markdown:
# Việt Nam Cộng hòa
|
|![]()
|
|Bài hay đoạn này cần người am hiểu về chủ đề chép nguồn Internet, dùng nguồn yếu cho các bài chính trị để trợ giúp biên tập và mở rộng bài viết.
Bạn có thể giúp
[Miền Nam Việt Nam](/wiki/Mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam).
|Việt Nam Cộng hòa|
|
|
1955–1975 ![]()
|
|
![]()
|
|[Quốc huy](/wiki/Qu%E1%BB%91c_huy_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) **Khẩu hiệu** *Tổ quốc – Danh dự – Trách nhiệm* **Quốc ca**
"
[Tiếng gọi Công dân](/wiki/Thanh_ni%C3%AAn_h%C3%A0nh_kh%C3%BAc)" **Thủ đô** [Sài Gòn](/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n) **Ngôn ngữ** [Tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) **Chính quyền** [Cộng hòa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [tổng thống chế](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_ch%E1%BA%BF) **Tổng thống** [Ngô Đình Diệm](/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m) [Nguyễn Văn Thiệu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Thi%E1%BB%87u) [Trần Văn Hương](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_H%C6%B0%C6%A1ng) [Dương Văn Minh](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Minh) [Quốc trưởng](/wiki/Nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [Nguyễn Khánh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Kh%C3%A1nh) [Phan Khắc Sửu](/wiki/Phan_Kh%E1%BA%AFc_S%E1%BB%ADu) **Lập pháp** [Nghị viện](/wiki/Ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n) **Giai đoạn lịch sử** [Chiến tranh lạnh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_l%E1%BA%A1nh), [Chiến tranh Việt Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Diện tích](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [Dân số](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) **Tiền tệ** [Đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_(ti%E1%BB%81n_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)) **Việt Nam Cộng hòa** ( [1955](/wiki/1955)– [1975](/wiki/1975)) là một cựu chính thể được thành lập từ [Quốc gia Việt Nam](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam) ( [1949](/wiki/1949)– [1955](/wiki/1955)), về danh nghĩa tuyên bố chủ quyền trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam, trên thực tế chỉ kiểm soát một phần lãnh thổ ở phía nam [vĩ tuyến 17](/wiki/V%C4%A9_tuy%E1%BA%BFn_17) ngay sau khi thành lập. Từ khi có Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam (năm 1960) và hậu thân là [Cộng hòa miền Nam Việt Nam](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) (năm 1969), Việt Nam Cộng hòa là một trong hai chính thể cùng tồn tại song song ở miền Nam Việt Nam, quản lý các vùng lãnh thổ không thuộc phạm vi quản lý của Mặt trận Dân tộc Giải phóng và Cộng hòa miền Nam Việt Nam.
Sau
[chiến dịch Mùa Xuân 1975](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_M%C3%B9a_Xu%C3%A2n_1975), Việt Nam Cộng hòa sụp đổ và toàn bộ miền Nam Việt Nam thuộc kiểm soát của [Cộng hòa miền Nam Việt Nam](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam). [Cộng hòa miền Nam Việt Nam](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) và [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) đã cùng nhau tiến hành cuộc Tổng tuyển cử toàn quốc vào ngày 25 tháng 04 năm 1976 để bầu ra Quốc hội và Chính phủ thống nhất cho cả hai miền. Đây là cuộc Tổng tuyển cử thứ hai được diễn ra trên cả hai miền của Việt Nam, sau cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên diễn ra vào năm 1946 . Vào ngày [1] [2 tháng 7](/wiki/2_th%C3%A1ng_7)năm [1976](/wiki/1976), Quốc hội mới gồm đại biểu từ cả 2 miền đã quyết định thành lập nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam dựa trên cơ sở kế thừa Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Cộng hòa Miền Nam Việt Nam.
## Mục lục
[1 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 Chính quyền Đệ Nhất Việt Nam Cộng Hòa](#Ch.C3.ADnh_quy.E1.BB.81n_.C4.90.E1.BB.87_Nh.E1.BA.A5t_Vi.E1.BB.87t_Nam_C.E1.BB.99ng_H.C3.B2a) [3 Chính quyền Đệ Nhị Việt Nam Cộng Hòa](#Ch.C3.ADnh_quy.E1.BB.81n_.C4.90.E1.BB.87_Nh.E1.BB.8B_Vi.E1.BB.87t_Nam_C.E1.BB.99ng_H.C3.B2a) [4 Các đơn vị hành chính cấp tỉnh](#C.C3.A1c_.C4.91.C6.A1n_v.E1.BB.8B_h.C3.A0nh_ch.C3.ADnh_c.E1.BA.A5p_t.E1.BB.89nh) [5 Các đơn vị hành chính dưới cấp tỉnh](#C.C3.A1c_.C4.91.C6.A1n_v.E1.BB.8B_h.C3.A0nh_ch.C3.ADnh_d.C6.B0.E1.BB.9Bi_c.E1.BA.A5p_t.E1.BB.89nh) [6 Các quân khu](#C.C3.A1c_qu.C3.A2n_khu) [7 Quân sự](#Qu.C3.A2n_s.E1.BB.B1) [8 Ngoại giao](#Ngo.E1.BA.A1i_giao) [9 Kinh tế](#Kinh_t.E1.BA.BF) [10 Nhân khẩu](#Nh.C3.A2n_kh.E1.BA.A9u) [11 Văn hóa và xã hội](#V.C4.83n_h.C3.B3a_v.C3.A0_x.C3.A3_h.E1.BB.99i) [12 Giáo dục](#Gi.C3.A1o_d.E1.BB.A5c) [13 Hạ tầng cơ sở](#H.E1.BA.A1_t.E1.BA.A7ng_c.C6.A1_s.E1.BB.9F) [14 Đánh giá](#.C4.90.C3.A1nh_gi.C3.A1) [15 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [16 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [17 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [18 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm_2) [19 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Lịch sử
### Quốc gia Việt Nam 1949-1955
### Đệ nhất Cộng hòa 1955-1963
Sau
[Cuộc trưng cầu dân ý miền Nam Việt Nam, 1955](/wiki/Cu%E1%BB%99c_tr%C6%B0ng_c%E1%BA%A7u_d%C3%A2n_%C3%BD_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam,_1955), thủ tướng Ngô Đình Diệm đánh bại quốc trưởng [Bảo Đại](/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i) để lên nắm quyền trở thành Quốc trưởng Quốc gia Việt Nam. Sau đó, Quốc gia Việt Nam tổ chức bầu cử Quốc hội Lập hiến. Quốc hội này ban hành Hiến pháp thành lập Việt Nam Cộng hòa trên cơ sở kế thừa [2] [Quốc gia Việt Nam](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam), thủ đô là thành phố [Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), ngày ban hành Hiến pháp [26 tháng 10](/wiki/26_th%C3%A1ng_10)trở thành ngày [Quốc khánh](/wiki/Ng%C3%A0y_qu%E1%BB%91c_kh%C3%A1nh)của [Đệ nhất Cộng hòa](/wiki/%C4%90%E1%BB%87_nh%E1%BA%A5t_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%87t_Nam). Việt Nam Cộng hòa theo thể chế chính trị [đa đảng](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91a_%C4%91%E1%BA%A3ng), kinh tế [tư bản chủ nghĩa](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_t%C6%B0_b%E1%BA%A3n)và được Mỹ giúp đỡ, bảo vệ để chống lại [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)và [Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam)tại miền Nam.
Dưới thời Tổng thống Ngô Đình Diệm, chính quyền đi theo chủ nghĩa "
[Cần lao Nhân vị](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BA%A7n_lao_Nh%C3%A2n_v%E1%BB%8B)". Trong khoảng 5 năm, Việt Nam Cộng hòa đã có một số thành tựu: xã hội ổn định, kinh tế phát triển, định cư gần 1 triệu dân di cư từ miền Bắc, thành lập [Viện Đại học Huế](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Hu%E1%BA%BF)...
Tuy nhiên, chính quyền Tổng thống Ngô Đình Diệm bị giới đối lập xem là chính phủ
[độc tài](/wiki/%C4%90%E1%BB%99c_t%C3%A0i) gia đình trị, dần dần tích lũy nhiều mâu thuẫn nội bộ. Từ năm 1955 và đặc biệt là từ 1959, cùng với sự hậu thuẫn của Hoa Kỳ (do lo ngại ảnh hưởng của phong trào [Việt Minh](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh)), chính quyền Ngô Đình Diệm thực hiện chính sách đàn áp những người cộng sản, [tố cộng diệt cộng](/wiki/Ch%C3%ADnh_s%C3%A1ch_%22T%E1%BB%91_C%E1%BB%99ng_Di%E1%BB%87t_C%E1%BB%99ng%22) trên toàn bộ Nam Việt Nam, dựa theo [Luật 10-59](/wiki/Lu%E1%BA%ADt_10-59) (đạo luật quy định việc thiết lập các phiên tòa quân sự đặc biệt để xét xử những phạm nhân bị tình nghi là ủng hộ [Việt Minh](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh) và chủ nghĩa cộng sản) Phong trào Đồng khởi năm [3] [1960](/wiki/1960)(do [Đảng Lao động Việt Nam](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_Lao_%C4%91%E1%BB%99ng_Vi%E1%BB%87t_Nam)lãnh đạo) và cuộc [đảo chính](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_ch%C3%ADnh)hụt năm [1960](/wiki/1960)là những đòn giáng mạnh vào chế độ Ngô Đình Diệm.
Mâu thuẫn tôn giáo cũng trở nên gay gắt.
[Sự kiện Phật Đản](/wiki/Bi%E1%BA%BFn_c%E1%BB%91_Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o,_1963) năm [1963](/wiki/1963), việc cấm treo [cờ Phật giáo](/wiki/C%E1%BB%9D_Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) ở [Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF) đã gây ra phản ứng mạnh mẽ từ các Phật tử, dẫn đến các hoạt động đàn áp Phật giáo của chính quyền. Việc Thượng toạ [Thích Quảng Đức](/wiki/Th%C3%ADch_Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%E1%BB%A9c) tự thiêu giữa đường phố Sài Gòn cùng những phát biểu của [bà Ngô Đình Nhu](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_L%E1%BB%87_Xu%C3%A2n) (tức dân biểu [Trần Lệ Xuân](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_L%E1%BB%87_Xu%C3%A2n)) làm chế độ Ngô Đình Diệm bị báo chí [phương Tây](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y) đả kích kịch liệt và mất hết mọi sự ủng hộ từ phương Tây.
Ngày
[1 tháng 11](/wiki/1_th%C3%A1ng_11) năm 1963, nền Đệ nhất Cộng hòa bị lật đổ bởi một nhóm quân nhân dưới sự chỉ huy của một số tướng lĩnh (trong đó có tướng [Dương Văn Minh](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Minh)); về sau, ngày này được xem là ngày Quốc khánh của [Đệ nhị Cộng hòa Việt Nam](/wiki/%C4%90%E1%BB%87_nh%E1%BB%8B_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%87t_Nam). Cả 3 anh em [Ngô Đình Diệm](/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m), [Ngô Đình Nhu](/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Nhu) và [Ngô Đình Cẩn](/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_C%E1%BA%A9n) đều bị giết. Theo như hồi ký của bộ trưởng Bộ quốc phòng Mỹ [Robert McNamara](/wiki/Robert_McNamara), chính [CIA](/wiki/C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_(Hoa_K%E1%BB%B3)) đã hậu thuẫn cho việc lật đổ này và McNamara xem đó là một sai lầm nghiêm trọng mà Hoa Kỳ mắc phải. Tuy nhiên Hoa Kỳ không chủ trương phải giết hại ba anh em Diệm-Nhu-Cẩn mà đó là do quân đảo chính tự tiến hành.
Kể từ đây, sự phụ thuộc của Việt Nam Cộng hòa vào viện trợ của
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) ngày càng lớn, cả về tài chính cũng như về quân sự. Sự can thiệp của tòa đại sứ Mỹ vào công việc nội bộ về chính trị và quân sự của Việt Nam Cộng hòa ngày càng lên cao.
### Thời kỳ quân quản 1963-1967
![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/CongressBuilding_SEATO.jpg/220px-CongressBuilding_SEATO.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/CongressBuilding_SEATO.jpg/220px-CongressBuilding_SEATO.jpg)
[Nguyễn Cao Kỳ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Cao_K%E1%BB%B3)(người đầu tiên bên trái) và [Nguyễn Văn Thiệu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Thi%E1%BB%87u)(thứ 6 từ trái sang phải) đại diện Việt Nam Cộng hòa tại hội nghị [SEATO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81)nhóm họp tại [Manila](/wiki/Manila)năm 1966
Tiếp sau đó là giai đoạn khủng hoảng lãnh đạo chính trị ở miền Nam bởi một loạt đảo chính liên tiếp cho đến khi tướng
[Nguyễn Văn Thiệu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Thi%E1%BB%87u) thiết lập nền [Đệ nhị Cộng hòa Việt Nam](/wiki/%C4%90%E1%BB%87_nh%E1%BB%8B_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%87t_Nam).
Trong thời gian 20 tháng sau cuộc đảo chính 1963, miền Nam phải chứng kiến hơn 10 cuộc khủng hoảng chính trị (
[chỉnh lý 1964](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_ch%C3%ADnh_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_1964) của tướng [Nguyễn Khánh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Kh%C3%A1nh); thành lập Tam đầu chế; phong trào chống [Hiến chương Vũng Tàu](/w/index.php?title=Hi%E1%BA%BFn_ch%C6%B0%C6%A1ng_V%C5%A9ng_T%C3%A0u&action=edit&redlink=1); chính phủ dân sự [Trần Văn Hương](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_H%C6%B0%C6%A1ng) lên rồi đổ; chính phủ dân sự [Phan Huy Quát](/wiki/Phan_Huy_Qu%C3%A1t) lên rồi đổ; đảo chính hụt ngày [13 tháng 9](/wiki/13_th%C3%A1ng_9), 1964 của tướng Dương Văn Đức và Lâm Văn Phát; đảo chính hụt ngày [20 tháng 2](/wiki/20_th%C3%A1ng_2), 1965 của đại tá Phạm Ngọc Thảo). Phe quân đội lần lượt hạ bệ lẫn nhau cùng những chính phủ dân sự được dựng lên rồi phải rút lui. Cùng khi đó về mặt xã hội, các khối [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) và [Công giáo](/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o) nhiều lần xuống đường biểu tình làm áp lực. Về mặt pháp lý [bản Hiến pháp năm 1956](/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_1956) bị vô hiệu hóa. Thay vào đó là một loạt hiến chương có tính chất tạm thời như: [[4]](#cite_note-4)
- Hiến chương 4 tháng 11 năm 1963
- Hiến chương 7 tháng 2 năm 1964
- Hiến chương 16 tháng 8 năm 1964 (thường gọi là Hiến chương Vũng Tàu)
- Hiến chương 20 tháng 10 năm 1964.
Về mặt quân sự, Việt Nam Cộng hòa, Hoa Kỳ cùng với các đồng minh tiếp tục chiến đấu chống lại các hoạt động quân sự của lực lượng
[Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) và [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) trong [Chiến tranh Việt Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam). Quy mô và mức độ ác liệt của chiến tranh ngày càng tăng. Năm 1964, Mỹ đổ bộ hàng chục vạn quân, lính Mỹ hiện diện ở khắp miền Nam.
|Thứ tự sự kiện mở đầu||Hội đồng giám sát, cố vấn||Lãnh đạo quân đội||Thủ tướng chính phủ dân sự||thời gian|
|1. Đảo chính 1.11.1963||
|[Dương Văn Minh](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Minh) [Nguyễn Ngọc Thơ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ng%E1%BB%8Dc_Th%C6%A1) [Hội đồng Quân nhân Cách mạng](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Qu%C3%A2n_nh%C3%A2n_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_(Vi%E1%BB%87t_Nam,_1963)&action=edit&redlink=1) [Nguyễn Khánh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Kh%C3%A1nh) *Tam đầu chế*) [Nguyễn Khánh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Kh%C3%A1nh) [Nguyễn Khánh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Kh%C3%A1nh) [Thượng Hội đồng Quốc gia](/w/index.php?title=Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Qu%E1%BB%91c_gia_(Vi%E1%BB%87t_Nam,_1964)&action=edit&redlink=1)( *dân sự*) [Trần Văn Hương](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_H%C6%B0%C6%A1ng) [Hội đồng Quân lực](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Qu%C3%A2n_l%E1%BB%B1c_(Vi%E1%BB%87t_Nam,_1964)&action=edit&redlink=1) [Phan Huy Quát](/wiki/Phan_Huy_Qu%C3%A1t) [Ủy ban Lãnh đạo Quốc gia](/wiki/%E1%BB%A6y_ban_L%C3%A3nh_%C4%91%E1%BA%A1o_Qu%E1%BB%91c_gia_(Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)) [Nguyễn Văn Thiệu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Thi%E1%BB%87u) [Nguyễn Cao Kỳ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Cao_K%E1%BB%B3) ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/1967_Elections.jpg/220px-1967_Elections.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/1967_Elections.jpg/220px-1967_Elections.jpg)
[Nguyễn Văn Thiệu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Thi%E1%BB%87u)- [Nguyễn Cao Kỳ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Cao_K%E1%BB%B3)đạt 34,8% số phiếu để đắc cử tổng thống và phó tổng thống, đánh dấu việc thành lập Đệ nhị Việt Nam Cộng hòa
### Đệ nhị Cộng hòa 1967-1975
Tháng 6 năm 1966 (?),
[Ủy ban Lãnh đạo Quốc gia](/wiki/%E1%BB%A6y_ban_L%C3%A3nh_%C4%91%E1%BA%A1o_Qu%E1%BB%91c_gia_(Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)) do tướng Nguyễn Văn Thiệu và Nguyễn Cao Kỳ điều hành tuyên bố mở cuộc bầu cử [Quốc hội lập hiến](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) vào ngày [3 tháng 9](/wiki/3_th%C3%A1ng_9). Theo đó 118 đại biểu đắc cử gồm nhiều thành phần và đến 1 tháng 4 năm 1967 thì ra tuyên cáo bản [Hiến pháp Đệ nhị Cộng hòa Việt Nam](/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_1967). Hiến pháp này là cơ sở pháp lý của Việt Nam Cộng hòa cho đến 30 tháng 4 năm 1975 . [5]
Cuộc tổng tuyển cử tổng thống và Quốc hội diễn ra ngày 3 tháng 9 năm 1967 với 11 liên danh tranh cử trong đó có những ứng cử viên như chính trị gia kỳ cựu như
[Phan Khắc Sửu](/wiki/Phan_Kh%E1%BA%AFc_S%E1%BB%ADu) và [Trần Văn Hương](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_H%C6%B0%C6%A1ng). Trong số hơn sáu triệu cử tri thì năm triệu người đi bầu, tức tỷ lệ 80%. Liên danh Nguyễn Văn Thiệu-Nguyễn Cao Kỳ đắc cử với 35% số phiếu. Về nhì là luật sư [Trương Đình Dzu](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%ACnh_Dzu) với 17%. [[6]](#cite_note-6)
Tháng 6 năm 1969, trong vùng kiểm soát của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam đã diễn ra Đại hội đại biểu quốc dân và thành lập ra Chính phủ Cách mạng lâm thời
[Cộng hòa Miền Nam Việt Nam](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam), do [Huỳnh Tấn Phát](/wiki/Hu%E1%BB%B3nh_T%E1%BA%A5n_Ph%C3%A1t) làm chủ tịch và Hội đồng Cố vấn do [Nguyễn Hữu Thọ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_Th%E1%BB%8D) làm chủ tịch.
Năm 1971 là cuộc Tổng Tuyển cử thứ nhì của nền Đệ nhị Cộng hòa. Kỳ này Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu tái đắc cử nhiệm kỳ thứ hai một cách dễ dàng vì không có đối thủ nào khác ra tranh cử. Khi sự việc này xảy ra, nhiều người cho là do điều luật mới thông qua ngày 3 Tháng Sáu năm 1971 nhằm hạn chế khả năng tham gia của ứng cử viên đối lập. Theo đó thì ứng cử viên phải có 40 chữ ký ủng hộ của
[dân biểu](/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n) hay [nghị sĩ](/wiki/Ngh%E1%BB%8B_s%C4%A9) Quốc hội và 100 chữ ký của các thành viên trong [hội đồng tỉnh](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_t%E1%BB%89nh&action=edit&redlink=1). [[7]](#cite_note-7) [Dương Văn Minh](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Minh) và [Nguyễn Cao Kỳ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Cao_K%E1%BB%B3) vì không thỏa mãn được quy định trên đã phải rút tên, chỉ còn Nguyễn Văn Thiệu là ứng cử viên duy nhất trong cuộc bầu cử.
Vào năm
[1973](/wiki/1973), sau [Hiệp định Paris](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Paris_1973) (được thảo luận giữa bốn bên tham chiến là Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Hoa Kỳ, Cộng hòa Miền Nam Việt Nam và Việt Nam Cộng hòa), quân đội Hoa Kỳ đã rút khỏi Việt Nam. Việt Nam Cộng hòa cố gắng trì hoãn việc ký kết hiệp định, nhưng phía Mỹ đã có quyết định dứt khoát về việc này và gây áp lực cho chính phủ Việt Nam Cộng hòa. Cuối cùng, Việt Nam Cộng hòa phải chấp nhận ký kết hiệp định.
### Suy vong
Bị mất viện trợ về tài lực và quân sự từ phía Hoa Kỳ, Việt Nam Cộng hòa không thể tự đứng vững được. Năm
[1975](/wiki/1975), sau khi thất thủ Ban Mê Thuột (nay gọi là [Buôn Ma Thuột](/wiki/Bu%C3%B4n_Ma_Thu%E1%BB%99t)), trước sự tấn công mãnh liệt của [Quân Giải phóng](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_qu%C3%A2n), cộng thêm các sai lầm chiến lược, quân đội Việt Nam Cộng hòa đã nhanh chóng tan rã, mất quyền kiểm soát lãnh thổ. Nhiều tướng lãnh cao cấp Việt Nam Cộng hòa đã tự ý rời bỏ hàng ngũ. Tổng thống [Dương Văn Minh](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Minh), người được đề cử chức vụ này vào ngày [29 tháng 4](/wiki/29_th%C3%A1ng_4) năm 1975, đã ra lệnh đầu hàng vô điều kiện trước Quân Giải phóng và Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam vào ngày [30 tháng 4](/wiki/30_th%C3%A1ng_4) năm [1975](/wiki/1975).
### Tiếp quản
Ngày 30-4-1975, sau khi tiếp nhận sự đầu hàng của
[Chính phủ Việt Nam Cộng hòa](/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a&action=edit&redlink=1), Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam (gọi tắt là [Cộng hòa Miền Nam Việt Nam](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam)) tuyên bố: *“Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam hiện nay thực hiện chủ quyền trên toàn vẹn lãnh thổ của mình trên toàn bộ miền Nam Việt Nam, là người đại diện chân chính và hợp pháp duy nhất của nhân dân Miền Nam Việt Nam, có đầy đủ quyền hành giải quyết những vấn đề quốc tế của miền Nam Việt Nam”*. Thông qua tuyên bố này và việc tiếp nhận sự đầu hàng của Chính phủ Việt Nam Cộng hòa, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam đã khẳng định Cộng hòa miền Nam Việt Nam chính thức thực hiện quyền kế thừa quốc gia đối với Việt Nam Cộng hòa, đặc biệt là kế thừa chủ quyền của Việt Nam Cộng hòa đối với lãnh thổ miền Nam Việt Nam, trong đó có hai [quần đảo Hoàng Sa](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Ho%C3%A0ng_Sa) và [Trường Sa](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa). Trên thực tế, sau năm 1975, Cộng hòa miền Nam Việt Nam đã kế thừa lãnh thổ, các cơ quan đại diện ở nước ngoài, tư cách thành viên tại các tổ chức quốc tế ( [WHO](/wiki/WHO), [ILO](/wiki/ILO), [UNESCO](/wiki/UNESCO), [ICAO](/wiki/ICAO), [IAEA](/wiki/IAEA), [IMF](/wiki/IMF), [Ngân hàng Thế giới](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)…). Tất cả những kế thừa này của Cộng hòa miền Nam Việt Nam đều được thực hiện theo đúng thông lệ quốc tế và Công ước về kế thừa quốc gia đối với Điều ước quốc tế năm 1978. . [8]
## Chính quyền Đệ Nhất Việt Nam Cộng Hòa
Theo Hiến pháp 1956, mô hình tổ chức chính quyền của Việt Nam Cộng Hòa như sau:
### Lập pháp
Quyền lập pháp thuộc vể Quốc hội được tổ chức đơn viện. Số lượng Dân biểu do Luật định. Dân biểu được bầu cử theo lối đầu phiếu phổ thông, trực tiếp và kín, theo những thể thức và điều kiện do đạo luật tuyển cử quy định. Nhiệm kỳ Dân biểu là ba năm. Các Dân biểu có thể được tái cử.
Trong tình trạng khẩn cấp, chiến tranh, nội loạn, khủng hoảng kinh tế hoặc tài chính, Quốc hội có thể biểu quyết một đạo luật ủy cho Tổng thống, trong một thời gian, với những hạn định rõ, quyền ký các sắc luật để thực hiện chánh sách mà Quốc hội ấn định trong đạo luật ủy quyền. Các sắc luật phải được chuyển đến Văn phòng Quốc hội ngay sau khi ký. 30 ngày sau khi mãn thời hạn đã ấn định trong đạo luật ủy quyền, nếu Quốc hội không bác bỏ, các sắc luật ấy sẽ được coi hẳn như những đạo luật. [Điều 42]
Quyền hạn:
- Quốc hội biểu quyết các đạo luật. Quốc hội chấp thuận các điều ước và các hiệp định quốc tế.
- Chỉ định một Ủy ban kiểm soát để phụ trách việc phúc trình về vấn đề kiểm soát tánh cách hợp thức cuộc bầu cử các Dân biểu.
- Chỉ định các Ủy ban.
- Quốc hội ấn định nội quy, Tổ chức nội bộ Quốc hội và Văn phòng; Thủ tục Quốc hội và quyền hạn Văn phòng; Kỷ luật trong Quốc hội và các sự chế tài về kỷ luật; Thành phần và quyền hạn các Ủy ban.
Mỗi năm Quốc hội họp 2 lần không quá 3 tháng. Lần 1 bắt đầu từ ngày thứ 2 đầu tiên trong tháng 4 dương lịch. Lần 2 bắt đầu ngày thứ 2 đầu tiên trong tháng 10 dương lịch. Ngoài ra có thể họp bất thường.
### Hành pháp
Tổng thống nắm quyền hành pháp, do Nhân dân trực tiếp bầy lên với nhiệm kỳ 5 năm, có thể được tái nhiệm thêm 2 nhiệm kỳ. Mặc dù trong Hiến pháp 1956 có quy định “
*Chủ quyền thuộc về toàn dân*” nhưng đoạn 3, điều 3 thì lại xác định “ *Tổng thống lãnh đạo quốc dân*”
Tổng thống có các quyền:
- Ký kết, và sau khi được Quốc hội chấp thuận, phê chuẩn các điều ước và hiệp định quốc tế.
- Bổ nhiệm các sứ thần, tiếp nhận ủy nhiệm thư của các đại diện ngoại giao, thay mặt Quốc gia trong việc giao thiệp với ngoại quốc.
- Với sự thỏa thuận của một nửa tổng số Dân biểu Quốc hội, Tổng thống tuyên chiến hoặc phê chuẩn hòa ước.
- Bổ nhiệm và cách chức tất cả các công chức dân sự và quân sự. Thành lập Nội các.
- Là tư lệnh tối cao của các lực lượng quân sự.
- Ban các loại huy chương.
- Có quyền ân xá, ân giảm, hoán cải hình phạt, và huyền án.
- Có thể gia hạn nhiệm kỳ dân biểu.
- Có thể dự các phiên họp Quốc hội và tuyên bố trước Quốc hội.
- Mỗi năm vào đầu khóa họp thường lệ thứ nhì và mỗi khi thấy cần, Tổng thống thông báo cho Quốc hội biết tình hình Quốc gia và chánh sách đối nội, đối ngoại của Chính phủ.
- Với sự thỏa thuận của Quốc hội, Tổng thống có thể tổ chức trưng cầu dân ý.
- Tổng thống có thể ký sắc luật ngân sách cho tài khóa sau trong một số trường hợp nhất định.
- ký sắc lệnh tuyên bố tình trạng khẩn cấp, báo động hoặc giới nghiêm trong một hay nhiều vùng; các sắc lệnh này có thể tạm đình chỉ sự áp dụng một hoặc nhiều đạo luật tại những vùng đó.
### Tư pháp
#### Tòa án
Tư pháp được tổ chức theo nguyên tắc bình đẳng của mọi người trước pháp luật và nguyên tắc độc lập của Thẩm phán xử án. [Điều 70] Thẩm phán xử án quyết định theo lương tâm mình, trong sự tôn trọng luật pháp và quyền lợi Quốc gia.
Hệ thống Tòa án nằm dưới sự kiểm soát của Bộ Tư Pháp.
#### Đặc biệt Pháp viện
Đặc biệt Pháp viện là một tòa án đặc biệt có thẩm quyền xét xử Tổng thống, Phó Tổng thống, Chánh án Tòa Phá án, và Chủ tịch Viện Bảo hiến, trong trường hợp can tội phản quốc và các trọng tội.
Đặc biệt Pháp viện gồm có: Chánh án Tòa Phá án,
*Chánh án*; Mười lăm Dân biểu do Quốc hội bầu ra mỗi nhiệm kỳ, *Hội thẩm*. Khi Chánh án Tòa Phá án là bị can, Chủ tịch Viện Bảo hiến sẽ ngồi ghế Chánh án.
Ban Điều tra của Đặc biệt Pháp viện gồm năm Dân biểu do Quốc hội bầu ra mỗi nhiệm kỳ.
Đặc biệt Pháp viện họp để nghe Ban Điều tra và đương sự trình bày và phán quyết theo đa số ba phần tư tổng số nhân viên.
#### Viện bảo Hiến
Viện Bảo hiến đưa ra các phán quyết về tánh cách hợp hiến của các đạo luật, sắc luật, và quy tắc hành chánh.
Viện Bảo hiến, về mỗi nhiệm kỳ Quốc hội, gồm có: Một Chủ tịch cho Tổng thống cử với thỏa hiệp của Quốc hội. 4 Thẩm phán cao cấp hay luật gia do Tổng thống cử; 4 Dân biểu do Quốc hội cử.
### Tự quản địa phương
Toàn bộ lãnh thổ Việt Nam Cộng Hòa được chia thành các Tỉnh. Thủ đô Quốc gia được gọi là Đô thành
- Đô thành
[Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), thị xã: đứng đầu là đô trưởng, thị trưởng
- Cấp tỉnh: đứng đầu là tỉnh trưởng. Vào thời Đệ nhị Cộng hòa thì tỉnh trưởng là quân nhân. Phó tỉnh trưởng mới là dân sự.
- Cấp quận: đứng đầu là quận trưởng
- Cấp xã: đứng đầu là xã trưởng
## Chính quyền Đệ Nhị Việt Nam Cộng Hòa
[Hiến pháp 1967](/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_1967) xác lập cơ cấu tổ chức chính quyền Việt Nam Cộng hòa rất hoàn chỉnh, theo mô hình của nhà nước Hoa Kỳ. Hiến pháp Việt Nam Cộng hòa đã thể hiện khá đầy đủ tinh thần của chủ nghĩa hợp hiến.
### Lập pháp
![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Saigon_Opera_House%2C_1967.jpg/220px-Saigon_Opera_House%2C_1967.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Saigon_Opera_House%2C_1967.jpg/220px-Saigon_Opera_House%2C_1967.jpg)
[Nhà hát lớn Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Nh%C3%A0_h%C3%A1t_L%E1%BB%9Bn_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)
Quyền
[lập pháp](/wiki/C%C6%A1_quan_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p) thuộc về [Quốc hội](/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i) với [Hạ nghị viện](/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n) (159 thành viên được gọi là [dân biểu](/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n) với nhiệm kỳ 4 năm) và [Thượng nghị viện](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_vi%E1%BB%87n) (60 thành viên được gọi là [nghị sĩ](/wiki/Ngh%E1%BB%8B_s%C4%A9), nhiệm kỳ 6 năm). Thượng viện được bầu theo liên danh. Một liên danh có thể có ứng cử viên từ nhiều vùng khác nhau nhưng chung một liên danh. Hạ viện thì chọn theo số phiếu từng địa phương căn cứ trên dân số. Tính đến năm 1974 thì mỗi dân biểu đại diện khoảng 50.000 cử tri. Cử tri đầu phiếu trực tiếp để chọn đại biểu ở Hạ viện và Thượng viện. Nhiệm kỳ cuối cùng của Hạ viện bắt đầu ngày 29 Tháng Tám năm 1971, và đáng ra sẽ kết thúc vào Tháng Tám năm 1975. Thượng viện thì phân nửa bắt đầu nhiệm kỳ Tháng Tám năm 1970, sẽ kết thúc năm 1976. Phân nửa kia bắt đầu Tháng Tám năm 1973, đáng ra sẽ kết thúc năm 1979. [9] [[10]](#cite_note-10)
Trong 159 ghế Hạ viện thì có 6 ghế dành riêng cho
[người Việt gốc Miên](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer_(Vi%E1%BB%87t_Nam)), 6 ghế cho [người Thượng](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng), 2 ghế cho người thiểu số di cư từ thượng du miền Bắc, và 2 ghế cho [người Chàm](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m). [[9]](#cite_note-Background-9)
Quốc hội có những quyền hạn sau:
- Biểu quyết các
[đạo luật](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_lu%E1%BA%ADt)
- Phê chuẩn các
[hiệp ước](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1)và [hiệp định](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh&action=edit&redlink=1)quốc tế
- Quyết định việc tuyên chiến và nghị hòa, quyết định tuyên bố tình trạng
[chiến tranh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh)
- Kiểm soát
[chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7)trong việc thi hành chính sách quốc gia
- Hợp thức hóa sự đắc cử của dân biểu hoặc nghị sĩ quốc hội
- Quyền khuyến cáo thay thế từng phần hay toàn thể Chính phủ với đa số 2/3 tổng số dân biểu và nghị sĩ. Nếu Tổng thống không có lý do đặc biệt để khước từ, sự khuyến cáo sẽ có hiệu lực. Trong trường hợp Tổng thống khước từ, Quốc hội có quyền chung quyết sự khuyến cáo với đa số 3/4 tổng số dân biểu và nghị sĩ.
Ở tỉnh, thị xã có Hội đồng tỉnh, thị xã, Đô thành Sài Gòn có Hội đồng Đô thành, đều do dân bầu trực tiếp với nhiệm kỳ 3 năm; thành viên Hội đồng gọi là nghị viên. Các Hội đồng này có thẩm quyền quyết định ngân sách và các vấn đề dân sinh của địa phương.
### Hành pháp
#### Phủ Tổng thống
[Tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) là người nắm quyền [hành pháp](/wiki/Quy%E1%BB%81n_h%C3%A0nh_ph%C3%A1p), do dân bầu lên với nhiệm kỳ 4 năm và có những quyền hạn sau:
- Ban hành các đạo luật
- Hoạch định chính sách quốc gia
- Bổ nhiệm
[Thủ tướng](/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng)và các thành viên của Chính phủ, cải tổ một phần hay toàn bộ Chính phủ (hoặc tự ý, hoặc sau khi có sự khuyến cáo của Quốc hội)
- Bổ nhiệm các
[đại sứ](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_s%E1%BB%A9), các [tỉnh trưởng](/wiki/T%E1%BB%89nh_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng), [thị trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng), [đô trưởng](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit&redlink=1)
- Chủ tọa Hội đồng Tổng trưởng
- Tổng tư lệnh tối cao của
[Quân lực Việt Nam Cộng Hòa](/wiki/Qu%C3%A2n_l%E1%BB%B1c_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)
- Chủ tịch Hội đồng An ninh Quốc gia
- Ký kết và ban hành các hiệp ước và hiệp định quốc tế
- Tuyên bố tình trạng báo động, giới nghiêm bằng
[sắc luật](/w/index.php?title=S%E1%BA%AFc_lu%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1).
Sau vụ
[tu chính hiến pháp](/wiki/Tu_ch%C3%ADnh_%C3%A1n_hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p) Tháng Giêng năm 1974 thì nhiệm kỳ tổng thống đổi từ 4 thành 5 năm. Ngoài ra tổng thống và phó tổng thống được phép tái đắc cử 2 lần thay vì 1 lần. [[9]](#cite_note-Background-9) [Phó Tổng thống](/w/index.php?title=Ph%C3%B3_T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1) có những nhiệm vụ sau:
- Chủ tịch Hội đồng Văn hóa Giáo dục
- Chủ tịch Hội đồng Kinh tế Xã hội
- Chủ tịch Hội đồng các Sắc tộc.
Phó Tổng thống không được kiêm nhiệm một chức vụ nào trong các cơ quan Chính phủ khác.
#### Nội Các Đệ Nhị Việt Nam Cộng Hòa
[Thủ tướng](/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) điều khiển [Chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) và các cơ cấu hành chính quốc gia. Thủ tướng chịu trách nhiệm về sự thi hành chính sách quốc gia trước Tổng thống. Chức vụ này do Tổng thống bổ nhiệm.
Chính quyền Trung ương được tổ chức thành 19
[Bộ](/wiki/B%E1%BB%99); đứng đầu mỗi bộ là [tổng trưởng](/wiki/T%E1%BB%95ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng):
- Bộ
[Ngoại giao](/wiki/Ngo%E1%BA%A1i_giao)
- Bộ
[Quốc phòng](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_ph%C3%B2ng&action=edit&redlink=1)
- Bộ
[Nội vụ](/w/index.php?title=N%E1%BB%99i_v%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1)
- Bộ Thông tin
- Bộ
[Chiêu hồi](/wiki/Chi%C3%AAu_h%E1%BB%93i)
- Bộ Tài chánh
- Bộ
[Kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF)
- Bộ Tư pháp
- Bộ Phát triển Nông thôn
- Bộ Cải cách Điền địa và Pháp triển Nông–Ngư nghiệp
- Bộ Công chánh
- Bộ Giao thông và Bưu điện
- Bộ
[Giáo dục](/wiki/Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c)
- Bộ
[Y tế](/wiki/Y_t%E1%BA%BF)
- Bộ Xã hội
- Bộ Lao động
- Bộ Cựu chiến binh
- Bộ Phát triển Sắc tộc
- Bộ Đặc trách liên lạc Quốc hội
Ngoài ra còn có 3
[Quốc vụ khanh](/wiki/B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao):
- Quốc vụ khanh đặc trách văn hóa
- Quốc vụ khanh đặc trách tái thiết và phát triển
- Văn phòng Quốc vụ khanh
Đứng đầu các Bộ là các
[Tổng trưởng](/wiki/B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) hoặc [Bộ trưởng](/wiki/B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng). Các Tổng trưởng và Bộ trưởng là các thành viên của Chính phủ, thành viên của Hội đồng Nội các (Hội đồng Tổng trưởng).
Các Tổng trưởng, Bộ trưởng do Thủ tướng đề cử lên Tổng thống, Tổng thống bổ nhiệm.
Thủ tướng và các thành viên Chính phủ có thể tham dự các phiên họp của Quốc hội hoặc của các Uỷ ban để trình bày và giải quyết về các vấn đề liên quan đến chính sách quốc gia và sự thi hành các chính sách quốc gia do Tổng thống hoạch định.
#### Tự quản địa phương
Toàn bộ lãnh thổ Việt Nam Cộng Hòa được chia thành các Tỉnh. Thủ đô Quốc gia được gọi là Đô thành
- Đô thành
[Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), thị xã: đứng đầu là đô trưởng, thị trưởng
- Cấp tỉnh: đứng đầu là tỉnh trưởng. Vào thời Đệ nhị Cộng hòa thì tỉnh trưởng là quân nhân. Phó tỉnh trưởng mới là dân sự.
- Cấp quận: đứng đầu là quận trưởng
- Cấp xã: đứng đầu là xã trưởng
### Tư pháp
#### Luật pháp
Luật pháp Việt Nam Cộng hòa được xây dựng căn cứ theo Bộ
[Hoàng Việt Hộ luật](/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_Vi%E1%BB%87t_H%E1%BB%99_lu%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1) (1936-39) do triều đình Nguyễn ban hành ở Trung Kỳ cùng Bộ Dân luật Giản yếu (1883) áp dụng ở Nam Kỳ, sau châm chước thêm một số điều khoản của Bộ Dân luật Bắc Kỳ (1931). Hình luật thì có Bộ [11] [Hoàng Việt Hình luật](/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_Vi%E1%BB%87t_H%C3%ACnh_lu%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1)(1933), Tố tụng tu chính của Trung Kỳ (1935) và Hình luật Nam Kỳ Canh cải (1912). Di sản luật pháp từ thời Pháp thuộc dần được thống nhất thành một bộ luật cho toàn quốc năm 1972 với tên Bộ Hình luật Việt Nam ban hành ngày [[12]](#cite_note-12) [20 Tháng Chạp](/wiki/20_th%C3%A1ng_12)năm [1972](/wiki/1972). Theo đó có năm hạng:
- Bộ luật Hình sự tố tụng; Bộ luật này đã được
[Tổng thống Việt Nam Cộng hòa](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)ban hành qua Sắc luật số 027/TT-SLU [[13]](#cite_note-13)
- Bộ Dân luật; Sắc luật số 028/TT/SLU
[[14]](#cite_note-14)
- Bộ Quân luật và các văn kiện thi hành của Bộ Quốc phòng
- Bộ luật Dân sự và Thương sự tố tụng; Sắc luật số 030/TT/SLU
- Bộ luật Thương mại 1972. Phần này gồm 5 quyển và 1051 điều quy định các điều khoản tổng quát về nhà buôn, nhiệm vụ của các nhà buôn và các cửa hàng thương mại; thương hội; hành vi thương mại; thương mại hàng hải;
[khánh tận](/w/index.php?title=Kh%C3%A1nh_t%E1%BA%ADn&action=edit&redlink=1), [phá sản](/wiki/Ph%C3%A1_s%E1%BA%A3n)và thanh toán tư pháp.
#### Tối cao Pháp Viện Việt Nam Cộng Hòa
[Tối cao Pháp viện Việt Nam Cộng hòa](/wiki/T%E1%BB%91i_cao_Ph%C3%A1p_vi%E1%BB%87n_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) gồm 9 [thẩm phán](/wiki/Th%E1%BA%A9m_ph%C3%A1n), sau tăng thành 15 thẩm phán do Quốc hội tuyển chọn và Tổng thống bổ nhiệm. Nhiệm kỳ của thẩm phán Tối cao Pháp viện là 6 năm. Theo Hiến pháp 1967, Tối cao Pháp viện có những quyền hạn sau:
- Giải thích
[Hiến pháp](/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p), phán quyết về tính hợp hiến hay không hợp hiến của các Đạo luật, Sắc luật, Sắc lệnh, Nghị định, Quyết định hành chính
- Phán quyết về việc giải tán một chính đảng có chủ trương và hành động chống lại chính thể cộng hòa.
Những quyết định của Tối cao Pháp viện tuyên bố một đạo luật không hợp hiến hoặc giải tán một chính đảng phải được 3/4 tổng số thẩm phán tán thành.
Ở cấp Trung ương, ngoài Tối cao Pháp viện còn có
[Đặc biệt Pháp viện](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t_Ph%C3%A1p_vi%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) và [Giám sát viện](/w/index.php?title=Gi%C3%A1m_s%C3%A1t_vi%E1%BB%87n_(Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)&action=edit&redlink=1).
Đặc biệt Pháp viện gồm có Chủ tịch Tối cao Pháp viện và 10 dân biểu, nghị sĩ, có thẩm quyền truất quyền Tổng thống, Phó Tổng thống, Thủ tướng, Tổng trưởng, Bộ trưởng, thẩm phán Tối cao Pháp viện trong trường hợp can tội phản quốc và các trọng tội khác.
Giám sát viện (
[tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): Inspectorate General) gồm từ 9-18 giám sát viện, 1/3 do Quốc hội, 1/3 do Tổng thống và 1/3 do Tối cao Pháp viện chỉ định.
Giám sát viện có thẩm quyền:
- Thanh tra, kiểm soát và điều tra nhân viên các cơ quan công quyền và tư nhân can tội
[tham nhũng](/wiki/Tham_nh%C5%A9ng), [đầu cơ](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A7u_c%C6%A1&action=edit&redlink=1), [hối mại quyền thế](/w/index.php?title=H%E1%BB%91i_m%E1%BA%A1i_quy%E1%BB%81n_th%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1)
- Kiểm kê tài sản của nhân viên các cơ quan công quyền, kể cả Tổng thống, Phó Tổng thống, Thủ tướng, dân biểu, Nghị sĩ và Chủ tịch Tối cao Pháp viện
- Có quyền đề nghị các biện pháp chế tài và kỷ luật hoặc yêu cầu truy tố trước toà án có thẩm quyền những đương sự phạm lỗi
- Thẩm tra kế toán các cơ quan công quyền và hợp doanh.
#### Tổ chức Tòa án
Ở địa phương, có các toà án thường (gồm các toà Thượng thẩm, toà Đại hình, toà Sơ thẩm, tòa Hòa giải, toà Vi cảnh) và các toà án đặc biệt (gồm các toà Hành chính, toà Lao động, toà án Điền địa, toà án Thiếu nhi (thành lập năm 1958), toà án Cấp dưỡng, toà án Sắc tộc, toà án Quân sự đặc biệt - trong đó có các toà án Quân sự tại mặt trận).
Cấp thấp nhất là Tòa Vi cảnh, ở nông thôn có khi do quận trưởng chủ tọa. Cao hơn thì có hệ thống Tòa Sơ thẩm có một chánh thẩm và ba phụ thẩm. Tòa Thượng thẩm thời
[Đệ nhất Cộng hòa](/wiki/%C4%90%E1%BB%87_nh%E1%BA%A5t_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%87t_Nam) có hai sở, một ở Sài Gòn, một ở [Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF). Mỗi phiên tòa này có ba thẩm án ngồi xử án. [[15]](#cite_note-15)
## Các đơn vị hành chính cấp tỉnh
Đầu năm 1956, thành lập thêm các tỉnh
[Tam Cần](/wiki/Tam_C%E1%BA%A7n) (9/2/1956), [Mộc Hóa](/wiki/M%E1%BB%99c_H%C3%B3a_(t%E1%BB%89nh)) (17/2/1956), [Phong Thạnh](/wiki/Phong_Th%E1%BA%A1nh) (17/2/1956), [Cà Mau](/wiki/C%C3%A0_Mau) (9/3/1956).
Theo sắc lệnh 143-NV ngày 22 tháng 10 năm 1956 của chính quyền Việt Nam Cộng hòa thì Nam phần (tức Nam Bộ) gồm 22 tỉnh và Đô thành Sài Gòn. Như vậy, toàn bộ lãnh thổ Việt Nam Cộng hòa lúc này có 35 tỉnh:
[Quảng Trị](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Tr%E1%BB%8B), [Thừa Thiên](/wiki/Th%E1%BB%ABa_Thi%C3%AAn_-_Hu%E1%BA%BF), [Quảng Nam](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Nam), [Quảng Ngãi](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ng%C3%A3i), [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh), [Phú Yên](/wiki/Ph%C3%BA_Y%C3%AAn), [Khánh Hòa](/wiki/Kh%C3%A1nh_H%C3%B2a), [Ninh Thuận](/wiki/Ninh_Thu%E1%BA%ADn), [Bình Thuận](/wiki/B%C3%ACnh_Thu%E1%BA%ADn), [Kon Tum](/wiki/Kon_Tum), [Pleiku](/wiki/Pleiku_(t%E1%BB%89nh)), [Darlac](/wiki/%C4%90%E1%BA%AFk_L%E1%BA%AFk), [Đồng Nai Thượng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_Nai_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng), [Phước Long](/wiki/Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc_Long_(t%E1%BB%89nh)) (tên cũ: [Bà Rá](/w/index.php?title=B%C3%A0_R%C3%A1&action=edit&redlink=1)), [Bình Long](/wiki/B%C3%ACnh_Long_(t%E1%BB%89nh)) (tên cũ: [Hớn Quản](/wiki/H%E1%BB%9Bn_Qu%E1%BA%A3n)), [Long Khánh](/wiki/Long_Kh%C3%A1nh) (tên cũ: Xuân Lộc), [Biên Hòa](/wiki/Bi%C3%AAn_H%C3%B2a), [Bình Tuy](/wiki/B%C3%ACnh_Tuy), [Phước Tuy](/wiki/Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc_Tuy) (tên cũ: [Bà Rịa-Vũng Tàu](/wiki/B%C3%A0_R%E1%BB%8Ba_-_V%C5%A9ng_T%C3%A0u)), [Bình Dương](/wiki/B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng) (tên cũ: Thủ Dầu Một), [Tây Ninh](/wiki/T%C3%A2y_Ninh), [Gia Định](/wiki/Gia_%C4%90%E1%BB%8Bnh), [Long An](/wiki/Long_An) (gộp Chợ Lớn và Tân An), [Kiến Tường](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_T%C6%B0%E1%BB%9Dng) (tên cũ: Mộc Hóa), [Kiến Phong](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_Phong) (tên cũ: Phong Thạnh), [Định Tường](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng) (gộp [Mỹ Tho](/wiki/M%E1%BB%B9_Tho) và [Gò Công](/wiki/G%C3%B2_C%C3%B4ng)), [Kiến Hòa](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_H%C3%B2a) (tên cũ: [Bến Tre](/wiki/B%E1%BA%BFn_Tre)), [Vĩnh Long](/wiki/V%C4%A9nh_Long), [Vĩnh Bình](/wiki/V%C4%A9nh_B%C3%ACnh) (tên cũ: [Trà Vinh](/wiki/Tr%C3%A0_Vinh)), [An Giang](/wiki/An_Giang) (gộp [Long Xuyên](/wiki/Long_Xuy%C3%AAn) và [Châu Đốc](/wiki/Ch%C3%A2u_%C4%90%E1%BB%91c)), [Phong Dinh](/wiki/Phong_Dinh) (tên cũ: [Cần Thơ](/wiki/C%E1%BA%A7n_Th%C6%A1)), [Kiên Giang](/wiki/Ki%C3%AAn_Giang) (gộp [Rạch Giá](/wiki/R%E1%BA%A1ch_Gi%C3%A1) và [Hà Tiên](/wiki/H%C3%A0_Ti%C3%AAn_(t%E1%BB%89nh))), [Ba Xuyên](/wiki/Ba_Xuy%C3%AAn) (gộp [Bạc Liêu](/wiki/B%E1%BA%A1c_Li%C3%AAu) và [Sóc Trăng](/wiki/S%C3%B3c_Tr%C4%83ng)), [An Xuyên](/wiki/An_Xuy%C3%AAn) (tên cũ: [Cà Mau](/wiki/C%C3%A0_Mau)), [Côn Sơn](/wiki/C%C3%B4n_S%C6%A1n) và Đô thành [Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh).
Ngày 19/5/1958, lập 2 tỉnh
[Lâm Đồng](/wiki/L%C3%A2m_%C4%90%E1%BB%93ng) và [Tuyên Đức](/wiki/Tuy%C3%AAn_%C4%90%E1%BB%A9c) từ tỉnh Đồng Nai Thượng.
Ngày 23/1/1959, lập 2 tỉnh
[Quảng Đức](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%E1%BB%A9c) và [Phước Thành](/wiki/Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc_Th%C3%A0nh).
Ngày 21/1/1961, lập tỉnh
[Chương Thiện](/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_Thi%E1%BB%87n).
Năm 1962, lập 2 tỉnh
[Quảng Tín](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_T%C3%ADn) (31/7/1962) và [Phú Bổn](/wiki/Ph%C3%BA_B%E1%BB%95n) (1/9/1962).
Năm 1963, lập 2 tỉnh
[Hậu Nghĩa](/wiki/H%E1%BA%ADu_Ngh%C4%A9a) (15/10/1963) và [Gò Công](/wiki/G%C3%B2_C%C3%B4ng) (20/12/1963).
Ngày 8/9/1964, lập 2 tỉnh
[Châu Đốc](/wiki/Ch%C3%A2u_%C4%90%E1%BB%91c) và [Bạc Liêu](/wiki/B%E1%BA%A1c_Li%C3%AAu).
Năm 1965, bỏ 2 tỉnh Côn Sơn (21/4/1965) và Phước Thành (6/7/1965).
Ngày 24/9/1966, lập tỉnh
[Sa Đéc](/wiki/Sa_%C4%90%C3%A9c).
Từ đó cho đến năm 1975, Việt Nam Cộng hòa có 44 tỉnh và Đô thành
[Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh): [Quảng Trị](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Tr%E1%BB%8B) | [Thừa Thiên](/wiki/Th%E1%BB%ABa_Thi%C3%AAn_-_Hu%E1%BA%BF) | [Quảng Nam](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Nam) | [Quảng Tín](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_T%C3%ADn) | [Quảng Ngãi](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ng%C3%A3i) | [Kon Tum](/wiki/Kon_Tum) | [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh) | [Pleiku](/wiki/Pleiku_(t%E1%BB%89nh)) | [Darlac](/wiki/%C4%90%E1%BA%AFk_L%E1%BA%AFk) | [Phú Yên](/wiki/Ph%C3%BA_Y%C3%AAn) | [Phú Bổn](/wiki/Ph%C3%BA_B%E1%BB%95n) | [Khánh Hòa](/wiki/Kh%C3%A1nh_H%C3%B2a) | | [Ninh Thuận](/wiki/Ninh_Thu%E1%BA%ADn) | [Tuyên Đức](/wiki/Tuy%C3%AAn_%C4%90%E1%BB%A9c) | [Quảng Đức](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%E1%BB%A9c) | [Bình Thuận](/wiki/B%C3%ACnh_Thu%E1%BA%ADn) | [Lâm Đồng](/wiki/L%C3%A2m_%C4%90%E1%BB%93ng) | [Phước Long](/wiki/Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc_Long_(t%E1%BB%89nh)) | [Bình Long](/wiki/B%C3%ACnh_Long_(t%E1%BB%89nh)) | [Bình Tuy](/wiki/B%C3%ACnh_Tuy) | [Long Khánh](/wiki/Long_Kh%C3%A1nh) | [Bình Dương](/wiki/B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng) | [Tây Ninh](/wiki/T%C3%A2y_Ninh) | [Phước Tuy](/wiki/Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc_Tuy) | [Biên Hòa](/wiki/Bi%C3%AAn_H%C3%B2a) | [Hậu Nghĩa](/wiki/H%E1%BA%ADu_Ngh%C4%A9a) | [Gia Định](/wiki/Gia_%C4%90%E1%BB%8Bnh) | [Long An](/wiki/Long_An) | [Kiến Tường](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_T%C6%B0%E1%BB%9Dng) | [Gò Công](/wiki/G%C3%B2_C%C3%B4ng) | [Định Tường](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng) | [Kiến Phong](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_Phong) | [Châu Đốc](/wiki/Ch%C3%A2u_%C4%90%E1%BB%91c) | [Kiến Hòa](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_H%C3%B2a) | [Vĩnh Long](/wiki/V%C4%A9nh_Long) | [Sa Đéc](/wiki/Sa_%C4%90%C3%A9c) | [An Giang](/wiki/An_Giang) | [Kiên Giang](/wiki/Ki%C3%AAn_Giang) | [Vĩnh Bình](/wiki/V%C4%A9nh_B%C3%ACnh) | [Phong Dinh](/wiki/Phong_Dinh) | [Ba Xuyên](/wiki/Ba_Xuy%C3%AAn) | [Chương Thiện](/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_Thi%E1%BB%87n) | [Bạc Liêu](/wiki/B%E1%BA%A1c_Li%C3%AAu) | [An Xuyên](/wiki/An_Xuy%C3%AAn).
Đơn vị đông dân nhất là Đô thành Sài Gòn; ít dân nhất là tỉnh Quảng Đức.
[[16]](#cite_note-Ministry_of_Foreign_Affairs._tr_39-16)
Đứng đầu tỉnh là tỉnh trưởng do tổng thống bổ nhiệm và báo cáo lên thủ tướng và bộ trưởng Bộ Nội vụ. Trách nhiệm của tỉnh trưởng gồm soạn ngân sách, điều hành lực lượng Nhân dân Tự vệ, giữ gìn an ninh trật tự và kiểm soát việc hành chánh.
[[17]](#cite_note-17)
## Các đơn vị hành chính dưới cấp tỉnh
Năm 1966, 44 tỉnh của Việt Nam Cộng hòa được chia thành 241
[quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn) sau tăng lên 247 quận. [18] Quận trưởng do tỉnh trưởng đề cử và thủ tướng bổ nhiệm. [[16]](#cite_note-Ministry_of_Foreign_Affairs._tr_39-16)
Dưới quận là
[xã](/wiki/X%C3%A3) và [thôn](/wiki/Th%C3%B4n). Toàn quốc có 2.589 xã. Tính đến năm 1974 thì chính phủ kiểm soát 2.159 xã. [19] Ngoài Đô thành Sài Gòn ra còn có 10 [[20]](#cite_note-20) [thị xã tự trị](/wiki/Khu_t%E1%BB%B1_qu%E1%BA%A3n)trong đó có [Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF), [Đà Nẵng](/wiki/%C4%90%C3%A0_N%E1%BA%B5ng), [Qui Nhơn](/wiki/Quy_Nh%C6%A1n), [Nha Trang](/wiki/Nha_Trang), [Cam Ranh](/wiki/Cam_Ranh), [Đà Lạt](/wiki/%C4%90%C3%A0_L%E1%BA%A1t), [Vũng Tàu](/wiki/V%C5%A9ng_T%C3%A0u), [Mỹ Tho](/wiki/M%E1%BB%B9_Tho), [Cần Thơ](/wiki/C%E1%BA%A7n_Th%C6%A1)và [Rạch Giá](/wiki/R%E1%BA%A1ch_Gi%C3%A1). Dưới xã là thôn ấp, tổng cộng có hơn 15.000 đơn vị. [[21]](#cite_note-21) [[22]](#cite_note-22)
Cấp
[tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng) bị loại bỏ dần kể từ năm 1962.
Việc cai trị ở cấp xã trước kia tự trị thì năm 1956 thời
[Đệ nhất Cộng hòa](/wiki/%C4%90%E1%BB%87_nh%E1%BA%A5t_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%87t_Nam) hội đồng xã phải do tỉnh trưởng bổ nhiệm. Sang thời Đệ nhị Cộng hòa thì việc điều hành ở cấp xã trả lại cho địa phương. Hội đồng xã do cư dân 18 tuổi trở lên bầu ra. Những xã dưới 2.000 dân thì bầu ra hội đồng 6 người. Xã trên 10.000 dân thì được bầu 12 người. [23] [[24]](#cite_note-24)
## Các
[quân khu](/wiki/Qu%C3%A2n_khu)
Về mặt
[quân sự](/wiki/Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1), năm [1961](/wiki/1961) thành lập các vùng chiến thuật, đến tháng 7, [1970](/wiki/1970) đổi tên là Quân khu. Lúc đầu có 3 vùng chiến thuật được đánh số 1, 2, 3, đến năm [1964](/wiki/1964) lập thêm vùng chiến thuật 4. Mỗi vùng chiến thuật do 1 quân đoàn phụ trách. Dưới vùng chiến thuật là các khu chiến thuật do 1 sư đoàn phụ trách. Bộ tư lệnh quân đoàn đồng thời là Bộ tư lệnh vùng chiến thuật (trừ quân đoàn 2), còn Bộ tư lệnh sư đoàn đồng thời là Bộ tư lệnh khu chiến thuật. Các vùng chiến thuật có địa giới như sau:
- Vùng 1 chiến thuật, Bộ chỉ huy ở
[Đà Nẵng](/wiki/%C4%90%C3%A0_N%E1%BA%B5ng), gồm 5 tỉnh:
- Khu 11 chiến thuật, gồm 2 tỉnh
[Quảng Trị](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Tr%E1%BB%8B), [Thừa Thiên](/wiki/Th%E1%BB%ABa_Thi%C3%AAn_-_Hu%E1%BA%BF)
- Khu 12 chiến thuật, gồm 2 tỉnh
[Quảng Tín](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_T%C3%ADn), [Quảng Ngãi](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ng%C3%A3i)
- Đặc khu Quảng Nam, gồm tỉnh
[Quảng Nam](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Nam)và thị xã [Đà Nẵng](/wiki/%C4%90%C3%A0_N%E1%BA%B5ng)
- Khu 11 chiến thuật, gồm 2 tỉnh
- Vùng 2 chiến thuật, Bộ tư lệnh vùng 2 chiến thuật ở
[Nha Trang](/wiki/Nha_Trang), nhưng Bộ tư lệnh quân đoàn 2 ở [Pleiku](/wiki/Pleiku)(từ giữa [tháng 3](/wiki/Th%C3%A1ng_ba)năm [1975](/wiki/1975)phải chuyển về [Nha Trang](/wiki/Nha_Trang)), gồm 12 tỉnh:
- Vùng 3 chiến thuật, Bộ chỉ huy ở
[Biên Hòa](/wiki/Bi%C3%AAn_H%C3%B2a), gồm 10 tỉnh:
- Khu 31 chiến thuật, gồm 3 tỉnh
[Tây Ninh](/wiki/T%C3%A2y_Ninh), [Hậu Nghĩa](/wiki/H%E1%BA%ADu_Ngh%C4%A9a), [Long An](/wiki/Long_An)
- Khu 32 chiến thuật, gồm 3 tỉnh
[Phước Long](/wiki/Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc_Long_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)), [Bình Long](/wiki/B%C3%ACnh_Long), [Bình Dương](/wiki/B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng)
- Khu 33 chiến thuật, gồm 4 tỉnh
[Bình Tuy](/wiki/B%C3%ACnh_Tuy), [Phước Tuy](/wiki/Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc_Tuy), [Long Khánh](/wiki/Long_Kh%C3%A1nh), [Biên Hòa](/wiki/Bi%C3%AAn_H%C3%B2a)và thị xã [Vũng Tàu](/wiki/V%C5%A9ng_T%C3%A0u)
- Khu 31 chiến thuật, gồm 3 tỉnh
- Vùng 4 chiến thuật, Bộ chỉ huy ở
[Cần Thơ](/wiki/C%E1%BA%A7n_Th%C6%A1), gồm 15 tỉnh:
- Khu chiến thuật Định Tường, gồm 4 tỉnh
[Kiến Tường](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_T%C6%B0%E1%BB%9Dng), [Định Tường](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng), [Gò Công](/wiki/G%C3%B2_C%C3%B4ng), [Kiến Hòa](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_H%C3%B2a)
- Khu 41 chiến thuật, gồm 6 tỉnh
[Kiến Phong](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_Phong), [Châu Đốc](/wiki/Ch%C3%A2u_%C4%90%E1%BB%91c), [Vĩnh Long](/wiki/V%C4%A9nh_Long), [Vĩnh Bình](/wiki/V%C4%A9nh_B%C3%ACnh), [An Giang](/wiki/An_Giang), [Kiên Giang](/wiki/Ki%C3%AAn_Giang); sau thêm [Sa Đéc](/wiki/Sa_%C4%90%C3%A9c)
- Khu 42 chiến thuật, gồm 5 tỉnh
[Phong Dinh](/wiki/Phong_Dinh), [Chương Thiện](/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_Thi%E1%BB%87n), [Ba Xuyên](/wiki/Ba_Xuy%C3%AAn), [Bạc Liêu](/wiki/B%E1%BA%A1c_Li%C3%AAu), [An Xuyên](/wiki/An_Xuy%C3%AAn)
- Khu chiến thuật Định Tường, gồm 4 tỉnh
Khi 4 vùng chiến thuật chuyển thành 4 Quân khu, thì bỏ cấp khu chiến thuật. Quân khu 1 gồm ba tỉnh Quảng Nam, Quảng Tín, Quảng Ngãi và thành phố Đà Nẵng. Quân khu 2 với diện tích 78.841 km vuông, chiếm gần phân nửa lãnh thổ Việt Nam Cộng Hòa nhưng chỉ có gần 3 triệu dân sinh sống trong 12 tỉnh. Quân khu 3 có thêm tỉnh Gia Định và Biệt khu Thủ đô (do Quân khu Thủ đô đổi thành), tổng cộng 11 tỉnh. Quân khu 4 có 16 tỉnh.
Các thị xã về mặt quân sự là các tiểu khu, còn các quận là các chi khu.
## Quân sự
![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/VTN_Sherman_Doctor.jpg/220px-VTN_Sherman_Doctor.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/VTN_Sherman_Doctor.jpg/220px-VTN_Sherman_Doctor.jpg)
[MEDCAP](/wiki/MEDCAP)và 1 binh sĩ người Việt Nam - Hình chụp tại một ngôi làng nhỏ ở miền Nam [Quân lực Việt Nam Cộng Hòa](/wiki/Qu%C3%A2n_l%E1%BB%B1c_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) là lực lượng quân đội của chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Thành lập từ năm [1955](/wiki/1955) với nòng cốt là lực lượng [quân đội Quốc gia Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam) trong [Liên hiệp Pháp](/wiki/Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Ph%C3%A1p), chủ yếu là [Bảo an đoàn](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_ph%C6%B0%C6%A1ng_qu%C3%A2n_(Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)), [Bảo chính đoàn](/wiki/B%E1%BA%A3o_ch%C3%ADnh_%C4%91o%C3%A0n). Ngày truyền thống (còn gọi là ngày Quân lực) là ngày [19 tháng 6](/wiki/19_th%C3%A1ng_6).
Quân lực Việt Nam Cộng hòa được trang bị hùng hậu với sức cơ động cao và hoả lực mạnh, được sự hỗ trợ tích cực của
[Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), và các đồng minh, để chống lại [Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam), vốn được sự hậu thuẫn của chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Quân lực Việt Nam Cộng hòa còn bị gọi là "quân đội Sài Gòn" hay "quân ngụy" theo cách gọi của chính quyền [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) đương thời. Quân lực Việt Nam Cộng hòa cũng là lực lượng chính trong cuộc [đảo chính 1963](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_ch%C3%ADnh_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_1963) lật đổ chế độ [Ngô Đình Diệm](/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m), và tham chính trong chính quyền cho đến ngày Việt Nam Cộng hòa sụp đổ.
Quân lực Việt Nam Cộng hòa là một quân đội hiện đại, tốn kém, đòi hỏi kinh phí hoạt động gần 3 tỷ đôla Mỹ mỗi năm. Nền
[kinh tế Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) không thể cáng đáng được kinh phí này, nên Việt Nam Cộng hòa đã gần như phải dựa hoàn toàn vào [viện trợ](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_tr%E1%BB%A3&action=edit&redlink=1) của Mỹ để có thể chu cấp cho ngân sách quân sự. Nhà báo Mỹ [William J. Lederer](/w/index.php?title=William_J._Lederer&action=edit&redlink=1), trong chuyến điều tra năm 1968, đã nhận thấy quân đội Việt Nam Cộng Hòa sử dụng viện trợ rất phung phí và kém hiệu quả do nạn [tham nhũng](/wiki/Tham_nh%C5%A9ng). Hàng tỷ USD viện trợ kinh tế và quân sự của Mỹ đã bị các quan chức, sĩ quan [tham ô](/wiki/Tham_%C3%B4) rồi bán ra chợ đen. William J. Lederer đã chứng kiến những kho hàng lậu đầy ắp hàng hóa và vũ khí quân dụng, có tới cả 1.000 khẩu [súng trường](/wiki/S%C3%BAng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng), bao gồm cả loại [M16](/wiki/M16) hiện đại. Chính phủ Hoa Kỳ biết rõ vấn nạn này, nhưng họ làm ngơ. William J. Lederer nhận xét: *"Tôi thấy Hoa Kỳ sẽ bị đánh bại như thế nào - không phải chỉ bằng sức mạnh của đối phương, mà bởi chính những sai lầm của mình, sự bất lực của chính mình"*. Quy mô [buôn lậu](/wiki/Bu%C3%B4n_l%E1%BA%ADu) lên tới hàng tỷ USD, với sự tham gia của đủ thành phần: quan chức và doanh nhân Việt Nam Cộng hòa, thương nhân Mỹ và Đài Loan, binh lính Mỹ, Hàn Quốc, Philippines... Ngay cả Mặt trận Dân tộc Giải phóng cũng tận dụng thị trường chợ đen, tại đây họ mua hàng hóa Mỹ để đánh lại chính quân Mỹ [[25]](#cite_note-25)
Khi Mỹ giảm viện trợ xuống còn 1,1 tỷ đô la vào năm 1974, nền
[kinh tế Việt Nam Cộng Hòa](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_H%C3%B2a) lâm vào cuộc khủng hoảng với lạm phát ở mức 200%, Quân lực Việt Nam Cộng Hòa không còn đủ kinh phí hoạt động, tình trạng thiếu đạn dược, vũ khí, xăng dầu đã dẫn đến hỏa lực yếu và giảm tính cơ động. . Sau [26] [sự kiện 30 tháng 4, 1975](/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975), lực lượng quân đội này đã tan rã hoàn toàn.
## Ngoại giao
Tính đến năm 1975 thì Việt Nam Cộng hòa đã thiết lập ngoại giao với 87
quốc gia trên thế giới và 6 quốc gia ở cấp bán chính thức. Lập trường ngoại giao của Việt Nam Cộng hòa là không chấp nhận bang giao với chính phủ nào đã công nhận chính phủ [27] [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)hoặc [Mặt trận Giải phóng miền Nam](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam). [[28]](#cite_note-28)
Ngày 2/2/1956 Ngô Đình Diệm đã đóng cửa biên giới không cho hàng hóa nhập vào Campuchia vì nước này không công nhận chính phủ Ngô Đình Diệm. Với
[Lào](/wiki/L%C3%A0o), quốc gia láng giềng, chính quyền Diệm đã quyết định đoạn giao khi Chính phủ của Hoàng thân [Souvanna Phouma](/wiki/Souvanna_Phouma) công nhận và thiết lập liên lạc ngoại giao với Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vào năm 1962. Ngày 27 Tháng 8, 1963 thì [29] [Campuchia](/wiki/Campuchia)cắt đứt bang giao với Việt Nam Cộng hòa vì tình hình biên giới, nhất là đòi hỏi của Nam Vang muốn thu hồi toàn đất [Nam Kỳ](/wiki/Nam_K%E1%BB%B3)vốn được họ cho là đất cũ của người Miên. Năm 1964 Việt Nam Cộng hòa đoạn giao với [[30]](#cite_note-30) [Indonesia](/wiki/Indonesia), khi nước này tuyên bố công nhận Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ngày 9 Tháng 5, 1966 Phnom Penh chính thức công nhận [Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) công khai công kích Sài Gòn. Như vậy, thất bại lớn nhất trong chính sách đối ngoại giao của chính phủ Ngô Đình Diệm ở Đông Nam Á là không lôi kéo được Lào và Campuchia ủng hộ mình [[31]](#cite_note-31) . Tuy nhiên sau khi Tổng công kích Tết Mậu Thân thất bại năm 1968 và chính phủ của vua [[32]](#cite_note-32) [Sihanouk](/wiki/Sihanouk)bị [Lon Nol](/wiki/Lon_Nol)lật đổ, lập nên nước [Cộng hòa Khmer](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Khmer)thì ngày 5 Tháng 5, 1970, Cộng hòa Khmer trục xuất phái đoàn Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam, công nhận và tái lập bang giao với Việt Nam Cộng hòa. [[33]](#cite_note-33)
Trong khi đó chiến cuộc leo thang. Bắt đầu từ năm 1964, một số đồng minh của Việt Nam Cộng hòa ngoài viện trợ tài lực hoặc nhân lực còn trực tiếp tham chiến như
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) (1964), [Nam Triều Tiên](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c) (03.1965), [Úc](/wiki/%C3%9Ac) (06/1965), [New Zealand](/wiki/New_Zealand) (07/.1965), [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan) (02/1966), và [Philippines](/wiki/Philippines) (10.1966). Nhóm này mang tên [Quân lực Thế giới Tự do](/wiki/Qu%C3%A2n_l%E1%BB%B1c_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_T%E1%BB%B1_do_(chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam)) (tiếng Anh: *The Free World Military Assistance Forces*). Lực lượng quân sự của các đồng minh dần dần rút đi vào năm 1973 với [Hòa đàm Paris](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Paris_1973) đang diễn tiến và rồi kết thúc. [[34]](#cite_note-34)
Việt Nam Cộng hòa là thành viên trong một số tổ chức quốc tế như
[Tổ chức Hiệp ước Đông Nam Á](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) (SEATO), Ủy ban Kinh tế của Liên hiệp quốc về Á châu và Viễn Đông [ECAFE](/w/index.php?title=ECAFE&action=edit&redlink=1), Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực [FAO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_L%C6%B0%C6%A1ng_th%E1%BB%B1c_v%C3%A0_N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) (1950); Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế [IAEA](/wiki/C%C6%A1_quan_N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_Nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) (1957); Tổ chức Hàng không Dân sự Quốc tế [ICAO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_D%C3%A2n_d%E1%BB%A5ng_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) (1954); Hiệp hội Phát triển Quốc tế [IDA](/w/index.php?title=IDA&action=edit&redlink=1); Tổ chức Lao động Quốc tế [ILO](/wiki/ILO) (1950); Quỹ Tiền tệ Quốc tế [IMF](/wiki/Qu%E1%BB%B9_Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) (1956) ; Liên hiệp Viễn thông Quốc tế [35] [ITU](/wiki/Li%C3%AAn_minh_Vi%E1%BB%85n_th%C3%B4ng_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)(1951); Tổ chức Giáo dục, Khoa học, và Văn hóa Liên hiệp quốc [UNESCO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)(1951); Quỹ Thiếu nhi Liên hiệp quốc [UNICEF](/wiki/Qu%E1%BB%B9_Nhi_%C4%91%E1%BB%93ng_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), Liên hiệp Bưu chính Quốc tế [UPU](/wiki/Li%C3%AAn_minh_B%C6%B0u_ch%C3%ADnh_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)(1951); Tổ chức Y tế Quốc tế [WHO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Y_t%E1%BA%BF_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)(1950); Tổ chức Khí tượng Thế giới [WMO](/w/index.php?title=WMO&action=edit&redlink=1)(1955), [[36]](#cite_note-36) [Ngân hàng Thế giới](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)(1956), và [[37]](#cite_note-37) [Ngân hàng Phát triển châu Á](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_ch%C3%A2u_%C3%81)(1966).
Năm
[1957](/wiki/1957), Việt Nam Cộng hòa đứng đơn gia nhập [Liên hiệp quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) do [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) đề cử. Đại hội đồng (General Assembly) bỏ phiếu 40 thuận, 8 chống. Việc này chuyển lên [Hội đồng Bảo an](/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_B%E1%BA%A3o_an_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) quyết định. [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) muốn [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) cùng gia nhập, nhưng Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ chối việc này với lý do đất nước Việt Nam là thống nhất và chỉ có thể có 1 chính phủ đại diện ở Liên Hiệp quốc. Vì vậy cuối cùng Liên Xô [phủ quyết](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A7_quy%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1) đơn của Việt Nam Cộng hòa. Cho đến khi chấm dứt tồn tại (năm 1975), Việt Nam Cộng hòa vẫn không phải là thành viên của Liên Hiệp quốc. [38]
## Kinh tế
Nền kinh tế Việt Nam Cộng hòa là một nền
[kinh tế thị trường](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng), [chưa phát triển](/wiki/C%C3%A1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_%C4%91ang_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n), và [mở cửa](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_m%E1%BB%9F). Mức độ tự do của nền kinh tế khá cao trong những năm 1963 đến 1973. Tuy nhiên, [phát triển kinh tế](/wiki/Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_kinh_t%E1%BA%BF) vẫn được triển khai dựa trên các [kế hoạch kinh tế 5 năm](/w/index.php?title=K%E1%BA%BF_ho%E1%BA%A1ch_kinh_t%E1%BA%BF_5_n%C4%83m&action=edit&redlink=1) hoặc kế hoạch bốn năm. Nền kinh tế ổn định trong giai đoạn 1955-1960, sau đó do tác động của [chiến tranh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh) leo thang đã trở nên mất ổn định với những đặc trưng như tốc độ [tăng trưởng kinh tế](/wiki/T%C4%83ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_kinh_t%E1%BA%BF) không đều (có nhiều năm bị âm), [tỷ lệ lạm phát](/wiki/T%E1%BB%B7_l%E1%BB%87_l%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t) cao, thâm hụt [ngân sách nhà nước](/wiki/Ng%C3%A2n_s%C3%A1ch_nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc) và [thâm hụt thương mại](/wiki/C%C3%A1n_c%C3%A2n_th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i). Chính quyền đã phải tiến hành [cải cách ruộng đất](/wiki/C%E1%BA%A3i_c%C3%A1ch_ru%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t) hai lần. [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) đóng vai trò to lớn đối với phát triển kinh tế của Việt Nam Cộng hòa thông qua [viện trợ kinh tế](/wiki/H%E1%BB%97_tr%E1%BB%A3_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_ch%C3%ADnh_th%E1%BB%A9c) cũng như hỗ trợ kỹ thuật. Trải qua 21 năm, khối lượng viện trợ kinh tế mà Hoa Kỳ cho Việt Nam Cộng Hòa là rất lớn, đạt hơn 10 tỷ [USD](/wiki/USD) (thời giá thập niên 1960). Đây là con số viện trợ kinh tế cao nhất của Hoa Kỳ so với bất cứ nước nào khác trên thế giới kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Ví dụ, [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) trong 20 năm (1950 - 1970) được Hoa Kỳ viện trợ 9,3 tỷ USD (trong khi dân số Ấn Độ lớn hơn 20 lần); [Philippines](/wiki/Philippines) trong 22 năm được viện trợ gần 2 tỷ USD (1945 - 1967); [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan) nhận được gần 1,2 tỷ USD, [Indonesia](/wiki/Indonesia) nhận được gần 1 tỷ USD. Ở [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi), tính suốt trong 25 năm (1946 - 1970) tổng số viện trợ Hoa Kỳ cho tất cả các nước chỉ là 4,9 tỷ USD. Tại miền Nam Việt Nam, *“thu nhập quốc dân chưa bao giờ vượt quá 2 tỷ USD/năm, nhưng trong 5 năm cuối cùng (1971 - 1975), viện trợ Hoa Kỳ hàng năm đạt hơn 2 tỷ USD/năm, tức là lớn hơn tổng số của cải do miền Nam Việt Nam làm ra”* [[39]](#cite_note-39)
Giới thương nhân
[Hoa kiều](/wiki/Hoa_ki%E1%BB%81u) cũng nắm giữ vị thế gần như [độc quyền](/wiki/%C4%90%E1%BB%99c_quy%E1%BB%81n) các ngành trong nền kinh tế. Trước năm 1975, ở miền Nam, [Hoa kiều](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa_(Vi%E1%BB%87t_Nam)) kiểm soát gần như toàn bộ các vị trí kinh tế quan trọng, và đặc biệt nắm chắc 3 lĩnh vực quan trọng: sản xuất, phân phối và [tín dụng](/wiki/T%C3%ADn_d%E1%BB%A5ng). Hoa kiều ở miền Nam gần như hoàn toàn kiểm soát giá cả thị trường. Đến cuối năm 1974, người Hoa kiểm soát hơn 80% các cơ sở sản xuất của các ngành công nghiệp thực phẩm, dệt may, hóa chất, luyện kim, điện... và gần như đạt được độc quyền thương mại: 100% bán buôn, hơn 50% bán lẻ và 90% xuất nhập khẩu [[40]](#cite_note-Evans-40)
Nhìn chung,
[kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) Việt Nam Cộng hòa có quy mô nhỏ và bị hạn chế vì tình hình bất ổn, sự tàn phá của chiến tranh và lệ thuộc vào viện trợ ngoại quốc. Trong giai đoạn 1955 - 1960, nền kinh tế tăng trưởng khá nhanh và đạt được một số thành tích về [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p), [công nghiệp](/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p), nhưng giai đoạn sau (1960 - 1975) thì liên tục bị sụt giảm. Lợi tức quốc gia mỗi đầu người năm 1967 là 21.013 [đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_(ti%E1%BB%81n_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)), tính theo hối suất [Mỹ kim](/wiki/M%E1%BB%B9_kim) là 176,87 USD. [[41]](#cite_note-D.C3.A2n_s.E1.BB.91-41) [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) bình quân đầu người năm cao nhất (1971) của Việt Nam Cộng hòa là 200 [USD](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9), tuy nhiên đến năm 1974 đã sụt xuống còn 54 USD do Mỹ cắt giảm viện trợ và tiền VNCH mất giá khoảng 400% trong 2 năm Theo tiến sĩ Nguyễn Tiến Hưng, nền kinh tế có nhiều triển vọng "nếu hội đủ điều kiện cần thiết để tiến tới chỗ thoát khỏi tình trạng lạc hậu", nhưng điều kiện chiến tranh khiến kinh tế thường xuyên bị đình trệ. [26] [[42]](#cite_note-42)
## Nhân khẩu
Theo Viện Quốc gia Thống kê của Việt Nam Cộng hòa thì tính đến ngày 30 tháng 6/1968, dân số là 16.259.334. Nông thôn là nơi cư trú của 71% dân số. Dân thành thị là 29%. Gia tăng tự nhiên là 2%-2,2% với lớp trẻ dưới 20 tuổi chiếm 57%. Trung bình thì mật độ là 95 người/
[cây số vuông](/wiki/C%C3%A2y_s%E1%BB%91_vu%C3%B4ng) nhưng vì phân phối không đều nên xét về mặt kinh tế thì duyên hải Trung phần là nơi [nạn nhân mãn](/wiki/N%E1%BA%A1n_nh%C3%A2n_m%C3%A3n) ở mức trầm trọng vì mỗi cây số vuông ruộng lúa (đất canh tác) có 1.258 người. So với Nam phần thì có 425 người mỗi cây số vuông ruộng lúa. [[41]](#cite_note-D.C3.A2n_s.E1.BB.91-41)
Phân chia theo sắc tộc thì có 394.463
[người Việt gốc Miên](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t_g%E1%BB%91c_Mi%C3%AAn), 23.819 [người Chàm](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C3%A0m) và 464.354 [người Thượng](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng). Số liệu người Thượng không chính xác vì họ sống du canh ở những vùng hẻo lánh và việc kiểm tra bị hạn chế vì tình hình an ninh. Người Hoa chiếm khoảng một triệu người, tập trung ở [Chợ Lớn](/wiki/Ch%E1%BB%A3_L%E1%BB%9Bn) và một số thị xã. Đông nhất là [người Kinh](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kinh): 15.409.126, chiếm 94,7%. [[41]](#cite_note-D.C3.A2n_s.E1.BB.91-41)
Thành phố lớn nhất là
[thủ đô](/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4) Sài Gòn với 1.736.880 dân, tính vùng phụ cận là 2.500.000. [[41]](#cite_note-D.C3.A2n_s.E1.BB.91-41)
## Văn hóa và xã hội
Thời
[Đệ nhất Cộng hòa](/wiki/%C4%90%E1%BB%87_nh%E1%BA%A5t_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%87t_Nam) những ngày lễ chính là: [[43]](#cite_note-43)
- Quốc khánh 26 Tháng 10
- Tết Nguyên đán
- Lễ Hai Bà Trưng
- Lễ Trần Hưng Đạo
- Lễ Lê Thái tổ
- Lễ Phật đản
- Lễ Giáng sinh, 25 Tháng 12
Vào thời
[Đệ nhị Cộng hòa](/wiki/%C4%90%E1%BB%87_nh%E1%BB%8B_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%87t_Nam) những ngày nghỉ chính thức cho các công sở gồm có: [[44]](#cite_note-ReferenceC-44)
- Tết Tây 1 Tháng Giêng
- Lễ
[Phục sinh](/wiki/Ph%E1%BB%A5c_sinh)
- Lễ Lao động, 1 Tháng Năm
[Quốc khánh](/wiki/Ng%C3%A0y_qu%E1%BB%91c_kh%C3%A1nh) [1 Tháng 11](/w/index.php?title=1_Th%C3%A1ng_11&action=edit&redlink=1) [Giáng sinh](/wiki/L%E1%BB%85_Gi%C3%A1ng_Sinh)25 Tháng 12
Ngoài ra những ngày lễ cổ truyền theo âm lịch sau đây cũng được nghỉ nguyên ngày:
[[44]](#cite_note-ReferenceC-44)
- Tết Nguyên đán, nghỉ 3 ngày rưỡi từ chiều 30 Tết đến hết ngày mồng 3 Tết
- Giỗ Tổ Hùng Vương, 10 Tháng Ba
- Lễ Phật đản (công nhận năm 1958),
rằm Tháng Tư [[45]](#cite_note-45)
- Thích Ca thành đạo, 6 Tháng Chạp
Ngoài ra còn có những ngày lễ cổ truyền tính theo
[âm lịch](/wiki/%C3%82m_l%E1%BB%8Bch) như ngày [Giỗ trận Đống Đa](/w/index.php?title=Gi%E1%BB%97_tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%91ng_%C4%90a&action=edit&redlink=1) (5 Tháng Giêng), Lễ [Hai bà Trưng](/wiki/Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng) (cũng là ngày Phụ nữ Việt Nam) (6 tháng 2), Giỗ [Nguyễn Du](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Du) (10 Tháng Tám), Lễ [Đức Thánh Trần](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Th%C3%A1nh_Tr%E1%BA%A7n) (20 Tháng Tám), Giỗ [Lê Lợi](/wiki/L%C3%AA_L%E1%BB%A3i) (22 Tháng Tám), Giỗ [Phan Bội Châu](/wiki/Phan_B%E1%BB%99i_Ch%C3%A2u) (29 Tháng Chín) cũng là những ngày lễ chính thức tuy công sở vẫn làm việc. Có một số ngày lễ khác như [Vu-lan](/wiki/Vu-lan) (rằm Tháng Bảy), và [tết Trung thu](/wiki/T%E1%BA%BFt_Trung_thu) (rằm Tháng Tám) (còn có tên là Ngày Thiếu nhi Sản xuất), Ngày Nông dân Việt Nam (26 Tháng 3), Ngày Quân lực (19 Tháng 6), Ngày Quốc tế Viện trợ (22 Tháng 6) Ngày Cựu chiến binh (9 Tháng 7), Ngày Nhân dân Tự vệ (5 Tháng 8) được liệt vào "ngày đặc biệt" không nghỉ nhưng có tiết mục kỷ niệm của chính quyền. [46] [[44]](#cite_note-ReferenceC-44)
Một thành tựu văn hóa tại Miền Nam là ngành
[tân nhạc](/wiki/T%C3%A2n_nh%E1%BA%A1c_Vi%E1%BB%87t_Nam) với khoảng 10.000 bản nhạc ra đời trong [khoảng thời gian 1945-75](/wiki/T%C3%ACnh_kh%C3%BAc_1954-1975). Đại đa số những bản nhạc này sau năm 1975 đều bị chính quyền mới cấm lưu hành thường gọi là [47] [nhạc vàng](/wiki/Nh%E1%BA%A1c_v%C3%A0ng).
Chính phủ đã hoàn tất việc xây dựng Thư viện Quốc gia Việt Nam, khởi công từ năm
[1968](/wiki/1968) nhưng đến năm [1971](/wiki/1971) mới khánh thành tòa cao ốc. Lúc mở cửa, Thư viện có 121.000 đầu sách. Năm 1975 khi chính quyền mới tiếp thu thì thư viện này có 200.000 đầu sách. [48] Dự tính của chính phủ sẽ tiến tới việc thành lập Hàn lâm Viện nhưng bước đầu chỉ có Ủy ban Điển chế Văn tự thuộc Bộ Văn hóa. [[49]](#cite_note-49) [[50]](#cite_note-50)
Một đặc điểm của xã hội miền Nam vào thời điểm đó là sự đa dạng của xã hội dân sự, tức thành phần không thuộc chính phủ mà cũng không thuộc thị trường kinh doanh. Những cơ sở tên tuổi trong ngành công tác xã hội là
[cô nhi viện](/wiki/Tr%E1%BA%A1i_tr%E1%BA%BB_m%E1%BB%93_c%C3%B4i) Dục Anh, [Cô nhi viện Quách Thị Trang](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Qu%E1%BB%91c_T%E1%BB%B1) trại giáo hóa thanh thiếu niên phạm pháp Thủ Đức, [viện dưỡng lão](/wiki/Vi%E1%BB%87n_d%C6%B0%E1%BB%A1ng_l%C3%A3o) Thị Nghè, trung tâm hướng nghiệp Vườn Lài, Quán cơm xã hội Anh Vũ (phát cơm cho người nghèo). Cùng đó là những đoàn thể tiêu biểu như [51] [Hội Hồng Thập Tự](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Ch%E1%BB%AF_th%E1%BA%ADp_%C4%91%E1%BB%8F_v%C3%A0_Tr%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A1i_li%E1%BB%81m_%C4%91%E1%BB%8F_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF), tổ chức [Hướng đạo Việt Nam](/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_%C4%91%E1%BA%A1o_Vi%E1%BB%87t_Nam), [Trường Bách khoa Bình dân](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_B%C3%A1ch_khoa_B%C3%ACnh_d%C3%A2n), nhóm Thanh niên Phụng sự Xã hội và [gia đình Phật tử](/wiki/Gia_%C4%91%C3%ACnh_Ph%E1%BA%ADt_t%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam)của [Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_Vi%E1%BB%87t_Nam_Th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t), [Thiếu nhi Thánh thể](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Thi%E1%BA%BFu_Nhi_Th%C3%A1nh_Th%E1%BB%83), [Phong trào Du ca Việt Nam](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Du_ca_Vi%E1%BB%87t_Nam), [Hội Thanh niên Thiện chí](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_Thanh_ni%C3%AAn_Thi%E1%BB%87n_ch%C3%AD&action=edit&redlink=1), v.v. Đây là một khác biệt lớn giữa hai miền Nam Bắc trong thời gian đất nước chia đôi. [[52]](#cite_note-52)
## Giáo dục
Trước năm
[1954](/wiki/1954), ở miền Nam có một chi nhánh của [Viện Đại học Hà Nội](/wiki/Vi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_H%C3%A0_N%E1%BB%99i) ( [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p): *Université de Hà Nội*) đặt tại [Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). Sau [Hiệp định Genève 1954](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Gen%C3%A8ve,_1954) chia đôi đất nước, chi nhánh này cùng với một bộ phận của Viện Đại học Hà Nội chuyển từ miến Bắc vào trở thành [Viện Đại học Quốc gia Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam). Vào năm 1957, Viện Đại học Quốc gia Việt Nam trở thành [Viện Đại học Sài Gòn](/wiki/Vi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_S%C3%A0i_G%C3%B2n) theo sau việc thành lập [Viện Đại học Huế](/wiki/Vi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Hu%E1%BA%BF). Đến năm [53] [1973](/wiki/1973), [Viện Đại học Sài Gòn](/wiki/Vi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_S%C3%A0i_G%C3%B2n)đã đứng vào hàng quốc tế. Sau này các bác sĩ Việt Nam di tản sang Mỹ, chỉ cần một hai năm đào tạo lại và học thêm tiếng Anh là hành nghề được ngay . [[54]](#cite_note-NTH-54)
Ngoài
[Viện Đại học Sài Gòn](/wiki/Vi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_S%C3%A0i_G%C3%B2n), Việt Nam Cộng hòa còn có các viện đại học khác như [Viện Đại học Huế](/wiki/Vi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Hu%E1%BA%BF), [Viện Đại học Đà Lạt](/wiki/Vi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_%C4%90%C3%A0_L%E1%BA%A1t), [Viện Đại học Cần Thơ](/wiki/Vi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_C%E1%BA%A7n_Th%C6%A1), [Viện Đại học Vạn Hạnh](/wiki/Vi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_V%E1%BA%A1n_H%E1%BA%A1nh), [Viện Đại học Minh Đức](/wiki/Vi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Minh_%C4%90%E1%BB%A9c), Viện Đại học Hòa Hảo, Viện Đại học Cao Đài, v.v... Năm [1973](/wiki/1973), tổng số sinh viên đại học lên tới 98.832 người so với chỉ 2.900 người vào năm [1955](/wiki/1955). Số học sinh trung học trong cùng năm ấy là trên một triệu so với 43.000; và học sinh tiểu học, trên ba triệu so với 401.000. Ngoài ra còn các trường đại học cộng đồng (trường đại học hệ hai năm), trường huấn nghiệp và các chương trình công nghệ. Các trường đại học cộng đồng được thiết lập từ năm 1970 trở đi, đặt cơ sở ở [54] [Định Tường](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng), [Nha Trang](/wiki/Nha_Trang), [Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), Đà Nẵng, [Vĩnh Long](/wiki/V%C4%A9nh_Long)... [[53]](#cite_note-NTL-53) [Triết lý giáo dục](/wiki/Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a#Tri.E1.BA.BFt_l.C3.BD_gi.C3.A1o_d.E1.BB.A5c) của Việt Nam Cộng hòa là "nhân bản, dân tộc, và khai phóng". Điều này ghi cụ thể trong tài liệu *Những nguyên tắc căn bản* do Bộ Giáo dục ấn hành năm [1959](/wiki/1959) và sau đó được ghi lại trong [Hiến pháp Việt Nam Cộng hòa 1967](/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_1967). Hiến pháp Việt Nam Cộng hòa công nhận quyền tự do giáo dục, và rằng "nền giáo dục cơ bản có tính cách cưỡng bách và miễn phí", "nền giáo dục đại học được tự trị", và "những người có khả năng mà không có phương tiện sẽ được nâng đỡ để theo đuổi học vấn". [53] [[55]](#cite_note-55)
## Hạ tầng cơ sở
Một kết quả tốt của chiến tranh là mang tới cho Miền Nam một hạ tầng cơ sở khá tốt, giúp phát triển kinh tế lâu dài dù việc xây dựng hạ tầng là rất tốn kém và mất thời gian.
### Giao thông
Về đường hàng không, ngoài những phi trường lớn như Tân Sơn Nhất, Cam Ranh, Đà Nẵng, Nha Trang, Cần Thơ và Biên Hòa có thể tiếp nhận phản lực đủ loại còn có những phi trường nhỏ ở Đà Lạt, Huế, Kontum, Phú Quốc. Pleiku, Rạch Giá, và Qui Nhơn. Cộng thêm vào là khoảng 100 sân bay nhỏ, rải rác khắp nơi, rất tiện cho việc liên lạc giữa các địa phương.
Hãng [56] [Air Vietnam](/wiki/Air_Vietnam)là công ty không vận chính.
Về đường thủy và đường bộ, miền Nam có tới 4.780 cây số sông, rạch (3.000 dặm Anh). Hải cảng lớn gồm Sài Gòn, Cam Ranh, Đà Nẵng, Nha Trang, Rạch Giá. Còn đường sá có tới 21.000 km đường trong đó gần 12.000 km là đường
[trải nhựa](/wiki/Nh%E1%BB%B1a_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng), đi được quanh năm. Cầu các loại qua sông tới gần 4.000 cây rất nhiều cầu đã bị hư hỏng do chiến tranh, nhưng sửa chữa lại thì cũng nhanh. [57] [Xe lam](/wiki/Xe_lam), xe [xích lô máy](/w/index.php?title=X%C3%ADch_l%C3%B4_m%C3%A1y&action=edit&redlink=1)và phương tiện di chuyển với động cơ dưới 49cc thì không thuộc dạng phải đăng ký. Tính đến năm 1974 thì có tổng cộng 258.514 xe lưu thông trên hệ thống đó (bao gồm 35.384 xe vận tải nặng và 64.229 chiếc [[58]](#cite_note-58) [xe hơi](/wiki/Xe_h%C6%A1i)), chưa kể [xe gắn máy](/wiki/Xe_g%E1%BA%AFn_m%C3%A1y)(có khoảng 800.000 vào cuối thập niên 1960, tất cả được nhập khẩu từ Nhật và Ý). Tuy nhiên, đến cuối năm 1969, do Mỹ ngừng thuê lao động khiến [lạm phát](/wiki/L%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t)trở nên nghiêm trọng, khiến chính phủ Việt Nam Cộng hòa phải ban lệnh cấm nhập khẩu xe từ nước ngoài . [[59]](#cite_note-59) [Xa lộ](/wiki/Xa_l%E1%BB%99) xây dựng đầu tiên là [xa lộ Biên Hòa](/wiki/Xa_l%E1%BB%99_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), khánh thành ngày 28 tháng 4 năm 1961. Về đường sắt, tuyến đường sắt Xuyên Đông Dương đã được Pháp làm xong từ năm 1936, nhưng đến [thập niên 1950](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1950) thì đoạn đường phía nam [vĩ tuyến 17](/wiki/V%C4%A9_tuy%E1%BA%BFn_17), khoảng 1/3 đã bị hư hại vì chiến tranh, không sử dụng được. Còn lại là hai khúc từ [60] [Đông Hà](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_H%C3%A0)vào Đà Nẵng và từ Sài Gòn ra [Ninh Hòa](/wiki/Ninh_H%C3%B2a). Việc tái thiết kéo dài bốn năm cho đến năm [1959](/wiki/1959)thì [xe lửa](/wiki/T%C3%A0u_h%E1%BB%8Fa)mới chạy được suốt từ Sài Gòn ra Đông Hà, lần đầu tiên sau 12 năm gián đoạn. Năng suất đường sắt lúc đầu có nhiều triển vọng nhưng sang [[61]](#cite_note-61) [thập niên 1960](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1960)thì tình hình an ninh là một cản trở lớn. Năm 1963 trở đi thì xe lửa hành khách không chạy vào đêm nữa vì những đợt tấn công của Mặt trận dân tộc trên tuyến đường từ Huế vào Sài Gòn. Tính đến năm 1971-1972 thì Việt Nam Cộng hòa có 1.240 km [[62]](#cite_note-62) [đường sắt](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_ray)nhưng chỉ có 57% sử dụng được. Dù vậy, tổng lượng hành khách và hàng hóa chuyên chở bằng đường sắt lại tăng dần. [[63]](#cite_note-63)
|Năm||Tổng lượng hàng hóa vận tải (tấn)||Số lượng hành khách (triệu người)|
|1959
||440.000||2,658|
|1968||400.000||0,73|
|1969||530.000||1,75|
|1970||720.000||2,4|
### Hệ thống viễn thông và thông tin
Tính đến năm 1970 Miền Nam có 20.000 điện thoại đăng ký.
Mạng [65] [điện thoại](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_tho%E1%BA%A1i)và [điện tín](/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%87n_t%C3%ADn&action=edit&redlink=1)thuộc ty [bưu điện](/wiki/B%C6%B0u_%C4%91i%E1%BB%87n)với đường dây nối Sài Gòn với [Đài Bắc](/wiki/%C4%90%C3%A0i_B%E1%BA%AFc), [Calcutta](/wiki/Calcutta), [Manila](/wiki/Manila), [Osaka](/wiki/Osaka), [Paris](/wiki/Paris), [Brussel](/wiki/Brussel), [Bern](/wiki/Bern), [Bonn](/wiki/Bonn), [Madrid](/wiki/Madrid)và [New York](/wiki/New_York). Trong nước hệ thống điện thoại nối Sài Gòn với 21 tỉnh lỵ. [[66]](#cite_note-66)
Hệ thống phát thanh quốc gia Việt Nam, tức đài radio mang tên Vô tuyến Việt Nam (
[VTVN](/wiki/%C4%90%C3%A0i_V%C3%B4_tuy%E1%BA%BFn_Vi%E1%BB%87t_Nam)) vào giữa thập niên 1960 bao gồm đài trung ương ở Sài Gòn và tám đài khu vực phát sóng từ Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Quy Nhơn, Ban Mê Thuột, Nha Trang, Đà Lạt, và Cần Thơ. Ngoài ra có những đài địa phương ở những tỉnh Quảng Nam, Phú Yên, Long An, Kiến Tường, và Định Tường. Đến năm 1972 thì có tổng cộng 49 đài phát thanh và 5 đài [67] [truyền hình](/wiki/Truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh)đặt ở Sài Gòn, Huế, Quy Nhơn, Nha Trang và Cần Thơ.
Truyền hình thì bắt đầu ngày
[7 Tháng Hai](/wiki/7_th%C3%A1ng_2) [1966](/wiki/1966), lúc đầu chỉ phát hình một giờ mỗi ngày. Sau vào đầu [68] [thập niên 1970](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1970)thời lượng phát hình của [Đài Truyền hình Việt Nam](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh_Vi%E1%BB%87t_Nam_(Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a))là sáu giờ mỗi ngày vào buổi chiều. 80% dân chúng ở Miền Nam có thể bắt sóng xem được. [[69]](#cite_note-69)
Nhật báo trong nước có 48 tờ nhật báo phát hành, đại đa số bằng
[tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) nhưng cũng có nhật báo bằng [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh), [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p), [tiếng Hoa](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung_Qu%E1%BB%91c), và [tiếng Miên](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Khmer). Tính trung bình cho mỗi 1.000 người thì có 51 ấn bản báo chí. [[65]](#cite_note-Nguyen_Ngoc_Bich.2C_et_al._tr_50-65) [Rạp chiếu bóng](/wiki/R%E1%BA%A1p_chi%E1%BA%BFu_b%C3%B3ng) tính đến năm 1964 có 170 rạp chiếu phim 35mm, trong đó khoảng 100 rạp tập trung ở vùng Sài Gòn, Chợ Lớn. [[70]](#cite_note-70)
### Điện lực
Công suất điện lực đạt 125 MW năm 1961
nhưng với chiến cuộc tụt xuống còn 117 MW (1968). Sang năm 1971 lên được 278 MW. [71] [[72]](#cite_note-72)
Phân tích thành phần nguồn điện năm 1961 thì 56% bằng
[hơi nước](/wiki/H%C6%A1i_n%C6%B0%E1%BB%9Bc), 43% bằng dầu [diezen](/w/index.php?title=Diezen&action=edit&redlink=1) và 1% bằng [thủy điện](/wiki/Th%E1%BB%A7y_%C4%91i%E1%BB%87n) với [đập Đa Nhim](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%ADp_%C4%90a_Nhim&action=edit&redlink=1) bắt đầu hoạt động Tháng Tư năm 1961. [[71]](#cite_note-Choinski.2C_Walter._tr_117-71)
## Đánh giá
### Quan điểm của đối phương
Theo quan điểm của đối phương tức
[Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) và [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) thì họ không công nhận sự hợp pháp của chính phủ Việt Nam Cộng hòa. Họ xem nó chỉ là một thứ " [quốc gia giả hiệu](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_b%C3%B9_nh%C3%ACn)" để Hoa Kỳ hợp thức hóa mưu đồ chia cắt Việt Nam của Mỹ. [[73]](#cite_note-73)
Cũng theo quan điểm của
[Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam), Việt Nam Cộng hòa được Hoa Kỳ lập ra để *"dùng người Việt Nam đánh người Việt Nam"*, ngăn chặn phong trào đấu tranh chính trị của quần chúng, khống chế, dập tắt các cuộc đấu tranh cách mạng ở nông thôn, bình định đồng bằng, lập [ấp chiến lược](/wiki/%E1%BA%A4p_Chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c) để dồn dân, chiếm đóng, khống chế quần chúng. Hoa Kỳ thí nghiệm cuộc chiến tranh đó để rút kinh nghiệm đàn áp phong trào giải phóng dân tộc, đe doạ các nước mới giành được độc lập, bắt các nước đó phải chấp nhận [chủ nghĩa thực dân mới](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_m%E1%BB%9Bi). . Do vậy một phần lớn người dân miền Nam không ủng hộ Việt Nam Cộng hòa mà đã đi theo [74] [phong trào Đồng khởi](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_%C4%90%E1%BB%93ng_kh%E1%BB%9Fi)giành chính quyền Các [[75]](#cite_note-75) [chiến lược](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c)chiến tranh của Hoa Kỳ và kế hoạch lập " [Ấp chiến lược](/wiki/%E1%BA%A4p_Chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c)" của Việt Nam Cộng hòa đã vấp phải sự chống đối mạnh mẽ của người dân miền Nam nên đã phá sản. Lực lượng vũ trang của [[76]](#cite_note-76) [quân Giải phóng](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_qu%C3%A2n)có thể đánh nhiều trận táo bạo, có hiệu suất cao cũng là nhờ có sự hỗ trợ của nhân dân miền Nam. . Vùng [[77]](#cite_note-77) [quân Giải phóng](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_qu%C3%A2n)kiểm soát nhờ đó được mở rộng, chiếm phần lớn lãnh thổ miền Nam, trở thành hậu phương trực tiếp và vững chắc giúp họ đương đầu được với quân đội Hoa Kỳ và Việt Nam Cộng hòa. . [[78]](#cite_note-78)
Đài Tiếng nói Việt Nam - cơ quan phát thanh quốc gia của Việt Nam nhận định:
- "
*Chính nghĩa không thuộc về chế độ "Việt Nam Cộng hòa". Ngay từ đầu, chính thể "Việt Nam Cộng hòa" đã không có một cơ sở pháp lý vững vàng nào. Mãi tới tận năm 1955 nó mới ra đời một cách bất hợp pháp trên nửa lãnh thổ phía nam của Việt Nam như một "sáng tạo" thuần túy của người Mỹ nhằm theo đuổi các mục tiêu phản ánh lợi ích riêng của họ (thị trường Đông Nam Á, gia tăng ảnh hưởng ở vị trí chiến lược, ngăn chặn làn sóng xã hội chủ nghĩa…)... Trong khi đó Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thành lập chính danh trên toàn lãnh thổ Việt Nam vào năm 1945. Ngay trong năm 1946, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã tiến hành tổng tuyển cử bầu Quốc hội theo chế độ phổ thông đầu phiếu trên toàn quốc với sự tham gia của đông đảo nhân dân và đã có bản Hiến pháp đầu tiên được thông qua – hai sự kiện này đặt cơ sở pháp lý vững chắc cho nhà nước dân chủ mới khai sinh.* *Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, dù đang trên thế thắng về mặt quân sự (với* [trận Điện Biên Phủ](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90i%E1%BB%87n_Bi%C3%AAn_Ph%E1%BB%A7)lừng lẫy năm châu) vẫn chấp nhận một cuộc tổng tuyển cử sòng phẳng trên tinh thần hòa hợp để thống nhất đất nước đang tạm thời bị chia cắt. Tuy nhiên cả phía Mỹ và cái gọi là Việt Nam Cộng hòa đều kiên quyết từ chối thiện chí đó... Ông Ngô Đình Diệm - do CIA (Mỹ) "tìm thấy" và đưa về Việt Nam làm Thủ tướng của chính phủ bù nhìn Bảo Đại - đã tuyên bố không có tổng tuyển cử gì hết, trắng trợn vi phạm Hiệp định Geneva, và đi ngược lại nguyện vọng thống nhất của dân tộc... *Nền tảng trực tiếp cho sự ra đời của Việt Nam Cộng hòa là chính thể* [Quốc gia Việt Nam](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam)(1949-1955) – đây là một chế độ bù nhìn do Pháp lập nên trong thời kỳ kháng Pháp và do Bảo Đại (mất ngôi hoàng đế sau Cách mạng tháng Tám) làm quốc trưởng. Quốc kỳ "ba que" của Việt Nam Cộng hòa cũng chính là quốc kỳ của "Quốc gia Việt Nam" được Pháp "trao trả độc lập"... Về bản chất chính trị, "Việt Nam Cộng hòa" đại diện cho các tầng lớp tư sản mại bản và phong kiến thân Mỹ... Bước chuyển từ "Quốc gia Việt Nam" sang "Việt Nam Cộng hòa" là bước chuyển từ làm tay sai cho thực dân Pháp sang làm tay sai cho đế quốc Mỹ... Còn tính chính danh của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là rất cao, nên Mỹ không thể lấy cớ để lôi kéo quân của Liên Hợp Quốc vào lãnh thổ Việt Nam tham chiến như đã từng xảy ra trên bán đảo Triều Tiên. [[79]](#cite_note-vov.vn-79)
Bên cạnh đó, Việt Nam Cộng hòa không phải là một chính thể được lòng dân. Cũng
[Đài Tiếng nói Việt Nam](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Ti%E1%BA%BFng_n%C3%B3i_Vi%E1%BB%87t_Nam) nhận định: *"Trong cuộc* [kháng chiến chống Mỹ](/wiki/Kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn_ch%E1%BB%91ng_M%E1%BB%B9), lòng dân luôn hướng về [Đảng Cộng sản Việt Nam](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam), cả ở miền Bắc lẫn miền Nam... Ở miền Nam liên tục diễn ra các cuộc biểu tình của dân chúng, của Phật giáo, sinh viên, trí thức, ký giả... các hoạt động đấu tranh vũ trang rộng khắp của quần chúng phá thế kìm kẹp ở nông thôn (như phong trào đồng khởi ở Bến Tre và toàn Nam bộ)... Nằm ngay cửa ngõ Sài Gòn là khu "đất thép" [Củ Chi](/wiki/C%E1%BB%A7_Chi)của các du kích và quân giải phóng miền Nam, tồn tại bao năm như cái gai thách thức chế độ Mỹ-ngụy... Cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1968 đã giáng một đòn mạnh, chỉ cho thế giới thấy chính thể Việt Nam Cộng hòa mất lòng dân đến mức nào... Vì rõ ràng, những người cộng sản không thể tiến hành một cuộc tấn công đồng loạt, rộng khắp và mãnh liệt trong thời gian dài như vậy (trên toàn đô thị miền Nam, trong điều kiện hết sức khó khăn) nếu thiếu sự che chở bao bọc của đông đảo nhân dân... *Nếu Việt Nam Cộng hòa thực sự hợp lòng dân, được nhân dân ủng hộ thì có lẽ sẽ không xuất hiện* [Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam)(vào năm 1960), cùng với lực lượng Quân Giải phóng miền Nam (năm 1961), rồi sau đó là chính phủ [Cộng hòa Miền Nam Việt Nam](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam)(vào năm 1969) ngay trên phần đất của miền Nam Việt Nam, với nhân lực chính là người miền Nam, nói giọng miền Nam. Như vậy ở phía nam vĩ tuyến 17 đã hình thành 2 vùng kiểm soát với 2 quân đội tương ứng, khiến cho tính hợp pháp và chính danh của chế độ Việt Nam Cộng hòa vốn đã kém lại càng bị thách thức nghiêm trọng... *Thậm chí ngay cả ở những vùng Mỹ-ngụy chiếm giữ, vẫn tồn tại song song hai hệ thống chính quyền, hai lực lượng. Một bên là chế độ ngụy công khai, một bên là các đảng bộ cộng sản cùng các đơn vị công an và bộ đội địa phương hoạt động ngầm tương ứng với các đơn vị hành chính... Lực lượng tình báo cách mạng đã xâm nhập hết sức hiệu quả vào bộ máy an ninh tình báo ngụy và hệ thống chính quyền ngụy, kể cả ở cấp cao nhất... Trước giờ cáo chung, ngụy quyền còn tuyên truyền quân giải phóng sẽ dìm Sài Gòn trong biển máu. Nhưng cuối cùng thì không có cuộc tắm máu nào như thế cả. Các hình ảnh do chính phóng viên ảnh và quay phim nước ngoài ghi lại đã cho thấy quần chúng hồ hởi đón chào quân giải phóng đến nhường nào trong trưa 30/4/1975 tại Sài Gòn... Như vậy, có thể khẳng định một cách chắc chắn rằng cuộc Chiến tranh Việt Nam 1955-1975 không phải là nội chiến mà là cuộc kháng chiến chính nghĩa do toàn dân tiến hành chống lại ngoại xâm và tay sai của ngoại bang."* [[79]](#cite_note-vov.vn-79)
### Quan điểm của chính quyền Mỹ
Tài liệu được giải mật của
[Lầu Năm Góc](/wiki/L%E1%BA%A7u_N%C4%83m_G%C3%B3c) vào năm 2010 cũng viết: *"Không có sự yểm trợ của Hoa Kỳ, Diệm hầu như chắc chắn không thể đứng vững được ở miền Nam... Nam Việt Nam, về bản chất, là một sáng tạo của Hoa Kỳ"* Thậm chí tổng thống Mỹ [80] [Nixon](/wiki/Richard_Nixon)trong lúc tức giận còn từng nói: *"Không thể để có cái đuôi chó phản lại cái đầu con chó được."* [[81]](#cite_note-81)
Tại cuộc họp do Hội "American Friends of Vietnam", một tổ chức vận động ủng hộ
[Ngô Đình Diệm](/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m) ở Washington D.C. ngày 1/6/1956, [John F. Kennedy](/wiki/John_F._Kennedy) (về sau là Tổng thống Mỹ) tuyên bố: *“Nếu chúng ta không phải là cha mẹ của nước Việt Nam bé nhỏ [chỉ Việt Nam Cộng hòa] thì chắc chắn chúng ta cũng là cha mẹ đỡ đầu của nó. Chúng ta chủ tọa lúc nó ra đời, chúng ta viện trợ để nó sống, chúng ta giúp định hình tương lai của nó (…). Đó là con cái của chúng ta - chúng ta không thể bỏ rơi nó, chúng ta không thể không biết tới những nhu cầu của nó”* . [82]
Thượng nghị sĩ
[Donald Duncan](/w/index.php?title=Donald_Duncan&action=edit&redlink=1) sau khi từ Việt Nam về nước đã cho xuất bản một bản báo cáo về cuộc chiến tranh Việt Nam đăng [Tạp chí Ramparts](/w/index.php?title=T%E1%BA%A1p_ch%C3%AD_Ramparts&action=edit&redlink=1) (tháng 02/1965), trong đó ông đã nhận xét: *“Tôi đã phải chấp nhận thực tế rằng… đại đa số người dân Việt Nam ủng hộ Việt Cộng và chống lại chính phủ Sài Gòn"* [[83]](#cite_note-83)
Trung tướng
[Bernard Trainor](/w/index.php?title=Bernard_Trainor&action=edit&redlink=1), từng phục vụ ở Việt Nam hai lần, của cả hai loại hình [Chiến tranh đặc biệt](/wiki/K%E1%BA%BF_ho%E1%BA%A1ch_Staley-Taylor) và [Chiến tranh cục bộ](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_c%E1%BB%A5c_b%E1%BB%99_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam)), so sánh cuộc chiến ở Việt Nam với cuộc [chiến tranh giành độc lập Hoa Kỳ](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_M%E1%BB%B9): *"Tôi thấy cuộc kháng chiến của Việt Nam có nét tương đồng với cuộc Cách mạng của Mỹ. Cũng như các nhà cách mạng Mỹ thời đó, người Việt quyết chiến đến cùng. Những người dân Mỹ hồi đó đã đi tới một quyết định rằng độc lập là thiết yếu. Họ đặt cược tính mạng và của cải của mình vào sự nghiệp giành độc lập... Hy vọng ban đầu là thu phục trái tim khối óc của người dân, nhưng hy vọng này đã bị tan tành bởi sự thất bại của chính quyền Sài Gòn trong việc giành tín nhiệm của người dân và chiến lược Tìm và diệt của Westmoreland…"*. [[84]](#cite_note-84)
### Quan điểm của giới chức Việt Nam Cộng hoà
Các quan chức cấp cao Việt Nam Cộng hoà cũng công nhận sự lệ thuộc của họ vào Hoa Kỳ. Tổng thống Việt Nam Cộng hòa
[Nguyễn Văn Thiệu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Thi%E1%BB%87u) đã từng phát biểu: *"Nếu Mỹ mà không viện trợ cho chúng tôi nữa thì không phải là một ngày, một tháng hay một năm mà chỉ sau 3 giờ, chúng tôi sẽ rời khỏi dinh Độc Lập!"*. . Trong bài viết [85] *"30/4/1975, Dương Văn Minh và tôi"*, [Nguyễn Hữu Thái](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_Th%C3%A1i)thuật lại lời Tổng thống [Dương Văn Minh](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Minh)đã nói với ký giả Francois Vanuxem khi được ông này khuyên rút về Vùng 4 chiến thuật để chờ Trung Quốc can thiệp nhằm tìm một giải pháp trung lập hóa Miền Nam: *"Hết Tây (Pháp) rồi đến Mỹ, chẳng lẽ bây giờ còn đi làm tay sai cho Tàu nữa sao!"*. [[86]](#cite_note-86)
Ông Hồ Ngọc Nhuận, một dân biểu thời Việt Nam Cộng Hòa trả lời phỏng vấn năm 2009:
*"Ngày xưa tôi gọi đây là chiến tranh của Mỹ tại vì ổng (Mỹ) vô trong này từ cấp lớn đến cấp nhỏ ổng đều ở trên đầu, ổng làm cố vấn hết. Từ trên xuống dưới là của ảnh hết, súng cũng của ảnh, hành quân cũng của ảnh, đánh gì cũng của ảnh và trách nhiệm cũng của ảnh. Còn ông tổng thống trước khi ổng chạy đi thì ổng lên tiếng chửi Mỹ. Cái người ủng hộ Mỹ nhất mà cũng quay lại chửi Mỹ thì hỏi tôi không chống Mỹ sao được?"* [[87]](#cite_note-87)
Năm 2005, khi và trả lời phỏng vấn của
*, nguyên Thủ tướng Việt Nam Cộng hòa báo Thanh Niên* [Nguyễn Cao Kỳ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Cao_K%E1%BB%B3)nhận định rằng: *"Mỹ luôn luôn đứng ra trước sân khấu, làm "kép nhất". Vì vậy ai cũng cho rằng đây là cuộc chiến tranh của người Mỹ và chúng tôi chỉ là* [những kẻ đánh thuê](/wiki/L%C3%ADnh_%C4%91%C3%A1nh_thu%C3%AA)..." Trong bộ phim tài liệu của hãng [[88]](#cite_note-88) [PBS](/wiki/PBS), ông kể rằng mình cùng [Nguyễn Văn Thiệu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Thi%E1%BB%87u), [Nguyễn Khánh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Kh%C3%A1nh), và [Nguyễn Chánh Thi](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%A1nh_Thi)từng bị đại sứ Mỹ triệu tập và đập bàn ghế trách mắng thậm tệ, rằng *"từ nhỏ tới lớn, ngay cả cha ruột cũng chưa bao giờ chửi mắng tôi nặng nề và lâu đến như vậy"* Tướng tổng tư lệnh [[89]](#cite_note-89) [Nguyễn Khánh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Kh%C3%A1nh)thì phải rời khỏi Việt Nam bởi mệnh lệnh từ chính Đại tướng Mỹ [Maxwell D. Taylor](/wiki/Maxwell_D._Taylor), năm sau Nguyễn Chánh Thi cũng chịu chung số phận. [[90]](#cite_note-90)
Đại tướng
[Cao Văn Viên](/wiki/Cao_V%C4%83n_Vi%C3%AAn) viết trong hồi ký: *"Chúng ta không có trách nhiệm về chiến tranh. Trách nhiệm về cuộc chiến ở đây là của người Mỹ. Chính sách đó do họ đề ra, chúng ta chỉ theo họ mà thôi !"* [[91]](#cite_note-91)
Chuẩn tướng
[Nguyễn Hữu Hạnh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_H%E1%BA%A1nh) thì nói: *"Tôi nói thật, trong tất cả các đời tổng thống Việt Nam Cộng hòa, ai mà Mỹ không ưa thì người ấy bị hất đổ ngay... Người Mỹ họ có đường lối của họ: đó là họ phải nắm chỉ huy ở miền Nam này. Họ chỉ huy trong mọi lĩnh vực, từ chính trị, kinh tế tới ngoại giao Mỹ đều nắm hết."* [[92]](#cite_note-92) [Nguyễn Tiến Hưng](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ti%E1%BA%BFn_H%C6%B0ng), bộ trưởng kinh tế Việt Nam Cộng hoà nhận xét về sự sụp đổ của Việt Nam Cộng hoà:
|“||
|Tôi cũng đồng ý với câu phương châm "tiên trách kỷ, hậu trách nhân" của người xưa. Trước những thất bại, ta phải tự trách mình trước. Về chính trị, các bình luận gia thường nêu lên những yếu kém, khuyết điểm của lãnh đạo và người dân Việt Nam Cộng hoà. Lãnh đạo thì độc tài, thiếu khả năng, quá tin vào Mỹ, tham nhũng, có khi còn xa hoa quá mức. Nhân dân thì chia rẽ, một phần thì thờ ơ, chống đối, chán chường một cuộc chiến dài lê thê.
Tất cả những nhận xét trên, không ít thì nhiều đều có phần xác đáng. Tuy nhiên, sau khi theo rõi cuộc chiến nhiều năm, trước hết là từ ngay trên đất Mỹ (vào những năm 1958-1972), cũng như đã được chứng kiến những sự việc ở hậu trường trong ba năm cuối cùng của Việt Nam Cộng hoà (1973-1975), rồi nghiên cứu thêm từ đó, tôi vẫn khẳng định rằng sự lệ thuộc vào Hoa Kỳ gần như hoàn toàn, cả về vật chất lẫn tâm lý đã là yếu tố quyết định (cho sự sụp đổ của Việt Nam Cộng hoà).
Về mặt kinh tế, khi chiến tranh leo thang, sản xuất trong nước không phát triển được, lại còn tụt hậu, cung ứng cho nhu cầu của nhân dân phải dựa vào đôla của Mỹ để nhập cảng. Những sản phẩm cho nhu cầu từ ăn, ở, mặc, tới vận chuyển, một tỷ lệ rất quan trọng được đáp ứng từ viện trợ Mỹ... về vật chất, sự lệ thuộc đã hầu như là toàn diện. Tình trạng này lại còn dẫn tới sự lệ thuộc về tinh thần và tâm lý. Nếu Mỹ còn giúp, thì các nhà lãnh đạo và quân đội Việt Nam Cộng hoà còn chịu đựng, chiến đấu. Nếu có dấu hiệu là Mỹ bắt đầu bỏ, thì tinh thần bắt đầu sa sút. Tới lúc bỏ thật là sụp đổ
...Về chính trị, phía Mỹ luôn chủ động như vậy, còn về quân sự? Ngay từ lúc Mỹ mới nhúng tay vào Miền Nam cũng đã có sự bất đồng về chiến thuật giữa các cố vấn Mỹ và tướng lãnh Việt Nam Cộng hoà. Trong một buổi họp, viên tư lệnh Mỹ ở Miền Nam, Tướng
"Ai chi tiền thì người đó chỉ huy" (Who pays, commands)...
Khi Việt Nam Cộng hoà hấp hối,
|”|[Nguyễn Văn Ngân](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Ng%C3%A2n&action=edit&redlink=1), nguyên trợ lý đặc biệt của Tổng thống [Nguyễn Văn Thiệu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Thi%E1%BB%87u), đã nhận xét: *"Người Mỹ đã thay thế người Pháp với chính sách thực dân mới. Vào thế kỷ XX, người Pháp nhân danh khai hóa để khai thác tài nguyên thuộc địa, nay người Mỹ nhân danh dân chủ để khai thác xương máu người Việt trong việc thiết lập một "tiền đồn chống Cộng" tại Đông Nam Á... Nền dân chủ mà người Mỹ tán dương khi can thiệp vào Việt Nam là nền dân chủ được định nghĩa trong quyền lợi của Mỹ, một thứ phó sản được dùng làm bình phong để thực hiện chính sách chia để trị, thiết lập đạo quân thứ năm, khuyến khích tình trạng vô chính phủ, nội loạn… để dễ bề khuynh loát và khi cần thiết để thực hiện các cuộc đảo chính và ám sát lãnh tụ quốc gia bằng bàn tay của các tay sai bản xứ…"* [[94]](#cite_note-94)
### Quan điểm của phong trào phản chiến tại Mỹ
Năm 1972, Uỷ ban đối ngoại
[Thượng viện Hoa Kỳ](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_vi%E1%BB%87n_Hoa_K%E1%BB%B3) tổ chức một cuộc điều trần về cuộc chiến tranh Việt Nam suốt ba ngày liền, xoay quanh chủ đề nguồn gốc, nguyên nhân của cuộc chiến Việt Nam và những bài học rút ra từ đó. Bốn học giả có tên tuổi đại diện cho phong trào phản chiến [Leslie Gelb](/w/index.php?title=Leslie_Gelb&action=edit&redlink=1), [James Thomson](/w/index.php?title=James_Thomson&action=edit&redlink=1), [Arthur Schlesinger](/w/index.php?title=Arthur_Schlesinger&action=edit&redlink=1) và [Noam Chomsky](/wiki/Noam_Chomsky), từng nghiên cứu nhiều về Việt Nam, được Quốc hội Mỹ mời đến báo cáo góp ý kiến cho Quốc hội về cuộc chiến tranh Việt Nam. Đánh giá về Việt Nam Cộng hòa, giáo sư [Noam Chomsky](/wiki/Noam_Chomsky) của [học viện MIT](/w/index.php?title=H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_MIT&action=edit&redlink=1) đã nói: *"Chính phủ Nam Việt Nam đã trở thành nơi ẩn nấp của những người Việt Nam từng đi theo Pháp trong cuộc chiến đấu chống lại nền độc lập của đất nước họ. Chính phủ Nam Việt Nam không có cơ sở thành trì trong nhân dân. Nó đi theo hướng bóc lột dân chúng nông thôn và tầng lớp dưới ở thành thị, trên thực tế nó là sự tiếp tục chế độ thuộc địa của Pháp"* [[95]](#cite_note-ReferenceA-95)
Theo một góc nhìn khác, tiến sĩ
[Daniel Ellsberg](/wiki/Daniel_Ellsberg), sĩ quan [Lầu Năm Góc](/wiki/L%E1%BA%A7u_N%C4%83m_G%C3%B3c) và là cố vấn [Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ](/wiki/B%E1%BB%99_Qu%E1%BB%91c_ph%C3%B2ng_Hoa_K%E1%BB%B3) trong buổi phỏng vấn với [CNN](/wiki/CNN) và trong quyển sách "Những Bí mật về Chiến tranh Việt Nam" đã viết: *"Không hề có chiến tranh Đông Dương thứ nhất và thứ nhì, chỉ có một cuộc xung đột nối tiếp trong một phần tư thế kỷ. Dùng ngôn từ thực tế, đứng về một phía (Mỹ), ngay từ đầu nó đã là một cuộc chiến của Mỹ: mới đầu là Pháp-Mỹ, sau đến toàn là Mỹ. Trong cả hai trường hợp, nó là một cuộc đấu tranh của người Việt Nam – không phải là tất cả người Việt Nam nhưng cũng đủ để duy trì cuộc đấu tranh – chống chính sách của Mỹ và những kinh viện, ủy nhiệm, kỹ thuật gia, hỏa lực, và cuối cùng, quân đội và phi công, của Mỹ. Một cuộc chiến mà trong đó một phía (Việt Nam Cộng hòa) hoàn toàn được trang bị và trả lương bởi một quyền lực ngoại quốc – một quyền lực nắm quyền quyết định về bản chất của chế độ địa phương vì những quyền lợi của mình – thì đó không phải là một cuộc nội chiến..."* [[96]](#cite_note-96)
### Quan điểm của giới sử gia phương Tây
Nhiều nhà sử học phương Tây thì xem chính thể này như là sản phẩm của
[chính sách can thiệp thực dân mới](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_m%E1%BB%9Bi) mà Mỹ tiến hành tại Đông Nam Á. [[95]](#cite_note-ReferenceA-95) [[97]](#cite_note-97) . [98]
Nhà sử học
[Frances FitzGerald](/w/index.php?title=Frances_FitzGerald&action=edit&redlink=1) viết:
|“||
|"Chiến thắng của họ ( |”|
Nhiều sử gia cho rằng chính thể này là một
[chính phủ con rối](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_b%C3%B9_nh%C3%ACn) của [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Chuyên gia bình định, Trung Tá Mỹ [100] [William R. Corson](/w/index.php?title=William_R._Corson&action=edit&redlink=1)thừa nhận rằng *"vai trò của chế độ bù nhìn của Mỹ ở miền Nam Việt Nam là "cướp bóc, thu thuế, tái lập lại địa chủ, và tiến hành trả thù chống lại người dân"*. Nhà sử học [James Gibson](/w/index.php?title=James_Gibson&action=edit&redlink=1)tóm tắt tình hình: *"Chế độ miền Nam Việt Nam không có khả năng chiến thắng vì không có sự ủng hộ của những người nông dân, nó đã có không còn là một "chế độ" theo đúng nghĩa. Liên minh chính trị bất ổn định và hoạt động bộ máy thì quan liêu. Hoạt động của chính phủ dân sự và quân sự đã hầu như chấm dứt. Mặt trận Dân tộc Giải phóng đã gần như tuyên bố quyền kiểm soát tại các khu vực rộng lớn... nó rất khác với một chính phủ Sài Gòn yếu ớt, không có nền dân chủ cơ bản và một mong muốn mạnh mẽ cho sự thống nhất Việt Nam"* . [[101]](#cite_note-101) [Craig A. Lockard](/w/index.php?title=Craig_A._Lockard&action=edit&redlink=1) nhận xét rằng:
|“||
|"Trong sự khinh thường của những người Mỹ mà họ phục vụ, Việt Nam Cộng hòa chỉ là một thứ công cụ để hợp thức hóa việc phê chuẩn, nếu không phải là thường bị loại ra khỏi sự chỉ đạo của Mỹ. Việt Nam Cộng hòa hiếm khi đưa ra chính sách lớn, họ thậm chí còn không được tham khảo ý kiến về quyết định của Mỹ năm 1965 đưa một lực lượng lớn quân vào tham chiến trên bộ." |”|
Nhà sử học
[Gregory Daddis](/w/index.php?title=Gregory_Daddis&action=edit&redlink=1) nhận xét: những hành vi tội ác của quân đội Việt Nam Cộng hòa khiến người dân xem họ như kẻ thù. Một nông dân kể rằng *"Khi quân đội Việt Nam Cộng hòa tới, mọi người trong làng đều bị đe dọa... Quân đội thoải mái đánh đập bất cứ ai, giết bất cứ ai"*, người khác kể rằng *"cứ mỗi lần quân đội Việt Nam Cộng hòa tới thì lại càng có nhiều người dân ủng hộ Việt cộng"*. Khi được hỏi tại sao người dân không ủng hộ chính phủ Sài Gòn, một người dân trả lời *"vì quân đội Việt Nam Cộng hòa... thường xuyên đốt nhà của dân làng và hiếp dâm phụ nữ"*. Không có cách nào để Việt Nam Cộng hòa có thể đánh bại đối phương khi mà người dân đã xa lánh họ và quan hệ thân thiết với quân Giải phóng . [[103]](#cite_note-103)
Nhà sử học
[Marilyn Young](/w/index.php?title=Marilyn_Young&action=edit&redlink=1) nhận xét:
|“||
|"Sự tha hóa tư sản của chính phủ Nam Việt Nam từ thời Diệm đã trở nên tồi tệ hơn khi người khác kế nhiệm ông. Chính quyền Sài Gòn vô vọng, tham nhũng, đàn áp dân chủ dữ dội. Đến cuối thập niên 1960 đã có hàng ngàn tù nhân chính trị ở Nam Việt Nam. Bầu cử là một trò hề, không có quá trình cải cách khả thi cho chính quyền Sài Gòn và kết quả là nhiều nhà cải cách tham gia cuộc đấu tranh vũ trang của đối phương." Trong khi "tàn nhẫn hệt như bọn Pháp", kết quả là tại nông thôn, 75% người dân ủng hộ quân Giải phóng, 20% trung lập trong khi chỉ có 5% ủng hộ chế độ Sài Gòn. |”|[James M. Carter](/w/index.php?title=James_M._Carter&action=edit&redlink=1), giáo sư [Đại học Drew](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Drew&action=edit&redlink=1) nhận xét trong sách "Inventing Vietnam: The United States and State Building, 1954-1968" (Nhà xuất bản [Đại học Cambridge](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Cambridge), 2008) như sau : [105]
|“||
|Chính thể Sài Gòn không thể tự nuôi nổi chính mình; thậm chí không thu đủ lợi tức cho hoạt động hàng ngày. Họ phải phụ thuộc vào viện trợ Mỹ... Từ trước đó, giới chức Mỹ đã thôi nói về xây dựng quốc gia, cải cách ruộng đất, dân chủ, minh bạch. Thay vào đó, họ bàn về một cuộc chiến phải thắng trước những kẻ thù của |”|
## Xem thêm
[Quốc gia Việt Nam](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Quân lực Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Qu%C3%A2n_l%E1%BB%B1c_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [Đảo chính Việt Nam Cộng hòa 1960](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_ch%C3%ADnh_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_1960) [Đảo chính Việt Nam Cộng hòa 1963](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_ch%C3%ADnh_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_1963) [Kinh tế Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [Giáo dục Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)
## Chú thích
[^](#cite_ref-baothaibinh.com.vn_1-0) [http://baothaibinh.com.vn/28/27021/Ngay_25_thang_4_nam_1976_Ngay_hoi_hoan_thanh_tron_ven_su_nghiep_thong_nhat_n111n_song.htm](http://baothaibinh.com.vn/28/27021/Ngay_25_thang_4_nam_1976_Ngay_hoi_hoan_thanh_tron_ven_su_nghiep_thong_nhat_n111n_song.htm) [^](#cite_ref-2) [Ngày 26 tháng 10 năm 1955, Ngô Đình Diệm truất phế Bảo Đại, thành lập Việt Nam Cộng hòa](http://hist.hnue.edu.vn/Ngaynaynamxua/tabid/230/event/81/Default.aspx) **Luther A. Allen and Pham Ngoc An,** [^](#cite_ref-3) *A Vietnamese District Chief in Action*, Saigon: Michigan State University Vietnam Advisory Group (1961), pp.69-71. Bản [^](#cite_ref-4) [Vietnamese Legal System](http://www.history.army.mil/books/Vietnam/Law-War/law-02.htm) **Lê Xuân Khoa. tr 462-3** [^](#cite_ref-5) **Bùi Diễm. tr 327-40** [^](#cite_ref-6) **Nguyễn Văn Lục. tr 172-3** [^](#cite_ref-7) [^](#cite_ref-8) [http://lyluanchinhtri.vn/home/index.php/nguyen-cuu-ly-luan/item/1216-su-tiep-noi-chu-quyen-viet-nam-doi-voi-hai-quan-dao-hoang-sa-va-truong-sa.html](http://lyluanchinhtri.vn/home/index.php/nguyen-cuu-ly-luan/item/1216-su-tiep-noi-chu-quyen-viet-nam-doi-voi-hai-quan-dao-hoang-sa-va-truong-sa.html)
- ^
**a** **ă** [Department of State. "Background Notes (South) Viet-Nam". Trang 7-8](#cite_ref-Background_9-2) **â** **Service de Presse du Sénat.** [^](#cite_ref-10) *La République du Vietnam*. Sài Gòn: Sài Gòn ấn quán, 1974. Tr 31. **Vũ Văn Mẫu.** [^](#cite_ref-11) *Việt Nam dân luật lược khảo*. Sài Gòn: Bộ Quốc gia Giáo dục, 1959. Tr x **Nguyễn Phương-Khanh. tr ix** [^](#cite_ref-12) [^](#cite_ref-13) *Công báo Việt Nam Cộng hoà*Số 9 đặc biệt. Ngày 21 tháng 2, 1973 [^](#cite_ref-14) *Công báo Việt Nam Cộng hoà*Số 11 đặc biệt. Ngày 28 tháng 2, 1973 **Smith, Harvey et al. tr 208** [^](#cite_ref-15)
- ^
**a** [Ministry of Foreign Affairs. tr 39](#cite_ref-Ministry_of_Foreign_Affairs._tr_39_16-1) **ă** **Nguyen Ngoc Bich. tr 33** [^](#cite_ref-17) **Smith, Harvey H. tr 214. Tính đến năm 1966** [^](#cite_ref-18) **Ministry of Foreign Afairs. tr 39** [^](#cite_ref-19) **Department of State. "Background Notes (South) Viet-Nam". Trang 8.** [^](#cite_ref-20) [^](#cite_ref-21) [Về bài "Giáo dục Thời Việt Nam Cộng Hòa"](http://74.125.153.132/search?q=cache:a_Vftqk5on4J:nguoi-viet.com/absolutenm/anmviewer.asp%3Fa%3D82263%26z%3D135+%2244+T%E1%BB%89nh%22+,+%22Th%E1%BB%8B+X%C3%A3%22+%22vi%E1%BB%87t+nam+c%E1%BB%99ng+h%C3%B2a%27%22&cd=5&hl=vi&ct=clnk&gl=vn&client=firefox-a) **Smith, Harvey H. tr 214** [^](#cite_ref-22) **Smith, Harvey H. tr 215** [^](#cite_ref-23) **Penniman, Howard R. tr 43-44** [^](#cite_ref-24) [^](#cite_ref-25) [http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-45949919.html](http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-45949919.html)
- ^
**a** [Andrew A. Wiest, The Vietnam War, 1956-1975, 2002, Osprey Publishing, tr.80](#cite_ref-Wiest_26-1) **ă** [^](#cite_ref-27) [Law of War](http://lawofwar.org/vietnam_pow_policy.htm) **Department of State. "Background Notes (South) Viet-Nam". Trang 10.** [^](#cite_ref-28) **Trương Đình Bạch Hồng. Tr 76** [^](#cite_ref-29) **Choinski, Water. Tr 97** [^](#cite_ref-30) **Trương Đình Bạch Hồng. Tr 88** [^](#cite_ref-31) [^](#cite_ref-32) [http://vjol.info.vn/index.php/JSTD/article/download/23073/19707+&cd=16&hl=vi&ct=clnk](http://vjol.info.vn/index.php/JSTD/article/download/23073/19707+&cd=16&hl=vi&ct=clnk) **Trương Đình Bạch Hồng. Tr 93** [^](#cite_ref-33) **Larsen, Stanley et al. tr 1-24** [^](#cite_ref-34) [^](#cite_ref-35) [The IMF as a Political Institution](http://www.staff.city.ac.uk/p.willetts/CS-NTWKS/PWUNESCO.HTM) [^](#cite_ref-36) [State succession and membership in international organizations](http://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C&pg=PA83&lpg=PA83&dq=%22south+vietnam%22+WMO+joined&source=bl&ots=KdfsRgnKUE&sig=TdQKKYNBP-JcchM8sxQ0mZOGNDc&hl=en&ei=QXw0S_jKKoGmsgOek5zLBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CBoQ6AEwAw#v=onepage&q=&f=false) [^](#cite_ref-37) [World Bank Historical Chronology: 1950-1959](http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTABOUTUS/EXTARCHIVES/0,,contentMDK:20035658~menuPK:56315~pagePK:36726~piPK:437378~theSitePK:29506,00.html) **Olsen, Mari. Soviet-Vietnam relations and the role of China: 1949-1964** [^](#cite_ref-38) *. Abingdon, UK: 2006. tr 74-75* **Đặng Phong (1991), 21 năm viện trợ Mỹ ở Việt Nam, Nhà xuất bản Viện Nghiên cứu khoa học thị trường giá cả, Hà Nội. Trang 66** [^](#cite_ref-39) **Evans và Rowley, tr. 53** [^](#cite_ref-Evans_40-0)
- ^
**a** **ă** **â** [Lâm Thanh Liêm. (1973). "Dân-số Việt-Nam Cộng-hòa".](#cite_ref-D.C3.A2n_s.E1.BB.91_41-3) **b** *Khoa học Nhân văn*, tr 163-192 **Nguyễn Tiến Hưng, Khi đồng minh tháo chạy, Phần 2, chương 5** [^](#cite_ref-42) **Foreign Areas Studies Division.** [^](#cite_ref-43) *U. S. Army Area Handbook for Vietnam*. Washington, DC: Department of the Army, 1962. Tr 202-3
- ^
**a** **ă** [Bộ Dân vận và Chiêu hồi.](#cite_ref-ReferenceC_44-2) **â** *Lịch ghi 1975*. Sài Gòn: Cơ sở ấn loát Trung ương, ?. [^](#cite_ref-45) [Lịch sử Phật giáo Việt Nam](http://quangduc.com/lichsu/13nienbieupgvn3.html) **Sales, Jeanne M. tr 9-10** [^](#cite_ref-46) [^](#cite_ref-47) ["Phát hành nhạc sáng tác trước 1975 trong nước, dễ hay khó?" RFA tường thuật năm 2008](http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/Songs_written_before_1975_only_1_tenth_allowed_Tgiao-20080225.html) **Glasgow, Eric. "Vietnam: The Prospect and the Promise".** [^](#cite_ref-Prospect_48-0) *Viet Nam Magazine*. Vol IV. No 3. 1971. tr 4-8 [^](#cite_ref-49) [Quá trình phát triển thư viện](http://www.gslhcm.org.vn/contents/gioi_thieu/gttv_lich_su_hinh_thanh/index_html) **Anh Thái Phượng.** [^](#cite_ref-50) *Trăm Núi Ngàn Sông*. Gretna, LA: Nhà xuất bản Đường Việt, 2003. tr 173. **Anh Thái Phượng.** [^](#cite_ref-51) *Trăm Núi Ngàn Sông*. Gretna, LA: Nhà xuất bản Đường Việt, 2003. tr 76 -77. [^](#cite_ref-52) [Mấy nét chính yếu về Xã hội Dân sự tại miền Nam trước năm 1975](http://www.danchimviet.info/archives/44811)
- ^
**a** **ă** [Nguyễn Thanh Liêm,](#cite_ref-NTL_53-2) **â** *Giáo dục ở miền Nam tự do trước 1975 (Education in South Vietnam before 1975)*, Lê Văn Duyệt Foundation, California, 2006.
- ^
**a** [Nguyễn Tiến Hưng,](#cite_ref-NTH_54-1) **ă** *Khi đồng minh tháo chạy*, Phần 2, chương 5 [^](#cite_ref-55) [“Hiến pháp Việt Nam Cộng hòa 1967”](http://vi.wikisource.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_H%C3%B2a_1967). **Business International Asia/pacific Ltd., Risks and Rewards in Vietnam s Market, trang 74. Dẫn tại Nguyễn Tiến Hưng, Khi đồng minh tháo chạy, P.2, C.5** [^](#cite_ref-56) **Phu Si. "Assets for Tomorrow".** [^](#cite_ref-57) *Viet Nam Magazine*Vol IV. No 3, 1971. tr 11-12 **Huy Đức.** [^](#cite_ref-58) *Bên thắng cuộc, I: Giải phóng*. Boston, MA: Osinbook, 2012. Tr 216 [^](#cite_ref-59) ["The Asian Experience" Tr 101-4](http://www.mobility-consultant.com/fileadmin/pdf/asian-experience.pdf) [^](#cite_ref-60) [The Pentagon Papers. "Origins of the Insurgency in South Vietnam, 1954-1960"](http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/pentagon/pent13.htm) [^](#cite_ref-61) [DA Pam No. 550-40 Area Handbook for Vietnam](http://www.vietnam.ttu.edu/star/images/137/1370306001i.pdf), Trang 27 **Choinski, Walter. tr 121** [^](#cite_ref-62) **Nguyen Ngoc Bich, et al. tr 49** [^](#cite_ref-63) [^](#cite_ref-64) [DA Pam No. 550-40 Area Handbook for Vietnam](http://www.vietnam.ttu.edu/star/images/137/1370306001i.pdf), Trang 432.
- ^
**a** [Nguyen Ngoc Bich, et al. tr 50](#cite_ref-Nguyen_Ngoc_Bich.2C_et_al._tr_50_65-1) **ă** **Choinski, Walter. tr 123** [^](#cite_ref-66) **Smith, Harvey et al. tr 290** [^](#cite_ref-67) **Smith Harvey, et al. 293** [^](#cite_ref-68) [^](#cite_ref-69) [South Viet Nam: The Tube Takes Hold](http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,904536-1,00.html) **Choinski, Walter. tr 58a** [^](#cite_ref-70)
- ^
**a** [Choinski, Walter. tr 117](#cite_ref-Choinski.2C_Walter._tr_117_71-1) **ă** **Nguyen Ngoc Bich, et al. tr 51** [^](#cite_ref-72) **Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ 15 (mở rộng) về tăng cường đoàn kết, kiên quyết đấu tranh giữ vững hoà bình, thực hiện thống nhất nước nhà** [^](#cite_ref-73) [^](#cite_ref-74) [Giai đoạn 1955-1975: Xây dựng CNXH và Đấu tranh thống nhất đất nước](http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/noidungchinhsachthanhtuu?categoryId=797&articleId=10001594), Đánh thắng chiến lược "Chiến tranh đặc biệt" của Mỹ (1961-1965), Trích: *Mỹ-Ngụy coi bình định, dồn dân, lập ấp chiến lược là nội dung cơ bản, là "xương sống" của chiến lược "chiến tranh đặc biệt", là biện pháp chủ yếu để tiến hành cuộc chiến tranh tổng lực, trong đó hành quân càn quét, đánh phá, triệt hạ làng mạc, dồn dân, chiếm đóng, khống chế quần chúng là chính...* [^](#cite_ref-75) [Giai đoạn 1955-1975: Xây dựng CNXH và Đấu tranh thống nhất đất nước](http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/noidungchinhsachthanhtuu?categoryId=797&articleId=10000643), Phong trào đồng khởi, Trích: *Tính đến cuối năm 1960, phong trào Đồng khởi của nhân dân miền Nam đã căn bản làm tan rã cơ cấu chính quyền cơ sở địch ở nông thôn. Trong 2.627 xã toàn miền Nam, nhân dân đã lập chính quyền tự quản ở 1.383 xã, đồng thời làm tê liệt chính quyền Mỹ-Diệm ở hầu hết các xã khác*... [^](#cite_ref-76) [Giai đoạn 1955-1975: Xây dựng CNXH và Đấu tranh thống nhất đất nước](http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/noidungchinhsachthanhtuu?categoryId=797&articleId=10001594), Đánh thắng chiến lược "Chiến tranh đặc biệt" của Mỹ (1961-1965), Trích: *Trong năm 1963, toàn miền Nam có 34 triệu lượt người tham gia đấu tranh chính trị. Nhân dân đã phá hoàn toàn 2.895 "ấp chiến lược" trong số 6.164 ấp do địch lập ra, số còn lại đã bị phá đi phá lại 5.950 lần ấp. Nhân dân cũng đã phá được thế kìm kẹp, giành quyền làm chủ ở 12.000 thôn trong tổng số 17.000 thôn toàn miền Nam, giải phóng hơn 5 triệu dân trong tổng số 14 triệu dân toàn miền Nam. Hơn 1,5 triệu ha trên tổng số 3,5 triệu ha ruộng đất đã về tay nông dân; hơn 23.000 thanh niên đã tòng quân. Hàng nghìn "ấp chiến lược" đã biến thành làng chiến đấu*
*Ngày 20-8-1964, 20 vạn đồng bào Sài Gòn bao vây "Dinh Độc lập", đòi Nguyễn Khánh từ chức. Ngày 24-8-1964, 3 vạn đồng bào thành phố Đà Nẵng tuần hành kết hợp với bãi chợ, bãi khoá. Ngày 20-9-1964, hơn 100 ngàn công nhân Sài Gòn-Gia Định bãi công và tuần hành phản đối chế độ độc tài quân sự Mỹ-Khánh...*v.v... [^](#cite_ref-77) [Giai đoạn 1955-1975: Xây dựng CNXH và Đấu tranh thống nhất đất nước](http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/noidungchinhsachthanhtuu?categoryId=797&articleId=10001594), Đánh thắng chiến lược "Chiến tranh đặc biệt" của Mỹ (1961-1965), Trích: *Nhân dân thành phố Sài Gòn và nhiều thành phố khác đã tạo điều kiện cho các lực lượng vũ trang giải phóng tổ chức nhiều trận đánh rất táo bạo, có hiệu suất cao, nhằm thẳng vào bọn chỉ huy Mỹ và các lực lượng kỹ thuật của chúng ở sào huyệt: Trận tiến công Toà đại sứ Mỹ diệt 217 tên; trận tập kích rạp chiếu bóng Kinh Đô diệt 150 tên Mỹ; trận đánh đắm tàu chở máy bay Cađơ 15 nghìn tấn ở cảng Sài Gòn*... [^](#cite_ref-78) [Giai đoạn 1955-1975: Xây dựng CNXH và Đấu tranh thống nhất đất nước](http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/noidungchinhsachthanhtuu?categoryId=797&articleId=10001594), Đánh thắng chiến lược "Chiến tranh đặc biệt" của Mỹ (1961-1965) Trích: *Thắng lợi của quân và dân miền Nam và thất bại của địch đã làm thay đổi so sánh lực lượng trên chiến trường theo hướng có lợi cho quân và dân miền Nam. Lực lượng vũ trang giải phóng với ba thứ quân đã lớn mạnh vượt bậc. Vùng giải phóng đã mở rộng, chiếm phần lớn lãnh thổ miền Nam, trở thành hậu phương trực tiếp và vững chắc của cách mạng miền Nam... Trong khi đó, về phía địch, chỗ dựa chủ yếu của "chiến tranh đặc biệt" là nguỵ quân, nguỵ quyền; hệ thống "ấp chiến lược" và thành thị đều bị lung lay tận gốc. Quân ngụy đứng trước nguy cơ tan vỡ. Hầu hết các lực lượng vũ trang địa phương của địch bị tan rã, chủ lực ngụy không chống đỡ nổi những quả đấm của chủ lực quân giải phóng.*...
- ^
**a** **ă** [http://vov.vn/blog/chinh-nghia-khong-thuoc-ve-che-do-viet-nam-cong-hoa-396862.vov](http://vov.vn/blog/chinh-nghia-khong-thuoc-ve-che-do-viet-nam-cong-hoa-396862.vov) **The Pentagon Papers, The Defense Department History of United States Decisionmaking on Vietnam. tr. 25** [^](#cite_ref-ReferenceB_80-0) **Henry Kissinger, Những năm tháng ở Nhà Trắng, Nhà xuất bản Fayard, Paris, 1979.** [^](#cite_ref-81) **Robert S.Mc.Namara: Nhìn lại quá khứ. Tấn thảm kịch và những bài học Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr.43-44** [^](#cite_ref-82) **Joe Allen - Việt Nam cuộc chiến thất bại của Mỹ, Nhà xuất bản Công an nhân dân, 2009, trang 275 - 276.** [^](#cite_ref-83) [^](#cite_ref-84) [Vì sao "chiến tranh cục bộ" thất bại?](http://www.qdnd.vn/qdndsite/vi-VN/89/194762/print/Default.aspx) **Michael Mc Lear. Vietnam, The Ten Thousand Day War. London: Thames Methuen, 1982. trang 895.** [^](#cite_ref-85) [^](#cite_ref-86) [30/4/1975, Dương Văn Minh và tôi,Nguyễn Hữu Thái,3/2008](http://www.viet-studies.info/kinhte/NguyenHuuThai_DuongVanMinhVaToi.htm) [^](#cite_ref-87) [“Hồ Ngọc Nhuận: Một mình chống hai chế độ.”](http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/figh-agn-2-regim-09302013082026.html). [Đài Á Châu Tự do](/wiki/%C4%90%C3%A0i_%C3%81_Ch%C3%A2u_T%E1%BB%B1_do). Truy cập 10 tháng 2 năm 2015. **Báo Thanh Niên Xuân Ất Dậu, số ngày 25 tháng 1, 2005** [^](#cite_ref-88) [^](#cite_ref-89) [“American Experience”](http://www.pbs.org/wgbh/amex/vietnam/series/pt_07.html). Truy cập 10 tháng 2 năm 2015. [^](#cite_ref-90) [“HEARTS AND MINDS”](http://academic.regis.edu/jroth/HEARTS%20AND%20MINDS.htm). Truy cập 10 tháng 2 năm 2015. [^](#cite_ref-91) [Tổng tham mưu trưởng quân đội Sài Gòn Cao Văn Viên: Lời thú nhận muộn màng](http://www.qdnd.vn/qdndsite/vi-vn/89/29684/print/Default.aspx), 14/04/2008, Quân đội nhân dân **Trả lời phóng viên của đài BBC Việt ngữ vào năm 2010** [^](#cite_ref-92) **Khi đồng minh tháo chạy. Nguyễn Tiến Hưng 2005. Trang 160-165** [^](#cite_ref-93) [^](#cite_ref-94) [Tổng thống Sài Gòn cũ Nguyễn Văn Thiệu và con đường chiến bại, Báo Công an Nhân dân, 30/04/2010](http://antgct.cand.com.vn/vi-vn/sotay/2010/5/53640.cand)
- ^
**a** [Noam Chomsky, Nguồn gốc, nguyên nhân và bài học trong chiến tranh Việt Nam, Biên bản Quốc hội Mỹ, tài liệu lưu trữ tại Ban tổng kết chiến lược - Bộ Quốc phòng, 1973](#cite_ref-ReferenceA_95-1) **ă** **Secrets: A Memoir of Vietnam and the Pentagon Papers, Viking, 2002, p.255** [^](#cite_ref-96) **Cohen, Mortimer Theodore (1979). From Prologue To Epilogue In Vietnam. New York: Retriever Bookshop. p. 208.** [^](#cite_ref-97) **Rowe, John Carlos; Berg, Rick (1991). The Vietnam War and American Culture. New York: Columbia University Press. p. 72.** [^](#cite_ref-98) [ISBN 0-231-06732-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0231067321) [^](#cite_ref-99) *Fire in the Lake - The Vietnamese and the Americans in Vietnam*, Vintage Books, 1972, tr.549. Trích:
"
*Their victory [NLF] would be...the victory of the Vietnamese people - northerners and southerners alike. Far from being a civil war, the struggle of NLF was an assertion of the principle of national unity that the Saigon government has endorsed and betrayed*" [^](#cite_ref-100) [The Vietnam War Era: A Personal Journey](http://books.google.com.vn/books?id=C7ITfUZbIcUC&lpg=PA189&pg=PA189#v=onepage&q&f=false), Bruce O. Solheim, page 189, trích: "The Americans stepped in and created a depndent puppet state" [^](#cite_ref-101) [From the overthrow of Diem to the Tet Offensive Vietnam: The war the U.S. lost](http://www.isreview.org/issues/33/vietnam2.shtml), Joe Allen, International Socialist Review Issue 33, January–February 2004 **Michael Macclear,** [^](#cite_ref-102) *The Ten Thousand Day War: Vietnam, 1945-1975*(New York: St.Martin's, 1981), pp.130-133
Dẫn lại tại Lockard, 237, trích "
*Held in contempt by the Americans they served, they remained primarily verhicles for ratifying, if not always carying out, American directives. They rarely initiated major policies; indeed, they were not consulted on the US decision to commit massive ground forces in 1965.*" [^](#cite_ref-103) [https://books.google.com.vn/books?id=LqsVAgAAQBAJ&pg=PA162&lpg=PA162&dq=arvn+puppet+army&source=bl&ots=0-rFJSdZ4y&sig=Lun6nXCcRSZa5vwj-wLeUgC9zkE&hl=vi&sa=X&sqi=2&ved=0ahUKEwjR4eLdhNDNAhWGGJQKHYYfCF8Q6AEIGTAA#v=onepage&q=arvn%20puppet%20army&f=false](https://books.google.com.vn/books?id=LqsVAgAAQBAJ&pg=PA162&lpg=PA162&dq=arvn+puppet+army&source=bl&ots=0-rFJSdZ4y&sig=Lun6nXCcRSZa5vwj-wLeUgC9zkE&hl=vi&sa=X&sqi=2&ved=0ahUKEwjR4eLdhNDNAhWGGJQKHYYfCF8Q6AEIGTAA#v=onepage&q=arvn%20puppet%20army&f=false) **Marilyn Young, The Vietnam Wars: 1945—1990 (New York: Harper Perennial, 1991), p. 76 and p. 104.** [^](#cite_ref-104) [^](#cite_ref-105) [http://www.bbc.com/vietnamese/specials/170_viet_studies/page21.shtml](http://www.bbc.com/vietnamese/specials/170_viet_studies/page21.shtml)
## Tham khảo
- Bùi Diễm.
*Gọng Kìm Lịch sử*. Paris: Phạm Xuân Khai, 2000.
- Choinski, Walter Frank.
*Country Study: Republic of Vietnam*. Washington, DC: The Military Assistance Institute, 1965.
- Larsen, Stanley et al.
*Allied Participation in Vietnam*. Washington, DC: Department of the Army, 1975.
- Lê Xuân Khoa.
*Việt Nam 1945-1995*, Tập I. Bethesda, MD: Tiên Rồng, 2004.
- Ministry of Foreign Affairs.
*Vietnamese Realities*. Saigon: Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Vietnam, 1967.
- Nguyen Ngoc Bich, et al.
*An Annotated Atlas of the Republic of Viet-Nam*. Washington, DC: Embassy of Viet-Nam, 1972.
- Nguyễn Phương-Khanh.
*Vietnamese Legal Materials 1954-1975, A Selected Annotated Bibliography*. Washington, DC: Library of Congress, 1977.
- Nguyễn Văn Lục.
*Lịch sử Còn Đó*. Garden Grove, CA: Tân Văn, 2008.
- Penniman, Howard R.
*Elections in South Vietnam*. Stanford, CA: Hoover Institution on War, Revolution and Peace at Stanford University, 1972.
- Sales, Jeanne M.
*Guide to Vietnam*. Sài Gòn: American Women's Association of Saigon, 1974.
- Smith, Harvey et al.
*Area Handbook of South Vietnam*. Washington, DC: US Government Printing Office, 1967.
- Trương Đình Bạch Hồng.
*Quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam Cộng hòa và Cambodge trong giai đoạn 1954-1970*. Charleston, SC: Hồng Trương Books, 2014.
- Wiest, Andrew A.
*The Vietnam War, 1956-1975*. Oxford, UK: Osprey Publishing, 2002
## Xem thêm
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Liên kết ngoài
|Tiền nhiệm:
||
|Việt Nam Cộng hòa |Kế nhiệm:
|