markdown:
# Cá mũi voi Peters
|Cá mũi voi Peters|
|
|![]()
*Gnathonemus petersii* [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Actinopterygii](/wiki/Actinopterygii) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Osteoglossiformes](/wiki/Osteoglossiformes) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Mormyridae](/wiki/Mormyridae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Gnathonemus](/w/index.php?title=Gnathonemus&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **G. petersii** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Gnathonemus petersii*
(
[Günther](/wiki/Albert_G%C3%BCnther), 1862) [Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) *Gnathonemus brevicaudatus*Pellegrin, 1919 *Mormyrus petersii*Günther, 1862 [[1]](#cite_note-1) **Cá mũi voi Peters**, tên khoa học *, là một loài cá mũi voi trong chi Gnathonemus petersii* [Gnathonemus](/w/index.php?title=Gnathonemus&action=edit&redlink=1).
## Mục lục
## Mô tả[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%A1_m%C5%A9i_voi_Peters&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%A1_m%C5%A9i_voi_Peters&action=edit§ion=1)]
Cá mũi voi Peters có nguồn gốc từ các con sông của
[Tây Phi](/wiki/T%C3%A2y_Phi) và [Trung Phi](/wiki/Trung_Phi), đặc biệt là lưu vực [sông Niger](/wiki/S%C3%B4ng_Niger), [sông Ogun](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Ogun&action=edit&redlink=1) và thượng lưu [sông Chari](/wiki/S%C3%B4ng_Chari). Nó thích bùn, di chuyển chậm chạp trên các con sông bao gồm cả các nhánh sông ngập nước. Nó có một màu nâu sẫm đến màu đen, dẹp bề ngang (trung bình 23-25 cm), với vây lưng và vây hậu môn sau cùng độ dài. Vây đuôi hoặc đuôi của nó được chia hai. Nó có hai sọc thấp hơn vuông góc. Đặc điểm nổi bật nhất của nó, như tên của nó cho thấy, là một chiếc vòi lồi lên trên đầu. Đây thực sự không phải một chiếc mũi mà là một phần mở rộng của mũi, nó sử dụng chúng để tự vệ, thông tin liên lạc, định vị, và tìm kiếm sâu và côn trùng để ăn.
Cá mũi voi Peters có thị lực kém và sử dụng một điện trường yếu, mà nó tạo ra bởi các cơn co thắt cơ bắp, để tìm thức ăn, để di chuyển trong vùng nước tối hoặc đục, và để tìm một người bạn đời. Cá mũi voi Peters sống đến khoảng 6-10 năm, nhưng có những báo cáo khoa học cho thấy nó có thể sống lâu hơn.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%A1_m%C5%A9i_voi_Peters&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%A1_m%C5%A9i_voi_Peters&action=edit§ion=2)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%A1_m%C5%A9i_voi_Peters&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%A1_m%C5%A9i_voi_Peters&action=edit§ion=3)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%A1_m%C5%A9i_voi_Peters&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%A1_m%C5%A9i_voi_Peters&action=edit§ion=4)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|![]()
|
| có thông tin sinh học về
- Larousse des poissons et aquariums, Larousse, 2009, 383 p..
- Peter Cain and Sapna Malwal, Landmark use and development of navigation behaviour in the weakly electric fish
*Gnathonemus petersii*(Mormyridae; Teleostei), Journal of Experimental Biology, 205, 3915-3923 (2002), [[1]](http://jeb.biologists.org/cgi/content/full/205/24/3915) [Günther Sterba](/w/index.php?title=G%C3%BCnther_Sterba&action=edit&redlink=1): *Süsswasserfische der Welt*, Urania-Verlag, 1990, [ISBN 3-332-00109-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3332001094)
- Thông tin
["](http://www.fishbase.org/summary/SpeciesSummary.php?genusname=Gnathonemus&speciesname=petersii)trên *Gnathonemus petersii*" *, chủ biên Ranier Froese và Daniel Pauly. Phiên bản tháng May năm 2006.* [FishBase](/wiki/FishBase) [tại](http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=) *Cá mũi voi Peters* [Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_Th%C3%B4ng_tin_Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_T%C3%ADch_h%E1%BB%A3p)(ITIS).
- Tham khảo
[Animal Diversity Web](/w/index.php?title=Animal_Diversity_Web&action=edit&redlink=1): *Gnathonemus petersii* **(tiếng Anh)** [tại trang](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?id=42645) *Gnathonemus petersii* [Trung tâm Thông tin Công nghệ sinh học quốc gia Hoa Kỳ](/wiki/Trung_t%C3%A2m_Th%C3%B4ng_tin_C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_sinh_h%E1%BB%8Dc_qu%E1%BB%91c_gia_Hoa_K%E1%BB%B3)(NCBI). [un](http://www.youtube.com/watch?v=yxrfk5EWsM0) *Gnathonemus petersii*en captivité [un banc de](http://www.youtube.com/watch?v=EYqj4CGDLeo&feature=PlayList&p=14446D29C7ACFC86&index=0) *Gnathonemus petersii*en captivité [Une équipe de recherche sur les rythmes des impulsions du poisson-éléphant.](http://web.upmf-grenoble.fr/labicog/decharge.html) [Die elektrorezeptiven Foveae von Gnathonemus petersii: Rezeptorverteilung, Rezeptormorphologie und Futtersuchverhalten](http://hss.ulb.uni-bonn.de/diss_online/math_nat_fak/2008/hollmann_michael/1484.pdf)(Thèse de Michael Hollmann, Mars 2008, 156 pages, Université de Bonn), en Allemand) [Photo](http://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/pop_ups/07/sci_nat_enl_1187693729/html/1.stm)(BBC News) [[2]](http://sci-toys.com/scitoys/scitoys/biology/electric_fish/electric_fish.html)Sci-toys.com instructions on making elephant nose electrical emissions audible. *in:* [Schlauer Fisch mit Taschenlampe im Schwanz](http://www.netzeitung.de/wissenschaft/717137.html) [Netzeitung](/w/index.php?title=Netzeitung&action=edit&redlink=1)vom 21. August 2007 *Zugriff: 31. Januar 2008* [Gnathonemus petersii oder der Elefantenrüsselfisch](http://www.fsbio-hannover.de/oftheweek/63.htm)

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Cache-Status: miss

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1052 miss, cp1052 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization


markdown:
# Covilhã (đô thị)
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Covilhã|
|— Đô thị —|
|
|
Cờ hiệu
|
|![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Flag_of_Portugal.svg/23px-Flag_of_Portugal.svg.png)
[Bồ Đào Nha](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) [Quận](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) [Castelo Branco](/wiki/Castelo_Branco_(qu%E1%BA%ADn)) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [EET](/w/index.php?title=Gi%E1%BB%9D_T%C3%A2y_%C3%82u&action=edit&redlink=1)( [UTC+0](/wiki/UTC%2B0)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [EEST](/w/index.php?title=Gi%E1%BB%9D_M%C3%B9a_h%C3%A8_T%C3%A2y_%C3%82u&action=edit&redlink=1)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)) **Covilhã** là một [đô thị](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) thuộc quận [Castelo Branco](/wiki/Castelo_Branco_(qu%E1%BA%ADn)), [Bồ Đào Nha](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha). Đô thị này có diện tích 556 km², dân số thời điểm năm 2001 là 54505 người. [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Covilh%C3%A3_(%C4%91%C3%B4_th%E1%BB%8B)&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Covilh%C3%A3_(%C4%91%C3%B4_th%E1%BB%8B)&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Municipalities of Portugal”](http://www.statoids.com/ypt.html). statoids.com. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2012.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1067 miss, cp1052 miss

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


markdown:
# Người
[Loài người](/w/index.php?title=Lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di&redirect=no))
|Người|
|Thời điểm hóa thạch:
| ![ Akha cropped hires.JPG](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Akha_cropped_hires.JPG/280px-Akha_cropped_hires.JPG)
[Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) [Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Vực](/wiki/V%E1%BB%B1c_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *domain*) [Eukaryota](/wiki/Sinh_v%E1%BA%ADt_nh%C3%A2n_chu%E1%BA%A9n) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Phân giới](/wiki/Ph%C3%A2n_gi%E1%BB%9Bi)( *subregnum*) *Nhánh* [Bilateria](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%91i_x%E1%BB%A9ng_hai_b%C3%AAn&action=edit&redlink=1) [Liên ngành](/wiki/Li%C3%AAn_ng%C3%A0nh)( *superphylum*) [Deuterostoma](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_mi%E1%BB%87ng_th%E1%BB%A9_sinh) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Phân ngành](/wiki/Ph%C3%A2n_ng%C3%A0nh)( *subphylum*) [Vertebrata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_x%C6%B0%C6%A1ng_s%E1%BB%91ng) [Phân thứ ngành](/wiki/Ph%C3%A2n_ng%C3%A0nh)( *infraphylum*) [Gnathostomata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_quai_h%C3%A0m) [Liên lớp](/wiki/Li%C3%AAn_l%E1%BB%9Bp)( *superclass*) [Tetrapoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%E1%BB%91n_ch%C3%A2n) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Mammalia](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA) [Phân lớp](/wiki/Ph%C3%A2n_l%E1%BB%9Bp)( *subclass*) [Theria](/wiki/Theria) [Phân thứ lớp](/wiki/Ph%C3%A2n_th%E1%BB%A9_l%E1%BB%9Bp)( *infraclass*) [Eutheria](/wiki/Eutheria) [Liên bộ](/wiki/Li%C3%AAn_b%E1%BB%99)( *superordo*) [Euarchontoglires](/wiki/Euarchontoglires) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Primates](/wiki/B%E1%BB%99_Linh_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) [Phân bộ](/wiki/Ph%C3%A2n_b%E1%BB%99)( *subordo*) [Haplorrhini](/wiki/Haplorrhini) [Phân thứ bộ](/wiki/Ph%C3%A2n_th%E1%BB%A9_b%E1%BB%99)( *infraordo*) [Simiiformes](/wiki/Simiiformes) [Tiểu bộ](/wiki/Ti%E1%BB%83u_b%E1%BB%99)( *parvordo*) [Catarrhini](/wiki/Ti%E1%BB%83u_b%E1%BB%99_Kh%E1%BB%89_m%C5%A9i_h%E1%BA%B9p) [Liên họ](/wiki/Li%C3%AAn_h%E1%BB%8D)( *superfamilia*) [Hominoidea](/wiki/Si%C3%AAu_h%E1%BB%8D_Ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Hominidae](/wiki/H%E1%BB%8D_Ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [Phân họ](/wiki/Ph%C3%A2n_h%E1%BB%8D)( *subfamilia*) [Homininae](/wiki/Ph%C3%A2n_h%E1%BB%8D_Ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [Tông](/wiki/T%C3%B4ng_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *tribus*) [Hominini](/wiki/T%C3%B4ng_Ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [Phân tông](/wiki/Ph%C3%A2n_t%C3%B4ng)( *subtribus*) [Hominina](/wiki/Ph%C3%A2n_t%C3%B4ng_Ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Homo](/wiki/Chi_Ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **H. sapiens** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Homo sapiens* [Linnaeus](/wiki/Carl_von_Linn%C3%A9), 1758 [Phân loài](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%C3%A0i) [†](/wiki/Tuy%E1%BB%87t_ch%E1%BB%A7ng) *White* [Homo sapiens idaltu](/wiki/Homo_sapiens_idaltu) *et al.*, 2003 [Homo sapiens sapiens](/w/index.php?title=Homo_sapiens_sapiens&action=edit&redlink=1) [Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) [[1]](#cite_note-msw3-1) *aethiopicus*
Bory de St. Vincent, 1825
*americanus*
Bory de St. Vincent, 1825
*arabicus*
Bory de St. Vincent, 1825
*aurignacensis*
Klaatsch & Hauser, 1910
*australasicus*
Bory de St. Vincent, 1825
*cafer*
Bory de St. Vincent, 1825
*capensis*
Broom, 1917
*columbicus*
Bory de St. Vincent, 1825
*cro-magnonensis*
Gregory, 1921
*drennani*
Kleinschmidt, 1931
*eurafricanus*
(Sergi, 1911)
*grimaldiensis*
Gregory, 1921
*grimaldii*
Lapouge, 1906
*hottentotus*
Bory de St. Vincent, 1825
*hyperboreus*
Bory de St. Vincent, 1825
*indicus*
Bory de St. Vincent, 1825
*japeticus*
Bory de St. Vincent, 1825
*melaninus*
Bory de St. Vincent, 1825
*monstrosus*
Linnaeus, 1758
*neptunianus*
Bory de St. Vincent, 1825
*palestinus*
McCown & Keith, 1932
*patagonus*
Bory de St. Vincent, 1825
*priscus*
Lapouge, 1899
*proto-aethiopicus*
Giuffrida-Ruggeri, 1915
*scythicus*
Bory de St. Vincent, 1825
*sinicus*
Bory de St. Vincent, 1825
*spelaeus*
Lapouge, 1899
*troglodytes*
Linnaeus, 1758
*wadjakensis*
Dubois, 1921
**Loài người**, theo [phân loại học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc) là *, tiếng Homo sapiens* [La-tinh](/wiki/Latinh)nghĩa là "người thông thái" hay "người thông minh", [[2]](#cite_note-2) nên cũng được dịch sang [[3]](#cite_note-3) [tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t)là **trí nhân** là loài duy nhất còn sống của tông [[4]](#cite_note-4) [Hominini](/wiki/T%C3%B4ng_Ng%C6%B0%E1%BB%9Di), thuộc lớp [động vật có vú](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA). Con người là một loài [sinh vật](/wiki/Sinh_v%E1%BA%ADt)có [bộ não](/wiki/N%C3%A3o)tiến hóa rất cao cho phép thực hiện các [suy luận trừu tượng](/w/index.php?title=Suy_lu%E1%BA%ADn_tr%E1%BB%ABu_t%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1), [ngôn ngữ](/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF)và xem xét [nội tâm](/w/index.php?title=N%E1%BB%99i_t%C3%A2m&action=edit&redlink=1). Điều trên kết hợp với một cơ thể đứng thẳng cho phép giải phóng hai chi trước khỏi việc di chuyển và được dùng vào việc cầm nắm, cho phép con người dùng nhiều [công cụ](/wiki/C%C3%B4ng_c%E1%BB%A5)hơn tất cả những loài khác.
Cũng như những loài
[linh trưởng](/wiki/B%E1%BB%99_Linh_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) khác, con người là một [sinh vật xã hội](/w/index.php?title=Sinh_v%E1%BA%ADt_x%C3%A3_h%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1), sống bầy đàn, có sự phân thứ bậc nhất định xác định từ cọ xát và truyền thống. Hơn thế nữa, con người cũng rất thành thạo việc sử dụng ngôn ngữ trong [giao tiếp](/wiki/Giao_ti%E1%BA%BFp), để biểu lộ những ý kiến riêng của mình và [trao đổi thông tin](/w/index.php?title=Trao_%C4%91%E1%BB%95i_th%C3%B4ng_tin&action=edit&redlink=1). Con người tạo ra những [xã hội phức tạp](/w/index.php?title=X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ph%E1%BB%A9c_t%E1%BA%A1p&action=edit&redlink=1) trong đó có những nhóm hỗ trợ nhau và đối nghịch nhau ở từng mức độ, có thể từ những [cá nhân](/w/index.php?title=C%C3%A1_nh%C3%A2n&action=edit&redlink=1) trong [gia đình](/wiki/Gia_%C4%91%C3%ACnh) cho đến những [quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) rộng lớn. [Giao tiếp xã hội](/w/index.php?title=Giao_ti%E1%BA%BFp_x%C3%A3_h%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1) giữa con người và con người đã góp phần tạo nên những [truyền thống](/w/index.php?title=Truy%E1%BB%81n_th%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1), [nghi thức](/w/index.php?title=Nghi_th%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1), [quy tắc](/w/index.php?title=Quy_t%E1%BA%AFc&action=edit&redlink=1) [đạo đức](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%A9c), [giá trị](/w/index.php?title=Gi%C3%A1_tr%E1%BB%8B_x%C3%A3_h%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1), [chuẩn mực xã hội](/wiki/Chu%E1%BA%A9n_m%E1%BB%B1c_x%C3%A3_h%E1%BB%99i), và cả [luật pháp](/wiki/Lu%E1%BA%ADt_ph%C3%A1p). Tất cả cùng nhau tạo nên những nền tảng của [xã hội](/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i) loài người. Con người cũng rất chú ý đến [cái đẹp](/wiki/%C4%90%E1%BA%B9p) và [thẩm mỹ](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A9m_m%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1), cùng với nhu cầu muốn bày tỏ mình, đã tạo nên những sự đổi với về [văn hóa](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a) như [nghệ thuật](/wiki/Ngh%E1%BB%87_thu%E1%BA%ADt), [văn chương](/wiki/V%C4%83n_ch%C6%B0%C6%A1ng) và [âm nhạc](/wiki/%C3%82m_nh%E1%BA%A1c).
Con người cũng được chú ý ở
[bản năng](/wiki/B%E1%BA%A3n_n%C4%83ng) muốn tìm hiểu mọi thứ và điều khiển [tự nhiên](/wiki/T%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn) xung quanh, tìm hiểu những lời giải thích hợp lí cho những [hiện tượng thiên nhiên](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87n_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn&action=edit&redlink=1) qua [khoa học](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc), [tôn giáo](/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o), [tâm lý](/wiki/T%C3%A2m_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc) và [thần thoại](/wiki/Th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i). Bản năng tò mò đó đã giúp con người tạo ra những công cụ và học được những kĩ năng mới. Trong giới tự nhiên, con người là loài duy nhất có thể tạo ra [lửa](/wiki/L%E1%BB%ADa), nấu thức ăn, tự may quần áo, và sử dụng các [công nghệ kỹ thuật](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_k%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1) trong đời sống.
## Mục lục
## Thuật ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit§ion=1)]
Trong
[tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t), một người đàn ông nhỏ tuổi thường được gọi là "cậu bé", người đàn ông trưởng thành là "ông", "anh",... trong khi một người phụ nữ nhỏ tuổi được gọi là "cô bé" và một phụ nữ trưởng thành là "bà", "chị",...
## Bản chất sinh học của con người[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit§ion=2)]
### Sinh lý học[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit§ion=3)]
Hình dạng con người về căn bản rất khác nhau. Mặc dầu phần lớn được quy định bởi các
[gene](/wiki/Gen), môi trường xung quanh vẫn có một ảnh hưởng rất lớn đến hình dáng như chế độ ăn uống và luyện tập. Một người [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) có chiều cao trung bình của nữ là 1,53 m và nam là 1,64 m trong khi một người Bắc Mỹ lại có chiều cao ở nữ là 1,62 m và ở nam là 1,75 m
Con người cũng là một động vật hoàn toàn di chuyển bằng hai chân sau, vì vậy, hai chi trước (được gọi là tay) có thể tự do linh động và dùng vào những việc như cầm nắm một vật, được hỗ trợ bằng ngón tay cái. Tuy nhiên, cấu trúc bộ xương con người vẫn chưa hoàn toàn sẵn sàng cho việc giải phóng bằng hai tay, điều này khiến xương sống của con người cong lại thành dạng hình chữ S và tạo nên những khó khăn lúc về già. Mặc dù con người có vẻ như không có nhiều
[lông](/wiki/L%C3%B4ng) so với những loài linh trưởng khác nhưng con người lại có rất nhiều [lông](/wiki/L%C3%B4ng) mọc ở phía trên đầu (còn gọi là [tóc](/wiki/T%C3%B3c)), dưới nách và xung quanh [cơ quan sinh dục](/wiki/C%C6%A1_quan_sinh_d%E1%BB%A5c) hơn cả loài tinh tinh. Điều khác biệt chính đó là lông của con người ngắn hơn và có ít màu sắc hơn, vì vậy khó thấy hơn. [[5]](#cite_note-5)
Màu tóc của con người và màu da được quyết định bởi sự hiện diện của các
[sắc tố](/w/index.php?title=S%E1%BA%AFc_t%E1%BB%91&action=edit&redlink=1) có tên là [melanin](/wiki/Melanin). Da của con người có thể có [màu nâu đậm](/w/index.php?title=M%C3%A0u_n%C3%A2u_%C4%91%E1%BA%ADm&action=edit&redlink=1) cho đến [màu hồng](/wiki/H%E1%BB%93ng_(m%C3%A0u)), và tóc của con người có thể có [màu vàng](/wiki/V%C3%A0ng_(m%C3%A0u)), [màu nâu](/wiki/N%C3%A2u), cho đến [đỏ](/wiki/%C4%90%E1%BB%8F). Một số [khoa học](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc) gia cho rằng sự thay đổi màu da sang một màu tối là một cách của con người nhằm chống lại các [tia cực tím](/wiki/Tia_c%E1%BB%B1c_t%C3%ADm) vì [melanin](/wiki/Melanin) là một chất chống [tia cực tím](/wiki/Tia_c%E1%BB%B1c_t%C3%ADm) hiệu quả. Màu da của con người phần lớn là do các điều kiện địa lý xác định, và có sự liên quan đến cường độ và thời gian tiếp xúc với [6] [tia cực tím](/wiki/Tia_c%E1%BB%B1c_t%C3%ADm). Da con người sẽ có xu hướng đen đi (rám nắng) để phản ứng với [tia cực tím](/wiki/Tia_c%E1%BB%B1c_t%C3%ADm). [[7]](#cite_note-7) [[8]](#cite_note-8)
Một người bình thường cần ngủ ít nhất là trong khoảng 7 đến 8 tiếng đối với người lớn và 9 đến 10 tiếng đối với trẻ em, và những người già chỉ ngủ khoảng 6 đến 7 tiếng một ngày. Những ảnh hưởng không tốt sẽ xảy ra nếu không ngủ đủ giấc. Ví dụ, một người lớn nếu bị giảm thời gian ngủ xuống còn 4 tiếng một ngày sẽ cho thấy những bất thường liên quan đến mặt
[sinh lý](/wiki/Sinh_l%C3%BD) và [tâm thần](/wiki/T%C3%A2m_th%E1%BA%A7n), bao gồm [mệt mỏi](/w/index.php?title=M%E1%BB%87t_m%E1%BB%8Fi&action=edit&redlink=1), [cáu gắt](/w/index.php?title=C%C3%A1u_g%E1%BA%AFt&action=edit&redlink=1), [khó chịu](/w/index.php?title=Kh%C3%B3_ch%E1%BB%8Bu&action=edit&redlink=1). Trong xã hội hiện đại, có xu hướng người ta ngày càng ngủ ít hơn dẫn đến một "hội chứng [mất ngủ](/wiki/M%E1%BA%A5t_ng%E1%BB%A7)"
### Di truyền học[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit§ion=4)]
Con người là một
[động vật](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) có cấu tạo [tế bào](/wiki/T%E1%BA%BF_b%C3%A0o) đầy đủ. Mỗi [tế bào](/wiki/T%E1%BA%BF_b%C3%A0o) người có 23 cặp [nhiễm sắc thể](/wiki/Nhi%E1%BB%85m_s%E1%BA%AFc_th%E1%BB%83), trong đó có 22 cặp [nhiễm sắc thể](/wiki/Nhi%E1%BB%85m_s%E1%BA%AFc_th%E1%BB%83) thường và 1 cặp [nhiễm sắc thể](/wiki/Nhi%E1%BB%85m_s%E1%BA%AFc_th%E1%BB%83) giới tính. Cũng giống như các động vật sinh sản hữu tính khác, thế hệ mới hình thành từ sự [thụ tinh](/wiki/Th%E1%BB%A5_tinh) của tế bào sinh sản là trứng và tinh trùng, tạo ra *hợp tử*. Khi [thụ tinh](/wiki/Th%E1%BB%A5_tinh) thì hợp tử thừa kế [tế bào chất](/wiki/T%E1%BA%BF_b%C3%A0o_ch%E1%BA%A5t) và các [bào quan](/wiki/B%C3%A0o_quan) từ tế bào trứng của mẹ, trong đó có [ADN ty thể](/wiki/MtDNA) hay [mtDNA](/wiki/MtDNA). [Tinh trùng](/wiki/Tinh_tr%C3%B9ng) chỉ góp vào [ADN](/wiki/ADN) [nhiễm sắc thể](/wiki/Nhi%E1%BB%85m_s%E1%BA%AFc_th%E1%BB%83), và bỏ lại các [bào quan](/wiki/B%C3%A0o_quan),... bên ngoài hợp tử. Khi đó mỗi người nhận được 23 [nhiễm sắc thể](/wiki/Nhi%E1%BB%85m_s%E1%BA%AFc_th%E1%BB%83) từ cha và 23 [nhiễm sắc thể](/wiki/Nhi%E1%BB%85m_s%E1%BA%AFc_th%E1%BB%83) từ mẹ, tạo thành 23 cặp. Riêng cặp [nhiễm sắc thể](/wiki/Nhi%E1%BB%85m_s%E1%BA%AFc_th%E1%BB%83) giới tính ở nam là XY và ở nữ là XX, do đó, [nhiễm sắc thể Y](/wiki/Nhi%E1%BB%85m_s%E1%BA%AFc_th%E1%BB%83_Y) ở nam chỉ được nhận từ cha. Sự kết hợp của cặp [nhiễm sắc thể](/wiki/Nhi%E1%BB%85m_s%E1%BA%AFc_th%E1%BB%83) giới tính X và Y cũng khác với ở cặp [nhiễm sắc thể](/wiki/Nhi%E1%BB%85m_s%E1%BA%AFc_th%E1%BB%83) thường, là có *vùng không tái tổ hợp* (NRY) và chỉ tồn tại ở [nhiễm sắc thể Y](/wiki/Nhi%E1%BB%85m_s%E1%BA%AFc_th%E1%BB%83_Y) (hay [Y-ADN](/wiki/Nh%C3%B3m_%C4%91%C6%A1n_b%E1%BB%99i_Y-ADN)).
Đặc tính
*vùng không tái tổ hợp* của [nhiễm sắc thể Y](/wiki/Nhi%E1%BB%85m_s%E1%BA%AFc_th%E1%BB%83_Y) chỉ truyền theo bố, được sử dụng để xác định phả hệ theo bố cho các cá thể đực. Đặc tính [ADN ty thể](/wiki/MtDNA) chỉ truyền theo mẹ được sử dụng để xác định phả hệ theo mẹ cho các cá thể cái. Những nghiên cứu về [Y-ADN](/wiki/Nh%C3%B3m_%C4%91%C6%A1n_b%E1%BB%99i_Y-ADN) và [mtDNA](/wiki/MtDNA) hiện có vai trò đặc biệt quan trọng trong nghiên cứu sự tiến hóa và phát tán của các quần thể người và của loài người nói chung. [Khoa học](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc) ngày nay cho thấy con người có trung bình 20.000-25.000 [gene](/wiki/Gene) và có 98,4% số [gene](/wiki/Gene) giống với loài [động vật](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) gần con người nhất: [tinh tinh](/wiki/Tinh_tinh). Giống như những loài có vú khác, con người có hệ thống xác định [9] [giới tính](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_t%C3%ADnh)XY, vì vậy, phụ nữ sẽ có [nhiễm sắc thể](/wiki/Nhi%E1%BB%85m_s%E1%BA%AFc_th%E1%BB%83)giới tính là XX và đàn ông là XY. [Nhiễm sắc thể X](/wiki/Nhi%E1%BB%85m_s%E1%BA%AFc_th%E1%BB%83_X)lớn hơn và mang nhiều gene hơn [nhiễm sắc thể Y](/wiki/Nhi%E1%BB%85m_s%E1%BA%AFc_th%E1%BB%83_Y), do đó, nhiều bệnh di truyền liên quan đến [nhiễm sắc thể X](/wiki/Nhi%E1%BB%85m_s%E1%BA%AFc_th%E1%BB%83_X)như bệnh máu không đông, ảnh hưởng nhiều đến đàn ông hơn.
### Vòng đời[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit§ion=5)]
Vòng đời sinh học của con người bắt đầu từ khi
[nhau thai](/wiki/Nhau_thai) hình thành. Qua quá trình [thụ tinh](/wiki/Th%E1%BB%A5_tinh) (ở con người là [thụ tinh trong](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A5_tinh_trong&action=edit&redlink=1)), một con người mới hình thành. Trứng thường được thụ tinh trong cơ thể phụ nữ cùng với [tinh trùng](/wiki/Tinh_tr%C3%B9ng) của đàn ông qua quá trình giao hợp, hay như một trong những tiến bộ khoa học gần đây là quá trình [thụ tinh trong ống nghiệm](/wiki/Th%E1%BB%A5_tinh_trong_%E1%BB%91ng_nghi%E1%BB%87m) cũng thường được sử dụng. Trứng đã được thụ tinh phân chia liên tục trong [tử cung](/wiki/T%E1%BB%AD_cung) người phụ nữ và trở thành một bào thai. Sau một khoảng thời gian kéo dài khoảng 38 tuần, bào thai đó sẽ dần dần phát triển trở thành một con người thực thụ. Vào thời điểm được sinh ra, bào thai phát triển đầy đủ sẽ ra khỏi cơ thể người phụ nữ và bắt đầu tự hít thở, và được gọi là "trẻ sơ sinh". Vào thời điểm này, hầu hết những xã hội hiện đại đều công nhận đứa bé ấy là một người và được bảo vệ trước pháp luật, tuy nhiên một số khác thừa nhận [quyền con người](/wiki/Quy%E1%BB%81n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) của đứa bé khi nó còn là một đứa bé trong tử cung người mẹ.
So với những loài động vật khác, việc sinh nở của con người phức tạp hơn hẳn, được coi là hệ quả của sự gia tăng kích thước hộp sọ. Những cơn đau kéo dài suốt 24 tiếng đồng hồ hay hơn thế nữa không hiếm, và cũng có thể dẫn đến chấn thương hay cả cái chết đến cho đứa bé hay người mẹ. Mặc dù khả năng đó đã giảm đi rất nhiều trong thế kỉ 20 và 21 trong những nước phát triển vì sự phát triển những kĩ thuật hỗ trợ sinh sản mới. Sinh sản tự nhiên, tuy có độ nguy hiểm rất cao, nhưng cũng rất phổ biến trong những vùng chưa phát triển trên thế giới.
Con người sau khi được mang thai khoảng 9 tháng thì có cân nặng khoảng 3–4 kg và cao 50–60 cm.
Sau đó, chúng tiếp tục phát triển trong những năm tiếp theo và đạt đến sự phát triển sinh dục nhất định. Trẻ em gái thường tiếp tục phát triển đến năm 18 tuổi, trong khi trẻ em trai lại tiếp tục phát triển đến năm 21 tuổi. Cuộc sống của một người có thể được chia thành những giai đoạn quan trọng sau: [10] [sơ sinh](/wiki/S%C6%A1_sinh), [thiếu nhi](/wiki/Tr%E1%BA%BB_em), [dậy thì](/wiki/D%E1%BA%ADy_th%C3%AC), [thanh niên](/wiki/Tu%E1%BB%95i_tr%E1%BA%BB), [trưởng thành](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_th%C3%A0nh&action=edit&redlink=1)và [già](/wiki/L%C3%A3o_h%C3%B3a). Tuy nhiên, độ dài của những giai đoạn trên luôn không rõ ràng, nhất là giai đoạn cuối.
Có những ý kiến khác nhau về tuổi thọ trên Trái Đất. Ở những nước đã phát triển, người ta ngày càng già đi, với
[ ở mức xấp xỉ 40 tuổi (cao nhất là ở độ tuổi trung bình](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_theo_tu%E1%BB%95i_trung_b%C3%ACnh) [Monaco](/wiki/Monaco)với mức 45,1 tuổi), nhưng ở những nước thuộc thế giới thứ ba thì độ tuổi trung bình lại là 15-20 tuổi (thấp nhất là ở [Uganda](/wiki/Uganda)với mức 14,8 năm). [Tuổi thọ trung bình](/wiki/B%E1%BA%A3ng_x%E1%BA%BFp_h%E1%BA%A1ng_%C6%B0%E1%BB%9Bc_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_tu%E1%BB%95i_th%E1%BB%8D_khi_sinh_theo_qu%E1%BB%91c_gia)của con người được ước tính là 77,2 vào năm 2001 ở Hoa Kỳ. [[11]](#cite_note-11) [Tuổi thọ trung bình](/wiki/B%E1%BA%A3ng_x%E1%BA%BFp_h%E1%BA%A1ng_%C6%B0%E1%BB%9Bc_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_tu%E1%BB%95i_th%E1%BB%8D_khi_sinh_theo_qu%E1%BB%91c_gia)ở Singapore là 84,29 năm ở nữ và 78,96 năm đối với nam, trong khi ở [Botswana](/wiki/Botswana), do dịch bệnh AIDS đang hoành hành tại đây cho nên tuổi thọ chỉ ở mức 30,99 năm với nam và 30,53 năm đối với nữ. Cứ năm người châu Âu thì sẽ có một người sống thọ nhưng phải 20 người châu Phi thì mới có một người sống được hơn 60 tuổi. [[12]](#cite_note-12)
Số người có tuổi thọ trên 100 trên thế giới được
[Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) ước tính là khoảng 210.000 vào năm 2002. . Tuổi thọ lớn nhất ở con người là khoảng 120 năm (cụ [13] [Jeanne Calment](/wiki/Jeanne_Calment)đã sống được 122 năm 164 ngày). Trên toàn thế giới, cứ 81 người đàn ông có tuổi thọ trên 60 tuổi thì có 100 phụ nữ như thế. Và trong số những người thọ nhất thì tỉ lệ đó là 53 nam: 100 nữ.
Một câu hỏi khác là khi nào con người bắt đầu nhận thức và nó sẽ trở nên như thế nào sau khi chết vẫn còn đang được tranh cãi. Nỗi lo sợ cái chết khiến hầu hết loài người cảm thấy bất an và lo sợ. Những lễ chôn cất thường được tổ chức rất trọng thể trong xã hội loài người thể hiện một lòng tin về
[sự sống sau cái chết](/wiki/Lai_th%E1%BA%BF) hay sự [bất tử](/wiki/B%E1%BA%A5t_t%E1%BB%AD).
### Chủng tộc[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit§ion=6)]
Con người thường tự phân loại họ thành những chủng tộc khác nhau, mặc dù những bằng chứng khoa học chứng minh về chủng tộc còn gây nhiều tranh cãi. Con người thường phân loại chủng tộc dựa vào
[tổ tiên](/w/index.php?title=T%E1%BB%95_ti%C3%AAn&action=edit&redlink=1) hay đặc điểm sinh học, đặc biệt là màu da và những đặc điểm khác trên mặt; ngoài ra còn có các đặc điểm khác như ngôn ngữ, văn hóa và quốc gia mà họ đang sinh sống. Sự hình thành các chủng tộc có thể dẫn đến các cách hành xử khác nhau và những sự phân biệt khác nhau đối với người từ chủng tộc khác, dẫn đến thuyết [phân biệt chủng tộc](/wiki/Ph%C3%A2n_bi%E1%BB%87t_ch%E1%BB%A7ng_t%E1%BB%99c). Do đó, một số xã hội đặt nặng những định kiến của mình về những xã hội khác, trong khi một số khác lại không.
### Sự tiến hóa của con người[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit§ion=7)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/f/fa/Pekingthr.jpg/250px-Pekingthr.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/f/fa/Pekingthr.jpg/250px-Pekingthr.jpg)
[người Bắc Kinh](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_B%E1%BA%AFc_Kinh), một đại diện xa xưa đã tuyệt chủng được xem là tổ tiên gần nhất của *Homo sapiens*: *Homo erectus*.
Nghiên cứu về sự tiến hóa của loài người cũng là nghiên cứu sự phát triển của chi
*, nhưng đôi khi nó cũng có liên quan đến những sinh vật khác thuộc họ Homo* [Hominidae](/wiki/H%E1%BB%8D_Ng%C6%B0%E1%BB%9Di)hay phân họ [Homininae](/wiki/Ph%C3%A2n_h%E1%BB%8D_Ng%C6%B0%E1%BB%9Di). "Con người hiện đại được giới khoa học cho vào phân loài *Homo sapiens sapiens*, và là một mở rộng của loài *Homo sapiens*. Ngoài ra, trong loài *Homo sapiens*còn có một phân loài khác ngày nay đã tuyệt chủng mang tên *(nghĩa là* [Homo sapiens idaltu](/wiki/Homo_sapiens_idaltu) *"người thông minh ra đời trước"*). [[14]](#cite_note-14)
Loài mang quan hệ gần nhất đối với
*Homo sapiens* là loài [tinh tinh](/wiki/Tinh_tinh_th%C3%B4ng_th%C6%B0%E1%BB%9Dng) và loài [tinh tinh lùn](/wiki/Tinh_tinh_l%C3%B9n). So sánh các sơ đồ gen cho kết quả là "sau 6,5 triệu năm tiến hóa theo những con đường khác nhau, sự khác nhau giữa tinh tinh và con người gấp 10 lần sự khác nhau giữa hai người không có quan hệ gì với nhau nhưng vẫn nhỏ hơn 10 lần so với một con chuột bạch và một con chuột thường". Tuy nhiên trên thực tế, số gen con người giống tinh tinh đến 96%. Người ta cho rằng con đường tiến hóa giữa con người đã đi theo một hướng khác với tinh tinh vào khoảng 5 triệu năm trong khi đối với [15] [khỉ đột](/wiki/Kh%E1%BB%89_%C4%91%E1%BB%99t)là 8 triệu năm. Tuy nhiên, một hộp sọ của loài linh trưởng *được cho là khoảng 7 triệu năm tuổi, có thể nó của một tổ tiên xa hơn của chúng ta.* [Sahelanthropus tchadensis](/w/index.php?title=Sahelanthropus_tchadensis&action=edit&redlink=1)
Có hai lý thuyết khoa học về sự hình thành nguồn gốc con người hiện đại. Tất cả đều có liên quan đến quan hệ giữa con người và những loài linh trưởng khác.
[Thuyết một nguồn gốc từ châu Phi](/wiki/Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c_ch%C3%A2u_Phi_g%E1%BA%A7n_%C4%91%C3%A2y_c%E1%BB%A7a_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_hi%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BA%A1i) cho rằng tất cả loài người hiện đại đều tiến hóa ở châu Phi và về sau, con người sinh sản nhanh lấn chiếm các loài linh trưởng khác trên tất cả mọi nơi trên thế giới. [16] *cho rằng sự tiến hóa của loài người diễn ra riêng lẻ ở những quần thể* [Thuyết nguồn gốc đa vùng](/wiki/Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c_%C4%91a_v%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_hi%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BA%A1i) [Homo erectus](/wiki/Homo_erectus)tại các vùng khác nhau.
Những nhà di truyền học Lynn Jorde và Henry Harpending của trường đại học Utah đã cho rằng sự khác biệt
[ADN](/wiki/ADN) của hai người vẫn còn rất nhỏ so với ở loài khác, và trong suốt [thế Pleistocen](/wiki/Th%E1%BA%BF_Pleistocen), số lượng con người bị giảm xuống rất nhiều, chỉ còn khoảng 10.000 cặp dẫn đến một số lượng rất nhỏ gen được di truyền. Một số nguyên nhân khác cho vấn đề này cũng đã được nêu ra, trong đó nổi bật nhất là thuyết *. thảm họa Toba*
Sự tiến hóa của con người được đánh dầu bằng những dấu hiệu sinh học khác nhau, bao gồm sự phát triển của hộp sọ và cả bộ não lên đến mức 1.400 cm³; về thể tích, cao hơn gấp đôi tinh tinh hay khỉ đột. Những phần của bộ não con người cũng phát triển khác so với các loài linh trưởng khác cho phép xuất hiện thêm phần ngôn ngữ. Những nhà khoa học đang tranh luận về sự quan trọng của cấu trúc bộ não trên cả kích thước bộ não. Một trong những tiến hóa lớn là số răng nanh giảm, hình thành những di chuyển bằng hai chân, sự hình thành của dây thanh và hộp âm giúp phát triển tiếng nói. Ngành
[nhân loại học](/wiki/Nh%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc) vẫn còn nhiều tranh cãi về những tiến hóa và vai trò của chúng thực sự trên một con người hiện đại. [[17]](#cite_note-17) [[18]](#cite_note-18)
### Dân cư và dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit§ion=8)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Map-of-human-migrations.jpg/350px-Map-of-human-migrations.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Map-of-human-migrations.jpg/350px-Map-of-human-migrations.jpg)
*. Sơ đồ vẽ với Bắc Cực ở trung tâm và các lục địa được trải ra theo hình phẳng.* [mtDNA](/wiki/MtDNA)
Các nhà
[nhân chủng học](/wiki/Nh%C3%A2n_ch%E1%BB%A7ng_h%E1%BB%8Dc) hiện đại đang chấp nhận rộng rãi rằng loài * được hình thành ở những đồng cỏ Homo sapiens* [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi)khoảng 200.000 đến 250.000 năm về trước, là hậu duệ của loài *, tiếp tục mở rộng lãnh địa cư trú và rồi thống trị lục địa Á-Âu và khu vực Thái Bình Dương vào khoảng 40.000 năm về trước, cuối cùng là châu Mỹ vào 10.000 năm trước, tức là theo* [Homo erectus](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BB%A9ng_th%E1%BA%B3ng) *.* [thuyết một nguồn gốc từ châu Phi](/wiki/Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c_ch%C3%A2u_Phi_g%E1%BA%A7n_%C4%91%C3%A2y_c%E1%BB%A7a_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_hi%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BA%A1i) Chúng thay thế loài [[19]](#cite_note-19) *và loài* [Homo neanderthalensis](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Neanderthal) *vốn cũng là những hậu duệ khác của loài* [Homo floresinesis](/w/index.php?title=Homo_floresinesis&action=edit&redlink=1) *Homo erectus*(chúng đã phát triển khắp lục địa Á-Âu vào hơn 2 triệu năm trước) do có sức sinh sản tốt hơn và tìm kiếm thức ăn tốt hơn.
Những người thượng cổ thường kiếm sống bằng cách săn bắt-hái lượm, một lối sống rất phù hợp với những vùng đồng cỏ châu Phi. Một số nhóm người về sau bắt đầu sống lối sống du mục và thường hay bắt thú vật để nuôi lấy thịt. Về sau nữa, khi lối sống định cư phát triển thì nền nông nghiệp cũng ra đời. Những khu vực định cư chính của con người phụ thuộc rất nhiều vào nguồn nước, vào lối sống, vào tài nguyên thiên nhiên (như đất đai có phù hợp để gieo trồng hay không, có nhiều cỏ để chăn nuôi hay không, có nhiều thú để săn bắt hay không). Tuy nhiên, con người lại có khả năng thay đổi nơi cư trú của họ bằng các phương tiện vận chuyển khác nhau. Do đó, sự thay đổi môi trường là nhân tố chủ yếu khiến con người thay đổi nơi cư sinh sống.
Khoa học kĩ thuật đã cho phép con người thống trị tất cả những lục địa và sinh tồn ở bất cứ thời tiết. Trong những thập niên gần đây, con người đã thám hiểm
[Nam Cực](/wiki/Nam_C%E1%BB%B1c), dưới biển sâu và ngay cả không gian vũ trụ, mặc dù cư trú lâu dài ở những vùng như thế là chưa hoàn toàn có thể. Với dân số khoảng 6 tỉ người, con người là loài đông nhất trong số những loài động vật có vú. Phần lớn người (61%) sống ở châu Á, phần còn lại chia đều cho châu Mỹ (14%), châu Phi (13%) và châu Âu (12%). châu Đại Dương chiếm 0,5% (xem thêm [danh sách các quốc gia theo dân số](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n) và [danh sách các quốc gia theo mật độ dân số](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)).
Sự tồn tại của con người ở những vùng vốn có điều kiện khắc nghiệt đối với cuộc sống như Nam Cực hay ngoài không gian rất hạn chế về mặt thời gian và chỉ tồn tại ở những lĩnh vực thám hiểm, nghiên cứu khoa học, quân sự và công nghiệp. Nhất là sự sống trên không gian vũ trụ, trong quá khứ và hiện tại, chưa có quá 13 người từng sống trên không gian cùng lúc. Giữa năm 1969 và 1972, chỉ có 2 người bước đi cùng lúc trên Mặt Trăng. Đến năm 2006, chưa có một thiên thể tự nhiên nào khác có bước chân của con người ngoại trừ Mặt Trăng mặc dù luôn có con người hiện diện trên
[trạm không gian quốc tế](/wiki/Tr%E1%BA%A1m_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) từ ngày [31 tháng 10](/wiki/31_th%C3%A1ng_10) năm [2000](/wiki/2000). Từ năm 1800 đến 2000, dân số con người đã tăng lên 6 lần: từ 1 tỉ lên 5 tỉ. Vào năm 2004, khoảng 2,5 tỉ trên 6,3 tỉ người (39.7%) sống trong những vùng nông thôn, và con số này sẽ tăng mạnh trong thế kỉ 21. Vấn đề mà những người trong những đô thị lớn đang gặp phải là ô nhiễm, tội ác và nghèo đói, nhất là ở trung tâm và những khu vực vùng ven.
### Thức ăn và nước uống[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit§ion=9)]
Sự cần thiết phải nạp vào cơ thể thường xuyên một lượng thức ăn và nước uống thể hiện một phần văn hóa loài người, và dẫn đến một ngành khoa học thức ăn. Khi không tìm kiếm đủ thức ăn sẽ dẫn đến tình trạng đói và không tìm kiếm đủ nước uống sẽ dẫn đến tình trạng khát. Cả đói và khát đều có thể dẫn đến cái chết nếu không được giải quyết kịp thời. Bình thường, một người có thể sống được từ 2 đến 8 tuần không cần thức ăn, chỉ dựa vào lượng mỡ dự trữ trong cơ thể, nhưng chỉ tối đa 3 đến 4 ngày không có nước. Trong xã hội hiện đại, hiện tượng béo phì đang tăng nhanh trong dân số đến mức có thể gọi đó là một dịch bệnh, gây những vấn đề lớn đến sức khỏe của con người và gây giảm tuổi thọ ở những nước phát triển và ngay cả ở những nước đang phát triển. Trung tâm điều khiển dịch bệnh quốc gia Hoa Kỳ cho thấy 32% người lớn trên 20 tuổi là béo phì, trong số 66.5% người thừa cân. Béo phì được tin là do một số nguyên nhân khác nhau gây ra mà một trong số đó là ăn quá nhiều.
Người là một loài
[ăn tạp](/w/index.php?title=%C4%82n_t%E1%BA%A1p&action=edit&redlink=1), nghĩa là một loài có thể ăn cả động vật và cả thực vật. Loài người cổ *Homo sapiens* là những thợ săn- người hái lượm và đó là cách chính để tìm kiếm thức ăn, kết hợp giữa việc hái những loài thực vật mọc quanh, nấm, trái cây và lao vào cuộc chơi đi săn hay bị săn. Một số người hiện đại chọn con đường [ăn chay](/wiki/%C4%82n_chay) vì những lý do khác nhau. Họ từ chối ăn thịt vì những lí do tôn giáo, đạo đức, và sức khỏe. Người ta tin rằng loài người đã biết dùng lửa để chuẩn bị thức ăn và bắt đầu ăn thức ăn chín từ khi họ hoàn toàn tách ra khỏi loài * hay có thể sớm hơn. Homo erectus*
Khoảng 10.000 năm trước, con người bắt đầu phát triển nông nghiệp, bắt đầu thay đổi gần như hoàn toàn những gì con người đã ăn trước đây. Điều này dẫn đến việc gia tăng dân số, sự hình thành những thành phố lớn và cùng với sự gia tăng mật độ dân số cũng là sự gia tăng các bệnh truyền nhiễm. Các loại thức ăn được chế biến và dùng như thế nào cũng rất khác nhau tùy theo thời gian, vị trí và nền văn hóa. Thế kỉ 18 đến 20 đã tạo ra những phát minh rất lớn về chế biến, bảo quản, lưu trữ và vận chuyển thức ăn. Ngày nay, hầu hết bất cứ nơi nào trên thế giới người ta không chỉ có thể thưởng thức những món ăn truyền thống của nước họ mà còn từ nhiều nước khác nhau.
### Bộ não, tri thức và sự nhận thức[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit§ion=10)]
Bộ não của con người là trung tâm của những phản xạ của con người, điều khiển hầu hết những hoạt động của con người. Bộ não điều khiển những phản xạ không điều kiện như điều khiển nhịp tim, tiêu hóa thức ăn,... và cả những phản xạ có điều kiện có ý thức như suy nghĩ, suy luận, lý luận, trừu tượng.
Bộ não con người được cho là trung tâm của những hành động có ý thức bậc cao và "thông minh" hơn những loài khác. Trong khi ở những loài động vật khác thì việc sử dụng công cụ gần như là một bản năng, hay cũng chỉ là một sự bắt chước thì kĩ thuật ở con người thì hoàn toàn phức tạp hơn, luôn bao gồm những cải tiến. Ngay cả những công cụ trong xã hội cổ của loài người cũng vô cùng hiện đại hơn bất cứ những công cụ do các loài động vật khác sử dụng. [20] [[21]](#cite_note-21)
Khả năng suy luận trừu tượng của con người có thể là duy nhất trong giới động vật. Con người là một trong số 6 loài vượt qua bài kiểm tra gương (nhận ra bản thân ở trong gương); trong khi 5 loài còn lại là
[tinh tinh](/wiki/Tinh_tinh), [tinh tinh lùn](/wiki/Tinh_tinh_l%C3%B9n), [khỉ không đuôi](/w/index.php?title=Kh%E1%BB%89_kh%C3%B4ng_%C4%91u%C3%B4i&action=edit&redlink=1), [cá heo](/wiki/C%C3%A1_heo) và [bồ câu](/wiki/H%E1%BB%8D_B%E1%BB%93_c%C3%A2u). Tuy nhiên, những người dưới 2 tuổi hầu hết đều không vượt qua bài kiểm tra gương như trên. . Tuy nhiên, cũng có một số ý kiến cho rằng đây là cách phân loại riêng của loài người nhằm thể hiện rằng con người có ý thức về bản thân, trên thực tế nó kiểm tra trí nhớ + thị giác mà thôi. Các loài khác nhau đều có cách này hoặc cách khác để giao tiếp với nhau, và có thể có ý thức ở mức độ nào đó mà loài người vẫn chưa hiểu hết được. Cuộc tranh luận về ý thức của loài người là duy nhất hay không đến nay vẫn còn chưa xác định bằng chứng rõ rệt. Một số nhà sinh học cho rằng loài người chỉ là một trong số hàng triệu phiên bản nhánh tiến hóa trong chủng loài trên Trái Đất và vẫn có thể có khiếm khuyết buộc phải tiến hóa thích nghi, hoặc bị tuyệt chủng như bất kỳ loài vật nào trên thế giới. Rằng lịch sử con người trải qua chỉ chừng 5 -10 triệu năm trong khi có những chủng loài khác đã tồn tại qua những đoạn thăng trầm nhất của lịch sử Trái Đất như loài gián, loài cá mập,... từ rất lâu trước khi con người tồn tại. Vì vậy còn quá sớm để nghĩ rằng ý thức của loài người là tiến bộ nhất, nói như tiến hóa "tồn tại, thích nghi được mới là kẻ mạnh. Phát triển vượt bậc, nhưng không thích nghi thay đổi sẽ bị tự tiêu diệt". [22]
Bộ não con người cảm nhận thế giới qua các
[giác quan](/wiki/Gi%C3%A1c_quan), và mỗi người bị ảnh hưởng rất nhiều bởi những kinh nghiệm của họ, dẫn đến nhận thức sự hiện hữu của bản thân và thời gian. Một số nhà khoa học thậm chí còn cho rằng con người không hề có ý nghĩ, mà nó chỉ là kết quả của một số quá trình cảm nhận từ bên trong hay từ bên ngoài, giống như những phần mềm đang chạy song song trên máy tính. Con người đã nghiên cứu rất nhiều về ảnh hưởng của trí tuệ và bộ não, bằng chứng là sự ra đời những môn học như thần kinh học để nghiên cứu những vấn đề về hệ thần kinh, [23] [tâm lý học](/wiki/T%C3%A2m_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc)để nghiên cứu những khía cạnh biểu hiện về hình thức bên ngoài, và đôi khi có thể kể thêm môn [thần kinh học](/wiki/Th%E1%BA%A7n_kinh_h%E1%BB%8Dc), một môn học tìm cách chữa những chứng bệnh có liên quan đến những hành vi cư xử bất thường. Môn tâm lý học không quan tâm chú trọng nhiều đến cấu trúc bộ não mà chỉ chú ý nhiều đến quá trình xử lý thông tin của bộ não. Trong thời đại ngày nay, nhờ vào những cuộc tìm kiếm không ngừng nghỉ về cấu trúc bộ não con người đã giúp cho con người phát triển những ngành khoa học đầy triển vọng khác như [trí thông minh nhân tạo](/wiki/Tr%C3%AD_tu%E1%BB%87_nh%C3%A2n_t%E1%BA%A1o),...
Quá trình suy nghĩ của con người là trung tâm của ngành tâm lý học và những ngành khác có liên quan. Ngành
*tâm lý học nhận thức* nghiên cứu về sự nhận thức của con người, quá trình mà con người suy nghĩ để dẫn đến một hành vi nào đó. Những khía cạnh khác như cảm giác, khả năng học hỏi, giải quyết vấn đề, trí nhớ, sự tập trung, ngôn ngữ và cả cảm xúc cũng được nghiên cứu rất kĩ càng. Những tiến bộ trong ngành tâm lí học nhận thức được áp dụng rất rộng rãi trong những lĩnh vực khác nhau trong cuộc sống. Với mục tiêu chính là nghiên cứu sự hình thành tâm lý của con người trong cả cuộc đời, ngành *tâm lý học phát triển* tìm hiểu cách mà con người hiểu được và phản ứng lại với thế giới xung quanh và sự thay đổi khả năng đó theo thời gian. Ngành này cũng tập trung nhiều đến vấn đề trí thông minh, tính xã hội, sự đạo đức, nhân đạo của một người. Ngành *tâm lý học xã hội* tìm cách liên kết xã hội học với tâm lý học bằng cách cùng nhau chia sẻ những sự tương đồng và nguồn gốc của những hành vi của con người trong xã hội và cũng nhấn mạnh về vấn đề giao tiếp của con người. Ngoài ra còn có môn *tâm lý học tiến hóa* để nghiên cứu về hành vi của tất cả con người và loài vật
## Lịch sử loài người[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit§ion=11)]
## Nhân quyền[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit§ion=12)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit§ion=13)] [^](#cite_ref-msw3_1-0) [Groves, Colin](/w/index.php?title=Colin_Groves&action=edit&redlink=1)(16 tháng 11 năm 2005). Wilson D. E. và Reeder D. M. (chủ biên), biên tập. [. Nhà xuất bản Đại học Johns Hopkins.](http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=12100795) *Mammal Species of the World* [ISBN 0-801-88221-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0801882214). **Goodman M, Tagle D, Fitch D, Bailey W, Czelusniak J, Koop B, Benson P, Slightom J (1990). “Primate evolution at the DNA level and a classification of hominoids”.** [^](#cite_ref-2) *J Mol Evol* **30**(3): 260–266. [doi](/wiki/DOI): [10.1007/BF02099995](//dx.doi.org/10.1007%2FBF02099995). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [2109087](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2109087). [^](#cite_ref-3) [“Hominidae Classification”](http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/classification/Hominidae.html). *Animal Diversity Web @ UMich*. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2006. **Hoàng Dung.** [^](#cite_ref-4) *Cõi trời cõi ta*. Falls Church, VA: Tiếng Quê Hương, 2011. tr 173 [^](#cite_ref-5) [của Nicholas Wade, trên tờ](http://www.freerepublic.com/focus/f-news/966532/posts) *Lí do con người không có lông* *New York Times*, ngày [19 tháng 8](/wiki/19_th%C3%A1ng_8)năm [2003](/wiki/2003). **Jablonski, N.G. & Chaplin, G. (2000).** [^](#cite_ref-6) *(pdf).* [Sự tiến hóa về màu da của con người](http://www.bgsu.edu/departments/chem/faculty/leontis/chem447/PDF_files/Jablonski_skin_color_2000.pdf) **Harding, Rosalind M., Eugene Healy, Amanda J. Ray, Nichola S. Ellis, Niamh Flanagan, Carol Todd, Craig Dixon, Antti Sajantila, Ian J. Jackson, Mark A. Birch-Machin, và Jonathan L. Rees (2000).** [^](#cite_ref-7) *Evidence for variable selective pressures at MC1R*(Bằng chứng về sự thay đổi áp lực trên gene MC1R). Tạp chí "Human Genetics" của Hoa Kỳ số 66: 1351–1361. **Robin, Ashley (1991).** [^](#cite_ref-8) *Biological Perspectives on Human Pigmentation*(Những viễn cảnh sinh học về màu da con người). Nhà xuất bản Cambridge. **Britten RJ (2002). “Divergence between samples of chimpanzee and human DNA sequences is 5%, counting indels (Sự khác nhau giữa** [^](#cite_ref-9) [ADN](/wiki/ADN)của người và tinh tinh là 5%)”. *Proc Natl Acad Sci U S A* **99**(21): 13633–5. [PMID 12368483](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12368483?dopt=Abstract). [^](#cite_ref-10) [Cân nặng khi sinh của trẻ em](http://childinfo.org/areas/birthweight/) [^](#cite_ref-11) [Tuổi thọ dự đoán ở Hoa Kì](http://www.cdc.gov/nchs/fastats/lifexpec.htm), Trung tâm quốc gia số liệu sức khỏe, điều khiển và phòng chống bệnh tật. [^](#cite_ref-12) [Sách tra cứu thông tin về thế giới](http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/), CIA, Hoa Kỳ [^](#cite_ref-13) [Số liệu về tuổi của Liên Hiệp Quốc](http://web.archive.org/web/20021027033134/http://www.un.org/ageing/note5713.doc.htm), Nhà xuất bản Liên Hiệp Quốc, 28 tháng 2, 2002 [^](#cite_ref-14) [Những bằng chứng về sự tiến hóa của con người trên mô hình 3 chiều](http://www.anth.ucsb.edu/projects/human/#), Philip L. Walker và Edward H. Hagen, Dept of Anthropology, Đại học Santa Barbara, California. [^](#cite_ref-15) [ADN của người và tinh tinh giống nhau đến 96%](http://news.ft.com/cms/s/43445728-1a44-11da-b279-00000e2511c8.html), Clive Cookson, *Thời báo Kinh Tế*, [13 tháng 8](/wiki/13_th%C3%A1ng_8), [2005](/wiki/2005). **Eswaran, Vinayak, Harpending, Henry & Rogers, Alan R.** [^](#cite_ref-16) [Gen cho thấy rằng nguồn gốc của con người là ở châu Phi](http://www.sciencedirect.com/science/article/B6WJS-4G3SC6X-1/2/aae7c2810f0d87628e228363c0e1bd66), Tạp chí *Human Evolution*. **Boyd, Robert & Silk, Joan B. (2003).** [^](#cite_ref-17) *How Humans Evolved*(Con người tiến hóa như thế nào). New York: Norton & Company. [ISBN 0-393-97854-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0393978540). **Dobzhansky, Theodosius (1963).** [^](#cite_ref-18) *Nhân loại học và khoa học tự nhiên: vấn đề tiến hóa của con người*, Tạp chí *Nhân loại học hiện đại* **4**(2): 138-148. **Templeton, Alan (2002).** [^](#cite_ref-19) ["Rời khỏi châu Phi một lân nữa"](http://cogweb.ucla.edu/ep/Templeton_02.html)Tạp chí *Nature*416: 45 - 51. [^](#cite_ref-20) [Hình ảnh 3 chiều về bộ não](http://www.pbs.org/wnet/brain/3d/index.html), *Cuộc sống bí mật của bộ não*, Public Broadcasting Service. **Carl Sagan (1978).** [^](#cite_ref-21) *Con rồng xứ Eden*. [ISBN 0-345-34629-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0345346297). [^](#cite_ref-22) [Sự nhận thức và dấu hiệu của vũ trụ](http://www.ulm.edu/~palmer/ConsciousnessandtheSymbolicUniverse.htm), do Dr. Jack Palmer. **Dennett, Daniel (1991).** [^](#cite_ref-23) *Giải thích về sự nhận thức*. Little Brown & Co, 1991, [ISBN 0-316-18065-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0316180653).
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit§ion=14)]
|
|![]()
|
| có thông tin sinh học về
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[Con người](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=31536)tại [Từ điển bách khoa Việt Nam](/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Homo sapiens](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1350865)tại [Encyclopædia Britannica](/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) **(tiếng Anh)** [tại Encyclopedia of Life](http://www.eol.org/pages/327955) *Người* [Người](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?id=9606)tại trang [Trung tâm Thông tin Công nghệ sinh học quốc gia Hoa Kỳ](/wiki/Trung_t%C3%A2m_Th%C3%B4ng_tin_C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_sinh_h%E1%BB%8Dc_qu%E1%BB%91c_gia_Hoa_K%E1%BB%B3)(NCBI). [tại](http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=180092) *Người*180092 [Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_Th%C3%B4ng_tin_Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_T%C3%ADch_h%E1%BB%A3p)(ITIS). [Linnaeus](/wiki/Carl_von_Linn%C3%A9)(1758). [“Homo sapiens”](http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/136584). *.* [Sách đỏ IUCN các loài bị đe dọa.](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F_IUCN)Phiên bản 2012 [Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế](/wiki/Li%C3%AAn_minh_B%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_Thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF). [Con người và Tâm lý](http://chungta.com/Desktop.aspx/ChungTa-SuyNgam/Con-Nguoi/) [Con người và Thiên nhiên](http://www.thiennhien.net/)
|
|
|
|
|Loài||Thời gian sống (
|[Thể tích não](/w/index.php?title=Dung_t%C3%ADch_h%E1%BB%99p_s%E1%BB%8D&action=edit&redlink=1)(cm³) [H. habilis](/wiki/Homo_habilis) [Châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi) [H. erectus](/wiki/Homo_erectus) [Á-Âu](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_l%E1%BB%A5c_%C3%81_%C3%82u)(Java, Trung Quốc, Kavkaz) [H. rudolfensis](/wiki/Homo_rudolfensis) [H. georgicus](/wiki/Homo_georgicus) [H. ergaster](/wiki/Homo_ergaster) [H. antecessor](/wiki/Homo_antecessor) [H. cepranensis](/wiki/Homo_cepranensis) [H. heidelbergensis](/wiki/Homo_heidelbergensis) [Châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), châu Phi, Trung Quốc [H. neanderthalensis](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Neanderthal) [H. rhodesiensis](/wiki/Homo_rhodesiensis) [H. sapiens sapiens](/wiki/Lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [H. sapiens idaltu](/wiki/Homo_sapiens_idaltu)

X-Cache-Status: hit


markdown:
# Ribiers
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [44°13′55″B 5°51′26″Đ / 44,2319444444°B 5,85722222222°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Ribiers¶ms=44.2319444444_N_5.85722222222_E_region:FR_type:city)
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Provence-Alpes-Côte d'Azur](/wiki/Provence-Alpes-C%C3%B4te_d%27Azur) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Hautes-Alpes](/wiki/Hautes-Alpes) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Gap](/wiki/Gap_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Liên xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p#Li.C3.AAn_x.C3.A3) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)
(2008-2014)
[Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 519 m/1.703 ft)
1 2(14,11 sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [05118](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=05118-COM)/ [05300](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p) **Ribiers** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_t%E1%BB%89nh_Hautes-Alpes) của [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Hautes-Alpes](/wiki/Hautes-Alpes), thuộc vùng [Provence-Alpes-Côte d’Azur](/wiki/Provence-Alpes-C%C3%B4te_d%27Azur), đông nam nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p).


markdown:
*Tarucus sybaris*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Tarucus sybaris
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Arthropoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Insecta](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Lepidoptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_v%E1%BA%A9y) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Lycaenidae](/wiki/H%E1%BB%8D_B%C6%B0%E1%BB%9Bm_xanh) [Phân họ](/wiki/Ph%C3%A2n_h%E1%BB%8D)( *subfamilia*) [Lycaeninae](/w/index.php?title=Lycaeninae&action=edit&redlink=1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Tarucus](/w/index.php?title=Tarucus&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **T. sybaris** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Tarucus sybaris*
(
[Hopffer](/w/index.php?title=Carl_Heinrich_Hopffer&action=edit&redlink=1), [1855](/wiki/1855)) [[1]](#cite_note-1) [Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) *Lycaena sybaris*Hopffer, 1855 *Cupido linearis*Aurivillius, 1925 *Tarucus sybaris f. vreuricki*Dufrane, 1954
The
**Dotted Blue** ( *Tarucus sybaris*) là một loài [bướm ngày](/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Bm_ng%C3%A0y) thuộc [họ Bướm xanh](/wiki/H%E1%BB%8D_B%C6%B0%E1%BB%9Bm_xanh). Nó được tìm thấy ở miền nam [Africa](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi). [Sải cánh](/wiki/S%E1%BA%A3i_c%C3%A1nh) dài 22–26 mm đối với con đực và 20–27 mm đối với con cái. Con trưởng thành bay quanh năm, nhiều nhất vào từ tháng 11 đến tháng 3. [[2]](#cite_note-2) [Ấu trùng](/wiki/%E1%BA%A4u_tr%C3%B9ng) ăn * species, bao gồm Ziziphus* *và* [Ziziphus zeyheriana](/wiki/Ziziphus_zeyheriana) *.* [Ziziphus mucronata](/wiki/Ziziphus_mucronata)
## Mục lục
## Phụ loài[
[sửa](/w/index.php?title=Tarucus_sybaris&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tarucus_sybaris&action=edit§ion=1)] *Tarucus sybaris sybaris*(South Africa (East Cape, KwaZulu-Natal, miền đông Orange Free State, Gauteng, Mpumalanga, Limpopo Province và North West Province), Mozambique, Zimbabwe, Zambia, Malawi) *Tarucus sybaris linearis*(Aurivillius, 1924) (North Cape, miền tây Orange Free State, Namibia, Angola, Botswana)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Tarucus_sybaris&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tarucus_sybaris&action=edit§ion=2)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Tarucus_sybaris&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tarucus_sybaris&action=edit§ion=3)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Tarucus_sybaris&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tarucus_sybaris&action=edit§ion=4)]
|
|![]()
|
| có thông tin sinh học về
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

X-Cache: cp1055 miss, cp1052 miss


markdown:
*Varanus tristis*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Varanus tristis
|
|[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Reptilia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Squamata](/wiki/B%C3%B2_s%C3%A1t_c%C3%B3_v%E1%BA%A3y) [Phân bộ](/wiki/Ph%C3%A2n_b%E1%BB%99)( *subordo*) [Lacertilia](/wiki/Th%E1%BA%B1n_l%E1%BA%B1n) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Varanidae](/wiki/Varanidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Varanus](/wiki/Varanus) [Phân chi](/wiki/Ph%C3%A2n_chi)( *subgenus*) *V. (Odatria)* [[1]](#cite_note-1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **V. tristis** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Varanus tristis*
(
[Schlegel](/w/index.php?title=Hermann_Schlegel&action=edit&redlink=1), [1839](/wiki/1839)) * là một loài Varanus tristis* [thằn lằn](/wiki/Th%E1%BA%B1n_l%E1%BA%B1n)trong họ [Varanidae](/wiki/Varanidae). Loài này được Schlegel mô tả khoa học đầu tiên năm 1839. [[2]](#cite_note-2)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Varanus_tristis&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Varanus_tristis&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Varanus_tristis&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Varanus_tristis&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [Varanus tristis description](http://www.varanus.nl/V_tristis_beschr_eng.htm) [^](#cite_ref-2) [“](http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Varanus&species=tristis). The Reptile Database. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2013. *Varanus tristis*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Varanus_tristis&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Varanus_tristis&action=edit§ion=3)]
Phương tiện liên quan tới
[Varanus tristis](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Varanus_tristis) tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)


markdown:
# Viellenave-de-Navarrenx
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [43°21′02″B 0°47′31″T / 43,3505555556°B 0,791944444444°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Viellenave-de-Navarrenx¶ms=43.3505555556_N_-0.791944444444_E_region:FR-64_type:city(154))
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Aquitaine](/wiki/Aquitaine) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Pyrénées-Atlantiques](/wiki/Pyr%C3%A9n%C3%A9es-Atlantiques) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Oloron-Sainte-Marie](/wiki/Oloron-Sainte-Marie_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)
(2008–2014)
[Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 125 m/410 ft)
1 2(2,19 sq mi) [Nhân khẩu](/wiki/Nh%C3%A2n_kh%E1%BA%A9u_Ph%C3%A1p) 2 [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(70 /sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [64555](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=64555-COM)/ [64190](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p) 1Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 [acre](/wiki/Acre)) cũng như các cửa sông. 2 *Dân số không tính hai lần*: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần. **Viellenave-de-Navarrenx** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) thuộc [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Pyrénées-Atlantiques](/wiki/Pyr%C3%A9n%C3%A9es-Atlantiques) trong [vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Aquitaine](/wiki/Aquitaine) miền tây nam nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p).
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Viellenave-de-Navarrenx&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Viellenave-de-Navarrenx&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Viellenave-de-Navarrenx&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Viellenave-de-Navarrenx&action=edit§ion=2)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|


markdown:
# fascicular
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adj-&action=edit§ion=T-1)] **fascicular** [/fə.ˈsɪ.kjə.lɜː/](/wiki/Wiktionary:IPA)
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP)) **fascicular** [/fə.ˈsɪ.kjə.lɜː/](/wiki/Wiktionary:IPA)

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wiktionary.org

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache: cp1054 miss, cp1066 miss


markdown:
v_line
Đăng nhập
Trả phòng:
Lịch
Đảm Bảo Giá Tốt Nhất
76 Telok Ayer Street
38 UPPER CROSS STREET #02-01 & #03-01
3 Jalan Kubor
48 Mosque Street
161 Selegie Road
Lý do tốt nên đặt phòng với Agoda
Hơn 950.000 khách sạn trên khắp thế giới
Hơn 8.000.000 nhận xét về khách sạn
Có mặt hơn 60.000 thành phố trên toàn thế giới
Bảo đảm giá tốt nhất! Giá phòng khách sạn thay đổi mỗi ngày!
Được hơn 16.000.000 khách hàng tin dùng
Ưu đãi đặc biệt của Agoda
Bao gồm các ưu đãi giờ chót(có thể trong cùng ngày!)Miễn phí một đêm nghỉNâng cấp hạng phòng miễn phí!
Customer Support
0.15
Km.
0.25
Km.
0.31
Km.
0.36
Km.
0.58
Km.
0.68
Km.
0.7
Km.
0.92
Km.
0.96
Km.
0.97
Km.
1
Km.
1.12
Km.
1.23
Km.
1.31
Km.
Dia diem thuan loi, chat luong phu...
1.66
Km.
1.69
Km.
Về đầu trang
Bản quyền © 2005 – 2016 Agoda Company Pte. Ltd. Giữ toàn quyền.
AGODA ® là thương hiệu được đăng ký của AGIP LLC, sử dụng theo giấy phép của Agoda Company Pte. Ltd.
Agoda là thành viên của
(NASDAQ:PCLN)
Agoda là thành viên của Priceline Group, nhà cung cấp hàng đầu thế giới về dịch vụ du lịch trực tuyến & các dịch vụ có liên quan.
AS-AGWEB-3B08

WARC-Truncated: length

X-Recruiting: Like HTTP headers? Come write ours: http://grnh.se/1qxadk

Access-Control-Allow-Methods: GET,POST

Access-Control-Allow-Credentials: true

Pragma: no-cache

Cache-Control: private

X-Origin: ashburn

Access-Control-Allow-Headers: Content-Type

Vary: User-Agent, Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=utf-8


markdown:
Thứ 2 - 7: hoạt động từ
**7:30 - 20:00**
Chủ nhật: hoạt động từ
**8:00 - 17:00**
Giỏ hàng rỗng
Chiến thắng Điện Biên Phủ không chỉ là một sự kiện vĩ đại của nhân dân Việt Nam mà còn là bước ngoặt có ý nghĩa quan trọng đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa trên thế giới, chấm dứt ách thống trị lâu dài của thực dân Pháp ở Đông Dương. Đến nay, đã có nhiều cuốn sách, nhiều bài báo đánh giá, phân tích về sự kiện lịch sử vĩ đại này.
Nội dung cuốn sách
* bao gồm các bài viết sâu sắc và hóm hỉnh về những giai thoại bên kia chiến tuyến; những bài báo của ta và nước Pháp bình luận về chiến thắng vĩ đại của dân tộc ta; những tấm gương điển hình của quân và dân ta, đại diện cho những con người làm nên lịch sử ngày 07/5/1954 - một chiến thắng được ví như Bạch Đằng, Chi Lăng, Đống Đa lừng lẫy. "Kể chuyện Điện Biên Phủ (1953 - 1954)"*
Cuốn sách là tư liệu quý báu giúp cho mỗi người dân Việt Nam và bạn đọc trên toàn thế giới có cái nhìn toàn diện hơn về trận chiến Điện Biên Phủ; góp phần làm cho kho tư liệu về những chiến thắng lịch sử của dân tộc thêm phong phú, sinh động hơn.
**Mời bạn đón đọc.**
Địa chỉ: 292A Hòa Bình, Phường Hiệp Tân, Quận Tân Phú, Tp. Hồ Chí Minh
MST: 0303615027 do Sở Kế Hoạch Và Đầu Tư Tp.HCM cấp ngày 10/03/2011
Tel: 08.73008182 - Fax: 08.39733234 - Email:
[hotro@vinabook.com](mailto:hotro@vinabook.com)
★ ★ ★ ★ ★
Hãy Đăng ký

Server: nginx

Vary: Accept-Encoding

X-Frame-Options: sameorigin

Set-Cookie: debugger=deleted; expires=Thu, 01-Jan-1970 00:00:01 GMT; path=/

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0