](/wiki/ArXiv): [hep-th/0212290v2](http://arxiv.org/abs/hep-th/0212290v2), [doi](/wiki/DOI): [10.1016/S0370-1573(03)00120-0](http://dx.doi.org/10.1016%2FS0370-1573%2803%2900120-0)
- Pais, Abraham (1982),
*'Subtle is the Lord...' The Science and life of Albert Einstein*, Oxford University Press, [ISBN](/wiki/ISBN) [0-19-853907-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-19-853907-X)
- Perlmutter, Saul et al. (1999),
*Measurements of Ω and Λ from 42 high-redshift supernovae* **517**, The Astrophysical Journal, tr. 565-586, [arXiv](/wiki/ArXiv): [astro-ph/9812133v1](http://arxiv.org/abs/astro-ph/9812133v1), [doi](/wiki/DOI): [10.1086/307221](http://dx.doi.org/10.1086%2F307221)
- Polchinski, Joseph (2006),
*The cosmological constant and the string landscape*, [arXiv](/wiki/ArXiv): [hep-th/0603249](http://arxiv.org/abs/hep-th/0603249)
- Riess, Adam et al. (1998),
*Observational evidence from supernovae for an accelerating universe and a cosmological constant* **116**, The Astrophysical Journal, tr. 1009-1038, [arXiv](/wiki/ArXiv): [astro-ph/9805201v1](http://arxiv.org/abs/astro-ph/9805201v1), [doi](/wiki/DOI): [10.1086/300499](http://dx.doi.org/10.1086%2F300499)
- Weinberg, Steven (1989),
*The cosmological constant problem* **61**(1), Reviews of Modern Physics, tr. 1-23, [doi](/wiki/DOI): [10.1103/RevModPhys.61.1](http://dx.doi.org/10.1103%2FRevModPhys.61.1)
- Weinberg, Steven (2000),
*The cosmological constant problems*, [arXiv](/wiki/ArXiv): [astro-ph/0005265v1](http://arxiv.org/abs/astro-ph/0005265v1)
- de Sitter, Willem (1917),
*On the relativity of inertia. Remarks concerning Einstein's latest hypothesis* **19**(2), Koninklijke Nederlandsche Akademie van Wetenschappen Proceedings, tr. 1217-1225, [Bibcode](/wiki/Bibcode): [1917KNAB...19.1217D](http://adsabs.harvard.edu/abs/1917KNAB...19.1217D)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit§ion=15)] [Cosmological constant (astronomy)](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/139294)tại [Encyclopædia Britannica](/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) **(tiếng Anh)**
- Carroll, Sean M,
*(short),* ["The Cosmological Constant"](http://preposterousuniverse.com/writings/encyc/) *(extended).* ["The Cosmological Constant"](http://relativity.livingreviews.org/Articles/lrr-2001-1/) ['Cyclic universe' can explain cosmological constant](http://www.newscientist.com/article/dn9114-cyclic-universe-can-explain-cosmological-constant.html#.VRDzqvysWxM). New Scientist 19:00 04 May 2006 by Zeeya Merali [Mysterious force's long presence](http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6156110.stm)BBC Last Updated: Thursday, 16 November 2006, 22:59 GMT [Einstein's Biggest Blunder](http://www.aps.org/publications/apsnews/200507/history.cfm)- American Physical Society
|
|
|Giải thưởng mang tên Einstein
||Khác
|

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


text:
La Nava de Santiago
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
La Nava de Santiago là một đô thị trong tỉnh Badajoz, Extremadura, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 (INE), đô thị này có dân số là 1135 người.
La Nava de Santiago là một đô thị trong tỉnh Badajoz, Extremadura, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 (INE), đô thị này có dân số là 1135 người.

markdown:
# La Nava de Santiago
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|La Nava de Santiago, Tây Ban Nha
|
|
Huy hiệu
|Tọa độ:
|[Quốc gia](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Flag_of_Spain.svg/22px-Flag_of_Spain.svg.png)
[Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) [Cộng đồng tự trị](/wiki/V%C3%B9ng_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_(T%C3%A2y_Ban_Nha)) [Extremadura](/wiki/Extremadura) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(T%C3%A2y_Ban_Nha)) [Badajoz](/wiki/Badajoz_(t%E1%BB%89nh)) [Đô thị](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_%C4%91%C3%B4_th%E1%BB%8B_t%E1%BA%A1i_Badajoz) **Chính quyền** [Q14033742](//www.wikidata.org/wiki/Q14033742) [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [km²](/wiki/Ki-l%C3%B4-m%C3%A9t_vu%C3%B4ng)(17,4 [mi²](/wiki/D%E1%BA%B7m_vu%C3%B4ng)) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) [m](/wiki/M%C3%A9t)(883 [ft](/wiki/Foot)) **Dân số**(2005) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_M%C3%B9a_h%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/UTC%2B2)) **La Nava de Santiago** là một đô thị trong [tỉnh Badajoz](/wiki/Badajoz_(t%E1%BB%89nh)), [Extremadura](/wiki/Extremadura), [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha). Theo [điều tra dân số](/wiki/%C4%90i%E1%BB%81u_tra_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) [2005](/wiki/2005) ( [INE](/w/index.php?title=Instituto_Nacional_de_Estad%C3%ADstica_(T%C3%A2y_Ban_Nha)&action=edit&redlink=1)), đô thị này có dân số là 1135 người.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Apache

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

Content-Encoding: gzip

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

Connection: close

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1055 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


text:
Springdale, Arkansas
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Springdale là một thành phố thuộc quận Washington và Benton trong tiểu bang Arkansas, Hoa Kỳ. Thành phố có diện tích km2, dân số theo ước tính năm 2006 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 60.096 người.[1]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Annual Estimates of the Population for All Incorporated Places in Arkansas” (CSV). 2005 Population Estimates. U.S. Census Bureau, Population Division. 21 tháng 6 năm 2006. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2006.

markdown:
# Springdale, Arkansas
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Springdale, Arkansas
|Biệt danh: Chickendale|
|
|[36°10′53″B 94°8′45″T / 36,18139°B 94,14583°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Springdale%2C_Arkansas¶ms=36_10_53_N_94_8_45_W_region:US_type:city) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [36°10′53″B 94°8′45″T / 36,18139°B 94,14583°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Springdale%2C_Arkansas¶ms=36_10_53_N_94_8_45_W_region:US_type:city) [Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Arkansas](/wiki/Arkansas) [Các quận](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Arkansas&action=edit&redlink=1) [Washington](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Washington,_Arkansas)và [Benton](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Benton,_Arkansas) [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [mi²](/wiki/D%E1%BA%B7m_vu%C3%B4ng)(81,1 [km²](/wiki/Ki-l%C3%B4-m%C3%A9t_vu%C3%B4ng)) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) [ft](/wiki/Foot)(403 [m](/wiki/M%C3%A9t)) **Dân số**(2007) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-6](/wiki/UTC-6)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [UTC-5](/wiki/UTC-5)) [Mã điện thoại](/w/index.php?title=M%C3%A3_%C4%91i%E1%BB%87n_tho%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) [479](/w/index.php?title=Area_code_479&action=edit&redlink=1) **Website:** [www.springdalear.gov](http://www.springdalear.gov/) **Springdale** là một thành phố thuộc [quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Hoa_K%E1%BB%B3) [Washington](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Washington,_Arkansas) và [Benton](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Benton,_Arkansas) trong [tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Arkansas](/wiki/Arkansas), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Thành phố có diện tích km2, dân số theo ước tính năm 2006 của [Cục điều tra dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3) là 60.096 người. [[1]](#cite_note-popest2-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Springdale,_Arkansas&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Springdale,_Arkansas&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-popest2_1-0) [“Annual Estimates of the Population for All Incorporated Places in Arkansas”](http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2005-04-05.csv)( [CSV](/w/index.php?title=Comma-separated_values&action=edit&redlink=1)). *2005 Population Estimates*. U.S. Census Bureau, Population Division. 21 tháng 6 năm 2006. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2006.

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


text:
self-appointed
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Mục lục
1
Tiếng Anh
1.1
Cách phát âm
1.2
Tính từ
1.3
Tham khảo
Tiếng Anh
[
sửa
]
Cách phát âm
[
sửa
]
IPA
:
/.ə.ˈpɔɪn.təd/
Tính từ
[
sửa
]
self-appointed
/.ə.ˈpɔɪn.təd/
Tự
chỉ định
,
tự
bổ nhiệm
.
self-appointed
delegation
— một phái đoàn tự chỉ định
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
http://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=self-appointed&oldid=1444723
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Tính từ
Tính từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
English
Eesti
Suomi
Magyar
မြန်မာဘာသာ
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 23:47 ngày 8 tháng 5 năm 2012.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

markdown:
# self-appointed
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adj-&action=edit§ion=T-1)] **self-appointed** [/.ə.ˈpɔɪn.təd/](/wiki/Wiktionary:IPA)
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP)) **self-appointed** [/.ə.ˈpɔɪn.təd/](/wiki/Wiktionary:IPA)

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1052 frontend miss (0)


text:
swank
Từ điển mở Wiktionary
Tiếng Anh[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Danh từ[sửa]
swank /ˈswæŋk/
- (Từ lóng) Sự trưng diện, sự phô trương, sự khoe khoang.
Nội động từ[sửa]
swank nội động từ /ˈswæŋk/
- (Từ lóng) Trưng diện, phô trương.
Chia động từ[sửa]
swank
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói will; chỉ nói shall để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói shall và chỉ nói will để nhấn mạnh.
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)

markdown:
# swank
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **swank** [/ˈswæŋk/](/wiki/Wiktionary:IPA)
- (
*Từ lóng*) [Sự](/wiki/s%E1%BB%B1) [trưng](/wiki/tr%C6%B0ng) [diện](/wiki/di%E1%BB%87n), [sự](/wiki/s%E1%BB%B1) [phô trương](/wiki/ph%C3%B4_tr%C6%B0%C6%A1ng), [sự](/wiki/s%E1%BB%B1) [khoe khoang](/wiki/khoe_khoang).
### Nội động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-intr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **swank** *nội động từ* [/ˈswæŋk/](/wiki/Wiktionary:IPA)
- (
*Từ lóng*) [Trưng](/wiki/tr%C6%B0ng) [diện](/wiki/di%E1%BB%87n), [phô trương](/wiki/ph%C3%B4_tr%C6%B0%C6%A1ng).
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
swank
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|**swank** [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) [swanking](/wiki/swanking) [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) [swanked](/wiki/swanked) [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) **swank** **swank**hoặc [swankest](/w/index.php?title=swankest&action=edit&redlink=1)¹ [swanks](/wiki/swanks)hoặc [swanketh](/w/index.php?title=swanketh&action=edit&redlink=1)¹ **swank** **swank** **swank** [swanked](/wiki/swanked) [swanked](/wiki/swanked)hoặc [swankedst](/w/index.php?title=swankedst&action=edit&redlink=1)¹ [swanked](/wiki/swanked) [swanked](/wiki/swanked) [swanked](/wiki/swanked) [swanked](/wiki/swanked) [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² **swank** **swank**hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ **swank** **swank** **swank** **swank** **swank** [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) **swank** **swank**hoặc [swankest](/w/index.php?title=swankest&action=edit&redlink=1)¹ **swank** **swank** **swank** **swank** [swanked](/wiki/swanked) [swanked](/wiki/swanked) [swanked](/wiki/swanked) [swanked](/wiki/swanked) [swanked](/wiki/swanked) [swanked](/wiki/swanked) [were](/wiki/were)to **swank**hoặc [should](/wiki/should) **swank** **swank**hoặc should **swank** **swank**hoặc should **swank** **swank**hoặc should **swank** **swank**hoặc should **swank** **swank**hoặc should **swank** [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) **swank** **swank** **swank**
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


text:
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Australia là thị trường xuất khẩu lớn thứ 4 của Việt Nam bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Australia la thi truong xuat khau lon thu 4 cua Viet Nam ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Australia là thị trường xuất khẩu lớn thứ 4 của Việt Nam ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Tức của chuyên mục Chính Trị.
Australian market is the 4th largest exporter of Vietnam
Vietnam Nguyen Phu Trong, Australia Kevin Rudd, President, National Association, the export market, under delegation, Prime Minister of Australia, entrepreneurs, federal, first, large, 4, hospital, where
12/3, National Assembly Chairman Nguyen Phu Trong met with Australian Prime Minister Kevin Rudd during his visit the Australian Federal Delegation senior National 70 business associations and Vietnam ..
Tổng TTCP gọi điện cho đoàn thanh tra cây Hà Nội; Hàng cổ thụ Thủ đô ứa nhựa sau những vết chém lạ; Nửa đêm phá cửa xe đưa thi thể 2 thầy giáo ra ngoài; Chuyện hậu trường be bét của truyền hình thực tế; Thủ đoạn cực kỳ tinh vi của siêu lừa qua Facebook ở HN...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 15/4.
TQ mở rộng phi pháp bãi đá ở Trường Sa; Máy bay rơi ở Bình Thuận, 2 phi công nhảy dù; Hà Nội: Nhiều phố có hàng cổ thụ bị vết 'chém' lạ; 'Trùm' đường dây người mẫu bán dâm cho đại gia ở SG; 5 người đẹp Việt trần tình nghi án "đi khách"; Tai nạn thảm khốc sau bữa tiệc thôi nôi...là những tin tức thời sự nổi bật trong ngày 16/4.
8 người tranh chức Cục trưởng Đường sắt VN; Hành động lạ của người mẹ 'xin tiền chữa ung thư cho con'; Chở xác người vứt giữa phố; Khoe 'chiến tích' và ảnh sex để bôi xấu bạn gái cũ; 'Cá chép hóa rồng' 200 tấn trên sông Hàn; Nữ hung thủ giết 3 bà cháu im lặng trong trại giam...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 14/4.
Không tăng giá bán xăng dầu; Trứng kiến 700 ngàn/kg: Dân Hà thành mua cả yến ăn dần; Choáng với váy áo hở bạo của Thanh Lam; Cầm dao cướp tiệm vàng, bị dân vây đánh bầm dập; Nhờ cứu hộ mới đưa được xác nữ sinh khỏi gầm container;
Tiếp tục tăng giá viện phí; Bị “chôn sống” khi ngăn cản thi công quốc lộ 1A; Bức ảnh nướng gà bằng đèn khò gây bão; ‘Thổi’ giá thiết bị từ 100 triệu lên 130 tỷ; Thực hư vụ nữ sinh bị hiếp và giết ở Hà Nội...
Theo phân tích từ Bộ Y tế, việc điều chỉnh giá dịch vụ y tế, đối với người bệnh có thẻ bảo hiểm y tế (BHYT) được lợi đầu tiên vì được thụ hưởng dịch vụ y tế chất lượng tốt hơn...
Cục Hàng không VN đang tiến hành rà soát lại tất cả các khâu soi chiếu an ninh tại Cảng Hàng không Quốc tế Nội Bài để lãm rõ nguyên nhân phi công và tiếp viên Vietnam Airlines có thể “qua mặt” anh ninh vận chuyển 6kg vàng từ..
Chỉ mang tính thử nghiệm, nhưng việc gắn camera trên mũ CSGT đã đem lại nhiều hiệu quả, khiến người vi phạm giao thông tâm phục, khẩu phục.
5 người cùng bị truy tố về tội giết người trong một vụ án. Kỳ án 'ma cũ bắt nạt ma mới' và sự thật bất ngờ; Kỳ án “Chúc Anh Đài” thời @ chuyên đi trộm cắp; Kỳ án tòa xử buộc người không vay phải trả nợ...
Bé gái 3 tuổi bỏng nặng phần bụng, ngực và một phần cổ, mặt vì bị bạn đốt váy trong lớp học tại trường mầm non ở thị trấn thuộc huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái.
Cùng dõi theo những hình ảnh ngày làm việc của các nữ chiến sĩ CSGT vừa được Giám đốc Công an TP Hà Nội tặng bằng khen vì có thành tích xuất sắc.
Những ngày qua, cộng đồng mạng liên tục chia sẻ câu chuyện về đôi vợ chồng già bán xăng chịu cho người qua đường khi khách chẳng may "cháy túi" khiến nhiều người cảm động.
Trong khi chúng ta đang có một mùa đông ấm áp cùng gia đình, bạn bè thì ở ngoài kia biết bao em thơ và cụ già đang phải chống chọi với cái lạnh cắt da cắt thịt của tiết trời miền Bắc.
Đừng bao giờ nói câu "Năm sau con sẽ về" vì biết đâu đó là cái Tết cuối cùng ta còn được ở bên cha mẹ.
Và còn rất nhiều những lá thư, những dòng cảm tưởng được viết với nhiều tâm trạng và tình cảm khác nhau gửi đến ông lang vườn, nhưng ẩn trong tất cả những dòng chữ đó là một sự biết ơn, trân trọng.
Bà Hillary Clinton sẵn sàng chạy đua vào Nhà Trắng năm 2016; ông Putin trực tiếp giải đáp thắc mắc trên truyền hình; Hàn Quốc công khai cuộc phỏng vấn cuối đời cố Chủ tịch Keangnam; Triều Tiên kỷ niệm sinh nhật Chủ tịch Kim Nhật Thành... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.
Bé trai 1 tuổi tử vong tại BV Hồng Ngọc; Máy bay SU-22 rơi xuống biển; Phi công, tiếp viên hàng không được lợi bao nhiêu từ mỗi chuyến hàng xách tay”?; Xà cừ Hà Nội bị đẽo vỏ: Đề nghị công an điều tra... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.
Nhiều người bệnh bức xúc vì bác sĩ vô tâm, chẩn đoán nhầm; những chú ý đặc biệt khi ăn hải sản, món ăn mùa hè, bỏ túi những bí quyết phòng tránh bệnh ngày nắng nóng, thêm nhiều khám phá thú vị về chuyện "yêu" và sức khỏe giới tính,... là những tin sức khỏe quan trọng tuần qua. ------------ Xem thêm: Điểm nhanh tin sức khỏe quan trọng tuần qua (13/4 - 19/4), http://vietbao.vn/Suc-khoe/Diem-nhanh-tin-suc-khoe-quan-trong-tuan-qua134-194/2147554199/248/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Lan Ngọc dành giải quán quân Bước nhảy hoàn vũ 2015, "Fast & Furious 7" cán mốc doanh thu 100 tỉ tại Việt Nam, Ngọc Trinh trở thành Nữ hoàng bikini châu Á, Xuân Bắc "chốt" cát-xê 8 tỉ đồng, vượt nhiều tên tuổi lớn, Thân thế ít người biết về 2 người mẫu bán dâm nghìn đô, Hoa hậu Kỳ Duyên bị tố làm màu trong việc bán dưa hấu, CL (2NE1) chỉ chịu thua Tổng thống Nga, Em út EXO-M lại bị đồn rời nhóm, "Bạn gái ngực lép" úp mở tuyên bố chia tay G-Dragon,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần. ------------ Xem thêm: Toàn cảnh Showbiz tuần (12/04 – 18/04), http://vietbao.vn/The-gioi-giai-tri/Toan-canh-Showbiz-tuan-1204-1804/2147554226/49/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Người mẫu, hoa khôi... bán dâm giá nghìn đô; Phi công và tiếp viên VNA bị bắt tại Hàn Quốc; Thảm án 3 bà cháu bị chém chết; Điều chưa biết về vụ trộm táo bạo nhất lịch sử; Những phi vụ táo tợn của “Băng cướp Hắc Long”; Bóc mẽ những chiêu thức tinh vi trong thế giới cá độ online;......là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/04 - 18/04), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-1204-1804/2147554187/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Viết phản hồi

markdown:
|
|
Thủ tướng Kevin Rudd đánh giá cao sự hợp tác giữa Quốc hội Việt Nam và Hạ Nghị viện Australia cũng như những thành tựu hợp tác giữa hai nước thời gian qua.
Hiện nay Australia là đối tác thương mại lớn thứ 7 và thị trường xuất khẩu lớn thứ 4 của Việt Nam. Kim ngạch thương mại hai chiều đạt hơn 9 tỷ USD và viện trợ không hoàn lại của Australia dành cho Việt Nam lên đến gần 100 triệu USD.
Cũng trong khuôn khổ chuyến thăm Australia đầu tiên trên cương vị Chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng đã có các cuộc gặp với Bộ trưởng Ngoại giao Đảng đối lập Andrew Robb và Chủ nhiệm Uỷ ban Hỗn hợp về Ngoại giao, Quốc phòng và Thương mại Michael Forsw.
Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng đã dự một số buổi chất vấn của Thượng viện và Hạ viện Liên bang Australia.
Tối 12/3 (giờ Hà Nội), Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng có buổi nói chuyện thân mật với cán bộ đại sứ quán Việt Nam và bà con Việt Kiều. Hiện nay, tại Australia có khoảng 250.000 Việt kiều đang sinh sống, lao động và học tập.
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết
** bằng cách gửi thư điện tử tới Australia là thị trường xuất khẩu lớn thứ 4 của Việt Nam**
Tổng TTCP gọi điện cho đoàn thanh tra cây Hà Nội; Hàng cổ thụ Thủ đô ứa nhựa sau những vết chém lạ; Nửa đêm phá cửa xe đưa thi thể 2 thầy giáo ra ngoài; Chuyện hậu trường be bét của truyền hình thực tế; Thủ đoạn cực kỳ tinh vi của siêu lừa qua Facebook ở HN...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 15/4.
TQ mở rộng phi pháp bãi đá ở Trường Sa; Máy bay rơi ở Bình Thuận, 2 phi công nhảy dù; Hà Nội: Nhiều phố có hàng cổ thụ bị vết 'chém' lạ; 'Trùm' đường dây người mẫu bán dâm cho đại gia ở SG; 5 người đẹp Việt trần tình nghi án "đi khách"; Tai nạn thảm khốc sau bữa tiệc thôi nôi...là những tin tức thời sự nổi bật trong ngày 16/4.
8 người tranh chức Cục trưởng Đường sắt VN; Hành động lạ của người mẹ 'xin tiền chữa ung thư cho con'; Chở xác người vứt giữa phố; Khoe 'chiến tích' và ảnh sex để bôi xấu bạn gái cũ; 'Cá chép hóa rồng' 200 tấn trên sông Hàn; Nữ hung thủ giết 3 bà cháu im lặng trong trại giam...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 14/4.
Không tăng giá bán xăng dầu; Trứng kiến 700 ngàn/kg: Dân Hà thành mua cả yến ăn dần; Choáng với váy áo hở bạo của Thanh Lam; Cầm dao cướp tiệm vàng, bị dân vây đánh bầm dập; Nhờ cứu hộ mới đưa được xác nữ sinh khỏi gầm container;
Tiếp tục tăng giá viện phí; Bị “chôn sống” khi ngăn cản thi công quốc lộ 1A; Bức ảnh nướng gà bằng đèn khò gây bão; ‘Thổi’ giá thiết bị từ 100 triệu lên 130 tỷ; Thực hư vụ nữ sinh bị hiếp và giết ở Hà Nội...
Theo phân tích từ Bộ Y tế, việc điều chỉnh giá dịch vụ y tế, đối với người bệnh có thẻ bảo hiểm y tế (BHYT) được lợi đầu tiên vì được thụ hưởng dịch vụ y tế chất lượng tốt hơn...
Cục Hàng không VN đang tiến hành rà soát lại tất cả các khâu soi chiếu an ninh tại Cảng Hàng không Quốc tế Nội Bài để lãm rõ nguyên nhân phi công và tiếp viên Vietnam Airlines có thể “qua mặt” anh ninh vận chuyển 6kg vàng từ..
Chỉ mang tính thử nghiệm, nhưng việc gắn camera trên mũ CSGT đã đem lại nhiều hiệu quả, khiến người vi phạm giao thông tâm phục, khẩu phục.
5 người cùng bị truy tố về tội giết người trong một vụ án. Kỳ án 'ma cũ bắt nạt ma mới' và sự thật bất ngờ; Kỳ án “Chúc Anh Đài” thời @ chuyên đi trộm cắp; Kỳ án tòa xử buộc người không vay phải trả nợ...
Bé gái 3 tuổi bỏng nặng phần bụng, ngực và một phần cổ, mặt vì bị bạn đốt váy trong lớp học tại trường mầm non ở thị trấn thuộc huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái.
Cùng dõi theo những hình ảnh ngày làm việc của các nữ chiến sĩ CSGT vừa được Giám đốc Công an TP Hà Nội tặng bằng khen vì có thành tích xuất sắc.
Những ngày qua, cộng đồng mạng liên tục chia sẻ câu chuyện về đôi vợ chồng già bán xăng chịu cho người qua đường khi khách chẳng may "cháy túi" khiến nhiều người cảm động.
Trong khi chúng ta đang có một mùa đông ấm áp cùng gia đình, bạn bè thì ở ngoài kia biết bao em thơ và cụ già đang phải chống chọi với cái lạnh cắt da cắt thịt của tiết trời miền Bắc.
Đừng bao giờ nói câu "Năm sau con sẽ về" vì biết đâu đó là cái Tết cuối cùng ta còn được ở bên cha mẹ.
Và còn rất nhiều những lá thư, những dòng cảm tưởng được viết với nhiều tâm trạng và tình cảm khác nhau gửi đến ông lang vườn, nhưng ẩn trong tất cả những dòng chữ đó là một sự biết ơn, trân trọng.
Bà Hillary Clinton sẵn sàng chạy đua vào Nhà Trắng năm 2016; ông Putin trực tiếp giải đáp thắc mắc trên truyền hình; Hàn Quốc công khai cuộc phỏng vấn cuối đời cố Chủ tịch Keangnam; Triều Tiên kỷ niệm sinh nhật Chủ tịch Kim Nhật Thành... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.
Bé trai 1 tuổi tử vong tại BV Hồng Ngọc; Máy bay SU-22 rơi xuống biển; Phi công, tiếp viên hàng không được lợi bao nhiêu từ mỗi chuyến hàng xách tay”?; Xà cừ Hà Nội bị đẽo vỏ: Đề nghị công an điều tra... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.
Nhiều người bệnh bức xúc vì bác sĩ vô tâm, chẩn đoán nhầm; những chú ý đặc biệt khi ăn hải sản, món ăn mùa hè, bỏ túi những bí quyết phòng tránh bệnh ngày nắng nóng, thêm nhiều khám phá thú vị về chuyện "yêu" và sức khỏe giới tính,... là những tin sức khỏe quan trọng tuần qua. ------------ Xem thêm: Điểm nhanh tin sức khỏe quan trọng tuần qua (13/4 - 19/4), http://vietbao.vn/Suc-khoe/Diem-nhanh-tin-suc-khoe-quan-trong-tuan-qua134-194/2147554199/248/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Lan Ngọc dành giải quán quân Bước nhảy hoàn vũ 2015, "Fast & Furious 7" cán mốc doanh thu 100 tỉ tại Việt Nam, Ngọc Trinh trở thành Nữ hoàng bikini châu Á, Xuân Bắc "chốt" cát-xê 8 tỉ đồng, vượt nhiều tên tuổi lớn, Thân thế ít người biết về 2 người mẫu bán dâm nghìn đô, Hoa hậu Kỳ Duyên bị tố làm màu trong việc bán dưa hấu, CL (2NE1) chỉ chịu thua Tổng thống Nga, Em út EXO-M lại bị đồn rời nhóm, "Bạn gái ngực lép" úp mở tuyên bố chia tay G-Dragon,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần. ------------ Xem thêm: Toàn cảnh Showbiz tuần (12/04 – 18/04), http://vietbao.vn/The-gioi-giai-tri/Toan-canh-Showbiz-tuan-1204-1804/2147554226/49/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Người mẫu, hoa khôi... bán dâm giá nghìn đô; Phi công và tiếp viên VNA bị bắt tại Hàn Quốc; Thảm án 3 bà cháu bị chém chết; Điều chưa biết về vụ trộm táo bạo nhất lịch sử; Những phi vụ táo tợn của “Băng cướp Hắc Long”; Bóc mẽ những chiêu thức tinh vi trong thế giới cá độ online;......là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/04 - 18/04), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-1204-1804/2147554187/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi

WARC-Truncated: length

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Cache-Control: max-age=280, public