markdown:
![ Angliyskaya Enbankment SPb.jpg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Angliyskaya_Enbankment_SPb.jpg/100px-Angliyskaya_Enbankment_SPb.jpg)
**; Ngày Quốc phòng tại Pakistan.** [Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria) [Năm 394](http://vi.wikipedia.org/wiki/394)– [Hoàng đế La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF_La_M%C3%A3) [Theodosius I](http://vi.wikipedia.org/wiki/Theodosius_I)đánh bại và giết người tiếm vị [Eugenius](http://vi.wikipedia.org/wiki/Eugenius)trong **.** [trận sông Frigidus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_s%C3%B4ng_Frigidus) [Năm 1968](http://vi.wikipedia.org/wiki/1968)– **trở thành một quốc gia độc lập từ Anh Quốc.** [Swaziland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Swaziland) [Năm 1976](http://vi.wikipedia.org/wiki/1976)– Phi công [Viktor Belenko](http://vi.wikipedia.org/wiki/Viktor_Ivanovich_Belenko)của [Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4)đáp một chiếc **xuống** [MiG-25](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mikoyan-Gurevich_MiG-25) [Hakodate](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hakodate)thuộc [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)và yêu cầu được tị nạn, giúp phương Tây có thể nghiên cứu ưu nhược điểm của loại máy bay này. [Năm 1991](http://vi.wikipedia.org/wiki/1991)– Sau khi được đổi tên thành “Leningrad” từ năm 1924, [thành phố](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_c%E1%BB%A7a_Nga)lớn thứ hai của [Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nga)phục hồi tên gọi [Sankt-Peterburg](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg) *(hình)*.
# Bulgaria
|Република България
|Republika Balgariya
|
|
![]()
|Quốc kỳ||Huy hiệu|
|Khẩu hiệu|
|
|Съединението прави силата
(
|Quốc ca|
|
|
|Hành chính|
|Chính phủ||
|[Chủ tịch nước](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Bulgaria&action=edit&redlink=1) [Thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Bulgaria&action=edit&redlink=1) [Georgi Parvanov](http://vi.wikipedia.org/wiki/Georgi_Parvanov) [Boyko Borisov](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Boyko_Borisov&action=edit&redlink=1) [tiếng Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Bulgaria) [Sofia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sofia) [42°41′B, 23°19′Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Bulgaria¶ms=42_41_N_23_19_E_type:country%28111.001,9%29) [Sofia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sofia) [hạng 102](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [EET](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eastern_European_Time&action=edit&redlink=1)( [UTC](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+2); [mùa hè](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8): [EEST](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eastern_European_Summer_Time&action=edit&redlink=1)(UTC+3) [Đế Quốc Ottoman](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman) [3 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_3)năm [1878](http://vi.wikipedia.org/wiki/1878) [22 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_9)năm [1908](http://vi.wikipedia.org/wiki/1908) [hạng 92](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [[2]](http://www.nsi.bg/Census_e/Census_e.htm)người [hạng 100](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [GDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2005) [đô la Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) [HDI](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2009) [hạng 61](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Đơn vị tiền tệ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Lev](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lev&action=edit&redlink=1)(
)
[BGN] [Tên miền Internet](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.bg](http://vi.wikipedia.org/wiki/.bg) **Bulgaria** ( [tiếng Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Bulgaria): България, *Balgariya*, [Tiếng Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t): Bun-ga-ri ), tên chính thức là [1] **Cộng hòa Bulgaria**(Република България, *Republika Balgariya*) là một quốc gia nằm tại khu vực đông nam [châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). Bulgaria giáp với [România](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rom%C3%A2nia)về phía bắc, giáp với [Serbia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Serbia)và [Cộng hòa Macedonia](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Macedonia)về phía tây, giáp với [Hy Lạp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p)và [Thổ Nhĩ Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3)về phía nam và cuối cùng giáp với [Biển Đen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90en)về phía đông. [Dãy núi Balkan](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A3y_n%C3%BAi_Balkan)chạy từ đông sang tây phía bắc Bulgaria. Người Bulgaria gọi dãy núi này là “Núi Cũ” (Stara Planina). [Sông Donau](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Donau)tạo thành phần lớn biên giới phía bắc Bulgaria.
Giữa Sofia ở phía tây và
[Biển Đen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90en)là một vùng đồng bằng thấp gọi là [thung lũng hoa hồng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_hoa_h%E1%BB%93ng&action=edit&redlink=1), trong 3 thế kỷ đã trồng ở khu vực này. Hoa hồng Kazanluk được ưa chuộng và được xuất khẩu do mùi hương riêng biệt của nó, dùng để sản xuất [nước hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_hoa). Về phía đông là bờ biển Hắc Hải với những mỏm đá phía bắc và các bãi cát phía nam thu hút du khách khắp thế giới.
Vị trí của Bulgaria ở giao lộ quan trọng của hai châu lục khiến đây là nơi tranh giành quyền lực trong nhiều thế kỷ. Là một vương quốc độc lập trong nhiều thế kỷ, Bulgaria đã là một cường quốc lớn trong thời gian dài thời
[Trung cổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_C%E1%BB%95).
Bulgaria là một nước có truyền thống lịch sử và văn hóa lâu đời tại châu Âu.
[Đế quốc Bulgaria thứ nhất](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Bulgaria_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)hùng mạnh đã từng mở rộng lãnh thổ ra khắp vùng Balkan và có những ảnh hưởng văn hóa của họ ra khắp các cộng đồng người Slav tại khu vực này. Vài thế kỉ sau đó, với sự sụp đổ của [Đế quốc Bulgaria thứ hai](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Bulgaria_th%E1%BB%A9_hai&action=edit&redlink=1), đất nước này bị [Đế quốc Ottoman](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman)đô hộ trong gần 5 thế kỉ sau đó. Năm 1878, Bulgaria trở thành một nước quân chủ lập hiến tự trị nằm trong Đế quốc Ottoman. Sau [Thế chiến thứ hai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai)(1939-1945), một chính phủ được [Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4)ủng hộ đã được lập ở Bulgaria. Bulgaria đã thực hiện chương trình công nghiệp hóa trong thời kỳ những người cộng sản cầm quyền. Chính quyền Bulgaria đã cải cách dân chủ năm 1989. Năm 1990, Bulgaria đã tổ chức tổng tuyển cử nhiều đảng phái và đã đổi tên từ [Cộng hòa Nhân dân Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Bulgaria)thành Cộng hòa Bulgaria.
Tiến trình chuyển đổi dân chủ và thể chế kinh tế của Bulgaria không dễ dàng do việc mất thị trường truyền thống Liên Xô. Điều này dẫn tới tình trạng đình đốn kinh tế, lạm phát và thất nghiệp gia tăng. Nhiều người Bulgaria đã rời bỏ đất nước. Quá trình cải cách vẫn tiếp tục và năm 2000, Bulgaria đã bắt đầu đàm phán xin gia nhập
[EU](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u).
Nước này là thành viên của
[NATO](http://vi.wikipedia.org/wiki/NATO)từ năm [2004](http://vi.wikipedia.org/wiki/2004)và thành viên [Liên minh Châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u)từ năm [2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/2007). Dân số Bulgaria là 7,7 triệu người với thủ đô là [Sofia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sofia).
## Mục lục
[1 Địa lý](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#.C4.90.E1.BB.8Ba_l.C3.BD) [2 Lịch sử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [3 Chính trị](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#Ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B) [4 Quân đội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#Qu.C3.A2n_.C4.91.E1.BB.99i) [5 Các tỉnh và khu đô thị](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#C.C3.A1c_t.E1.BB.89nh_v.C3.A0_khu_.C4.91.C3.B4_th.E1.BB.8B) [6 Kinh tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#Kinh_t.E1.BA.BF) [7 Khoa học, công nghệ và viễn thông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#Khoa_h.E1.BB.8Dc.2C_c.C3.B4ng_ngh.E1.BB.87_v.C3.A0_vi.E1.BB.85n_th.C3.B4ng) [8 Giáo dục](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#Gi.C3.A1o_d.E1.BB.A5c) [9 Vận tải](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#V.E1.BA.ADn_t.E1.BA.A3i) [10 Nhân khẩu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#Nh.C3.A2n_kh.E1.BA.A9u) [11 Văn hoá](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#V.C4.83n_ho.C3.A1) [12 Thể thao](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#Th.E1.BB.83_thao) [13 Xem thêm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#Xem_th.C3.AAm) [14 Ghi chú](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#Ghi_ch.C3.BA) [15 Đọc thêm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#.C4.90.E1.BB.8Dc_th.C3.AAm) [16 Liên kết ngoài](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Địa lý
Về địa lý và khí hậu, Bulgaria có đặc trưng đáng chú ý ở sự đa dạng với các phong cảnh từ các đỉnh núi tuyết phủ tại
[Alpine](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu_Alpine&action=edit&redlink=1) ở [Rila](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rila), [Pirin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pirin) và [dãy núi Balkan](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A3y_n%C3%BAi_Balkan) cho tới bờ Biển Đen ôn hoà và nắng ấm; từ kiểu đặc trưng [lục địa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu_l%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba) [Đồng bằng Danub](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_Danub_%28Bulgaria%29&action=edit&redlink=1) ( [Moesia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moesia) cổ) ở phía bắc tới [khí hậu ảnh hưởng Địa Trung Hải](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu_%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i) tại các thung lũng thuộc [Macedonia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Macedonia) và tại các vùng đất thấp phía cực nam [Thrace](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thracia).
Về tổng thể Bulgaria có
[khí hậu ôn hoà](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu_%C3%B4n_ho%C3%A0&action=edit&redlink=1), với mùa đông lạnh và mùa hè nóng. Hiệu ứng ngăn chặn của [dãy núi Balkan](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A3y_n%C3%BAi_Balkan) có một số ảnh hưởng trên khí hậu ở khắp nước: bắc Bulgaria có nhiệt độ thấp hơn và có lượng mưa cao hơn các vùng đất thấp phía nam.
Bulgaria gồm các phần của các vùng từng được biết tới ở
[thời cổ đại](http://vi.wikipedia.org/wiki/La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i) là [Moesia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moesia), [Thrace](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thracia), và [Macedonia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Macedonia). Vùng núi non phía tây nam đất nước có hai dãy núi thuộc Alpine — [Rila](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rila) và [Pirin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pirin) — và ở xa hơn về phía đông là [Núi Rhodope](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C3%BAi_Rhodope&action=edit&redlink=1) thấp hơn nhưng dày đặc hơn. Rặng [Rila](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rila) có những đỉnh cao nhất trên Bán đảo Balkan, [Musala](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Musala&action=edit&redlink=1), ở độ cao 2925m; dãy dài của [dãy núi Balkan](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A3y_n%C3%BAi_Balkan) chạy hướng đông tây qua trung tâm đất nước, phía bắc của [Thung lũng Hoa hồng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Hoa_h%E1%BB%93ng,_Bulgaria&action=edit&redlink=1) nổi tiếng. Vùng đồi và đồng bằng nằm ở phía đông nam, dọc theo bờ [Biển Đen](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BB%9D_Bi%E1%BB%83n_%C4%90en_Bulgaria&action=edit&redlink=1), và dọc theo con sông chính của Bulgaria, sông [Danube](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Donau), ở phía bắc. [Strandzha](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Strandja&action=edit&redlink=1) là núi cao nhất ở phía đông nam. Vùng đông bắc [Dobrudzha](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dobrudja&action=edit&redlink=1) ít có đồi núi. [Bán đảo Balkan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Balkan) có tên từ dãy núi *Balkan* hay * chạy qua trung tâm Bulgaria và mở rộng tới vùng phía đông Stara planina* [Serbia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Serbia).
Bulgaria có trữ lượng quặng
[mangan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mangan)lớn ở phía đông bắc và [uranium](http://vi.wikipedia.org/wiki/Urani)ở phía tây nam, cũng như một trữ lượng lớn [than](http://vi.wikipedia.org/wiki/Than_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29)và các loại quặng [đồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng), [chì](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%AC), [kẽm](http://vi.wikipedia.org/wiki/K%E1%BA%BDm)và [vàng](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A0ng). Các loại quặng khác có trữ lượng nhỏ hơn gồm [sắt](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BA%AFt), [bạc](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A1c), [chromite](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chromite&action=edit&redlink=1), [nickel](http://vi.wikipedia.org/wiki/Niken), [bismuth](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bitmut)và các loại khác. Bulgaria có nhiều khoáng sản phi kim loại như [đá muối](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_mu%E1%BB%91i&action=edit&redlink=1), [thạch cao](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A1ch_cao), [kaolin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_lanh)và [marble](http://vi.wikipedia.org/wiki/Marble).
Nước này có mạng lưới sông dày đặc với khoảng 540 con sông, đa số chúng -ngoại trừ con sông
[Danube](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Donau)nổi tiếng— ngắn và có mực nước thấp. Đa số các con sông chảy qua các vùng núi non. Con sông lớn nhất nằm hoàn toàn bên trong lãnh thổ Bulgaria, sông [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-2) [Iskar](http://vi.wikipedia.org/wiki/Iskar), có chiều dài 368 km. Các con sông lớn khác gồm sông [Struma](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Struma&action=edit&redlink=1)và [sông Maritsa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Maritsa&action=edit&redlink=1)ở phía nam.
Các dãy núi Rila và Pirin có khoảng 260
[hồ băng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%93_b%C4%83ng&action=edit&redlink=1); nước này cũng có nhiều hồ nằm trên bò Biển Đen và hơn 2.200 [hồ đập](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_ch%E1%BB%A9a_n%C6%B0%E1%BB%9Bc). Có nhiều suối nước khoáng, chủ yếu nằm ở phía tây nam và trung tâm đất nước dọc theo các đứt gãy giữa các dãy núi. [Lượng mưa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1ng_th%E1%BB%A7y#L.C6.B0.E1.BB.A3ng_m.C6.B0a)ở Bulgaria trong khoảng 630mm mỗi năm. Tại các vùng đất thấp lượng mưa trong khoảng từ 500mm và 800mm, và tại các vùng núi trong khoảng từ 1000mm và 1400mm mỗi năm. Các vùng khô hơn gồm [Dobrudja](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dobrudja&action=edit&redlink=1)và dải bờ biển phía bắc, trong khi các vùng cao hơn thuộc [Rila](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rila), [Pirin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pirin), [Núi Rhodope](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C3%BAi_Rhodope&action=edit&redlink=1), [Stara Planina](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Stara_Planina&action=edit&redlink=1), Núi [Osogovska](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Osogovska&action=edit&redlink=1)và [Vitosha](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vitosha&action=edit&redlink=1)có lượng mưa trung bình lớn hơn.
## Lịch sử
### Tiền sử và cổ đại
*Xem thêm thông tin:* [Châu Âu thời Đồ đá mới](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%82u_th%E1%BB%9Di_%C4%90%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1_m%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1), [Châu Âu thời Đồ đồng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%82u_th%E1%BB%9Di_%C4%90%E1%BB%93_%C4%91%E1%BB%93ng&action=edit&redlink=1), [Chế độ nô lệ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_n%C3%B4_l%E1%BB%87&action=edit&redlink=1), [Vương quốc Odrysian](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Odrysian), và [Người Slavơ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Slav%C6%A1) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Sveshtari_Thracian_tomb_Bulgaria_IFB.JPG/220px-Sveshtari_Thracian_tomb_Bulgaria_IFB.JPG)
[Mộ Thracian Sveshtari](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%E1%BB%99_Thracian_Sveshtari&action=edit&redlink=1), một ngôi [mộ](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%99)từ thế kỷ thứ 3 trước Công Nguyên được liệt kê là một [địa điểm di sản thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)của [UNESCO](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)
Các nền văn hóa tiền sử trên những vùng đất Bulgaria gồm
[văn hóa Hamangia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C4%83n_h%C3%B3a_Hamangia&action=edit&redlink=1) và [văn hóa Vinča](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C4%83n_h%C3%B3a_Vin%C4%8Da&action=edit&redlink=1) thuộc [thời kỳ đồ đá mới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1_m%E1%BB%9Bi) (6.000 tới 3.000 năm trước), [văn hóa Varna](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C4%83n_h%C3%B3a_Varna&action=edit&redlink=1) [eneolithic](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eneolithic&action=edit&redlink=1) (5.000 năm trước Công Nguyên; xem thêm [Nghĩa địa Varna](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ngh%C4%A9a_%C4%91%E1%BB%8Ba_Varna&action=edit&redlink=1)), và [văn hóa Ezero](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C4%83n_h%C3%B3a_Ezero&action=edit&redlink=1) [thời kỳ đồ đồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%E1%BB%93ng). [Niên đại học Karanovo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ni%C3%AAn_%C4%91%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Karanovo&action=edit&redlink=1) là một thước đo thời tiền sử cho toàn bộ cả vùng Balkan rộng lớn.
Người
[Thracian](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thracian&action=edit&redlink=1), một trong ba tổ tiên chính của người Bulgaria hiện đại, đã để lại các dấu vết vẫn còn lại ở vùng Balkan dù đã trải qua nhiều thiên niên kỷ. Người Thracian sống trong những bộ tộc riêng rẽ cho tới khi Vua [Teres](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Teres&action=edit&redlink=1) thống nhất hầu hết các bộ lạc vào khoảng năm 500 trước Công Nguyên bên trong [Vương quốc Odrysian](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Odrysia), sau này phát triển lên tới đỉnh điểm dưới thời Vua [Sitalces](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sitalces&action=edit&redlink=1) (cầm quyền 431-424 trước Công Nguyên) và Vua [Cotys I](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cotys_I&action=edit&redlink=1) (383–359 trước Công Nguyên). Sau đó Đế quốc Macedonia đã sáp nhập vương quốc Odrysian và Thracians trở thành một thành phần không thể chuyển nhượng trong các chuyến viễn chinh của cả [Philip II](http://vi.wikipedia.org/wiki/Philippos_II_c%E1%BB%A7a_Macedonia) và [Alexander III (Đại đế)](http://vi.wikipedia.org/wiki/Alexandros_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF). Năm 188 trước Công Nguyên [người La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i) xâm lược [Thrace](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thracia), và chiến tranh tiếp tục tới năm 45 khi cuối cùng La Mã chinh phục cả vùng. Các nền văn hóa Thracian và La Mã đã hòa nhập ở một số mức độ, dù những truyền thống nền tảng của Thracian vẫn không thay đổi. Vì thế tới thế kỷ thứ 4 [người Thracian](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Thracian&action=edit&redlink=1) có một bản sắc bản xứ hỗn hợp, như người [Công giáo Rôma](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma) và vẫn duy trì được một số tín ngưỡng ngoại giáo cổ xưa của họ.
[Người Slav](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Slav)ơ xuất hiện từ quê hương của họ ở đầu thế kỷ thứ 6 và tràn ra hầu hết Đông Trung Âu, Đông Âu và Balkans, trong quá trình này họ phân chia thành ba nhóm chính; Tây Slavơ, Đông Slavơ và Nam Slavơ. Một thành phần [người Nam Slav](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Nam_Slav&action=edit&redlink=1) ở phía đông đã bị người Thracian đồng hóa trước khi tầng lớp quý tộc Bulgaria tự sáp nhập mình vào Đế quốc Bulgaria đầu tiên. [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-EB1911-3)
### Đế quốc Bulgaria đầu tiên
Năm 632
[người Bulgar](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Bulgar&action=edit&redlink=1), có nguồn gốc từ [Trung Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_%C3%81), đã hình thành, dưới sự lãnh đạo của Khan [4] [Kubrat](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kubrat), một nhà nước độc lập bắt đầu được gọi là [Đại Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_Bulgaria&action=edit&redlink=1). Lãnh thổ của nó mở rộng tới hạ lưu sông [Danube](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Donau)ở phía tây, [Biển Đen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90en)và [Biển Azov](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Azov)ở phía nam, [Sông Kuban](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Kuban)ở phía đông, và [Sông Donets](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Donets&action=edit&redlink=1)ở phía bắc. Áp lực từ [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-5) [Khazars](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khazars&action=edit&redlink=1)đã dẫn tới sự chinh phục Đại Bulgaria ở nửa sau thế kỷ thứ 7. Người kế vị [Kubrat](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kubrat), Khan [Asparuh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Asparukh_c%E1%BB%A7a_Bulgaria&action=edit&redlink=1), đã cùng một số bộ tộc Bulgar đi về phía hạ lưu những con sông [Danube](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Donau), [Dniester](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dnister)và [Dniepr](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Dnepr)(được gọi là *Ongal*), và chinh phục [Moesia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moesia)và [Tiểu Scythia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ti%E1%BB%83u_Scythia&action=edit&redlink=1)( [Dobrudzha](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dobrudzha&action=edit&redlink=1)) từ [Đế quốc Byzantine](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%C3%B4ng_La_M%C3%A3), mở rộng hãn quốc mới của mình xa thêm nữa về phía [Bán đảo Balkan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Balkan). Một hiệp ước hòa bình với Byzantine năm 681 và việc thành lập thủ đô Bulgar tại [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-6) [Pliska](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pliska)phía nam Danube đánh dấu sự khởi đầu của [Đế quốc Bulgaria đầu tiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Bulgaria_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t). Cùng thời điểm đó, một trong những người anh em của Asparuh, [Kuber](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kuber&action=edit&redlink=1), đã hòa giải với nhóm [Bulgar](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bulgar&action=edit&redlink=1)tại [Macedonia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Macedonia)(hiện nay). [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-7)
Trong cuộc bao vây Constantinople năm 717–718 vị Khan cai trị Bulgaria
[Tervel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tervel_c%E1%BB%A7a_Bulgaria&action=edit&redlink=1) đã thực hiện hiệp ước của mình với những người Byzantine bằng cách gửi binh lính tới giúp dân chúng thành phố thủ đô đế chế này. Theo nhà viết sử Byzantine Theophanes, trong trận đánh quyết định người Bulgaria đã giết 22.000 quân [Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp), nhờ vậy loại bỏ được mối đe dọa về một cuộc tấn công tổng lực của Ả Rập vào Đông và Trung Âu. [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-8)
Ảnh hưởng và sự mở rộng lãnh thổ của Bulgaria gia tăng thêm nữa trong thời cầm quyền của
[Khan Krum](http://vi.wikipedia.org/wiki/Krum_c%E1%BB%A7a_Bulgaria), người vào năm 811 đã có một thắng lợi quyết định trước quân đội Byzantine dưới sự chỉ huy của [9] [Nicephorus I](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nicephorus_I&action=edit&redlink=1)trong [Trận Pliska](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Pliska&action=edit&redlink=1). Thế kỷ thứ 8 và thứ 9 là thời gian số người Slavơ đông đảo dần đồng hoá những [[10]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-Theophanes-10) [người Bulgar](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Bulgar&action=edit&redlink=1)nói tiếng [Turkic](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Turkic&action=edit&redlink=1)(hay Proto-Bulgarians). [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-Bulgaria-11)
Năm 864, Bulgaria ở thời vua
[Boris I Người rửa tội](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Boris_I_c%E1%BB%A7a_Bulgaria&action=edit&redlink=1)chấp nhận [Chính Thống giáo Đông phương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_Th%E1%BB%91ng_gi%C3%A1o_%C4%90%C3%B4ng_ph%C6%B0%C6%A1ng). [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-12)
Bulgaria trở thành một cường quốc châu Âu lớn ở thế kỷ thứ 9 và thứ 10, trong khi vẫn đấu tranh với Đế quốc Byzantine để giành quyền kiểm soát Balkans. Việc này diễn ra dưới sự cai trị (852–889) của
[Boris I](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Boris_I_c%E1%BB%A7a_Bulgaria&action=edit&redlink=1). Trong thời trị vì của ông, [ký tự Cyrill](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=K%C3%BD_t%E1%BB%B1_Cyrill&action=edit&redlink=1)đã phát triển tại [Preslav](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Preslav&action=edit&redlink=1)và [Ohrid](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ohrid), được sửa đổi từ [[13]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-13) [ký tự Glagolitic](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=K%C3%BD_t%E1%BB%B1_Glagolitic&action=edit&redlink=1)do các giáo sĩ [Saints Cyril và Methodius](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Saints_Cyril_v%C3%A0_Methodius&action=edit&redlink=1)phát minh. [[14]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-14)
Ký tự Cyrill trở thành căn bản cho sự phát triển thêm nữa của văn hoá. Những thế kỷ sau này, bảng chữ cái này, cùng với ngôn ngữ
[Bulgaria cổ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bulgaria_c%E1%BB%95&action=edit&redlink=1), đã trở thành ngôn ngữ viết trí thức ( *lingua franca*) cho Đông Âu, được gọi là [chữ Slavơ Nhà thờ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Nh%C3%A0_th%E1%BB%9D_Slav%C6%A1&action=edit&redlink=1). Thời kỳ đỉnh cao mở rộng lãnh thổ của Đế quốc Bulgaria -bao phủ hầu hết Balkan— diễn ra dưới thời [Hoàng đế Simeon I Vĩ đại](http://vi.wikipedia.org/wiki/Simeon_I_c%E1%BB%A7a_Bulgaria), [Sa hoàng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sa_ho%C3%A0ng) ( [Hoàng đế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF)) đầu tiên của Bulgaria, cầm quyền từ năm 893 tới năm 927. [[15]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-15) [Trận Anchialos](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Anchialos&action=edit&redlink=1) (917), một trong những trận đánh đẫm máu nhất [thời Trung Cổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_C%E1%BB%95). đã đánh dấu một trong những thắng lợi quyết định nhất của Bulgaria trước Đế quốc Byzantine. [16]
Tuy nhiên, thành tựu lớn nhất của Simeon là việc phát triển Bulgaria trở thành một nền văn hoá Kitô giáo Slavơ duy nhất và giàu mạnh, trở thành một hình mẫu cho các dân tộc Slavơ khác ở Châu Âu và cũng đảm bảo sự tiếp tục tồn tại của nhà nước Bulgaria dù có những lực lượng đe doạ chia rẽ nó thành nhiều mảnh trong suốt lịch sử dài và đầy các cuộc chiến tranh.
Giữa thế kỷ thứ 10 Bulgaria rơi vào giai đoạn suy tàn, bị kiệt quệ bởi các cuộc chiến tranh với
[Croatia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Croatia), những cuộc nổi dậy thường xuyên của người Serbia được Byzantine hậu thuẫn, và những cuộc xâm lược của người Magyar và [Pecheneg](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pecheneg&action=edit&redlink=1). Vì những nguyên nhân này, Bulgaria sụp đổ trước cuộc tấn công trực diện của [[17]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-17) *năm 969–971.* [Rus’](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kievan_Rus%27&action=edit&redlink=1) [[18]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-18)
Sau đó người Byzantine bắt đầu những chiến dịch chinh phục Bulgaria. Năm 971, họ chiếm thủ đô
[Preslav](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Preslav&action=edit&redlink=1) và bắt Hoàng đế [Boris II](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Boris_II&action=edit&redlink=1). Cuộc kháng cự tiếp tục dưới sự lãnh đạo của [19] [Sa hoàng Samuil](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sa_ho%C3%A0ng_Samuil&action=edit&redlink=1)ở các vùng đất phía tây Bulgaria trong vòng gần nửa thế kỷ. Nước này đã tìm cách hồi phục và đánh đuổi người Byzantine trong nhiều trận đánh lớn, giành được quyền kiểm soát hầu hết Balkan và vào năm 991 xâm lược nhà nước Serbia. Nhưng [[20]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-20) [người Byzantine](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Byzantine&action=edit&redlink=1)dưới sự lãnh đạo của [Basil II](http://vi.wikipedia.org/wiki/Basileios_II)(“Kẻ giết người Bulgar”) đã tiêu diệt nhà nước Bulgaria năm 1018 sau thắng lợi tại [Kleidion](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Kleidion). Sau khi đã đánh bại người Bulgaria, Basil II đã làm mù mắt tới 15.000 tù nhân của trận đánh, trước khi thả họ. [[21]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-21)
### Bulgaria Byzantine
Không có bằng chứng còn lại về bất kỳ một cuộc kháng cự hay nổi dậy lớn nào của người dân hay giới quý tộc Bulgaria trong thập kỷ đầu tiên sau sự thành lập quyền cai trị của Byzantine. Với sự tồn tại của các đối thủ không thể dung hoà với Byzantium như
[Krakra](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Krakra_c%E1%BB%A7a_Pernik&action=edit&redlink=1), [Nikulitsa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nikulitsa_c%E1%BB%A7a_Bulgaria&action=edit&redlink=1), Dragash và những người khác, sự im ắng này dường như rất khó giải thích. Một số nhà sử học đã giải thích đó là kết quả của một sự nhân nhượng mà [22] [Basil II](http://vi.wikipedia.org/wiki/Basileios_II)đã trao cho giới quý tộc Bulgaria để giành được lòng trung thành của họ. Ở ngôi vị cao nhất, Basil II đảm bảo tính không thể chia cắt của Bulgaria trong các biên giới địa lý cũ của nó và không chính thức xoá bỏ quyền cai trị địa phương của giới quý tộc Bulgaria, những người đã trở thành một phần của [tầng lớp quý tộc Byzantine](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BA%A7ng_l%E1%BB%9Bp_qu%C3%BD_t%E1%BB%99c_v%C3%A0_quan_li%C3%AAu_Byzantine&action=edit&redlink=1)như là các [quan chấp chính](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quan_ch%E1%BA%A5p_ch%C3%ADnh)hay [chỉ huy quân sự](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_huy_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1). Thứ hai, các tuyên bố đặc biệt (nghị định hoàng gia) của Basil II công nhận tính [độc lập](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp)của [Địa phận Tổng giám mục Bulgaria Ohrid](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_ph%E1%BA%ADn_T%E1%BB%95ng_gi%C3%A1m_m%E1%BB%A5c_Bulgaria_Ohrid&action=edit&redlink=1)và đặt ra các biên giới của nó, đảm bảo sự tiếp nối của các [giáo khu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_x%E1%BB%A9)đã tồn tại dưới thời Samuel, tài sản và các quyền ưu tiên của họ. [[23]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-23)
Người dân Bulgaria đã đứng lên chống lại sự cai trị của Byzantine nhiều lần trong thế kỷ 11 và một lần nữa ở đầu thế kỷ 12. Cuộc
[khởi nghĩa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Bulgaria_ch%E1%BB%91ng_%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Byzantine_%281040-1041%29&action=edit&redlink=1)lớn nhất diễn ra dưới sự lãnh đạo của [Peter II Delyan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Peter_II_Delyan&action=edit&redlink=1)(tuyên bố là Hoàng đế tại Belgrade năm 1040 – 1041) và Contantine Bodin (tức Peter III, 1072). Từ giữa thế kỷ XI tới những năm 1150, cả [người Norman](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Norman&action=edit&redlink=1)và [người Hungary](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hungary)đều tìm cách xâm lược Bulgaria Byzantine, nhưng không thành công. Giới quý tộc Bulgaria cai trị các tỉnh dưới danh nghĩa Hoàng đế Byzantine cho tới khi [Ivan Asen I](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ivan_Asen_I&action=edit&redlink=1)và [Peter IV của Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/wiki/Peter_IV_c%E1%BB%A7a_Bulgaria)bắt đầu một cuộc nổi dậy năm 1185 dẫn tới việc thành lập [Đế quốc Bulgaria thứ hai](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Bulgaria_th%E1%BB%A9_hai&action=edit&redlink=1).
### Đế quốc Bulgaria thứ hai
Từ năm 1185,
[Đế quốc Bulgaria thứ hai](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Bulgaria_th%E1%BB%A9_hai&action=edit&redlink=1) tái lập Bulgaria trở thành một [cường quốc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c_trong_quan_h%E1%BB%87_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) quan trọng ở [Balkan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Balkan) trong hơn hai thế kỷ. [Triều đình Asen](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tri%E1%BB%81u_%C4%91%C3%ACnh_Asen&action=edit&redlink=1) lập ra thủ đô tại [Veliko Tarnovo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Veliko_Tarnovo). [Kaloyan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaloyan&action=edit&redlink=1), triều đại Asen thứ ba, mở rộng quyền cai trị tới [Belgrade](http://vi.wikipedia.org/wiki/Beograd), [Nish](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nish&action=edit&redlink=1) và [Skopie](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Skopie&action=edit&redlink=1) (Uskub); ông thừa nhận quyền lực tinh thần tuyệt đối của Giáo hoàng, và nhận được vương miện hoàng gia từ một phái đoàn của Giáo hoàng. Trong [3] [trận Adrianople](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Adrianople_%281205%29)năm [1205](http://vi.wikipedia.org/wiki/1205), Kaloyan đánh bại các lực lượng của [Đế quốc Latinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_Tinh)và vì thế hạn chế được quyền lực của nó ngay từ những năm đầu thành lập. [Ivan Asen II](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ivan_Asen_II_c%E1%BB%A7a_Bulgaria)(1218–1241) mở rộng sự thống trị tới [Albania](http://vi.wikipedia.org/wiki/Albania), [Epirus](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Despotate_of_Epirus&action=edit&redlink=1), Macedonia và Thrace. Trong thời cầm quyền của ông, nhà nước đã có sự phát triển văn hoá, với những thành tựu nghệ thuật quan trọng của [[24]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-24) [trường phái nghệ thuật Tarnovo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ph%C3%A1i_ngh%E1%BB%87_thu%E1%BA%ADt_Tarnovo&action=edit&redlink=1). Triều đại Asen chấm dứt năm 1257, và vì [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-EB1911-3) [những cuộc xâm lược của Tatar](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_cu%E1%BB%99c_x%C3%A2m_l%C6%B0%E1%BB%A3c_c%E1%BB%A7a_Tatar&action=edit&redlink=1)(bắt đầu từ cuối thế kỷ 13), các cuộc xung đột bên trong và những cuộc tấn công thường xuyên của người Byzantine và Hungary, sức mạnh quốc gia dần suy giảm. Hoàng đế [Theodore Svetoslav](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Theodore_Svetoslav_c%E1%BB%A7a_Bulgaria&action=edit&redlink=1)(cầm quyền 1300–1322) tái lập sức mạnh của Bulgaria từ năm 1300 trở về sau, nhưng chỉ mang tính tạm thời. Sự bất ổn chính trị tiếp tục gia tăng, và Bulgaria dần mất lãnh thổ. Điều này dẫn tới một cuộc khởi nghĩa nông dân do người chăn lợn, [Ivaylo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ivaylo_c%E1%BB%A7a_Bulgaria&action=edit&redlink=1)lãnh đạo, cuối cùng ông đã đánh bại được các lực lượng của Hoàng đế và lên ngôi vua.
Tới cuối thế kỷ 14, những sự chia rẽ phe phái giữa các lãnh chúa phong kiến Bulgaria (
*) đã làm suy yếu đáng kể tính thống nhất của Đế quốc Bulgaria thứ hai. Nó tan rã thành ba nhà nước sa hoàng nhỏ và nhiều công quốc bán độc lập đánh lẫn nhau, và cả với người Byzantine, Hungary, Serb, Venetia, và Genoese. Trong những trận đánh này, người Bulgaria thường liên kết với người Thổ Ottoman. Tình hình tranh cãi và chiến đấu gây thiệt cho cả hai bên tương tự cũng diễn ra ở Byzantine và Seriba. Trong giai đoạn 1365–1370, người Ottoman chinh phục hầu hết các thị trấn và pháo đài của Bulgaria ở phía nam dãy Balkan.* [boyars](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Boyars&action=edit&redlink=1) [[25]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-25)
### Cai trị của Ottoman
Năm 1393, người Ottoman chiếm Tarnovo, thủ đô của Đế quốc Bulgaria thứ hai, sau một cuộc bao vây kéo dài 3 tháng. Năm 1396, Sa hoàng Vidin mất ngôi sau khi bị quân
[thập tự chinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_t%E1%BB%B1_chinh) Công giáo đánh bại tại [Trận Nicopolis](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Nikopolis). Với sự kiện này, người Ottoman cuối cùng đã chinh phục và chiếm đóng Bulgaria. [[26]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-26) [[27]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-xixcnf-27) Một đội quân thập tự chinh [28] [Ba Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan)– [Hungary](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hungary)dưới sự chỉ huy của [Władysław III của Ba Lan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C5%82adys%C5%82aw_III_c%E1%BB%A7a_Ba_Lan&action=edit&redlink=1)được lập ra để giải phóng Balkan năm 1444, nhưng người Thổ đã đánh bại họ trong [trận Varna](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Varna).
Ottoman đã tàn sát người Bulgaria, và họ đã mất hầu hết các di vật văn hoá của mình. Chính quyền Thổ phá huỷ hầu hết các pháo đài trung cổ của Bulgaria để ngăn chặn những cuộc nổi dậy. Các thị trấn và khu vực lớn nơi quyền lực của Ottoman chiếm ưu thế có dân cư rất thưa thớt cho tới tận thế kỷ 19.
Giới quý tộc Bulgaria bị tiêu diệt và tầng lớp nông dân trở thành [[16]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-Dimitrov1-16) [nông nô](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_n%C3%B4)cho những lãnh chúa Thổ Nhĩ Kỳ. Người Bulgaria phải trả thuế cao hơn rất nhiều so với dân cư [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-Bulgaria-11) [Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o), và hoàn toàn không có sự bình đẳng về pháp lý với họ. Một sự đối phó từ phía người Bulgaria là việc tăng cường [[29]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-29) [hajduk](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hajduk&action=edit&redlink=1)(‘ngoài vòng pháp luật’) truyền thống. Những người Bulgaria đã cải theo Hồi giáo, người [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-Bulgaria-11) [Pomaks](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pomaks&action=edit&redlink=1), vẫn giữ lại ngôn ngữ, y phục và một số phong tục thích hợp với Đạo Hồi. [[27]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-xixcnf-27) . Các nguồn gốc của người [[28]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-xouksi-28) [Pomaks](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pomaks&action=edit&redlink=1)là chủ đề của một cuộc tranh luận. [[30]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-30) [[31]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-31)
Trong hai thập niên cuối cùng của thế kỷ 18 và những thập niên đầu tiên của thế kỷ 19 Bán đào Bankan tan rã vào tình trạng vô chính phủ. Người Bulgaria gọi giai đoạn này là
*kurdjaliistvo*: các băng nhóm người Thổ có vũ trang được gọi là *kurdjalii*cướp bóc trong vùng. Tại nhiều khu vực, hàng nghìn nông dân bỏ chạy khỏi vùng nông thôn hoặc tới các thị trấn hoặc (thường xuyên hơn) tới các khu vực đồi núi và rừng rú; một số người thậm chí còn vượt qua [Danube](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Donau)tới [Moldova](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moldova), [Wallachia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rom%C3%A2neasc%C4%83)hay miền nam nước [Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nga). [[27]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-xixcnf-27) [[32]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-32) ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Shipka-monument-bg.jpg/220px-Shipka-monument-bg.jpg)
![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Shipka-monument-bg.jpg/220px-Shipka-monument-bg.jpg)
[Gabrovo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gabrovo)) — được xây dựng để tưởng nhớ [Trận Đèo Shipka](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%C3%A8o_Shipka&action=edit&redlink=1); một trong những biểu tượng quan trọng của sự giải phóng Bulgaria.
Trong suốt năm thế kỷ cai trị của Ottoman, người Bulgaria đã tổ chức nhiều nỗ lực để tái lập nhà nước của riêng mình.
[Sự thức tỉnh dân tộc của Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_th%E1%BB%A9c_t%E1%BB%89nh_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c_c%E1%BB%A7a_Bulgaria&action=edit&redlink=1) đã trở thành một trong những yếu tố chính trong cuộc đấu tranh [giải phóng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Bulgaria&action=edit&redlink=1). Thế kỷ 19 chứng kiến sự thành lập [Hội đồng Trung ương Cách mạng Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Bulgaria&action=edit&redlink=1) và [Tổ chức Cách mạng Nội địa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_N%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba&action=edit&redlink=1) dưới sự lãnh đạo của các nhân vật giải phóng cách mạng như [Vasil Levski](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vasil_Levski&action=edit&redlink=1), [Hristo Botev](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hristo_Botev&action=edit&redlink=1), [Lyuben Karavelov](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lyuben_Karavelov&action=edit&redlink=1) và những người khác.
Năm 1876 cuộc
[khởi nghĩa tháng 4](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_th%C3%A1ng_4&action=edit&redlink=1) nổ ra: một trong những cuộc nổi dậy chống Đế quốc Ottoman lớn nhất và được tổ chức tốt nhất của người Bulgaria. Dù bị chính quyền Ottoman đàn áp, người Thổ đã tàn sát khoảng 15.000 người Bulgaria — cuộc nổi dậy (cùng với cuộc [11] [nổi dậy tại Bosnia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%E1%BB%95i_d%E1%BA%ADy_Herzegovina&action=edit&redlink=1)năm 1875) khiến các Cường quốc phải can thiệp trong [Hội nghị Constantinople](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_th%E1%BB%A9c_t%E1%BB%89nh_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c_c%E1%BB%A7a_Bulgaria&action=edit&redlink=1)năm 1876, phân định [các biên giới của sắc tộc Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Balkan_boundaries1876map1914.png)như ở cuối thế kỷ 19, và tạo lập các thoả thuận pháp lý và chính trị cho việc thành lập hai tỉnh Bulgaria tự trị. Chính phủ Ottoman bác bỏ các quyết định của các Cường quốc. Điều này cho phép [Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nga)tìm kiếm một giải pháp bằng vũ lực mà không có nguy cơ đối đầu quân sự với các Cường quốc khác trong cuộc [Chiến tranh Crimea](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Krym)từ năm 1854 tới năm 1856.
### Công quốc và Vương quốc
Trong cuộc
[Chiến tranh Nga-Thổ, 1877-1878](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Nga-Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3_%281877%E2%80%931878%29), quân đội Nga cùng với một Binh đoàn [România](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rom%C3%A2nia) và quân tình nguyện Bulgaria đã đánh bại quân Thổ Ottoman. [Hiệp ước San Stefano](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_San_Stefano&action=edit&redlink=1) (3 tháng 3 năm 1878), tạo lập một công quốc Bulgaria tự trị. Nhưng các [Cường quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c) phương Tây nhanh chóng phản đối hiệp ước, lo ngại rằng một quốc gia Slavơ rộng lớn ở [Balkan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Balkan) có thể phục vụ cho các lợi ích của Nga. Điều này dẫn tới [Hiệp ước Berlin (1878)](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Berlin,_1878&action=edit&redlink=1), về một công quốc Bulgaria tự trị, gồm cả [Moesia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moesia) và vùng [Sofia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sofia). [Alexander, Vương công Battenberg](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexander_von_Battenberg&action=edit&redlink=1), trở thành Vương công đầu tiên của Bulgaria. Hầu hết [Thrace](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thracia) trở thành một phần của vùng tự trị [Đông Rumelia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4ng_Rumelia&action=edit&redlink=1), theo đó phần còn lại của Thrace và toàn bộ [Macedonia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Macedonia) quay trở về dưới chủ quyền của người Thổ Ottoman. Sau cuộc [chiến tranh Serbia-Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_Serbia-Bulgaria&action=edit&redlink=1) và sự [thống nhất](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t_Bulgaria&action=edit&redlink=1) với [Đông Rumelia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4ng_Rumelia&action=edit&redlink=1) năm 1885, công quốc Bulgaria tuyên bố mình là một vương quốc hoàn toàn độc lập ngày 5 tháng 10 (22 tháng 9 theo [Lịch cũ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_c%C5%A9&action=edit&redlink=1)), 1908, dưới quyền cai trị của [Ferdinand I của Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ferdinand_I_c%E1%BB%A7a_Bulgaria&action=edit&redlink=1).
Ferdinand, thuộc gia đình công tước
[Saxe-Coburg-Gotha](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Saxe-Coburg-Gotha&action=edit&redlink=1), trở thành Vương công Bulgaria sau khi [Alexander von Battenberg](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexander_von_Battenberg&action=edit&redlink=1) thoái vị năm 1886 sau một cuộc *đảo chính* do các sĩ quan ủng hộ Nga âm mưu. (Dù nỗ lực phản *đảo chính* của [Stefan Stambolov](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Stefan_Stambolov&action=edit&redlink=1) thành công, Hoàng tử Alexander quyết định không giữ chức vị cai trị Bulgaria mà không có sự đồng thuận của Hoàng đế [Aleksandr III của Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Aleksandr_III_c%E1%BB%A7a_Nga).) Cuộc đấu tranh giải phóng người dân Bulgaria tại [Adrianople](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Adrianople&action=edit&redlink=1) [Vilayet](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vilayet&action=edit&redlink=1) và tại Macedonia tiếp tục trong suốt thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, lên tới đỉnh cao là cuộc [Khởi nghĩa Ilinden-Preobrazhenie](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Ilinden-Preobrazhenie&action=edit&redlink=1) do [Tổ chức Cách mạng Trong nước Macedonia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Trong_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Macedonia&action=edit&redlink=1) tổ chức năm 1903. ![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Yaroslav_Veshin_-_Na_nozh.jpg/170px-Yaroslav_Veshin_-_Na_nozh.jpg)
![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Yaroslav_Veshin_-_Na_nozh.jpg/170px-Yaroslav_Veshin_-_Na_nozh.jpg)
[Jaroslav Věšín](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jaroslav_V%C4%9B%C5%A1%C3%ADn&action=edit&redlink=1).
#### Những cuộc Chiến tranh Balkan và Thế chiến thứ nhất
Trong những năm sau khi hoàn toàn độc lập Bulgaria ngày càng trở nên quân sự hoá: Dillon năm 1920 gọi Bulgaria là “
[Nước Phổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%95_%28qu%E1%BB%91c_gia%29) của Balkan” Năm 1912 và 1913, Bulgaria tham gia vào [33] [các cuộc chiến tranh Balkan](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_cu%E1%BB%99c_chi%E1%BA%BFn_tranh_Balkan), đầu tiên tham chiến cùng phe với Hy Lạp, Serbia và Montenegro chống lại Đế quốc Ottoman. Cuộc [chiến tranh Balkan lần thứ nhất](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Balkan_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)(1912–1913) là một thắng lợi quân sự của Bulgaria, nhưng một cuộc xung đột về việc phân chia Macedonia diễn ra giữa các đồng minh giành chiến thắng. Cuộc [chiến tranh Balkan lần thứ hai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Balkan_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_hai)(1913) đẩy Bulgaria chống lại Hy Lạp và Serbia, cùng với Romania và Thổ Nhĩ Kỳ. Sau khi bị đánh bại trong cuộc chiến này, Bulgaria mất nhiều vùng lãnh thổ đã có được trong cuộc chiến lần thứ nhất, cũng như [Miền nam Dobrudzha](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mi%E1%BB%81n_nam_Dobrudzha&action=edit&redlink=1)và nhiều phần của [vùng Macedonia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Macedonia).
Trong
[Thế chiến I](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t), Bulgaria tham chiến với tư cách đồng minh của [Liên minh Trung tâm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_Trung_t%C3%A2m). Mặc dù bước vào cuộc chiến với 1.200.000 quân hùng mạnh (chiếm hơn 1/4 dân số đất nước) [[34]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-34) và giành [[35]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-35) [thắng lợi quyết định](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%AFng_l%E1%BB%A3i_quy%E1%BA%BFt_%C4%91%E1%BB%8Bnh)tại [Doiran](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Doiran_%281917%29&action=edit&redlink=1)và [Dobrich](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Dobrich&action=edit&redlink=1), Bulgaria đầu hàng vào năm [1918](http://vi.wikipedia.org/wiki/1918). Quân đội Bulgaria phải chịu 300.000 thương vong, gồm 100.000 người chết. Thất bại năm 1918 khiến nước này thêm một lần mất thêm lãnh thổ ( [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-Bulgaria-11) [Western Outlands](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Western_Outlands&action=edit&redlink=1)cho [Serbia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Serbia), [Tây Thrace](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%A2y_Thrace&action=edit&redlink=1)cho [Hy Lạp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p)và vùng [Nam Dobrudzha](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nam_Dobrudzha&action=edit&redlink=1)mới tái chinh phục được cho [România](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rom%C3%A2nia)). Các cuộc chiến tranh Balkan và Thế chiến I dẫn tới một làn sóng tị nạn của hơn 250.000 người Bulgaria từ [Macedonia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Macedonia), [Đông](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4ng_Thrace&action=edit&redlink=1)và [Tây Thrace](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%A2y_Thrace&action=edit&redlink=1)và [Nam Dobrudzha](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nam_Dobrudzha&action=edit&redlink=1).
#### Thế chiến II
Trong những năm 1930 nước này gặp phải tình trạng bất ổn chính trị, dẫn tới sự thành lập
[chính quyền quân sự](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_quy%E1%BB%81n_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1&action=edit&redlink=1), cuối cùng biến thành một chế độ [độc tài](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99c_t%C3%A0i) của Vua [Boris III](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Boris_III_c%E1%BB%A7a_Bulgaria&action=edit&redlink=1) (cầm quyền 1918–1943). Sau khi giành lại được quyền kiểm soát [Nam Dobrudzha](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nam_Dobrudzha&action=edit&redlink=1) năm 1940, Bulgaria liên minh với [Phe Trục](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phe_Tr%E1%BB%A5c), dù họ không tham gia vào [Chiến dịch Barbarossa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Barbarossa) (1941) và không bao giờ tuyên chiến với [Liên bang Xô viết](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4). Trong Thế chiến II [Phát xít Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3) đã cho phép Bulgaria chiếm nhiều vùng của [Hy Lạp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) và của [Nam Tư](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Nam_T%C6%B0), dù quyền quản lý dân cư và lãnh thổ vẫn nằm trong tay người Đức. Bulgaria là một trong ba quốc gia duy nhất (cùng với [Phần Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A7n_Lan) và [Đan Mạch](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90an_M%E1%BA%A1ch)) cứu được toàn bộ dân cư Do Thái (khoảng 50.000 người) khỏi các trại tập trung [Phát xít](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_ph%C3%A1t_x%C3%ADt) qua những cách đưa ra lý lẽ và trì hoãn trước các yêu cầu của Đức. Tuy nhiên, Phát xít đã trục xuất hầu như toàn bộ dân Do Thái ở Nam Tư và các lãnh thổ Hy Lạp do Bulgaria chiếm đóng tới [36] [Trại tập trung Treblinka](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A1i_t%E1%BA%ADp_trung_Treblinka&action=edit&redlink=1)ở [Ba Lan bị chiếm đóng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ba_Lan_b%E1%BB%8B_chi%E1%BA%BFm_%C4%91%C3%B3ng_%281939%E2%80%931945%29&action=edit&redlink=1).
Mùa hè năm 1943, Boris III bất ngờ qua đời, và nước này rơi vào tình trạng hỗn loạn chính trị khi cuộc chiến đổi chiều với Phát xít Đức và phong trào Cộng sản giành được nhiều quyền lực.
Đầu tháng 9 năm 1944, Liên xô tuyên chiến với Bulgaria và xâm lược nước này, không gặp phải sự kháng cự nào. Điều này cho phép những người Cộng sản ( [[37]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-37) [Đảng Công nhân Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Bulgaria&action=edit&redlink=1)) lên nắm quyền lực và thành lập một [nhà nước Cộng sản](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1). Chế độ mới đưa Bulgaria quay sang chống lại Phát xít.
### Cộng hoà Nhân dân Bulgaria
[Mặt trận Tổ quốc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%95_qu%E1%BB%91c_%28Bulgaria%29&action=edit&redlink=1), một liên minh chính trị do những người Cộng sản chiếm đa số, lên nắm chính phủ năm 1944 và Đảng Cộng sản tăng số thành viên từ 15.000 lên 250.000 người trong sáu tháng sau đó. Họ thiết lập quyền thống trị với cuộc [cách mạng ngày 9 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Bulgaria_%281944%29&action=edit&redlink=1) năm đó. Tuy nhiên, Bulgaria mãi tới năm [1946](http://vi.wikipedia.org/wiki/1946) mới trở thành một nhà nước [cộng hoà nhân dân](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_ho%C3%A0_nh%C3%A2n_d%C3%A2n&action=edit&redlink=1). Nước này rơi vào vùng ảnh hưởng của Liên xô, cùng với [Georgi Dimitrov](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Georgi_Dimitrov&action=edit&redlink=1) (Thủ tướng từ năm 1946 tới năm 1949) là nhà [lãnh đạo](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A3nh_%C4%91%E1%BA%A1o) có ảnh hưởng nhất của Bulgaria. Nước này thành lập nền [kinh tế kế hoạch](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_k%E1%BA%BF_ho%E1%BA%A1ch) kiểu Liên xô, dù một số chính sách theo hướng thị trường đã xuất hiện ở dạng thực nghiệm dưới thời [38] [Todor Zhivkov](http://vi.wikipedia.org/wiki/Todor_Hristov_Zhivkov)(Thư ký thứ nhất, 1954 tới năm 1989). Tới giữa những năm [1950](http://vi.wikipedia.org/wiki/1950)tiêu chuẩn sống tăng lên đáng kể, và vào năm 1957 các nông trang viên tập thể lần được hưởng hệ thống hưu bổng và an sinh xã hội nông nghiệp đầu tiên của [Đông Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u). [[39]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-39) [Todor Zhivkov](http://vi.wikipedia.org/wiki/Todor_Hristov_Zhivkov)là người nắm quyền thực tế ở nước này từ năm 1956 tới năm 1989, vì thế trở thành một trong những lãnh đạo cầm quyền lâu nhất ở Khối Đông Âu. Zhivkov biến Bulgaria trở thành một trong những đồng minh đáng tin cậy nhất của Liên xô, và gia tăng tầm quan trọng của nó trong [Comecon](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_T%C6%B0%C6%A1ng_tr%E1%BB%A3_Kinh_t%E1%BA%BF). Con gái ông [Lyudmila Zhivkova](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lyudmila_Zhivkova&action=edit&redlink=1)trở thành nhân vật rất bật trong nước khi khuyến khích di sản, văn hoá và nghệ thuật quốc gia trên bình diện quốc tế. Mặt khác, một chiến dịch đồng hoá bắt buộc hồi cuối những năm 1980 với sắc tộc Thổ Nhĩ Kỳ đã khiến khoảng 300.000 [[40]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-40) [người Thổ Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%E1%BB%95_%E1%BB%9F_Bulgaria&action=edit&redlink=1)di cư tới Thổ Nhĩ Kỳ. [[41]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-41) [[42]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-42)
Nước Cộng hoà Nhân dân chấm dứt tồn tại năm 1989 như nhiều
[chế độ Cộng sản](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1)khác tại [Đông Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u), cũng như chính Liên bang Xô viết, bắt đầu sụp đổ. Phe đối lập buộc Zhivkov và cánh tay phải của ông [Milko Balev](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Milko_Balev&action=edit&redlink=1)rời bỏ quyền lực ngày 10 tháng 11 năm 1989.
### Cộng hoà Bulgaria
Tháng 2 năm 1990 Đảng Cộng sản tự nguyện dừng độc quyền quyền lực, và vào tháng 6 năm 1990 cuộc bầu cử tự do diễn ra, với chiến thắng thuộc phái ôn hoà của Đảng Cộng sản (đã đổi tên thành
[Đảng Xã hội Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_Bulgaria&action=edit&redlink=1) — BSP). Tháng 7 năm 1991, nước này thông qua một [hiến pháp mới](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Bulgaria&action=edit&redlink=1) quy định về một Tổng thống khá ít quyền lực và một Thủ tướng có trách nhiệm về lập pháp. Thập niên 1990 là giai đoạn nước này có tỷ lệ thất nghiệp cao, lạm phát cao và không ổn định cũng như sự bất bình của dân chúng.
Từ năm 1989, Bulgaria đã tổ chức các cuộc
[bầu cử](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A7u_c%E1%BB%AD) đa đảng và tư nhân hoá [nền kinh tế của mình](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_Bulgaria), nhưng những khó khăn kinh tế và một làn sóng tham nhũng khiến hơn 800.000 người Bulgaria, hầu hết là các [nhà chuyên môn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_chuy%C3%AAn_m%C3%B4n&action=edit&redlink=1) có trình độ, di cư trong một cuộc “ [chảy máu chất xám](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%A3y_m%C3%A1u_ch%E1%BA%A5t_x%C3%A1m)“. Gói cải cách được đưa ra năm 1997 đã khôi phục sự tăng trưởng kinh tế, nhưng dẫn tới sự gia tăng bất bình đẳng xã hội. Bulgaria trở thành một thành viên của [NATO](http://vi.wikipedia.org/wiki/NATO) năm 2004 và của [Liên minh châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) năm 2007, và US Library of Congress Federal Research Division đã thông báo trong năm 2006 rằng nước này nói chung có các thành tích [tự do ngôn luận](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%B1_do_ng%C3%B4n_lu%E1%BA%ADn) và [nhân quyền](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A2n_quy%E1%BB%81n) tốt. Năm 2007 A.T. Kearney/Tạp chí Foreign Policy xuất bản [43] [Chỉ số Toàn cầu hoá](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_To%C3%A0n_c%E1%BA%A7u_ho%C3%A1&action=edit&redlink=1)xếp Bulgaria đứng hàng 36 (giữa [Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa)và [Iceland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Iceland)) trong số 122 quốc gia. [[44]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-44)
## Chính trị
Từ năm 1991 Bulgaria đã là một quốc gia dân chủ,
[đơn nhất](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_%C4%91%C6%A1n_nh%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1) [cộng hoà nghị viện](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_ho%C3%A0_ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) [hiến pháp](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Bulgaria&action=edit&redlink=1).
Nước này đã trở thành một thành viên của
[Liên hiệp quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) năm [1955](http://vi.wikipedia.org/wiki/1955), và là một thành viên sáng lập của [OSCE](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_An_ninh_v%C3%A0_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_ch%C3%A2u_%C3%82u) năm 1995. Với tư cách một Đối tác Tham vấn của [Hiệp ước Bắc Cực](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_B%E1%BA%AFc_C%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1), Bulgaria đã tham gia vào ban quản lý các lãnh thổ nằm ở phía nam vĩ độ 60° nam. [[45]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-45) Quốc hội hay [46] *(Народно събрание) gồm 240 đại biểu, với nhiệm kỳ 4 năm và được bầu lên bởi nhân dân. Một đảng hay* [Narodno Sabranie](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Narodno_Sabranie&action=edit&redlink=1) [liên minh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh&action=edit&redlink=1)phải giành tối thiểu 4% phiếu bầu để có đại diện trong nghị viện. Quốc hội có quyền ban hành pháp luật, thông qua ngân sách, lập kế hoạch bầu cử tổng thống, lựa chọn và bãi chức [Thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Bulgaria&action=edit&redlink=1)và các bộ trưởng khác, tuyên chiến, triển khai quân đội ở nước ngoài và thông qua các hiệp ước và thoả thuận quốc tế. Một [chính phủ thiểu số](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_thi%E1%BB%83u_s%E1%BB%91&action=edit&redlink=1)do đảng [Các công dân vì sự phát triển châu Âu của Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_c%C3%B4ng_d%C3%A2n_v%C3%AC_s%E1%BB%B1_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_ch%C3%A2u_%C3%82u_c%E1%BB%A7a_Bulgaria&action=edit&redlink=1)cầm quyền từ sau cuộc [bầu cử tháng 7 năm 2009](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A7u_c%E1%BB%AD_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p_Bulgaria_n%C4%83m_2009&action=edit&redlink=1).
Hệ thống tư pháp gồm các toà án vùng, quận và phúc thẩm, cũng như một Toà Phá án Tối cao. Ngoài ra, Bulgaria có một Toà án Hành chính Tối cao và một hệ thống toà án quân sự.
[Tổng thống Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Bulgaria&action=edit&redlink=1)là [nguyên thủ quốc gia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7_qu%E1%BB%91c_gia)và tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang. Ông cũng là chủ tịch Hội đồng Tư vấn An ninh Quốc gia. Tuy không thể đưa ra bất kỳ điều luật nào ngoài việc đề xuất sửa đổi Hiến pháp, Tổng thống có thể từ chối một điều luật buộc nó phải quay lại trải qua quá trình tiếp tục tranh luận, dù nghị viện có thể bác bỏ sự phủ quyết của tổng thống bằng một đa số đại biểu.
Nước này gia nhập
[NATO](http://vi.wikipedia.org/wiki/NATO)ngày 29 tháng 3 năm 2004 và đã ký kết [Hiệ ước gia nhập](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gia_nh%E1%BA%ADp_n%C4%83m_2005&action=edit&redlink=1) [Liên minh châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u)ngày 25 tháng 4 năm 2005. [[47]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-nato-47) Nước này trở thành một thành viên đầy đủ của Liên minh châu Âu ngày 1 tháng 1 năm 2007, [[48]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-ec-48) và được bầu [[49]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-49) [17 thành viên](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_%C4%91%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_c%E1%BB%A7a_Bulgaria_2009%E2%80%932014&action=edit&redlink=1)vào trong [Nghị viện châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n_ch%C3%A2u_%C3%82u). [[50]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-ep-50)
## Quân đội
[Quân đội](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Bulgaria&action=edit&redlink=1) Bulgaria gồm ba nhánh chính – [lục quân](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%A5c_qu%C3%A2n_Bulgaria&action=edit&redlink=1), [hải quân](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Bulgaria&action=edit&redlink=1) và [không quân](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Bulgaria&action=edit&redlink=1).
Sau một loạt các cuộc cắt giảm năm 1989, quân đội thường trực nước này chưa tới 45.000 người (hiện tại), giảm từ gần 200.000 năm 1988. Các lực lượng dự trữ gồm 303.000 binh lính và sĩ quan. Một số nhánh
[bán quân sự](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1), như biên phòng và quân đội xây dựng đường sắt có tồn tại và có khoảng 34.000 người. Các lực lượng vũ trang có các thiết bị khá hiện đại của Liên xô, như máy bay chiến đấu [MiG-29](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mikoyan_MiG-29), tên lửa đất đối không [SA-6 Gainful](http://vi.wikipedia.org/wiki/2K12_Kub) và [SA-10 Grumble](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_h%E1%BB%A3p_t%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_S-300) và tên lửa đạn đạo tầm ngắn [SS-21 Scarab](http://vi.wikipedia.org/wiki/OTR-21_Tochka).
Quân đội Bulgaria đã tham gia vào nhiều nhiệm vụ quốc tế tại
[Campuchia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia), [Bosna và Herzegovina](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bosna_v%C3%A0_Herzegovina&action=edit&redlink=1), [Kosovo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kosovo), [Afghanistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Afghanistan) và [Iraq](http://vi.wikipedia.org/wiki/Iraq). [Bản mẫu:Ở thời điểm](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:%E1%BB%9E_th%E1%BB%9Di_%C4%91i%E1%BB%83m&action=edit&redlink=1) Bulgaria có hơn 700 nhân viên quân sự được triển khai ở nước ngoài, chủ yếu tại Afghanistan (610 người), tại Bosna và Herzegovina (khoảng 100 người) và tại Kosovo (khoảng 50 người).
Năm 2008 Bulgaria đã bãi bỏ nghĩa vụ quân sự với các công dân của họ. Hải quân và không quân Bulgaria đã hoàn toàn
[chuyên nghiệp](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chuy%C3%AAn_nghi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1) hoá năm 2006, và các lực lượng lục quân tiếp nối vào cuối năm 2008. Các lực lượng đặc biệt đã tiến hành các phi vụ với [SAS](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Special_Air_Service&action=edit&redlink=1), [Delta Force](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Delta_Force&action=edit&redlink=1), [KSK](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kommando_Spezialkr%C3%A4fte&action=edit&redlink=1), và [Spetsnaz](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Spetsnaz&action=edit&redlink=1) của Nga.
Tháng 4 năm 2006 Bulgaria và
[Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) đã ký một thoả thuận hợp tác quốc phong theo đó đưa các căn cứ không quân tại [Bezmer](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C4%83n_c%E1%BB%A9_Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Bezmer&action=edit&redlink=1) (gần [Yambol](http://vi.wikipedia.org/wiki/Yambol)) và [Graf Ignatievo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Graf_Ignatievo&action=edit&redlink=1) (gần [Plovdiv](http://vi.wikipedia.org/wiki/Plovdiv)), trại huấn luyện [Novo Selo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Novo_Selo_Range&action=edit&redlink=1) (gần [Sliven](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sliven)), và một trung tâm hậu cần tại [Aytos](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Trung_t%C3%A2m_H%E1%BA%ADu_c%E1%BA%A7n_Aytos&action=edit&redlink=1) trở thành [cơ sở quân sự chung](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_c%C4%83n_c%E1%BB%A9_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_chung_Hoa_K%E1%BB%B3-Bulgaria&action=edit&redlink=1). Tạp chí * magazine coi Căn cứ Không quân Bezmer là một trong sáu địa điểm hải ngoại quan trọng nhất do Foreign Policy* [USAF](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3)sử dụng. [[51]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-51) [Bản mẫu:Ở thời điểm](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:%E1%BB%9E_th%E1%BB%9Di_%C4%91i%E1%BB%83m&action=edit&redlink=1)chi tiêu quân sự chiếm khoảng 1.98% [GDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) [. *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
## Các tỉnh và khu đô thị
|
|
Từ năm 1987 tới năm 1999 Bulgaria gồm chín tỉnh (
*oblasti*, số ít *); từ năm 1999, nước này có 29 tỉnh. Tất cả đều có tên theo thành phố thủ phủ: oblast*
Các tỉnh được chia thành 264
[khu đô thị](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_khu_%C4%91%C3%B4_th%E1%BB%8B_Bulgaria&action=edit&redlink=1).
## Kinh tế
Bulgaria có một nền
[kinh tế thị trường tự do](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) mở và đã công nghiệp hoá, với một khu vực tư nhân lớn và khá phát triển cùng một số doanh nghiệp chiến lược thuộc sở hữu nhà nước. [Ngân hàng Thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) xếp hạng nước này là một “nền kinh tế có thu nhập trên trung bình”. Bulgaria đã có tăng trưởng kinh tế nhanh (trong những năm gần đây), thậm chí dù nước này vẫn bị xếp hạng là quốc gia thành viên có thu nhập thấp nhất của EU. Theo dữ liệu của [52] [Eurostat](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurostat&action=edit&redlink=1), GDP theo sức mua tương đương trên đầu người của Bulgaria ở mức 40% mức trung bình của EU năm 2008. Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ ước tính GDP trên đầu người của Bulgaria ở mức $12.900 năm 2008, [[53]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-53) hay bằng một phần ba mức của Bỉ. [[54]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-54) Nền kinh tế dựa chủ yếu vào công nghiệp và nông nghiệp, dù khu vực dịch vụ đang đóng góp ngày càng nhiều hơn vào tăng trưởng GDP. Bulgaria sản xuất một lượng lớn hàng chết tạo và nguyên liệu thô như [[55]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-55) [sắt](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BA%AFt), [đồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng), [vàng](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A0ng), [bismuth](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bitmut), [than](http://vi.wikipedia.org/wiki/Than_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29), [điện](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n), [nhiên liệu dầu mỏ đã tinh lọc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_d%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F_%C4%91%C3%A3_tinh_l%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1), các thiết bị [xe hơi](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94_t%C3%B4), [vũ khí](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD)và [vật liệu xây dựng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%E1%BA%ADt_li%E1%BB%87u_x%C3%A2y_d%E1%BB%B1ng&action=edit&redlink=1).
Vì có tai tiếng về nạn tham nhũng cao, và rõ ràng thiếu sự kiên quyết đấu tranh với tình trạng tham nhũng ở các cấp độ cao, Liên minh châu Âu đã cho đóng băng một phần các khoản vốn khoảng €450 triệu và có thể đóng băng thêm nữa nếu chính quyền Bulgaria không thể hiện quyết tâm trong việc đấu tranh chống tham nhũng.
[[56]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-56)
Bulgaria đã chế ngự được tình trạng lạm phát từ cuộc khủng hoảng kinh tế sâu năm 1996–1997, nhưng những con số (mới nhất) cho thấy tỷ lệ lạm phát đã gia tăng lên tới 12.5% trong năm 2007. Nạn thất nghiệp đã giảm từ hơn 17% hồi giữa thập niên 1990 xuống còn gần 7% năm 2007, nhưng ở một số vùng nông nghiệp tỷ lệ thất nghiệp vẫn ở mức cao. Tình trạng lạm phát ở Bulgaria đồng nghĩa với việc nước này được chấp nhận vào
[eurozone](http://vi.wikipedia.org/wiki/Khu_v%E1%BB%B1c_%C4%91%E1%BB%93ng_Euro)sẽ không thể diễn ra cho tới năm 2013–2014. [[57]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-57)
Trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008-2009, tỷ lệ thất nghiệp vẫn ở mức khá thấp khoảng 6.3% năm 2008, nhưng đã tăng lên tới 8% năm 2009. Tăng trưởng GDP năm 2008 vẫn ở mức cao (6%), nhưng đã hầu như xuống mức âm năm 2009. Cuộc khủng hoảng có dấu ấn tiêu cực chủ yếu trên ngành công nghiệp, giảm 10% trên chỉ số sản xuất công nghiệp quốc gia, 31% trong công nghiệp mỏ, và 60% trong ngành sản xuất thép và kim loại.
Chính phủ dự đoán mức sụt giảm 2.2% của GDP trong năm 2010, với con số thâm hụt ngân sách 0.7%. [[58]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-58) [[59]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-59)
### Nông nghiệp
Sản lượng nông nghiệp đã giảm về tổng thể kể từ năm 1989, nhưng sản xuất đã gia tăng trong (những năm gần đây), và cùng với các ngành công nghiệp liên quan như
[chế biến thực phẩm](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_bi%E1%BA%BFn_th%E1%BB%B1c_ph%E1%BA%A9m&action=edit&redlink=1) nó vẫn đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Trồng cấy chiếm tỷ lệ lớn hơn chăn nuôi. Thiết bị nông nghiệp gồm hơn 150.000 [máy cày](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%A1y_c%C3%A0y&action=edit&redlink=1) và 10.000 [máy gặt đập liên hợp](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1y_g%E1%BA%B7t_%C4%91%E1%BA%ADp_li%C3%AAn_h%E1%BB%A3p), cùng một phi đội máy bay hạng nhẹ lớn.
Bulgaria là một trong những nhà sản xuất sản phẩm nông nghiệp hàng đầu thế giới như
[hồi](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i) (thứ 6 thế giới), [hạt hướng dương](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_h%C6%B0%E1%BB%9Bng_d%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) (11), [mâm xôi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%A2m_x%C3%B4i&action=edit&redlink=1) (13), [thuốc lá](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BB%91c_l%C3%A1) (15), [hạt tiêu](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_ti%C3%AAu) (18) và sợi [lanh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanh&action=edit&redlink=1) (19). [[60]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-60)
### Năng lượng
Dù Bulgaria có trữ lượng nhiên liệu thiên nhiên như
[dầu mỏ](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F) và [khí](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%A5t_kh%C3%AD) khá thấp, ngành công nghiệp năng lượng phát triển cao của nước này đóng một vai trò tối quan trọng tại vùng [Balkan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Balkan). Vị trí địa lý chiến lược của Bulgaria biến nó trở thành một cổng quá cảnh và phân phối [dầu mỏ](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F) và [khí tự nhiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%AD_thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn) chính từ Nga tới Tây Âu và các quốc gia vùng Balkan khác. Về sản xuất điện trên đầu người, nước này xếp hàng thứ tư tại [Đông Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u). Ngoài ra, Bulgaria có một ngành công nghiệp hạt nhân mạnh vì các mục đích hoà bình. [nhà máy điện hạt nhân duy nhất của Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_m%C3%A1y_%C4%91i%E1%BB%87n_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n_Kozloduy&action=edit&redlink=1) nằm ở vùng phụ cận [Kozloduy](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kozloduy), và có tổng công suất 3.760 MW. Việc xây dựng nhà máy điện hạt nhân [thứ hai](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_m%C3%A1y_%C4%91i%E1%BB%87n_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n_Belene&action=edit&redlink=1) đã được [Bản mẫu:Vào](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:V%C3%A0o&action=edit&redlink=1) gần [Belene](http://vi.wikipedia.org/wiki/Belene) với công suất dự tính 2.000 MW. Các [nhà máy nhiệt điện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_m%C3%A1y_nhi%E1%BB%87t_%C4%91i%E1%BB%87n) (TPPs) sản xuất một lượng điện khá lớn, với hầu hết tập trung tại [Khu phức hợp Maritsa Iztok](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khu_ph%E1%BB%A9c_h%E1%BB%A3p_Maritsa_Iztok&action=edit&redlink=1).
[Bản mẫu:Vào](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:V%C3%A0o&action=edit&redlink=1) nước này có mức độ gia tăng sản xuất điện từ các nguồn có thể tái tạo như điện gió, điện mặt trời khá vững chắc, dù vẫn phải dựa chủ yếu vào các nhà máy nhiệt điện và điện hạt nhân. Vì sở hữu rất nhiều rừng và đất đai nông nghiệp, [61] [biomass](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Biomass&action=edit&redlink=1)có thể là một nguồn cung cấp điện lớn. Điện gió cũng có tiềm năng cao, với công suất tiềm năng lên tới 3.400 MW. [[62]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-62) [Bản mẫu:Vào](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:V%C3%A0o&action=edit&redlink=1)Bulgaria có hơn 70 [turbine gió](http://vi.wikipedia.org/wiki/Turbine_gi%C3%B3)với tổng công suất 112.6 MW, và có những kế hoạch tăng gấp ba lần công suất lên 300 MW vào năm 2010. [[63]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-63)
### Công nghiệp và mỏ
Công nghiệp đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Dù Bulgaria không có trữ lượng lớn về dầu mỏ và khí tự nhiên, nước này sản xuất ra một số lượng đáng kể khoáng chất, kim loại và điện.
Bulgaria là nhà sản xuất
[dầu mỏ](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F) hạng thấp (thứ 97 trên thế giới) với tổng sản lượng 3.520 bbl/ngày. Các nhà thăm dò phát hiện ra giếng dầu đầu tiên của Bulgaria gần [65] [Tyulenovo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tyulenovo&action=edit&redlink=1)năm [1951](http://vi.wikipedia.org/wiki/1951). [Trữ lượng được chứng minh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BB%AF_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c_ch%E1%BB%A9ng_minh&action=edit&redlink=1)khoảng 15.000.000 bbl. Sản xuất [khí tự nhiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%AD_thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn)đã sụt giảm mạnh hồi cuối thập niên 1990. Trữ lượng khí tự nhiên được chứng minh khoảng 5.663 bln. cu m. [[66]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-66) [Khai mỏ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Khai_th%C3%A1c_m%E1%BB%8F)là một nguồn thu xuất khẩu chủ yếu, và đã trở thành yếu tố chủ chốt của nền kinh tế Bulgaria. Nước này là nhà sản xuất [than](http://vi.wikipedia.org/wiki/Than_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29)đứng hạng 19 thế giới, đứng thứ 9 về sản xuất [[67]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-67) [bismuth](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bitmut), đứng thứ 19 về sản xuất [[68]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-68) [đồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng), và 26 về [[69]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-69) [kẽm](http://vi.wikipedia.org/wiki/K%E1%BA%BDm). [[70]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-70) [Luyện kim](http://vi.wikipedia.org/wiki/Luy%E1%BB%87n_kim)sắt cũng có tầm quan trọng lớn. Hầu hết sản lượng [thép](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A9p)và [gang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gang)có từ [Kremikovtsi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kremikovtsi&action=edit&redlink=1)và [Pernik](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pernik), với một cơ sở luyện kim thứ ba tại [Debelt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Debelt&action=edit&redlink=1). Về sản xuất thép và sản lượng thép trên đầu người nước này đứng đầu vùng [Balkan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Balkan). Các nhà máy tinh luyện [chì](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%AC)và [kẽm](http://vi.wikipedia.org/wiki/K%E1%BA%BDm)lớn nhất nằm tại [Plovdiv](http://vi.wikipedia.org/wiki/Plovdiv)(nhà máy tinh luyện lớn nhất giữa Ý và dãy núi Ural), [Kardzhali](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kardzhali)và [Novi Iskar](http://vi.wikipedia.org/wiki/Novi_Iskar); [đồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng)tại [Pirdop](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pirdop)và [Eliseina](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eliseina&action=edit&redlink=1)(defunct [Bản mẫu:Vào](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:V%C3%A0o&action=edit&redlink=1)); [nhôm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%B4m)tại [Shumen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Shumen). Về sản lượng nhiều loại kim loại *trên đầu người*, như kẽm và sắt, Bulgaria đứng hạng nhất ở [Đông Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u).
Khoảng 14% tổng sản lượng công nghiệp liên quan tới chế tạo máy và 20% nhân lực trong lĩnh vực này.
Tầm quan trọng của nó đã giảm bớt kể từ năm 1989. [[71]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-71)
### Du lịch
Năm 2007 tổng số 5.200.000 du khách đã tới Bulgaria, biến nước này trở thành địa điểm thu hút du khách hàng thứ 39 thế giới.
Du khách từ Hy Lạp, Romania và Đức chiếm 40%. [72] Một số lượng lớn du khách [[73]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-73) [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Anh)(+300.000), [Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Nga)(+200.000), [Serbia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Serb&action=edit&redlink=1)(+150.000), [Ba Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ba_Lan)(+130.000) và [Đan Mạch](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%90an_M%E1%BA%A1ch)(+100.000) tới thăm Bulgaria. Hầu hết trong số họ đều bị lôi cuốn bởi các phong cảnh tươi đẹp và đa dạng, các di sản văn hoá và lịch sử được bảo tồn tốt, và sự tĩnh lặng của các vùng nông thôn và miền núi. [ *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
Các địa điểm du lịch chính gồm thủ đô
[Sofia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sofia), các khu resort ven biển như [Albena](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Albena&action=edit&redlink=1), [Sozopol](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sozopol), [Bãi cát Vàng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A3i_c%C3%A1t_V%C3%A0ng&action=edit&redlink=1)và [Bãi biển Nắng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A3i_bi%E1%BB%83n_N%E1%BA%AFng&action=edit&redlink=1); và các khu resort mùa đông như [Pamporovo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pamporovo&action=edit&redlink=1), [Chepelare](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chepelare), [Borovetz](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Borovetz&action=edit&redlink=1)và [Bansko](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bansko). Các địa điểm du lịch vùng thôn quê như [Arbanasi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Arbanasi&action=edit&redlink=1)và [Bozhentsi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bozhentsi&action=edit&redlink=1)là nơi có các truyền thống sắc tộc được bảo tồn tốt. Các địa điểm thu hút du khách khác gồm [Tu viện Rila](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tu_vi%E1%BB%87n_Rila&action=edit&redlink=1)từ thế kỷ thứ 10 và [lâu đài](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A2u_%C4%91%C3%A0i) [Euxinograd](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Euxinograd&action=edit&redlink=1)thế kỷ 19.
## Khoa học, công nghệ và viễn thông
Bulgaria chỉ chi 0.4% GDP cho nghiên cứu khoa học,
hay khoảng $ 376 triệu năm 2008. Nước này có truyền thống mạnh trong toán học, thiên văn học, vật lý và công nghệ hạt nhân và giáo dục định hướng khoa học, và có kinh nghiệm khá lớn trong nghiên cứu dược. [74] [Viện Hàn lâm Khoa học Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_H%C3%A0n_l%C3%A2m_Khoa_h%E1%BB%8Dc_Bulgaria&action=edit&redlink=1)(BAS), cơ quan khoa học hàng đầu của đất nước, tụ tập hầu hết các nhà nghiên cứu của Bulgaria làm việc trong rất nhiều cơ sở của nó.
Các nhà khoa học Bulgaria đã có nhiều phát minh và sáng tạo quan trọng mang tính cách mạng trên bình diện thế giới.
[máy tính điện tử số đầu tiên của thế giới](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%C3%ADnh_Atanasoff%E2%80%93Berry&action=edit&redlink=1), do nhà khoa học người [Bulgaria-Mỹ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bulgaria-M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1) [John Vincent Atanasoff](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Vincent_Atanasoff&action=edit&redlink=1) thiết kế; đồng hồ điện tử số đầu tiên ( [Peter Petroff](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Peter_Petroff&action=edit&redlink=1)), chiếc máy bay ném bom đầu tiên (đại uý [Simeon Petrov](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Simeon_Petrov&action=edit&redlink=1)); lý thuyết động lực phân tử về [hình thành tinh thể](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%ACnh_th%C3%A0nh_tinh_th%E1%BB%83&action=edit&redlink=1) và [phát triển tinh thể](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_tinh_th%E1%BB%83&action=edit&redlink=1) (của [Ivan Stranski](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ivan_Stranski&action=edit&redlink=1)) và [photoelectrets](http://en.wiktionary.org/wiki/photoelectret) ( [Georgi Nadjakov](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Georgi_Nadjakov&action=edit&redlink=1)), đây là một bước quan trọng trong việc phát triển [máy photocopy](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1y_photocopy) đầu tiên. Bulgaria cũng là quốc gia thứ 6 trên thế giới có nhà du hành đi vào vũ trụ. [Thiếu tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%E1%BA%BFu_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) [Georgi Ivanov](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Georgi_Ivanov&action=edit&redlink=1) trên tàu [Soyuz 33](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Soyuz_33&action=edit&redlink=1) (1979), tiếp đó là [trung tá](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_t%C3%A1) [Alexander Alexandrov](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexander_Alexandrov&action=edit&redlink=1) trên tàu [Soyuz TM-5](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Soyuz_TM-5&action=edit&redlink=1) (1988). [[75]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-75)
Công nghệ thông tin là một trong số các nhánh khoa học phát triển nhất của Bulgaria
[, và vào những năm 1980 nước này đã được gọi là [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [Thung lũng Silicon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Silicon_Valley)của [Khối Đông Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u). Theo báo cáo của Brainbench Global IT, Bulgaria xếp thứ nhất ở châu Âu về số chuyên gia [[76]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-76) [IT](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_th%C3%B4ng_tin)trên đầu người và đứng thứ 8 thế giới về tổng số chuyên gia [[77]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-77) [ICT](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_th%C3%B4ng_tin_v%C3%A0_vi%E1%BB%85n_th%C3%B4ng&action=edit&redlink=1), vượt xa một số nước có quy mô dân số lớn hơn nhiều. Ngoài ra, Bulgaria cũng là nước có siêu máy tính mạnh nhất ở Đông Âu (một trong top 100 trên thế giới [[78]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-outsourcingmonitor.eu-78) [Bản mẫu:Vào](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:V%C3%A0o&action=edit&redlink=1)), một IBM [Blue Gene](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Blue_Gene&action=edit&redlink=1)/P, đi vào hoạt động tháng 9 năm 2008 tại Cơ quan Công nghệ Thông tin Nhà nước. Những năm sau 2000 đã chứng kiến một sự gia tăng mạnh số lượng người sử dụng internet: năm 2000, có 430.000 người, năm 2004 – 1.545.100, và năm 2006 – 2.2 triệu người. [[79]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-79) [[80]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-80)
## Giáo dục
Giáo dục tại Bulgaria thuộc quyền quản lý của
[Bộ giáo dục và khoa học](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BB%99_gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_v%C3%A0_khoa_h%E1%BB%8Dc_%28Bulgaria%29&action=edit&redlink=1). Giáo dục toàn bộ thời gian là bắt buộc với mọi trẻ em trong độ tuổi 7 tới 16. Trẻ 16 tuổi có thể gi tên vào các trường học theo định hướng của cha mẹ. Giáo dục tại các trường nhà nước là miễn phí, ngoại trừ tại các cơ sở cao học, trường cao đẳng và đại học. Chương trình dựa chủ yếu ở tám môn chính: [tiếng Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Bulgaria) và văn học, ngoại gnữ, [toán học](http://vi.wikipedia.org/wiki/To%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc), công nghệ thông tin, hoa học xã hội và dân sự, khoa học tự nhiên và sinh thái, [âm nhạc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%82m_nh%E1%BA%A1c) và [nghệ thuật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%87_thu%E1%BA%ADt), giáo dục thể chất và [thể thao](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_thao).
Năm 2003,
[tỷ lệ biết chữ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%B7_l%E1%BB%87_bi%E1%BA%BFt_ch%E1%BB%AF&action=edit&redlink=1) ước tính ở mức 98.6%, xấp xỉ tương đương ở cả hai giới tính. Các tiêu chuẩn giáo dục truyền thống của Bulgaria rất cao. [[81]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-81)
## Vận tải
Bulgaria có vị trí địa lý chiến lược có tầm quan trọng độc nhất. Từ những thời cổ đại, nước này đã là ngã tư đường chính giữa
[châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), [châu Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81) và [châu Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi). Năm trong số mười [Hành lang xuyên châu Âu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0nh_lang_xuy%C3%AAn_ch%C3%A2u_%C3%82u&action=edit&redlink=1) chạy qua lãnh thổ nước này, tổng chiều dài đường bộ của Bulgaria là 102.016 km, trong đó có 93.855 km trải nhựa và 441 km là đường cao tốc. Nước này có nhiều kế hoạch xây dựng đường cao tốc, đang được tiến hành hay đã xây dựng một phần: [Đường cao tốc Trakiya](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_cao_t%E1%BB%91c_Trakiya&action=edit&redlink=1), [đường cao tốc Hemus](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_cao_t%E1%BB%91c_Hemus&action=edit&redlink=1), [đường cao tốc Cherno More](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_cao_t%E1%BB%91c_Cherno_More&action=edit&redlink=1), [đường cao tốc Struma](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_cao_t%E1%BB%91c_Struma&action=edit&redlink=1), [đường cao tốc Maritza](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_cao_t%E1%BB%91c_Maritza&action=edit&redlink=1) và [đường cao tốc Lyulin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_cao_t%E1%BB%91c_Lyulin&action=edit&redlink=1).
Bulgaria cũng có 6500 km đường sắt, hơn 60% đã được điện khí hoá. Có một dự án trị giá €360.000.000 triệu để hiện đại hoá và điện khí hoá tuyến đường sắt
[Plovdiv](http://vi.wikipedia.org/wiki/Plovdiv)– [Kapitan Andreevo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kapitan_Andreevo&action=edit&redlink=1). Tuyến [đường sắt cao tốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_s%E1%BA%AFt_cao_t%E1%BB%91c) duy nhất trong vùng, giữa Sofia và Vidin, sẽ đi vào hoạt động năm 2017, với chi phí €3.000.000.000. [[82]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-82)
Giao thông đường không đá phát triển khá toàn diện. Bulgaria có sáu sân bay quốc tế chính — tại
[Sofia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sofia), [Burgas](http://vi.wikipedia.org/wiki/Burgas), [Varna](http://vi.wikipedia.org/wiki/Varna), [Plovdiv](http://vi.wikipedia.org/wiki/Plovdiv), [Rousse](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rousse&action=edit&redlink=1) và [Gorna Oryahovitsa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gorna_Oryahovitsa). Sau khi chủ nghĩa cộng sản sụp đổ năm 1989, hầu hết các sân bay nội địa nhỏ đều bị bỏ hoang không sử dụng khi các chuyến bay nội địa giảm sút. Nước này duy trì nhiều sân bay quân sự và nông nghiệp. 128 trong tổng số 213 [sân bay](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay) ở Bulgaria có đường băng cứng.
Các cảng quan trọng nhất và có lượng vận tải hàng hoá lớn nhất là
[Varna](http://vi.wikipedia.org/wiki/Varna) và [Burgas](http://vi.wikipedia.org/wiki/Burgas). Burgas, [Sozopol](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sozopol), [Nesebar](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nesebar) và [Pomorie](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pomorie) là những cảng hỗ trợ cho các đội tàu đánh cá. Các cảng lớn trên sông Donau gồm [Rousse](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rousse&action=edit&redlink=1) và [Lom](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lom,_Bulgaria&action=edit&redlink=1) (phục vụ cho thủ đô).
## Nhân khẩu
Theo cuộc
[điều tra dân số](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%E1%BB%81u_tra_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) năm 2001, dân số Bulgaria gồm chủ yếu [83] [sắc tộc Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Bulgaria&action=edit&redlink=1)(83,9%), với hai cộng đồng thiểu số chính, [người Thổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3)(9,4%) và [Roma](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Roma_t%E1%BA%A1i_Bulgaria&action=edit&redlink=1)(4,7%). Trong số 2.0% còn lại, 0.9% gồm khoảng 40 cộng đồng thiểu số nhỏ hơn, chủ yếu là [[84]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-84) [người Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Nga), [người Armenia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Armenia), [người Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp), [người Vlach](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vlach&action=edit&redlink=1), [người Do Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Do_Th%C3%A1i), [người Tatar Krym](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Tatar_Krym)và [Sarakatsani](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sarakatsani&action=edit&redlink=1)(về mặt lịch sử cũng được gọi là người Karakachan). 1,1% dân số không tuyên bố sắc tộc trong cuộc điều tra năm 2001.
Cuộc điều tra năm 2001 định nghĩa một nhóm sắc tộc là một “cộng đồng người, liên quan tới nhau bởi nguồn gốc và ngôn ngữ, và giống nhau về cách thức sống và văn hoá”; và tiếng mẹ đẻ của một người là “tiếng một người nói tốt nhất và thường được sử dụng để trao đổi trong gia đình (hộ)”.
[[85]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-culturalpolicies.net-85)
|Tiếng mẹ đẻ||Theo nhóm sắc tộc||Phần trăm||Theo ngôn ngữ đầu tiên||Phần trăm|
|
|[Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) [Gypsies](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Roma&action=edit&redlink=1)(roma) [[85]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-culturalpolicies.net-85)
Trong những năm (gần đây) Bulgaria là một trong những nước có tỷ lệ tăng dân số thấp nhất thế giới. Tăng trưởng dân số âm đã diễn ra từ đầu thập niên 1990,
vì sụp đổ kinh tế và di cư cao. Năm 1989 dân số nước này có 9.009.018 người, giảm dần xuống còn 7.950.000 năm 2001 và 7.606.000 năm 2009. [86] (Tính đến 2009) Dân số có tỷ lệ sinh 1.48 trẻ em trên phụ nữ năm 2008. Tỷ lệ sinh cần đạt mức 2.2 để tái lập mức tăng dân số tự nhiên. [[87]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-nsi-87)
Đa số người Bulgaria (82,6%) thuộc, ít nhất về danh nghĩa,
[Giáo hội Chính thống Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Ch%C3%ADnh_th%E1%BB%91ng_Bulgaria&action=edit&redlink=1). Được thành lập năm 870 thuộc [Tòa Thượng phụ Constantinople](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%B2a_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_ph%E1%BB%A5_Constantinople&action=edit&redlink=1) (nơi có [Tổng giám mục](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_gi%C3%A1m_m%E1%BB%A5c), tăng lữ và các bản kinh từ đây), Giáo hội Chính thống này có vị thế [độc lập](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp) từ năm 927. Các tôn giáo lớn khác gồm [Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) (12,2%), các giáo phái [Tin lành](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tin_L%C3%A0nh) (0,8%) và [Công giáo La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma) (0,5%); với các giáo phái khác, vô thần và không tuyên bố chiếm xấp xỉ 4,1%. Bulgaria chính thức là một [88] [nhà nước thế tục](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_th%E1%BA%BF_t%E1%BB%A5c&action=edit&redlink=1)và Hiến pháp đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng nhưng coi Chính thống là một tôn giáo chính thức. Trong cuộc điều tra dân số năm 2001, 82,6% người dân tuyên bố mình là tín đồ Chính Thống giáo, 12,2% Hồi giáo, 1.2% các giáo phái Kitô giáo khác, 4% các tôn giáo khác ( [Phật giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o), [Đạo giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o), [Ấn Độ giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o), [Do Thái giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Do_Th%C3%A1i_gi%C3%A1o)). [Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o)tới nước này vào cuối thế kỷ 14 sau cuộc chinh phục của người [Ottoman](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman). Ở thế kỷ 16 và 17, các [nhà truyền giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_truy%E1%BB%81n_gi%C3%A1o)từ Rôma đã truyền đạo tại [Paulicians](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Paulicians&action=edit&redlink=1)thuộc các quận [Plovdiv](http://vi.wikipedia.org/wiki/Plovdiv)và [Svishtov](http://vi.wikipedia.org/wiki/Svishtov)khiến nơi này có thêm nhiều tín hữu [Giáo hội Công giáo Rôma](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma). Năm 2009, [cộng đồng Do Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Do_Th%C3%A1i)tại Bulgaria, từng là một trong những cộng đồng lớn nhất châu Âu, có chưa tới 2.000 người.
## Văn hoá
![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Gallery_for_Foreign_Art_TodorBozhinov_041009.jpg/250px-Gallery_for_Foreign_Art_TodorBozhinov_041009.jpg)
![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Gallery_for_Foreign_Art_TodorBozhinov_041009.jpg/250px-Gallery_for_Foreign_Art_TodorBozhinov_041009.jpg)
[Bảo tàng Nghệ thuật Nước ngoài Quốc gia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Ngh%E1%BB%87_thu%E1%BA%ADt_N%C6%B0%E1%BB%9Bc_ngo%C3%A0i_Qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1), nơi lưu giữa nhiều tác phẩm nghệ thuật châu Âu, châu Á và châu Phi, gồm cả các tcs phẩm của [Rembrandt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rembrandt), [Albrecht Dürer](http://vi.wikipedia.org/wiki/Albrecht_D%C3%BCrer), [Salvador Dali](http://vi.wikipedia.org/wiki/Salvador_Dal%C3%AD)và nhiều người khác.
Một số nền văn minh cổ, đáng chú ý nhất là của
[người Thrace](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Thrace), [Hy Lạp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i), [La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i), [Slav](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Slav), và [Bulgar](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bulgar&action=edit&redlink=1), đã để lại dấu ấn trong văn hoá, lịch sử và di sản của Bulgaria. Các đồ tạo tác Thrace gồm nhiều ngôi mộ và đồ vàng bạc, trong khi người Bulgar cổ để lại dấu vết của họ trong văn hoá và kiến trúc sơ kỳ. Cả đế chế Bulgaria thứ nhất và thứ hai đều là những đầu mối của [châu Âu Slav](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%82u_Slav&action=edit&redlink=1) trong hầu hết thời Trung Cổ, để lại ảnh hưởng đáng chú ý về văn hoá và văn học trong thế giới Slavơ Chính thống phía đông qua các trường phái [Preslav](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ph%C3%A1i_V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_Preslav&action=edit&redlink=1) và [Trường phái Văn học Ohrid](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ph%C3%A1i_V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_Ohrid&action=edit&redlink=1). [Bảng chữ cái Cyrill](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3ng_ch%E1%BB%AF_c%C3%A1i_Kirin), được sử dụng trong nhiều ngôn ngữ Đông Âu và châu Á, có nguồn gốc từ hai trường phái này ở thế kỷ 10 Công Nguyên.
Ngày nay Bulgaria có chín
[Địa điểm di sản thế giới của UNESCO](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_%C4%91i%E1%BB%83m_di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_c%E1%BB%A7a_UNESCO&action=edit&redlink=1) – bức chạm nổi đá đầu thời kỳ Trung Cổ [Madara Rider](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Madara_Rider&action=edit&redlink=1), hai lăng mộ Thrace (tại [Sveshtari](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C4%83ng_m%E1%BB%99_Thrace_Sveshtari&action=edit&redlink=1) và [Kazanlak](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C4%83ng_m%E1%BB%99_Thrace_Kazanlak&action=edit&redlink=1)), [Nhà thờ Boyana](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_th%E1%BB%9D_Boyana&action=edit&redlink=1), [Tu viện Rila](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tu_vi%E1%BB%87n_Rila&action=edit&redlink=1) và [Các Nhà thờ Đá Ivanovo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_Nh%C3%A0_th%E1%BB%9D_%C4%90%C3%A1_Ivanovo&action=edit&redlink=1), [Vườn Quốc gia Pirin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_Qu%E1%BB%91c_gia_Pirin&action=edit&redlink=1) và [Khu Dự trữ Thiên nhiên Srebarna](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khu_D%E1%BB%B1_tr%E1%BB%AF_Thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn_Srebarna&action=edit&redlink=1), cũng như thành phố cổ [Nesebar](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nesebar). Một đồ tạo tác lịch sử quan trọng khác là kho tàng [vàng](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A0ng) chế tác cổ nhất thế giới, có niên đại từ thiên niên kỷ thứ 5 trước Công Nguyên, từ [Nghĩa trang Varna](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ngh%C4%A9a_trang_Varna&action=edit&redlink=1). [[89]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-89)
Nước này có một truyền thống âm nhạc lâu dài, bắt nguồn từ đầu thời kỳ
[Trung Cổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_C%E1%BB%95). Một trong những nhà soạn nhạc nổi tiếng sớm nhất được biết ở [Châu Âu Trung Cổ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%82u_Trung_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) là [Yoan Kukuzel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yoan_Kukuzel&action=edit&redlink=1) (khoảng [1280](http://vi.wikipedia.org/wiki/1280)– [1360](http://vi.wikipedia.org/wiki/1360)). Âm nhạc dân gian quốc gia có đặc trưng riêng biệt và sử dụng nhiều nhạc cụ truyền thống, như [gudulka](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gadulka&action=edit&redlink=1) (гъдулка), [gaida](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gaida&action=edit&redlink=1) (гайда) – [kèn túi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=K%C3%A8n_t%C3%BAi&action=edit&redlink=1), [kaval](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaval&action=edit&redlink=1) (кавал) và [tupan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Davul&action=edit&redlink=1) (тъпан). Bulgaria cũng có một di sản nghệ thuật thị giác giàu có, đặc biệt trong [tranh tường](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tranh_t%C6%B0%E1%BB%9Dng), [mural](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mural&action=edit&redlink=1) và các [biểu tượng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng), nhiều tác phẩm trong số này là tác phẩm của [Trường phái nghệ thuật Tarnovo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tranh_c%E1%BB%A7a_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ph%C3%A1i_Ngh%E1%BB%87_thu%E1%BA%ADt_Tarnovo&action=edit&redlink=1). [[90]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-90)
[Rượu Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=R%C6%B0%E1%BB%A3u_Bulgaria&action=edit&redlink=1) được xuất khẩu đi khắp thế giới, và tới năm 1990 nước này vẫn đứng thứ hai thế giới về tổng lượng xuất khẩu rượu đóng chai. Ở thời điểm năm 2007, nước này sản xuất 200.000 tấn rượu hàng năm, xếp hạng 20 thế giới. [91] Bulgaria cũng sản xuất một lượng lớn [[92]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-92) [bia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bia)và [rakia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rakia&action=edit&redlink=1)(chủ yếu sản xuất tại nhà). [Lukanka](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lukanka&action=edit&redlink=1), [banitsa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Banitsa&action=edit&redlink=1), [shopska salad](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Shopska_salad&action=edit&redlink=1), [lyutenitsa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lyutenitsa&action=edit&redlink=1), [sirene](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sirene&action=edit&redlink=1)và [kozunak](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kozunak&action=edit&redlink=1)và những món đặc trưng của ẩm thực Bulgaria.
## Thể thao
![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Kotooshu_winning_Emperor%27s_Cup_2008_May.jpg/170px-Kotooshu_winning_Emperor%27s_Cup_2008_May.jpg)
![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Kotooshu_winning_Emperor%27s_Cup_2008_May.jpg/170px-Kotooshu_winning_Emperor%27s_Cup_2008_May.jpg)
[Vận động viên Sumo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%E1%BA%ADt_Sumo&action=edit&redlink=1) [Kotoōshū](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Koto%C5%8Dsh%C5%AB_Katsunori&action=edit&redlink=1)(Kaloyan Mahlyanov), [người châu Âu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_ch%C3%A2u_%C3%82u&action=edit&redlink=1)đầu tiên được nhận Cúp Hoàng Đế (tháng 5 năm 2008).
Bulgaria có thành tích cao tại các môn thể thao như
[bóng chuyền](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_chuy%E1%BB%81n), [vật](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A5u_v%E1%BA%ADt), [cử tạ](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%AD_t%E1%BA%A1), [bắn súng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%AFn_s%C3%BAng&action=edit&redlink=1), [thể dục](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_d%E1%BB%A5c), [cờ vua](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%9D_vua), và gần đây là [vật sumo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%E1%BA%ADt_sumo&action=edit&redlink=1) và [tennis](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A7n_v%E1%BB%A3t). Đội tuyển bóng chuyền nam quốc gia Bulgaria là một trong những đội tuyền hàng đầu [châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) và thế giới, xếp hạng 4 thế giới theo bảng xếp hạng năm 2009 của [FIVB](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_b%C3%B3ng_chuy%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF). [[93]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-93)
[Bóng đá](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1&action=edit&redlink=1) là môn thể thao được ưa chuộng nhất trong nước. [Dimitar Berbatov](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dimitar_Berbatov) (Димитър Бербатов) là một trong những cầu thủ bóng đá Bulgaria nổi tiếng nhất thế kỷ 21. Các câu lạc bộ nổi tiếng trong nước gồm [PFC CSKA Sofia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=PFC_CSKA_Sofia&action=edit&redlink=1) (được coi là câu lạc bộ hàng đầu đất nước) [[94]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_note-94) và [95] [PFC Levski Sofia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=PFC_Levski_Sofia&action=edit&redlink=1), là câu lạc bộ bóng đá Bulgaria đầu tiên tham gia [UEFA Champions League](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%BAp_c%C3%A1c_%C4%91%E1%BB%99i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_ch%C3%A2u_%C3%82u)hiện đại năm 2006/2007. Đội tuyển quốc gia thành công nhất tại kỳ World Cup là tại World Cup 94′ khi họ vào tới bán kết và chỉ bị loại bởi đội tuyển Ý với một cú đúp của Roberto Baggio. Bulgaria thua trận với tỷ số 2-1 và cuối cùng giành vị trí thứ 4 sau trận thua 4-0 khi tranh giải 3, 4 trước Thuỵ Điển.
Bulgaria tham gia vào cả Olympic mùa hè và mùa đông, và lần đầu tiên họ xuất hiện trong một kỳ
[Olympic hiện đại](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Olympic_m%C3%B9a_h%C3%A8_n%C4%83m_1896&action=edit&redlink=1)là vào năm [1896](http://vi.wikipedia.org/wiki/1896), khi vận động viên thể dục người Thuỵ Sĩ [Charles Champaud](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Charles_Champaud&action=edit&redlink=1)đại diện cho nước này. Từ đó Bulgaria đã tham gia vào hầu hết các kỳ Olympic mùa hè, và tới năm 2008 họ đã giành được tổng cộng 212 huy chương: 51 vàng và 84 bạc cùng 77 đồng.
## Xem thêm
[Danh sách các thị trấn và thành phố kết nghĩa ở Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n_v%C3%A0_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_k%E1%BA%BFt_ngh%C4%A9a_%E1%BB%9F_Bulgaria&action=edit&redlink=1) [Danh sách vương triều Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_v%C6%B0%C6%A1ng_tri%E1%BB%81u_Bulgaria&action=edit&redlink=1) [Lịch sử Bulgaria Cộng sản](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Bulgaria_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1) [Phong trào kháng chiến Bulgaria trong Thế chiến II](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn_Bulgaria_trong_Th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn_II&action=edit&redlink=1)
## Ghi chú
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-1) [http://www.mofahcm.gov.vn/vi/mofa/cn_vakv/](http://www.mofahcm.gov.vn/vi/mofa/cn_vakv/) **Donchev, D. (2004).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-2) *Geography of Bulgaria*(bằng Bulgarian). Sofia: ciela. tr. 68. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [954-649-717-7](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/954-649-717-7).
- ^
**a** **ă** **â** [s:1911 Encyclopædia Britannica/Bulgaria/History](http://vi.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Bulgaria/History) **“** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-4) [Bulgar (people)](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/84067/Bulgar)“. Encyclopædia Britannica. **Zlatarski, pp. 146–153** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-5) **Runciman, p. 26** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-6) **Иван Микулчиќ, “Средновековни градови и тврдини во Македониjа”, Скопjе, “Македонска цивилизациjа”, 1996, стр. 29–33.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-7) **C. de Boor (ed),** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-8) *Theophanis chronographia*, vol. 1. Leipzig: Teubner, 1883 (repr. Hildesheim: Olms, 1963), 397, 25–30 (AM 6209) *“φασί δε τινές ότι και ανθρώπους τεθνεώτας και την εαυτών κόπρον εις τα κλίβανα βάλλοντες και ζυμούντες ήσθιον. ενέσκηψε δε εις αυτούς και λοιμική νόσος και αναρίθμητα πλήθη εξ αυτών ώλεσεν. συνήψε δε προς αυτούς πόλεμον και τον των Βουλγάρων έθνος, και, ως φασίν οι ακριβώς επιστάμενοι, [ότι]* **κβ**χιλάδας Αράβων κατέσφαξαν.” **Runciman, p. 52** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-9) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-Theophanes_10-0) [s:Chronographia/Chapter 61](http://vi.wikisource.org/wiki/Chronographia/Chapter_61)
- ^
**a** **ă** **â** **b** [“](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-Bulgaria_11-4) **c** [Bulgaria](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/84090/Bulgaria)“. Encyclopædia Britannica. **Georgius Monachus Continuatus, loc. cit. [work not previously referenced], Logomete** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-12) **Vita S. démentis** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-13) **Barford, P. M. (2001).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-14) *The Early Slavs*. Ithaca, New York: Cornell University Press **Fine,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-15) *The Early Medieval Balkans*, pp. 144–148.
- ^
**a** [Bojidar Dimitrov:](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-Dimitrov1_16-1) **ă** *Bulgaria Illustrated History*. BORIANA Publishing House 2002, [ISBN 954-500-044-9](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9545000449) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-17) [Theophanes Continuatus](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Theophanes_Continuatus&action=edit&redlink=1), pp. 462—3, 480 **Cedrenus: II, p. 383** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-18) **Leo Diaconus, pp. 158–9** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-19) **Шишић [Šišić], p. 331** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-20) **Skylitzes, p. 457** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-21) **Zlatarski, vol. II, pp. 1–41** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-Zlatarski_22-0) **Averil Cameron,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-23) *The Byzantines*, Blackwell Publishing (2006), p. 170 **Jiriček, p.295** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-24) **Jiriček, p. 382** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-25) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-26) [Lord Kinross](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lord_Kinross&action=edit&redlink=1), *The Ottoman Centuries*, Morrow QuillPaperback Edition, 1979
- ^
**a** **ă** [R.J. Crampton, A Concise History of Bulgaria, 1997, Cambridge University Press,](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-xixcnf_27-2) **â** [ISBN 0-521-56719-X](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/052156719X)
- ^
**a** [D. Hupchick, The Balkans, 2002](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-xouksi_28-1) **ă** **Crampton, R.J.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-29) *Bulgaria 1878-1918*, p.2. East European Monographs, 1983. [ISBN 0-88033-029-5](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0880330295). [Bản mẫu:Request quotation](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Request_quotation&action=edit&redlink=1) **Hunter, Shireen: “Islam, Europe’s second religion: the new social, cultural, and political landscape” 2002, pp.177** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-30) **Poulton, Hugh: “Muslim identity and the Balkan State” 1997, pp.33** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-31) **Dennis P. Hupchick:** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-32) *The Balkans: from Constantinople to Communism*, 2002 **Dillon, Emile Joseph (February năm 1920) [1920].** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-33) [“XV”](http://www.mirrorservice.org/sites/ftp.ibiblio.org/pub/docs/books/gutenberg/1/4/4/7/14477/14477-h/14477-h.htm). *The Inside Story of the Peace Conference*. New York: Harper. Truy cập ngày 15 tháng 6 năm 2009. “The territorial changes the Prussia of the Balkans was condemned to undergo are neither very considerable nor unjust.” Đã bỏ qua văn bản “trans_chapter ” ( [trợ giúp](http://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#text_ignored)) **Tucker, Spencer C; Wood, Laura (1996).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-34) [. Taylor & Francis. tr. 173.](http://books.google.bg/books?id=EHI3PCjDtsUC&pg=PA172&dq=Direct+and+Indirect+Costs+of+the+Great+World+War&hl=bg&cd=5&redir_esc=y#v=onepage&q=Direct%20and%20Indirect%20Costs%20of%20the%20Great%20World%20War&f=false) *The European Powers in the First World War: An Encyclopedia* [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0-8153-0399-8](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-8153-0399-8). **Broadberry, Stephen; Klein, Alexander (8 tháng 2 năm 2008).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-35) [“Aggregate and Per Capita GDP in Europe, 1870–2000: Continental, Regional and National Data with Changing Boundaries”](http://www.cepr.org/meets/wkcn/1/1699/papers/Broadberry_Klein.pdf). Department of Economics at the University of Warwick, Coventry. tr. 18. Truy cập ngày 24 tháng 5 năm 2012. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-36) [Bulgaria in World War II: The Passive Alliance](https://archive.is/20121213083311/lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+bg0052%29), Library of Congress [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-37) [Bulgaria: Wartime Crisis](https://archive.is/20121213104221/lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+bg0053%29), Library of Congress **William Marsteller. “The Economy”.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-csecon_38-0) [Bulgaria country study](https://archive.is/20121213075601/lcweb2.loc.gov/frd/cs/bgtoc.html)(Glenn E. Curtis, editor). [Library of Congress](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0_vi%E1%BB%87n_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_M%E1%BB%B9) [Federal Research Division](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Federal_Research_Division&action=edit&redlink=1)(tháng 6 năm 1992) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-39) [Domestic policy and its results](https://archive.is/20120710045053/lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+bg0062%29), Library of Congress [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-40) [The Political Atmosphere in the 1970s](https://archive.is/20121213075811/lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+bg0068%29), Library of Congress **Bohlen, Celestine (17 tháng 10 năm 1991).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-41) [Bulgaria “Vote Gives Key Role to Ethnic Turks”](http://www.nytimes.com/1991/10/17/world/bulgaria-vote-gives-key-role-to-ethnic-turks.html). *. Truy cập ngày 15 tháng 7 năm 2009. “… trong thập niên 1980 […] lãnh đạo Cộng sản, Todor Zhivkov, bắt đầu một chiến dịch đồng hoá văn hoá buộc sắc tộc Thổ Nhĩ Kỳ phải chấp nhận những cái tên Slavơ, đóng cửa các thánh đường Hồi giáo và nhà nguyện của họ và đàn áp bất kỳ nỗ lực phản kháng nào. Một kết quả là cuộc di cư hàng loạt của hơn 300,000 người sắc tộc Thổ tới nước Thổ Nhĩ Kỳ láng giềng năm 1989…”* [The New York Times](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_New_York_Times) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-42) [Cracks show in Bulgaria’s Muslim ethnic model](http://www.reuters.com/article/lifestyleMolt/idUSTRE55001C20090601). Reuters. 31 tháng 5 năm 2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-43) [Library of Congress – Federal Research Division](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Federal_Research_Division&action=edit&redlink=1)(October năm 2006). [“Country Profile: Bulgaria”](http://web.archive.org/web/20050717162833/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Bulgaria.pdf)(PDF). Library of Congress. tr. 18, 23. [Bản gốc](http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Bulgaria.pdf)lưu trữ ngày 17 tháng 7 năm 2005. Truy cập ngày 4 tháng 9 năm 2009. “Truyền thông: Năm 2006 báo in và truyền thông tại Bulgaria nói chung được coi là không có trở ngại, dù chính phủ thống trị truyền thông qua kênh Truyền hình Quốc gia Bulgaria (BNT) nhà nước và Đài phát thanh Bulgaria (BNR) thuộc sở hữu và các ấn bản báo chí thông qua cơ quan báo chí lớn nhất, Cơ quan Điện báo Bulgaria. […]Nhân quyền: Những năm đầu thập niên 2000, Bulgaria nói chung được xếp hạng cao về nhân quyền. Tuy nhiên, một số ngoại lệ vẫn tồn tại. Dù truyền thông được tự do đưa tin, việc thiếu một cơ cấu pháp lý chuyên biệt để bảo vệ truyền thông khỏi sự can thiệp của nhà nước tại Bulgaria vẫn là một sự yếu kém về lý thuyết.” [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-44) *See* [Globalization Index](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Globalization_Index&action=edit&redlink=1) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-45) [The Antarctic Treaty system: An introduction](http://www.scar.org/treaty/). Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-46) [Signatories to the Antarctic Treaty](http://www.scar.org/treaty/signatories.html). Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-nato_47-0) [“NATO Update: Seven new members join NATO”](http://www.nato.int/docu/update/2004/03-march/e0329a.htm). 29 tháng 3 năm 2004. Truy cập ngày 2 tháng 11 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-ec_48-0) [“European Commission Enlargement Archives: Treaty of Accession of Bulgaria and Romania”](http://ec.europa.eu/enlargement/archives/enlargement_process/future_prospects/negotiations/eu10_bulgaria_romania/treaty_2005_en.htm). 25 tháng 4 năm 2005. Truy cập ngày 2 tháng 11 năm 2008. **Bos, Stefan (01 tháng 1 năm 2007).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-49) [“Bulgaria, Romania Join European Union”](http://voanews.com/english/archive/2007-01/2007-01-01-voa16.cfm). *VOA News*(Voice of America). Truy cập 2 tháng 1 năm 2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-ep_50-0) [“Results of the 2009 European elections > Bulgaria”](http://www.elections2009-results.eu/en/bulgaria_en.html). Truy cập ngày 21 tháng 6 năm 2009.] [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-51) [The List: The Six Most Important U.S. Military Bases](http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=3460), FP, tháng 5 năm 2006 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-52) [“World Bank: Data and Statistics: Country Groups”](http://go.worldbank.org/D7SN0B8YU0). The World Bank Group. 2008. Truy cập ngày 27 tháng 7 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-53) [“GDP per capita in PPS”](http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-25062009-BP/EN/2-25062009-BP-EN.PDF). Eurostat. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-54) [CIA](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bu.html), Bulgaria entry [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-55) [CIA](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/be.html), Belgium entry **AFP News Briefs (28 tháng 3 năm 2008).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-56) [“Barroso slams Bulgaria’s rampant corruption”](http://www.france24.com/en/20080328-barroso-slams-bulgarias-rampant-corruption). *France 24*. AFP. Truy cập ngày 15 tháng 10 năm 2008. ‘”Tham nhũng ở cấp độ cao và tội ác có tổ chức không có chỗ ở Liên minh châu Âu và không thể được khoan dung,” Barroso đã nói sau những cuộc đàm phán với Thủ tướng Sergey Stanishev… Barroso đã tới trong chuyến thăm một ngày tới Sofia vào thứ 6 giữa một scandal tham nhũng ở cấp độ cao làm rung chuyển chính phủ trung tả của Stanishev… Bulgaria đã gia nhập Liên minh châu Âu năm 2007 nhưng tiếp tục phải đối mặt với những chỉ trích mạnh mẽ của Brussels về việc không thể tiêu diệt tham nhũng ở cấp độ cao và đưa những ông trùm kinh doanh tội phạm nổi tiếng vào sau song sắt. Những lo ngại về tham nhũng cũng khiến Brussels gần đây cho đóng băng một phần các khoản trợ cấp có giá trị ít nhất 450 triệu euro dành cho những nước mới gia nhập châu Âu.’ **Koinova, Elena (12 tháng 5 năm 2008).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-57) [“Bulgaria to adopt the euro in 2013-2014, UniCredit says”](http://www.sofiaecho.com/article/bulgaria-to-adopt-the-euro-in-2013-2014-unicredit-says/id_29264/catid_67). *Sofia Echo*(Sofia Echo Media Ltd). Truy cập ngày 1 tháng 9 năm 2008. “Bulgaria và Romania dường như sẽ gia nhập eurozone năm 2013-2014, phòng phân tích của UniCredit Group nói trong báo cáo gần nhất của họ có tựa đề Đồng Euro đi về phía đông.” [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-58) [Economist: financial crisis brewed by U.S. market fundamentalism](http://news.xinhuanet.com/english/2009-03/12/content_11000486.htm), Xinhua, 12 tháng 3 năm 2009 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-59) [Бюджет 2010 влиза на първо четене в НС](http://news.expert.bg/?id=271075), news.expert.bg [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-60) [FAO – Bulgaria country rank](http://www.fao.org/es/ess/top/topproduction.html?lang=en&country=27&year=2005) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-61) [EU Energy factsheet about Bulgaria](http://ec.europa.eu/energy/energy_policy/doc/factsheets/mix/mix_bg_en.pdf) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-62) [Bulgaria Renewable Energy Fact Sheet (EU)](http://www.energy.eu/renewables/factsheets/2008_res_sheet_bulgaria_en.pdf) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-63) [2010 г.: 300 мегавата мощности от вятърни централи](http://www.profit.bg/news.php?id=50060), profit.bg, 28 tháng 6 năm 2009 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-64) [Елаците-Мед АД](http://www.geotechmin.com/bg/elacite-med/), Geotechmin group [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-65) [Oil producing countries rank table](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2173rank.html), CIA [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-66) [Natural gas producing countries rank table](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2179rank.html), CIA [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-67) *Xem* [Danh sách quốc gia theo sản lượng than](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BA%A3n_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_than&action=edit&redlink=1). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-68) *Xem* [Danh sách quốc gia theo sản lượng bismuth](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BA%A3n_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_bismuth&action=edit&redlink=1) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-69) *Xem* [Danh sách quốc gia theo sản lượng đồng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BA%A3n_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%E1%BB%93ng&action=edit&redlink=1) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-70) *Xem* [Danh sách quốc gia theo sản lượng kẽm](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BA%A3n_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_k%E1%BA%BDm&action=edit&redlink=1) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-71) [Geography of machine building in Bulgaria Factsheet](http://geografia.kabinata.com/23.htm) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-72) *Xem* [Xếp hạng du lịch thế giới](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=X%E1%BA%BFp_h%E1%BA%A1ng_du_l%E1%BB%8Bch_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-73) [Statistics from the Bulgarian Tourism Agency](http://www.tourism.government.bg/bg/stat.php?menuid=3&id=3) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-74) [Кабинетът одобри бюджета за 2008 г.](http://www.vesti.bg/?tid=40&oid=1118233), Вести.бг [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-75) *Xem* [Biểu thời gian đi vào vũ trụ theo quốc tịch](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_th%E1%BB%9Di_gian_%C4%91i_v%C3%A0o_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_theo_qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-76) [IT Services: Rila Establishes Bulgarian Beachhead in UK](http://archive.is/20120525030623/findarticles.com/p/articles/mi_m0CGN/is_3689/ai_54987368/), findarticles.com, 24 tháng 6 năm 1999 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-77) [http://www.sharedxpertise.org/file/2251/forget-india-lets-go-to-bulgaria.html](http://www.sharedxpertise.org/file/2251/forget-india-lets-go-to-bulgaria.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-outsourcingmonitor.eu_78-0) [http://www.outsourcingmonitor.eu/articles/outsourcing-to-bulgaria.html](http://www.outsourcingmonitor.eu/articles/outsourcing-to-bulgaria.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-79) [Вече си имаме и суперкомпютър](http://dnes.dir.bg/2008/09/09/news3363693.html#sepultura), Dir.bg, 9 tháng 9 năm 2008 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-80) [Bulgaria Internet Usage Stats and Market Report](http://www.internetworldstats.com/eu/bg.htm) **“Country Profile: Bulgaria.” Library of Congress Country Studies Program. tháng 10 năm 2006. p6.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-81) [http://web.archive.org/web/20050717162833/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Bulgaria.pdf](http://web.archive.org/web/20050717162833/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Bulgaria.pdf) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-82) [Влак-стрела ще минава през Ботевград до 2017 г.](http://botevgrad.com/news/?itemId=9124) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-83) [National Statistical Institute of Bulgaria](http://www.nsi.bg/Census/Ethnos.htm). Truy cập 31 tháng 7 năm 2006 **Bộ Nội vụ ước tính một số lượng lớn (từ 600.000 tới 750.000)** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-84) [người Roma tại Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Roma_t%E1%BA%A1i_Bulgaria&action=edit&redlink=1); gần một nửa người Roma truyền thống tự xác định mình về sắc tộc là người Thổ hay Bulgaria.
- ^
**a** [Cultrual Policies and Trends in Europe.](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-culturalpolicies.net_85-1) **ă** [“Population by ethnic group and mother tongue, 2001”](http://www.culturalpolicies.net/web/bulgaria.php?aid=421). Truy cập ngày 2 tháng 12 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-86) [“Will EU Entry Shrink Bulgaria’s Population Even More? | Europe | Deutsche Welle | 26.12.2006”](http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,2287183,00.html). Dw-world.de. Truy cập ngày 2 tháng 1 năm 2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-nsi_87-0) [information source – NSI population table vào 31.12.2008](http://www.nsi.bg/ZActual_e/PopByAge08.htm) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-88) [“Bulgaria”](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bu.html). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-89) [New perspectives on the Varna cemetery (Bulgaria)](http://www.articlearchives.com/reports-reviews-sections/chronologies/545649-1.html), By: Higham, Tom; Chapman, John; Slavchev, Vladimir; Gaydarska, Bisserka; Honch, Noah; Yordanov, Yordan; Dimitrova, Branimira; 1 tháng 9 năm 2007 **Graba, A.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-90) *La peinture religiouse en Bulgarie*, Paris, 1928, p. 95 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-91) [[1]](http://www.investor.bg/?cat=5&id=60913) **See** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-92) [Danh sách quốc gia sản xuất rượu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_s%E1%BA%A3n_xu%E1%BA%A5t_r%C6%B0%E1%BB%A3u&action=edit&redlink=1) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-93) [FIVB official rankings as per 15 tháng 1 năm 2009](http://www.fivb.org/en/volleyball/Rankings/Rank_men_2009_01.asp) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-94) [Rankings of A Group](http://bgclubs.eu/ranking/points) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria#cite_ref-95) [Best club of 20th century ranking at the official site of the International Federation of Football History and Statistics](http://www.iffhs.de/?a413f0e03790c443e0f40390b41be8b01905fdcdc3bfcdc0aec70aeedb883ccb05ff1d)
## Đọc thêm
[Jiriček, Constantin Josef](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Konstantin_Josef_Jire%C4%8Dek&action=edit&redlink=1)(2008). [(bằng tiếng Đức). Frankfurt: Textor Verlag GmbH, digital facsimile of the book published in Prague, 1878. tr. 587 pages.](http://www.dibido.eu/bookdetails.aspx?bookID=6162dbf4-b275-4287-8c36-f6e29ce2b5cb) *History of the Bulgarians (Geschichte der Bulgaren)* [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [3-938402-11-3](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3-938402-11-3).
- Crampton, R. J.
*A Concise History of Bulgaria*(2005) Cambridge, UK; New York: Cambridge University Press [ISBN 978-0-521-61637-9](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780521616379)
- Detrez, Raymond
*Historical Dictionary of Bulgaria*(2006) Second Edition lxiv + 638 pp. Maps, bibliography, appendix, chronology [ISBN 978-0-8108-4901-3](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780810849013)
- Lampe, John R., and Marvin R. Jackson
*Balkan Economic History, 1550-1950: From Imperial Borderlands to Developing Nations*(1982)
- Lampe, John R.
*The Bulgarian Economy in the Twentieth Century*(1986) London: Croom Helm [ISBN 0-7099-1644-2](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0709916442)
### Trước năm 1939
- Monroe, W. S. “
[Bulgaria and her people, with an account of the Balkan wars, Macedonia, and the Macedonian Bulgars (1914)](http://www.archive.org/search.php?query=creator:%22Monroe,%20W.%20S.%20%28Will%20Seymour%29,%201863-1939%22)“
- Fox, Frank, Sir
*(1915) London: A. and C. Black, Ltd., book scanned by* [Bulgaria](http://www.gutenberg.org/etext/22257) [Project Gutenberg](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BB%B1_%C3%A1n_Gutenberg)
- Hall, Richard C.
*Bulgaria’s Road to the First World War*(1996) New York: Columbia University Press [ISBN 0-88033-357-X](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/088033357X)
- MacDermott, Mercia (1962).
[. London: Allen & Unwin.](http://www.questia.com/library/book/a-history-of-bulgaria-1393-1885-by-mercia-macdermott.jsp) *A History of Bulgaria, 1393-1885*
- Perry, Duncan M.
*Stefan Stambolov and the Emergence of Modern Bulgaria, 1870-1895*(1993) Durham: Duke University Press [ISBN 0-8223-1313-8](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0822313138) [Runciman, Steven](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Steven_Runciman&action=edit&redlink=1)(1930). [. G. Bell & Sons, London.](http://www.questia.com/library/book/a-history-of-the-first-bulgarian-empire-by-steven-runciman.jsp) *A History of the First Bulgarian Empire*
- Zlatarski, Vasil N. (1934).
[“Prof. Dr.”](http://www.kroraina.com/knigi/vz2/index.html). *Medieval History of the Bulgarian State*(bằng Bulgarian). Royal Printing House, Sofia. Truy cập ngày 5 tháng 8 năm 2007. (Васил Н. Златарски, История на българската държава през средните векове, Част II, II изд., Наука и изкуство, София 1970)
### Thế chiến II
[Bar-Zohar, Michael](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_Bar-Zohar&action=edit&redlink=1) *Beyond Hitler’s Grasp: The Heroic Rescue of Bulgaria’s Jews* [Groueff, Stephane](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Stephane_Groueff&action=edit&redlink=1) *Crown of Thorns: The Reign of King Boris III of Bulgaria, 1918–1943* [Todorov, Tzvetan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tzvetan_Todorov&action=edit&redlink=1) *The fragility of goodness: why Bulgaria’s Jews survived the Holocaust: a collection of texts with commentary*(2001) Princeton: Princeton University Press [ISBN 0-691-08832-2](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0691088322)
### Thời kỳ cộng sản
- Todorov, Tzvetan
*Voices from the Gulag: Life and Death in Communist Bulgaria*
- Dimitrova, Alexenia
*The Iron Fist — Inside the Bulgarian secret archives*
### (Hiện tại)
- Bell, John D., ed. (1998).
*Bulgaria in Transition: Politics, Economics, Society, and Culture after Communism*. Westview. [ISBN 978-0-8133-9010-9](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780813390109)
- Ghodsee, Kristen.
[. Durham: Duke University Press.](http://www.dukeupress.edu/cgibin/forwardsql/search.cgi?template0=nomatch.htm&template2=books/book_detail_page.htm&user_id=18255&Bmain.Btitle_option=1&Bmain.Btitle=The+Red+Riviera&Bmain.Subtitle=%3A+Gender,+Tourism,+and+Postsocialism+on+the+Black+Sea) *The Red Riviera: Gender, Tourism and Postsocialism on the Black Sea* [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-0-8223-3662-4](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8223-3662-4).
- Ghodsee, Kristen.
[. Princeton: Princeton University Press.](http://press.princeton.edu/titles/9068.html) *Muslim Lives in Eastern Europe: Gender, Ethnicity and the Transformation of Islam in Postsocialist Bulgaria* [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-0-691-13955-5](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-691-13955-5).
### Sách hướng dẫn
- Annie Kay
*Bradt Guide: Bulgaria*
- Paul Greenway
*Lonely Planet World Guide: Bulgaria*
- Pettifer, James
*Blue Guide: Bulgaria*
- Timothy Rice
*Music of Bulgaria*
- Jonathan Bousfield
*The Rough Guide To Bulgaria*
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Bulgaria](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Bulgaria?uselang=vi)
|Tìm thêm về
|Bulgaria tại
|
|![]()
[Từ điển](http://vi.wiktionary.org/wiki/Special:Search/Bulgaria)ở Wiktionary ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
[Sách](http://vi.wikibooks.org/wiki/Special:Search/Bulgaria)ở Wikibooks ![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg/25px-Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg.png)
![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg/25px-Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg.png)
[Cẩm nang du lịch](http://vi.wikivoyage.org/wiki/Bulgaria)ở Wikivoyage ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
[Hồ sơ](http://vi.wikiquote.org/wiki/Special:Search/Bulgaria)ở Wikiquote ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
[Văn kiện](http://vi.wikisource.org/wiki/Special:Search/Bulgaria)ở Wikisource ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
[Hình ảnh và phương tiện](http://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Bulgaria)ở Commons ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
[Tin tức](http://en.wikinews.org/wiki/Special:Search/Bulgaria)ở Wikinews ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
[Tài liệu giáo dục](http://en.wikiversity.org/wiki/Special:Search/Bulgaria)ở Wikiversity
- Chính phủ
[Official governmental site](http://www.government.bg/) [President of The Republic of Bulgaria](http://www.president.bg/en/index.php) [National Assembly of the Republic of Bulgaria](http://www.parliament.bg/?page=home&lng=en&r=n) [Chief of State and Cabinet Members](https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-b/bulgaria.html)
- Thông tin chung
- Mục
[“Bulgaria”](https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/bu.html)trên trang của [CIA World Factbook](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_World_Factbook). [Bulgaria](http://www.state.gov/p/eur/ci/bu/)information from the [United States Department of State](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=United_States_Department_of_State&action=edit&redlink=1) [Portals to the World](http://www.loc.gov/rr/international/european/bulgaria/bg.html)from the United States [Library of Congress](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0_vi%E1%BB%87n_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_M%E1%BB%B9) [Article Eco Friendly Bulgaria](http://www.bulgariasfinest.com/Eco-Friendly-Bulgaria.aspx) [Bulgaria](http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/bulgaria.htm)at *UCB Libraries GovPubs* [Bulgaria](http://dmoz.org/Regional/Europe/Bulgaria)tại [DMOZ](http://vi.wikipedia.org/wiki/DMOZ)( [trang đề nghị](http://dmoz.org/cgi-bin/add.cgi?where=Regional/Europe/Bulgaria)) [Wikimedia Atlas của Bulgaria](http://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Bulgaria), có một số bản đồ liên quan đến Bulgaria. [Bulgaria Gazette](http://www.bulgariagazette.com/)
- Du lịch
|
|![]()
[Wikivoyage](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikivoyage)có chỉ dẫn du lịch về [Bulgaria](http://vi.wikivoyage.org/wiki/Bulgaria) [Bulgaria – video presentations from Bulgaria Tourism Authority](http://www.motoroads.com/bulgaria-travel-video.aspx) [All cities and villages](http://www.guide-bulgaria.com/) [The mountains of Bulgaria](http://www.slidespost.com/zoom.php?id=2306) [Image Gallery of Bulgaria](http://www.panoramio.com/user/1018024) [Large Image Gallery of Bulgaria](http://raskoll.com/)
- Nghệ thuật
- General sources
|
|
|
|
# Swaziland
|Vương quốc Swaziland|
|Umbuso we Swatini
|(tiếng Swahili)
Kingdom of Swaziland
(tiếng Anh)
|
|
![]()
|Quốc kỳ||Huy hiệu|
|Khẩu hiệu|
|
|Siyinqaba
“We are a fortress”
“We are a mystery/riddle” “We hide ourselves away” (
|Quốc ca|
|
|
|Hành chính|
|Chính phủ||Quân chủ tuyệt đối|
|
|[Mswati III](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mswati_III) [Ntombi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ntombi&action=edit&redlink=1) [Themba Dlamini](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Themba_Dlamini&action=edit&redlink=1) [tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh), [tiếng Swati](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Swazi) [Mbabane](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mbabane)và [Lobamba](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lobamba) [26°19′N, 31°8′Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Swaziland¶ms=26_19_S_31_8_E_type:country%2817.363%29) [Mbabane](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mbabane) [hạng 153](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [UTC](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+ 2 [6 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_9)năm [1968](http://vi.wikipedia.org/wiki/1968) [hạng 156](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 99](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [GDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2005) [đô la Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) [HDI](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2003) [hạng 147](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Đơn vị tiền tệ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Lilangeni](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lilangeni&action=edit&redlink=1)(
)
[SZL] [Tên miền Internet](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.sz](http://vi.wikipedia.org/wiki/.sz) **Swaziland** (Xoa-di-len) tên chính thức là **Vương quốc Swaziland** (tiếng Swati: **Umbuso we Swatini**; [tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): **Kingdom of Swaziland**) là một [quốc gia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) thuộc khu vực [châu Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi). Swaziland là một quốc gia có diện tích tương đối nhỏ và không giáp biển. Nước này giáp với [Nam Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi) về ba phía bắc, tây, nam và giáp với [Mozambique](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mozambique) về phía đông. Tên gọi của đất nước này được đặt theo cái tên “Swazi”, một dân tộc thuộc [hệ ngôn ngữ Bantu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%87_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Bantu&action=edit&redlink=1) ở miền nam châu Phi.
Swaziland giành được độc lập từ
[Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland) vào ngày [6 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_9) năm [1968](http://vi.wikipedia.org/wiki/1968). Hiện nay nước này là một quốc gia theo chế độ [quân chủ chuyên chế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_chuy%C3%AAn_ch%E1%BA%BF). Kinh tế Swaziland phát triển không ổn định và nước này đang phải đối mặt với nhiều vấn đề xã hội nghiêm trọng, đặc biệt là đói nghèo và đại dịch [HIV/AIDS](http://vi.wikipedia.org/wiki/HIV/AIDS).
## Mục lục
## Lịch sử
[Con người](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) đã xuất hiện ở vùng đất ngày nay là Swaziland từ lâu đời. Những công cụ từ [thời kỳ đồ đá](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1) có niên đại 200.000 năm trước đã được phát hiện tại đây. Bên cạnh đó, người ta còn phát hiện được rất nhiều những bức tranh vẽ trên đá có niên đại cổ nhất từ 25.000 năm trước tại vùng đất này.
Cư dân đầu tiên xuất hiện tại Swaziland là những bộ tộc
[Khoisan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khoisan&action=edit&redlink=1) sống bằng nghề săn bắn. Sau đó, một dòng người [Bantu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bantu&action=edit&redlink=1) rất lớn đã tràn vào vùng đất này. Bằng chứng về sự phát triển của ngành trồng trọt cũng như sử dụng công cụ bằng sắt đã được phát hiện và xác định vào khoảng [thế kỉ 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_4). Bên cạnh đó, những tổ tiên của người [Sotho](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sotho&action=edit&redlink=1) và [Nguni](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguni&action=edit&redlink=1) cũng đến đây trong khoảng thời gian trước [thế kỉ 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_11).
Vương triều Dlamini bắt đầu cai trị Swaziland từ
[thế kỉ 18](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18) và được mở rộng vào đầu [thế kỉ 19](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19) dưới triều vua Sobhuza I. Thời gian này, người da trắng cũng bắt đầu đến Swziland sinh sống. Vào những năm 1980, nước [Cộng hòa Transvaal](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Transvaal&action=edit&redlink=1) tuyên bố chủ quyền đối với Swaziland nhưng chưa kịp thiết lập chế độ cai trị tại đây thì cuộc [Chiến tranh Boer thứ hai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Boer) (1988-1902) giữa hai nước cộng hòa của người [Boer](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Boer&action=edit&redlink=1) và người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) nổ ra. Kết quả người Boer thất bại và Swaziland được đặt dưới chế độ bảo hộ của [Liên Hiệp Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh). Nước này giành được độc lập và trở thành một thành viên của [Khối thịnh vượng chung Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_Th%E1%BB%8Bnh_v%C6%B0%E1%BB%A3ng_chung_Anh) vào ngày [6 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_9) năm [1968](http://vi.wikipedia.org/wiki/1968). Từ đó đến nay, Swaziland là một nước theo chế độ [quân chủ chuyên chế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_chuy%C3%AAn_ch%E1%BA%BF).
## Chính trị
Theo thể chế
[Quân chủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7) [Nghị viện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n), chế độ lưỡng viện, (từ năm 1973).
Hiến pháp được ban hành năm 1968, năm 1973 không có hiệu lực; sau đó là các bản Hiến pháp năm 1978, 1992; năm 1996 ban hành Hiến pháp mới.
[Vua](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vua) bổ nhiệm [Thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) và các thành viên [Nội các](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_c%C3%A1c). Giúp việc cho Vua có [Thượng nghị viện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_vi%E1%BB%87n) gồm 30 thành viên và [Hạ nghị viện](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n) gồm 65 thành viên. Trong Thượng nghị viện cũng như trong Hạ Nghị viện đều có 10 thành viên do vua bổ nhiệm. Mỗi cộng đồng, trong số 40 cộng đồng bộ lạc lâu đời, bầu 2 thành viên vào cử tri đoàn. 10 thành viên của cử tri đoàn trở thành thượng nghị sỹ. 40 thành viên của cử tri đoàn trở thành hạ nghị sỹ. Không có các đảng chính trị từ năm 1973.
## Địa lý
Swaziland là một quốc gia có diện tích tương đối nhỏ tại châu Phi. Tổng diện tích của nước này là 17.363 km², đứng hàng 153 thế giới (Xem
[Danh sách quốc gia theo diện tích](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)).
Cảnh quan của Swaziland nhìn chung khá đa dạng. Núi cao tập trung chủ yếu ở khu vực giữa biên giới nước này với
[Mozambique](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mozambique). Đồng cỏ khô nhiệt đới ( *savanna*) tập trung chủ yếu ở phía đông và phía tây bắc nước này có những cánh rừng mưa nhiệt đới. Có một vài con sông nhỏ chảy qua lãnh thổ Swaziland.
## Kinh tế
Swaziland là một nền
[kinh tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) nhỏ và nhìn chung còn khá lạc hậu. Hơn 70% dân số của Swaziland sống ở nông thôn và sống bằng nghề [trồng trọt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BB%93ng_tr%E1%BB%8Dt). [Hạn hán](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A1n_h%C3%A1n) khi xảy ra thường gây ra nạn đói và đe dọa đến cuộc sống của rất nhiều người. Tỉ lệ [thất nghiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A5t_nghi%E1%BB%87p) của nước này cũng khá cao, lên tới 40% và có tới 70% dân số nước này sống dưới mức 1 [dollar Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) một ngày. Số lượng việc làm mới không đáp ứng đủ nhu cầu việc làm của người dân. Gia tăng dân số tại nước này càng làm gia tăng áp lực lên những nguồn tài nguyên và các dịch vụ xã hội như [giáo dục](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c) và [y tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Y_t%E1%BA%BF). Những năm qua, tốc độ tăng trưởng kinh tế của Swaziland không ổn định và khá bấp bênh. Năm 2006, tốc độ tăng trưởng kinh tế của nước này là 1,2%.
Nền kinh tế Swaziland dựa một phần khá lớn vào ngành sản xuất nước ngọt, xuất khẩu đường, vải sợi, hoa quả đóng hộp. Các mặt hàng nhập khẩu chính của nước này là máy móc, thiết bị, hóa chất và nhiên liệu. Đối tác thương mại chủ yếu của nước này là
[Nam Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi), bên cạnh đó còn có [Liên minh Châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) và [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3).
## Nhân khẩu
Dân tộc chủ yếu sinh sống tại Swaziland là người Swazi. Bên cạnh đó còn có một số người Zulu và người da trắng thiểu số có gốc
[Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) và [Hà Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Lan). [Tiếng Swazi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Swazi) và [tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) là hai ngôn ngữ chính thức ở Swaziland. Tiếng Zulu và tiếng Tsonga được nói bởi những người dân thuộc các bộ tộc thiểu số này.
Theo số liệu tháng 7 năm 2007
, dân số của Swaziland là 1.113.066 người. Swaziland là một trong số rất ít nước tại châu Phi có tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên âm. Năm [1] [2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/2007), tốc độ gia tăng dân số của nước này là -0,337%. Nguyên nhân là do tỉ lệ tử tại Swaziland quá cao, chủ yếu là do sự lan tràn của đại dịch [HIV/AIDS](http://vi.wikipedia.org/wiki/HIV/AIDS). Tính đến năm [2003](http://vi.wikipedia.org/wiki/2003), nước này đã có tới 38,8% người trưởng thành bị nhiễm AIDS , một con số cao đến mức khó tin. Đại dịch AIDS đang trở thành một thảm họa sống còn tại đất nước Swaziland nhỏ bé. [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Swaziland#cite_note-2)
82,70% dân số theo
[Kitô giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o), làm cho nó là tôn giáo phổ biến nhất ở Swaziland. [Anh giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh_gi%C3%A1o), [Tin Lành](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tin_L%C3%A0nh), chiếm đa số trong các [Kitô hữu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_h%E1%BB%AFu)(40%), tiếp theo là [Công giáo La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_La_M%C3%A3)20% dân số. Cũng có một số lượng nhỏ hơn các tôn giáo ngoài Kitô giáo trong cả nước như [Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o)(0,95%), Đức tin [Bahá’í](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bah%C3%A1%27%C3%AD)(0,5%), và [Ấn Độ giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o)(0,15%) [27]. [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Swaziland#cite_note-3)
## Hình ảnh về Swaziland
## Tham khảo
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Swaziland#cite_ref-1) [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wz.html#People](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wz.html#People)CIA – The World Factbook: Thông tin Nhân khẩu Swaziland [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Swaziland#cite_ref-2) [Danh sách các quốc gia theo tỉ lệ nhiễm HIV/AIDS](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2155rank.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Swaziland#cite_ref-3) [http://www.haaretz.com/news/features/a-black-swazi-jew-defends-his-people-in-hungary.premium-1.519577](http://www.haaretz.com/news/features/a-black-swazi-jew-defends-his-people-in-hungary.premium-1.519577)
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Swaziland](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Swaziland?uselang=vi)
|
|
|
|[Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Swaziland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Swaziland) [Quân chủ lập hiến](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn) [Quốc gia thành viên Khối Thịnh vượng chung Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_th%C3%A0nh_vi%C3%AAn_Kh%E1%BB%91i_Th%E1%BB%8Bnh_v%C6%B0%E1%BB%A3ng_chung_Anh) [Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_v%C3%A0_v%C3%B9ng_l%C3%A3nh_th%E1%BB%95_n%C3%B3i_ti%E1%BA%BFng_Anh)
# Sankt-Peterburg
|Sankt-Peterburg|
|Санкт-Петербург (tiếng Nga)|
|—
| —
|
|
Chiều kim đồng hồ từ phía trên bên trái: Nhà thờ Saint Isaac, Peter và Pháo đài Paul trên đảo Zayachy, Quảng trường Cung điện với cột trụ Alexander, Cung điện Mùa đông, Cung điện Petergof và Nevsky Prospekt.
|
|
Cờ ![]()
|Tọa độ:
|**Địa vị chính trị** [Liên bang Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nga) [Vùng liên bang](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_li%C3%AAn_bang_c%E1%BB%A7a_Nga) [Tây bắc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Li%C3%AAn_bang_T%C3%A2y_B%E1%BA%AFc&action=edit&redlink=1) [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-FederalDistrict-1) [Vùng kinh tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_kinh_t%E1%BA%BF_c%E1%BB%A7a_Nga) [Tây Bắc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B9ng_kinh_t%E1%BA%BF_T%C3%A2y_T%C3%A2y_B%E1%BA%AFc&action=edit&redlink=1) [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-EconomicRegion-2) [27 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_5), 1703 [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-Dates-3) [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-Holiday-4) **Chính quyền**(tại thời điểm tháng 3 năm 2010) [Thống đốc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%91c_Saint_Petersburg&action=edit&redlink=1) [Georgy Poltavchenko](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Georgy_Poltavchenko&action=edit&redlink=1) [Cơ quan lập pháp](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C6%A1_quan_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p_Saint_Petersburg&action=edit&redlink=1) **Thống kê** **Diện tích** [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-Area_FS-5) 2(555,6 sq mi) [Thứ tự toàn Nga](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_ch%E1%BB%A7_th%E1%BB%83_li%C3%AAn_bang_Nga_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch&action=edit&redlink=1) [82nd](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_ch%E1%BB%A7_th%E1%BB%83_li%C3%AAn_bang_Nga_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch&action=edit&redlink=1) **Dân số**(điều tra 2010) **– Hạng** [4th](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_ch%E1%BB%A7_th%E1%BB%83_li%C3%AAn_bang_Nga_theo_d%C3%A2n_s%E1%BB%91&action=edit&redlink=1) **– Mật độ** [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-DensityNote-6) 2(8.782,5 /sq mi) **– Đô thị** **– Nông thôn** **Dân số**(2013 est.) [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-2013Est-7) [Múi giờ](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [ISO 3166-2](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=ISO_3166-2:RU&action=edit&redlink=1) [Biển số xe](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83n_s%E1%BB%91_xe&action=edit&redlink=1) [tiếng Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga) [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-Russian-8) **Sankt-Peterburg** ( [tiếng Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga): *Санкт-Петербург*; đọc là **Xanh Pê-téc-bua**, tức là “Thành phố [Thánh Phêrô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1nh_Ph%C3%AAr%C3%B4)“) là một [thành phố liên bang của Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_li%C3%AAn_bang_c%E1%BB%A7a_Nga). Nó thành phố lớn thứ hai và cố đô của nước [Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nga), nằm trên châu thổ [sông Neva](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Neva) và trên một hòn đảo cận kề; thông với [Vịnh Phần Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Ph%E1%BA%A7n_Lan). Từ năm 1924 đến 1991 thành phố mang tên là **Leningrad** ( [tiếng Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga): *Ленинград*).
Dân số theo thống kê của năm
[2005](http://vi.wikipedia.org/wiki/2005) là 4,7 triệu người, còn diện tích là trên 670 kilômét vuông (diện tích tổng thể còn lớn hơn nhiều và là 1.439 kilômét vuông, với gần 5 triệu 550 ngàn dân).
Trải qua nhiều thế kỉ tên của thành phố cũng bị thay đổi nhiều lần, thí dụ Sankt-Peterburg và
**Sankt Peterburh**. Sau khi nổ ra [Đệ nhất thế chiến](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t), vào năm [1914](http://vi.wikipedia.org/wiki/1914) người ta đã đổi tên thành phố thành **Petrograd** để tránh tên gốc Đức (vì Nga đang giao chiến với Đức). Mười năm sau Petrograd lại đổi thành **Leningrad**, để tưởng niệm [Vladimir Ilyich Lenin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Ilyich_Lenin) – vị lãnh tụ đã mất của nước Nga Xô Viết. Sau khi [Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) sụp đổ, thành phố được trả lại tên ban đầu sau một cuộc trưng cầu dân ý.
Đối với người Việt vào đầu thế kỷ 20 thì Sankt-Peterburg được phiên âm là Thành
**Bỉ Đắc** như trong bài “Á Tế Á ca” của [Phan Bội Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_B%E1%BB%99i_Ch%C3%A2u).
## Mục lục
## Lịch sử thành phố
Vấn đề danh dự của
[Sa hoàng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sa_ho%C3%A0ng) Nga từ các triều đại [Romanov](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Romanov&action=edit&redlink=1) là phải tạo đường thủy liên kết với [Biển Baltic](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Baltic). Trong vòng hơn 100 năm liên tiếp mà tất cả các đời Sa hoàng đều không đạt được mục tiêu như ý muốn. Phải đến thời [Pyotr Đại Đế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pyotr_I_c%E1%BB%A7a_Nga) (Pyotr I) người Nga mới tới được biển Baltic. Nhờ có cuộc [chiến tranh phương Bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_chi%E1%BA%BFn_B%E1%BA%AFc_%C3%82u), chống lại [Thụy Điển](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n) trong những năm [1701](http://vi.wikipedia.org/wiki/1701)– [1721](http://vi.wikipedia.org/wiki/1721) và nhờ chiến thắng trong [trận Poltava](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Poltava) vào năm [1710](http://vi.wikipedia.org/wiki/1710), cũng như những thỏa ước hòa bình có lợi tại [Nystad](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nystad&action=edit&redlink=1), Sa hoàng Pyotr I đã có thể khai thác các miền ven biển.
Giấc mơ lớn nhất của Sa hoàng là xây dựng một thành phố thật qui củ để qua đó chứng tỏ sự hùng hậu của nước Nga. Dự án của công trình này được bắt đầu ngay từ năm
[1703](http://vi.wikipedia.org/wiki/1703) trên [Hòn đảo con thỏ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%B2n_%C4%91%E1%BA%A3o_con_th%E1%BB%8F&action=edit&redlink=1) giành được từ tay người Thụy Điển ( [người Viking](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Viking)). Công trình được xây dựng đầu tiên trên đảo là pháo đài *SanktPiterburh*, ngày nay gọi là [Pháo đài Petro-Pavlov](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1o_%C4%91%C3%A0i_Th%C3%A1nh_Ph%C3%AAr%C3%B4_v%C3%A0_Phaol%C3%B4), thực hiện theo lệnh của Sa hoàng ngày [16 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_5), năm [1703](http://vi.wikipedia.org/wiki/1703) (là ngày [27 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_5) tính theo [lịch Gregory](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory)). Ngày này được công nhận là “ngày khai sinh” của thành phố. Trên phiến đá kỉ niệm dịp này người ta đã khắc dòng chữ như sau: “Ngày [16 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_5), năm [1703](http://vi.wikipedia.org/wiki/1703), thành phố Sankt-Peterburg đã được Sa hoàng và Hoàng tử [Aleksei Petrovich](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Aleksei_Petrovich&action=edit&redlink=1) xếp đặt”.
Vào năm 1917, thành phố được đổi tên thành Petrograd. Lúc này, triều đại Sa hoàng cuối cùng,
[Nikolai II](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nikolai_II_c%E1%BB%A7a_Nga), là triều đại rối ren. Chiến tranh với Nhật Bản không được ủng hộ. Chính sự thất bại đã châm ngòi cho những cuộc biểu tình phản đối trên đất nước. Ngày chủ nhật 22/1/1905, quân đội đã nã súng vào đoàn người biểu tình trước [Cung điện Mùa đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cung_%C4%91i%E1%BB%87n_M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng) ở Sankt Peterburg. Khoảng 1000 người biểu tình đã thiệt mạng. Trong đó có cả phụ nữ và trẻ em đã chết. Sự kiện *Ngày Chủ nhật đẫm máu* đã bị nhân dân toàn thế giới lên án. Các cuộc nổi dậy của nông dân, [bãi công](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%ACnh_c%C3%B4ng), [biểu tình](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83u_t%C3%ACnh), [ám sát](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%81m_s%C3%A1t) và binh biến diễn ra liên tiếp, cho đến khi Sa hoàng Nikolai miễn cưỡng chấp nhận yêu sách của những người phản đối. Tháng 10 năm 1905, Sa hoàng Nikolai đã ký một văn kiện hứa đảm bảo quyền tự do ngôn luận và thành lập một hạ viện thông qua bầu cử – [viện Duma](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_Duma&action=edit&redlink=1).
Tình hình vẫn không giảm sau năm
[1916](http://vi.wikipedia.org/wiki/1916), giá thức ăn tăng gấp 4 lần. Đoàn người chờ bánh mì trước [Cung điện Mùa đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cung_%C4%91i%E1%BB%87n_M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng) bắt đầu gây náo loạn. Trong khi đó, quân lính không theo lệnh vua, đứng ra lãnh đạo đoàn người biểu tình. Dân chúng luôn yêu cầu [Sa hoàng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sa_ho%C3%A0ng) phải thoái vị. Sau sự kiện *, không một quốc gia châu Âu nào đồng ý tiếp nhận vị Sa hoàng bị trục xuất này. Ngày Chủ nhật đẫm máu*
Cách mạng tháng Hai đã lật đổ Sa hoàng và chế độ phong kiến, lập nên thể chế dân chủ (tư sản), Chính phủ lâm thời thành lập do Kerensky đứng đầu. Nhưng những người
[Bolshevik](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bolshevik)đứng đầu là Vladimir Ilyich Lenin và Lev Trotsky tiếp tục đấu tranh, tổ chức những cuộc nổi dậy lan rộng trên đất nước. Đến ngày 7/11/1917 (theo [lịch Julius](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Julius)là tháng 10), cuộc [Cách mạng tháng Mười](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Th%C3%A1ng_M%C6%B0%E1%BB%9Di) [Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nga)đã thành công, lật đổ Chính phủ Lâm thời và lập ra nhà nước công nông đầu tiên.
Tháng 9 năm 1941, quân Đức bao vây Leningrad (Sankt Peterburg ngày nay). Cuộc chiến kéo dài 872 ngày. Gần một triệu người đã chết vì bom đạn, đói khát và bệnh tật. Khi quân Đức tiến vào thành phố, nhiều người đã trốn thoát. Tuy nhiên gần ba triệu người đã bị bắt.
Không có
[chất đốt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u)để sưởi ấm và nước để uống, thức ăn không đủ. Trong tình trạng thiếu thốn đó, thịt của động vật nuôi, chuột và chim được sử dụng để nuôi con người. Chỉ tính riêng trong tháng Giêng và tháng Hai, đã có tới 200 nghìn người phải bỏ mạng. Cuối cùng, cuộc phong toả chấm dứt vào ngày 27/1/1944.
Trải qua các thời kỳ
[Lenin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Ilyich_Lenin), [Stalin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Iosif_Vissarionovich_Stalin), cuối cùng, [Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4)tan rã thành 15 nước khác nhau. Tên thành phố từ Leningrad đổi thành cái tên ban đầu, là Sankt Peterburg. Nền kinh tế bắt đầu khôi phục lại. Tự do ngôn luận đã tạo một môi trường sôi động cho đời sống xã hội. Các hoạt động tôn giáo và nghệ thuật được phát triển. Du lịch trở thành nền kinh tế chính của thành phố. Các điểm đến du lịch hấp dẫn, như [Cung điện mùa đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cung_%C4%91i%E1%BB%87n_M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng), [Cung điện mùa hè](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cung_%C4%91i%E1%BB%87n_m%C3%B9a_h%C3%A8_%28Nga%29&action=edit&redlink=1)…đẹp tuyệt vời sáng chói giữa phương Bắc lạnh giá của Nga khiến cho thành phố này như một Venice của phương Bắc.
## Địa lý
Trung tâm thành phố Saint Petersburg có diện tích 605,8 kilômét vuông (233,9 sq mi). Nếu tính là chủ thể liêng bang thì diện tich của thành phố là 1.439 kilômét vuông (556 sq mi), bao gồm trung tâm Saint Petersburg, 9 thị trấn (
[Kolpino](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kolpino&action=edit&redlink=1), [Krasnoye Selo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Krasnoye_Selo&action=edit&redlink=1), [Kronstadt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kronstadt), [Lomonosov](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lomonosov,_Nga&action=edit&redlink=1), [Pavlovsk](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pavlovsk,_Saint_Petersburg&action=edit&redlink=1), [Petergof](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Petergof&action=edit&redlink=1), [Pushkin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pushkin_%28th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n%29&action=edit&redlink=1), [Sestroretsk](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sestroretsk&action=edit&redlink=1), [Zelenogorsk](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Zelenogorsk,_Saint_Petersburg&action=edit&redlink=1)) – và 21 đô thị khác.
Petersburg nằm trên vùng đất thấp
[taiga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Taiga) dọc theo bờ biển của [vịnh Neva](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%E1%BB%8Bnh_Neva&action=edit&redlink=1) thuộc [Vịnh Phần Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Ph%E1%BA%A7n_Lan), và các đảo của đồng bằng châu thổ. [Đảo Vasilyevsky](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Vasilyevsky&action=edit&redlink=1) là đảo lớn nhất (bên cạnh các đảo nhân tạo giữa kênh đào Obvodny và [Fontanka](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fontanka&action=edit&redlink=1), và [Kotlin](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_Kotlin) trong [vịnh Neva](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%E1%BB%8Bnh_Neva&action=edit&redlink=1)), Petrogradsky, Dekabristov và [Krestovsky](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Krestovsky&action=edit&redlink=1). Krestovsky cùng với [Yelagin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Yelagin&action=edit&redlink=1) và [đảo Kamenny](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Kamenny&action=edit&redlink=1) hầu hết được chuyển thành các công viên. [Karelian Isthmus](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Karelian_Isthmus&action=edit&redlink=1), ở phía bắc thành phố, là khu nghỉ dưỡng đông đúc. Ở phóa nam Saint Petersburg băng qua [Baltic-Ladoga Klint](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Baltic_Klint&action=edit&redlink=1) và đến [cao nguyên Izhora](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cao_nguy%C3%AAn_Izhora&action=edit&redlink=1).
Cao độ của Saint Petersburg từ mực nước biển đến điểm cao nhất là 175,9 mét (577 ft) trên đồi Orekhovaya thuộc
[Duderhof Heights](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Duderhof_Heights&action=edit&redlink=1) ở phía nam. Phần đất ở phía tây của [Liteyny Prospekt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Liteyny_Prospekt&action=edit&redlink=1) không cao hơn 4 mét (13 ft) so với mực nước biển, và thường xuyên bị ngập. Ngập lụt ở Saint Petersburg chủ yếu từ sóng dài của [biển Baltic](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Baltic), do chịu sự ảnh hưởng của các điều kiện khí tượng, gió và độ nông của [vịnh Neva](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%E1%BB%8Bnh_Neva&action=edit&redlink=1). Bốn trận lụt lịch sử diễn ra vào năm 1824 (cao 421 xentimét hoặc 166 inch, trong đợt lụt này hơn 300 nhà bị phá hủy ), 1924 380 xentimét hoặc 150 inch, 1777 321 xentimét hoặc 126 inch, 1955 293 xentimét hoặc 115 inch, và 1975 281 xentimét hoặc 111 inch. Người ta xây [9] [đập Saint Petersburg](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Saint_Petersburg)để ngăn lụt. [[10]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-10)
Từ thế kỷ 18 địa hình của thành phố được nâng lên do các yếu tố nhân tạo, ở những nơi có độ cao trên 4 mét (13 ft), làm sáp nhập một số đảo, và thay đổi chế độ thủy văn của thành phố. Bên cạnh sông Neva và các phụ lưu của nó, các sông quan trọng khác gồm
[Sestra](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Sestra_%28Leningrad%29), [Okhta](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Okhta_%28Neva%29&action=edit&redlink=1)và [Izhora](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Izhora&action=edit&redlink=1). Hồ lớn nhất là Sestroretsky Razliv nằm ở phía bắc, theo sau là [Lakhtinsky Razliv](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lakhtinsky_Razliv&action=edit&redlink=1), Suzdal và các hồ nhỏ khác.
Do nằm ở vĩ độ khoảng 60°Bắc, nên độ dài ban ngày ở Petersburg thay đổi theo mùa, từ 5:53 đến 18:50. Trong khoảng thời gian từ giữa tháng 5 đến giữa tháng 7, hoàng hôn có thể kéo dài cả đêm nên được gọi là “đêm trắng”.
### Khí hậu
Theo phân loại khí hậu của Köppen, Saint Petersburg được xếp vào nhóm khí hậu lục địa ẩm. Chịu sự ảnh hưởng vừa phải của các xoáy từ biển Baltic nên thành phố có khí hậu ấm, ẩm và mùa hè ngắn, mùa đông ẩm ướt, kéo dài.
NHiệt độ trung bình lớn nhất vào tháng 7 là 23 °C (73 °F); nhiệt độ cực điểm là 37,1 °C (98,8 °F) xuất hiện vào mùa hè năm 2010. Nhiệt độ thấp nhất vào mùa đông là −35,9 °C (−32,6 °F) được ghi nhận vào năm 1883. Nhiệt độ trung bình năm là 5,8 °C (42,4 °F). Sông Neva chảy qua thành phố thường bị đóng băng vào tháng 11-12 và tan băng vào tháng 4. Từ tháng 12 đến tháng 3, trung bình có 118 ngày bị phủ tuyết, với bề dày trung bình đạt 19 cm (7,5 in) vào tháng 2.
Thời gian không đóng băng trong thành phố kéo dài trung bình 135 ngày. Trung tâm thành phố hơi ấm hơn vùng ngoại ô. Các điều kiện khí hậu khá thay đổi trong cả năm. [11] [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-12) [[13]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-13) [Độ ẩm tương đối](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99_%E1%BA%A9m_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i)của không khí trung bình 78%, và trung bình có 165 ngày có nhiều mây.
|[
|
## Dân số
Năm 1976, thành phố bùng nổ với số dân là trên 5 triệu. Năm 2004, St. Peterburg có số dân là khoảng 4 triệu người, giảm đi một triệu. Đa số là người Nga. Dự kiến sẽ giảm trong các năm tới.
Saint Petersburg là thành phố lớn thứ 2 ở Nga. Theo thống kê năm 2010, dân số toàn thành phố là 4.879.566 chiếm 3,4% dân số Nga;
với thông kê năm 2002 là 4.661.219 (3,2%) [15] và giảm so với thời kỳ Liên Xô ghi nhận 5.023.506 năm 1989. [[16]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-2002Census-16) [[17]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-1989Census-17)
Thống kê năm 2010 về thành phần dân cư gồm:
người Nga 80,1%, Ukraina 1,3%, Belarus 0,8%, Tatar 0,6%, Armeni 0,6%, Do Thái 0,5%, Uzbek 0,4%, Tajik 0,3%, Azeri 0,3%, Cruzia 0,2%, Moldova 0,2%, Finns 0,1%, nhóm khác – 1,3%. Nhóm chiếm 13,4% còn lại không xác định được. [[15]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-2010Census-15)
## Kinh tế
Saint Petersburg là trung tâm thương mại, tài chính và công nghiệp của Nga, đặc biệt là thương mại dầu khí, cơ sở đóng tàu, công nghệ vũ trụ, radio và điện tử, phần mềm và máy tính; chế tạo máy, máy móc hạng nặng và giao thông, bao gồm xe tăng và khí tài quân sự, khai thác mỏ, chế tạo thiết bị, luyện kim (sản xuất các hợp kim nhôm), hóa chât, dược phẩm, trang thiết bị y tế, in ấn và xuất bản, thực phẩm, dệt và may mặc, và nhiều ngành thương mại khác. Thành phố cũng là trụ sở chính của
[Lessner](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lessner&action=edit&redlink=1), một trong hai nhà chết tạo ô tô tiên phong của Nga (cùng với [Russo-Baltic](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Russo-Balt&action=edit&redlink=1)). [[18]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-18)
10% tuốc bin điện trên thế giới được sản xuất ở
[LMZ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Leningradsky_Metallichesky_Zavod&action=edit&redlink=1), nhà máy này sản xuất hơn 2000 tuốc bin cho các nhà máy điện trên khắp thế giới. Các cơ sở công nghiệp lớn gồm [Admiralty Shipyard](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Admiralty_Shipyard&action=edit&redlink=1), [Baltic Shipyard](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Baltic_Shipyard&action=edit&redlink=1), [LOMO](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=LOMO&action=edit&redlink=1), [Kirov Plant](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kirov_Plant&action=edit&redlink=1), [Elektrosila](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Elektrosila&action=edit&redlink=1), [Izhorskiye Zavody](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Izhorskiye_Zavody&action=edit&redlink=1); có trụ sở đặt tại Saint Petersburg là [Sovkomflot](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sovcomflot&action=edit&redlink=1), [Petersburg Fuel Company](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Petersburg_Fuel_Company&action=edit&redlink=1) và [SIBUR](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=SIBUR&action=edit&redlink=1) trong số những công ty lớn khác của Nga và công ty quốc tế khác.
Saint Petersburg có 3 cảng hàng hóa lớn vùng Baltic: cảng Bolshoi-Saint Petersburg,
[Kronstadt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kronstadt), và [Lomonosov](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lomonosov,_Russia&action=edit&redlink=1). Các công ty tàu-phà quốc tế phục vụ hành khách ở [Morskoy Vokzal](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Morskoy_Vokzal&action=edit&redlink=1) phía tây nam của [đảo Vasilyevsky](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Vasilyevsky&action=edit&redlink=1).
Thành phố có rất nhiều nhà máu chưng cất rượu, sản xuất các loại rượu
[vodka](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vodka). Nhà máy lâu đời nhất là [LIVIZ](http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7) (được thành lập năm 1897). Trong số các nhà máy trẻ nhất là [Russian Standard Vodka](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Russian_Standard_Vodka&action=edit&redlink=1) được thành lập ở Moscow năm 1998, và ở St. Petersburg năm 2006 với vốn đầu tư $60 million (trên diện tích 30.000 m2, sản xuất 22.500 chai/giờ). Năm 2007 loại rượu này đã xuất khẩu sang hơn 70 quốc gia. [[19]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-19)
Năm 2006, ngân sách thành phố là 179,9 tỉ rubles (tương đương 6,651 tỉ UDS tỷ giá năm 2006).
Tổng sản phẩm khu vực của chủ thể liên bang năm 2005 là 667,905 tỷ ruble (khoảng 23,611 tỷ USD theo tỷ giá 2005), xếp hạng thứ 4 ở Nga sau Moscow, [20] [Tyumen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tyumen_%28t%E1%BB%89nh%29), và [tỉnh Moscow](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%89nh_Moscow&action=edit&redlink=1), hay 145.503,3 ruble/người (khoảng 5.143,6 USD theo tỉ giá 2005), xếp hạng thứ 12 trong các chủ thể liên bang của Nga, [[21]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-21) chủ yếu thu từ các nguồn buôn bán, bán lẻ và dịch vụ sửa chữa (24,7%) cũng như công nghiệp chế biến (20,9%) và giao thông, thông tin truyền thông (15,1%). [[22]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-22) [[23]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-23)
Thu ngân sách của thành phố năm 2009 là 294,3 tỉ ruble (khoảng 10,044 tỉ USD theo tỉ giá 2009), chi – 336,3 tỉ ruble (khoảng 11,477 tỉ USD theo tỉ giá 2009). Thâm hụt ngân sách lên đến 42 tỉ ruble.
(khoảng 1,433 tỉ USD năm 2009) [[24]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-24)
## Giáo dục
Tính đến năm 2006/2007, thành phố có 1024 nhà trẻ, 716 trường công và 80 trường nghề.
Trường đại học lớn nhất là [25] [Đại học Saint Petersburg](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Saint_Petersburg&action=edit&redlink=1), số sinh viên bậc đại học khoảng 32.000; và cơ sở đào tạo đại học tư lớn nhất là [Viện quan hệ quốc tế, Kinh tế và Luật St. Petersburg](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_quan_h%E1%BB%87_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF,_Kinh_t%E1%BA%BF_v%C3%A0_Lu%E1%BA%ADt_St._Petersburg&action=edit&redlink=1). Các trường đại học nổi tiếng khác gồm [Đại học Bách khoa Saint Petersburg](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_B%C3%A1ch_khoa_Saint_Petersburg), [Đại học Herzen](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Herzen&action=edit&redlink=1)và [Đại học Công nghệ quân sự Saint Petersburg](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_Saint_Petersburg&action=edit&redlink=1). Tuy nhiên, các trường đại học công lập đều trực thuộc chính thể liêng bang chứ không phải của thành phố.
## Chính quyền
Saint Petersburg là một chính thể liêng bang của Nga.
Chính trị của Saint Petersburg được quy định tại [26] [Charter of Saint Petersburg](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Charter_of_Saint_Petersburg&action=edit&redlink=1)đã được cơ quan lập pháp của thành phố thông qua năm 1998. Cơ quan điều hành cao là [[27]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-27) [Saint Petersburg City Administration](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Saint_Petersburg_City_Administration&action=edit&redlink=1), đứng đầu là [thống đốc thành phố](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%91c_Saint_Petersburg&action=edit&redlink=1)(trước năm 1996 là thị trưởng). Saint Petersburg có một cơ quan lập pháp single-chamber, [quốc hội lập pháp Saint Petersburg](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p_Saint_Petersburg&action=edit&redlink=1), Quốc hội khu vực.
## Hành chính
Thành phố Sankt-Peterburg hiện (2012) được phân chia thành 18
[quận](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Nga#.C4.90.C6.A1n_v.E1.BB.8B_h.C3.A0nh_ch.C3.ADnh) ( *район*): [Admiralteysky](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Admiralteysky&action=edit&redlink=1) [Frunzensky](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Frunzensky&action=edit&redlink=1) [Kalininsky](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalininsky&action=edit&redlink=1) [Kirovsky](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kirovsky&action=edit&redlink=1) [Kolpinsky](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kolpinsky&action=edit&redlink=1) [Krasnogvardeysky](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Krasnogvardeysky&action=edit&redlink=1) [Krasnoselsky](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Krasnoselsky&action=edit&redlink=1) [Kronshtadtsky](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kronshtadtsky&action=edit&redlink=1) [Kurortny](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kurortny&action=edit&redlink=1) [Moskovsky](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moskovsky) [Nevsky](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nevsky&action=edit&redlink=1) [Petrodvortsovy](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Petrodvortsovy&action=edit&redlink=1) [Petrogradsky](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Petrogradsky&action=edit&redlink=1) [Primorsky](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Primorsky&action=edit&redlink=1) [Pushkinsky](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pushkinsky&action=edit&redlink=1) [Tsentralny](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tsentralny&action=edit&redlink=1) [Vasileostrovsky](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vasileostrovsky&action=edit&redlink=1) [Vyborgsky](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vyborgsky&action=edit&redlink=1)
## Du lịch
|Trung tâm lịch sử của thành phố Sankt-Peterburg|
|
|![]()
|
|![]()
[Quốc gia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3ng_di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_theo_qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1) ![ Flag of Russia.svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Russia.svg/22px-Flag_of_Russia.svg.png)
![ Flag of Russia.svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Russia.svg/22px-Flag_of_Russia.svg.png)
[Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nga) [540](http://whc.unesco.org/en/list/540) [Vùng UNESCO](http://whc.unesco.org/en/list/?search=&search_by_country=&type=&media=®ion=&order=region) [Europe and North America](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_World_Heritage_Sites_in_Europe&action=edit&redlink=1)
Sankt-Peterburg là một trung tâm lớn thứ nhì sau
[Moskva](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva) về kinh tế, văn hóa và khoa học của Nga, nhưng nếu nói về phương diện tham quan du lịch thì nó còn hơn cả Moskva cổ kính. Thành phố còn được gọi là thủ đô phía Bắc của Nga, đã được tổ chức [UNESCO](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) thừa nhận là thành phố du lịch hấp dẫn thứ 8 của [thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). Vào năm [2004](http://vi.wikipedia.org/wiki/2004) Sankt-Peterburg đã đón nhận 3,4 triệu du khách từ khắp thế giới. Số du khách đến thăm thành phố trong những năm gần đây tăng liên tục. Do thành phố có một hệ thống kênh đào chằng chịt với vô số những chiếc cầu cổ kính ở bên trên nên nó cũng được mệnh danh là **. Venice của phương Bắc**
Nhờ có vị trí địa lí thuận lợi (59,93 độ vĩ bắc và 30,32 độ kinh đông), thành phố có các ngành công nghiệp phát triển như: đóng tàu (với xưởng đóng tàu nổi tiếng mang tên Baltic); cơ khí (với các xưởng Electrosila, xưởng Kirov); điện kĩ thuật và điện tử; luyện kim và kim loại màu; hóa chất, và nhất là cao su; dệt vải, may mặc; giày da; in ấn; gỗ, giấy; vật liệu xây dựng và thực phẩm.
Sankt-Peterburg còn là một đầu mối giao thông lớn về đường sắt và đường bộ và là một trong những cảng biển lớn nhất của Nga. Đây cũng là căn cứ chính của hải quân Nga (Hạm đội Baltic). Cảng sông được các tuyến đường thủy nối liền với các biển
[Bạch Hải](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Tr%E1%BA%AFng), [biển Azov](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Azov), [biển Caspi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Caspi) và [biển Đen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90en). Thành phố cũng có một [phi trường](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay) quốc tế: [Sân bay Pulkovo](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_Pulkovo)
Do thành phố này nằm ở vị trí rất xa về phương Bắc nên nó còn nổi tiếng với hiện tượng các
[đêm trắng](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%AAm_tr%E1%BA%AFng), là các đêm sáng như [trăng rằm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pha_M%E1%BA%B7t_Tr%C4%83ng) mà không hề có trăng. Do sự khúc xạ ánh sáng [Mặt Trời](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di) từ phía bên kia Địa cầu đang là “ban ngày”, vượt qua miền [Cực Bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_C%E1%BB%B1c) để tỏa sáng xuống thành phố. Đôi khi cũng có thể trông thấy hiện tượng [cực quang](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%B1c_quang).
Thành phố có 41 trường đại học, trong đó có trường tổng hợp, trên 170 viện nghiên cứu khoa học, trên 2.000 thư viện (trong đó có Thư viện mang tên Mikhain Jevgraphovic Saltikov-Shchedrin), đài quan sát thiên văn Pulkovo, Nhà hát Maria, trong những năm
[1920](http://vi.wikipedia.org/wiki/1920)– [1992](http://vi.wikipedia.org/wiki/1992) là Nhà hát Nhạc kịch Opera và Ballet mang tên [Sergey Kirov](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sergey_Kirov&action=edit&redlink=1). Ở đây cũng có phòng hòa nhạc vốn nổi tiếng trên thế giới, được thành lập từ năm [1862](http://vi.wikipedia.org/wiki/1862). Sankt-Petersburg cũng là một trong những trung tâm bảo tàng trọng yếu của [châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), tài nguyên này thuộc về Bảo tàng Ermitage và [Bảo tàng Nga](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Nga&action=edit&redlink=1). Kề liền với thành phố có những địa danh du lịch – tĩnh dưỡng như khu Pushkin, Petrostation, Pavlovsk, Zielonogorsk, Siestrorieck hoặc là Gatchina.
## Giao thông
Saint Petersburg là một trung tâm giao thông chính. Tuyến đường sắt đầu tiên của Nga được xây dựng ở đây vào năm 1837, và kể từ đó cơ sở hạ tầng giao thông của thành phố đã tiếp tục phát triển và bắt kịp với sự phát triển của thành phố. Petersburg có một hệ thống rộng lớn của các đường địa phương và các dịch vụ đường sắt, duy trì hệ thống giao thông công cộng lớn bao gồm các
[đường xe điện ở Saint Petersburg](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_xe_%C4%91i%E1%BB%87n_%E1%BB%9F_Saint_Petersburg&action=edit&redlink=1) và [Saint Petersburg Metro](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Saint_Petersburg_Metro&action=edit&redlink=1), và là nơi có một số dịch vụ ven sông chuyển tải hành khách xung quanh thành phố một cách hiệu quả và tương đối thoải mái.
Thành phố được kết nối với phần còn lại của Nga và thế giới bởi một số đường cao tốc liên bang và tuyến đường sắt quốc gia và quốc tế.
[Sân bay Pulkovo](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_Pulkovo) phục vụ phần lớn các hành khách hàng không khởi hành từ hoặc tới thành phố.
## Hình ảnh
-
Sankt Peterburg
[thế kỉ 19](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19).
-
-
Nhà thờ Thánh Gioan tại
[Lâu đài Chesma](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%A2u_%C4%91%C3%A0i_Chesma&action=edit&redlink=1)(1780) là thí dụ ít gặp của [Thời phục hưng Gothic](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_ph%E1%BB%A5c_h%C6%B0ng_Gothic&action=edit&redlink=1)tại Nga
-
Trong một số tiểu thuyết Nga, bức tượng
*này thức dậy và chạy trên đường sá Sankt-Peterburg.* [Kỵ sĩ đồng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=K%E1%BB%B5_s%C4%A9_%C4%91%E1%BB%93ng&action=edit&redlink=1)
-
Cung điện Mùa Đông, rất gần với
[Bảo tàng Hermitage](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Ermitazh)
-
## Chú thích
**Президент Российской Федерации. Указ №849 от 13 мая 2000 г. «О полномочном представителе Президента Российской Федерации в федеральном округе». Вступил в силу 13 мая 2000 г. Опубликован: “Собрание законодательства РФ”, №20, ст. 2112, 15 мая 2000 г. (President of the Russian Federation. Sắc lệnh #849 of 13-5-2000** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-FederalDistrict_1-0) *Về đại diện toàn quyền của Tổng thống Liên bang Nga tại Vùng liên bang*. Có hiệu lực từ 13-5-2000.). **Госстандарт Российской Федерации. №ОК 024-95 27 декабря 1995 г. «Общероссийский классификатор экономических регионов. 2. Экономические районы», в ред. Изменения №5/2001 ОКЭР. (** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-EconomicRegion_2-0) [Gosstandart](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gosstandart&action=edit&redlink=1)của Liên bang Nga. #OK 024-95 27-12-1995 *Phân loại toàn Nga về các vùng kinh tế. 2. Các vùng kinh tế*, as amended by the Sửa đổi #5/2001 OKER. ). **Official website of St. Petersburg.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-Dates_3-0) [St. Petersburg in Figures](http://eng.gov.spb.ru/figures) **Законодательное Собрание Санкт-Петербурга. Закон №555-75 от 26 октября 2005 г. «О праздниках и памятных датах в Санкт-Петербурге», в ред. Закона №541-112 от 6 ноября 2008 г. (Legislative Assembly of Saint Petersburg. Law #555-75 of October 26, 2005** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-Holiday_4-0) *On Holidays and Memorial Dates in Saint Petersburg*. ). **Official website of St. Petersburg.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-Area_FS_5-0) [Петербург в цифрах](http://gov.spb.ru/day)( *St. Petersburg in Figures*) **(tiếng Nga)** **Giá trị mật độ được tính bằng cách chia dân số theo điều tra năm 2010 cho diện tích chỉ ra trong mục “Diện tích”. Lưu ý rằng giá trị này có thể không chính xác do diện tích ghi tại đây không nhất thiết phải được diều tra cùng một năm với điều tra dân số.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-DensityNote_6-0) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-2013Est_7-0) [Rosstat](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Goskomstat&action=edit&redlink=1). [Оценка численности постоянного населения на 1 января 2013 г.](http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/PrPopul.xls) **(tiếng Nga)** **Ngôn ngữ chính thức trên toàn lãnh thổ Nga theo Điều 68.1** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-Russian_8-0) [Hiến pháp Nga](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Nga&action=edit&redlink=1). **The level of flooding is measured near** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-9) [Saint Petersburg Mining Institute](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Saint_Petersburg_Mining_Institute&action=edit&redlink=1), which is normally 11 xentimét (4,3 in) a.s.l. **Нежиховский Р. А.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-10) *Река Нева и Невская губа*, Leningrad: Гидрометеоиздат, 1981.
- ^
**a** **ă** [“Pogoda.ru.net”](http://www.pogoda.ru.net/climate/26063.htm)(bằng Russian). Weather and Climate (Погода и климат). Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2013. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-12) [“Climate St. Peterburg – Historical weather records”](http://www.tutiempo.net/en/Climate/St_Peterburg/260630.htm). Tutiempo.net. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2012. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-13) [“Архив погоды в Санкт-Петербурге, Санкт-Петербург”](http://rp5.ru/archive.php?wmo_id=26063). Rp5.ru. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2012. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-HKO_14-0) [“Climatological Information for St.Petersburg, Russia”](http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/europe/russia/st_petersburg_e.htm). [Hong Kong Observatory](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hong_Kong_Observatory&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2013.
- ^
**a** [Федеральная служба государственной статистики (Cục Thống kê quốc gia Liên bang Nga) (2011).](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-2010Census_15-1) **ă** [“Предварительные итоги Всероссийской переписи населения 2010 года (](http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/results-inform.php). *Kết quả sơ bộ Điều tra dân số toàn Nga năm 2010*)” *Всероссийская перепись населения 2010 года (Điều tra dân số toàn Nga năm 2010)*(bằng tiếng Nga). Cục Thống kê quốc gia Liên bang Nga. Truy cập 250-042011. **Федеральная служба государственной статистики (Cục Thống kê quốc gia Liên bang Nga) (21 tháng 5 năm 2004).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-2002Census_16-0) [“Численность населения России, субъектов Российской Федерации в составе федеральных округов, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов – районных центров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более человек (](http://www.perepis2002.ru/ct/doc/1_TOM_01_04.xls). *Dân số Nga, các chủ thể Liên bang Nga trong thành phần các vùng liên bang, các huyện, các điểm dân cư đô thị, các điểm dân cư nông thôn—các trung tâm huyện và các điểm dân cư nông thôn với dân số từ 3 nghìn người trở lên*)” *Всероссийская перепись населения 2002 года (Điều tra dân số toàn Nga năm 2002)*(bằng tiếng Nga). Cục Thống kê quốc gia Liên bang Nga. Truy cập ngày 23 tháng 3 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-1989Census_17-0) [“Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность наличного населения союзных и автономных республик, автономных областей и округов, краёв, областей, районов, городских поселений и сёл-райцентров. (](http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg.php). *Điều tra dân số toàn liên bang năm 1989. Dân số hiện tại của liên bang và các cộng hòa tự trị, tỉnh và vùng tự trị, krai, tỉnh, huyện, các điểm dân cư đô thị, và các làng trung tâm huyện.*)” *Всесоюзная перепись населения 1989 года (Điều tra dân số toàn liên bang năm 1989)*(bằng tiếng Nga). *Demoscope Weekly*(website của Viện Nhân khẩu học Đại học Quốc gia—Trường Kinh tế. 1989. Truy cập ngày 23 tháng 3 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-18) [G.N. Georgano](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=G.N._Georgano&action=edit&redlink=1) *Cars: Early and Vintage, 1886–1930*. (London: Grange-Universal, 1985) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-19) [Russian Standard Vodka Ranked 4th Fastest Growing Premium Spirits Brand Worldwide](http://www.russianstandard.com/corporation/press_center/press_releases/1.smx)Impact, 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-20) [“Budget of Saint Petersburg (Russian document)”](http://www.gov.spb.ru/law?d&nd=8421328&prevDoc=8421328&spack=000listid%3D010000000100%26listpos%3D0%26lsz%3D1%26nd%3D8372689%26nh%3D0%26). *City of Saint Petersburg*. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-21) [“Валовой региональный продукт по субъектам Российской Федерации в 1998–2005гг. (в текущих основных ценах; млн.рублей)”](http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/vrp98-05.htm). Gks.ru. Truy cập ngày 22 tháng 10 năm 2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-22) [“Валовой региональный продукт на душу населения (в текущих основных ценах; рублей)”](http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/dusha98-05.htm). Gks.ru. Truy cập ngày 22 tháng 10 năm 2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-23) [“Отраслевая структура ВРП по видам экономической деятельности (по ОКВЭД) за 2005 год”](http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/stru05.htm). Gks.ru. Truy cập ngày 22 tháng 10 năm 2009. **Data of the Government of Saint-Petersburg** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-24) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-25) [“ОТЧЕТ за 2006/2007 учебный год”](http://www.gov.spb.ru/Document/1193727839.doc). Truy cập ngày 1 tháng 1 năm 2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-26) [“The Constitution of the Russian federation”](http://www.constitution.ru/en/10003000-01.htm). Constitution.ru. Truy cập ngày 22 tháng 10 năm 2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-27) [“Russian source: Charter of Saint Petersburg City”](http://gov.spb.ru/law?d&nd=8308279&prevDoc=8308279&spack=000listid%3D010000000100%26listpos%3D0%26lsz%3D1%26nd%3D9111570%26nh%3D0%26). Gov.spb.ru. Truy cập ngày 22 tháng 10 năm 2009.
## Đọc thêm
- Amery, Colin,
[Brian Curran](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Brian_Curran&action=edit&redlink=1)& Yuri Molodkovets. *St. Petersburg*. London: [Frances Lincoln](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Frances_Lincoln&action=edit&redlink=1), 2006. [ISBN 0-7112-2492-7](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0711224927).
- Bater, James H.
*St. Petersburg: Industrialization and Change*. Montreal: McGuill-Queen’s University Press, 1976. [ISBN 0-7735-0266-1](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0773502661).
- Berelowitch, Wladimir & Olga Medvedkova.
*Histoire de Saint-Pétersbourg*. Paris: Fayard, 1996. [ISBN 2-213-59601-8](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/2213596018).
- Brumfield, William Craft.
*The Origins of Modernism in Russian Architecture*. Berkeley: [University of California Press](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=University_of_California_Press&action=edit&redlink=1), 1991. [ISBN 0-520-06929-3](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0520069293).
- Buckler, Julie.
*Mapping St. Petersburg: Imperial Text and Cityshape*. Princeton: [Princeton University Press](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Princeton_University_Press&action=edit&redlink=1), 2005 [ISBN 0-691-11349-1](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0691113491).
- Clark, Katerina,
*Petersburg, Crucible of Revolution*. Cambridge: [Harvard University Press](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Harvard_University_Press&action=edit&redlink=1), 1995.
- Cross, Anthony (ed.).
*St. Petersburg, 1703-1825*. Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2003. [ISBN 1-4039-1570-9](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1403915709).
- George, Arthur L. & Elena George.
*St. Petersburg: Russia’s Window to the Future, The First Three Centuries*. Lanham: Taylor Trade Publishing, 2003. [ISBN 1-58979-017-0](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1589790170).
- Glantz, David M.
*The Battle for Leningrad, 1941-1944*. Lawrence: [University Press of Kansas](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=University_Press_of_Kansas&action=edit&redlink=1), 2002. [ISBN 0-7006-1208-4](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0700612084).
- Hellberg-Hirn, Elena.
*Imperial Imprints: Post-Soviet St. Petersburg*. Helsinki: SKS [Finnish Literature](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Finnish_literature&action=edit&redlink=1)Society, 2003. [ISBN 951-746-491-6](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9517464916). *Knopf Guide: Sat. Petersburg*. New York: Knopf, 1995. [ISBN 0-679-76202-7](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0679762027).
- Eyewitness Guide: St. Petersburg.
- Lincoln, W. Bruce.
*Sunlight at Midnight: St. Petersburg and the Rise of Modern Russia*. New York: [Basic Books](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Basic_Books&action=edit&redlink=1), 2000. [ISBN 0-465-08323-4](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0465083234).
- Orttung, Robert W.
*From Leningrad to St. Petersburg: Democratization in a Russian City*. New York: St. Martin’s, 1995. [ISBN 0-312-17561-2](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0312175612).
- Richardson, Daniel; Humphreys, Robert (26 tháng 2 năm 1998).
[. Rough Guides –](http://books.google.com/books?id=mozWAAAAMAAJ) *St. Petersburg: The Rough Guide* [New York](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York), [Luân Đôn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n)& [Delhi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Delhi). [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [9781858282985](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781858282985). Truy cập ngày 10 tháng 3 năm 2010.
- Ruble, Blair A.
*Leningrad: Shaping a Soviet City*. Berkeley: [University of California Press](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=University_of_California_Press&action=edit&redlink=1), 1990. [ISBN 0-87772-347-8](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0877723478).
- Shvidkovsky, Dmitry O. & Alexander Orloff.
*St. Petersburg: Architecture of the Tsars*. New York: Abbeville Press, 1996. [ISBN 0-7892-0217-4](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0789202174).
- Volkov, Solomon.
*St. Petersburg: A Cultural History*. New York: Free Press, 1995. [ISBN 0-02-874052-1](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0028740521).
- St. Petersburg:Architecture of the Tsars. 360 pages. Abbeville Press, 1996.
[ISBN 0-7892-0217-4](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0789202174)
- Saint Petersburg: Museums, Palaces, and Historic Collections: A Guide to the Lesser Known Treasures of St. Petersburg. 2003.
[ISBN 1-59373-000-4](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1593730004).
- Нежиховский Р. А.
*Река Нева и Невская губа*, Leningrad, Гидрометеоиздат, 1981.
- Vorhees, Mara (1 tháng 2 năm 2008).
[. Footscray, Victoria, Australia:](http://books.google.com/books?id=MYVCQYIJafsC) *St. Petersburg* [Lonely Planet](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lonely_Planet&action=edit&redlink=1). [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [9781740598279](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781740598279). Truy cập ngày 11 tháng 3 năm 2010.
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Sankt-Peterburg](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Saint_Petersburg?uselang=vi)
|
|![]()
[Wikivoyage](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikivoyage)có chỉ dẫn du lịch về [Saint Petersburg](http://vi.wikivoyage.org/wiki/Saint_Petersburg) [Official presentation of Saint Petersburg](http://www.st-petersburg.ru/en/) [Official Portal of the City Government: Saint Petersburg](http://eng.gov.spb.ru/) [Encyclopaedia of Saint Petersburg](http://www.encspb.ru/en/)
- Marina Sidyakina (7 tháng 3 năm 2008).
[“Destination: St Petersburg”](http://www.helsinkitimes.fi/htimes/index.php?option=com_content&view=article&id=545:destination-st-petersburg&catid=155:travel&Itemid=185/). *.* [Helsinki Times](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Helsinki_Times&action=edit&redlink=1) [Saint Petersburg in 1900](http://www.alexanderpalace.org/petersburg1900/) [Saint Petersburg](http://wmf.org/watch2008/watch.php?id=S8352), entry in the [World Monuments Fund](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=World_Monuments_Fund&action=edit&redlink=1)‘s 2008 watchlist
|
|
|
|**Video yêu thích**
http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam
**Trở về trang chính ** [hoangkim vietnam](https://plus.google.com/+hoangkimvietnamdayvahoc/posts), [hoangkim](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim), [hoangkimvietnam](https://sites.google.com/site/hoangkimvietnam/), [Hoàng Kim](http://hoangkimvn.wordpress.com/), [Ngọc Phương Nam](http://hoangkimlong.blogspot.com/), [Chào ngày mới](http://chaongaymoi365.blogspot.com/) [Thung dung](http://thovanhoangkim.blogspot.com/), [Dạy và học](http://dayvahoc.blogspot.com/), [Cây Lương thực](http://cayluongthuc.blogspot.com/), [Tin Nông nghiệp Việt Nam](http://tinnongnghiepvietnam.blogspot.com/), [Food Crops](http://foodcrops.blogspot.com/), [Cassava in Vietnam](http://cassavaviet.blogspot.com/), [VietnamAfricaCassavaRice](http://vietnamafricacassavarice.blogspot.com/), [Khát khao xanh](http://khatkhaoxanh.wordpress.com/), [Dayvahoc](http://dayvahoc.blogtiengviet.net/), [Học mỗi ngày](http://hocmoingay.blogspot.com/) [,](http://diemchinh.blogspot.com/) [Danh nhân Việt](http://danhnhanviet.blogspot.com/), [Food Crops News](http://foodcropsnews.blogspot.com/), [Điểm chính](http://diemchinh.blogspot.com/), [CNM365](http://cnm365.wordpress.com/), [Kim LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops), [KimTwitter](https://twitter.com/hoangkimvietnam), [KimFaceBook](http://facebook.com/daihocnonglam) [Đọc lại và suy ngẫm](http://doclaivasuyngam.blogspot.com/), [Việt Nam tổ quốc tôi](http://vietnamtoquoctoi.blogspot.com/), [Tình yêu cuộc sống](http://thungdung.blogspot.com/), [Thơ cho con](http://thochocon.wordpress.com/)