markdown:
# Bệnh cây chuyên khoa - Chương 8
Chia sẻ: Nguyen Phung | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:15
lượt xem 103
download
![](http://image.tlvnimg.com/document/thumbnail/2010/20100724/minhphung21053/80x100/benhcay_chuyenkhoa_chuong_8_6741.jpg)
##
Bệnh cây chuyên khoa - Chương 8
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static.tlvnimg.com/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
CHƯƠNG 8. BỆNH VIRUS HẠI CÂY LƯƠNG THỰC VÀ CÂY RAU. BỆNH VIRUS HẠI LÚA.
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
##
Nội dung Text: Bệnh cây chuyên khoa - Chương 8
- Ph n 3 B NH DO VIRUS Chương VIII B NH VIRUS H I CÂY LƯƠNG TH C VÀ CÂY RAU 1. B NH VIRUS H I LÚA (Rice virus diseases) 1.1. Tên b nh B nh virus h i lúa Vi t Nam có nhi u tên g i khác nhau như b nh lúa th t, b nh lúa vàng l i, b nh lúa l i m , lúa c , b nh vàng lá lúa, b nh xoăn ng n lá lúa ... Nguyên nhân chính là vì b nh virus h i lúa do nhi u nguyên nhân gây b nh, m i nguyên nhân t o ra m t tri u ch ng hoàn toàn khác nhau. Vì v y, tên c a b nh khá ph c t p, bi n ñ i theo t ng tri u ch ng, t ng b nh h i. 1.2. Tên khoa h c Tên b nh virus lúa cũng như các b nh virus h i ngư i, ñ ng v t và th c v t khác theo quy ñ nh qu c t ñư c vi t b ng ti ng Anh. Các b nh virus h i lúa chính ñư c phát hi n trên th gi i và Vi t Nam là: 1. B nh vàng lá tungro (Rice tungro bacilliform virus - RTBV) Rhabdoviridae 2. B nh vàng lá tungro (Rice tungro spherical virus - RTSV) Sequiviridae 3. B nh lúa c (Rice grassy stunt virus - RGSV) Tenuivirus 4. B nh lúa lùn xoăn lá (Rice ragged stunt virus - RRSV) Reoviridae 5. B nh vàng lá di ñ ng (Rice transitory yellowing virus - RTYV) Rhabdoviridae 6. B nh lúa lùn (Rice dwarf virus - RDV) Reoviridae 7. B nh vàng lá tàn l i (Rice yellow stunt virus - RYSV) Rhabdoviridae 8. Virus t o v t u lùn cây lúa (Rice gall dwarf virus - RGDV) Reoviridae 9. B nh tr ng lá lúa (Rice hoja blanca - RHBV) Tenuivirus Trư ng ñ i h c Nông nghi p 1 – Giáo trình B nh cây chuyên khoa------------------------------------------------ 170
- 10. B nh kh m ch t mô lá lúa (Rice necrosis mosaic virus - RNMV) Potyviridae 11. B nh s c lá lúa (Rice stripe virus - RSV) Tenuivirus 12. B nh s c ch t trên gân lá (Rice stripe necrosis virus - RSNV) Furovirus 13. B nh s c ñen lùn (Rice black streaked dwarf virus - RBSDV) Reoviridae 14. Rice giallume virus - RGV - Luteoviridae 15. Virus héo tàn l i lúa (Rice wilted stunt virus - RWSV) Tenuivirus 16. Virus ñ m vàng lúa (Rice yellow mottle virus Satellite) Satellite. 1.3. M t s b nh virus lúa chính ñư c phát hi n Vi t Nam B nh virus lúa gây tác h i r t l n Vi t Nam. Trong l ch s tr ng lúa nư c ta ñã x y ra r t nhi u tr n d ch l n vào các năm 1910, 1920, 1940 -1945, 1964 -1969, b nh xu t hi n t mi n núi Tây B c, L ng Sơn cho ñ n vùng ð ng b ng sông H ng, các vùng lúa ven bi n Nam Trung B và Nam b có nh ng tr n d ch ñã tiêu hu m y ch c v n ha lúa, t c ñ lây lan r t nhanh. Cây lúa b b nh lúc ñ u lá s m màu, sau ñó cây lùn th p lá xoè ngang, thâm lâu r ñen, cây ch t l i nhanh chóng. B nh có th xu t hi n t m t vài m2 sau ñó lây lan ra hàng trăm, hàng nghìn ha. Làm cánh ñ ng lúa t màu xanh bi n thành màu nâu và ch t l i trong vòng 10 -15 ngày sau khi phát hi n b nh. R t nhi u ñ a phương mi n B c và mi n Trung, mi n Nam ñã hoàn toàn không ñư c thu ho ch lúa. Ví d : H p tác xã C L - Nam ð nh trư c khi có b nh thu ho ch 120 t n lúa m i năm. Sau khi có b nh ch còn thu ho ch 1 t n lúa. G o thu ñư c t lúa b b nh thư ng có màu s m, ñ ng không ăn ñư c. Do ñó, thi t h i c a b nh có th tính là 100% (1964 - 1968); ñ c bi t d ch b nh lúa lùn xo n lá, lúa c , lúa vàng lùn ñã phá ho i mi n tây Nam b trên di n tích trên 500.000 ha (năm 2006 - 2007). Nhi u tác gi ñã nghiên c u d ch b nh virus h i lúa Vi t Nam và phòng tr như ðư ng H ng D t, ð ng Thái Thu n, Nguy n H u Thu , Vũ Kh c Như ng, Lê Văn Thuy t, Phan ðình Ph ng,....(1965 - 1970); Hà Minh Trung, Ngô Vĩnh Vi n, Nguy n Văn Bi u (1979 - 1985); Vũ Tri u Mân, Nguy n Thư, Ph m Văn Kim, Ngô Vĩnh Vi n (1998 - 2007) và nhi u tác gi khác. a) B nh Tungro h i lúa B nh tungro h i lúa hay vàng ñ , lá lúa ñ , do nhóm b nh g m 2 nguyên nhân ñó là: - Virus tungro d ng hình vi khu n (Rice tungro bacilliform virus - RTBV) Rhabdoviridae. Virus này thư ng gây b nh trên các gi ng lúa Oryza sativa v i tri u ch ng lá bi n vàng màu da cam và cây tàn l i. B nh ph bi n vùng ðông Á và Trung Qu c, Vi t Nam. Virus có hình vi khu n, có kích thư c dài x r ng bi n ñ ng t 110 - 400nm x 30 - 35nm. Virus truy n b ng b rày xanh ñuôi ñen ñ c bi t là b rày Nephotetlix virencens và 5 loài b rày khác (Cicadelidae), theo ki u truy n n a b n v ng (semi-persistant). - Virus tungro d ng c u (Rice tungro spherical virus - RTSV) Sequiviridae. Virus này cũng thư ng gây b nh trên các gi ng lúa Oryza sativa v i tri u ch ng y u t tàn l i. Trư ng ñ i h c Nông nghi p 1 – Giáo trình B nh cây chuyên khoa------------------------------------------------ 171
- B nh ph bi n vùng ðông Á, Trung Qu c, Vi t Nam và Nh t B n. Virus d ng c u có ñư ng kính 30nm, b nh truy n b ng b rày Nephotetlix virencens và h Cicadelidae, theo ki u truy n n a b n v ng (semi-persistant). ð c ñi m c a hai virus này là luôn ph i h p cùng nhau trên m t cây m i xu t hi n tri u ch ng Tungro như ñã mô t . b) B nh lúa c Tên Vi t Nam thư ng g i là lúa c , lúa l i m , v.v... (Rice grassy stunt virus - RGSV) Tenuivirus. B nh phân b r ng Nam Á và ðông Nam Á ( n ð , Trung Hoa, Indonesia, Nh t B n, ðài Loan, Malaysia, Philippines, Srilanca, Thái Lan, Vi t Nam,v.v....) Tri u ch ng b nh: B nh t o ra hi n tư ng d nh lúa th p lùn thành m t búi như búi c , lá có màu vàng chanh ñ n vàng ñ m trông như b i c , r i l i ch t. Nguyên nhân gây b nh: B nh lúa c phân b t t c các nư c ðông Á, Nam Á trong ñó có Vi t Nam. Virus gây b nh có d ng s i m m, có kích thư c dài x ñư ng kính: 950 - 1350nm x 6nm. Virus truy n b ng b rày nâu Nilaparvata bakeri, N.lugens và N.muiri. Theo ki u truy n b n v ng (persistant). B nh ph bi n mi n B c và mi n Trung, Vi t Nam (Vũ Tri u Mân, Hà Minh Trungvà các tác gi khác). c) B nh lúa lùn xoăn lá B nh lúa lùn xoăn lá (Rice ragged stunt virus - RRSV) Reoviridae, b nh ph bi n các nư c Nam Á, ðông Á... trong ñó có mi n Nam Trung B , Vi t Nam (Hà Minh Trung và ctv). Virus d ng c u, ñư ng kính 65nm, thư ng gây b nh trên các nhóm gi ng lúa Oryza latifolia, O. navara và O. sativa - t o hi n tư ng xoăn ng n lá lúa, bi n vàng và cây lúa tàn l i. Virus truy n b ng b rày nâu Nilaparvata lugens, h Delphacidae. Virus truy n b nh theo ki u b n v ng. d) B nh vàng lá lúa B nh này còn có tên là b nh vàng lá di ñ ng (Rice transitory yellowing virus - RTYV) Rhabdoviridae. B nh ph bi n ðài Loan và có th m t s nư c thu c vùng ðông Nam Á trên lúa Oryza sativa - nhóm Japonica. Thư ng gây bi n vàng và vàng da cam trên các lá già và lá trư ng thành, ít th hi n tri u ch ng toàn cây. M t s tác gi cho r ng, b nh này chính là b nh vàng lá lúa Tây B c, Vi t Nam. *Phòng tr b nh virus lúa M t s bi n pháp chính là: - Ch n gi ng ch ng b nh: các gi ng lúa Vi t Nam ñ u b nhi m b nh nhưng khi d ch b nh b t ñ u xu t hi n thì các gi ng lúa n p vùng Tây B c b b nh n ng hơn là các gi ng lúa t . Sau này khi d ch b nh ñã phát tri n m nh thì t t c các gi ng ñ u b nhi m b nh. Do ñó, v n ñ tìm ki m gi ng lúa ch ng b nh là m t câu h i l n ñ i v i các cán b nghiên c u b nh cây Vi t Nam. Trư ng ñ i h c Nông nghi p 1 – Giáo trình B nh cây chuyên khoa------------------------------------------------ 172
- - D báo và di t côn trùng môi gi i: B r y xanh ñuôi ñen và b r y nâu là môi gi i truy n các b nh virus h i lúa. Tuy nhiên, trong m t năm có t i 7 l a b r y xanh và nhi u l a b r y nâu. Do ñó, c n có d tính phòng tr ñ gi m lư ng phun thu c, tránh gây ñ c cho môi trư ng. mi n Nam Vi t Nam ñã ng d ng bi n pháp theo dõi r y trên b y ñèn và t ch c gieo x hàng lo t né r y thành công trên 1 tri u ha (v ñông xuân năm 2007). - Di t c d i và các nơi côn trùng trú ng s m trư c mùa b nh - Nghiên c u pháp hi n s m cây b nh b ng ELISA và các k thu t khác Khi cây lúa ñã b b nh có th khôi ph c b ng cách làm c s c bùn và bón thêm phân ñ c bi t là kali, s d ng ít ñ m ñ t o s h i ph c. 2. B NH VIRUS H I NGÔ B nh virus ngô phân b khá r ng trên th gi i, b nh có m t các nư c có di n tích tr ng ngô l n như M , Mexico, Trung Qu c, Nga, n ð , Hungaria, Pháp… B nh xu t hi n Vi t Nam v i t l th p và chưa có tác h i l n ñ n s n xu t nhưng ti m n m t nguy cơ trong tương lai g n v d ch b nh. M t s b nh virus ngô ch y u : 1. B nh ñ m vàng lùn ngô (Maize chlorotic dwarf virus - MCMV) Sequiviridae. 2. B nh ñ m bi n vàng (Maize chlorotic mottlte virus - MCDV) Tombusviridae. 3. B nh kh m lùn ngô (Maize dwarf mosaic virus - MDMV) Potyviridae. 4. B nh kh m lá ngô (Maize mosaic virus - MMV) Rhabdoviridae. 5. Virus Raydofino h i ngô ( Maize Raydofino virus - MRFV) Marafivirus. 6. B nh sùi lá lùn cây ngô (Maize rough dwarf virus - MRDV) Reoviridae. 7. B nh th ng thân ngô (Maize stemborer virus - MSBV) Unassigned 8. B nh h ng ph n h i lùn cây (Maize steril stunt virus - MSSV) Rhabdoviridae. 9. B nh s c vân lá ngô (Maize streak virus - MSV) Germiniviridae. 10. B nh s c v n lá ngô (Maize strip virus - MSpV) Tenuivirus. 11. B nh s c tr ng lá ngô (Maize white line mosaic satellite virus) Satellite. 12. B nh s c tr ng kh m lá ngô (Maize white line mosaic virus - MWLMV) Unassigned. a) B nh kh m lá ngô (Maize mosaic virus - MMV) Rhabdoviridae: Virus thư ng gây ra tri u ch ng ñ n vàng xanh, s c lá, gân lá bi n màu… virus có hình vi khu n - kích thư c dài x r ng là 220nm x 90nm - virus truy n b ng côn trùng Peregrenus maydis, thu c h Delphaeidae. Trư ng ñ i h c Nông nghi p 1 – Giáo trình B nh cây chuyên khoa------------------------------------------------ 173
- b) B nh kh m lùn ngô (Maize dwarf mosaic - MDMV) Potyviridae: B nh ph bi n Trung Qu c, Nam Phi, M . Virus có d ng s i m m dài kho ng 770nm, virus gây ra tri u ch ng kh m lá và cây ngô lùn th p, tàn l i virus thư ng phá ho i trên gi ng ngô VN10, b nh khá ph bi n trên t p ñoàn gi ng ngô tr ng Vi t Nam (Vũ Tri u Mân và ctv). Virus truy n b nh nh côn trùng h Aphididae, nh t là r p c ngô Rhopalosiphum maydis theo ki u truy n không b n v ng (non persistant) B nh kh m lá và kh m lùn ngô là nh ng b nh ph bi n trên ngô thư ng gây ra hi n tư ng khô héo lá s m làm gi m năng su t ngô khi b nh chi m t l trên 5% s cây ngô tr ng. Các b nh virus kh m lá, kh m lùn, s c lá ñ m vàng h i ngô ñã ñư c phát hi n t 1986 - 2003 t i Trư ng ðHNN 1 Hà N i (Vũ Tri u Mân và ctv). Bi n pháp phòng tr : Tr ng gi ng ngô không b b nh, phòng tr r p và r y trên ru ng tr ng ngô - gieo tr ng ngô ñúng th i v và nh b s m các cây b b nh sau khi cây có t 4 lá tr lên. 3. B NH VIRUS H I KHOAI LANG Các b nh virus khoai lang ñư c phát hi n ph n l n châu Phi. Cho ñ n nay, b nh gây h i h u h t các vùng tr ng khoai lang trên th gi i. Hi n nay, các nghiên c u v b nh còn r t h n ch . Các b nh virus ch y u trên khoai lang hi n nay là Sweet potato feathery mottle virus SPFMV), Sweet potato vein mosaic virus (SPVMV), Sweet potato latent virus (SPLV), Sweet potato mild mottle virus (SPMMV), Sweet potato caulimovirus SPCV), Sweet potato yellow dwarf virus (SPYDV). Theo k t qu ñi u tra c a Trư ng ðH Nông nghi p I và Vi n KHKT Nông nghi p Vi t Nam (1994), nư c ta xu t hi n các b nh kh m lá dưa chu t trên khoai lang (CMV), virus chân chim (SPFMV) và virus ñ m vàng (SPCV). Trên các gi ng khoai lang tr ng t i Hà B c (cũ), b nh virus nhi m trên các gi ng khoai Lim, Hoàng Long và Mu ng ñ v i t l t 10 - 18%. a) B nh virus chân chim h i khoai lang (Sweet potato feathery mottle virus - SPFMV) Potyviridae: B nh h i ph bi n các vùng tr ng khoai lang trên th gi i. B nh làm gi m năng su t ñáng k trên nh ng gi ng khoai lang m n c m v i b nh. nư c ta, t l b nh trên gi ng khoai Mu ng ñ là t 5 - 13%. Tri u ch ng b nh: Tri u ch ng b nh ph thu c vào nhi u y u t m n c m c a cây ký ch , ñ c tính c a ch ng virus gây b nh và ñi u ki n ngo i c nh. Tri u ch ng b nh th hi n rõ trên lá, lá cây b nh có màu xanh nh t xen k các v t kh m xanh x m, gân lá có màu vàng sáng, phi n lá co h p và mép lá có màu xanh vàng. Trư ng ñ i h c Nông nghi p 1 – Giáo trình B nh cây chuyên khoa------------------------------------------------ 174
- ðôi khi, trên gân lá có các v t ch t ho i. Virus gây b nh có th gây h i c . C khoai lang nhi m b nh thư ng bi n d ng v c b n t r n, s n sùi có màu nâu ñ . V t b nh có th bao b c quanh c . Ru t c a thư ng b x p và th i. Tri u ch ng b nh th hi n rõ nhi t ñ 250C. Nguyên nhân gây b nh: B nh do Sweet potato feathery mottle virus (SPFMV) gây ra. Virus gây b nh thu c nhóm Potyvirus. Virus hình s i m m, kích thư c 13 x 850nm. Axít nucleic c a virus gây b nh là ARN d ng s i ñơn, tr ng lư ng phân t là 3,7 x 106. Virus có th hình thành các th vùi có hình cánh qu t trong mô cây b nh. Virus lan truy n qua r p mu i h Aphididae theo ki u không b n v ng. Ngoài ra, virus có th lan truy n qua ti p xúc cơ h c, qua c gi ng và các phương pháp nhân gi ng vô tính khác. Virus có nhi u ch ng gây h i như ch ng SPYMV - RC gây các v t ch t c c b trên c khoai lang gi ng Jersey. Nhi u ch ng virus t o ra các v t ch t c c b trên cây rau mu i Chenopodium amaranticolor và C. quinoa. Virus gây b nh có th nhân lên trên cây thu c lá Nicotianae benthamiana. Phòng tr : M ñã ch n t o ñư c m t s gi ng khoai lang ch u b nh, ñây cũng là bi n pháp t t nh t ñ phòng tr b nh. Ngoài ra, c n s d ng ngu n gi ng s ch b nh và l y c gi ng t nh ng vùng không nhi m b nh. b) B nh virus kh m dưa chu t (Cucumber mosaic virus – CMV) h i trên khoai lang B nh thư ng làm cây còi c c, có ñ m kh m vàng trên lá, sau ñó toàn cây b nh cũng bi n vàng. Khi nhi m h n h p v i virus chân chim s làm b nh tr nên n ng hơn. B nh r t ph bi n Israel và mi n Tây châu Phi (Clark & Mayer, 1988). Virus có hình c u, kích thư c 30 nm. Virus có th truy n b ng cơ h c và h u h t do r p mu i h Aphididae truy n theo ki u không b n v ng (non persistant). Virus có kh năng truy n qua c khoai lang và phương pháp nhân gi ng vô tính. 4. B NH VIRUS H I CÂY CÀ CHUA B nh virus cà chua gây ra thi t h i r t l n cho cây cà chua, chúng làm cho cây b xoăn lá, bi n d ng hoa thâm r ng, qu nh - bi n d ng, ch t lư ng kém. B nh phá ho i n ng trên cây cà chua các vùng nhi t ñ i và c n nhi t ñ i - là b nh h i quan tr ng nh t cho cà chua s m, cà chua xuân hè nư c ta. Có th ñi m qua m t s b nh h i chính trên cây cà chua là: Trư ng ñ i h c Nông nghi p 1 – Giáo trình B nh cây chuyên khoa------------------------------------------------ 175
- 1. Tomato bushy stunt satellite RNA Satellite b nh ph bi n vùng ôn ñ i và c n nhi t ñ i. 2. Tomato chlorotic spot virus (TCSV) Bunyaviridae 3. Tomato golden mosaic virus (TGMV) Germiniviridae ch có Brazin 4. Tomato leaf crumple virus (TLCrV) Germiniviridae 5. Tomato mottle virus - Germiniviridae có B cM . 6. Tomato mosaic virus (ToMV) Tabamovirus phân b r ng trên th gi i . 7. Tomato pseudo curlytop virus (TPCTV) Germiniviridae ch có Flovida M . 8. Tomato ringspot virus (ToRSV) Comoviridae có nhi u nư c - chưa có công b vùng ðông Nam Á. 9. Tomato spotted wilt virus (TSWS) Bunyaviridae b nh ph bi n trên th gi i. 10. Tomato top necrosis virus (ToTNV) Comoviridae ch có M . 11. Tomato vein yellowing virus (TVYV) Rhadoviridae ch có Nh t B n. 12. Tomato yellow leaf curl virus (TYLCV) Germiniviridae phân b r ng, có nhi u Vi t Nam 13. Tomato yellow mosaic virus (ToYMV) Germiniviridae ch có Brazil và Venezuela. M t s b nh virus chính h i cà chua ph bi n Vi t Nam : 4.1. B nh xoăn vàng lá cà chua (Tomato yellow leafcurl virus - thu c h Germiniviridae) Là b nh h i ph bi n các nư c nhi t ñ i và Vi t Nam. Có nhi u tên g i: b nh xoăn lá cà chua, xoăn ng n cà chua, xoăn vàng lá. B nh do virus xoăn vàng lá (Tomato yellow leaf curl virus - TYLCV) h Germiniviridae gây nên. Virus thư ng gây ra tri u ch ng xoăn lá, nh t là ng n xoăn r t m nh. Lá có d ng co qu p, cây lùn th p - m t lá thư ng b kh m ñ m vàng. Virus có ñư ng kính 20 nm và dài 30 nm gi a hơi thót nh như bình qu t . B nh truy n b ng b ph n Bemissia tabaci (h Aleyrodidae) theo ki u truy n b n v ng (persisstant). B nh không truy n b ng cơ h c ti p xúc. Vi t Nam, b nh xu t hi n trong v cà chua s m và v xuân hè. Ch c n có t 3 - 4 con b ph n/cây ñã có th truy n b nh t cây b nh sang cây kho (Nguy n Thơ, 1968) cây b nh s m tàn l i không cho năng su t. Trư ng ñ i h c Nông nghi p 1 – Giáo trình B nh cây chuyên khoa------------------------------------------------ 176
- 4.2. B nh ñ m héo cà chua (Tomato spotted wilt virus - h Bunyaviridae) B nh thư ng t o ra các v t ch t, v t ñ m vàng, héo cây và kh m lá bi n d ng lá, bi n vàng gân và c v t ch t hình nh n. Virus có d ng hình c u ñư ng kính 85nm. B nh truy n nh b trĩ (bù l ch) Thrips tabaci, T. setosus, T. parmi.v.v. theo ki u truy n b n v ng. Virus ñ m héo cà chua Vi t Nam ñư c phát hi n trên cà chua Hocmôn (TP. H Chí Minh) năm 1998 (Vũ Tri u Mân) và trên thu c lá Tây Ninh năm 1998 (Nguy n Ng c Bích, Bùi Cách Tuy n). Bi n pháp phòng tr : Tr ng cách ly cà chua gi ng và b o v cây con b ng nhà màn - có phun thu c di t côn trùng thư ng xuyên. Tr ng trên ru ng s n xu t c n theo dõi phát hi n và lo i b thư ng xuyên cây b nh k t h p d tính s xu t hi n c a côn trùng ñ phun thu c phòng tr b nh - s h n ch b nh h i m c th p. C n chú ý b o v s n ph m qu cà chua không b nhi m ñ c do phun thu c. B o v môi trư ng. V n d ng các bi n pháp phòng tr tuỳ thu c ñi u ki n sinh thái và di n bi n c a b nh. 4.3. B nh kh m lá cà chua (Tomato mosaic virus - ToMV) Virus ToMV phân b các vùng tr ng cà chua trên toàn th gi i, gây thi t h i h u h t các gi ng cà chua thương m i trên ñ ng ru ng và có th gi m s n lư ng t i 25%. Ngoài ra, s n xu t cà chua trong nhà kính trên th gi i b thi t h i do virus ToMV gây ra kho ng 20%, nhưng virus tr nên ít quan tr ng hơn khi áp d ng ch phòng b nh b ng bi n pháp canh tác. Tri u ch ng b nh: Virus ToMV có th gây h i trên h u h t các cây tr ng thu c h cà, ñ c bi t có th gây thành d ch trên cây cà chua (Lycopersicon esculentum). Tri u ch ng b nh ch u nh hư ng l n c a nhi t ñ , ñ dài ngày, cư ng ñ chi u sáng, tu i cây, ñ ñ c c a virus và phương th c tr ng (Hollings và Huttinga, 1976). Mùa hè, cây cà chua b nhi m b nh v i tri u ch ng là nh ng ñ m vàng sáng trên lá và qu , thư ng gây khô qu n u qu b nhi m b nh giai ño n ñang phát tri n. Ngoài ra, cây b nhi m ToMV còn có tri u ch ng các s c ch t ho i trên thân, cu ng, lá và qu , mùa ñông qu thư ng b th i. Cây t (Capsicum annuum) có s c ñ kháng v i ToMV. Tuy nhiên, trong nh ng ñi u ki n canh tác h p, tr ng t sau tr ng cây cà chua b nhi m do ngu n virus ToMV trong ñ t thì cây t v n b nhi m b nh. Cây t b nhi m ToMV thư ng gây th i lá và ñư ng gân khô héo và r ng lá. Khi nách lá m c ra các ch i non thì nó cũng mang ñ n nh ng tri u ch ng ñi n hình này. Trên cây thu c lá (Nicotiana tabacum) và cây khoai tây (Solanum tuberosum) virus ToMV gây ñ m lá và r ng lá, th i thân, cây còi c c. Trư ng ñ i h c Nông nghi p 1 – Giáo trình B nh cây chuyên khoa------------------------------------------------ 177
- Trên cây rau mu i (Chenopodium murel), ToMV là nguyên nhân c a s r ng lá, còi c c, ch t ho i (Bald và Paulus, 1963). Nguyên nhân gây b nh: B nh do virus Tomato mosaic virus (ToMV) gây ra, thu c nhóm Tabamovirus (Ngô Bích H o, 2002). Virus ToMV có d ng hình g y, kích thư c 300 x 1,8 nm. Axít nucleic là ARN. Trong thành ph n c a virus ch a 5% axit nucleic, 95% protein. B gen bao g m ARN, s i ñơn dài th ng. Thành ph n axit nucleic 23% G, 28% A, 19% C, 30% U. Ngư ng nhi t ñ m t ho t tính (Q10) t 85 – 900C. Ngư ng pha loãng (DEP): 10-5 – 10-7. Th i gian s ng in vitro trong d ch cây b nh (LIV): 500 ngày. Trong tàn dư cây cà chua, virus ToMV có th t n t i 24 năm nhi t ñ phòng (t0 = 0 20 C). Cũng nhi t ñ phòng, virus có kh năng s ng và gây b nh sau vài tháng, th m chí nhi t ñ t 0 – 20C virus v n có kh năng s ng. Khi nhi t ñ xu ng dư i 200C, virus ToMV ñi vào d ng ti m n và khi ho t ñ ng tr l i thì ñ c tính c a chúng hơn h n các virus cũ (Rast, 1975). ð i v i nh ng virus t n t i trên h t thì kh năng s ng c a chúng có th lên ñ n 9 năm. Trong d ch cây thu c lá (Nicotiana clvelandii), ngư ng pha loãng c a virus có th lên t i 2 x 10-7. Các ch ng virus ToMV bao g m: Tomato aucuba mosaic virus (Benlep, 1923); Tomato enation mosaic virus (Ainsth, 1937). T i ðài Loan, ngư i ta ñã phát hi n ra 3 ch ng virus ToMV là 0, 1, 2 gây h i trên cà chua vào nh ng năm 1980, 1982 (S.K. Green, L.H. Wang). Ba ch ng virus này mang các gen khác nhau. ToMV có ph m vi ký ch r t r ng gây h i trên 127 loài thu c 23 h th c v t (Edward và Christie, 1997). Theo Maitlin (1984), có trên 9 h th c v t m n c m v i ToMV. S truy n lan c a virus ToMV: virus ToMV không lan truy n qua côn trùng môi gi i mà ch y u lan truy n qua ti p xúc cơ h c t cây, ñ t, g c ghép, cành ghép, d ng c gieo tr ng b nhi m ToMV. - S lan truy n qua ti p xúc cơ h c: virus ToMV lan truy n cơ gi i d ch cây b nh ch bám dính bên ngoài côn trùng, ñ ng v t nh , chim và quan tr ng nh t là trong quá trình canh tác, tay, qu n áo, d ng c nhi m virus. Virus ToMV t n t i trong d ch cây, do ñó quá trình truy n lan thu n l i hơn. Virus có th t n t i trên tàn dư th c v t trong ñ t, do ñó cây kho tr ng trên ñ t b nhi m b nh có th b nhi m do các v t thương ho c do r cây t n thương. Ngu n nư c tư i b nhi m virus ToMV cũng m r ng ph m vi lan truy n. - S truy n lan qua h t gi ng: h t c a các qu khác nhau thì m c ñ nhi m khác nhau và có s bi n ñ i l n, kho ng 50% s h t thư ng xuyên b nhi m b nh nhưng có khi con s này lên ñ n 94%. Ngu n virus t n t i trên h t gi ng chính là ngu n lây nhi m quan tr ng cho v sau. Virus ToMV ch y u t n t i trên v h t và lan truy n cơ h c t cây m sang cây con nhưng b ng cây con ñem ñi tr ng. ðôi khi, ngư i ta cũng tìm th y virus ToMV trong n i nhũ nhưng ToMV không n m trong phôi c a h t b nhi m. Trư ng ñ i h c Nông nghi p 1 – Giáo trình B nh cây chuyên khoa------------------------------------------------ 178
- - S truy n lan qua cây tơ h ng: các ch ng virus gây hi n tư ng kh m xanh ho c kh m vàng có th lan truy n nh cây tơ h ng. Hi n tư ng truy n lan qua dây tơ h ng thư ng x y ra vào mùa ñông, còn vào mùa hè thì không x y ra (Schmehze, 1956). Bi n pháp phòng tr : - Ch n gi ng ch ng b nh, gi ng s ch b nh. Ki m tra các lô h t gi ng trư c khi gieo tr ng. - V sinh ñ ng ru ng, nh b và tiêu hu cây b nh trên vư n ươm và trên ñ ng ru ng. Kh trùng các d ng c thu hái và h n ch gây các v t thương cho cây trong quá trình chăm sóc. 5. B NH VIRUS H I KHOAI TÂY Virus khoai tây gây thi t h i r t l n cho khoai tây trên th gi i. B nh thư ng do m t t p ñoàn các virus gây h i trên cùng m t cây b nh. Vì v y, tri u ch ng trên ru ng s n xu t r t khó phân bi t chính xác do m t b nh h i. Có th nêu tên m t s b nh virus ch y u h i khoai tây là: 1 Virus A khoai tây (Potato virus A - PVA) Potyviridae ph bi n kh p th gi i. 2 Virus kh m Aucuba (Potato Aucuba mosaic virus - PAMV) Potexvirus ph bi n kh p th gi i. 3 Virus ñ m nh n ñen (Potato blaek ringspot virus - PBRSV) Comoviridae châu M . 4 Virus cu n lá khoai tây (Potato leafroll virus - PLRV) Luteoviridae ph bi n kh p th gi i. 5 Virus M khoai tây (Potato virus M - PVM) Carlavirus ph bi n kh p th gi i. 6 B nh qu t ng n khoai tây (Potato moptop virus - PMTV) Pomovirus có ðài Loan, Trung Qu c. 7 Virus S khoai tây (Potato virus S - PVS) Carlavirus ph bi n kh p th gi i. 8 Virus T khoai tây (Potato virus T - PVT) Trichovirus ph bi n châu M . 9 Virus U khoai tây (Potato virus U - PVU) Comoviridae ch có Peru. 10 Virus V khoai tây (Potato virus V - PVV) Potyviridae có Pháp, Hà Lan, Peru. 11 Virus X khoai tây (Potato virus X - PVX) Potexvirus ph bi n kh p th gi i. 12 Virus Y khoai tây (Potato virus Y - PVY) Potyviridae ph bi n kh p th gi i. 13 B nh vàng lùn khoai tây (Potato yellow dwarf virus - PYDV) Rhadoviridae ch có B c M và Canada. 14 Virus kh m vàng khoai tây (Potato yellow mosaic virus - PYMV) Germiniviridae ch có Venezuela và nhi u b nh khác. Trư ng ñ i h c Nông nghi p 1 – Giáo trình B nh cây chuyên khoa------------------------------------------------ 179
- Tri u ch ng b nh: Tri u ch ng ch y u c a b nh là gây nên hi n tư ng kh m lá cá non và lá bánh t . Ho c tri u ch ng nhăn lá, kh m lá, lùn cây. Bi n vàng cu n lá ng n và lá g c. Tri u ch ng b nh d m t ( n b nh) khi nhi t ñ cao và khi cây già. Các b nh virus h i khoai tây có m t s lư ng r t l n. Theo Martin (1968) có t i 33 loài virus gây b nh cho khoai tây chưa k ñ n ch ng lo i c a chúng. Thi t h i c a b nh có th t 10 - 80% năng su t tuỳ theo gi ng khoai tây, ñi u ki n sinh thái c a ru ng và s nhi m b nh c gi ng và m t ñ côn trùng môi gi i truy n b nh. Nguyên nhân gây b nh: Các nguyên nhân chính gây ra b nh virus khoai tây Vi t Nam ñã ñư c xác ñ nh t i trư ng ð i h c Nông nghi p I Hà N i (Vũ Tri u Mân và ctv, 1973 - 1985) g m 7 virus h i chính sau: virus Y, virus A, virus X, virus S, virus M, virus cu n lá (PLRV) và virus kh m Aucuba. Nh ng ñ c ñi m chính c a các nguyên nhân gây b nh virus khoai tây TT Tên virus Hình d ng Ki u lan truy n Các ch tiêu ch ng ch u kích thư c Cơ h c Côn trùng Q10 Ngư ng Th i gian t n pha loãng t i trong gi t d ch 0 -2 -3 1 PVY S im m Bình T t 55 - 60 C 10 - 10 48 - 72h Potyvirus 720x11 nm thư ng (ki u không b n v ng) 2 PVA S im m Bình R tt t 41 - 520C 10-1 - 10-2 12 - 18h Potyvirus 730 x 11 thư ng (ki u không nm b n v ng) 3 PVX S im m R t Không truy n 65 - 700C 10-5 - 10-3 Vài tu n ñ n Potexvirus 650 x 12 m nh 1 năm 200C nm trong Glycerine 4 PVM S im m Bình T t 65 - 710C 10-2 - 10-3 Vài ngày Carlavirus 650x12 nm thư ng (ki u không b n v ng) 5 PVS S im m Bình R tt t 55 - 600C 10-3 2 - 4 ngày Carlavirus 650x12 nm thư ng (ki u không b n v ng) 6 PLRV Hình c u Không R tt t 70 - 800C 10-4 M t ngày Luteovirus 24 nm truy n 7 PAMV S im m Bình T t 65 - 700C 10-5 - 10-6 30 - 60 ngày Potexvirus 580 x 11 thư ng (ki u không nm b n v ng) Trư ng ñ i h c Nông nghi p 1 – Giáo trình B nh cây chuyên khoa------------------------------------------------ 180
- Tr virus X (PVX) ch truy n b ng cơ h c ti p xúc, không truy n b ng côn trùng. Virus cu n lá (PLRV) ch truy n b ng côn trùng, không truy n b ng cơ h c, ti p xúc. T t c các virus khoai tây khác ñư c th ng kê trên b ng s li u này bình thư ng ñ u có th truy n b ng cơ h c nhưng thu n l i nh t là truy n b ng côn trùng môi gi i. Theo th ng kê có t i 60 loài r p thu c h r p mu i (Aphididae) có th truy n virus gây b nh. ði n hình là r p ñào Myzus persicae Sulz và nhi u loài r p khác. Riêng virus cu n lá thư ng truy n b n v ng (persistant) còn l i các virus khác ñ u truy n theo ki u không b n v ng (non persistant) Bi n pháp phòng tr : Phòng tr b nh virus khoai tây c n lưu ý b nh thư ng truy n qua c ñ n ñ i sau, ho c ngu n b nh ñư c gi trên ký ch d i hay cây cùng h s ng g n ru ng khoai tây. Do v y, vi c phòng tr b nh c n th c hi n như sau: - Xây d ng h th ng s n xu t c gi ng khoai lây s ch b nh thông qua cách ly, tăng h s nhân qua nuôi c y mô và s n xu t c nh , ki m tra b nh b ng phương pháp ELISA. - S n xu t gi ng c p 2, 3 trên vùng cách ly ñ a hình thư ng xuyên nh b cây b nh (ch c n cách ly xa 5 - 15km) có ñ a hình như làng m c, ñ i núi che ch n. - Di t r p và ch n mùa ít r p tr ng cây khoai tây gi ng d tính s n xu t hi u qu r p b ng b y ch u màu vàng. 6. B NH KH M LÁ DƯA CHU T (Cucumber mosaic virus - CMV) Bromoviridae. Phân b ñ a lý: B nh ñư c công b ñ u tiên vào năm 1916. Hi n nay, b nh ph bi n kh p nơi trên th gi i. B nh gây h i trên nhi u lo i cây tr ng và làm gi m năng su t, ch t lư ng nông s n. nư c ta, b nh gây m nh trên nhi u cây tr ng quan tr ng như các cây tr ng h b u bí, h cà, h ñ u, chu i cây dư c li u và nhi u lo i hoa và cây c nh. 6.1. Tri u ch ng b nh Trên cây dưa chu t và các cây thu c h b u bí, b nh thư ng th hi n rõ trên các lá non nh ng v t kh m loang l , xanh ñ m và xanh vàng xen k nhau, lá cây thư ng b bi n d ng, phi n lá g gh , b nh n ng lá nh h p co qu p. Qu b b nh thư ng nh và bi n d ng, trên v qu có các v t ñ m xanh ñ m và xanh nh t loang l . Trên cây cà chua nhi m virus CMV lá cây b nh thư ng bi n d ng, thuỳ lá co l i, ch còn l i ñư ng gân lá, cây nhi m b nh th p lùn, hoa bi n d ng. Cây con nhi m b nh thư ng không có kh năng hình thành qu , n u b nhi m b nh mu n cây có th ra qu nhưng qu nh bi n d ng, có màu nh t nh t. Trên cây t nhi m virus CMV, lá thư ng có các v t ñ m vàng sáng và các v t ch t ho i. Thân cành có các v t ñen m ng nư c, có th n t v d dàng. Hoa bi n d ng và b t d c. Qu nh , bi n d ng và có các v t ch t ñ m vàng sáng trên b m t qu . Trên cây cà tím, cà pháo nhi m b nh lá thư ng xu t hi n các v t kh m vàng loang l , lá nh và bi n d ng. B nh n ng lá b kh m và nhăn có v t ch t ho i. Hoa b t d c. Trư ng ñ i h c Nông nghi p 1 – Giáo trình B nh cây chuyên khoa------------------------------------------------ 181
- Trên cây chu i: m t lo i gây ch ng s c vàng trên các lá già, thư ng ch y g n t gi a mép lá. S c có th liên t c ho c có th ñ t quãng. Lo i th hai gây kh m kèm theo các v t ñ m vòng không ñ u ñ n. Nh ng trư ng h p cây b b nh n ng có th xu t hi n các ñi m ch t th i kh p thân gi . N u b nhi m nh cây có th h i ph c nhưng ch i non có bi u hi n kh m nh . Cây chu i nuôi c y mô ít b nhi m virus CMV, trư ng h p cá bi t n u nhi m tri u ch ng có th xu t hi n sau 6 - 12 tu n khi cây ñư c chuy n ra ñ t. Cây b nhi m b nh thư ng xu t hi n các ñ m ch t ho i, kh m xanh ñ m ho c nhăn lá nh . Virus CMV còn gây hi n tư ng kh m lá c n tây, ch t l i c c i ñư ng,...... 6.2. Nguyên nhân gây b nh B nh do virus kh m lá dưa chu t Cucumber mosaic virus (CMV) gây ra. Virus thu c nhóm Cucumovirus, là lo i virus hình c u, ñư ng kính 28 nm, có c u trúc phân t ARN, tr ng lư ng phân t là 5,0-6,7.106. Virus không b n v ng trong d ch cây b nh sau m t vài ngày nhi t ñ phòng, virus ch ng ch u ñư c nhi t ñ 700C trong th i gian 10 phút. Virus truy n qua ti p xúc cơ h c và d dàng lan truy n b i hàng lo t các lo i r p mu i theo ki u không b n v ng. Có kho ng 60 loài r p truy n virus CMV, m t s loài r p chính là r p bông Aphis gossypii Glover, r p ñào Myzus persicae Sulz, r p ngô Rhopalosiphum maydis Fitch thu c h Aphididae, Trong s ñó, r p bông là quan tr ng nh t. Virus có th truy n qua h t gi ng c a m t s loài c và loài tơ h ng Cuscuta. Virus có ph m vi ký ch r ng, gây h i trên 800 loài thu c 85 h th c v t. S bi u hi n tri u ch ng ph thu c vào các ch ng virus và cây ký ch . Cây ch th c a virus CMV: theo Hill, 1984 khi lây nhi m virus CMV các cây ch th th hi n các tri u ch ng sau: + Chenopodium amaranticolor và Cucurbita moschata: t o ra v t ch t ñ m c c b + Lycopersicon esculentum: lá kh m n ng bi n d ng m t thuỳ lá d ng dương x + Cucumis sativus: nhi m h th ng và gây lùn cây. + Nicotianae glutinosa: tri u ch ng b nh th hi n ña d ng tuỳ thu c vào ch ng virus. Nhi u ch ng gây vàng gân lá và kh m. + Vigna unguiculata: v t b nh nâu ñ trên lá. M t s ch ng nhi m h th ng và t o kh m trung bình. Cây nhân n ng ñ virus CMV: N. glutinosa, N. tabacum. Ch ng CMV: R t nhi u ch ng CMV ñã ñư c xác ñ nh qua ký ch , tri u ch ng, qua m i quan h huy t thanh và k thu t lai DNA, bao g m các ch ng: Y, M, S, Q. 6.3. ð c ñi m phát sinh, phát tri n b nh Virus CMV có th gây h i t giai ño n cây con cho ñ n khi cây ra hoa, hình thành qu . Giai ño n cây còn non, bón ñ m nhi u, bón không cân ñ i thư ng m n c m v i b nh. B nh phát tri n m nh nhi t ñ kho ng 20-220C, cây tr ng trong ñi u ki n ánh sáng y u, m t ñ dày, chăm sóc kém thư ng m n c m v i b nh. B nh lây lan m nh trong v ñông xuân. Trư ng ñ i h c Nông nghi p 1 – Giáo trình B nh cây chuyên khoa------------------------------------------------ 182
- 6.4. Phòng tr b nh Có th dùng bi n pháp phòng tr t ng h p ñ i v i b nh: nh b cây b nh, tr ng cây kho s ch b nh t ngu n nuôi c y mô và x lý nhi t trong quá trình nuôi c y mô có th h n ch ñư c virus gây b nh. V sinh ñ ng ru ng, thư ng xuyên nh b cây b nh và phun thu c tr r p mu i ñ h n ch s lây lan c a b nh. Kh trùng d ng c thu hái, h n ch gây các v t thương sây sát cho cây trong quá trình chăm sóc. Có th s d ng phương pháp kháng chéo b ng cách s d ng nh ng ch ng như c ñ c ch gây tri u ch ng nh , không nh hư ng ñ n năng su t cây ñ lây b nh cho cây kh e. 7. B NH KH M THƯ NG CÂY ð U (Bean common mosaic virus - BCMV) Potyviridae: Virus còn có tên g i khác là: Bean common mosaic potyvirus, Bean mosaic virus, Bean virus 1, Bean western mosaic virus, Phaseolus virus 1, Mungbean mosaic virus, Common bean mosaic virus Martyn, 1968. Phân b : BCMV gây h i kh p các vùng nào tr ng ñ u trên th gi i, ñ c bi t là các vùng tr ng ñ u thu c các nư c có khí h u ôn ñ i, c n nhi t ñ i và nhi t ñ i. 7.1. Tri u ch ng b nh Tri u ch ng b nh th hi n ch y u trên lá cây b nh. Tri u ch ng b nh có th xu t hi n ngay sau khi cây ñ u m i n y m m. Lá sò b nhi m b nh th hi n tri u ch ng lá b co l i, hai mép lá thư ng c p xu ng và u n cong. Trên lá th t có nhi u d ng tri u ch ng như kh m xanh nh t và xanh ñ m, cu n lá, lá b d d ng ho c có nh ng ch m màu vàng. Lá cây b nh thư ng b bi n d ng. Sinh trư ng c a cây gi m, m t s trư ng h p làm ch t ho i m ch d n và cây b ch t n u nhi m t giai ño n còn non. 7.2. Nguyên nhân gây b nh - ð c ñi m phát sinh, phát tri n b nh B nh kh m thư ng cây ñ u là do Bean common mosaic virus (BCMV) Potyviridae gây ra. Hình thái và ñ c tính ch ng ch u: Virus gây b nh có d ng s i m m, kích thư c 750 x15 nm, nhi t ñ m t ho t tính (Q10) t 50 - 650C, ngư ng pha loãng t 10-3-10-4, th i gian t n t i trong gi t d ch nhi t ñ phòng 1- 4 ngày. Kh năng lan truy n: Virus gây b nh có th truy n qua 11 lo i r p (Zanmeyer và Kearns, 1936) theo ki u không b n v ng (non persistant). Ngoài ra, virus gây b nh còn truy n qua ti p xúc cơ h c, qua h t gi ng và qua h t ph n. T l truy n qua h t gi ng có th lên t i trên 20%. Ph m vi ký ch : Ph ký ch c a BCMV tương ñ i h p, ch y u gây h i trên ñ u ñ , ngoài ra còn gây h i trên m t s loài c d i. Trong t nhiên BCMV ch y u ñư c tìm th y trên loài Phaseolus, ñ c bi t là Phaseolus vulgaris (Zanmeyer, 1951 và Drijfhout, 1978). Trư ng ñ i h c Nông nghi p 1 – Giáo trình B nh cây chuyên khoa------------------------------------------------ 183
- Theo Quant (1961) ð c ñã phân l p ñư c 43 loài ñ u ñ , cây rau mu i (Chenopodium quinoa, C. amaranticolor), thu c lá (Nicotianae clevenlandii, N. benthamiana), cúc bách nh t (Gomphrena globosa) và cà ñ c dư c (Datura stramonium). B nh phát tri n m nh trên các cây ñ u rau tr ng vào v ñông xuân, vào th i kì các loài r p mu i phát tri n m nh trên ñ ng ru ng 7.3. Bi n pháp phòng tr Do virus ký sinh n i bào và nhi m h th ng, nên vi c phòng tr tr c ti p b ng các bi n pháp hoá h c, cơ gi i ... là khó th c hi n. Vì v y, ñ phòng tr b nh virus BCMV c n chú ý các v n ñ sau: - Ki m tra s c kho h t gi ng trư c khi gieo. ðây là bi n pháp phòng tr b nh virus có hi u qu nh t trong công tác b o v th c v t, b ng cách lo i b h t b nh trư c khi gieo tr ng, không thu h t gi ng trên cây b nh, ch n h t gi ng kho trư c khi gieo tr ng và trong quá trình tr ng c n lo i b cây b nh. - X lý h t gi ng trư c khi gieo: dùng phương pháp x lý nhi t dùng nhi t ñ 34 - 350C t vài phút ñ n vài gi . - Phòng tr côn trùng môi gi i: do virus truy n lan trên ñ ng ru ng qua các côn trùng môi gi i nên c n kh ng ch m t ñ các côn trùng môi gi i m c phù h p b ng các bi n pháp hoá h c,sinh h c, canh tác...là h t s c quan tr ng. - Ch n t o gi ng ch ng ch u: theo Tserncova (1981) thì tính kháng virus c a các gi ng r t khác nhau, có nh ng trư ng h p trong cây có virus t n t i nhưng cây v n không bi u hi n b nh, không gây h i l n ñ n năng su t và ph m ch t cây tr ng. - Bi n pháp canh tác: luân canh cây tr ng khác h và tr ng xen có tác d ng c t ñ t ngu n b nh, tăng tính ña d ng sinh h c ñ ng ru ng, tăng m t ñ các loài thiên ñ ch, gi m lư ng côn trùng môi gi i, làm c n tr s lây lan virus. - S d ng tính kháng chéo b ng các ch ng virus như c ñ c. Trư ng ñ i h c Nông nghi p 1 – Giáo trình B nh cây chuyên khoa------------------------------------------------ 184
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Giáo trình Bệnh cây chuyên khoa: Phần 2 - GS.TS. Vũ Triệu Mân
99 p |
357 |
220
-
Giáo trình Bệnh cây chuyên khoa: Phần 1 - GS.TS. Vũ Triệu Mân
134 p |
269 |
180
-
Bệnh cây chuyên khoa
233 p |
525 |
173
-
Phần hai: BỆNH CÂY CHUYÊN KHOA
65 p |
321 |
135
-
CÁC LOẠI BỆNH CÂY ĐẠI CƯƠNG
489 p |
217 |
130
-
Bệnh cây chuyên khoa - Chương 1
35 p |
267 |
107
-
Bệnh cây chuyên khoa - Chương 6
18 p |
188 |
104
-
Bệnh cây chuyên khoa - Chương 3
21 p |
204 |
103
-
Bệnh cây chuyên khoa - Chương 2
35 p |
213 |
102
-
Bệnh cây chuyên khoa - Chương 4
39 p |
170 |
98
-
Bệnh cây chuyên khoa - Chương 9
49 p |
152 |
87
-
Bệnh cây chuyên khoa - Chương 7
17 p |
140 |
87
-
Bệnh cây chuyên khoa - Chương 5
9 p |
154 |
81
-
Bài giảng Cây nông nghiệp (Bài giảng cho ngành Công nghệ Rau – Hoa – Quả và Cảnh quan) - TS. Hà Viết Cường
121 p |
66 |
35
-
Giáo trình bệnh cây đại cương part 8
17 p |
65 |
19
-
Bài giảng Bệnh cây đại cương: Bài 3b - Học viện Nông nghiệp Việt Nam
11 p |
29 |
9
-
Bài giảng bệnh chuyên khoa nông nghiệp : BỆNH HẠI CÂY ỔI
8 p |
31 |
8

Set-Cookie: TLDEVNamespace=ofjpucenutetu0mjvr51mpbhb1; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


markdown:
# Biểu mẫu " Hợp đồng đi làm ở việc ở nước ngoài"
Chia sẻ: Nguyễn Duy Sương | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:4
lượt xem 12
download
![](http://image1.tailieu.vn/document/thumbnail/2009/20091217/duysuong1204/80x100/173_7595.jpg)
##
Biểu mẫu " Hợp đồng đi làm ở việc ở nước ngoài"
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static1.tailieu.vn/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Biểu mẫu " Hợp đồng đi làm ở việc ở nước ngoài"
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
##
Nội dung Text: Biểu mẫu " Hợp đồng đi làm ở việc ở nước ngoài"
- CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập Tự do Hạnh phúc *********** HỢP ĐỒNG ĐI LÀM VIỆC Ở NƯỚC NGOÀI (Giữa người lao động và doanh nghiệp) Hợp đồng đi làm việc có thời hạn tại nước [TEN NUOC] Hôm nay, ngày [NGAY] tháng [THANG] năm [NAM] Chúng tôi gồm: 1. Tên doanh nghiệp Việt Nam: Đại diện là Ông, Bà: [HO VA TEN] Chức vụ: [CHUC VU] Địa chỉ cơ quan: [DIA CHI DOANH NGHIEP] Điện thoại: [SO DT] 2. Họ và tên người lao động: Ngày, tháng, năm sinh: [NGAY THANG NAM SINH] Số hộ chiếu: [SO HO CHIEU]; ngày cấp: [NGAY CAP] Số chứng minh thư: [SO CMND]; ngày cấp:[NGAY CAP] Cơ quan cấp: Công an Tỉnh (TP) [TEN TINH THANH PHO]; nơi cấp: [TEN TINH, THANH PHO] Địa chỉ trước khi đi: [DIA CHI] Nghề nghiệp trước khi đi: [NGHE NGHIEP] Khi cần báo tin cho: [TEN NGUOI NHAN TIN]; địa chỉ: [DIA CHI] Hai bên thỏa thuận và cam kết thực hiện các điều khoản hợp đồng sau đây: Điều 1: Thời hạn và công việc của hợp đồng: Thời hạn hợp đồng: [SO THANG HOAC NAM] Thời gian thử việc: [SO THANG THU VIEC] Thời gian làm việc: [SO GIO/NGAY VA SO NGAY/TUAN, NGAY NGHI] Nước đến làm việc: [TEN NUOC] Nơi làm việc của người lao động: [GHI RO NOI LAM] (nhà máy, công trường…). Loại công việc:........................................
- Thời gian làm việc được tính từ khi chủ sử dụng lao động bố trí việc làm. Điều 2: Quyền lợi và nghĩa vụ của người lao động: A – Quyền lợi: 1. Tiền lương theo hợp đồng mà doanh nghiệp Việt Nam ký với tổ chức kinh tế nước ngoài: [SO TIEN]/ tháng. 2. Tiền lương làm thêm giờ [SO TIEN/GIO] (ghi rõ mức được hưởng nếu có) . 3. Tiền thưởng: [SO TIEN NEU CO]. 4. Chi trả lương: [TAI DAU, AI TRA] 5. Điều kiện ăn, ở: (ghi rõ chổ ở miễn phí hay tự trả, diện tích nơi ăn, ở, điều kiện ở chống nóng, chống lạnh, đệm, giường, nhà tắm, nhà vệ sinh…). 6. Được hưởng bảo hiểm tai nạn, bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội theo quy định của ai? 7. Trong thời gian làm việc tại nước ngoài lao động bị ốm nặng ai chịu tiền viện phí (ghi rõ). 8. Được cung cấp trang thiết bị bảo hộ lao động (ghi rõ ai cung cấp). 9. Chi phí vé đi và về và chi phí đi lại từ nơi ở đến nơi làm việc của người lao động (ghi rõ ai chi phí). B – Nghĩa vụ của người lao động: 1. Người lao động phải qua kiểm tra sức khỏe và làm hồ sơ gồm: lý lịch có xác nhận của cấp phường, thị trấn, xã, mẫu đơn xin cấp hộ chiếu được cấp tỉnh đồng ý cho xuất cảnh. 2. Thực hiện đầy đủ các điều kiện thuộc trách nhiệm, nghĩa vụ của người lao động trong các hợp đồng đã ký kết: giữa doanh nghiệp Việt Nam với người lao động và tổ chức kinh tế nước ngoài. 3. Tự chịu trách nhiệm về những thiệt hại do người lao động gây ra trong thời gian sống làm việc tại [TEN NUOC DEN LAO DONG] 4. Phải nộp cho doanh nghiệp Việt Nam trước khi đi một khoản tiền sau: Tiền đặt cọc theo quy định là: [SO TIEN] Tiền phí dịch vụ: [SO TIEN DICH VU] Tiền bảo hiểm xã hội: [SO TIEN BAO HIEM] Tiền mua hộ một lượt vé máy bay từ Việt Nam đến nước làm việc (nếu có) [SO TIEN MUA VE MAY BAY NEU CO] Các khoản phí khác: [SO TIEN NEU CO]
- 5. Chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật nước đến làm việc, nội quy, quy chế, chế độ làm việc của doanh nghiệp tiếp nhận lao động. 6. Không được tham gia các hoạt động chính trị hoặc hội họp bấp hợp pháp, không được đình công hoặc vận động, đe dọa, lôi kéo người khác đình công trái pháp luật. 7. Thực hiện đúng thời gian làm việc ở doanh nghiệp, xí nghiệp được chỉ định cho đến khi hết hạn hợp đồng, không được bỏ trốn sang làm việc ở doanh nghiệp khác. Khi kết thúc hợp đồng phải về nước không ở lại bất hợp pháp. Nếu đơn phương chấm dứt hợp đồng hoặc vi phạm hợp đồng, phải bồi hoàn thiệt hại cho doanh nghiệp, mức độ bồi thường theo các quy định hiện hành của Nhà nước Việt Nam và nước đến làm việc. Điều 3: Trách nhiệm và quyền hạn của doanh nghiệp Việt Nam: A – Quyền hạn: 1. Được thu các khoản tiền theo quy định tại mục B Điều 2 trên đây. 2. Giám đốc doanh nghiệp có quyền thi hành kỷ luật với các hình thức phê bình; cảnh cáo hoặc chấm dứt hợp đồng trước thời hạn đối với người vi phạm hợp đồng và yêu cầu người lao động phải bồi thường mọi chi phí và thiệt hại do lỗi của người lao động gây ra (nếu có). B – Trách nhiệm: 1. Hồ sơ làm thủ tục xuất cảnh, thủ tục với phía đối tác xin visa, mua vé máy bay, tổ chức thực hiện chương trình đào tạo, giáo dục định hướng bắt buộc cho người lao động trước khi đi ra nước ngoài. 2. Thực hiện đầy đủ các quyền lợi của người lao động theo Điều 2 mục A hợp đồng này. 3. Giám sát xí nghiệp tiếp nhận, sử dụng lao động về việc thực hiện các điều khoản trong hợp đồng cung ứng lao động và hợp đồng lao động đã ký bảo đảm quyền lợi cho người lao động. 4. Doanh nghiệp có trách nhiệm giữ khoản tiền đặt cọc, đảm bảo khi người lao động về nước nếu không gây thiệt hại cho doanh nghiệp thì phải hoàn trả lại cho người lao động kể cả tiền lãi, trả sổ BHXH, sổ lao động cho người lao động. 5. Quản lý người lao động trong thời gian làm việc ở nước ngoài, trực tiếp giải quyết và xử lý các vấn đề phát sinh từ khi đưa đi đến khi thanh lý hợp đồng, chuyển trả về nơi trước khi đi. Điều 4: Trách nhiệm thực hiện hợp đồng:
- Hai bên thực hiện đầy đủ các điều khoản đã ký kết trong hợp đồng, trường hợp một trong hai bên vi phạm sẽ bị xử phạt theo pháp luật hiện hành, quy trách nhiệm bồi thường vật chất theo mức độ thiệt hại do mỗi bên gây ra. Điều 5: Gia hạn hợp đồng: Trường hợp, hợp đồng giữa người lao động và xí nghiệp tiếp nhận được gia hạn thì doanh nghiệp Việt Nam và người lao động có trách nhiệm thực hiện đầy đủ các khoản ghi tại Điều 2, Điều 3 của hợp đồng này. Điều 6: Mọi tranh chấp phát sinh trên cơ sở hợp đồng này được giải quyết trước hết bằng thương lượng, hòa giải giữa hai bên; trường hợp không thương lượng, hòa giải được thì giải quyềt theo pháp luật Việt Nam. Điều 7: Hợp đồng này được làm thành hai bản, một bản do doanh nghiệp giữ, một bản do người lao động giữ để thực hiện, có hiệu lực kể từ ngày ký và có giá trị trong thời hạn [SO NAM] năm. Hai bên đại diện doanh nghiệp và người lao động đã đọc kỹ và hiểu rõ các điều khoản trên đây nhất trí ký tên. NGƯỜI LAO ĐỘNG ĐẠI DIỆN DOANH NGHIỆP (Ký tên, ghi rõ họ tên) (Ký tên, đóng dấu)
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Biểu mẫu " Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất"
3 p |
834 |
160
-
Biểu mẫu " Hợp đồng cho thuê nhà ở"
3 p |
680 |
143
-
Hợp đồng hủy bỏ hợp đồng ủy quyền - Mẫu số 28-CC/UQ
6 p |
662 |
122
-
Biểu mẫu hợp đồng cung ứng lao động
3 p |
371 |
109
-
Biểu mẫu " Hợp đồng chuyển giao công nghệ"
7 p |
291 |
87
-
Hợp đồng sửa chữa nhà ở - Mẫu 1
3 p |
548 |
77
-
Biểu mẫu " Hợp đồng ủy quyền quản lý , sử dụng nhà ở "
5 p |
351 |
74
-
Biểu mẫu " Hợp đồng bảo lãnh"
6 p |
300 |
72
-
Biểu mẫu " Hợp đồng ủy quyền bán nhà ở "
8 p |
374 |
65
-
Biểu mẫu " Hợp đồng chuyển đổi quyền sử dụng đất"
6 p |
213 |
52
-
Biểu mẫu " Hợp đồng liệt kê báo giá"
1 p |
457 |
50
-
Biểu mẫu " Hợp đồng tặng cho nhà ở"
9 p |
266 |
43
-
Biểu mẫu hợp đồng mua bán hàng hóa
5 p |
248 |
38
-
Biểu mẫu " Hợp đồng liệt kê chứng từ"
1 p |
147 |
25
-
Biểu mẫu " Hợp đồng làm đề tài khoa học"
2 p |
163 |
24
-
Biểu mẫu " Hợp đồng trao đổi nhà ở "
8 p |
128 |
15
-
Biểu mẫu Hợp đồng chuyển nhượng vốn
9 p |
55 |
4

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: Apache/2.2.31 (CentOS)

Connection: close

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Set-Cookie: TLDEVNamespace=bdtqu2oe42ltchbi7nvik7ihl0; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
# Công nhận danh hiệu “Tập thể lao động xuất sắc” cho các Hội nghề nghiệp, tổ chức xã hội
Chia sẻ: Nguyễn Thành Danh Danh | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:4
58
lượt xem 3
download
lượt xem 3
download
![](http://image1.tailieu.vn/document/thumbnail/2010/20100925/xanh_hyvong/80x100/an_giang_10_5246.jpg)
##
Công nhận danh hiệu “Tập thể lao động xuất sắc” cho các Hội nghề nghiệp, tổ chức xã hội
Mô tả tài liệu
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static1.tailieu.vn/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Tham khảo tài liệu 'công nhận danh hiệu “tập thể lao động xuất sắc” cho các hội nghề nghiệp, tổ chức xã hội', biểu mẫu - văn bản, thủ tục hành chính phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả
Chủ đề:
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Set-Cookie: TLDEVNamespace=q930vfcrpdeav4ta7kfccj7l03; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


markdown:
# Công văn 663/TCT/DNK của Tổng cục Thuế
Chia sẻ: Lam Binh | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:2
56
lượt xem 5
download
lượt xem 5
download
![](http://image1.tailieu.vn/document/thumbnail/2009/20090816/lambinh/80x100/05300231.jpg)
##
Công văn 663/TCT/DNK của Tổng cục Thuế
Mô tả tài liệu
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static1.tailieu.vn/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Công văn 663/TCT/DNK của Tổng cục Thuế về việc chính sách thuế tiền bản quyền
Chủ đề:
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Set-Cookie: TLDEVNamespace=itmjm46ct0lhr0k8bdelbvn8l3; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


markdown:
# ĐỀ CƯƠNG THI TUYỂN SAU ĐẠI HỌC NĂM 2010
Chia sẻ: Pham Huy Chien | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:2
723
lượt xem 127
download
lượt xem 127
download
![](http://image1.tailieu.vn/document/thumbnail/2010/20100525/phuychien/80x100/ly_thuyet_mach_tin_hieu_2898.jpg)
##
ĐỀ CƯƠNG THI TUYỂN SAU ĐẠI HỌC NĂM 2010
Mô tả tài liệu
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static1.tailieu.vn/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Đề cương thi tham khảo của trường Đại học Bách Khoa, chuyên ngành đào tạo thạc sỹ: Kỹ thuật điện tử - Môn thi cơ sở: Lý thuyết mạch tín hiệu
Chủ đề:
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Set-Cookie: TLDEVNamespace=d0d43lhpeknsevk1iqe04dh0n5; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


markdown:
# Điều trị một thì dị dạng hậu môn trực tràng ở trẻ sơ sinh
Chia sẻ: Than Kha Tu | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:5
lượt xem 15
download
![](http://image.tlvnimg.com/document/thumbnail/2009/20091111/womanhood911_09/80x100/58di_dang_hm_tt_huynh_thi_phuong_anh_486.jpg)
##
Điều trị một thì dị dạng hậu môn trực tràng ở trẻ sơ sinh
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static.tlvnimg.com/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Kể từ khi Penã và De Vries mô tả kỹ thuật tạo hình hậu môn trực tràng qua ngã sau thì phương pháp này nhanh chóng được áp dụng rộng rãi ở nhiều trung tâm trên thế giới trong điều trị dị dạng hậu môn trực tràng.
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
##
Nội dung Text: Điều trị một thì dị dạng hậu môn trực tràng ở trẻ sơ sinh
- I U TR M T THÌ D D NG H U MÔN TR C TRÀNG D NG CAO VÀ TRUNG GIAN TR SƠ SINH: K T QU BƯ C U ào Trung Hi u, Huỳnh Công Ti n, Huỳnh Th Phương Anh, BV Nhi ng 1 ONE-STAGE CORRECTION OF HIGH AND INTERMEDIATE IMPERFORATE ANUS IN NEONATE: THE INITIAL OUTCOME. Background / purpose: The aim of this study was to examine the feasibility, safety, and short-term outcome of complete one-stage repair of high and intermediate anorectal malformation by posterior sagittal anorectoplasty (PSARP) procedure in newborn. Methods: 40 patients were admitted who required performing posterior sagittal anorectoplasty without colostomy from 1/2006 to 12/2006. We recorded the data of patients as following: - Gestation age, birthweigh - Associated anomalies - Classification of malformation - Operating time - Oral feeding time - Postoperative complications: wound infection, dehiscence part of the wound,anal stricture and soiling. Results: There were 40 patients consist of 28 boys, 12 girls; Gestation age: pre-term 11cases, full-term 29; Birthweigh mean 2770g (1800-3500g). Associated anomalies: Down’s syndrome: 7cases (5 of all have congenital heart disaese); oesophageal atresia:1 case; congenital heart disease without Down’s: 8 cases; hypospadias: 2 cases; Coccyx agenesis:6 cases. Classifications: 21 cases high anorectal malformation (12 cases with fistula and 9 cases without fistula), 19 cases intermediate anorectal malformation (13 cases with fistula and 6 cases without fistula). Operating time: from 40 to 70 minutes. Postoperation: all of patients were fed 24 hours after. Complications: wound infection: 9 cases (1 must be colostomy), rectal mucosal prolapse: 2 cases, no case recurrent urethral fistula and without mortality. 1
- Conclusions: The 1-stage PSARP procedure in the neonate involves fewer short-term complications. Complete 1-stage repair using the PSARP to treate high and intermediate-type anorectal malformations is safe and feasible. I. TV N K t khi Penã và De Vries mô t k thu t t o hình h u môn tr c tràng qua ngã sau thì phương pháp này nhanh chóng ư c áp d ng r ng rãi nhi u trung tâm trên thé gi i trong i u tr d d ng h u môn tr c tràng. V n t o hình h u môn tr c tràng theo Penã kinh i n thư ng ư c chia làm nhi u giai o n trong vài tu n ho c vài tháng. B nh nhi thư ng ư c làm h u môn t m lúc sơ sinh, sau ó kh o sát túi cùng tr c tràng có c n quang phân lo i d d ng, t o hình h u môn và cu i cùng là óng h u môn t m. Như v y, v i ba giai o n, ba l n ph u thu t thì là m t gánh n ng cho b nh nhi và gia ình v phương di n tâm lý, sinh lý và kinh t . Chúng tôi áp d ng ph u thu t t o hình h u môn theo ngã sau (có c i biên) m t thì trong i u tr d d ng h u môn tr c tràng d ng cao và trung gian t tháng 1/2006 v i 40 b nh nhi. Trong ph m vi bài báo cáo này chúng tôi trình bày m t s kinh nghi m cũng như k t qu bư c u th c hi n ph u thu t này. II. I TƯƠNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C U i tư ng nghiên c u: T t c các b nh nhi d d ng h u môn tr c tràng ư c ph u thu t t o hình h u môn m t thì t tháng 1/2006 n tháng 12/2006 t i BV N I Phương pháp nghiên c u: ây là m t nghiên c u ti n c u mô t Các d li u nghiên c u bao g m: • Tu i thai, cân n ng • D t t ph i h p: d a vào siêu âm, Xquang • Phân lo i d d ng • Th i gian m • Th i i m cho ăn, th i i m rút sonde ti u • Bi n ch ng sau m • Tái khám theo dõi tình tr ng h p h u môn và són phân. III. K T QU NGHIÊN C U: 2
- Trong vòng m t năm(t tháng 1/2006 n 12/2006), chúng tôi ti n hành ph u thu t t o hình h u môn m t thì theo ngã sau trên 40 b nh nhi, trong ó 28 bé trai và 12 bé gái. • Tu i thai: 11 case sanh thi u tháng, 29 case sanh tháng. • Cân n ng t 1800g n 3500g(trung bình 2770g) • Các d t t ph i h p bao g m: 7 trư ng h p b nh Down, trong ó có 5 case Down kèm tim b m sinh, 8 case tim b m sinh t ph c t p n ơn gi n, 1 case teo th c qu n có kèm b t s n h u môn có dò tr c tràng ti n ình, 2 case l ti u th p và 6 case b t s n xương c t. • V phân lo i d d ng h u môn tr c tràng chúng tôi có 21 case d ng cao(bao g m 12 case có dò và 9 case không dò) và 19 case d ng trung gian (13 case có dò và 6 case không dò) • Th i gian m c a chúng tôi t 40 n 70 phút. • H u ph u: T t c b nh nhi c a chúng tôi u cho ăn sau 24 gi , lưu sonde h u môn 24 gi , lưu sonde ti u trong trư ng h p dò ni u o bé trai 5 ngày va 10-14 ngày sau m b nh nhi ư c nong h u môn v i que nong Hegar s 10. • Bi n ch ng sau m : Bi n ch ng g p nhi u nh t là nhi m trùng v t m : 9 cas trong ó 8 cas t lành, 1 cas ph i làm h u môn t m do nhi m trùng v t m có dò phân kèm h p h u môn. 2 cas sa niêm m c. Dò ni u o tái phát: không có trư ng h p nào. Không có trư ng h p nào t vong sau m . • Nong h u môn và tái khám: Trong lô nghiên c u c a chúng tôi th i gian tái khám lâu nh t là m t năm và th p nh t là m t tháng.Chính vì v y tình trang són phân sau m khá khó khăn ánh giá. T t c các b nh nhi ư c nong h u môn theo hư ng d n và ghi nh n không có trư ng h p nào h p h u môn. IV. BÀN LU N Phương pháp t o hình h u môn ngã sau theo Penã là m t ti n b l n trong i u tr d t t h u môn tr c tràng. Phương pháp này nhanh chóng ư c ch p nh n r ng rãi và là s ch n l a hàng u trong i u tr d d ng h u môn tr c tràng d ng cao và trung gian. Phương pháp t o hình h u môn theo kinh i n ư c chia làm ba giai o n trong vài tu n n vài tháng sau sinh, bao g m: làm h u môn t m, t o hình h u môn và óng h u môn t m. Nhi u tác gi cho r ng h u môn t m ư c th c hi n là b o v nơi m , gi m b t tình tr ng nhi m trùng và gi m b t tình tr ng t n thương các cơ vùng áy ch u. Bên c nh ó, qua h u môn t m cho phép 3
- ch p c n quang i tràng xác nh lo i d d ng. Thêm vào ó, nhi u tác gi cho r ng cơ th t h u môn tr sơ sinh r t m ng nên khó phân bi t và như v y d b làm t n thương. V i các d ki n ưa ra thì ph u thu t t o hình h u môn m t thì chưa ư c ch p nh n. Tuy nhiên, theo tác gi Albasnese thì vi c khôi ph c tính liên t c s m s giúp các cơ vùng áy ch u ho t ng t t hơn và c i thi n tình tr ng i tiêu v sau. Ngư c l i, n u t o hình h u môn mu n th i gian h i ph c qua i và khi ó các ch c năng c a h th ng th n kinh và synapes s kém. Theo Moore, s thành l p ph n x i tiêu t não b cũng r t quan tr ng, chính vì v y vi c tái l p lưu thông ư ng tiêu hoá càng s m càng t t. Ngày nay v i nh ng ti n b trong lĩnh v c gây mê và h i s c sơ sinh ã giúp các ph u thu t sơ sinh tr nên an toàn hơn. T l t vong sau m t o hình h u môn r t th p, theo Goon v i 32 b nh nhi trong lô nghiên c u c a ông thì t l t vong là 0%, 65 b nh nhi trong lô nghiên c u c a Guochang Liu cũng không có trư ng h p nào t vong và 40 b nh nhi c a chúng tôi cũng không có t vong. M tv n khác ư c t ra là ph u thu t t o hình h u môn m t thì có d th c hi n tr sơ sinh không và có nhi u tai bi n không? Theo tác gi Guochang Liu, 65 b nh nhi trong lô nghiên c u c a ông không có tai bi n, tr 2 cas túi cùng tr c tràng n m cao ph i t o hình h u môn qua ngã b ng. 40 b nh nhi trong lô nghiên c u c u chúng tôi ư c ti n hành ph u thu t trong th i gian t 40-70 p-hút và h u như không có tai bi n t n thương bàng quang, ng d n tinh, ni u o trong khi m . Trong quá trình ph u thu t, v i ư ng r ch da t nh xương c t 1cm n 0,5cm trên v t tích h u môn (v i ư ng m này, chúng tôi có c i biên phương pháp c a Penã do chúng tôi không c t cơ th t), ph u trư ng này cho phép chúng tôi gi i phóng xương c t, c t các dây dính và b c l túi cùng tr c tràng. M c dù trong lô nghiên c u c a chúng tôi không có trư ng h p nào không tìm th y túi cùng tr c tràng trong khi m nhưng chúng tôi nghĩ r ng n u v i ư ng m ngã sau không tìm th y túi cùng thì chúng ta có th ng a b nh nhi và t o hình h u môn ngã b ng. Ph u thu t t o hình h u môn 3 thì theo kinh i n v i thì u làm h u môn t m có khá nhi u bi n ch ng. Theo Patwardhan t l bi n ch ng liên quan n h u môn t m là 32% và nhi m trùng ti u là 29%. Theo Novr thì bi n ch ng là 28-72% và Guochang Liu bi n ch ng trong lô nghiên c u c a ông là 39,6% bao g m sa h u môn t m, t c ru t, hăm l da, nhi m trùng ti u. Chính vì v y m c dù vi c làm h u môn t m giúp tránh tình tr ng nhi m trùng và b o v mi ng n i nhưng l i có khá nhi u bi n ch ng. V i ph u thu t t o hình h u môn m t thì, bi n ch ng thư ng g p nh t là nhi m trùng v t m , nhưng th t ra h u h t các v t m này thư ng t lành nh kh năng li n s o khá m nh trong th i kỳ sơ sinh. 8/9 cas nhi m trùng v t m trong lô nghiên c u c a chúng tôi u t lành n u ư c chăm sóc t i ch và nong h u môn t t. V. K T LU N 4
- Ph u thu t t o hình h u môn m t thì giúp gi m các y u t nguy cơ c a nhi u l n m , nhi u l n gây mê ( c bi t nh ng b nh nhi có d t t ph i h p) ng th i giúp gi m gánh n ng v sinh lý, tâm lý và kinh t cho b nh nhi, gia ình. TÀI LI U THAM KH O 1. A.N.Gangopadhyay, Single-stage management of all pouch colon (anorectal malformation) in newborns. J Pediatr Surg 40 (2005), pp: 1151-1155. 2. C.Albanese et al, One- stage correction of high imperate anus trong the male neonate. J Pediatr Surg 34 (1999), pp: 834-836. 3. Guochang Liu, The treatment of high and intermediate anorectal malformations: one stage or there proceduces. J Pediatr Surg 39 (2004), pp: 1466-1471. 4. H.Goon, Repair of anorectal anomalies trong the neonatal period. Pediatr Surg Int 5(1990), pp: 246-249. 5. N.Patwardhan et al, Colostomy for anorectal anomalies : High incidence of complications. J Pediatr Surg 36( 2001), pp: 795-798. 6. T.Moore, Advantages of performing the sagittal anoplasty operation for imperforate anus at birth. J Pediatr Surg 25 (1990),pp: 276-277. 5
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Ebook Nội soi tiêu hóa: Phần 2
116 p |
129 |
75
-
Giáo trình điều dưỡng nhi khoa (Chương 3B)
13 p |
143 |
58
-
Bài giảng Chăm sóc trẻ sơ sinh tuần đầu sau đẻ: Nhiễm trùng sơ sinh sớm truyền bằng đường mẹ - thai - Nguyễn Thị Kiều Nhi
25 p |
49 |
17
-
Ebook Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh lý huyết học: Phần 1
117 p |
63 |
15
-
GIÁ TRỊ CỦA PHƯƠNG PHÁP ĐO BILIRUBINE QUA DA VỚI MÁY BILITEST TRONG TẦM SOÁT VÀNG DA NẶNG CẦN CHIẾU ĐÈN Ở TRẺ SƠ SINH ĐỦ THÁNG
17 p |
104 |
15
-
Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh lý nhãn khoa
82 p |
23 |
12
-
ÐIỀU TRỊ VÀNG DA TĂNG BILIRUBIN GIÁN TIẾP Ở TRẺ SƠ SINH
9 p |
103 |
11
-
ĐIỀU TRỊ HẸP CHỖ NỐI BỂ THẬN-NIỆU QUẢN Ở TRẺ SƠ SINH
11 p |
81 |
9
-
Bài giảng Co giật ở trẻ sơ sinh
19 p |
50 |
9
-
HẠ ĐẠI TRÀNG QUA NGẢ HẬU MÔN ĐIỀU TRỊ BỆNH HIRSCHSPRUNG Ở TRẺ SƠ SINH
13 p |
53 |
7
-
CÁC DỊ TẬT Ở TRẺ SƠ SINH
8 p |
54 |
6
-
Bài giảng Đột quỵ chảy máu - Chẩn đoán hình ảnh và vai trò điện quang can thiệp điều trị một số nguyên nhân chảy máu - TS. Vũ Đăng Lưu
105 p |
20 |
5
-
NITRIC OCID TRONG ĐIỀU TRỊ TĂNG ÁP ĐỘNG MẠCH PHỔI KÉO DÀI Ở TRẺ SƠ SINH
6 p |
36 |
4
-
ÁP XE HẬU MÔN, TRỰC TRÀNG
3 p |
42 |
4
-
Một số yếu tố liên quan đến hành vi sử dụng ma túy của người nhiễm HIV tham gia chương trình điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone tại Hải Phòng
7 p |
32 |
3
-
MỞ THÔNG ĐẠI TRÀNG TRONG DỊ DẠNG HẬU MÔN TRỰC TRÀNG: HỒI CỨU CÁC BIẾN CHỨNG
9 p |
43 |
3
-
Bài giảng Dị dạng hậu môn trực tràng - BS. Đào Trung Hiếu
28 p |
40 |
2

Set-Cookie: TLDEVNamespace=av9kr7h0ktuaggktnd13habln0; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


markdown:
# JAVA for dummies - nhập môn JAVA (Phần 1)
Chia sẻ: Vo Cong Thanh | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:8
lượt xem 180
download
![](http://image.tlvnimg.com/document/thumbnail/2010/20100418/thanh7401/80x100/java_for_dummies_nhap_mon_java_phan_1__3726.jpg)
##
JAVA for dummies - nhập môn JAVA (Phần 1)
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static.tlvnimg.com/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Những tài liệu cơ bản để bạn làm quen với java
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
##
Nội dung Text: JAVA for dummies - nhập môn JAVA (Phần 1)
- JAVA for dummies - nhập môn JAVA (Phần 1) Thứ hai, 18 Tháng 8 2008 16:36 JavaVietnam.org Hướng dẫn lập trình Java CHƯƠNG I - BẮT ĐẦU VỚI JAVA Bài 1 – Hello world Bạn hãy xem bài của anh CEO trong JVN Bài 2 – In ra chuỗi nhập vào Bài đầu tiên của bạn, bạn đã học cách để Java in cái gì đó ra màn hình, trong bài này, bạn sẽ học cách nhập vào cái gì đó và Java in cái đó ra màn hình. Gõ cái này đi bạn (lưu ý, bạn phải gõ, không được copy và paste) import java.io.*; public class Hello { public static void main(String[] args) throws Exception { BufferedReader in = new BufferedReader(new InputStreamReader(System.in)); System.out.print("Your name is: "); String str; str = in.readLine(); System.out.println("Welcome " + str + " to Java"); } } Xin hỏi, tôi đã bắt đầu với một vài ví dụ, mà tôi chẳng hiểu cái gì cả. Xin trả lời, bạn sẽ học Java qua các ví dụ, rất nhiều ví dụ, lí thuyết thì bạn chỉ học từ từ thôi. *Lí thuyết: cấu trúc một chương trình Java public class Core { public static void main(String[] args) { System.out.println("Hello,Everybody in the World!"); } } public class Core bạn bắt đầu một lớp Java public static void main(String[] args) đây là một phương thức main trong Java, để cho chương trình chạy được. Tạm thời bạn phải gõ y như thế này System.out.println("Hello,Everybody in the World!") đây là một câu lệnh trong Java, đơn giản nó chỉ in ra chuỗi nằm trong 2 dấu “” ra màn hình. Mọi lớp và phương thức trong Java mở ra bằng { và đóng lại bằng } Mọi câu lệnh trong java kết thúc bằng ; Bài 3 – Biến trong Java import java.io.*; public class Hello { public static void main(String[] args) throws Exception { BufferedReader in = new BufferedReader(new InputStreamReader(System.in)); System.out.print("Nhap a: "); int a = Integer.parseInt(in.readLine()); System.out.print("Nhap b: ");
- int b = Integer.parseInt(in.readLine()); int ketqua; ketqua = a+b; System.out.println("Ket qua bai toan a+b la: “ + ketqua); } } Nhập thử 2 số a và b vào đi bạn, kết quả bài toán a+b sẽ được in ra. *Lí thuyết: import java.io.*; public class Hello { public static void main(String[] args) throws Exception { BufferedReader in = new BufferedReader(new InputStreamReader(System.in)); System.out.print("Your name is: "); String str; str = in.readLine(); System.out.println("Welcome " + str + " to Java"); } } Tạm thời, trong chương trình này, bạn chỉ nên quan tâm đến dòng String str khai báo biến str kiểu chuỗi, và System.out.println("Welcome " + str + " to Java") Đây cũng là dòng System.out.println như chương trình đầu, có khác là + str + tức là đưa một biến vào chuỗi in ra. Chỉ đến đó thôi nhé, sau đó, hãy quan tâm đến bài hôm nay System.out.print("Nhap a: "); int a = Integer.parseInt(in.readLine()); System.out.print("Nhap b: "); int b = Integer.parseInt(in.readLine()); int ketqua; ketqua = a+b; System.out.println("Ket qua bai toan a+b la: “ + ketqua); Giải thích import bạn nhập class hay thư viện chuẩn, tạm thời đừng quan tâm nó là gì, chỉ cần nhớ là có nó để chương trình chạy System.out.print in ra một chuỗi, nhưng không xuống dòng System.out.println in ra một chuỗi, nhưng xuống dòng int ketqua tức là khai báo biến ketqua kiểu int ketqua = a+b tức là gán kết quả một biểu thức tính toán (ở đây là biến a + biến b) cho biến ketqua System.out.println("Ket qua bai toan a+b la: “ + ketqua) thì đơn giản rồi, in cái dòng đó ra, chỉ khác là nó đưa biến ketqua của bạn vào chuỗi đó.
- Bài 4 – Chia hết, chia lấy dư *Lí thuyết: một số kiểu biến trong Java Bạn đã biết 2 kiểu String (chuỗi) và int (nguyên) bây giờ bạn biết thêm kiểu float (thực) Số nguyên và số thực bạn biết sự khác nhau rồi chứ. Bây giờ ta bắt đầu bài toán ví dụ import java.io.*; public class Hello { public static void main(String[] args) throws Exception { BufferedReader in = new BufferedReader(new InputStreamReader(System.in)); System.out.print("Nhap a: "); float a = Float.parseFloat(in.readLine()); System.out.print("Nhap b: "); float b = Float.parseFloat(in.readLine()); float ketqua = a/b; System.out.println("Ket qua bai toan a+b la: " + ketqua); } } Bạn thử bài toán xem, nhớ đừng nhập số b=0 nhé, chuyện ấy sẽ xử lí sau. Ví dụ nhập a=5, b=2, kết quả in ra sẽ là 2.5, thú vị phải không ? Bây giờ cũng bài toán ấy, bạn thay đổi như sau import java.io.*; public class Hello { public static void main(String[] args) throws Exception { BufferedReader in = new BufferedReader(new InputStreamReader(System.in)); System.out.print("Nhap a: "); int a = Integer.parseInt(in.readLine()); System.out.print("Nhap b: "); int b = Integer.parseInt(in.readLine()); float ketqua = a/b; System.out.println("Ket qua bai toan a+b la: " + ketqua); } } Cũng nhập a=5, b=2, lần này kết quả in ra là … 2 Phép chia sẽ là phép chia hết nếu cả 2 toán hạng đều kiểu nguyên, gọi là chia lấy nguyên (/) hay div Bây giờ cũng chương trình ấy mà ta thay đổi lại chút xíu xem sao import java.io.*; public class Hello { public static void main(String[] args) throws Exception {
- BufferedReader in = new BufferedReader(new InputStreamReader(System.in)); System.out.print("Nhap a: "); int a = Integer.parseInt(in.readLine()); System.out.print("Nhap b: "); int b = Integer.parseInt(in.readLine()); float ketqua = a%b; System.out.println("Ket qua bai toan a+b la: " + ketqua); } } Cũng nhập a=5, b=2, lần này kết quả in ra là … 1 Đây là kết quả phép chia lấy dư 5 chia cho 2, gọi là chia lấy dư (%) hay mod *Thế nếu tôi muốn 2 số nguyên chia nhau mà ra kiểu thực chứ không phải phép chia lấy nguyên thì sao ? Trong trường hợp đó, bạn dùng “ép kiểu” int a=5,b=2;float ket qua; ketqua=(float)a/b; Bài 5 – Lập trình OOP Bạn xem bài của anh CEO trong JVN class Đây là một class, class này có hai property (thuộc tính) là name và age public class Person { String name; int age; } Đây là một class, class này ngoài property còn có constructor (khởi tạo) của class đó public class Person { String name; int age; public Person(String name) { this.name = name; } } Trong cái constructor này hãy lưu ý một điều, đó là biến this. Biến this có nghĩa là bản thân cái class đó (ở đây là class Person). Trong class Person có một property là age, câu this.age = age có nghĩa là cái thuộc tính age của class Person sẽ nhận giá trị ở cái đối số age do constructor Person(int age) đưa vào. Lưu ý là mọi class đều có sẵn ít nhất một constructor không có đối số. Đây là một class, class này ngoài property, constructor còn có một behavior (hành vi)
- public class Person { String name; int age; public Person(int age) { this.age = age; } public void Nhap() { nameonsole.readLine("Nhap ho ten:"); } } Khi ta viết câu lệnh sau Person personOne = new Person(12); Thì ta đã tạo ra một instance (thể hiện) là personOne của class Person Khai báo một class public abstract class MyClass {} Từ thứ 1 là khai báo quyền truy xuất và kế thừa,có 3 loại -public:được phép truy xuất từ bất cứ nơi nào và bất cứ lớp nào cũng được quyền kế thừa -protected:chỉ có phương thức cùng gói được phép truy xuất và kế thừa -private:chỉ có phương thức cùng gói được phép truy xuất nhưng không lớp nào được phép kế thừa -nếu không khai báo,mặc định là protected Từ thứ 2 là khai báo một lớp trừu tượng hay là không trừu tượng Nhiem vu: tao 1 lop Person, tao tiep 2 lop Students va Teachers ke thua lop Person, tao lop Execute chua ham chinh de chay chuong trinh. --lop Person- import corejava.*; abstract class Person { //cai nay goi la cac property hay state-thuoc tinh cua doi tuong String hoten; int age; String diachi; int luong; //cac constructor public Person(int age) { this.age = age; } //cac method hay behavior-hanh vi cua doi tuong public void Nhap() { hoten = Console.readLine("Nhap ho ten:"); diachi = Console.readLine("Nhap dia chi:"); } //vi la 1 class thuoc loai abstract nen Person duoc phep khai bao cac method khong co noi dung, noi dung cua class In se duoc cac lop ke thua no them vao noi dung cua rieng no public abstract void In(); public abstract int Tinhluong(); }
- --lop Students- import corejava.*; class Students extends Person { int MaSV,Malop; public void Nhap() { super.Nhap(); MaSV = Console.readInt("Nhap ma SV:"); Malop = Console.readInt("Nhap ma lop:"); } public void In() { System.out.println(hoten); System.out.println(diachi); System.out.println(MaSV); System.out.println(Malop); } public int Tinhluong() { return 150000; } } tu khoa super se goi ham Nhap() tu lop Person la cha cua lop Students --lop Teachers- import corejava.*; class Teachers extends Person { int Makhoa; public void Nhap() { super.Nhap(); Makhoa = Console.readInt("Nhap ma khoa::"); } public void In() { System.out.println(hoten); System.out.println(diachi); System.out.println(Makhoa); } public int Tinhluong() { return 500000; } } --lop Execute- import corejava.*; class Execute {
- public static void main(String args[]) { Students st = new Students(); st.Nhap(); st.In(); st.luong=st.Tinhluong(); Teachers tc = new Teachers(); tc.Nhap(); tc.In(); tc.luong=tc.Tinhluong(); } } Nguồn: JavaVietnam.org Set as favorite Bookmark Email This Hits: 4468 Comments (5) Theo dõi comment bài viết này ..., Lowly rated comment [Show] QUOCTHUAN123992 SAID: import java.io.*; doan nay nghia la j vay ban minh moi vua hoc co mot doan nhu vay" import java.utill.Scanner;" nghia la j` va ban co thể cho mình một ví dụ về do--while duoc khong cam on thong cam vi hỏi hơi nhiều report abuse vote down vote up Tháng chín 23, 2008 Votes: -2 VANVIETLOC SAID: Sao khi Compile tại lớp Person thì báo lỗi tại dòng hoten = Console.readLine ("Nhap ho ten: "); diachi = Console.readLine ("Nhap dia chi: "); report abuse vote down vote up Tháng mười 23, 2008 Votes: -2 VINHNV SAID: Hay quá bạn ơi.Mình cảm ơn bạn rất nhiều report abuse vote down vote up Tháng hai 19, 2009 Votes: +0 DANHHIEU1234 SAID:
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
JAVA for dummies - nhập môn JAVA (Phần 2)
11 p |
229 |
152
-
JAVA for dummies - nhập môn JAVA (Phần 3)
11 p |
212 |
140
-
JAVA for dummies - nhập môn JAVA (Phần 4)
10 p |
196 |
113
-
JAVA for dummies - nhập môn JAVA (Phần 5)
10 p |
159 |
111
-
CoreJava 2: NHẬP MÔN JAVA
13 p |
189 |
78
-
Bài giảng Nhập môn Java: Bài 2 – Võ Tấn Dũng
65 p |
14 |
5
-
Bài giảng Nhập môn Java: Bài 9 – Võ Tấn Dũng
47 p |
11 |
4
-
Bài giảng Nhập môn Java: Bài 4 – Võ Tấn Dũng
74 p |
22 |
4
-
Bài giảng Nhập môn Java: Bài 1 – Võ Tấn Dũng
50 p |
22 |
4
-
Bài giảng Nhập môn Java: Bài 3 – Võ Tấn Dũng
54 p |
18 |
3
-
Bài giảng Nhập môn Java: Bài 5 – Võ Tấn Dũng
35 p |
16 |
3
-
Bài giảng Nhập môn Java: Bài 6 – Võ Tấn Dũng
70 p |
10 |
3
-
Bài giảng Nhập môn Java: Bài 7 – Võ Tấn Dũng
35 p |
12 |
3
-
Bài giảng Nhập môn Java: Bài 8 – Võ Tấn Dũng
50 p |
11 |
3
-
Bài giảng Nhập môn Java: Bài 11 – Võ Tấn Dũng
85 p |
13 |
3
-
Bài giảng Nhập môn Java: Bài 12 – Võ Tấn Dũng
12 p |
16 |
3
-
Bài giảng Nhập môn java - Chương 4: Lập trình giao diện (GUI)
74 p |
13 |
1

Set-Cookie: TLDEVNamespace=ivci6vglihhcu5h5acaojd8qa2; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


markdown:
# Javascript bible_ Chapter 21
Chia sẻ: Nguyễn Thị Tú Uyên | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:20
64
lượt xem 14
download
lượt xem 14
download
![](http://image1.tailieu.vn/document/thumbnail/2009/20090808/emilynguyen/80x100/ch21_0995.jpg)
##
Javascript bible_ Chapter 21
Mô tả tài liệu
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static1.tailieu.vn/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Tham khảo sách 'javascript bible_ chapter 21', công nghệ thông tin, kỹ thuật lập trình phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả
Chủ đề:
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Set-Cookie: TLDEVNamespace=bv5k4st07gmqkjbfmqo81l45u0; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


markdown:
# KIẾN TRÚC LÀNG TRONG TÂM THỨC NGƯỜI VIỆT
Chia sẻ: Thandong Datviet | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:9
lượt xem 194
download
![](http://image1.tailieu.vn/document/thumbnail/2010/20100107/thandongdatviet2010/80x100/kien_truc_lang_trong_tam_thuc_nguoi_viet_7528.jpg)
##
KIẾN TRÚC LÀNG TRONG TÂM THỨC NGƯỜI VIỆT
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static1.tailieu.vn/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Cấu trúc làng truyền thống với những với những yếu tố điểm như con đê, cổng làng, đình làng, cây đa, bến nước, những nhà vườn - ao khép kín hài hòa, cân bằng với môi trường thiên nhiên, là những đặc trưng cần được bảo lưu và hoàn thiện trong tiến trình phát triển mới. Qua đình ngả nón trông đình / Đình bao nhiêu ngói thương mình bấy nhiêu..." Quê tôi là vùng đất bãi sông Hồng. Mẹ kể, tôi sinh vào một ngày đông muộn. Bà đỡ đã tắm cho tôi bằng thứ nước sông Hồng đã được...
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
##
Nội dung Text: KIẾN TRÚC LÀNG TRONG TÂM THỨC NGƯỜI VIỆT
- KIẾN TRÚC LÀNG TRONG TÂM THỨC NGƯỜI VIỆT T Cấu trúc làng truyền thống với những với những yếu tố điểm như con đê, cổng làng, đình làng, cây đa, bến nước, những nhà vườn - ao khép kín hài hòa, cân bằng với môi trường thiên nhiên, là những đặc trưng cần được bảo lưu và hoàn thiện trong tiến trình phát triển mới. Qua đình ngả nón trông đình / Đình bao nhiêu ngói thương mình bấy nhiêu..." Quê tôi là vùng đất bãi sông Hồng. Mẹ kể, tôi sinh vào một ngày đông muộn. Bà đỡ đã tắm cho tôi bằng thứ nước sông Hồng đã được đánh phèn để bớt đi cái mầu phù sa đỏ quạch. Thuở ấy, với tôi, khái niệm về quê hương cứ nhạt nhòa, xa vời vợi… bởi suốt tuổi thơ tôi lớn lên trong lòng Hà Nội. Hình ảnh về làng quê với mái đình, con đê, bến sông… đến với tôi chỉ qua những chuyện kể của bà, những bài ca dao trên ghế nhà trường mà thầy giáo già dạy tôi thường ngâm nga, tựa như: Qua đình ngả nón trông đình / Đình bao nhiêu ngói thương mình bấy nhiêu.
- Hay những câu thơ của cha tôi: Ngày Xuân trai gái trong thôn / Sang đò trẩy hội trống dồn năm canh / Đò sang lặng gió không trành / Mấy cô nghiêng bóng soi mình sửa ngôi. (Đò chiều – Xuân Thiêm ). Vậy mà, như mảnh đất phù sa bồi đắp theo tháng năm, hình ảnh về quê hương, về cái nôi tôi sinh cứ dầy lên rõ nét, sâu đậm dần cùng với vốn sống, sự hiểu biết của một người đến độ trưởng thành… Nghề kiến trúc đã cho tôi cơ hội đi nhiều, đến với nhiều vùng miền của đất nước. Để cho tôi được trở về, với niềm đau đáu, đam mê … mong tìm thấy ở làng quê nhỏ bé của mình nói riêng và của nông thôn nói chung một cái gì đấy, giản dị thôi, mà sao lại có sức hấp dẫn đến vậy. Dẫu rằng, vùng quê nơi tôi đến hay trở về vẫn còn nghèo lắm, rất nghèo so với những đổi thay đến chóng mặt nơi phồn hoa đô thị trong nền kinh tế thị trường ngiệt ngã. Dấu ấn của kiến trúc làng là gì? Giáo sư kiến trúc Đặng Thai Hoàng, một người có những kiến giải sâu sắc về kiến trúc đô thị thường trăn trở nói với tôi, đô thị của chúng ta, kể cả các thành phố lớn như Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh đều thiếu những "điểm nhấn" hay "Yếu tố điểm" (Landmarks). Mà theo ông, "Landmarks" là hình ảnh gây ấn tượng cho con người với đô thị, nó tạo ra sự nhận biết về phương hướng, vị trí trong thành phố hoặc trong khu vực. Đó là một loại ký hiệu của cấu trúc đô thị như tháp Eiffel (Paris – Pháp), tháp truyền hình Tower ở Toronto (Canada), tòa tháp đôi Petronas ở Kuala Lumpur (Malaysia)… Tôi đồng ý với nhận xét của ông. Đấy là về đô thị. Còn kiến trúc nông thôn, mà tôi gọi là kiến trúc làng, thì cái cột mốc hay yếu tố điểm kia là cái gì?
- Đường làng quanh co... (Ảnh nguồn: static.flickr.com) Tôi đã dự nhiều cuộc hội thảo khoa học của các nhà quản lý, của giới quy hoạch, kiến trúc, được nghe nhiều lý luận cao siêu, chung chung có tiếng kêu gọi khi bàn về kiến trúc nông thôn của nhiều vị thức giả. Nhưng những nghiên cứu có tính thực tiễn thì vẫn hiếm hoi lắm! Trên thế giới, không quốc gia nào lại không tồn tại hai môi trường cư trú: Đô thị và Nông thôn. Mà đã có nông thôn là có làng. Nhưng có lẽ, không ở đâu có cấu trúc làng như ở nước ta - Làng Việt. Một kiểu làng đặc trưng của đồng bằng Bắc bộ, sản phẩm của nền văn minh lúa nước, canh tác lạc hậu với “con trâu đi trước, cái cày theo sau". Làng Việt truyền thống có cấu trúc không lớn. Làng nằm kề cánh đồng, ruộng lúa, sở hữu của cư dân trong làng. Làng nọ cách làng kia cũng bởi cánh đồng làng. Từ hàng nghìn đời nay, mối quan hệ xã hội trong làng chủ yếu là thứ quan hệ “ Gia đình – họ hàng – làng nước". Có nhà nghiên cứu dân tộc học cho rằng, làng là sự mở rộng của huyết thống, nước thì xa hơn, nhưng cũng chung một cội nguồn. Có phải vì thế chăng mà trong lịch sử Việt Nam, các vị vua thường xưng "Tổ" hoặc "Tông" như: Lý Thái Tổ, Lý Thái Tông… cũng bởi từ cội nguồn và huyết thống.
- Nói như vậy để thấy vị trí của làng quan trọng đến thế nào trong xã hội Việt Nam truyền thống. Cấu trúc không gian của làng không phức tạp, nhưng cũng không đơn giản đến mức đơn điệu. Ở đồng bằng Bắc Bộ, hầu như làng nào cũng có lũy tre xanh bao bọc, dù làng nằm trong đê hay ngoài đê (ngoài bãi). Lũy tre ken dầy bởi lớp lớp cây tre, măng tre… như bức tường thành che chở cho làng khi có cướp, có giặc ngoại xâm, là nơi cung cấp vật liệu cho làng làm nhà, làm công trình công cộng và bao vật dụng sinh hoạt hằng ngày. Muốn vào làng phải đi qua cổng làng. Cổng làng xưa thường xây bằng gạch, nhiều làng ở vùng trung du và xứ Đoài - Hà Tây (nay đã sáp nhập với Hà Nội) thì xây bằng đá ong, liên kết bằng vôi, vữa trộn với mật mía và muối rất chắc chắn. Qua cổng làng là con đường làng lát gạch nghiêng hình mu rùa. Từ đây, ta sẽ bước vào thế giới làng với hệ thống đường ngang, ngõ tắt như xương cá, mà đường làng là xương sống. Nhưng dù đi đến đâu, thì nhà nào nhà nấy cứ mở cổng ra là gặp ngõ, qua ngõ là đường làng. Năm này qua năm khác, thế hệ sau nối tiếp thế hệ trước, tất cả đều đi trên đường làng và đi qua cổng làng. Ai đấy đã ví, cổng làng như một nhà ga, ở đó có đợi chờ, có chia ly, có nước mắt em nhạt nhòa trong chiều muộn tiễn người yêu lên đường đi xa, có dáng mẹ gầy xiêu xiêu suốt một đời tần tảo nuôi con, chờ chồng đằng đẵng suốt cuộc chiến tranh. Giáo sư Hoàng ơi! Với tôi và có thể cả với ông, cái cổng làng bình dị ấy sao không thể là một “Cột mốc", một “Yếu tố điểm" quan trọng trong cấu trúc làng!
- Một góc Mông Phụ Đường Lâm (Nguồn ảnh: photobucket.com) Trong làng, ngôi Đình có vị trí tâm linh đặc biệt. Đình làng không chỉ là nơi thờ Thành hoàng làng, mà còn là nơi sinh hoạt chung của cộng đồng. Nhà văn Ngô Tất Tố đã từng cho rằng, nếu như làng là xã hội Việt Nam thu nhỏ thời phong kiến, thì Đình là hình ảnh của làng. Nơi đây diễn ra những cuộc họp của bô lão trong làng, trong họ tộc, từ chuyện làm lễ lên lão cho nhà này, phạt vạ nhà kia có con gái không chồng mà chửa… cho đến những việc đại sự như đón sắc phong của vua ban, hội đình, tất tật đều được diễn ra ở sân Đình và theo lệ của làng. Đình làng với kiến trúc đặc sắc từ kỹ thuật dựng lắp đến nghệ thuật chạm khắc trên các hệ vì, bẩy, kẻ đã trở thành tinh hoa của nghệ thuật kiến trúc truyền thống. Nhà trong làng hầu hết là nhà tranh vách đất, sau này đời sống khá hơn là tường gạch, mái ngói. Bố cục nhà trong làng gần như giống nhau, có nhà chính, nhà phụ. Nhà chính thường ba gian hai chái và có hiên rộng. Hiên được che bởi một lớp dại đan bằng tre có thể tháo lắp dễ dàng, vừa kín đáo trong sinh hoạt, vừa tiện mở rộng không gian khi cần thiết, ngăn gió lạnh về mùa đông, che bớt cái nắng gắt chói chang của mùa hè. Nhà chính là nơi ở, nơi thờ cúng tổ tiên, ông bà, nơi tiếp khách.
- Hai chái nhà thường được xây kín không mở cửa sổ, là nơi để đồ, hoặc dành làm chỗ ngủ cho đàn bà con gái. Nhà phụ là bếp, chuồng lợn, gà. Nhà chính, nhà phụ thường bố cục theo hình chữ L, ôm lấy cái sân rộng. Trước sân là một ao nhỏ được tạo nên bởi quá trình vật đất tôn nền làm nhà, chung quanh bờ ao thường trồng cây lưu niên. Cấu trúc nhà trong làng giản dị, nhưng rất hài hòa với môi trường thiên nhiên trong lành, có ao cá, vườn cây… Chả thế mà nhiều vị quan khi về hưu, cởi bỏ mũ mão cân đai trở về làng vui thú điền viên là vậy. Những mái nhà đỏ san sát trong làng cổ Việt Nam (Nguồn: ttvnol.com) Cấu trúc làng truyền thống có nguy cơ bị phá vỡ Những năm gần đây, người ta hay nói đến cụm từ “Phát triển bền vững". Đây là một khái niệm xuất hiện vào cuối thập niên 80 của thế kỷ trước, do ủy ban Môi trường và phát triển thế giới đề xướng. Sau Đại hội IX của Đảng, vấn đề phát triển bền vững ở nước ta đã trở thành quan điểm thể hiện trong Chiến lược phát triển kinh tế thời kỳ 2001 – 2010. Và cũng đã có cả một Nghị quyết về CNH – HĐH nông nghiệp, nông thôn. Chúng ta đang trong tiến trình đô thị hóa mạnh mẽ để theo kịp xu thế chung của thời đại và hội nhập quốc tế. Đó là quy luật tất yếu của sự phát triển. Theo số liệu điều
- tra gần đây, hàng năm đất nông thôn bị giảm gần ba vạn ha bởi tác động của quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa và cả xói mòn, lở đất… Điều đó có nghĩa là đất canh tác ngày càng thu hẹp lại. Khoảng cách giữa làng và đô thị không còn xa nữa, thậm chí có nơi phố và làng đã tiếp cận nhau, hòa vào nhau để trở thành Phố – Làng. Cấu trúc làng truyền thống đang đứng trước nguy cơ bị phá vỡ. Đó là một thực tế! Đình làng Nông Lục (Bắc Sơn-Lạng Sơn). Ảnh nguồn: photobucket Việc đi tìm một mô hình làng mới, cấu trúc mới phù hợp với sự phát triển của khoa học công nghệ, nâng cao đời sống của nông dân là vấn đề bức thiết, phải được quan tâm. Hiện nay, nhiều nhà quản lý, quy hoạch và cả trên báo chí hay dùng khái niệm "Đô thị hóa nông thôn". Theo tôi, cần xem lại khái niệm này. Đô thị hóa là quá trình biến một nơi nào đó thành đô thị. Nhưng không vì thế mà biến nông thôn truyền thống Việt Nam thành đô thị của thời hiện đại! Cấu trúc làng truyền thống với những với những yếu tố điểm như con đê, cổng làng, đình làng, cây đa, bến nước, những nhà vườn - ao khép kín hài hòa, cân bằng với môi trường thiên nhiên, là những đặc trưng cần được bảo lưu và hoàn thiện trong tiến trình phát triển mới.
- Chúng ta đang thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá, nông thôn là để nông thôn phát triển, để đời sống nông dân được cải thiện, đủ đầy theo xu thế đi lên của xã hội, chứ không làm mất đi bản sắc văn hóa truyền thống tốt đẹp của nông thôn. Chúng ta cải thiện hạ tầng kỹ thuật ở nông thôn như xây dựng hệ thống điện, nước sạch, làm đường, mương bêtông, sử dụng hầm chứa rác tạo khí bioga … là hướng đi đúng đắn mà Nghị quyết của Đảng đã từng chỉ rõ. Chúng ta bảo tồn những giá trị văn hóa tốt đẹp được xây dựng từ hàng nghìn năm nay, nhưng kiên quyết xóa bỏ những hủ tục, lệ làng lạc hậụ để xây dựng hương ước mới, phong tục mới, cuộc sống mới trong một xã hội có kỷ cương, dân chủ, mọi người đều bình đẳng trước pháp luật. Không gian kiến trúc làng truyền thống cần được tôn trọng. Sẽ ra sao khi cấu trúc làng truyền thống biến mất, thay vào đó là những dãy nhà kiểu hàng phố cao ngất ngưởng 4 – 5 tầng, kiến trúc lai căng, kệch cỡm, với đủ loại biển hiệu xanh, đỏ lòe loẹt mà ta gọi là “Đô thị hóa" Người viết bài này cứ mường tượng ra cái làng xưa yêu dấu của mình sẽ được các kiến trúc sư sắp xếp lại cho hợp lý hơn, tiện lợi hơn, để sau lũy tre làng là những ngôi nhà 1 – 2 tầng xây gạch không nung, mái lợp tôn cách nhiệt. Con đường làng được đổ bê tông, có hệ thống tiêu thoát nước…
- Ngày ngày, từ cái cổng làng quen thuộc, những nông dân của thời đổi mới ra cánh đồng cao sản làm việc với các nông cụ tiên tiến. Để rồi khi chiều xuống, họ lại trở về sống bình yên trong ngôi nhà ấm cúng với đầy đủ tiện nghi, có nước sạch, xem ti vi hay nghe nhạc trong một khuôn viên có ao cá, vườn cây… Rồi những đêm hội mùa xuân, trên chiếu chèo ở sân đình, các cô gái làng xinh đẹp sẽ lại hóa thân vào những Thị Mầu, Thị Kính qua làn điệu dân ca mượt mà, đằm thắm. Đó là cuộc sống của nông thôn Việt Nam trong tương lai gần mà chúng ta đang hướng tới và phấn đấu. Tôi không hiểu sâu về triết học, nhưng tôi thấy thực có lý khi đọc được ở đâu đó một phát hiện lý thú: Nếu lấy Huế làm tâm, quay một vòng ta sẽ được vòng tròn thái cực âm dương. Cái bờ biển cong hình chữ S của Tổ quốc chính là đường tiếp cận giữa âm và dương ấy. Âm là biển Đông. Còn phía đất liền có dãy Trường Sơn bao bọc là dương. Đất – Cha, Biển – Mẹ là thế. Cội nguồn của dân tộc, của văn hóa truyền thống cũng bắt đầu từ đó, nó bền vững, trường tồn qua cả nghìn năm thuộc Bắc, rồi sau này là gần trăm năm bị kẻ thù phương Tây đô hộ. Và, kiến trúc làng Việt là một phần của mạch nguồn văn hóa dân tộc chảy mãi khôn cùng…
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
THỨC KIẾN TRÚC CỔ VIỆT NAM
16 p |
1193 |
589
-
Kiến trúc Làng Việt Nam
5 p |
833 |
551
-
HÌNH TƯỢNG HOA SEN TRONG KIẾN TRÚC PHẬT GIÁO VIỆT NAM
6 p |
855 |
344
-
Kiến trúc Việt Nam
4 p |
380 |
127
-
HÌNH TƯỢNG RỒNG TRONG MỸ THUẬT CỔ VIỆT NAM
8 p |
72 |
34
-
Hình tượng con người trong điêu khắc kiến trúc đình làng Việt thế kỷ XVII
8 p |
105 |
34
-
Kiến trúc mảng trong hội họa là như thế nào
8 p |
64 |
21
-
Bình phong và non bộ trong kiến trúc lăng Tự Đức
4 p |
115 |
18
-
Kiến trúc đình chùa Việt trong nhà thờ đá Phát Diệm
8 p |
85 |
18
-
LĂNG TẨM HUẾ: MỘT THÀNH TỰU RỰC RỠ CỦA NỀN KIẾN TRÚC CỔ VIỆT NAM
10 p |
54 |
14
-
KIẾN TRÚC LÀNG - NÉT VĂN HÓA CỦA NGƯỜI VIỆT
5 p |
58 |
11
-
Nhà sàn dài – Kiến trúc nhà truyền thống của người Gié Triêng
4 p |
55 |
8
-
Kiến trúc làng trong tâm thức của người Việt
11 p |
36 |
7
-
Kiến trúc nhà độc đáo của người Bana
5 p |
81 |
6
-
Vẻ Đẹp Trong Kiên Trúc Điêu Khắc Nhà Mồ Người Cơ Tu
6 p |
61 |
5
-
SẬP TRONG TÂM THỨC CỦA NGƯỜI VIỆT
5 p |
36 |
4
-
HÌNH TƯỢNG RỒNG MỸ THUẬT THỜI LÝ
8 p |
35 |
3

Set-Cookie: TLDEVNamespace=fbo09l6vovdpu5hic85avakd16; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


markdown:
# Mạch điện tử tương tự - chương 5
Chia sẻ: Van Kent Kent | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:18
lượt xem 48
download
![](http://image.tlvnimg.com/document/thumbnail/2010/20100715/vankent/80x100/mach_dien_tu_tuong_tu_chap5_4521.jpg)
##
Mạch điện tử tương tự - chương 5
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static.tlvnimg.com/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Tham khảo tài liệu 'mạch điện tử tương tự - chương 5', kỹ thuật - công nghệ, kĩ thuật viễn thông phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
##
Nội dung Text: Mạch điện tử tương tự - chương 5
- Chương 5: Đáp ứng tần số của BJT và FET Chương 5 ÐÁP ỨNG TẦN SỐ CỦA BJT VÀ FET Trong các chương 2, 3, 4 ta đã phân tích các mạch khuếch đại tín hiệu nhỏ dùng BJT và FET. Việc phân tích đó chỉ đúng trong một dải tần số nhất định, ở đó ta giả sử các tụ liên lạc ngõ vào, ngõ ra và phân dòng có dung kháng không đáng kể và được xem như nối tắt ở tần số của tín hiệu. Ngoài ra ở dải tần số đó ảnh hưởng của các điện dung liên cực trong BJT và FET không đáng kể. Dải tần số này thường được gọi là dải tần số giữa. Trong chương này ta sẽ khảo sát ảnh hưởng của các tụ liên lạc, phân dòng (có điện dung lớn) ở tần số thấp và các tụ liên cực (có điện dung nhỏ) ở tần số cao lên các thông số của mạch khuếch đại. Trước khi đi vào chi tiết, ta cần biết qua một số khái niệm cần thiết như là một công cụ khảo sát. 5.1 DECIBEL: Ta xem mạch tương đương 2 cổng hình 5.1 Công suất ngõ vào được định nghĩa: Pi=vi.ii Công suất ngõ ra được định nghĩa: P0=v0.i0 Trong kỹ nghệ người ta thường đưa ra một đơn vị là decibel (dB) để diễn tả độ lợi công suất. Ðơn vị căn bản ban đầu là Bel và được định nghĩa: Trương Văn Tám V-1 Mạch Điện Tử
- Chương 5: Đáp ứng tần số của BJT và FET 5.2 MẠCH LỌC THƯỢNG THÔNG R.C: Dạng mạch căn bản như hình 5.2 Tụ C được xem như nối tắt (short-circuit), kết quả là: v0 ≈ vi - Ở khoảng giữa 2 tần số này, độ lợi điện thế AV=v0 /vi thay đổi nhu hình 5.3. Khi tần số tăng, dung kháng của tự C giảm và tín hiệu ở ngỏ ra v0 lớn dần. Ðiện thế ngõ vào và ngõ ra liên hệ với nhau bằng công thức: Trương Văn Tám V-2 Mạch Điện Tử
- Chương 5: Đáp ứng tần số của BJT và FET Tại AV=1 ⇒v0=vi (trị tối đa) AV(dB)=20Log1=0dB Vậy tần số cắt là tần số tại đó độ lợi giảm đilần hay giảm đi 3dB. Nếu phương trình độ lợi được viết dưới dạng số phức: Khi f
- Chương 5: Đáp ứng tần số của BJT và FET Mạch lọc nêu trên có độ lợi giảm đi 20dB khi tần số giảm đi 10 lần hay độ lợi giảm 6dB khi tần số giảm phân nửa được gọi là mạch lọc 6dB/octave hay 20dB/decade Trương Văn Tám V-4 Mạch Điện Tử
- Chương 5: Đáp ứng tần số của BJT và FET 5.3 MẠCH LỌC HẠ THÔNG RC: Dạng mạch căn bản như hình 5.6. Ở khoảng giữa 2 tần số này, độ lợi điện thế thay đổi như hình 5.7. Khi tần số tăng dần, dung kháng của tụ C càng giảm và v0 càng giảm. Tương tự như mạch lọc hạ thông, khi f>>fi thì AV(dB) =-20log(f/fi) và độ dốc của giản đồ cũng là 20dB/decade. Trương Văn Tám V-5 Mạch Điện Tử
- Chương 5: Đáp ứng tần số của BJT và FET 5.4 ÐÁP ỨNG TẦN SỐ THẤP CỦA MẠCH KHUẾCH ÐẠI DÙNG BJT: Trong đoạn này, ta phân tích mạch khuếch đại dùng cầu chia điện thế, nhưng kết quả cũng có thể được áp dụng cho các mạch khác. Tại tần số cắt fLS, điện thế tín hiệu vi bằng 70.7% so với giá trị được xác định bởi phương trình (5.11) và như vậy ta thấy CS chỉ có ảnh hưởng lên độ khuếch đại của mạch ở tần số thấp. Ở mạch khuếch đại như hình (5.8), khi phân tích ảnh hưởng của CS; ta giả sử CE và CC có dung kháng khá lớn và xem như nối tắt ở tần số của tín hiệu. Với giả sử này, mạch tương đương xoay chiều ở ngõ vào như hình 5.10. CC: Vì CC được nối giữa ngỏ ra của BJT và tải nên hình ảnh CC và RL, R0 như một mạch lọc thượng thông. Tần số cắt do ảnh hưởng của CC có thể được xác định bởi: Trương Văn Tám V-6 Mạch Điện Tử
- Chương 5: Đáp ứng tần số của BJT và FET Giả sử rằng ảnh hưởng của CS và CE không đáng kể, điện thế ngõ ra sẽ giảm còn 70.7% so với v0 ở tần số giữa tại fLC. Mạch tương đương xoay chiều ở ngõ ra như hình 5.12. Vậy R0 = RC //r0. CE: Ta có thể xem CE nhìn hệ thống như hình vẽ 5.13 Ðể xác định ảnh hưởng của CE lên độ khuếch đại của mạch, ta xem mạch hình 5.16, trong đó độ khuếch đại được cho bởi: khi không có CE. Trương Văn Tám V-7 Mạch Điện Tử
- Chương 5: Đáp ứng tần số của BJT và FET Khi ta mắc CE vào mạch, nhận thấy: - Ở tần số thật thấp, dung kháng của CE lớn, CE có thể xem như hở mạch và độ lợi điện thế sẽ nhỏ nhất được tính bằng công thức (5.17). - Khi tần số tín hiệu tăng dần, dung kháng của CE giảm và vì mắc song song với RE nên tổng trở nhìn ở chân E giảm nên độ khuếch đại tăng dần. - Khi tần số đủ lớn (tần số giữa hay tần số cao) tụ CE xem như nối tắt và độ lợi điện thế sẽ cực đại và . - Tại tần số fLE, độ lợi điện thế sẽ giảm 3dB so với tần số giữa. Như vậy ta thấy rằng đáp ứng ở tần số thấp của mạch là do ảnh hưởng của CS, CC, CE. Tần số cắt thấp (tần số tại đó độ lợi giảm 3dB) của mạch sẽ là tần số cắt thấp cao nhất của fLS, fLC và fLE. 5.5 ÐÁP ỨNG TẦN SỐ THẤP CỦA MẠCH KHUẾCH ÐẠI DÙNG FET: Việc phân tích một mạch khuếch đại dùng FET ở tần số thấp cũng tương tự như mạch khuếch đại dùng BJT ở đoạn trước. Ba tụ điện tạo ảnh hưởng đến độ lợi ở tần số thấp là CG, CC và CS. Ta xem một mạch khuếch đại dùng FET như hình 5.17. CG: Do tụ CG nối giữa nguồn tín hiệu và hệ thống linh kiện nên mạch tương đương như hình 5.18. Tần số cắt thấp do ảnh hưởng của CG được xác định bởi: CC: Tụ liên lạc ngõ ra CC được nối giữa linh kiện và tải nên mạch tương đương ngõ ra như hình 5.19. Tần số thấp do ảnh hưởng của CC được xác định bởi: Trương Văn Tám V-8 Mạch Điện Tử
- Chương 5: Đáp ứng tần số của BJT và FET Trong đó: R0 = RD //rd. CS: Tụ cực nguồn CS nhìn hệ thống như hình 5.20. Do đó tần số thấp do hiệu ứng của CS được xác định bởi: Ðể xác định Req, ta chú ý mạch tương đương ngõ ra của mạch dùng FET bên trên như sau: Ta chú ý là: vgs = vg - vS = vi - v0. Ta thay nguồn dòng gmvgs bằng nguồn điện thế và để tính Req ta cho ngõ vào bằng 0 tức vi = 0. Mạch vẽ lại như hình 5.12b. Trương Văn Tám V-9 Mạch Điện Tử
- Chương 5: Đáp ứng tần số của BJT và FET 5.6 HIỆU ỨNG MILLER: Ở vùng tần số cao, các điện dung lớn (tụ liên lạc, tụ phân dòng), được xem như nối tắt và không ảnh hưởng đến các thông số của mạch. Ðiện dung ảnh hưởng quan trọng đến hoạt động của mạch là các điện dung liên cực bên trong linh kiện và điện dung tạo bởi dây nối bên ngoài linh kiện. Xem một mạch khuếch đại đảo (dịch pha 1800 giữa ngõ vào và ngõ ra). Ðiện dung ở ngõ vào và ngõ ra sẽ gia tăng bởi tác dụng của điện dung liên cực giữa ngõ ra và ngõ vào của linh kiện và nó sẽ làm thay đổi độ khuếch đại của mạch. Trong mô hình 5.22, điện dung “hồi tiếp” này được định nghĩa là Cf. Áp dụng định luật Kirchoff về dòng điện ta có: ii=i1+i2 X Cf 1 = = X CM 1 − A V ω(1 − A V )C f Từ phương trình này ta vẽ lại mạch tương đương như hình 5.23. Các tụ liên cực ở ngõ vào của mạch điện được xem như mắc song song với CM. Tổng quát, điện dung ngõ vào hiệu ứng Miller được định nghĩa bởi: CMi = (1-AV)Cf (5.23) Như vậy ở tần số cao, độ lợi điện thế AV là một hàm số theo CMi. Vì độ lợi ở tần số giữa là cực đại nên ta có thể dùng độ lợi tối đa này để xác định CMi trong công thức (5.23). Hiệu ứng Miller cũng làm gia tăng điện dung ở ngõ ra, chúng phải được để ý đến khi xác định tần số ngắt cao. Trương Văn Tám V-10 Mạch Điện Tử
- Chương 5: Đáp ứng tần số của BJT và FET 5.7 ÐÁP ỨNG TẦN SỐ CAO CỦA MẠCH KHUẾCH ÐẠI DÙNG BJT: Ở vùng tần số cao, có 2 vấn đề xác định điểm -3dB: điện dung của hệ thống (ký sinh và liên cực) và sự phụ thuộc vào tần số của hfe hay β. 5.7.1 Các thông số của hệ thống: Ta xem mạch khuếch đại dùng BJT ở tần số cao như hình 5.25 Cbe, Cbc, Cce là các tụ liên cực của BJT do chế tạo. Cwi, Cw0 là các tụ ký sinh do hệ thống dây nối, mạch in ở ngõ vào và ngõ ra của BJT. Như vậy, mạch tương đương xoay chiều ở tần số cao có thể được vẽ lại như hình 5.26. Trương Văn Tám V-11 Mạch Điện Tử
- Chương 5: Đáp ứng tần số của BJT và FET Trong đó: Ci = Cwi + Cbe + CMi C0 = Cw0 + Cce + CM0 Chú ý sự vắng mặt của CS, CC, CE vì ở vùng tần số cao các tụ này xem như nối tắt. Thông thường Cbe và Cce nhỏ nhất. Trong các sách tra cứu, nhà sản xuất thường chỉ cho biết Cbe, Cbc mà bỏ qua Cce. Dùng định lý Thevenin biến đổi mạch ngõ vào và ngõ ra, ta được: Với: Rth1 = RS //R1 //R2 //Ri Tần số giảm 3dB do tác dụng của Ci là: Trong đó: Ci = Cwi + Cbe + CMi Ci= Cwi + Cbe + (1-AV)Cbc Ở tần số rất cao, ảnh hưởng của Ci là làm giảm tổng trở vào của hệ thống, giảm biên độ tín hiệu đưa vào hệ thống (giảm dòng ib) và do đó làm giảm độ lợi của mạch. Ở ngõ ra với: Rth2 = Rc //RL //r0 Ở tần số rất cao, dung kháng của C0 giảm nên làm giảm tổng trở ra của hệ thống và kết quả là v0 bị giảm và v0 sẽ tiến dần về 0 khi XC0 càng nhỏ. Tần số cắt cao của mạch được xác định là tần số cắt thấp trong 2 tần số cắt fHi và fH0. Ngoài ra vì hfe (hay β) cũng giảm khi tần số tăng nên cũng phải được xem là một yếu tố để xác định tần số cắt cao của mạch ngoài fHi và fH0. 5.7.2 Sự biến thiên của hfe (hay β) theo tần số: Ta chấp nhận sự biến thiên của hfe (hay β) theo tần số bằng hệ thức: người ta thường dùng mạch tương đương của BJT theo thông số hỗn tạp π(lai π) ở tần số cao. Trương Văn Tám V-12 Mạch Điện Tử
- Chương 5: Đáp ứng tần số của BJT và FET Nếu sách tra cứu cho fα thì ta có thể suy ra fβ từ công thức liên hệ: fβ = fα(1-α) Tích số độ lợi-băng tần được định nghĩa cho BJT bởi điều kiện: Trương Văn Tám V-13 Mạch Điện Tử
- Chương 5: Đáp ứng tần số của BJT và FET fT ≈ hfe(mid).fβ (5.30) Chú ý là fβ ≈ BW = băng tần; nên fT chính là tích độ lợi băng tần. Trương Văn Tám V-14 Mạch Điện Tử
- Chương 5: Đáp ứng tần số của BJT và FET 5.8 ÐÁP ỨNG TẦN SỐ CAO CỦA MẠCH KHUẾCH ÐẠI DÙNG FET: Việc phân tích một mạch khuếch đại dùng FET ở tần số cao cũng tương tự như ở BJT. Với FET cũng có các điện dung liên cực Cgs, Cds, Cgd và tụ ký sinh ngõ vào Cwi, ngõ ra Cw0. Cgs và Cgd khoảng từ 1pF đến 10 pF trong lúc Cds nhỏ hơn nhiều (từ 0.1pF đến 1pF). Ta xem mạch khuếch đại dùng FET như hình 5.32. Mạch tương đương xoay chiều như hình 5.33. Trong đó: Ci = CWi + CgS + CMi Với CMi = (1-AV)Cgd Trương Văn Tám V-15 Mạch Điện Tử
- Chương 5: Đáp ứng tần số của BJT và FET Ðể xác định tần số cắt do ảnh hưởng của Ci và C0 ta dùng mạch tương đương Thevenin ở ngõ vào và ngõ ra. Tần số cắt cao của mạch là tần số cắt có trị nhỏ của fHi và fH0. Trương Văn Tám V-16 Mạch Điện Tử
- Chương 5: Đáp ứng tần số của BJT và FET BÀI TẬP CUỐI CHƯƠNG V Bài 1: Cho mạch điện hình 5.33 Cwi = 5pF, Cw0 = 8pF, Cbc = 12pF, Cbe = 40pF, Cce = 8pF a/ Xác định re b/ Tìm AV(mid) =v0/vi c/ Tính Zi d/ Tìm AVS = v0/vS e/ Xác định fLS, fLe, fLE f/ Xác định tần số cắt thấp g/ Vẽ đáp ứng tần số Bài 2: Với mạch điện và các thông số của bài 1: a/Xác định fHi và fH0 b/ Cho Cb’e = Cbe; Cb’c = Cbc. Tìm fβ và fT c/ Xác dịnh tần số cắt cao và vẽ đáp ứng tần số. Bài 3: Lập lại các câu hỏi của bài 1 với mạch điện hình 5.34 Cwi=8pF, Cwo=10pF, Cbc=20pF, Cbe=30pF, Cce=12pF Trương Văn Tám V-17 Mạch Điện Tử
- Chương 5: Đáp ứng tần số của BJT và FET Bài 4: Lập lại các câu hỏi bài 2 cho mạch điện và các thông số của bài 3. Bài 5:Cho mạch điện hình 5.35 a/ Xác định VGS và IDQ b/ Tìm gm0 và gm c/ Tinh AV = v0/vi ở tần số giữa d/ Xác định Zi e/ Tính AVS = v0/vS f/ Xác định fLG, fLC, fLS g/ Xác định fHi và fH0 i/ Vẽ đáp ứng tần số. Cho biết: VGS(off) =-6v, CWi = 3pF, Cdg = 4pF, IDSS = 6mA, Cw0 = 5pF, CgS = 6pF, rd = ∞, CdS = 1pF Bài 6: Lập lại các câu hỏi của bài 5 cho mạch điện hình 5.36 Cho biết: IDSS = 10mA, VGS(off) =-6v, rd = ∞, CWi=4pF, CW0 = 6pF, Cgd = 8pF, Cgs=12pF, CdS = 3pF Trương Văn Tám V-18 Mạch Điện Tử
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Bài tập mạch điện tử
40 p |
1430 |
604
-
Chuyển đổi số tương tự
17 p |
434 |
146
-
Ngân Hàng đề thi Điện tử - Môn Điện tử tương tự - Học viện công nghệ bưu chính viễn thông
0 p |
226 |
110
-
Mạch điện tử tương tự - chương 1
23 p |
183 |
103
-
GIÁO TRÌNH MÔN MẠCH ĐIỆN TỬ
95 p |
202 |
77
-
Mạch điện tử tương tự - chương 6
20 p |
139 |
75
-
Mạch điện tử tương tự - chương 8
33 p |
114 |
66
-
Mạch điện tử tương tự - chương 4
15 p |
119 |
62
-
Bài giảng: Truyền thông điện tử
55 p |
197 |
57
-
Ngân hàng đề thi Điện tử tương tự ngành điện tử viễn thông - 1
14 p |
212 |
54
-
Ebook Kỹ thuật vô tuyến điện: Phần 1
107 p |
99 |
53
-
Mạch điện tử tương tự - chương 9
25 p |
99 |
51
-
Mạch điện tử tương tự - chương 7
43 p |
117 |
45
-
Mạch điện tử - Chuyển đổi tương tự - số
17 p |
103 |
43
-
Tự thiết kế mạch điện tử với Workbench fof Dos & Windows
171 p |
123 |
37
-
Bài giảng Chương 3: Đáp ứng tần số và mạch lọc tương tự
67 p |
19 |
6
-
Bài giảng Kỹ thuật chuyển mạch báo hiệu - Chương 1: Chuyển mạch kênh (Circuit Switching)
82 p |
36 |
6

Set-Cookie: TLDEVNamespace=88qeni6a9ovmqt9gm0smdc9ek6; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


markdown:
# Quyết định số 1047/2003/QĐ-UB
Chia sẻ: Son Nguyen | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:2
28
lượt xem 2
download
lượt xem 2
download
![](http://image1.tailieu.vn/document/thumbnail/2009/20091202/lawdt6/80x100/1808.jpg)
##
Quyết định số 1047/2003/QĐ-UB
Mô tả tài liệu
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static1.tailieu.vn/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Quyết định số 1047/2003/QĐ-UB Về việc phê duyệt kết quả chỉ định thầu do Uỷ ban nhân dân Thành phố Hồ Chí ban hành
Chủ đề:
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Set-Cookie: TLDEVNamespace=sos1iscv3089iflojq02m3lh61; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly