markdown:
**Nguyễn Thanh Tùng** **Khoa Ngữ văn, Đại học Sư phạm Hà Nội** **Tóm tắt**
Trong sự giao lưu tiếp biến văn hóa giữa các dân tộc, một vấn đề thường được quan tâm đến là việc khẳng định bản sắc, tính tự trị. Nhưng bản thân các khái niệm như dân tộc, bản sắc, tính tự trị không phải sẵn có mà là quá trình, là một tạo tác sinh động của lịch sử song hành với những sự giao lưu, tiếp biến văn hóa nọ. Quan hệ giao lưu, tiếp biến văn hóa giữa Trung Hoa và Việt Nam thời trung đại là một trường hợp điển hình: cùng một hiện tượng được cho là tiếp biến nhưng tùy vào từng thời điểm lịch sử, tùy vào ý niệm về dân tộc, bản sắc, tính tự trị của từng lực lượng trong cấu trúc chính trị - văn hóa (trung tâm hay ngoại biên) mà nó sẽ được tiếp nhận khác nhau. Bài viết của chúng tôi lấy sự tiếp nhận tích truyện Liễu Nghị truyền thư làm đối tượng khảo sát nhằm làm rõ hiện tượng trên, qua đó nêu lên bài học kinh nghiệm về việc ứng xử với những hiện tượng giao lưu tiếp biến văn hóa giữa hai dân tộc. Ngoài ra, sự khảo sát này, còn cung cấp cho chúng ta nhiều ý niệm rõ nét hơn về chính cái được gọi là “bản sắc”, “tính tự trị” trong tương quan Nam – Bắc, Việt - Trung ở các lĩnh vực cụ thể của văn hóa: chính trị - ý thức hệ, tôn giáo – tín ngưỡng, văn học – nghệ thuật, tư tưởng – triết học,v.v…
*Từ khóa: Liễu Nghị truyền thư, giao lưu tiếp biến văn hóa, bản sắc dân tộc, tính tự trị.* **Abstract** **The Chinese-Vietnamese Cultural Exchange and Transformation in History: ** **An Investigation into the Reception of Liuyi zhuan shu ** **in the Medieval Times of Vietnam.**
The affirmation of the cultural/national identity and autonomy is one of the most complex issues when studying about the cultural exchange and transformation among diverse communities. But such concepts as nation, national/cutural identity and autonomy indeed are not something given but a process, a historical construction which are established within these cultural exchanges and transformation. The cultural relationship between China and Vietnam in the medieval times is a typical case study: a phenomenon which had been considered as a product of the acculturational process but in different historical periods, depending on the ideas of nation, identity and autonomy which dominated at that time, this narrative was interpreted in different ways. In this paper, from studying the reception of Liuyi zhuan shu 柳毅傳書 to demonstrate that phenomenon, we would like to suggest some experiences about the cultural exchanges and transformation between two nations. Besides that, our paper would also elucidate the concepts of identity, autonomy in cultural relationships between the Northern and the Southern, between China and Vietnam in such major fields as politics, ideology, religion, literature and philosophy.
*Keyword: Liuyi zhuan shu; Cultural Exchange and Transformation; national identity; autonomy.*
Chính văn
1. Liễu Nghị truyền thư 柳毅傳書 là một tích truyện bắt đầu được biết đến trong văn học viết Trung Hoa từ thời Đường qua tác phẩm Liễu Nghị truyện 柳毅传 của Lí Triều Uy 李朝威(1).
1.1. Tương truyền, Lí Triều Uy viết truyện này khi được một bạn đồng liêu ở bộ Lễ kể về câu chuyện của người anh em họ tên Liễu Nghị 柳毅. Liễu Nghị là một nho sinh, trong niên hiệu Nghi Phụng (676 - 679) thời Đường Cao Tông (628 - 683), thi hỏng trên đến chào một người bạn trọ ở Kinh Dương 泾阳, đi đến Đồng Dã 桐野, gặp một thiếu phụ chăn dê hình dung tiều tụy, cho biết mình là con gái nhỏ của Long vương hồ Động Đình, lấy con trai thứ của Kinh Xuyên 泾川, nhưng bị chồng và gia đình nhà chồng bạc đãi, bắt đi chăn dê (thần). Cô gái nhờ đem thư đến cho cha để kể lể hết sự tình. Liễu Nghị đem thư xuống Long cung, Em trai Long vương là Tiền Đường quân lập tức giết chết con trai của Kinh Xuyên, cứu cháu gái về, có ý muốn gả cho Liễu Nghị. Nhưng Liễu Nghị vì giữ ý và tự ái nên kiên quyết từ chối, xin quay về trần gian. Long vương xúc động cảm tạ, tặng cho nhiều châu báu. Sau Liễu Nghị đến Quảng Lăng lấy người họ Lư, đem chuyện xưa kể lại thì vợ chính là người đã từng nhờ chàng đưa thư trước đây. Hai người sống rất hạnh phúc. Sau cả hai đều trở thành thần tiên, thường xuất hiện ở vùng hồ Động Đình trong các huyền thoại nơi này.
1.2. Đây là một truyện truyền kì được xếp vào hàng sớm nhất của thể truyện truyền kì ở Trung Hoa. Thời Vãn Đường, truyện được lưu hành khá rộng. Trong bộ Truyền kì 传奇 của Bùi Hình thời Đường mạt (thiên “Tiêu Khoáng” 萧旷) có nói: “Gần đây ở đời có người truyền việc hôn nhân linh nghiệm của Liễu Nghị”(2). Tác phẩm truyền kì thời Đường mạt là Linh ứng truyện 灵应传 cũng nói đến trận chiến giữa Tiền Đường quân 钱塘君 và Kinh Dương (?) quân 泾阳君. Đến thời Tống, tác phẩm được thâu nhập vào bộ Thái Bình quảng kí 太平广记 (quyển 419) (do nhóm Lí Phưởng 李昉 thời Tống chủ biên, hoàn thành năm 978). Thời Tống, ở Tô Châu cũng có giếng Liễu Nghị (mục “Cổ tích” 古迹, Ngô Quận chí 吴郡志 quyển 6 của Phạm Thành Đại 范成大 (1126-1193), rồi cầu Liễu Nghị (mục “Kiều lương” 桥梁, Ngô quận chí, quyển 17) như chứng minh thêm cho sự thịnh hành của tích truyện. Tăng Tạo 曾慥 (thời Nam Tống) trong sách Loại thuyết 类说 dẫn Dị văn tập 异闻集 (do Trần Hãn 陈翰 thời Đường biên tập) đề tác phẩm này là Động Đình linh nhân truyện 洞庭灵姻传. Thoại bản Túy Ông đàm lục của La Việp thời Tống có chép truyện Liễu Nghị truyền thư 柳毅传书. Thời Nguyên, Minh, Thanh, tác phẩm được đưa vào hí khúc, Việt kịch. Chẳng hạn, Thượng Trọng Hiền 尚仲贤 thời Nguyên có Liễu Nghị truyền thư 柳毅传书, Hoàng Duy Tiếp 黄惟楫 thời Minh có Long tiễu kí 龙绡记, Hứa Tự Xương 许自昌 có Quất bồ kí 橘浦记; Lí Ngư 李渔 thời Thanh có Thẩn trung lâu 蜃中楼,v.v… Đến thời hiện đại, tác phẩm được Lỗ Tấn đưa vào Đường Tống truyền kì tập 唐宋传奇集, sáng ngang với Oanh Oanh truyện 莺莺传 của Nguyên Chẩn 元 稹 (779 - 831). Do vị trí đó (và cũng do có sự tương đồng giữa tác phẩm với một số hiện tượng văn hóa, lịch sử ở Việt Nam), Liễu Nghị truyện đã ba lần được giới thiệu và dịch sang tiếng Việt(3).
2. Tư liệu về sự tương đồng giữa tích truyện
*Liễu Nghị truyền thư *và truyền thuyết, huyền thoại Việt Nam thời trung đại khá phong phú. Sau đây xin được khảo tả một cách sơ lược, khách quan, chưa có một sự bình luận, đánh giá chủ quan nào.
2.1. Dấu ấn tương đồng của
*Liễu Nghị truyền thư *với truyền thuyết, huyền thoại Việt Nam *Lĩnh Nam chích quái *của Trần Thế Pháp (thế kỉ XIV?) (4), trong đó kể về cuộc hôn nhân giữa Kinh Dương Vương với con gái vua hồ Động Đình mà kết quả là sự ra đời của Lạc Long quân (và truyền thuyết cũng không cho biết kết cục của các nhân vật này). Cuộc hôn nhân đó gợi nhắc cuộc hôn nhân giữa con gái nhỏ vua hồ Động Đình với con trai thứ của Kinh Xuyên [vương]. Sự tương đồng này do người thời sau phát hiện (xem phần dưới). Trong tác phẩm của Trần Thế Pháp không có thông tin nào thừa nhận như vậy. Các lời tựa *Lĩnh Nam chích quái *từ Vũ Quỳnh, Kiều Phú về sau cũng không thấy nhắc đến việc này.
2.2. Đến thế kỉ XV, khi biên soạn
*Đại Việt sử kí* *toàn thư, *Ngô Sĩ Liên đã đưa truyện họ Hồng Bàng từ *Lĩnh Nam chích quái *vào chính sử (5), rồi những người biên soạn bộ sử này (có thể là Ngô Sĩ Liên, cũng có thể do các sử thần nhà Lê thế kỉ XV-XVII) chính thức xác nhận mối liên hệ giữa truyện họ Hồng Bàng và tích truyện *Liễu Nghị truyền thư *qua một đoạn cước chú:
“Xét:
*Đường kỉ* chép: thời Kinh Dương có người đàn bà chăn dê, tự xưng là con gái út của Động Đình quân, lấy con thứ của Kinh Xuyên, bị bỏ, viết thư nhờ Liễu Nghị tâu với Động Đình quân. Thế thì Kinh Xuyên và Động Đình đời đời làm thông gia với nhau đã từ lâu rồi” (6).
Nhưng ở đây, rõ ràng, soạn giả
*Toàn thư *cũng không tiếp xúc trực tiếp với *Liễu Nghị truyện *hay các “truyền bản” của nó mà là qua *Đường kỉ*. Tra cứu các thư tịch Trung Hoa, không thấy có sách *Đường kỉ, *chỉ có mục “Đường kỉ” trong sách *Tư trị thông giám *của Tư Mã Quang và *Tư trị thông giám cương mục *của Chu Hi. Trong *Tư trị thông giám *không thấy nói về tích *Liễu Nghi truyền thư*. Chắc hẳn, đây là “Đường kỉ” trong *Tư trị thông giám cương mục* (7) *.* Mặc dù trong *Toàn thư *không nhắc đến *Liễu Nghị truyện *hay tích “Liễu Nghị truyền thư”, nhưng tích truyện này cũng đã được biết đến rất rõ ở Việt Nam. Chẳng hạn, Thái Thuận (1440 - ?, Tiến sĩ 1475) có bài thơ *Liễu Nghị truyền thư *như sau: *Tương phùng thoại liễu bất tương hoan* *Quản đắc thương tâm thượng mã an* *Đồng Dã vân thâm hồng nhật mộ* *Động Đình thiên viễn bích ba hàn* *Sổ hàng nhạn tự giam sầu khứ* *Nhất bức long cân thức lệ khan* *Thử hậu định thành vân vũ ước* *Ân tình như thủy hải man man* (8)
(Gặp nhau, trò chuyện xong rồi, chưa kịp chung vui,
Thì đã phải mang theo lên yên ngựa nỗi lòng thương cảm,
Ở Đồng Dã mây đen dày, mặt trời hồng ngả về chiều,
Nơi hồ Động Đình bầu trời cao xa, sóng biếc lạnh lẽo.
[Cầm] mấy hàng chữ nhạn, [Liễu Nghị] gói nỗi sầu [long nữ] mà đi,
[Dùng] một tấm khăn rồng, [Long vương] lau khô dòng nước mắt mà đọc [thư con].
Sau này, [những thứ đó] định thành ước hẹn mây mưa.
[Quả là] ân tình giữa hai người mênh mông như nước biển khơi)
Tuy nhiên, ta thấy có sự khác biệt giữa lời cẩn án của
*Toàn thư *với *Liễu Nghị truyện *ở chỗ: *Liễu Nghị truyện *nó sự việc xảy ra vào thời Đường, còn *Toàn thư *dẫn *Đường kỉ *lại nói sự việc xảy ra vào “thời Kinh Dương”. Thật rối rắm! Đây là đầu mối cho những sự tranh cãi, phản bác thời sau.
2.3. Thế kỉ XVIII - XIX, sự khẳng định ảnh hưởng đã trở nên rõ ràng hơn với rất nhiều tư liệu, chứng tích và những lời bình luận .
Trong
*Đại Việt sử kí Tiền biên* [ *Tiền biên*] (soạn khoảng năm 1775, in năm 1800), Ngô Thì Sĩ cho rằng:
“Nay xét phần Ngoại kỉ chép: Năm Nhâm Tuất thì bắt đầu Giáp Tí là năm nào? Ghi chép tên húy Kinh Dương Vương, Lạc Long Quân sao riêng lược bỏ Hùng Vương? Thời Ngũ Đế trở về trước thì chưa từng gọi là vương. Xích Quỷ là tên nào, mà lại để làm tên nước. Một loạt hoang đường càn rỡ đều là đáng bỏ đi.
** Phàm những chuyện lấy từ Cái lỗi ấy lại tại kẻ hiếu sự thấy trong Liễu Nghị truyền thư. Trong truyện nói con gái vua Động Đình gả cho con thứ của Kinh Xuyên Vương, tưởng càn Kinh Xuyên là Kinh Dương. Đã có vợ chồng thì có cha con, vua tôi, nhân đó mà thêu dệt thành văn, cốt cho đủ số đời vua, nhà làm sử theo đó mà chọn dùng, và cho đó là sự thực.** *Lĩnh Nam chích quái, Việt điện u linh*, cũng như Bắc sử lấy ở *Kinh Nam Hoa*và thiên *Hồng Liệt*đấy. Như vậy là có đất thì có vua, sự vật tất phải có lúc ban đầu. Nếu cho tất cả dã sử là không đủ tin thì căn cứ vào đâu để chuẩn bị cho những tác phẩm lớn? Cái gì gần với lẽ phải thì giữ lại, những lời thô bỉ, không căn cứ thì tước bỏ đi là được đấy. Sử chép: Đế Minh lấy con gái Vụ Tiên sinh được Kinh Dương Vương và Sử Nguyên Ngụy chép lời ngạn ngữ rằng: Cật Phân Hoàng đế không có vợ, việc đó cũng tương tự. Bậc đế vương nổi lên chung đúc điềm lành khác với người thường có thể có lí. Còn như việc Kinh Dương Vương lấy con gái vua Động Đình, Lạc Long Quân lấy Âu Cơ, dưới nước trên cạn kết hôn với nhau, người với thần ở lẫn với nhau, lời nói như không hợp lẽ thường. Tôi trộm nghĩ, trời đất từ khi mở mang đến nay, nước ta ở nơi hoang phục xa xôi, văn hóa so với Trung Châu là chạm nhất, nước lụt thời vua Nghiêu chưa rút hết, vạc thời vua Vũ chưa đúc, mênh mang Quế Hải, vẫn là một cái đầm của rồng rắn ma quỷ. Những chuyện quỷ quái chỗ nào mà chẳng có. Nước rãi rồng sinh ra người con gái, chuyện xưa còn có, huống hồ thời Kinh Dương Vương, Lạc Long Quân. Việc như là lạ mà không phải là lạ, cũng không nên tự coi mình nhỏ bé như con sâu mùa hè vậy” (9).
Như vậy, Ngô Thì Sĩ đã chính thức khẳng định sự ảnh hưởng của
*Liễu Nghị truyền thư *đến “Hồng Bàng thị kỉ” thông qua việc chỉ đích danh tác phẩm này.
Đến
*Khâm định Việt sử thông giám cương mục [Cương mục] *(1856 - 1883) *, *hầu hết (10) các sử quan nhà Nguyễn tán thành theo quan điểm của Ngô Thì Sĩ:
“Vâng tra sử cũ, danh xưng Kinh Dương Vương, Lạc Long Quân trong ‘Kỉ họ Hồng Bàng, vốn từ thời Thượng cổ, thuộc thưở hồng hoang, tác giả căn cứ vào cái không và làm ra có,
**” (Tấu nghị) sợ rằng không đủ độ tin cậy, lại phụ hội với Liễu Nghị truyện của nhà viết tiểu thuyết đời Đường, lấy đó làm chứng cứ** (11)
Chủ trương này cũng được vua Tự Đức tán thành khi ra chỉ dụ:
“Nước Việt ta, sử cũ chép việc Kinh Dương, Lạc Long, như còn, như mất; dầu có nhưng không nên bàn luận là hơn cả. Thế mà, [sử cũ] lại còn theo lệ chép bằng chữ to, mà những điều ghi chép đa phần là những câu chuyện đề cập đến ‘ma trâu, thần rắn’ hoang đường không có chuẩn tắc. Cái nghĩa nhà làm sử ‘bỏ điều quái đản, giữ lẽ thường’ có đâu như thế chăng? Bộ
*Việt sử thông giám cương mục* này, chuẩn y cho bắt đầu từ kỉ Hùng Vương để biểu thị cái ý nước Việt ta bắt đầu có kỉ cương. Còn như hai niên kỉ là Kinh Dương, Lạc Long thì chia ra phụ chú dưới niên kỉ Hùng Vương, khiến cho hợp với cái nghĩa lấy nghi truyền nghi…Vâng làm theo dụ này” (12).
Các sách sử khác cũng phụ họa theo quan điểm này, thậm chí có những sự “ngộ nhận”, đồng nhất các sự kiện trong chính sử Việt với tích truyện
*Liễu Nghị truyền thư. *Chẳng hạn, sách *Nam sử* (quyển I) viết:
“Năm đầu Nhâm Tuất, ban đầu cháu bốn đời của Viêm Đế Thần Nông tên là Đế Minh, Đế Minh là con của Thạch Niên, đóng đô ở Khúc Phụ, lấy con gái họ Cơ sinh ra Đế Nghi, Đế Minh chu du bốn phương, tuần thú phương Nam, đến Ngũ Lĩnh [tức đất Nam] gặp được con gái Vụ Tiên, vừa mới 16 tuổi, dung mạo lạ lùng, cười nói khác thường, nhan sắc đáng yêu, Đế Minh thấy liền thích, bèn lấy bao da đẹp làm lễ lấy nàng đưa về phương Bắc, lập làm Nguyên phi, được một năm thì có thai, sinh một con trai đặt tên là Lộc Tục, có khí tượng kì lạ, thông minh trí thánh, Đế Minh yêu mến, muốn cho nối ngôi. Lộc Tục kiên quyết nhường cho anh [tức Đế Nghi], không dám tuân mệnh. Đế Minh do đó bèn lập Đế Nghi nối ngôi Thiên tử, cai trị phước Bắc. Lộc Tục thấy anh đã được phong, bèn xin về quê mẹ ở phương Nam. Đế Minh vui mừng phong Lộc Tục làm Kinh Dương Vương, về cai trị đất phương Nam, gọi là nước Xích Quỷ, đóng đô ở Ngũ Lĩnh [tức Phong Châu].
**” Kinh Dương Vương đi tuần thú Nam Hải, gặp một người chăn dê, nói mình là con thứ của Động Đình Quân gọi là Thần Long, bị Kinh Xuyên ruồng bỏ. Kinh Dương Vương bèn lấy Thần Long làm Nguyên phi, một năm sau, sinh hạ được một con trai gọi là Sùng Lãm. Kinh Dương Vương sống hơn trăm tuổi, bèn phong Sùng Lãm làm Lạc Long Quân, nối trị phương Nam. Kinh Dương Vương và Thần Long bèn cưỡi rồng lên trời** (13).
Trong đoạn trích trên, Kinh Dương Vương và Liễu Nghị đã được đồng nhất với nhau một cách hết sức ngây ngô, bừa bãi, thể hiện sự nhầm lẫn/ hoặc “sáng tạo” một cách hồn nhiên mà hết sức tai hại. Đây là một điều khó có thể chấp nhận được!
Cũng trong giai đoạn này, sự tích mẫu Thoải
(14) với phần lớn các chi tiết được lấy từ tích truyện *Liễu Nghị truyền thư *kết hợp với truyện họ Hồng Bàng được hình thành cho thấy sự hỗn dung lịch sử, truyền thuyết và tôn giáo. Cũng ở đây, sự tích đã tích hợp nhiều truyện tích bản địa và ngoại lai: dị bản thứ nhất, (ở làng A Lữ, Thuận Thành, Bắc Ninh) nói về Kinh Dương Vương kết hôn với Thần Long (con gái Long vương ở Hồ Động Đình), sau Thần Long trở thành Mẫu Thoải; dị bản thứ 2 (ở Tuyên Quang), rất gần với *Liễu Nghị truyện, *trong đó thêm thắt thêm chi tiết Kinh Xuyên vương mê vợ bé Thảo Mai, ruồng rẫy Thần Long, Thảo Mai vu cáo bà không chung thủy. Kinh Xuyên vương bèn bỏ rơi bà trong rừng cho thú ăn thịt, nhưng muông thú lại yêu quý, thần phục bà. Sau đó, bà gặp một nho sinh đưa thư cho cha bà đến giải thoát. Long vương muốn gả bà cho vị nho sinh nọ, nhưng ông từ chối không lấy bà chỉ làm bạn, dân suy tôn bà thành Mẫu Thoải (15).
3. Những tư liệu trên đây đủ cho thấy tích
*Liễu Nghị truyền thư *có một dấu ấn và mối liên hệ rất đậm với văn hóa, văn học, sử học Việt Nam. Theo một nguyên lí thông thường, danh tiếng và sự ra đời sớm của tích truyện *Liễu Nghị truyền thư *ở Trung Quốc *Liễu Nghị truyền thư *thời trung đại) với sự cẩn trọng hoặc phê phán. Ở thời hiện đại, chúng tôi hầu như không thấy những ý kiến tán đồng trong số rất ít những ý kiến bình luận về hiện tượng này từ các học giả Việt Nam (16).
Các học giả Trung Hoa cũng tán đồng việc đó. Chẳng hạn, Đới Khả Lai 戴可來 cho rằng: chi tiết Kinh Dương Vương lấy con gái Động Đình quân “hiển nhiên là bắt nguồn từ truyện truyền kì trứ danh thời Đường là
*Liễu Nghị truyền thư*” (17). Mạnh Chiêu Nghị 孟昭毅 cũng thừa nhận mối liên hệ đó, nhưng cho rằng: “Hai câu chuyện đều xuất phát từ các giác độ khác nhau để thu nhận việc Kinh Dương Vương hoặc Liễu Nghị kết hợp với con gái Động Đình quân mà sinh con; đó là vì cả hai dân tộc đều có chung một nguồn tài liệu ưa thích đã lưu truyền ở trong truyền thuyết thần thoại” (18). Mối liên hệ đó được ông truy nguyên lên tận sách *Bác vật chí *博物志 của Trương Hoa 张华 thời Tây Tấn (in trong *Sưu thần kí *搜神记 *, *quyển 12 *Thái bình ngự lãm *太平御览 do bọn Lí Phưởng 李昉 soạn thời Tống) có chép: “ *Ngoài biển nam hải *có người cá, sống ở dưới nước như cá, không bỏ y phục vải vóc, nước mắt có thể nhả ra hạt châu” (19). Ngoài ra, ông còn cho rằng, sự tương đồng đó còn xuất phát từ sự tương đồng trong việc sùng bái rồng rắn thời nguyên thủy của hai dân tộc (20).
Vậy bản chất của sự tiếp nhận (và tương đồng) đó là như thế nào?
3.1. Tích truyện
*Liễu Nghị truyền thư *đi vào văn học viết Trung Quốc từ thời Đường (dưới hình thức truyện truyền kì, một thể loại không phải là “chính thống” và còn mang đậm nguồn gốc văn học dân gian). Trong đó có phần chắc rằng nhân vật Liễu Nghị (học trò thời Đường, hỏng thi, mơ ước cuộc sống giàu sang thành đạt, vợ đẹp con khôn, ước mơ thoát tục,…) là hình bóng của các Nho sĩ, là sản phẩm sáng tạo của tác giả dựa trên những mẫu hình thực tế đương thời (mà hoàn cảnh ra đời nhân mạnh là do tác giả nghe người bạn kể lại, cũng giống như trong truyện *Liễu Tham quân truyện *của ông). Còn các chi tiết con gái vua hồ Động Đình, Tiền Đường quân, gia tộc Long vương, gia tộc Kinh Xuyên vương, chuyện người trên cạn kết hôn với người dưới nước,v.v… tác giả kế thừa ở đâu? Phải chăng là từ vùng Kinh Dương và vùng hồ Động Đình và các truyền thuyết liên quan (21). Và như vậy, ở đây, *Liễu Nghị truyện *của Lí Triều Uy vừa là sự bác học hóa, vừa là sự Hán hóa một truyền thuyết địa phương. Ngày nay, đến vùng Động Đình, người ta còn thấy rất nhiều dấu vết cổ sơ của những huyền thoại như vậy (22). Thế thì, có nhất thiết các tác giả Đại Việt khi viết về “họ Hồng Bàng” phải chịu ảnh hưởng từ tích truyện *Liễu Nghị truyền thư *(được chép sớm nhất trong *Liễu Nghị truyện *của Lí Triều Uy thời Đường) (23)? Ta có thể nghĩ đến một nguồn khác: truyền thuyết do “cố lão tương truyền” ở vùng Lĩnh Nam. Ta nhớ rằng *Lĩnh Nam chích quái *là cái gốc dẫn đến truyện họ Hồng Bàng. Cái tên *Lĩnh Nam chích quái *cho thấy nguồn gốc các câu chuyện trong đó: những truyện quái lạ được nhặt nhạnh từ vùng đất Lĩnh Nam 嶺南. Truyện họ Hồng Bàng trong *Lĩnh Nam chích quái *và *Toàn thư *nói nơi cai trị của Kinh Dương Vương là vùng Lĩnh Nam (do đó, sau này, nước Văn Lang của Hùng vương cũng được cho ta là có một diên cách rất rộng, khá tương trùng với vùng Lĩnh Nam: Bắc đến hồ Động Đình, Tây giáp Ba Thục, Đông đến biển Nam Hải, Nam đến Hồ Tôn (Chiêm Thành) – tất nhiên nói diên cách nước Văn Lang như vậy là sai lầm, vì đây là địa bàn chung của Bách Việt chứ không chỉ của Lạc Việt!). Đất này vốn xưa đâu có phải đã thuộc Trung Quốc, mà là từng bước bị sáp nhập vào Trung Quốc! Vì vậy, ở đây, có một giả thiết rằng cho rằng: không phải các tác giả Việt Nam chịu ảnh hưởng của *Liễu Nghị truyền thư *Trung Hoa mà chính là cả *Liễu Nghị truyền thư *và *Lĩnh Nam chích quái *đều lấy từ một nguồn là truyền thuyết vùng Lĩnh Nam (hay như Mạnh Chiêu Nghị nói là có sự tương đồng về văn hóa phương Nam). *Việt tỉnh *trong *Lĩnh Nam chích quái *mà nhiều học giả, nhà nghiên cứu (từ Lê Quý Đôn trở đi) bàn luận. Một số nhà nghiên cứu cho rằng chưa hẳn truyện *Việt tỉnh *đã được sao chép từ sách vở Trung Hoa mà có khi cả hai đều tiếp thu từ cùng một nguồn là truyền thuyết văn hóa vùng Lĩnh Nam (24). Đó là chưa kể nếu điều tra ở quy mô lớn, chúng ta sẽ thấy có sự tương đồng lớn giữa huyền thoại, truyền thuyết cổ Việt Nam và các truyền thuyết lưu hành tại vùng đất này. Đây là một giả thiết nghiêm túc, rất đáng để học giới cùng thảo luận cũng như kiếm tìm thêm tư liệu khả tín để minh định, chứ không thể chỉ nghĩ đến sự tiếp thu một chiều được!
3.2. Trừ bài thơ của Thái Thuận (thực chất là một bài thơ vịnh chứ không phải là sự tiếp thu ảnh hưởng gì), sự tích mẫu Thoải (mang đậm chất dân gian và xuất hiện muộn) và sách
*Nam sử *(mà niên đại có lẽ cũng rất muộn), chịu ảnh hưởng lớn từ tích truyện *Liễu Nghị truyền thư, *các tư liệu khác chỉ cho thấy sự tương đồng/ ảnh hưởng ở một chi tiết: (Con trai) Kinh Xuyên vương/ Kinh Dương vương có quan hệ hôn nhân (thông gia) với Long vương/quân hồ Động Đình. Chi tiết này từng bước hiện diện trong thư tịch Việt Nam với các thái độ tiếp nhận khác nhau. *Lĩnh Nam chích quái, *nếu như chịu ảnh hưởng thì cũng theo kiểu “âm thầm”. Đến *Toàn thư, *các soạn giả khi nhìn nhận về sự tương đồng giữa truyện Hồng Bàng và *Liễu Nghị truyền thư *cũng chỉ dừng lại ở mức độ so sánh và liên hệ để minh chứng cho quan hệ hôn nhân giữa hai họ Kinh Dương/ Xuyên và Động Đình góp phần tăng sức thuyết phục cho truyền thuyết về Kinh Dương Vương. Nhưng các sử gia đời sau, bắt đầu từ Ngô Thì Sĩ (tiếp đó là sử thần nhà Nguyễn) đã mặc nhận sự chịu ảnh hưởng của *Lĩnh Nam chích quái *và *Toàn thư *từ *Liễu Nghị truyện *của Lí Triều Uy, và từ đó ra sức phê phán, bài bác. Họ cho rằng, các nhà chép sử cũ đã chịu ảnh hưởng nặng nề của *Lĩnh Nam chích quái, *mà *Lĩnh Nam chích quái *thì lại huyễn hoặc và chịu ảnh hưởng nặng nề, vô lối từ tích truyện *Liễu Nghị truyền thư *(như nhầm Kinh Dương với Kinh Xuyên, nhầm lẫn về địa bàn, lãnh thổ,v.v…) *.* Ngô Thì Sĩ chỉ trích thẳng rằng: “tại kẻ hiếu sự thấy trong *Liễu Nghị truyền thư*, trong truyện nói con gái vua Động Đình gả cho con thứ của Kinh Xuyên Vương, tưởng càn Kinh Xuyên là Kinh Dương” ( *Tiền biên*). Các soạn giả của Cương mục cũng nói nó “phụ hội với *Liễu Nghị truyện* của nhà viết tiểu thuyết đời Đường, lấy đó làm chứng cứ” ( *Cương mục*). Tuy nhiên, sự nhập nhòe cũng như gần gũi giữa “Kinh Dương” với “Kinh Xuyên” đã có từ lâu (ngay trong *Liễu Nghị truyện *của Lí Triều Uy và các văn bản liên quan về sau). Hơn nữa, cũng chưa thể biết cái nào có trước cái nào, khó có thể xác quyết cái nào nhầm với cái nào! Bên cạnh đó, Ngô Thì Sĩ và sử thần nhà Nguyễn không chấp nhận địa bàn diễn ra truyền thuyết Kinh Dương Vương, Lạc Long quân bởi lẽ nó ở hồ Động Đình, vùng đất lúc bấy giờ (thế kỉ XVIII-XIX) đã nằm sâu trong nội địa Trung Quốc. Biên giới lãnh thổ Đại Việt/ Đại Nam đã ổn định từ trấn Nam Quan (Lạng Sơn). Cụ thể, trong *Tiền biên, *Ngô Thì Sĩ hoài nghi về phạm vi rộng lớn của đất nước Hùng Vương (được kế thừa từ Kinh Dương Vương, Lạc Long Quân, như vậy gián tiếp hoài nghi Kinh Dương Vương và Lạc Long Quân):
“Lại Hùng Vương ở thời Nghiêu Thuấn, miền hiểm Động Đình là nơi hiểm trở đương bị Tam Miêu ngăn trở thì sao địa giới phía Bắc nước ấy lại đến đó được? Có lẽ từ khi Tần hàng phục được Bách Việt, Lưỡng Quảng mới làm quận huyện, Triệu Vũ nhờ mệnh lệnh của nhà Tần nhân khi loạn mới chiếm cứ được. Từ Nam Hải, Phiên Ngung trở vào phía Nam, từ Khánh Viễn, Tư Ân, Thái Bình trở ra phía Bắc, nơi gọi là Nam Việt thì Giao Châu không ở trong đó”
(25).
Đó là lí do chính để ông cho rằng, truyện kể về Kinh Dương Vương, Lạc Long quân là huyễn hoặc, nhầm lẫn từ tích truyện
*Liễu Nghị truyền thư. *Sách *Khâm định Việt sử thông giám cương mục *của Quốc sử quán triều Nguyễn phân tích kĩ hơn, cũng cho rằng:
“Ôi! Kinh Dương thuộc đất Tần, Động Đình thuộc đất Sở, có quan hệ gì với nước ta đâu? Huống hồ những chuyện quái đản, không có gì chính đáng cả, sao có thể đủ lấy đó làm căn cứ mà nghiễm nhiên cho là hai vua đầu tiên lập nước, dựng quốc thống đây! Xét ra thì thấy Hùng Vương là người gây dựng [đầu tiên], lập quốc hiệu là Văn Lang, đóng đô ở Phong Châu, chia nước làm 15 bộ, từ đó mới hơi có chế độ, mà truyền nhau được 18 đời, kéo dài được hơn 2000 năm. Xét rằng có một vài dấu vết được nêu trong sử Bắc triều như: Họ Cao Dương đi về phía Nam đến Giao Chỉ; họ Đào Đường sai quan đóng Nam Giao, đời Thành Vương, họ Việt Thường [sang dâng chim trĩ] phải nhiều lần dịch. Các việc đó còn có chứng cớ đáng tin. Như thế, sử nước ta khởi thủy [từ Hùng Vương] dựa theo lệ chép phần Tiền biên của Nam Hiên bắt đầu từ Phục Hi, có thể kê cứu, rõ ràng được đầu mối xuất xứ. Vâng làm bộ Việt sử, triều đại gây dựng quốc thống phải lấy Hùng Vương làm đầu. Còn những việc về Kinh Dương và Lạc Long thì riêng chép câu chuyện lưu truyền phụ chú ở dưới, ngõ hầu mới hợp với việc cái nghĩa ‘lấy nghi truyền nghi’” (“Tấu nghị”)
(26).
Về việc này, sách
*Nam sử *thuật lại và bày tỏ sự tán đồng:
“Mở đầu quốc thống, từ lâu đời đã truyền sai lạc là hai vị Kinh Dương Vương và Lạc Long Quân, hãy chờ khảo xét. Sử cũ cho Kinh Dương Vương, Lạc Long Quân là những vua mở đầu quốc thống. Đến năm Tự Đức thứ tám, làm
*Việt sử thông giám cương mục, *vâng theo thượng dụ: ‘Hai vua Kinh Dương Vương, Lạc Long Quân phần nhiều thuộc chuyện thần rắn quỷ trâu, bảo lưu mà không bàn luận, là được. Chuẩn cho coi Hùng Vương là vua mở đầu quốc thống. Ôi! Kinh Dương thuộc đất Tần, Động Đình thuộc đất Sở, có quan hệ gì với ta đâu! Sao có thể coi *Truyện Liễu Nghị *đời Đường thuộc dòng tiểu thuyết là đủ tin cậy được’” (27).
Vì sao có sự mặc nhận và phê phán đó? Theo chúng tôi, đó là do sự phát triển của quốc gia dân tộc Đại Việt và đi kèm với nó là ý thức dân tộc lên cao. Những chủ trương như thế này cũng khá thống nhất với các động thái “xét lại” lịch sử mang đậm màu sắc dân tộc quan khác được Ngô Thì Sĩ và sau đó là các sử thần nhà Nguyễn (thậm chí là vua Tự Đức) kế tục, tán thành, chẳng hạn: đưa Triệu Đà khỏi quốc thống, đưa Kinh Dương, Lạc Long Quân xuống phần chú thích, “đài” Hùng vương lên vị trí quốc tổ, hoài nghi vị thế của An Dương Vương, tước tước vị “vương” của Cao Biền (Cao vương),v.v… Rõ ràng, bị chi phối bởi quan điểm dân tộc, và quan điểm địa chính trị đương thời, các sử gia trên đã ngay lập tức “dị ứng” với những biểu hiện tương đồng giữa truyện họ Hồng Bàng và tích truyền
*Liễu Nghị truyền thư. *Họ đã nhanh chóng kết luận và “lên án” sự “phụ hội” của *Lĩnh Nam chích quái, *của *Toàn thư *để rồi kiên quyết đưa Kinh Dương Vương, Lạc Long Quân khỏi “quốc thống” và đặt các nhân vật này vào vòng hoài nghi, “dĩ nghi truyền nghi”. Quan điểm của họ rất tiêu biểu cho tư tưởng chính thống của triều đại (Lê mạt và Nguyễn) trong việc muốn củng cố sự phân biệt Nam – Bắc trên nhiều phương diện của thời hiện tại mà có lẽ hơi vội vã, chưa chú ý đúng mức đến tính lịch sử của vấn đề.
3.4. Có một điều đáng chú ý là so với các sử gia chính thống, dân gian lại có một sự tiếp nhận, thái độ “hồn nhiên” hơn, cởi mở hơn. Họ không chịu sự chi phối của tư tưởng chính thống, tư tưởng dân tộc của triều đại (được thể hiện rõ nhất trong các bộ sử). Họ tiếp thu văn hóa một cách hồn nhiên (dựa trên nguyên lí lan truyền, tương đồng loại hình, tương đồng nguồn gốc,…), ít cần biết và quan tâm đến các biên giới lãnh thổ, biên giới văn hóa. Có hai tư liệu có thể quy về gốc gác dân gian:
*Lĩnh Nam chích quái *và sự tích mẫu Thoải.
Như đã nói,
*Lĩnh Nam chích quái *là một văn bản sưu tập, san cải các truyền thuyết dân gian “cố lão tương truyền”. Sách đã mặc nhiên viết về họ Hồng Bàng mà không hề có lưu ý nào về sự tương đồng giữa mối quan hệ Kinh Dương vương – con gái vua Động Đình với quan hệ Kinh Xuyên – con gái nhỏ vua Động Đình. Sự “im lặng” này là một sự cố ý lờ đi hay là một sự “hồn nhiên” chân thực. Theo chúng tôi, nếu đây thực sự là một truyền thuyết lưu hành lâu dài trong dân gian thì phải xem đó là sự hồn nhiên. Còn nếu như đó là do bàn tay “dàn dựng” của trí thức Nho học thì đó lại là một sự cố ý. Chúng tôi có phần nghiêng về giả thiết thứ nhất. Hơn nữa, nếu các trí thức Nho học có cố ý dàn dựng thì họ vẫn phản ánh một sự hồn nhiên, cởi mở trong lập trường dân tộc ở thế kỉ XIV, chưa đặt nặng vấn đề biên giới, lãnh thổ (hiện tại), vấn đề nguồn gốc (phương Bắc – phương Nam) như đời sau. Song dẫu thế nào thì ở đây cũng có một nỗ lực kết hợp/ kéo gần văn hóa dân gian (văn hóa “ngoại biên”) lại với văn hóa bác học (văn hóa “chính thống”). Và dù kéo gần nhưng khoảng cách giữa hai bên vẫn đủ lớn để văn hóa dân gian có một không gian “tự do” nhất định (28).
Sự tích mẫu Thoải (dị bản 2) gần như tiếp thu nguyên vẹn tích truyện
*Liễu Nghị truyền thư *(có gia giảm một vài chi tiết mang dấu ấn truyện cổ tích Việt: quan hệ mâu thuẫn vợ bé – vợ cả/ kết thúc truyện không có hôn nhân mà Thần Long trở thành Thánh Mẫu Thoải/ Kinh Xuyên và Thảo Mai bị trừng trị). Ta cũng không thấy có một ý kiến bình luận, phê phán nào đối với sự tiếp thu rất nhiều *Liễu Nghị truyền thư *của sự tích Mẫu Thoải (so với sự phê phán của các sử gia về truyện “họ Hồng Bàng”). Một điều đáng lưu ý nữa là dị bản 2 này ra đời ở vùng Tuyên Quang (địa bàn xa trung tâm “chính thống”, và lại gần với Trung Quốc, nhất là gần vùng Kinh Dương – Động Đình) trong khi dị bản 1 đã “Việt hóa” khi sử dụng chính truyện họ Hồng Bàng trong sử Việt chứ không phải là tích truyện *Liễu Nghị truyền thư *(và như vậy, dị bản 1 mang nhiều dấu ấn tư tưởng chính thống nhiều hơn, nhưng thực ra suy cho đến cùng thì gốc gác của nó lại là từ *Lĩnh Nam chích quái – *tức là từ dân gian, dẫu đây chưa phải gốc gác cuối cùng và thực ra vẫn còn nhiều tranh cãi) *. *Điều đó cho thấy, càng xa tư tưởng chính thống (của triều đại), các hiện tượng văn hóa, văn học dân gian càng tự do, thoải mái hơn trong việc tiếp nhận. Ở đây, cơ sở của sự tiếp nhận có lẽ chỉ là sự tương đồng về mặt văn hóa (văn hóa sông nước, văn hóa thờ mẫu, ảnh hưởng của tín ngưỡng Đạo giáo phương Nam cũng như cả sự di dân, di thực văn hóa,v.v…) chứ không hề có sự phân biệt về lãnh thổ, ranh giới dân tộc, quốc gia một cách cứng nhắc.
Một nguyên nhân nữa dẫn đến sự tiếp nhận ảnh hưởng, tương đồng một cách “cởi mở” giữa tích truyện
*Liễu Nghị truyền thư *với *Lĩnh Nam chích quái *hay sự tích mẫu Thoải còn do sự tương đồng về loại hình văn bản (hay thể tài): đều là những văn bản mang đậm tính hư cấu, tưởng tượng (thuộc tư duy văn học nghệ thuật: truyền truyền kì/ chí quái), đều có gốc gác từ di sản truyền miệng (dân gian/ tín ngưỡng). Chúng khác với loại văn bản lịch sử (văn học chức năng/ văn bản nhà nước). Sự tương đồng loại hình văn bản (hay thể tài) tạo điều kiện cho sự tiếp nhận, tương đồng trở nên dễ dàng hơn. Rõ ràng, các sử gia khi tiếp thu/ hoặc bình luận về sự tiếp thu một tích truyện hư cấu/ truyền miệng/ truyền kì vào trong các công trình sử học của họ sẽ tỏ ra thận trọng, cân nhắc hơn là khi tiếp thu các văn bản sử. Đây là một đặc điểm rất đáng lưu ý khi phân tích một mối quan hệ tương đồng hay mối quan hệ ảnh hưởng - tiếp thu giữa các hiện tượng văn hóa, văn học được lưu lại dưới hình thức các văn bản.
4. Đến đây, chúng tôi xin có một vài nhận xét, ý kiến tản mạn, tư biện gọi là “tạm kết”.
4.1. Rõ ràng có sự tương đồng ít nhiều giữa tích truyện
*Liễu Nghị truyền thư *với một số huyền thoại, truyền thuyết (nhất là của dân gian) Việt Nam. Nguyên nhân của sự tương đồng đó là thế nào (nhất là giữa *Liễu Nghị truyền thư *với truyền thuyết “họ Hồng Bàng”) hiện vẫn còn là một vấn đề phức tạp chưa thể ngã ngũ (với nhiều chi tiết rất phức tạp, như: về những cái tên Kinh Dương/ Kinh Xuyên; về văn bản chính xác được tiếp nhận – nếu có; về quá trình lưu truyền tích truyện;v.v…). Khả năng tiếp thu trực tiếp là có thể nhưng cũng không thể không tính đến khả năng có hiện tượng “một nguồn hai nhánh”: Mối nhân duyên Kinh Xuyên vương/ Kinh Dương vương và long nữ là một giai thoại/ huyền thoại phổ biến ở trong vùng văn hóa Lĩnh Nam, phản ánh văn hóa sông nước, phản ánh sự kết hợp giữa các bộ lạc thời cổ (trong đó có sự liên kết, đấu tranh Bắc Nam, quá trình Nam tiến và kháng Nam Tiến); Lí Triều Uy của Trung Hoa đã tiếp thu giai thoại đó để xây dựng nên một câu chuyện truyền kì mà nội dung chủ yếu là để ca ngợi nhà Nho nghĩa khí, thủy chung; đồng thời phản ánh khát vọng đổi đời của các Nho sĩ bình dân thất chí; tác giả *Lĩnh Nam chích quái*, rồi Ngô Sĩ Liên đã mượn giai thoại này để xác lập nguồn gốc dân tộc (Lạc Việt trong Bách Việt), cũng là sự hôn phối giữa các bộ tộc phương Nam (có yếu tố Nam tiến); Dân gian Việt Nam lại mượn tích *Liễu Nghị truyền thư* (có gia giảm) để giải thích một tín ngưỡng dân gian, mà nguồn gốc sâu xa cũng là từ cái nôi văn hóa phương Nam (tín ngưỡng thờ Mẫu Thoải: sự kết hợp giữa tín ngưỡng thờ Mẫu + tín ngưỡng thờ nhiên thần: Nước; thờ rồng rắn), khoác cho nó màu sắc hư cấu của văn học hình tượng (tận dụng văn học nghệ thuật vì mục đích tôn giáo). Nếu giả thiết này là đúng thì ở đây ta thấy tuy cùng nguồn nhưng có sự khác nhau về tư duy, trình độ tiếp nhận: các tác giả Trung Hoa đã đẩy một huyền thoại dân gian lên thành một tác phẩm văn học nghệ thuật có giá trị, có tính hình tượng; các tác giả Việt Nam chỉ đẩy được huyền thoại dân gian lên thành một tác phẩm văn học chức năng (tín ngưỡng/ sử). Và như vậy, các tác giả Việt Nam đã tiếp thu huyền thoại một cách thực tế, ít tính nghệ thuật hơn.
4.2. Theo mạch giả thiết trên, ta thấy có một quá trình diễn giải, bình luận về sự tương đồng hoặc tiếp nhận nêu trên. Soạn giả
*Toàn thư* đã không quan tâm nhiều đến gốc gác “ngoại lai” của truyền thuyết/ huyền thoại khi đồng nhất huyền thoại với sự thật lịch sử: coi chuyện hôn nhân Động Đình – Kinh Dương là lịch sử, coi truyền thuyết vùng Lĩnh Nam là “di sản chung” và vì vậy mà lấy dùng truyện *Liễu Nghị truyền thư* Trung Hoa để chứng minh, “phụ hội” cho tính khả tín của truyền thuyết về họ Hồng Bàng (29). Phải chăng, vì họ sống gần với thời “sơ sử” của dân tộc (so với các sử gia thời sau) nên có quan điểm “cởi mở” đối với những hiện tượng như vậy. Ngô Thì Sĩ và sử thần nhà Nguyễn thì ngược lại, họ bị chi phối bởi tinh thần “thực chứng”, bởi lập trường dân tộc và địa chính trị quá rạch ròi đường thời mà thiếu cái nhìn lịch sử về sự hình thành quốc gia, dân tộc khi phủ nhận thực tế vùng Lĩnh Nam xưa là địa bàn tổ tiên (Bách Việt), là một cái nôi văn hóa của cả khu vực. Họ cũng chưa nhận thức được bản chất của huyền thoại, khăng khăng đứng trên quan điểm lịch sử thực chứng để bác bỏ các huyền thoại không hợp với tư tưởng thời đại họ. Họ đều “nhiệt tình” xuất phát từ lập trường dân tộc lên cao để nghi ngờ và đòi đưa Kinh Dương Vương, Lạc Long Quân khỏi chính sử (dẫu là phần “ngoại kỉ”, “tiền biên”). Như vậy, khảo sát sự tiếp nhận, diễn giải tích truyện *Liễu Nghị truyền thư *ở Việt Nam thời trung đại, chúng ta thấy được sự phát triển của cái gọi là “tinh thần dân tộc”, của ý thức về bản sắc và tính tự trị. Khi “tinh thần dân tộc”, ý thức về bản sắc và tính tự trị lên quá cao thì khả năng tiếp thu, chấp nhận cái ngoại lai (đích thực hoặc bị hoài nghi là như vậy) càng ít, càng yếu đi. Quá coi trọng bản sắc, sự tự trị sẽ khiến các triều đại mất đi khả năng tiếp thu linh hoạt, cởi mở các giá trị từ bên ngoài hoặc những giá trị mà người ta tưởng/ bị dẫn dụ là từ bên ngoài.
4.3. Có một độ chênh giữa quan điểm tiếp nhận văn hóa “ngoại lai” giữa dân gian và bác học chính thống, giữa “ngoại vi” và “trung tâm” trong trường hợp này. Rõ ràng, giới bác học chính thống ở trung tâm đã dè dặt, thận trọng và nghiêm khắc khi nhìn nhận một hiện tượng bị ngờ/ bị ấn định là ngoại lai (nhất là cái ngoại lai này không thuộc “trung tâm” của hệ thống vốn là nguồn ảnh hưởng, ở đây là từ dân gian). Ngược lại, dân gian “ngoại vi” đã cởi mở hơn, phóng khoáng hơn khi mặc nhiên chấp nhận, tiếp thu tích cực nguồn ảnh hưởng đó vì có cùng một “đẳng cấp”, một nền tảng văn hóa. Trong trường hợp này, có một nguyên nhân là giới bác học, chính thống ở trung tâm tự cho mình trọng trách đại diện cho cả dân tộc, cả quốc gia để ứng xử với một hiện tượng có tác động đến hình ảnh, bản sắc và tính tự trị của dân tộc. Dân gian có lẽ không quan tâm quá nhiều đến điều đó. Tuy nhiên, cũng có khi vì nguyên nhân này mà giới bác học, chính thống lại là lực lượng tích cực tiếp nhận những cái ngoại lai (cùng đẳng cấp và có lợi cho bản thân họ, hoặc họ cho là có lợi cho đất nước) còn dân gian thì hoặc tiếp nhận theo hoặc lặng lẽ sàng lọc chúng một cách tự nhiên. Điều đó cho thấy dân gian bao giờ cũng hồn nhiên, tự phát, thụ động hơn (nhưng cũng vì thế mà cởi mở, khoan dung hơn) trong sự tiếp nhận ảnh hưởng bên ngoài. Từ đây, đặt ra một vấn đề là hai giới phải xích lại gần nhau hơn, điều hòa lẫn nhau để có được một ứng xử đúng mực đối với các hiện tượng thâm nhập của cái ngoại lai. Trong trường hợp tiếp nhận/ tương đồng tích truyên
*Liễu Nghị truyền thư, *chúng tôi cho rằng sự dung hòa đó diễn ra hoàn hảo nhất chính là ở các soạn giả của *Toàn thư*:
Viết về sự giao lưu tiếp biến văn hóa giữa các dân tộc, nhất là Trung – Việt, trong lịch sử là một vấn đề rất khó; còn khó hơn khi bàn về cổ sử, tín ngưỡng và những vấn đề liên quan. Với trường hợp cụ thể là
*Liễu Nghị truyền thư – *một tích truyện còn gây tranh cãi nhiều ở Trung Quốc – và dấu ấn của nó ở Việt Nam thời trung đại, vấn đề cơ hồ còn phức tạp hơn ở các chi tiết, các mối quan hệ liên văn bản, liên văn hóa. Để đi đến kết luận, thiết nghĩ cần có những “cuộc” khảo sát công phu, kĩ lưỡng hơn nhiều. Vì vậy, tham luận của chúng tôi chỉ mới dừng lại ở những ý kiến, suy nghĩ bước đầu với mong muốn gợi ra những vấn đề còn bỏ ngỏ./. *Hà Nội, tháng 08 năm 2011* **N.T.T** **Chú thích**
(1) Lí Triều Uy (? - ?), ước sống vào khoảng những năm 766 đến 820, không rõ tự hiệu, người Lũng Tây (nay là Thành phố Định Tây tỉnh Cam Túc) cùng với Lí Phúc Ngôn, Lí Công Tá được xưng là “Lũng Tây tam Lí”. Có thuyết nói ông sinh năm 766, mất năm 820. Có thuyết nói ông làm quan nhỏ ở bộ Lại. Tác phẩm của ông có:
*Liễu nghị truyện* 柳毅传 và *Liễu Tham quân truyện *柳参军传, lưu hành ở đời, trong đó *Liễu Tham quân truyện *nội dung đơn giản, tầm thường; *Liễu Nghị truyện *có giá trị hơn. Ông được xem là một trong những người sáng tạo ra thể loại truyện truyền kì Trung Hoa.
(2) Nguyên văn: “近日人世或传柳毅灵姻之事”.
(3) Lí Triều Uy,
*Liễu Nghị truyện, *Xuân Huy dịch, in trong “Tuyển dịch một số truyện truyền kì ưu tú thời Đường Tống” *,* *Tạp chí Hán Nôm*, số 9/2002; Lí Triều Uy, *Liễu Nghị truyện* (Trần Lam dịch), *Đặc san Chu Văn An Bắc Cali, *năm 2008, URL: [http://www.chuvananbc.com/DacSanCVA2008/pages/39_LieuNghi.html](http://www.chuvananbc.com/DacSanCVA2008/pages/39_LieuNghi.html); Lí Triều Uy, *Liễu Nghị truyện, *Vũ Ninh dịch, Thư viện bảo tàng viện Việt Nam, Trung tâm nghiên cứu Văn hóa Việt Nam, Nhân Ái foudation, California, 2009, URL: [http://www.tvbtv.org/D_1-2_2-143_4-235_5-5_6-1_15-1/TRUYEN-LIEU-NGHI.html](http://www.tvbtv.org/D_1-2_2-143_4-235_5-5_6-1_15-1/TRUYEN-LIEU-NGHI.html);
(4) Các sách sử thời Trần như
*An Nam chí lược, Đại Việt sử lược *không có truyền thuyết này. Sách *Đại Việt sử kí toàn thư *của Lê Văn Hưu đã mất nên hiện ta không rõ trong sách này có chép về họ Hồng Bàng hay không. Tuy nhiên, không thấy có lời bàn của Lê Văn Hưu về họ Hồng Bàng trong *Toàn thư *chứng tỏ nhiều khả năng không có nội dung trên. Như vậy, ở thế kỉ XIV, truyện họ Hồng Bàng vẫn đang tồn tại trong dân gian. Hoặc giả, đến thế kỉ XIV, các trí thức Nho học mới góp phần kiến tạo tạo/ văn bản hóa truyền thuyết này từ một nguồn nào đó.
(5) Nhưng Ngô Sĩ Liên đưa vào sử với một thái độ thận trọng chứ không hẳn chấp nhận hoàn toàn. Trong bài tựa sách
*Đại Việt sử ký toàn thư* (đề ngày Đông chí năm 1479), cũng đã nói rõ rằng: ông đưa Kinh Dương Vương vào đoạn mở đầu sử cũ chỉ là để “đối ngang triều Bắc”. Còn thực ra “đây toàn là gốc ở dã sử” và “không có niên biểu, thứ tự các đời vua truyền nhau, không thể biết được”.
(6) Nguyên văn “
*Án Đường kỉ Kinh Dương thời hữu mục dương phụ tự vị Động Đình quân thiếu nữ giá Kinh Dương thứ tử bị truất, kí thư Liễu Nghị tấu Động Đình quân, tắc Kinh Xuyên Động Đình thế vi hôn nhân hữu tự lai hĩ*” [Ngô Sĩ Liên,…, *Đại Việt sử kí toàn thư, *(1697) ảnh ấn, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1993, tập 4], Ngoại kỉ, quyển 1, tờ 1b. Tham khảo bản dịch *Toàn thư, *Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1993, tập 1].
(7) Chúng tôi hiện chưa có
*Tư trị thông giám cương mục *trong tay nên không thể khẳng định chắc chắn. Nhưng như chúng ta biết các sử gia nước ta từ Lê Văn Hưu, Ngô Sĩ Liên, Ngô Thì Sĩ, sử thần nhà Nguyễn,… khi biên soạn các công trình sử học đã chịu ảnh hưởng rất lớn từ bộ sách này (về cả nội dung và phương thức biên soạn). Bởi vậy, nhiều khả năng suy đoán của chúng tôi là có cơ sở.
(8) Nguyên văn: “相 逢 話 了 不 相 歡, 管 得 傷 心 上 馬 鞍. 桐 野 雲 深 紅 日 墓，洞 庭 天 遠 碧 波 寒. 數 行 鴈 字 緘 愁 去, 一 幅 龍 巾 拭 淚 看. 此 後 定 成 雲 雨 約, 恩 情 如 海 水 漫 漫” [Thái Thuận,
*Lã Đường di cảo thi tập*, Thư viện Quốc gia Hà Nội, kí hiệu R.318, tờ 28b-29a].
(9) Ngô Thì Sĩ.
*Đại Việt sử kí tiền biên, *bản dịch, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1997, tr.40.
(10) Nói “hầu hết” bởi thực ra vẫn có sử thần bênh vực quan điểm của soạn giả
*Toàn thư*. Chẳng hạn, Đặng Quốc Lương nêu ý kiến: “Trộm xét rằng: Niên kỉ Hồng Bàng thị có Kinh Dương Vương, Lạc Long Quân, Hùng Vương, dẫu rằng thời đại đã xa xôi, chữ nghĩa không lưu truyền, chép việc đa phần hoang đường quái dị, nhưng việc dựng đô, lập nước đều có năm tháng dài lâu, [các vua ấy] đều là các vị vua khởi đầu của nước Việt ta. Sử thần nhà Lê là Ngô Sĩ Liên soạn Đại Việt sử kí vào năm Hồng Đức thứ 10. Lúc bấy giờ Thánh Tông Thuần Hoàng đế ưa thích văn học, xuống chiếu tìm dã sử cùng các truyện kí xưa nay tàng trữ trong các nhà để tham khảo cho đầy đủ. Sách này dứt khoát chép từ họ Hồng Bàng, lấy Kinh Dương Vương làm vị vua mở đầu quốc thống. Về việc này, các Nho thần rất nhiều mà chưa từng có một ai cho là không hợp lẽ phải. Vả từ khi sách hoàn thành về sau có đến hơn 300 năm, trải qua các đời Hồng Thuận, Cảnh Trị triều Lê đã hai lần sai các Nho thần soạn thuật, khảo đính thêm. Trong khoảng các năm đó, những bậc bác nhã quân tử cố nhiên không thiếu người, thế mà cũng không có ai có ý sửa đổi điều gì. Như vậy thì trước tác của Ngô Sĩ Liên tưởng cũng chẳng phải là dựa vào không mà nói có. Nay nếu như bộ Việt sử chép bắt đầu từ Hùng Vương, còn hai vua Kinh Dương Vương và Lạc Long Quân lại chỉ đặt phụ chú dưới Hùng Vương, việc này e rằng không đầy đủ và đúng thế thứ và rõ ràng gốc gác được” [Quốc sử quán triều Nguyễn (1856 - 1883), *Khâm định Việt sử thông giám cương mục, *quyển I, Thư viện Quốc gia Hà Nội, kí hiệu: R.591, tờ 9a-b].
(11) Nguyên văn: “
*Tư phụng tra chi cựu sử Hồng Bàng thị kỉ Kinh Dương Vương, Lạc Long Quân chi xưng, duyên thượng cổ thế thuộc diểu mang, tác giả bằng không soạn xuất, vô sở thủ tín, hựu phụ ư tiểu thuyết gia Đường Liễu Nghị truyện dĩ vi ấn chứng*” [ *Cương mục*, Quyển I, tờ 4a-5b].
(12)
*Cương mục, *Quyển I, tờ 9b-10a.
(13) Nguyên văn: “
*Nhâm Tuất nguyên niên sơ Viêm Đế Thần Nông tứ thế tôn danh Đế Minh, Đế Minh Thạch Niên chi tử, đô Khúc Phụ, thú Cơ thị nữ sinh Đế Nghi, Đế Minh chu du tứ phương, tuần thú Nam địa, chí Ngũ Lĩnh (tức Nam địa) tiếp kiến Vụ Tiên nữ, niên phương nhị bát, dung mạo dị kì, ngôn tiếu phi thường, nhan sắc khả ái, Đế Minh kiến nhi duyệt chi, nãi dĩ lệ bì vi lễ thú quy Bắc quốc, lập vi Nguyên phi, nhất niên hữu dựng, đãn sinh nhất nam danh viết Lộc Tục, khí tượng kì dị, thánh trí thông minh, Đế Minh kì chi dục sử tự vị. Lộc cố nhưỡng kì huynh (tức Đế Nghi), bất cảm phụng mệnh, Đế Minh ư thị lập Đế Nghi vi tự, tức Thiên tử vị trị hồ Bắc quốc. Lộc Tục kiến huynh chi thụ phong, thỉnh hồi Nam địa mẫu quán. Đế Minh hỉ chi, phong Lộc Tục vi Kinh Dương Vương quy trị Nam địa, hiệu Xích Đế quốc, đô Ngũ Lĩnh (tức Phong Châu). Kinh Dương Vương quy trị Nam địa, hiệu Xích Quỷ quốc, đô Ngũ Lĩnh (tức Phong Châu). Kinh Dương Vương tuần thú Nam Hải kiến nhất mục dương, vị Động Đình quân thiếu nữ danh Thần Long, bị Kinh Xuyên sở khí. Kinh Dương Vương toại thú Thần Long vi Nguyên phi, nhất niên hữu dựng, đản sinh nam tử danh viết Sùng Lãm. Kinh Dương Vương niên bách tuế hữu dư, nãi phong Sùng Lãm vi Lạc Long quân, kế trị Nam địa. Kinh Dương Vương Thần Long nguyên phi kị long thăng thiên*” [Khuyết danh, *Nam sử, *?, Thư viện Quốc gia Hà Nội, kí hiệu: R.997, tờ 1b-2a]
(14) Ngô Đức Thịnh,
*Đạo Mẫu Việt Nam, *Nxb Tôn giáo, Hà Nội, tr.69-70.
(15) Xem thêm
*Thoải Tiên thánh mẫu kì lục, URL: http://phucyen.blogspot.com/2011/03/su-tich-mau-thoai.html *
(16) Những ý kiến bình luận chủ yếu đến từ các nhà nghiên cứu Việt Nam ở hải ngoại như: Nguyễn Xuân Quang, Vũ Ninh. Xem: Vũ Ninh, tài liệu đã dẫn; Nguyễn Xuân Quang,
*Hồ Động Đình và truyền thuyết Việt, *URL: [http://www.khoahoc.net/baivo/nguyenxuanquang/021210-dongdinhho-1.htm](http://www.khoahoc.net/baivo/nguyenxuanquang/021210-dongdinhho-1.htm)
(17) Nguyên văn: “顯 然 是 來 自 唐 代 的 著 名 傳 奇 柳 毅 傳 書” [戴 可 來, “關 於 嶺 南 摭 怪 的 編 者 -版 本 和 內 容”, 戴 可 來, 楊 保 筠 校 注 嶺 南 摭 怪 等 史 料 三 種, 中州古籍出版社,1996, 265頁]
(18) Nguyên văn: “这 两 则 故 事 都 从 不 同 的 角 度 撷 取 了 人 间 的 泾 阳 王 或 柳 毅 与 洞 庭 君 之 女 结 合 生 子 这 一 为 越 汉 两 个 民 族 所 共 同 喜 爱 的 素 材 留 下 了 传 世 的 神 话 传 说”.
(19) Nguyên văn: “南海之外又鲛人水居如鱼不废织绩其泪泣则能出珠”.
(20) 孟 昭 毅, “
**中** **越** **神** **话** **比** **较** **谈** **”,** *解* *放* *军* *外* *语* *学* *院* *学* *报*, 1994 年 第 2 期.
(21) Về nơi phát tích của truyền thuyết có nhiều ý kiến tranh luận: có ý kiến cho rằng đó là Trường An thời Đường (nay là Tây An), có ý kiến cho nơi phát tích là ở Lũng Tây (Tây An); có ý kiến cho rằng đó là thôn Họa Trì trấn Kinh Can huyện Kinh Dương tỉnh Hiệp Tây và hồ Động Đình; có ý kiến cho rằng đó là đầm Lão Long ở huyện Kinh Hà núi Lục Bàn Sơn;v.v… Nhìn chung, các ý kiến đều chưa thống nhất, nhưng trong đó không thể thiếu được địa danh hồ Động Đình, sông Kinh Hà.
(22) Nguyễn Xuân Quang, Tài liệu đã dẫn.
(23) Có quan điểm cực đoan cho rằng, “Rất có thể không có một nhân vật nào tên Lý Triều Uy. Lý Triều Uy chỉ là một ký hiệu chung của những quan lại chủ mưu xóa bỏ văn hóa, xuyên tạc gốc nguồn để dễ bề đồng hóa chủng tộc Việt ta” (Vũ Ninh, Tài liệu đã dẫn). Nhưng quan điểm này thực ra không thoát khỏi một ám ảnh rằng quả có chuyện “truyện họ Hồng Bàng” của ta chịu ảnh hưởng đậm từ tích truyện
*Liễu Nghị truyền thư *(do người Trung Hoa ngụy tạo để gây hiểu nhầm về nguồn gốc “truyện họ Hồng Bàng”!) *. *Quan điểm này không giúp ích lắm cho việc khẳng định tính tự chủ, độc lập của lịch sử, văn hóa Việt một cách sòng phẳng, khách quan.
(24) Xem Trần Văn Tích, “
*Thu phong từ*, từ Hán Vũ Đế đến Hồ Xuân Hương” *, Tập san Khởi hành, *số 89 (tháng 3/2004); *Lĩnh Nam chích quái* và *Kiến văn tiểu lục* đến những tài liệu bị quân Minh tịch thu đem về Tàu” *, Tập san Khởi hành, *số 89, (tháng 3/2004);v.v… Ta có thể liên hệ thêm đến các truyện được chép trong *Tang thương ngẫu lục *của Phạm Đình Hổ, Nguyễn Án về các nhà Nho Việt Nam đi sứ đến hồ Động Đình đã phát hiện ra “tiền kiếp” hoặc “duyên nợ” của mình với vùng đất này,v.v…
(25) Ngô Thì Sĩ.
*Tiền biên, *tr.42.
(26) Nguyên văn: “
*Phù Kinh Dương thuộc Tần Động Đình thuộc Sở, ư ngã hà quan. Huống quái đản chi đàm bất kinh thù thậm, an sở thủ cứ nhi nghiễm vi kiến quốc lập thống chi thủ quân tai! Khảo chi Hùng Vương chi lập dã, kiến quóc hiệu Văn Lang đô Phong Châu, phân quốc vi thập ngũ bộ, tự thị sảo hữu chế độ nhi truyền thế thập bát lịch niên nhị thiên, hữu kì. Án chi Bắc triều sở xưng Cao Dương thị chi Nam chí ư Giao Chỉ, Đào Đường thị chi trạch Nam giao, Chu Thành vương Việt Thường thị chi trùng dịch nhi lai, giai tại kì nội, do hữu trưng tín, tắc dữ Tiền biên chi thủy khởi Phục Hi ư nghĩa khả kê thả minh đắc thống chi sở tự. Phụng nghĩ Việt sử kiến thống ưng dĩ Hùng vương vi thủy. Kì Kinh Dương Lạc Long chi sự biệt dĩ truyền văn phụ chú ư hạ, thứ hợp dĩ nghi truyền nghi chi nghĩa*”. Quốc sử quán triều Nguyễn, *Cương mục, *quyển I, tờ 4a-5b. Xem thêm bản dịch *Cương mục*, tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục, 1998, tr.22-23.
(27) “
*Quốc thống chi thủ, thế viễn truyền ngoa, Kinh Lạc nhị quân, cô tồn sĩ khảo. Cựu sử dĩ Kinh Lạc vi quốc thống chi quân. Chí Tự Đức bát niên tu Việt sử thông giám cương mục, phụng thượng dụ Kinh Lạc nhị quân chi sự, đa thuộc ngưu quỷ xà thần, tồn nhi phất luận, khả dã. Chuẩn dĩ Hùng chi vi quốc thống chi thủy. Phù Kinh Dương thuộc Tần, Động Đình thuộc Sở, ư ngã hà quan? An khả dĩ tiểu thuyết gia Đường Liễu Nghị truyện dĩ vi túc tín hồ!*” [Khuyết danh, *Nam sử, *Thư viện Quốc gia Hà Nội, kí hiệu: R.581,tờ 8a].
(28) Hoặc có thể có giả thiết là họ bị ám ảnh bởi tư tưởng “vô tốn Hoa hạ” mà dẫn đến việc dễ dàng chấp nhận truyền thuyết mang nhiều dấu ấn “phương Bắc”. Điều này được phản ánh ở thái độ của Ngô Sĩ Liên khi đưa truyền thuyết họ Hồng Bàng vào chính sử, song cũng không thực chắc chắn như thế. Còn ở
*Lĩnh Nam chích quái *thì quan điểm đó chưa nặng nề. Tác phẩm có nhiều truyện mà thực sự lập trường Bắc – Nam còn rất mờ nhạt: *Truyện Sĩ Vương, truyện Việt tỉnh, truyện Lí Ông Trọng*,v.v…
(29) Rất có thể ông được cổ vũ để có thêm sự tự tin như thế nhờ nguồn tư liệu ông tham khảo được:
*Đường kỉ *(trong *Tư trị thông giám cương mục*?) là một văn bản sử chứ không phải là nguyên bản *Liễu Nghị truyện *(một tác phẩm truyền kì).

Server: Apache/2.2.25 (Unix) mod_ssl/2.2.25 OpenSSL/1.0.0-fips mod_auth_passthrough/2.1 mod_bwlimited/1.4 FrontPage/5.0.2.2635

P3P: CP="NOI ADM DEV PSAi COM NAV OUR OTRo STP IND DEM"

Set-Cookie: ja_rutile_tpl=ja_rutile; expires=Sun, 11-Oct-2015 00:28:23 GMT; path=/


markdown:
# Tái sinh
*Buổi sáng thức dậy, có một đọt lá mới trên cây. Đọt lá mới đến chào đời đâu vào khoảng nửa đêm, sau những vận chuyển không ngừng của nhựa sống trong thân cây, sau khi da cây hé nứt đau đớn cho sự sống mới. Nhưng những chuyển vận ấy những đau đớn ấy cây không nghe cây không cảm thấy, bởi vì cây suốt đêm bận lắng nghe tiếng thì thào của hoa cỏ quanh mình. Hương đêm tinh khiết và huyền diệu. Cây không có ý niệm về thời gian và sinh diệt. Cây có mặt như sự có mặt của đất trời.* *Buổi sáng thức dậy, tôi thấy đây là một buổi sáng duy nhất không giống với buổi sáng nào. Người ta thường nghĩ rằng có nhiều buổi sáng có thể để dành, nhưng không ai để dành được bất cứ một buổi sáng nào, bởi vì mỗi buổi sáng là một buổi sáng đặc biệt. Em thấy buổi sáng hôm nay thế nào ? Có phải nó tới lần đầu trong đời ta, có phải nó không lặp lại bất cứ một buổi sáng nào trong quá khứ ? Chỉ khi nào ta không có mặt, thì mới có thể có sự lặp lại của mỗi buổi sáng. Còn nếu ta có mặt trong sự sống thì mỗi buổi sáng là một không gian mới, một thời gian mới. Mặt trời chiếu soi trên những cảnh tượng khác nhau vào những giờ giấc khác nhau. Ý thức em như mặt trăng tắm trong hàng trăm lòng sông : sông chảy, nước chảy, trăng đi ngang vòm thái hư xanh ngát. Em hãy nhìn mầu xanh da trời và mỉm cười, khiến cho ý thức em tuôn chảy như ánh sáng trong veo của mặt trời buổi sớm mơn man cành lá.* *Buổi sáng không giống như một trang sách em ghi vào chữ nghĩa, có thể lật lại bất cứ lúc nào. Cuốn sách là con đường một chiều, hoặc cuốn sách là con đường hai chiều; buổi sáng không phải là một con đường, dù đó là con đường bay của chim không dấu tích. Buổi sáng là một nhạc khúc đánh lên, và nhạc khúc có mặt hay không là do em có mặt hay không.* *Đọt lá mới trên cây không phải là một tuổi. Đó là mầm ý thức tuệ giác nẩy nở mỗi giây phút trong sự sống chuyển vận không ngừng . Thấy được đọt lá mới, em vượt được giới hạn năm tháng, bởi vì sự sống đích thực không bị giới hạn trong tháng năm.* *Mắt em là trời rộng, là núi cao, là biển sâu. Sự sống em cũng không có biên giới. Hãy nhận là của em tất cả mọi trái ngọt hoa hiền...*

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: nginx/1.4.6 (Ubuntu)

Connection: close

Content-Language: vi

Content-Encoding: gzip

Vary: Accept-Encoding

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-cache

Set-Cookie: I18N_LANGUAGE="vi"; Path=/

Via: 1.1 varnish


markdown:
Đường dây nóng: 096 838 3388
|
Quảng cáo: 0166 865 1888
Toà soạn
Báo Lao Động
|
Tấm lòng vàng
|
Việc làm
|
Lao Động cuối tuần
|
Lao Động & Đời sống
|
Tiền tệ & Đầu tư
Chính trị
Công đoàn
Thế giới
Xã hội
Kinh tế
Pháp luật
Thể thao
Văn hóa
Công nghệ
Khám phá
Xe+
Diễn đàn
Vấn đề dư luận
Cuộc thi Cải thiện môi trường làm việc
Cuộc chiến chống IS
Phòng chống tác hại của thuốc lá
Việc làm
Việc tìm người
Người tìm việc
Xuất khẩu LĐ
Tư vấn tuyển dụng
Việc làm
Đào tạo
Du học
Kinh nghiệm hay
Theo dòng thời sự
Tuyển dụng vị trí: Nhân viên lễ tân
LĐ-VL
- 3:3 PM, 09/05/2013
Facebook
Viết bình luận
Bản in
Với hơn 20 năm kinh nghiệm, ZODIAC tự hào là đơn vị đi đầu thiết lập chuẩn mực về các giải pháp trình chiếu, thông tin và giám sát hình ảnh. ZODIAC tập hợp các đội ngũ chuyên gia tư vấn tin cậy tạo thành nguồn tham vấn của ngành công nghiệp thiết bị và giải pháp trình chiếu, nghe nhìn.
Vị trí tuyển dụng: Nhân viên lễ tân
Yêu cầu:
- Nữ (Ưu tiên có ngoại hình khá)
- Tốt nghiệp Cao Đẳng, Đại Học
- Giao tiếp tốt bằng tiếng Việt và tiếng Anh
- Thành thạo vi tính văn phòng Word,Excel,Powerpoint
- Ưu tiên có kinh nghiệm (Tối thiểu 1 năm)
- Năng động, nhiệt tình tham gia các hoạt động, sự kiện nội bộ
Địa điểm làm việc:
Hà Nội
Mô tả công việc:
- Chịu trách nhiệm giải quyết các vấn đề liên quan đến lễ tân như:
+ Nghe, trả lời, chuyển cuộc gọi vào và ra của Công ty thông qua tổng đài điện thoại;
+ Tiếp đón và hướng dẫn khách đến văn phòng công ty theo quy định;
+ Phân phát thư từ đến các bộ phận và nhân viên;
+ Giữ gìn khu vực lễ tân luôn sạch sẽ.
- Các công việc hành chính:
+ Đặt phòng họp, khách sạn, xe, tàu, vé máy bay,….
+ Theo dõi các hợp đồng dịch vụ
+ Báo cáo các chi phí dịch vụ hàng tháng, lập phiếu thanh toán.
+ Theo dõi, tổng hợp chấm công của CBNV công ty.
- Các công việc khác theo yêu cầu của Trưởng Bộ phận/Phòng ban và/hoặc Tổng Giám Đốc.
Quyền lợi được hưởng:
- Mức lương: 3 - 5 triệu
- Làm việc trong môi trường cạnh tranh và chuyên nghiệp;
- Được hỗ trợ 100% chi phí cho các khóa đào tạo (kể cả đào tạo ở nước ngoài) nhằm nâng cao chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp;
- Được hưởng các chế độ nghỉ phép năm, lễ tết theo quy định của Nhà nước;
- Được công ty đóng 100% phí BHXH, BHYT
- Hằng năm được công ty bố trí đi thăm quan nghỉ mát, thưởng tết (Nguyên đán) theo lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh và mức độ hoàn thành công việc được giao.
Hồ sơ bao gồm:
- CV mô tả quá trình học tập, công tác (có ảnh)
- Bản photo chứng minh thư
- Bản photo sổ hộ khẩu.
Hạn nộp hồ sơ:
15/05/2013
Hình thức nộp hồ sơ: Trực tiếp
THÔNG TIN LIÊN HỆ
Người liên hệ:
Ms Bùi Thị Hường
Email: huongbt@zodiac.com.vn
ĐT: (04) 3514 6555 ext 111
Công ty Cổ phẩn đầu tư Hoàng Đạo (ZODIAC)
Địa chỉ: Tầng 11, tòa nhà ZODIAC, phố Duy Tân, Cầu Giấy, Hà Nội
Website:
www.zodiac.com.vn
Tweet
Link hay
Tin đã đăng
Có thể thi xong tốt nghiệp THPT trong một ngày
Cơ hội nghề nghiệp
Thông báo tuyển dụng 10 viên chức ngạch cán sự và tương đương
Ban Quản lý chương trình UN-REDD tuyển Cán bộ phụ trách hợp tác vùng
Ban Quản lý chương trình UN-REDD tuyển Cán bộ MRV Quốc gia
Ban Quản lý chương trình UN-REDD tuyển Cán bộ kế hoạch REDD+ cấp tỉnh
Ban Quản lý chương trình UN-REDD tuyển Cán bộ chính sách và thể chế
BQL chương trình UN-REDD tuyển Cán bộ biện pháp bảo vệ (Safeguards)
BQL chương trình UN-REDD tuyển Cán bộ BDS quốc gia
Công ty Cổ phần Nhân lực và Thương mại Vinaconex tuyển dụng
TIÊU ĐIỂM
Có thể thi xong tốt nghiệp THPT trong một ngày
Cơ hội nghề nghiệp
Thông báo tuyển dụng 10 viên chức ngạch cán sự và tương đương
Ban Quản lý chương trình UN-REDD tuyển Cán bộ phụ trách hợp tác vùng
Ban Quản lý chương trình UN-REDD tuyển Cán bộ MRV Quốc gia
Ban Quản lý chương trình UN-REDD tuyển Cán bộ kế hoạch REDD+ cấp tỉnh
Bình luận
like nhiều
Mới nhất
Cũ nhất
Loading..
Phản hồi ý kiến
Vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
Gửi bình luận
TIN BÀI NÓNG TRÊN LAO ĐỘNG ONLINE
10 loại thực phẩm “cấm kị” dùng chung với thịt bò
Điểm mặt xe ga hợp dáng vừa tiền dành cho chị em
Thanh Lam lần đầu công bố hình ảnh vô giá về gia đình
20 lời chúc hay và ý nghĩa nhất ngày phụ nữ Việt Nam 20.10
12 quan chức Bộ Tài chính nộp lại quà tặng
Nhiều người miền Đông Ukraina không muốn ngừng bắn
Những khoảnh khắc Hong Kong trong “mắt bão“
Tấn công khủng bố nghiêm trọng ở Tân Cương, 22 người thiệt mạng
Ngắm “đệ nhất mỹ nhân” Tăng Thanh Hà đẹp hút hồn trong tà áo dài xưa
Xuất hiện bản sao siêu mỏng, nhẹ, "ngoại hình" hấp dẫn hơn cả iPhone, giá hợp lý
Á hậu Trà Giang nghiện phô diễn đường cong với bikini và nội y
Tình báo Đức: Ukraina đã chỉnh sửa các bằng chứng về vụ MH17
Mê mẩn “đường cong” đầy hấp lực của hoa hậu thành công nhất xứ Kim chi
Hoa hậu Mai Phương Thúy váy áo sexy át dàn sao trẻ
Hé lộ thiết kế máy bay chở khách “cực độc” của Liên Xô
Huyền thoại sidecar tái xuất, tung phiên bản độc
Sự thật bên trong những mẫu xe đẹp giá rẻ bất ngờ
6 thực phẩm diệu kỳ đánh bay cơn đau đầu
Sự kiện bình luận
5,4 tỉ USD và “những con đường đỏ”
Đào Tuấn
Có thể, chẳng mấy ai quan tâm khi đọc được ở đâu đó con số 5,4 tỉ USD được dành để nhập ngô, nhập đậu tương hằng năm. Có thể, cũng chỉ như gió thoảng mây bay khi biết rằng vốn đầu tư cho nông nghiệp giảm 30 lần sau 15 năm.
VIDEO / ẢNH / AUDIO
ẢNH / VIDEO / AUDIO
Ngọc Trinh: "Cứ bám gót giầy mình mà sống, mình cho phép"
6 thực phẩm hàng đầu dễ gây dị ứng cần tránh
Hạm đội ma cất giấu những câu chuyện li kỳ đầy ám ảnh dưới lòng Thái Bình Dương
Video: 12h sau đám cháy kinh hoàng, lửa và khói vẫn âm ỉ trong khu nhà xưởng KCN Quang Minh
Đống đổ nát tan hoang sau vụ cháy lớn tại KCN Quang Minh
Bộ ảnh con trai Lý Hải làm “Hai Lúa dắt cô ba lên tỉnh” khiến dân mạng phát sốt
ĐỌC NHIỀU NHẤT
E-paper
LĐ số 245/2014
Số đã đăng :
LĐ số 244/2014
LĐCT số 42/2014
LĐ số 243/2014
TIN MỚI NHẤT
TIN ĐỌC NHIỀU
Gareth Bale chấn thương nghỉ thi đấu, Barca và Liverpool ăn mừng
“Búp bê” Ariana Grande khiến sân khấu nổ tung khi diện corset siêu ngắn nhảy bốc lửa
Bí mật bất ngờ xung quanh những chiếc vương miện của Hoa hậu Việt Nam
SỐC: Mất mạng vì ăn mừng bàn thắng theo kiểu lộn nhào
Những gương mặt “thuần khiết” tỏa sáng màn ảnh Việt xưa
Chiếc xe máy nghi hàng giả, giá đắt nhất thế giới hơn 30 tỷ đồng
Mê mẩn “đường cong” đầy hấp lực của hoa hậu thành công nhất xứ Kim chi
Tử vi 12 cung hoàng đạo thứ ba ngày 21/10/2014
Kinh ngạc những ngôi nhà thiết kế siêu độc có 1-0-2 trên thế giới
Nóng bỏng sân phủi Hà Thành
Vợ thanh tra giao thông nhảy lầu tự tử nêu nghi vấn: Công an Đăk Nông nói gì?
Cà Mau: Cướp táo tợn khống chế người, lấy hơn 200 triệu đồng
Quảng Trị: Ôtô chở gỗ vo tấm dẫn hướng, trạm cân tê liệt
Thời tiết
Thông tin chỉ dẫn
Hà Nội
Hồ Chí Minh
Hải Phòng
Huế
Lạng Sơn
Nha Trang
An Nhơn
Bắc Giang
Bạch Long Vĩ
Biên Hòa
Cà Mau
Cần Thơ
Cao Bằng
Côn Sơn
Đà Nẵng
Đồng Hới
Hòa Bình
Lào Cai
Mỹ Tho
Nam Định
Phan Thiết
Phú Liên
Phú Quốc
Quy Nhơn
Sông Cầu
Hoàng Sa
Thái Nguyên
Thanh Hóa
Trường Sa
Tuy Hòa
Việt Trì
Vinh
Vũng Tàu
New York
London
Paris
Tokyo
Moscow
Rome
Sydney
Beijing
Athens
Istanbul
Lisbon
Vancouver
Amsterdam
Chicago
Hong Kong
Los Angeles
Song Tử Tây
Hôm nay
25°C
Trời nắng
22/10
23°/28°
Mưa rào
23/10
22°/28°
PMMưa rào
Chứng khoán
Kết quả SX
Truyền hình
Giá vàng
Phòng chống tác hại của thuốc lá
Sử dụng thuốc lá: Gánh nặng bệnh tật và tử vong
Các bệnh do hút thuốc lá thụ động
Tăng cường phòng, chống tác hại thuốc lá
Những bệnh do hút thuốc lá chủ động
Thuốc lá “nhẹ”, có thật ít có hại cho sức khỏe?
Trung Quốc ngày càng lộ rõ âm mưu độc chiếm Biển Đông
“Trung Quốc mở du lịch Hoàng Sa là xâm phạm chủ quyền Việt Nam“
Học giả Trung Quốc: Việt Nam có chứng cứ quản trị Hoàng Sa, Trung Quốc thì không
Trung Quốc ngang nhiên phát hành sách về đường lưỡi bò
Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng: Kiên quyết bảo vệ chủ quyền, song vẫn duy trì hợp tác với Trung Quốc
Trung Quốc "bật đèn xanh" cho ngư dân chiếm ngư trường biển Đông
Căng thẳng Ukraina
Mỹ đổ lỗi cho Nga về vấn đề Ukraina mà không có bằng chứng
Phe ly khai và quân đội Ukraina đấu súng dữ dội gần sân bay Donetsk
Tổng thống Putin: Nga không muốn tạo ra “xung đột đóng băng” ở Ukraina
Tổng thống Ukraina ký đạo luật trao tình trạng tự trị đặc biệt cho Donbass
Ukraina đơn phương xác định biên giới với Nga
Cuộc thi Phóng sự - Ký sự năm 2014
Dũng “sóng thần”
Học trò “cá biệt” viết phần mềm học tập
Cú hích ấn tượng
Khám bệnh miễn phí trong khi chờ… nhận lương hưu
“Bà Mùa A Mềnh” chống “con ma” thuốc phiện
Các
dịch
vụ

Cache-Control: public, no-cache="Set-Cookie"

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Set-Cookie: .ASPXANONYMOUS=qQHyCFgj0AEkAAAAMmExOWRjM2MtZGQzZi00NzUwLTlmYWQtZTU0YTlkY2UzYjdl0; domain=laodong.com.vn; expires=Mon, 29-Dec-2014 11:10:20 GMT; path=/; HttpOnly


markdown:
xác ướp
Van Wiktionary
Gank nao:
navigatie
,
zeuke
Inhaud
1
Vieëdnemieësj
1.1
Zèlfstenjig naomswaordj
Vieëdnemieësj
Zèlfstenjig naomswaordj
xác ướp
Mömmie
.
Aafkómstig van "
http://li.wiktionary.org/w/index.php?title=xác_ướp&oldid=283209
"
Categorieë
:
Vieëdnemieësj waordj
Vieëdnemieësj zèlfstenjig naomswaordj
Navigatiemenu
Persuunlike hulpmiddele
Registreren
Aanmelden
Naamruumdes
Pagina
Euverlègk
Anger vorme
Weergave
Laes
Bewirk
Bekiek de gesjiedenis
Meer
Zeuke
Navigatie
Veurblaad
Lèste verangeringer
Willekäörige pagina
Gemeinsjap
Gaef vónjsj
Gebroekersportaol
In 't nuujs
Inlichtinger
Allen inhaadj
Nuuj ziej
Stattistieker
Hölp
Gereidsjapskis
Links nao dees pagina
Volg links
Laaj hoeag
Biezönjer ziej
Printervruntelike versie
Permanente link
Paginagegevens
Citeer dees pagina
Anger tale
English
Magyar
한국어
Dees pagina is 't lèts verangerd op 22:01, 14 mie 2011.
De teks is besjikbaar ónger de
Creative Commons Naomsvermelding/Geliek Deile
licentie. 't Is mäögelik dat aanvöllende veurwaarde van toepassing zeen. Betrach de
Algemein Veurwaarde
veur mie informatie.
Privacybeleid
Euver Wiktionary
Aafwiezinge aansjprakelikheid
Ontwikkelaars
Mobiele weergave

Server: Apache

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: li

X-UA-Compatible: IE=Edge

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Vary: Accept-Encoding,Cookie,X-Use-HHVM

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1054 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Analytics: php=zend


markdown:
![ Nốt ruồi trong lòng bàn tay nói gì?](/dataimages/201208//original/images768038_bantay_notruoi300.jpg)
![ Nốt ruồi trong lòng bàn tay nói gì?](/dataimages/201208//original/images768038_bantay_notruoi300.jpg)
# Nốt ruồi trong lòng bàn tay nói gì?
.
6. Trên gò Kim Tinh (dưới ngón tay cái) có nốt ruồi đen: Mối tình đầu của người này dễ bị chia ly, ngăn cách, gây ra nhiều khổ tâm. Nếu trên gò này xuất hiện nốt ruồi son thì chủ nhân có cuộc sống sung túc, giàu có.
Theo

WARC-Truncated: length

Server: nginx

Content-Type: text/html

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Node: HCM


markdown:
# 12 Tron Doi Ngoi Khen-
[Tin Lành](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Tin+L%C3%A0nh)
Sáng tác: Đang cập nhật | Lượt nghe:
### Hiện chưa có lời bài hát.
Bài hát
[12 Tron Doi Ngoi Khen](/tim-kiem/bai-hat.html?q=12+Tron+Doi+Ngoi+Khen) do nhạc sĩ [Đang cập nhật](/tim-kiem/bai-hat.html?q=%C4%90ang+c%E1%BA%ADp+nh%E1%BA%ADt&t=composer) sáng tác, trình bày bởi ca sĩ [Tin Lanh](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Tin+Lanh&t=artist) thuộc thể loại [The loai khac]
Bạn có thể cài đặt nhạc chờ (mạng mobifone, vinaphone, viettel), tải nhạc chuông, set nhạc nền Zing Me ca khúc
[12 Tron Doi Ngoi Khen](/tim-kiem/bai-hat.html?q=12+Tron+Doi+Ngoi+Khen) - [Tin Lanh](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Tin+Lanh&t=artist) ngay trên Zing Mp3. Nâng cấp tài khoản lên Zing VIP để tải nhạc chất lượng cao, lossless.
Bình luận
Chỉ chấp nhận bình luận bằng tiếng Việt có dấu, những bình luận sai
[qui định](http://mp3.zing.vn/huong-dan/Cong-dong/25.html) sẽ bị xóa.
Bình luận Nhấn Shift + Enter để xuống dòng. Bình luận phải dài hơn 50 ký tự. 0 ký tự

X-Cache: MISS from Cache-MP3-13


markdown:
# Em Và Tôi-
[Trọng Tấn](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Tr%E1%BB%8Dng+T%E1%BA%A5n)
Sáng tác: Đang cập nhật
| Album:
[Ngõ Vắng Xôn Xao](/album/Ngo-Vang-Xon-Xao-Trong-Tan/ZWZ9E9OC.html)| Thể loại: [Việt Nam](/the-loai-bai-hat/Viet-Nam/IWZ9Z08I.html), [Nhạc Trữ Tình](/the-loai-bai-hat/Nhac-Tru-Tinh/IWZ9Z08B.html)| Lượt nghe:
**Lời bài hát Em Và Tôi**
Em và tôi
Một đêm trăng sáng
Một ngày chiều tàn
Em sao mai đầu non
Còn tôi sao hôm mỗi tối
Em và tôi
Xa nhau thấy nhớ
Gần nhau giận hờn
Em và tôi
Những tiếng ca vui
Những khúc nhạc buồn
Hát đi em, hát lên những lời trái tim
Để với tiếng ca bỗng như ta gần nhau hơn
Có tiếng hát ai như cơn gió mát
Giọt lệ nào là giòng suối trong veo
Như là tôi đang ở trong em đó
Như tim em về ngủ trong tim tôi
Cách xa đâu là lãng quên
Để nhớ thương nhuộm hồng trái tim
Em và tôi
Mỗi người một nửa cuộc đời
Em và tôi
Một niềm vui mới đến
Một nỗi buồn xa xôi
Em xôn xao niềm vui
Còn tôi mênh mang nỗi nhớ
Em và tôi
Một bông hoa sắc thắm
Một cành khô không chồi
Em và tôi
Mỗi người một nửa cuộc đời
Bài hát
[Em Va Toi](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Em+Va+Toi) do nhạc sĩ [Đang cập nhật](/tim-kiem/bai-hat.html?q=%C4%90ang+c%E1%BA%ADp+nh%E1%BA%ADt&t=composer) sáng tác, trình bày bởi ca sĩ [Trong Tan](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Trong+Tan&t=artist) thuộc thể loại [Viet Nam](/the-loai-bai-hat/Viet-Nam/IWZ9Z08I.html), [Nhac Tru Tinh](/the-loai-bai-hat/Nhac-Tru-Tinh/IWZ9Z08B.html)
Bạn có thể cài đặt nhạc chờ (mạng mobifone, vinaphone, viettel), tải nhạc chuông, set nhạc nền Zing Me ca khúc
[Em Va Toi](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Em+Va+Toi) - [Trong Tan](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Trong+Tan&t=artist) ngay trên Zing Mp3. Nâng cấp tài khoản lên Zing VIP để tải nhạc chất lượng cao, lossless.
[Xem toàn bộ]Đóng góp lời bài hát chính xác hơn [tại đây].
[Trọng Tấn](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Tr%E1%BB%8Dng+T%E1%BA%A5n) ![ Trọng Tấn](http://image.mp3.zdn.vn/thumb/165_165/avatars/f/3/f3ccdd27d2000e3f9255a7e3e2c48800_1300258186.jpg)
![ Trọng Tấn](http://image.mp3.zdn.vn/thumb/165_165/avatars/f/3/f3ccdd27d2000e3f9255a7e3e2c48800_1300258186.jpg)
[Trọng Tấn](/nghe-si/Trong-Tan)
Tên thật: Trọng Tấn
Ngày sinh: 1976 - Quốc gia: Việt Nam
Công ty đại diện: Ca sĩ Tự Do
[ là ca sĩ trung thành với dòng nhạc dân ca trữ tình và cách mạng Trọng Tấn](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Tr%E1%BB%8Dng+T%E1%BA%A5n)
Giải nhất giọng hát hay Hà Nội năm 1997Giải nhất giọng hát hay truyền hình toàn quốc năm 1999
Sinh ra tại Thanh Hoá trong một gia đình có bốn anh chị
em.
[bắt đầu tham gia hoạt động văn nghệ từ khi còn là cậu học](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Tr%E1%BB%8Dng+T%E1%BA%A5n) **Trọng Tấn**
trò 'cưng' của trường Đào Duy Từ (Thanh Hoá). Sau khi tốt nghiệp PTTH,
chàng trai trẻ dự định thi vào 3 trường Đại học Kiến Trúc, ĐH Tài Chính
và Nhạc viện Hà Nội nhưng sau nhiều đêm 'thao thức', anh quyết định thi
vào một trường duy nhất - Nhạc viện Hà Nội... và đã trở thành sinh viên
của trường.
Lần đầu tiên từ Thanh Hóa ngơ ngác ra Hà Nội là để nộp
đơn thi vào Nhạc viện, dù học khối A, và chưa có kiến thức gì về nhạc
lý. Vào ký túc xá, gặp bạn,
[được giới thiệu gặp thày Trần](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Tr%E1%BB%8Dng+T%E1%BA%A5n) **Trọng Tấn**
Hiếu, nhưng vì xin học muộn quá nên thày không nhận. Chỉ còn 12 ngày nữa
là thi, thày bảo tự tập. Nhưng khi tình cờ nghe
[hát, NSND](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Tr%E1%BB%8Dng+T%E1%BA%A5n) **Trọng Tấn**
Trần Hiếu bảo hát lại và nhận dạy luôn.
[là một trong ba người](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Tr%E1%BB%8Dng+T%E1%BA%A5n) **Trọng Tấn**
thi đỗ khóa ấy.
Có thể nói
[là người có lập trường và quyết](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Tr%E1%BB%8Dng+T%E1%BA%A5n) **Trọng Tấn**
đoán, không chiều theo thị hiếu ca nhạc thị trường, ca sĩ
[luôn](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Tr%E1%BB%8Dng+T%E1%BA%A5n) **Trọng Tấn**
chọn những ca khúc cách mạng, của những nhạc sĩ như Huy Du, Hoàng Việt,
Thái Cơ, Phan Huỳnh Điểu... để hát. Không những thế, những bản tình ca
lãng mạn về tình yêu mà một số nhạc sĩ đã 'rút ruột nhả tơ cho đời',
cũng được anh lặng lẽ đón nhận và chuyển tải nó một cách cảm động đến
với công chúng yêu nhạc.
Các album đã phát hành: Một Chặng Đường, Rặng Trâm Bầu và album mới nhất Tình Yêu Trên Dòng Sông Quan Họ phát hành năm 2008
Bình luận
Chỉ chấp nhận bình luận bằng tiếng Việt có dấu, những bình luận sai
[qui định](http://mp3.zing.vn/huong-dan/Cong-dong/25.html) sẽ bị xóa.
Bình luận Nhấn Shift + Enter để xuống dòng. Bình luận phải dài hơn 50 ký tự. 0 ký tự

X-Cache: MISS from Cache-MP3-150


markdown:
Người tạo:
Ngày tạo: 10:01 tối 21/12/2011 | Lượt xem: 2.763
Ngày tạo: 9:34 sáng 19/11/2010 | Lượt xem: 4.237
Ngày tạo: 9:18 sáng 14/04/2012 | Lượt xem: 155
Ngày tạo: 1:19 trưa 26/02/2012 | Lượt xem: 85
Ngày tạo: 7:22 sáng 21/02/2012 | Lượt xem: 110
Ngày tạo: 6:13 chiều 22/07/2011 | Lượt xem: 1.351
Ngày tạo: 9:49 tối 10/06/2012 | Lượt xem: 1.516
Ngày tạo: 6:21 chiều 12/01/2012 | Lượt xem: 4.213
Ngày tạo: 11:59 trưa 06/12/2011 | Lượt xem: 265
Ngày tạo: 7:36 sáng 12/01/2011 | Lượt xem: 797
Ngày tạo: 9:46 sáng 04/09/2009 | Lượt xem: 957
Ngày tạo: 11:30 tối 18/07/2008 | Lượt xem: 5.722
Ngày tạo: 1:21 trưa 06/09/2012 | Lượt xem: 7.013
Ngày tạo: 10:40 sáng 17/06/2012 | Lượt xem: 1.165
Ngày tạo: 3:30 sáng 15/06/2012 | Lượt xem: 324
Ngày tạo: 10:48 tối 11/06/2012 | Lượt xem: 1.676
Ngày tạo: 4:18 chiều 22/03/2012 | Lượt xem: 1.271
Ngày tạo: 4:25 chiều 18/11/2011 | Lượt xem: 335
Ngày tạo: 3:14 chiều 12/11/2011 | Lượt xem: 2.201
ZING MP3
MỞ RỘNG
FOLLOW US
TRỢ GIÚP
DỊCH VỤ
PHIÊN BẢN MOBILE
Copyright © ZingĐơn vị chủ quản: VNG CorporationGiấy phép MXH số 05-GXN-TTDT.
Một sản phẩm của Zing


markdown:
Theo truyền thuyết, khi gặp nguy hiểm con đà điểu thường vùi đầu xuống cát. Hình ảnh này đang được nhiều chuyên gia liên hệ với thái độ đối diện nợ xấu của ngành ngân hàng hiện nay.
Nhu cầu mua sắm ô tô tăng cao đột biến, ngoài dự báo của các nhà sản xuất dẫn đến nhiều khách hàng phải xếp hàng đăng ký chờ lấy xe, dù nhà sản xuất cho biết đã chạy hết công suất.
Trải qua hơn 10 năm nghiên cứu, cùng với sự phát triển của công nghệ sinh học, ông Jewelmer đã làm chủ được phương pháp nuôi trai lấy ngọc độc đáo trên thế giới.
Trong các lĩnh vực hội họa, văn học và khoa học ở thế kỷ 15, dường như có một sự thức tỉnh trong con người, khơi dậy nhu cầu tự khám phá bản thân, khám phá thế giới, và lĩnh hội kiến thức về những quy luật đang thống trị thế giới.
Riêng về hội họa, điều này dẫn đến những tác phẩm vẽ không gian 3 chiều dựa trên các định lý toán học. Chúng được kỹ sư Fillipo Brunelleschi (1377-1446), người Florence, tìm ra vào đầu thế kỷ 15 và ngày nay được gọi là "sự phối cảnh lý trí" (rational perspective).
Cái nôi của nghệ thuật Phục hưng trong hội họa là Florence và Flanders. Florence thuộc quyền cai trị của gia tộc Medici - người bảo trợ lớn cho nghệ thuật (trước đây vị trí đó gần như chỉ thuộc về Nhà thờ). Các họa sĩ tại đây không chỉ hoàn thiện những bức chân dung trong không gian 3 chiều, mà còn dốc sức thống nhất những tác phẩm của họ bằng cách sử dụng cùng một nguồn ánh sáng cho tất cả các phần trên bức tranh. Nói cách khác, ánh sáng luôn chiếu đến từ cùng một hướng, vì vậy nó đã liên kết toàn bộ các nhân vật trong cùng không gian và thời gian.
Phong cách này xuất hiện trong các tác phẩm của Masaccio (1401-1428), đặc biệt là những bức bích họa ở nhà nguyện Brancacci (Florence) - cái nôi thực sự của nghệ thuật Phục hưng. Ví dụ tuyệt vời về chủ nghĩa duy lý này đã được rất nhiều họa sĩ tiếp nhận, từ Filippo Lippi (1406-1469) đến con trai ông, Filippino (1457-1504), từ Fra` Angelico (1395-1455) và Piero della Francesca (1415-1492) đến Michelangelo (1475-1564).
Nếu các tác phẩm của thời kỳ trước sử dụng nền vàng mang lại cảm giác về một không gian không thật, thì đến thời kỳ này, cách phối cảnh và cách sử dụng ánh sáng đã đưa khung cảnh được khắc họa đến gần với thế giới thực hơn, cho dù chủ đề của tác phẩm có phải là tôn giáo hay không. Việc tiếp cận thế giới thực này còn được gọi là “chủ nghĩa nhân văn” để phân biệt với “chủ nghĩa thần bí”. Thuật ngữ trên ám chỉ rằng con người, với tư cách là một sinh vật có lý trí, đã trở thành tâm điểm trong mối quan tâm của người nghệ sĩ. Nó đồng thời cũng chỉ ra rằng các nghệ sĩ, trong giới hạn cho phép, cũng sẽ lấy con người và thực tại trên trái đất làm nền tảng cho những tác phẩm tôn giáo của mình.
Như Ngọc - NDH
(NDH) Nghệ thuật đường phố đang dần được chấp nhận như một hình thức nghệ thuật chính thống bởi ngày càng được nhiều người yêu thích. Những bậc thềm trở nên sống động, đáng yêu hơn khi được tô lên mình những hình thù, màu sắc rực rỡ.
(NDH) Sau khi khoét những tấm gỗ ốp tường thành các tác phẩm điêu khắc, nghệ sỹ Mỹ Scott Carter dùng chính những miếng gỗ thừa để tạo ra các món đồ nội thất và tượng trong phòng.
(NDH) Hai nghệ sỹ trẻ Linlin & Pierre-Yves Jacques dùng kỹ thuật in ba chiều để tạo ra những tác phẩm điêu khắc treo tường ấn tượng.
(NDH) 35 tác phẩm tranh in của danh họa Francisco José de Goya y Lucientes sẽ được nhà Christie's bán đấu giá tại New York.
(NDH) Triển lãm bộ ảnh "Nude" của Shinichi Maruyama ở New York đang thu hút sự chú ý của công chúng. Mỗi bức ảnh của tác giả được tạo thành từ khoảng 10.000 bức ảnh chụp các nghệ sỹ múa.
1
2
3
4
5
6
7
8
(NDH) Đến với triển lãm nghệ thuật tương tác "In Orbit", khách tham quan sẽ được trải nghiệm cảm giác "đi trên mây" đầy mới lạ và hấp dẫn.
Số 1C Ngô Quyền,
Hoàn Kiếm, Hà Nội;
Điện thoại: (84 4)3 941 2852
Email: info@ndh.vn
Chuyên trang Người đồng hành là
chuyên mục Thông tin Tài chính của Tạp chí điện tử Nhịp Sống Số
- Giấy phép số 1376/GP-BTTTT ngày 15/09/2010 do Bộ Thông tin và Truyền thông cấp.
Khi sử dụng cổng thông tin này, Quý vị đã đồng ý với Điều
khoản sử dụng của Người đồng hành.
Trong giờ giao dịch, các chỉ số HoSE, HNX và UPCOM chạy trên Người đồng hành đều bị chậm 15 giây. Quý vị lưu ý ghi
rõ nguồn “Người đồng hành”
khi phát hành lại thông tin từ cổng thông tin này.

Cache-Control: private


markdown:
[Nhạc sàn cực mạnh – Gái xinh nhảy cực bốc – Bay đêm – Lương Gia Huy](http://nhac.haynhat.com/2012/07/20/nhac-san-cuc-manh-gai-xinh-nhay-cuc-boc-bay-dem-luong-gia-huy/)
Nhạc sàn cực mạnh – Gái xinh nhảy cực bốc – Bay đêm – Lương Gia Huy
Chuyên mục: Uncategorized
### Xem các video khác
[À toi [ Joe Dassin ]](http://nhac.haynhat.com/2012/07/28/a-toi-joe-dassin/) [Liên khúc nhạc không lời Tiệc cưới – Dịch vụ tiệc](http://nhac.haynhat.com/2012/08/25/lien-khuc-nhac-khong-loi-tiec-cuoi-dich-vu-tiec/) [[Kara+Vietsub] Lover’s Concerto – Kelly Chen | Những bài hát Tiếng Anh hay nhất [Ver 2013 - HD]](http://nhac.haynhat.com/2014/01/09/karavietsub-lovers-concerto-kelly-chen-nhung-bai-hat-tieng-anh-hay-nhat-ver-2013-hd/) [boi bac karaoke truong vu](http://nhac.haynhat.com/2014/04/02/boi-bac-karaoke-truong-vu/) [Liên khúc nhạc xuân – Happy new year 2014 – Thép Toàn Thắng Chúc mừng năm mới](http://nhac.haynhat.com/2014/01/26/lien-khuc-nhac-xuan-happy-new-year-2014-thep-toan-thang-chuc-mung-nam-moi/) [Liên Khúc Sông Nước Miền Tây Tuyển Tập Ca Khúc – Nhạc Vàng Hay – Hướng về Biển Đông](http://nhac.haynhat.com/2014/05/21/lien-khuc-song-nuoc-mien-tay-tuyen-tap-ca-khuc-nhac-vang-hay-huong-ve-bien-dong/) [Mẹ Từ Bi – Quang Lê & Hương Thủy](http://nhac.haynhat.com/2012/07/26/me-tu-bi-quang-le-huong-thuy/) [AUDIO | 100723 Siwon will be Singing ‘Looking for the Day’ on SS3](http://nhac.haynhat.com/2012/08/24/audio-100723-siwon-will-be-singing-looking-for-the-day-on-ss3/) [Nhạc Hòa Tấu Hay – Tapion’s Theme](http://nhac.haynhat.com/2014/06/13/nhac-hoa-tau-hay-tapions-theme/) [Nhạc đám cưới chọn lọc](http://nhac.haynhat.com/2014/01/08/nhac-dam-cuoi-chon-loc/) [nhac san vnboy korea](http://nhac.haynhat.com/2012/07/24/nhac-san-vnboy-korea/) [Nhạc Xuân 2012](http://nhac.haynhat.com/2012/08/28/nhac-xuan-2012/) [TINH XUAN – Tho THU YEN – Pho nhac HAI ANH](http://nhac.haynhat.com/2013/03/10/tinh-xuan-tho-thu-yen-pho-nhac-hai-anh/) [HA NOI THU MONG MANH – NHUNG BAI HAT MOI VE HA NOI HAI ANH Pho nhac.avi](http://nhac.haynhat.com/2012/08/03/ha-noi-thu-mong-manh-nhung-bai-hat-moi-ve-ha-noi-hai-anh-pho-nhac-avi/) [Phan gai thuyen quyen – DHA.mp4](http://nhac.haynhat.com/2012/08/18/phan-gai-thuyen-quyen-dha-mp4/)

Set-Cookie: __cfduid=d609c6e2d6e7cd853cfd0339a6e2cb9fb1413851371591; expires=Mon, 23-Dec-2019 23:50:00 GMT; path=/; domain=.haynhat.com; HttpOnly

Server: cloudflare-nginx


markdown:
**Cùng ngày 29/3, tại Cần Thơ đã xảy ra 3 cái chết. Nạn nhân đều là nam giới.**
8h30' ngày 29/3, tại KV10, phường Hưng Phú, quận Cái Răng (TP Cần Thơ) đã xảy ra một vụ tai nạn lao động làm anh Trần Quốc Tuấn (29 tuổi, ngụ ấp Nhơn Thọ, xã Nhơn Nghĩa, huyện Phong Điền, Cần Thơ) thiệt mạng.
Lúc 1h cùng ngày 29/3, Nguyễn Tiến Trung (27 tuổi, ngụ 4/27/16 Cách Mạng Tháng Tám, phường Cái Khế, quận Ninh Kiều) chạy xe môtô chở Nguyễn Thị Thu Lệ (26 tuổi, ngụ huyện Châu Phú, An Giang) đi từ nhà trọ 118/9/43 Trần Văn Khéo ra Trung tâm thương mại Cái Khế thì Lệ nói để quên áo lạnh ở nhà nên cả 2 cùng quay về lấy.
Tại đây, có 4 thanh niên đi trên 2 xe môtô đang đợi sẵn. Bất ngờ, 1 tên trong nhóm xuống xe dùng dao đâm vào bụng Trung rồi lên xe của đồng bọn tẩu thoát. Trung được đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa Cần Thơ, nhưng 2 tiếng sau thì tử vong.
Hiện Phòng CSĐT tội phạm đã bắt được một số đối tượng gây án để điều tra.
Lúc 6h ngày 29/3, bảo vệ khách sạn Xuân Mai (94 Nguyễn An Ninh, phường Tân An, quận Ninh Kiều) phát hiện một người đàn ông rơi từ trên lầu xuống trước cửa khách sạn dẫn đến tử vong. Sự việc được báo ngay cho Công an phường Tân An và Công an quận Ninh Kiều.
Người đàn ông trên được nhận diện là Tô T. (56 tuổi, ngụ 51 Đồng Khởi, phường An Lạc, quận Ninh Kiều), bị nghiện ma túy mấy chục năm nay. Gia đình ông T. yêu cầu cơ quan Công an không khám nghiệm tử thi và xin xác ông T. về an táng.
Đồng thời, gia đình cũng cung cấp cho cơ quan chức năng lá thư tuyệt mệnh của ông T., trong đó ông cho biết, do buồn chán cuộc sống nghiện ngập nên tìm đến cái chết để giải thoát. Việc ông chết không liên quan đến bất cứ ai
Theo
**Theo CAND**
Để gởi ý kiến nhận xét, đóng góp, trao đổi, thảo luận về bài viết
**Cần Thơ: 3 cái chết trong 1 ngày** bạn có thể gởi trực tiếp tại mục bình luận bên dưới. Vui lòng viết có dấu đầy đủ nếu ngôn ngữ sử dụng là tiếng Việt. Mọi than phiền về bài viết ** xin hãy liên hệ với chúng tôi. Tiêu đề là tên bài viết ở dạng tiếng Việt không dấu Cần Thơ: 3 cái chết trong 1 ngày**
Tiếc quá! Hiện tại chưa có bình luận nào về bài viết này! Hãy là người đầu tiên!

Cache-Control: Cache


markdown:
# Nam Phương Hoàng hậu : Những ngày cuối cùng *
![NamPhuong_1 Nam Phương hoàng hậu](http://ongvove.files.wordpress.com/2009/10/namphuong_11.jpg?w=830)
Nam Phương hoàng hậu
Nam Phương hoàng hậu là người nhiệt tình ủng hộ việc Bảo Đại đưa Ngô Đình Diệm về nước làm Thủ tướng.
Năm 1955, được sự hậu thuẫn của người Mỹ, Ngô Đình Diệm đã phế truất Bảo Đại và trở thành Tổng thống Việt Nam Cộng hòa. Sự ủng hộ nhiệt tình của Hoàng hậu Nam Phương đã trở thành nỗi thống hận cay đắng. Chính quyền Ngô Đình Diệm đã tịch biên tài sản, xóa bỏ hết toàn bộ quyền lợi của gia đình cựu hoàng Bảo Đại tại miền Nam Việt Nam .
Cựu hoàng Bảo Đại, với thói quen phung phí, kể từ đó gần như lang thang, sống một cuộc đời không dư dật gì cho lắm. Bà Nam Phương cùng các con cũng định cư hẳn tại Pháp, cho đến tận lúc chết cũng không một lần quay lại quê hương, cũng hầu như chẳng mấy khi liên lạc hay gặp gỡ gì đức lang quân cựu hoàng vốn quá nhiều nỗi đam mê phóng đãng hơn là quan tâm đến danh dự, trách nhiệm và cuộc sống gia đình.
Năm 1958, nhằm tránh mặt báo chí, dư luận và những người quen biết, bà Nam Phương đã rời bỏ thành Paris hoa lệ và ồn ào. Những cơ ngơi đồ sộ ở Neuilly , hàng tá căn nhà lớn ở Morocco , biệt thự trên đại lộ Opéra, Paris hay trang trại rộng lớn ở Congo đều không còn sức hấp dẫn để có thể níu giữ nổi bà. Nam Phương Hoàng hậu đã rời xa Paris 500km về phía nam, về làng Chabrignac mua lại điền trang La Perche rộng 160 ha của một quý tộc Pháp đã sa sút làm nơi sống nốt những năm tháng còn lại.
Lâu đài Perche.
Làng Chabrignac thuộc tỉnh Corrèze, vùng Limousin , miền Tây Nam nước Pháp. Làng Chabrignac phong cảnh khá đẹp nhưng là nơi hẻo lánh, xa xôi, hầu như kh
![Perche Lâu đài Perche.](http://ongvove.files.wordpress.com/2009/10/perche.jpg?w=300&h=225)
Lâu đài Perche.
ông mấy người biết đến. Đến giữa thập niên 60 của thế kỷ XX, những con đường ôtô chạy trong làng vẫn chưa được trải nhựa.
Đến năm 2002, làng này cũng chỉ có 444 người. Gia đình bà hoàng sống trong một ngôi nhà dài xây bằng đá, mái lợp ngói, có 32 phòng ngủ, 4 phòng khách, lưng dựa vào sườn đồi và trông ra một vùng đồng cỏ, đầm hồ rộng ngút tầm mắt. Ngoài hoa lợi thu được từ cây trái trong điền trang, bà hoàng Nam Phương còn nuôi thêm khoảng 100 con bò sữa. Tất cả những người con của bà đều sống với bà trong điền trang La Perche.
Theo Daniel Grande Clemént, tác giả cuốn “Bảo Đại, hay những ngày cuối cùng của Vương quốc An Nam” thì dường như thời gian sống tại điền trang La Perche là những tháng năm bình yên và hạnh phúc nhất của Nam Phương Hoàng hậu.
Bà nuôi trong điền trang 4 công nhân nông nghiệp, một số người hầu gái và một viên quản gia người Pháp. Tất cả người ăn kẻ ở trong nhà đều được bà đối xử thân tình, gần gũi. Trong các dịp lễ, Noel hay ngày đầu năm mới, bà đều không quên có quà tặng cho họ và gia đình.
Rũ bỏ lớp áo vàng son quyền quý, bà Nam Phương quay lại sống đúng nghĩa cuộc đời an lành, bình dị của một phụ nữ An Nam học thức. Hàng ngày, bà dậy rất sớm, thường tự tay trang trí, dọn dẹp nhà cửa và chăm sóc cây cảnh. Vừa làm bà vừa khe khẽ hát. Khi có việc ra ngoài, bà thường tự tay lái chiếc xe hơi hiệu Dauphine , có thêm cô hầu gái hay người quản gia đi theo.
Đối với bà, người quản gia này có một vị trí rất đặc biệt. Thay cho vị trí của cựu hoàng, ông này luôn tháp tùng bà trong những chuyến làm khách, dự tiếp tân đối với các gia đình quyền quý ở trong vùng.
Không ai có bằng chứng xác đáng nhưng dường như những người quen biết trong vùng đều cho rằng, ông quản gia này đã yêu Nam Phương Hoàng hậu. Còn bà thì quý ông vì ông này có khả năng xoa bóp, trị liệu rất điêu luyện giúp bà dịu bớt những cơn đau lưng nhức mỏi.
Nam Phương Hoàng hậu sống rất cởi mở, quảng giao, thường xuyên đi thăm khắp điền trang để gặp gỡ và trò chuyện thân mật với những người nông dân. Thế nhưng rất kỳ lạ, suốt 5 năm sống ở Chabrignac, bà vẫn không hề ghé thăm viếng lâu đài De La Nouche lấy một lần, dù hai điền trang nằm gần như cạnh nhau. Cả Công chúa Như Lý và Hoàng hậu Nam Phương đều có vẻ như không hề biết đến sự tồn tại của người kia trên cùng một vùng đất, dù trên quan hệ, Công chúa Như Lý là cô chồng của bà Nam Phương.
Tác giả Daniel Grande Clemént phỏng đoán rằng, có lẽ sự ngăn cách của họ không nằm ở những dãy bờ rào mà nằm ở thiên kiến chính trị. Bà Công chúa Như Lý có khuynh hướng ủng hộ chế độ Ngô Đình Diệm, trong khi bà Hoàng hậu Nam Phương lại ghét cay ghét đắng chế độ này, bởi nó đã tước hết mọi quyền lợi của gia đình bà tại cố quốc.
Rất vô trách nhiệm, cựu hoàng Bảo Đại hầu như không đoái hoài gì đến cuộc sống của vợ con mình ở điền trang La Perche. Trong suốt 5 năm, ông chỉ ghé điền trang đúng 3 lần vào dịp đám cưới cô con gái Phương Liên. Cô này kết hôn với Berna Soulain, một thanh niên làm viên chức Ngân hàng Bordeaux . Hai người quen nhau khi cùng du học tại London , Anh. Đám cưới của họ được tổ chức đầu năm 1962, dưới sự chủ lễ của cha xứ Blanchet và sự xác nhận của Trưởng làng Henri Bosselut – một đảng viên Cộng sản Pháp. Người dân làng Chabrignac có dịp thấy mặt cựu hoàng xứ An Nam khi ông đến dự tiệc cưới trên một chiếc xe dài ngoẵng.
Ngày 14/9/1963, vừa từ thị trấn Brive cách điền trang 30 km trở về, bà Nam Phương đã cảm thấy đau họng. Viên bác sĩ được mời đến đã khám qua loa và kết luận là bà bị viêm họng nhẹ, chỉ uống thuốc vài ngày là khỏi. Kỳ thực, bà bị chứng lao hạch tràng hạt, cơn đau tiếp tục hoành hành dữ dội. Trước khi viên bác sĩ thứ hai kịp đến nơi thì Nam Phương Hoàng hậu, 49 tuổi, đã qua đời vì nghẹt thở.
Cựu hoàng Bảo Đại không có mặt trong đám tang của vợ. Mộ phần của bà được đặt trong phần mộ của dòng họ Bá tước De La Besse. Bà Bá tước De La Besse, tức Công chúa Như Lý cũng có mặt trong dòng người đưa tang của làng Chabrignac, với nỗi ân hận vì trước đó hai người đã không hề có cơ hội gặp gỡ nhau. Ít lâu sau, Công chúa Như Lý đã lần lượt cải táng mộ Vua Hàm Nghi từ Alger về nghĩa trang này. Sau đó, Công chúa Như Mai, Hoàng tử Minh Đức cũng lần lượt được đưa về an táng tại làng Chabrignac, cách mộ của Nam Phương Hoàng hậu không xa lắm. Năm 2000, Công chúa Như Lý đã xúc tiến việc cải táng Vua Hàm Nghi và các thành viên khác trong gia đình về an táng tại Huế. Nhưng việc chưa thực hiện thì đến năm 2005, bà cũng tạ thế. Làng Chabrignac xa xôi hẻo lánh và tươi đẹp ở miền Tây Nam nước Pháp, không định trước đã trở thành nơi an nghỉ của một bộ phận Hoàng tộc thuộc triều đại phong kiến cuối cùng của Việt Nam .
![mo-nam-phuong Ngôi mộ của bà Hoàng Hậu Nam Phương, người vợ chính thức đầu tiên của Bảo Đại, rất dễ nhận ra, vì có hai cây tùng trồng hai bên mộ, nay đã cao và to phình. Ngôi mộ có vẻ mới được trùng tu lại, sạch sẽ, đơn sơ. Nắp đậy huyệt chỉ là một tấm bê tông phẳng phiu, có chạm nổi hình thánh giá và một tấm bia chìm đề hàng chữ “ Sa Majesté Nam Phuong Impératrice d'Annam 1913 – 1963” . Trên nắp huyệt dựng một tấm bia khác đề rõ hơn một chút “ Ici repose l'Impératrice Nam Phuong, née Jeanne Mariette Nguyen Huu Hao, 14.11.1913 – 15.09.1963”. Thật ra tên của bà là Nguyễn Hữu thị Lan. Tấm bia cũ, viết chữ Hán nôm, vẫn còn đứng ở đầu mộ. ](http://ongvove.files.wordpress.com/2009/10/mo-nam-phuong1.jpg?w=830)
Ngôi mộ của bà Hoàng Hậu Nam Phương, người vợ chính thức đầu tiên của Bảo Đại, rất dễ nhận ra, vì có hai cây tùng trồng hai bên mộ, nay đã cao và to phình. Ngôi mộ có vẻ mới được trùng tu lại, sạch sẽ, đơn sơ. Nắp đậy huyệt chỉ là một tấm bê tông phẳng phiu, có chạm nổi hình thánh giá và một tấm bia chìm đề hàng chữ “ Sa Majesté Nam Phuong Impératrice d'Annam 1913 – 1963” . Trên nắp huyệt dựng một tấm bia khác đề rõ hơn một chút “ Ici repose l'Impératrice Nam Phuong, née Jeanne Mariette Nguyen Huu Hao, 14.11.1913 – 15.09.1963”. Thật ra tên của bà là Nguyễn Hữu thị Lan. Tấm bia cũ, viết chữ Hán nôm, vẫn còn đứng ở đầu mộ.
Lời đồn đoán về tình yêu thầm lặng của viên quản gia – cựu đảng viên Cộng sản Pháp – đối với bà Nam Phương Hoàng hậu có lẽ là hoàn toàn có cơ sở. Sau khi mất, ông này đã được chôn cất ngay bên cạnh mộ phần của bà Nam Phương, tất nhiên là phải được bà đồng tình từ khi còn sống. Nơi đất khách, Nam Phương Hoàng hậu có vẻ như đã đoạn tuyệt hoàn toàn lễ giáo phong kiến để tán thành khuynh hướng dân chủ phóng khoáng. Vì thế, tuy đặt nằm cạnh nhau nhưng mộ phần của bà hoàng hậu thì bé nhỏ, khiêm nhường, trong khi mộ của người quản gia lại khá nặng nề và to lớn hơn nhiều!
* * Trìch trong bài: Hai bà hoàng của triều Nguyễn tác giả Nguyễn Hồng Lam* **Nguyễn Hồng Lam**
ddd
bài viết rất hay, lần đầu tiên tôi lần mò đọc những bài viết về con người thời pk Việt

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

Link: <http://wp.me/pawFi-1eW>; rel=shortlink


markdown:
-
Tập 42014
Todaytv Tap 4-5-6-7-8-9
-
Tập 42014
Sctv14 Tap 5-6-7
-
Tập 12014
Sctv11 Tap 1-2-3
-
Tập 52014
Sctv14 Tap 7-8-9
![ Loading](http://phim.org/play/adsfile/loading.gif)
Tập 42014
Todaytv Tap 4-5-6-7-8-9
Tập 42014
Sctv14 Tap 5-6-7
Tập 12014
Sctv11 Tap 1-2-3
Tập 52014
Sctv14 Tap 7-8-9

Cache-Control: max-age=0, no-cache, no-store, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0


markdown:
-
Tập 12014
Vtv9 Tap 1-2-3-4-5
-
Tập 122014
Hoa Trong Dem Mua Thvl1 Tap 13
-
Tập 12014
Vtv1
-
Tập 82014
Ky Duyen Trong Gio Tap 9-10-11
![ Loading](http://phim.org/play/adsfile/loading.gif)
Tập 12014
Vtv9 Tap 1-2-3-4-5
Tập 122014
Hoa Trong Dem Mua Thvl1 Tap 13
Tập 12014
Vtv1
Tập 82014
Ky Duyen Trong Gio Tap 9-10-11


markdown: **Phim** 22 - [ miễn phí, chất lượng hình ảnh rõ nét, tốc độ tải phim nhanh, Xem phim online](http://phim22.com/) [không phải chờ đợi lâu. Phim 22 luôn cập nhật](http://phim22.com/) **xem phim** [để để mang đến cho các bạn những bộ](http://phim22.com/phim-moi-nhat/page-1.html) **phim mới** [,](http://phim22.com/phim-hanh-dong/1/page-1.html) **phim hành động** [,](http://phim22.com/phim-vo-thuat/6/page-1.html) **võ thuật** [, các thể loại](http://phim22.com/phim-chieu-rap-moi/page-1.html) **phim chiếu rạp** [,](http://phim22.com/phim-tam-ly/9/page-1.html) **phim tâm lý** [cực lôi cuốn và hấp dẫn nhất. Đặc biệt website rất thân thiện với người dùng và hạn chế tối đa các quảng cáo gây khó chịu khi](http://phim22.com/phim-tinh-cam/4/page-1.html) **phim tình cảm** **xem phim**. Chúc các bạn **xem phim**vui vẻ.

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


markdown: [Yêu Đến Tận Cùng](phim-bo/yeu-den-tan-cung_7711/)(2014)VTV3217 Like34/34 [Sam Sam Đến Đây Ăn Nào](phim-bo/sam-sam-den-day-an-nao_7719/)(2014)Boss & Me1,172 Like33/33 [Bên Nhau Nơi Chân Trời](phim-bo/ben-nhau-noi-chan-troi_7737/)(1996)Ben Nhau Noi Chan Troi82 Like39/39 [Mỹ Nhân Ngư](phim-bo/my-nhan-ngu_7826/)(2014)The Mermaid942 Like10/10 [Cổ Kiếm Kỳ Đàm](phim-bo/co-kiem-ky-dam_7846/)(2014)Swords of Legends831 Like52/52 [Tân Nương Ngổ Ngáo](phim-bo/tan-nuong-ngo-ngao_7938/)(2010)Bratty Bride17 Like34/34 [Nữ Tướng](phim-bo/nu-tuong_7950/)(2014)Female Minister9 Like59/59 [Yêu Thuê](phim-bo/yeu-thue_7955/)(2014)VTC93 Like31/31


markdown:
[Xem phim](http://phimnhanh.net/)| [Clip](http://clip.phimnhanh.net)| [Games](http://games.phimnhanh.net)| [Điện Ảnh](http://dienanh.phimnhanh.net/) ![ dien anh new](http://static.phimnhanh.net/images/new.gif)
![ dien anh new](http://static.phimnhanh.net/images/new.gif)
[Tải phim](http://download.phimnhanh.net/)| [Diễn đàn công nghệ](http://viz.vn)| Liên hệ quảng cáo: **0168 599 5603**/ Email: webmaster@phimnhanh.net **,** [những người thừa kế](http://phimnhanh.net/movie/info/4961/Nhung-Nguoi-Thua-Ke) **,** [ly lien kiet](http://phimnhanh.net/movie/dienvien/L%C3%BD%20Li%C3%AAn%20Ki%E1%BB%87t) **,** [chau tinh tri](http://phimnhanh.net/movie/dienvien/Ch%C3%A2u%20Tinh%20Tr%C3%AC) **,** [xác sống 4](http://phimnhanh.net/movie/info/4965/Xac-Song-4) **,** [đảo hải tặc](http://phimnhanh.net/movie/search/dao+hai+tac) **,** [thanh long](http://phimnhanh.net/movie/dienvien/Th%C3%A0nh%20Long) **...** [vua hải tặc](http://phimnhanh.net/movie/info/2270/Dao-Hai-Tac) [Trang chủ](/)› [Xem Phim Online](/movie/)› Tìm kiếm phim "zoo"
## XEM PHIM
## Quốc gia
## Diễn viên
## Phim theo Năm
#
Kết quả tìm kiếm với từ khóa: Phim Zoo |
[xem phim](http://phimnhanh.net)(0.000 giây)
-
**Diễn viên:**Matt Damon, Scarlett Johansson, Thomas Haden Church **Thể loại:** [Phim Hài Hước](http://phimnhanh.net/movie/category/6/Hai-Huoc), [Phim Tâm Lý Xã Hội](http://phimnhanh.net/movie/category/8/Tam-Ly-Xa-Hoi) **Lượt xem:**9491 **Bình chọn:** **Giới thiệu:**Benjamin Mee quyết định chuyển gia đình anh đến một nơi ở mới lạ lùng: Một sở thú xập xệ ở vùng ngoại ô nước Anh, cùng với hơn 200 loài động vật quý hiếm. Anh mong có thể khang trang và điều hành sở thú cùng với gia đình. Tuy nhiên công việc lại rất nặng nhọc, và không hề dễ dàng. Hổ xổng chuồng, ngân sách eo hẹp, nhân viên trở nên ngờ vực **Chi tiết**
## Ðăng Nhập
![ Thong Bao tu Phim Nhanh](http://cdn.phimnhanh.net/images/htxt_thongbao.gif)
- Hãy "Thích" phim để nhận các thông báo mới về phim mà bạn yêu thích !
-
Đã Update xong 5 Season phim Vượt Ngục, xem
[Vượt Ngục 1](http://phimnhanh.net/movie/info/2234/Vuot-Nguc), [Vượt Ngục 2](http://phimnhanh.net/movie/info/2235/Vuot-Nguc-2), [Vượt Ngục 3](http://phimnhanh.net/movie/info/2237/Vuot-Nguc-3), [Vượt Ngục 4](http://phimnhanh.net/movie/info/2238/Vuot-Nguc-4), [Cuộc Vượt Ngục Cuối Cùng](http://phimnhanh.net/movie/info/2245/Vuot-Nguc-Cuoc-Vuot-Nguc-Cuoi-Cung)
-
Chúc các bạn
*xem phim*vui vẻ
## ĐĂNG KÝ NHẬN PHIM MỚI
Đã có
**32.451**người đăng ký (cập nhập ngày 09/04)
[Xem tất cả ](/movie/list/new/)PHIM NHANH ĐỀ CỬ **The Walking Dead: Season 5**
**Xác Sống: Phần 5** **Diễn viên: **Andrew Lincoln, Steven Yeun, Chandler Riggs, Norman Reedus, Melissa McBride, Lauren Cohan, Sarah Wayne Callies, Laurie Holden, Scott Wilson, Emily Kinney, Danai Gurira, David Morrissey, Jon Bernthal, IronE Singleton, Jeffrey DeMunn **Thể loại: ** [Kinh Dị - Ma](http://phimnhanh.net/movie/category/5/Kinh-Di-Ma), [Khoa Học Viễn Tưởng](http://phimnhanh.net/movie/category/9/Khoa-Hoc-Vien-Tuong) **Lượt xem: **10390
**The Demi Gods And Semi Devils**
**Tân Thiên Long Bát Bộ** **Diễn viên: **Chung Hán Lương trong vai Kiều Phong Kim Ki Bum trong vai... **Thể loại: ** [Võ Thuật-Kiếm Hiệp](http://phimnhanh.net/movie/category/2/Vo-Thuat-kiem-Hiep), [Dã Sử - Cổ Trang](http://phimnhanh.net/movie/category/25/Da-Su-Co-Trang) **Lượt xem: **195499
**You Came From The Stars**
**Vì Sao Đưa Anh Tới** **Diễn viên: **Kim Soo Hyun, Jun Ji Hyun, Park Hae Jin, Ahn Jae Hyun, Hong Jin... **Thể loại: ** [Tình Cảm](http://phimnhanh.net/movie/category/3/Tinh-Cam) **Lượt xem: **4128688
## Cảm nhận phim
Gửi bởi
[datnguyen55261](http://forum.phimnhanh.net/members/200331) [Quỷ Quyệt 2](http://phimnhanh.net/movie/info/5033/Quy-Quyet-2)
:D:D:D:D:D
Gửi bởi
[minhngatang](http://forum.phimnhanh.net/members/200314) [Tay Trộm Chuyên Nghiệp](http://phimnhanh.net/movie/info/4693/Tay-Trom-Chuyen-Nghiep)
ko xem đuoc phim nào het lạ quá...@@@ @@@@@@@@@@ @@@@@@@@@@ @@@@@@@@@@ @@@@@@@@@@ @@@@@@@@@@ @@@@@@@@@@ @@@@@@@@@@ @@@@@@@@@@ @@@@@@@@@@
Gửi bởi
[minhngatang](http://forum.phimnhanh.net/members/200314) [Tay Trộm Chuyên Nghiệp](http://phimnhanh.net/movie/info/4693/Tay-Trom-Chuyen-Nghiep)
ko xem đuoc phim nào het lạ quá...
Gửi bởi
[Nhất Tiếu](http://forum.phimnhanh.net/members/343) [Xác Sống: Phần 5](http://phimnhanh.net/movie/info/5890/Xac-Song:-Phan-5)
Xác Sống phần 5 đã có tập 2!
Gửi bởi
[Nhất Tiếu](http://forum.phimnhanh.net/members/343) [ Đặc Vụ S.h.i.e.l.d: Phần ...](http://phimnhanh.net/movie/info/5914/Dac-Vu-S.h.i.e.l.d:-Phan-2)
Phim đã có tập 4!
Gửi bởi
[aivananminh](http://forum.phimnhanh.net/members/199926) [Tân Bao Thanh Thiên](http://phimnhanh.net/movie/info/5259/Tan-Bao-Thanh-Thien)
toàn quảng cáo kg xem dc phim tại sao vậy ?
Gửi bởi
[phanthanhthanh](http://forum.phimnhanh.net/members/199910) [Cớm Đại Học](http://phimnhanh.net/movie/info/5718/Com-Dai-Hoc)
sao không tải phim về đc nhỉ
Gửi bởi
[hoapro](http://forum.phimnhanh.net/members/149150) [Cổ Kiếm Kỳ Đàm](http://phimnhanh.net/movie/info/5631/Co-Kiem-Ky-Dam)
sao mấy ngày rồi mà vấn chưa có tập 45 vây?
Gửi bởi
[hoapro](http://forum.phimnhanh.net/members/149150) [Cổ Kiếm Kỳ Đàm](http://phimnhanh.net/movie/info/5631/Co-Kiem-Ky-Dam)
sao lau co tap 45 the
Gửi bởi
[skylovebg92@gmail.com](http://forum.phimnhanh.net/members/199264) [Sức Mạnh Tình Yêu](http://phimnhanh.net/movie/info/2897/Suc-Manh-Tinh-Yeu)
ko xem dk
[Xem tất cả](/movie/list/dayview/)PHIM XEM NHIỀU TRONG NGÀY
[Xem tất cả](/movie/list/phimboview/)BỘ XEM NHIỀU TRONG NGÀY [The Walking Dead: Season 5 (Xác Sống: Phần 5)](http://phimnhanh.net/movie/info/5890/Xac-Song:-Phan-5) [Masters Of Sex (Bậc Thầy Tình Dục)](http://phimnhanh.net/movie/info/5047/Bac-Thay-Tinh-Duc) [Tomorrow Cantabile (Bản Giao Hưởng Ngọt Ngào)](http://phimnhanh.net/movie/info/5946/Ban-Giao-Huong-Ngot-Ngao) [Line Walker (Sứ Đồ Hành Giả)](http://phimnhanh.net/movie/info/5789/Su-Do-Hanh-Gia) [You Came From The Stars (Vì Sao Đưa Anh Tới)](http://phimnhanh.net/movie/info/5058/Vi-Sao-Dua-Anh-Toi) [Bí Mật Của Người Vợ (Bí Mật Của Người Vợ)](http://phimnhanh.net/movie/info/5645/Bi-Mat-Cua-Nguoi-Vo) [The Walking Dead Season 4 (Xác Sống 4)](http://phimnhanh.net/movie/info/4965/Xac-Song-4) [Boys Over Flowers (Vườn Sao Băng)](http://phimnhanh.net/movie/info/1341/Vuon-Sao-Bang) [City Hunter (Thợ Săn Thành Phố)](http://phimnhanh.net/movie/info/3191/Tho-San-Thanh-Pho) [My Lovely Girl (Cô Nàng Đáng Yêu)](http://phimnhanh.net/movie/info/5839/Co-Nang-Dang-Yeu)
## LIÊN KẾT BẠN
[LoanTin.Com - Mạng Loan Tin Trực Tuyến](http://loantin.com) [Phần mềm quản lý bán hàng](http://www.e-biz.com.vn/product/phan-mem-quan-ly-ban-hang-cua-hang-ebizstore) [Kết quả xổ số](http://ketqua.net) [fiber glass vietnam](http://nghisonfrp.com.vn) [Vat lieu composite](http://nghisonfrp.com.vn) [Nhạc hay](http://khoctham.us) [Đọc Truyện Tranh Online Nhanh](http://truyentranhnhanh.com) [Can dien tu](http://cankynguyen.com/) [Tai game avatar](http://downloadgameavatar.com/) [Hung Dong 2](http://phimnhanh.net/movie/info/4212/Hung-Dong-2) [MUA BÁN Ô TÔ](http://www.caronlines.com/) [Bán máy chiếu sony](http://www.maychieunhapkhau.com/May-chieu-Sony.html) [Dịch vụ SEO](http://www.dragonseo.net) [Suzuki Axelo con tay](http://www.suzukiaxelo.com/) [Thẻ giảm giá](http://xcard.vn) [Đọc Truyện Tranh](http://178vn.com) [Đàn Ông](http://www.gocdanong.com) [Hợp âm guitar](http://phimnhanh.net/hocdan.php) [Tìm Phim](http://search.phimnhanh.net) [Thị Trường Sỉ](http://thitruongsi.com/) [Áo Khoác Nam](http://xdeal.vn/Chu-de/16/ao-khoac-nam) [Áo khoác](http://aokhoacnamgiare.blogspot.com/) [Khuyến Mãi](http://khokhuyenmai.com) [Khoá từ chống trộm xe máy](http://xdeal.vn/thong-tin-deal/2973/khoa-tu-chong-trom-xe-may-iky-pro) [Bán Sỉ Quần Áo](http://thitruongsi.com/category/1-thoi-trang.html) [Áo khoác nam giá sỉ](http://thitruongsi.com/tag/52-ao-khoac-nam) [Xem phim hd online](http://hdonline.vn/) [Áo thun giá sỉ](http://thitruongsi.com/tag/3-ao-thun)


markdown: **Tìm hiểu thêm về:** [xăng dầu](/x%C4%83ng+d%E1%BA%A7u.search), [nạp xăng dầu](/n%E1%BA%A1p+x%C4%83ng+d%E1%BA%A7u.search), [xăng dầu máy bay](/x%C4%83ng+d%E1%BA%A7u+m%C3%A1y+bay.search), [phí nạp xăng dầu](/ph%C3%AD+n%E1%BA%A1p+x%C4%83ng+d%E1%BA%A7u.search), [tăng phí nạp xăng](/t%C4%83ng+ph%C3%AD+n%E1%BA%A1p+x%C4%83ng.search), [nhà máy thác xăng](/nh%C3%A0+m%C3%A1y+th%C3%A1c+x%C4%83ng.search), [không bơm xăng cho](/kh%C3%B4ng+b%C6%A1m+x%C4%83ng+cho.search), [không bơm xăng](/kh%C3%B4ng+b%C6%A1m+x%C4%83ng.search), [bơm xăng cho](/b%C6%A1m+x%C4%83ng+cho.search), [bơm xăng cho máy](/b%C6%A1m+x%C4%83ng+cho+m%C3%A1y.search), [cung cấp xăng cho](/cung+c%E1%BA%A5p+x%C4%83ng+cho.search), [ngừng cung cấp xăng](/ng%E1%BB%ABng+cung+c%E1%BA%A5p+x%C4%83ng.search), [cung cấp xăng](/cung+c%E1%BA%A5p+x%C4%83ng.search), [cấp xăng cho](/c%E1%BA%A5p+x%C4%83ng+cho.search), [mùi](/m%C3%B9i.search), [mùi hương](/m%C3%B9i+h%C6%B0%C6%A1ng.search), [tác dụng khử mùi](/t%C3%A1c+d%E1%BB%A5ng+kh%E1%BB%AD+m%C3%B9i.search), [mùi cơ thể](/m%C3%B9i+c%C6%A1+th%E1%BB%83.search), [mùi thơm](/m%C3%B9i+th%C6%A1m.search), [có mùi thơm](/c%C3%B3+m%C3%B9i+th%C6%A1m.search), [tăng giá xăng dầu](/t%C4%83ng+gi%C3%A1+x%C4%83ng+d%E1%BA%A7u.search), [hai bản máy xăng](/hai+b%E1%BA%A3n+m%C3%A1y+x%C4%83ng.search), [bản máy xăng](/b%E1%BA%A3n+m%C3%A1y+x%C4%83ng.search), [máy xăng](/m%C3%A1y+x%C4%83ng.search), [chế biến xăng dầu](/ch%E1%BA%BF+bi%E1%BA%BFn+x%C4%83ng+d%E1%BA%A7u.search), [cung cấp xăng dầu](/cung+c%E1%BA%A5p+x%C4%83ng+d%E1%BA%A7u.search), [cấp xăng dầu cho](/c%E1%BA%A5p+x%C4%83ng+d%E1%BA%A7u+cho.search), [cấp xăng dầu](/c%E1%BA%A5p+x%C4%83ng+d%E1%BA%A7u.search), [kinh doanh xăng dầu](/kinh+doanh+x%C4%83ng+d%E1%BA%A7u.search), [doanh xăng dầu](/doanh+x%C4%83ng+d%E1%BA%A7u.search), [kinh doanh xăng](/kinh+doanh+x%C4%83ng.search), [rau mùi](/rau+m%C3%B9i.search), [lên men có mùi](/l%C3%AAn+men+c%C3%B3+m%C3%B9i.search), [cây xăng trạm đường](/c%C3%A2y+x%C4%83ng+tr%E1%BA%A1m+%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng.search), [xăng trạm đường kha](/x%C4%83ng+tr%E1%BA%A1m+%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng+kha.search), [mùi khó chịu](/m%C3%B9i+kh%C3%B3+ch%E1%BB%8Bu.search), [xăng dầu cho các](/x%C4%83ng+d%E1%BA%A7u+cho+c%C3%A1c.search), [đổ xăng](/%C4%91%E1%BB%95+x%C4%83ng.search), [giá xăng dầu](/gi%C3%A1+x%C4%83ng+d%E1%BA%A7u.search), [giá xăng](/gi%C3%A1+x%C4%83ng.search), [xăng](/x%C4%83ng.search), [xăng dầu thế giới](/x%C4%83ng+d%E1%BA%A7u+th%E1%BA%BF+gi%E1%BB%9Bi.search), [lượng xăng](/l%C6%B0%E1%BB%A3ng+x%C4%83ng.search), [cây xăng](/c%C3%A2y+x%C4%83ng.search), [lượng xăng dầu](/l%C6%B0%E1%BB%A3ng+x%C4%83ng+d%E1%BA%A7u.search), [mùi hương đặc trưng](/m%C3%B9i+h%C6%B0%C6%A1ng+%C4%91%E1%BA%B7c+tr%C6%B0ng.search), [mùi hương đặc](/m%C3%B9i+h%C6%B0%C6%A1ng+%C4%91%E1%BA%B7c.search), [những mùi khó chịu](/nh%E1%BB%AFng+m%C3%B9i+kh%C3%B3+ch%E1%BB%8Bu.search), [những mùi khó](/nh%E1%BB%AFng+m%C3%B9i+kh%C3%B3.search), [vận chuyển xăng dầu](/v%E1%BA%ADn+chuy%E1%BB%83n+x%C4%83ng+d%E1%BA%A7u.search),

Server: Apache/2.2.3 (CentOS)