markdown:
Cho đến khi có dịp viếng thành phố Florence bên Ý, tôi đã tới vương cung thánh đường Santa Croce, nơi có mộ Galileo Galilei, rồi tìm hiểu thêm, mới vỡ lẽ những điều nghe nói từ trước về nhà bác học này, chỉ là thứ “đồ thuyết” mà thôi. Vì ông Galilei không bao giờ bị kết án tử hình, và không bao giờ phải lên giàn thiêu.
Ðinh Từ Thức
**Đồ thuyết**
Nguồn : Talawas
Báo
*Tuổi trẻ Chủ nhật*, 06/11/2005, trích đăng bài nói chuyện của TS Lê Đăng Doanh với các cán bộ ở Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương. Diễn giả đã khuyên các bạn trẻ: *“Các bạn hãy có dũng khí của nhà khoa học, tìm kiếm sự thật, tôn trọng sự thật, nói lên sự thật. Nhà bác học thiên tài Albert Einstein đã nói: ‘Khuất phục trước quyền lực là kẻ thù của chân lý’. Nhà bác học Galilei dẫu lên giàn thiêu cũng vẫn nói lên chân lý trái đất quay chứ không nói khác được”. Rồi sau đó, ông khuyên tiếp: “Cần hết sức tránh ‘kiến thức nửa mùa’ theo kiểu các cụ gọi là ‘đạo thính, đồ thuyết’ (học lỏm, nghe trộm), thiếu chính xác, không có hệ thống”.*
Tiến sĩ Lê Đăng Doanh là kinh tế gia hàng đầu của Việt Nam, từng là cố vấn kinh tế cho nhiều đời Tổng Bí thư, và là cựu Viện trưởng Viện Quản lý Kinh tế Trung ương. Ông được dư luận hải ngoại nể trọng do thái độ nói thật, nói thẳng của ông qua những nhận xét về hiện trạng Việt Nam. Qua
[buổi thuyết trình](http://www.ykien.net/clbdt041.html) trước các nhân vật cao cấp của chế độ vào ngày 2-11-04, ông đã nói những điều hầu như chưa có nhân vật cao cấp nào dưới chế độ cộng sản nói ra từ trước. Ví dụ, Đảng Cộng sản vẫn lấy lý do cần duy trì ổn định để hạn chế tự do, trong khi ông nói: “Cái chuyện ổn định chính trị thì chỉ nơi nào độc đảng, độc tài thì cái ổn định chính trị đối với nó là quan trọng. Chứ còn những nước dân chủ rồi thì nay thằng này lên, mai thằng kia lên, kinh tế vẫn hoạt động bình thường, bởi vì khung khổ pháp luật đã bình thường rồi”. Ông còn nói rằng: “Chúng ta nên biết điều. Ta không nên lớn giọng dạy bảo thiên hạ, không nên xưng là làm đòn bẩy cho thế kỷ, rồi là làm xung kích cho lịch sử, vân vân và vân vân”.
Những gì viết ra trong bài này, chỉ muốn góp phần theo lời kêu gọi của ông để tránh những hiểu biết thiếu chính xác. Ngoài ra, một người hiểu rộng như TS Lê Đăng Doanh còn nghĩ rằng ông Galilei phải lên giàn thiêu, chắc là có nhiều người cũng nghĩ như vậy. Hơn nữa, vụ án Galileo Galilei là một phiên toà điển hình giữa tự do và chuyên quyền, giữa bảo thủ và cấp tiến, giữa thần quyền và thế quyền, giữa tín điều và khoa học, giữa người công chính và nhũng kẻ ghen ghét…, một vụ án tuy đã bốn thế kỷ, nhưng hậu quả vẫn còn dây dưa tới ngày nay, và nhất là vẫn còn vẻ quen thuộc với hiện trạng Việt Nam, nên có dịp nhắc lại, hy vọng cũng không vô ích.
Nhiều thế hệ học sinh Việt Nam, trong số có người viết bài này, hồi nhỏ học địa dư, đã được thầy giáo kể cho nghe gương bất khuất của nhà bác học Galilei, rằng ông là người đầu tiên đã đưa ra thuyết trái đất xoay quanh mình nó và chuyển động quanh mặt trời, trái ngược với thuyết cũ là mặt trời đi vòng quanh trái đất, khiến ông phải ra toà, bị xử tử vì không chịu từ bỏ lý thuyết của mình. Cho đến khi đứng trên giàn hoả, sắp chết mà vẫn dõng dạc tuyên bố: “Trong khi các người giết tôi, thì trái đất vẫn quay”.
Không thể quên được gương anh hùng sáng ngời trên đây, cho đến khi có dịp viếng thành phố Florence bên Ý, tôi đã tới vương cung thánh đường Santa Croce, nơi có mộ Galileo Galilei, rồi tìm hiểu thêm, mới vỡ lẽ những điều nghe nói từ trước về nhà bác học này, chỉ là thứ “đồ thuyết” mà thôi (theo
*Hán-Việt từ-điển* của Đào Duy Anh, đồ thuyết: những lời nói của người đi đường, nói không lấy gì làm bằng cớ). Vì ông Galilei không bao giờ bị kết án tử hình, và không bao giờ phải lên giàn thiêu. Thành ra, khi nhắc lại việc “nhà bác học Gallilei dẫu lên giàn thiêu cũng vẫn nói lên chân lý”, Tiến sĩ họ Lê đã dựa vào điều không chính xác, để khuyên lớp hậu sinh cố tránh những hiểu biết thiếu chính xác.
Một tháng sau ngày Tiến sĩ Lê Đăng Doanh nhắc tới gương can đảm của Galileo, một chính khách nổi tiếng khác ở Á châu, Tổng Trưởng sư (Minister mentor) Lý Quang Diệu của Singapore cũng nhắc tới ông. Trả lời phỏng vấn của tuần báo
*Time* (Ấn bản Á châu), số ngày 5-12-2005, Lý Quang Diệu tuyên bố: “Cần phải có tranh luận, đối chọi về tư tưởng. Nếu Galileo không thách thức Giáo hoàng, chúng ta vẫn tin rằng trái đất phẳng, phải không? Và có thể Christopher Columbus đã không bao giờ tìm ra Mỹ châu” [ . Lời tuyên bố của họ Lý, ngoài tính cách mỉa mai là dưới quyền cai trị của ông và con ông, đối lập không có cơ hội nào để “tranh luận” với người cầm quyền, cũng chỉ thuộc loại “đồ thuyết”, vì Galileo không bao giờ thách thức Giáo hoàng, và Columbus (1451-1506) tìm ra Mỹ châu (1492) bảy mươi hai năm trước khi Galileo chào đời (1564). [1]](http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=7246&rb=0306#anm1#anm1)
Sau đây, người viết xin căn cứ phần lớn vào cuốn
*Galileo’s Daughter* (Con gái của Galileo), do Dava Sobel biên soạn (nxb Walker & Company, New York, 1999), và một số tài liệu khác để ghi lại những nét chính trong diễn tiến vụ án Galileo Galilei, hầu làm sáng tỏ phần nào những truyền thuyết không xác thực về nhà bác học lớn này.
Từ hơn ba trăm năm trước Công nguyên, nhà hiền triết Hy Lạp Aristotle (384 – 322 B.C.) đã mô tả trái đất là trung tâm của vũ trụ. Đầu thế kỷ thứ nhì sau Thiên Chúa giáng sinh, nhà khoa học Ptolemy đã dựa vào lý thuyết của Aristotle, trình bày trái đất có vị trí cố định, trong khi mặt trời, mặt trăng cùng các hành tinh khác đi quanh hàng ngày. Uy tín của Aristotle quá lớn, khiến trong gần hai ngàn năm, người ta tin những điều ông nói là chân lý.
Mãi đến thế kỷ 16, một nhà tu Công giáo kiêm thầy thuốc người Ba Lan là Nicolaus Copernicus (tên Ba Lan: Niclas Kopernik 1473-1543) mới đưa ra học thuyết trái ngược với quan niệm của Aristotle và Ptolemy. Quê hương của Copernicus, cũng thuộc địa phận Krakow, quê Đức Giáo hoàng Gio-an Phao-lồ Đệ Nhị sau này. Năm 1500, Copernicus đến La Mã, học về giáo luật, y khoa, và nghiên cứu về thiên văn. Thời đó, thầy thuốc thường biết về thiên văn, để có thể đoán số mệnh cho bệnh nhân theo khoa chiêm tinh, rồi dựa vào đó để chữa trị. Không phải một nhà thiên văn chuyên nghiệp, Copernicus đã viết ra những điều suy nghĩ và khám phá của mình về các tinh cầu khi rảnh rỗi, trong một cuốn sách nhan đề
*De Revolutionibus Orbium Coelestium* (On the Revolutions of the Celestial Bodies – cũng có người dịch Orbium Coelestium là Heavenly Spheres, tạm dịch: Luận về sự chuyển động của các Thiên thể). Sách trình bày về những lý luận và quan sát liên hệ tới mặt trời, mặt trăng và các hành tinh, cho rằng trái đất chuyển động quanh mặt trời. Sách chỉ để bạn bè truyền tay nhau đọc. Copernicus lúc đầu không có ý định xuất bản, có thể vì ngại quan điểm mới mẻ của ông sẽ gặp chống đối, vì trái ngược với những điều người đương thời tin tưởng.
Cuối đời, do bạn bè hối thúc, trong số đó có cả một Hồng y Công giáo, Copernicus đồng ý cho xuất bản cuốn sách của mình. Người phụ trách xuất bản theo Tin Lành, biết là hệ phái Tin Lành chống lại quan điểm của Copernicus, đã làm nhẹ bớt công trình của tác giả bằng cách đặt chữ “Giả thuyết” (Hypothesis) ngoài bìa sách, và thay bài tựa của Copernicus bằng một bài khác, cảnh giác độc giả không nên coi giả thuyết là sự thật. Ngoài ra, nội dung sách vẫn y nguyên, kể cả hàng chữ kính dâng Giáo hoàng Phao Lồ Đệ Tam. Thế là tránh được chống đối tức thì của cả Công giáo và Tin Lành. Sách in xong vào đúng ngày Copernicus qua đời.
Hai mươi mốt năm sau khi Copernicus tạ thế, Galileo Galilei (1564-1642) chào đời tại Pisa (Ý), nơi có tháp nghiêng nổi tiếng. Cho đến khi Galileo trưởng thành, cuốn sách của Copernicus vẫn không bị cấm. Khi Galileo 28 tuổi, bắt đầu dạy môn thiên văn và chỉ cho các sinh viên y khoa biết cách lấy số theo chiêm tinh tại Padua năm 1592, ông vẫn theo quan điểm trái đất là trung tâm. Tuy nhiên, dần dần ông đã thấy quan điểm của Copernicus có vẻ hợp lý hơn lối nhìn của Aristotle và Ptolemy. Cùng thời với Galileo ở Ý, còn có Johannes Kepker (1571-1630) ở Đức, cũng theo quan điểm của Copernicus.
Năm 1609, nghe nói ở Hoà Lan có người chế ra được một loại viễn vọng kính, Galileo bèn theo nguyên lý của phát minh mới này, tự chế được loại kính nhìn xa còn tốt hơn. Nhờ dụng cụ mới, Galileo đã quan sát bầu trời, khám phá được nhiều mới mẻ, thêm tin tưởng rằng quan điểm của Copernicus là đúng. Đối với các triết gia bảo thủ vẫn cố bám vào lý thuyết cũ, ông nói rằng dù Aristotle có sống lại và được nhìn thấy những khám phá mới, ông tin rằng Aristotle cũng phải sửa lại quan điểm của mình. Ông chê môn đệ của Aristotle là những người không bao giờ muốn rời mắt khỏi cuốn sách về vũ trụ của Aristotle, và coi như con mắt của Aristotle đã có sứ mạng nhìn thay cho hậu thế.
Nước Ý ngày nay, vào thế kỷ 17 vẫn còn trong tình trạng phong kiến, mỗi vùng cai trị bởi một quyền lực khác nhau. Một số vùng do Toà thánh La Mã trực tiếp cai trị, có nơi theo chính thể cộng hoà. Vùng Tuscany, gồm những nơi danh tiếng như Florence, Pisa, Siena… do dòng họ Medici cai trị. Dòng họ này đã được sự cộng tác của rất nhiều người nổi tiếng, như Michelangelo, Leonardo da Vinci, Botticelli lo về nghệ thuật, Niccolò Machiavelli lo về chính trị, và Galileo Galilei là toán học gia và triết gia của vương triều.
Tháng 11 năm 1613, gia đình Medici gồm Chúa công Cosimo II, phu nhân là Công chúa nước Áo Maria Maddalena, và mẫu hậu là Công tước Cristina, rời Florence về thiết triều hàng năm vào mùa Đông tại Pisa. Một trong những người được tiếp kiến trong một bữa ăn sáng là thầy dòng Castelli, vốn là học trò cưng và là người kế vị Galileo ở chức trưởng khoa toán học tại Đại học Pisa. Trong câu chuyện về khoa học, Chúa công hỏi thầy Castelli có viễn vọng kính, là dụng cụ mới phát minh nổi tiếng đương thời không? Thầy trả lời có, và nói thêm về những khám phá mới. Một người khách khác cũng có mặt ở bàn tiệc, là Tiến sĩ Boscaglia, vốn được mẫu hậu Cristina tin tưởng. Ông này công nhận những khám phá mới của Galileo đều có thật, chỉ có điều nói trái đất chuyển động có vẻ khó tin, và không thể xảy ra, vì nó trái với những gì đã dạy trong Thánh Kinh.
Mẫu hậu Cristina tuy rất kính trọng Galileo, và con bà, Chúa công Cosimo II là học trò của ông, nhưng có lẽ bà ít tin tưởng vào khả năng thiên văn của ông. Bốn năm trước, khi chồng bà là Chúa công Ferdinando đau nặng, bà yêu cầu lấy số của ông theo khoa chiêm tinh, Galileo cho biết số ông còn sống lâu, nhưng chỉ ba tuần sau, ông chết. Ngoài ra, bà là người ngoan đạo, đọc Thánh Kinh hàng ngày, nên khi nghe thầy Castelli nói về những khám phá mới của ông, và Tiến sĩ Boscaglia nói rằng trong số đó có điều trái với Thánh Kinh, thì cảm thấy bất ổn. Bà vẫn trầm tĩnh lịch sự cho đến khi bữa điểm tâm chấm dứt, rồi khi thầy Castelli ra về, bà cho người mời ông trở lại để hỏi cho rõ lẽ. Mặc dầu thầy hết sức giãi bày, bà vẫn cho rằng việc trái đất chuyển động là điều không đúng, vì Thánh Kinh đã dạy chính mặt trời chuyển động. Sách Giô-suê trong
*Cựu ước* ghi rõ:
“Bấy giờ, trong ngày Chúa nộp người E-mô-ri cho con cái Ít-ra-en (Israel), ông Giô-suê thưa chuyện với Chúa. Trước mặt con cái Ít-ra-en, ông nói: ‘Hỡi mặt trời, hãy dừng lại trên thành Ghíp-ôn; hỡi mặt trăng, hãy dùng lại trên thung lũng Ai-gia-lôn!’ Mặt trời liền dừng lại, mặt trăng lập tức đứng lại, cho đến khi dân đã trị tội các địch thù. Việc đó đã chẳng được ghi chép trong sách Người Công Chính sao? Mặt trời đứng yên ở giữa trời, không vội lặn, gần một ngày tròn” (Gs 10, 12-13).
Cũng trong
*Cựu ước*, sách *Thánh vịnh* còn ghi rõ địa vị cố định của trái đất:
“Chúa lập địa cầu trên nền vững,
khôn chuyển lay muôn thuở muôn đời!” (Tv 103, 5)
Castelli vội viết thư cho Galileo, kể rõ kinh nghiệm rắc rối của mình. Galileo phúc đáp, bênh vực Castelli, và giải thích thêm về những khám phá mới. Castelli chép lại thư phúc đáp thành nhiều bản, gửi cho bạn bè đọc. Một năm sau ngày Galileo viết cho Castelli, một cha trẻ ((Tommaso Caccini) thuộc Dòng Dominico ở Florence vớ được thư này, đã lên toà giảng ngày 21-12-1614, căn cứ vào Thánh Kinh, tố cáo Galileo và những người theo ông là các nhà toán học thực hành nghệ thuật ma quỷ, là kẻ thù của tôn giáo thật. Mặc dầu cha Caccini đã bị khiển trách, và bề trên Dòng phải viết thư xin lỗi Galileo, nhưng một cha khác (Niccolò Lorini) cũng thuộc Dòng Dominico, đã gửi lá thư của Galileo cho tổng quản toà án dị giáo (inquisitor general) ở La Mã. Sợ lá thư nguyên thuỷ của mình bị “tam sao thất bản”, Galileo đã viết lại một thư khác, gửi cho một người bạn ở La Mã, vị này sao thành nhiều bản, gửi cho các Hồng y để thanh minh. Ngoài ra, Galileo còn viết một thư khác, dài 50 trang, giải thích đầy đủ hơn về quan điểm của mình, gửi cho bà Cristina. Trong lịch sử, thư này mang tên “Thư gửi Đại Công tước Cristina” (Letter to Grand Duchess Cristina). Không nhà in nào dám in thư này, cho đến 20 năm sau.
Một năm sau ngày bị cha Caccini tố cáo trên toà giảng, tháng 12 năm 1615 Galileo tới La Mã, tìm cách thanh minh cho tên tuổi của mình. Trong thời gian ở đây, ngoài những buổi gặp gỡ thảo luận về lý thuyết của Copernicus, ông đã viết
*Luận thuyết về thuỷ triều* (Treatise on the Tides), cố chứng minh vì trái đất quay nên đã tạo ra thuỷ triều. Thật ra, về thuỷ triều, Galileo đã sai, vì ông không đề cập tới sức hút của mặt trăng.
Galileo nhờ một Hồng y trẻ, Alessandro Orsini, đệ trình bản thảo về thuỷ triều của ông lên Giáo hoàng Phao Lồ Đệ Ngũ, nhưng ngài không đọc, và ra lệnh cho các cố vấn của Toà thánh quyết định dứt khoát: Liệu thuyết của Copernicus có bị coi thuộc loại dị giáo không? Hồng y Roberto Bellarmino, một nhà thông thái thuộc Dòng Tên (Jesuit) và sau này được phong thánh, đã được trao nhiệm vụ này. Lý thuyết của Copernicus đã được Toà thánh tóm tắt gồm hai điểm: (1) Mặt trời là trung tâm thế giới, và đứng yên một chỗ; (2) Trái đất không phải là trung tâm thế giới, cũng không bất động.
Toàn thể ban tham vấn gồm 11 nhà thần học đã bỏ phiếu vào ngày 23-2-1616, kết quả thông báo cho Toà án Dị giáo (Inquisition) của Toà thánh vào hôm sau, tất cả đồng ý điểm thứ 1 trên đây chẳng những rõ ràng dị giáo, trái Thánh Kinh mà về phương diện triết lý, còn điên khùng và vô lý. Điểm thứ nhì cũng tệ hại về triết lý và sai lầm về đức tin.
Ngày 26-2, hai viên chức Toà án Dị giáo tới Toà Đại sứ Tuscany, nơi Galileo đang cư ngụ, đưa ông tới dinh Hồng y Bellarmino. Tại đây, ông được đón tiếp lịch sự và đối xử tử tế. Với tư cách đại diện Giáo hoàng, Hồng y Bellarmino cho ông biết quyết định của ban tham vấn Toà thánh về lý thuyết hệ mặt trời, và khuyên ông từ bỏ việc bênh vực quan điểm này như là sự việc có thật. Mười ngày sau, 5-3-1616, Hội đồng Thư mục (Congregation of the Index) đã chính thức công bố lập trường rằng quan điểm về thiên văn của Copernicus là sai lầm và trái với Thánh Kinh. Đồng thời, ra lệnh cấm sách của Copernicus cho đến khi được sửa đổi. Galileo lưu lại La Mã thêm ba tháng trước khi trở về Florence. Trong thời gian này, ông đã gặp lại Hồng y Bellarmino, và được cả Giáo hoàng tiếp kiến.
Trong thời gian 5 năm, từ 1616 đến 1621, Galileo một đằng tuân phục Toà thánh, gạch bỏ những đoạn nói về trái đất quay trong sách của Copernicus, mặt khác, ông vẫn phát biểu những ý kiến mới về thiên văn, gây ra tranh cãi, và bị phe bảo thủ ghen ghét. Năm 1621, cả Giáo hoàng Phao Lồ Đệ Ngũ, và Hồng y Bellarmino đều qua đời. Giáo hoàng mới Gregory 15, trị vì chưa được hai năm. Năm 1923, Hồng y Barberini là người cùng quê Florence, và vốn rất ngưỡng mộ Galileo, từng làm thơ tặng Galileo, lên ngôi Giáo hoàng với danh hiệu Urban Đệ Bát.
Vì bị đau, mãi đầu năm 1624 Galileo mới có thể đi La Mã mừng tân Giáo hoàng. Ông được Giáo hoàng gặp riêng trong vòng thân mật tới sáu lần. Là một người đọc nhiều, hiểu rộng, và cũng đã từng học về thiên văn, Giáo hoàng Urban VIII hãnh diện vì đã không ủng hộ sắc chỉ cấm sách của Copernicus dưới triều Giáo hoàng trước.
Ở tuổi 60, Galileo coi như có được một đồng minh vĩ đại, chính là Giáo hoàng Urban VIII, ông bắt đầu viết tác phẩm quan trong nhất đời mình, cuốn
*Đối thoại về hai hệ thống chính của thế giới*. [ Sách được trình bày như một vở kịch, gồm ba nhân vật, tranh luận với nhau trong bốn ngày về các vấn đề liên hệ tới trái đất, mặt trăng, mặt trời, và các tinh tú. Vai thứ nhất tên là Salviati, phát biểu quan điểm của Galileo; người thứ nhì là Sagredo, về phe với Salviati; Vai thứ ba chống lại hai người này, là Simplicio. Ví dụ, trong cuộc thảo luận vào ngày thứ nhì, trước thắc mắc nếu trái đất xoay theo hướng đông, tại sao lá rụng từ trên cây xuống không bay về hướng tây, và đạn súng thần công bắn về hướng tây không đi xa hơn về hướng đông? Salviati đã giải thích bằng một thí nghiệm tưởng tượng: Trong một căn phòng kín dưới hầm tàu, có mấy con ruồi, bướm, một chậu nước có cá bơi lội… Dù tàu đứng một chỗ, hay tàu đi với một tốc độ đều đặn, tốc độ của ruồi, bướm bay và cá lội vẫn không có gì thay đổi. [2]](http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=7246&rb=0306#anm2#anm2)
Sau hơn 5 năm làm việc, đôi khi bị gián đoạn bởi bệnh tật, Galileo hoàn thành cuốn
*Đối thoại* vào lễ Giáng sinh năm 1629. Muốn chắc ăn, để tránh bị chống đối, Galileo đã cho Salviati (đóng vai Galileo) không xác quyết lý thuyết của Copernicus là đúng, mà nói một cách đầy nghi ngờ là: “Khám phá mới này – hệ mặt trời – có thể chỉ là một ảo tưởng điên rồ và là một nghịch lý uy nghi (majestic paradox)”.
Năm 1515, Giáo hoàng Leo X ra sắc chỉ quy định mọi loại sách trước khi xuất bản đều phải qua kiểm duyệt. Từ năm 1542 toà án dị giáo tại La Mã trông nom việc kiểm duyệt và ấn loát tại Ý. Đầu tháng Năm 1630, Galileo mang bản thảo
*Đối thoại* tới La Mã để xin duyệt. Giữa tháng Sáu, sách được phép xuất bản, với điều kiện sửa lại vài chỗ ở tựa đề, lời mở đầu, và phần kết luận. Gặp đúng lúc nạn dịch hạch hoành hành, giết hại nhiều người, Galileo phải rời La Mã, mang bản thảo về Florence, phải xin duyệt lại, và in ở đây. Hai năm sau mới xong một ngàn ấn bản, mỗi cuốn 500 trang. Tại Florence, sách bán chạy như tôm tươi, nhưng ba tháng sau La Mã mới được đọc, vì bị trở ngại bởi hàng rào phong toả phòng dịch. *Đối thoại* gây ra tranh cãi lớn tại La Mã. Thầy Castelli trước kia đã từng gặp rắc rối tại bàn tiệc trước mẫu hậu Cristina, bây giờ là nhà toán học của Đức thánh Cha, đã hết lời ca tụng tác phẩm của Galileo. Học trò của Castelli là Torricelli, sau này phát minh ra phong vũ biểu mà học trò tiểu học khắp nơi đều biết, qua môn khoa học thường thức, thú nhận rằng ông đã cải hoá thành môn đệ theo chủ thuyết Copernicus vì được đọc *Đối thoại*. Nhưng phe bảo thủ đã chống đối kịch liệt. Vào mùa Hè 1632, phe này đã cố vấn cho Giáo hoàng Urban VIII rằng Galileo đã dùng *Đối thoại* cổ võ lý thuyết của Copernicus, cố tình vi phạm điều Toà thánh đã nghiêm cấm vào năm 1616.
Trước khi thành Giáo hoàng Urban VIII, Hồng y Barberini vốn là một học giả quý trọng khoa học, và văn chương, Nhưng sau mười năm ở ngôi “Vua của các vua”, ngài đã thay đổi, và nổi giận với bất cứ ai bị coi như kẻ dám “giỡn mặt” ngài, dù kẻ đó là Galileo, người đã từng được ngài làm thơ ca tụng
[ , và ban cho nhiều bổng lộc. Nhất là vào đúng thời gian ngài đang gặp khó khăn vì cuộc chiến chống phe Tin Lành ly khai ở Đức. Dù sách [3]](http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=7246&rb=0306#anm3#anm3) *Đối thoại*đã được kiểm duyệt tới hai lần và xuất bản đúng quy luật, vào tháng Tám, Giáo hoàng đã trao cho một uỷ ban ba người tái xét toàn bộ văn bản. Một tháng sau, uỷ ban báo cáo: “Chúng tôi nghĩ rằng Galileo có thể đã vượt quá chỉ thị bằng cách tuyệt đối khẳng định về sự chuyển động của trái đất và sự bất động của mặt trời, như vậy đã lạc hướng từ giả thuyết”.
Cuối tháng Chín 1632,
*Đối thoại* đã bán hết ở Florence, trong khi Toà Dị giáo ở đây được lệnh chính thức từ La Mã không cho bán cuốn sách này nữa, và tác giả của nó phải trình diện Toà án Dị giáo Toà thánh vào tháng Mười. Galileo gửi thư cầu cứu qua người bạn đồng hương thân thiết vốn là học trò cũ của mình, là Hồng y Francesco Barberini, cháu gọi Giáo hoàng bằng chú ruột, yêu cầu cho được miễn trình diện tại Toà vì quá yếu, và sẵn sàng trả lời mọi câu hỏi bằng thư. Giáo hoàng bác bỏ lời yêu cầu miễn trình diện, tuy nhiên, cũng nhân nhượng, cho từ từ. Nhưng đến tháng Mười Hai, Galileo vẫn chưa trình diện, khiến Toà Dị giáo Florence phái người tới nhà tìm hiểu tình hình. Một nhóm ba y sĩ chứng nhận Galileo có rất nhiều thứ bệnh, nếu phải đi La Mã có thể nguy hiểm tới tính mệnh. Nhưng Toà bác y chứng, ra lệnh: Một là tự ý trình diện, hai là bị bắt giải toà. Chúa công Ferdinando đành cho mượn xe, để ông già đầy bệnh tật 69 tuổi lên đường vào ngày 20-01-1633.
Tới La Mã ngày 13-2
[ , thay vì bị tống giam ngay, Galileo được Giáo hoàng cho ngụ tại Biệt thự Medici, Đại Sứ quán Tuscany, đợi ngày hầu toà. Trong khi đó, ông Đại sứ Nicolini mở cuộc vận động khắp nơi để dàn xếp nội vụ. Hai tháng sau, ngày 12-4, cuộc thẩm vấn Galileo bắt đầu tại Văn phòng Toà thánh, do hai viên chức và một thư ký phụ trách. [4]](http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=7246&rb=0306#anm4#anm4)
Trong lần thẩm vấn đầu tiên này, Galileo bị hỏi về việc Toà thánh đã cảnh giác ông năm 1616 liên can tới cuốn sách của Copernicus. Theo hồ sơ, Galileo đã được Toà thánh thông báo phải từ bỏ hoàn toàn quan niệm về mặt trời là trung tâm vũ trụ và trái đất chuyển động, không được giữ, dạy, hay bảo vệ nó bằng lời nói hay văn tự; nếu không, Toà thánh sẽ có biện pháp trừng phạt. Theo Galileo, ông chỉ được cảnh báo không được coi lý thuyết của Copernicus là sự thật, nhưng vẫn có thể thảo luận về nó như giả thuyết.
Toà còn hỏi Galileo có xin phép trước khi viết và trước khi xuất bản
*Đối thoại* không? Ông nói đã không xin phép trước khi viết, vì nghĩ ông không bắt buộc phải làm như vậy. Về việc xuất bản, ông đã làm đúng thủ tục kiểm duyệt. Hơn nữa, ông đã từ chối nhiều nhà xuất bản ở Pháp, Đức, và Venice với những đề nghị lợi lộc để đặt sách của ông dưới sự toàn quyền định đoạt của Toà thánh. Sau khi thẩm vấn, thay vì bị giam trong tù, Galileo được chỉ định nơi ở ngay khu các viên chức Toà thánh cư ngụ.
Sau cuộc thẩm vấn đầu tiên, tình trạng có vẻ bế tắc: Bị cáo không nhận tội cố tình vi phạm chỉ thị của Toà thánh, trong khi bên cáo buộc giữ vững quan điểm là rõ ràng Galileo đã cổ võ thuyết của Copernicus và ngạo mạn chê những người khác là bọn tối dạ. Trước tình thế khó xử, “Hồng y cháu” Barberini đã cố dàn xếp để Galileo khỏi phải chịu các biện pháp mạnh. Cuối cùng, Galileo chịu nhượng bộ.
Cuộc thẩm vấn thứ nhì diễn ra vào ngày cuối cùng của tháng Tư. Galileo nhìn nhận là sau khi đọc lại
*Đối thoại*, ông có cảm tưởng xa lạ như người khác viết, và nhận thấy quả thật có những chỗ có thể làm cho người đọc nghĩ rằng ông ủng hộ những luận cứ sai lầm. “Tôi thú nhận là sai lầm của tôi đã bắt nguồn từ tham vọng tự đắc hoàn toàn do thiếu hiểu biết và sơ xuất”. Toà có vẻ hài lòng, cho Galileo về nghỉ tại Sứ quán Tuscany.
Ngày 10 tháng Năm, Galileo trở lại toà lần thứ ba, nộp bản viết tay lời tự bào chữa. Sau khi nhắc lại những điều đã được cảnh giác 16 năm trước, Galileo “cầu xin các quan toà cao cả và khôn ngoan” nhìn nhận rằng ông không cố ý bất tuân chỉ thị, “những khuyết điểm rải rác trong sách của tôi không được đề xuất do ma lực của một dụng tâm gian trá mà thật ra chỉ là một hoài bão vô vọng để thoả mãn ước muốn tỏ ra mình thông minh hơn mức bình thường trong số các tác giả nổi tiếng”. Galileo lại được về nghỉ tại Biệt thự Medici để đợi toà báo cáo lên Giáo Hoàng, trước khi tuyên án.
Sáng 21 tháng Sáu, Galileo trở lại toà lần thứ tư để bị thẩm vấn lần cuối cùng. Toà hỏi có bao giờ và trong bao lâu, ông cho rằng Mặt trời là trung tâm của thế giới và Trái đất không phải trung tâm của thế giới nhưng chuyển động và xoay quanh mình. Ông trả lời: “Từ lâu rồi, nghĩa là từ trước khi Hội đồng Thư mục Toà thánh quyết định và ra lệnh cho tôi, tôi đã không dứt khoát trước hai quan niệm gây tranh cãi của Ptolemy và Copernicus, vì không quan niệm nào thực sự hợp với thiên nhiên. Nhưng từ khi có quyết định trên (cấm cổ võ thuyết của Copernicus), được bảo đảm bởi sự khôn ngoan của giới thẩm quyền, mọi sự lưỡng lự của tôi đã chấm dứt, và tôi đã, cũng như vẫn cho rằng quan điểm của Ptolemy là đúng nhất và không thể tranh cãi, đó là sự ổn định của trái đất và sự chuyển động của mặt trời”.
[5]
Toà tuyên án vào ngày 22-6-1633
[ : “Chúng tôi lên tiếng tuyên xử rằng ông, Galileo, vì những lý do đã nêu rõ trong phiên xử mà ông từng thú tội là đã phạm tới phán xét của Toà thánh về hành vi đáng ngờ có tính cách dị giáo như là bảo lưu và tin tưởng vào chủ thuyết sai lầm và trái với Thánh Kinh, rằng mặt trời là trung tâm của thế giới và không chuyển động từ đông sang tây và rằng trái đất chuyển động và không phải trung tâm của thế giới…”. Sách [6]](http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=7246&rb=0306#anm6#anm6) *Đối thoại*bị cấm, Galileo bị phạt tù tại Toà thánh, phải đọc bảy Thánh vịnh ăn năn, mỗi tuần một lần trong ba năm. Toà dành quyền thay đổi hình phạt sau này, tuỳ theo hạnh kiểm của tội nhân. Chỉ có bảy thẩm phán ký tên vào phán quyết. Ba người không đồng ý, trong đó có “Hồng y cháu” Francesco Barberini.
Toà thảo sẵn một bản phản tỉnh (abjuration) cho Galileo đọc. Trước khi đọc, ông yêu cầu sửa lại hai chi tiết không đúng: một, ông không phải là giáo dân xấu
[ ; hai, ông không hề thiếu ngay thẳng trong việc xin giấy phép kiểm duyệt sách [7]](http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=7246&rb=0306#anm7#anm7) [. Sau khi sửa, ông quỳ trước toà, đọc:](http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=7246&rb=0306#anm8#anm8) [8] *Tôi, Galileo, con của cố Vincenzio Galilei, người Florence, 70 tuổi, bản thân bị giữ trước toà này, và quỳ trước mặt các ngài, những Hồng y cao cả cực trọng của Toà Dị giáo chống lại tình trạng dị giáo đồi trụy trong toàn thể cộng đồng Thiên chúa giáo, hiện có trước mắt tôi và tay tôi chạm vào cuốn Thánh Kinh, thề rằng tôi vẫn tin, tôi tin bây giờ, và với Chúa giúp sức tôi sẽ tin trong tương lai tất cả những gì được giữ gìn, rao giảng, và dạy dỗ bởi Hội thánh Công giáo và Giáo tông. Nhưng xét rằng – sau khi đã được khuyên răn bởi Toà thánh phải từ bỏ hoàn toàn quan niệm sai lầm rằng mặt trời là trung tâm của thế giới và không chuyển động, và trái đất không phải là trung tâm và nó chuyển động, và rằng tôi không được giữ, bảo vệ hay dạy dưới mọi hình thức, dù bằng lời nói hay văn tự, chủ thuyết sai lầm đó, và sau khi tôi đã được thông báo là chủ thuyết đó trái với Thánh Kinh – tôi đã viết và cho in một cuốn sách trong đó tôi đã xử sự với chủ thuyết đã bị lên án và viện dẫn những lý lẽ hữu hiệu để ủng hộ nó, không đưa tới một giải pháp nào: Tôi đã bị xử là hiển nhiên khả nghi dị giáo, nghĩa là đã lưu giữ và từng tin rằng mặt trời là trung tâm của thế giới và bất động, và rằng trái đất không phải là trung tâm và di động.* *Bởi đó, với ước muốn xoá đi khỏi trí não các ngài và của mọi giáo hữu sùng tín bản án hợp lý đã dành cho tôi, tôi xin từ bỏ với lòng thành và chân thật, tôi nguyền rủa và ghê tởm những sai lầm và dị giáo đã kể và một cách đại cương tất cả và mỗi sai lầm và phe nhóm trái với Giáo hội Công giáo. Tôi xin thề và hứa rằng trong tương lai sẽ không bao giờ nói hay khẳng định qua lời nói hay chữ viết những chuyện như vậy mà nó có thể khiến tôi bị nghi ngờ tương tự; và nếu tôi biết một kẻ dị giáo nào, hay một phần tử đáng nghi là dị giáo, tôi sẽ tố cáo hắn với Toà thánh, hay Toà Dị giáo hay với Giáo quyền sở tại. Tôi cũng thề và xin hứa sẽ chấp nhận và thi hành toàn thể mọi sự đền tội Toà thánh đã hay có thể sẽ dành cho tôi. Và nếu tôi vi phạm bất cứ điều nào đã hứa, phản đối hay thề bồi, tôi sẽ phải chịu tất cả mọi sự đau đớn và hình phạt dành cho tôi và đã được công bố bởi Giáo luật và các luật lệ khác, nói chung và cách riêng, chống lại các vi phạm đó. Xin Chúa và Thánh Kinh của Người mà tay tôi đang chạm vào hãy giúp tôi.* *Tôi, Galileo Galilei, kẻ nói tới trên đây, đã từ bỏ, thề, hứa, và tự ràng buộc bởi những điều trên đây; và sự thật làm chứng, bằng chính tay tôi đã ký vào văn kiện phản tỉnh này, và đã đọc nó từng chữ một ở La Mã, tại Tu viện Minerva, ngày 22 tháng Sáu năm 1633.* *Tôi là Galileo Galilei, đã phản tỉnh như trên, bằng chính tay tôi.*
“Hồng y cháu” Barberini đã mau chóng can thiệp để thay vì bị tù tại khám đường toà thánh, Galileo bị quản thúc tại Đại sứ quán Tuscany, trong khi Đại sứ Niccolini vận động để ông được ân xá. Giáo hoàng không cho ân xá, nhưng cho phép rời La Mã. “Hồng y cháu” lại can thiệp, Giám mục Siena cho xe tới đón Galileo về, gọi là chịu quản thúc tại địa phận của mình trong năm tháng. Theo lệnh của Giáo hoàng, bản án dành cho Galileo được phổ biến mau chóng đi khắp nơi, có nhiều nơi còn tổ chức học tập, giống như đấu tố vắng mặt, để làm gương cho giới trí thức và khoa học gia. Trong khi ấy,
*Đối thoại* bán rất chạy qua chợ đen, với giá đắt gấp mười hay mười hai lần giá chính thức. Ngoài nước Ý, *Đối thoại* được dịch ra tiếng Latinh năm 1635, và tiếng Anh năm 1661.
Bản liệt kê sách bị cấm của Hội đồng Thư mục Toà thánh có tên
*Đối thoại* lần đầu trong kỳ phát hành năm 1664, hơn hai chục năm sau khi Galileo đã qua đời, và tồn tại gần hai trăm năm. Năm 1757, Hội đồng Thư mục thôi cấm sách giảng dạy chủ thuyết Copernicus, nhưng vẫn duy trì lệnh cấm *Đối thoại* cho đến năm 1822. Thư mục sách cấm ấn hành năm 1835 mới không còn tên *Đối thoại*.
Rời Đại sứ quán Tuscany ở La Mã ngày 6-7, về tới Siena ngày 9-7-1633, tù nhân Galileo được Tổng Giám mục Piccolomini đối xử như thượng khách. Bị toà Dị giáo kết án, uy tín của Galileo chẳng những không bị suy giảm, còn tăng lên. Khắp nơi tại Âu châu, đều có các nhân vật danh tiếng bênh vực Galileo, ví dụ Đại sứ Pháp tại La mã, triết gia René Descartes tại Hoà Lan… Ngay cả hàng giáo phẩm Công giáo, cũng có những người lên tiếng chỉ trích bản án dành cho Galileo, như Tổng Giám mục Piccolomini, và Micanzio, nhà thần học của Cộng hoà Venice. Tổng Giám mục Siena suýt bị truy tố truất quyền, chỉ vì bênh vực Galileo quá hăng hái.
Trong thời gian bị quản thúc tại Siena, Galileo bắt đầu viết cuốn sách khác, tựa là
*Hai khoa học mới* (Two New Sciences) [ . Về hình thức, sách này cũng giống cuốn [9]](http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=7246&rb=0306#anm9#anm9) *Đối thoại*trước. Ba nhân vật Salviati, Sagredo va Simplicio gặp lại, thảo luận về hai chủ đề mới, là: (a) Tương đối giữa tầm vóc (size) và sức mạnh của vật liệu (materials), và (b) Chuyển động (motion) của sự vật. Tư tưởng của Galileo về chuyển động là khởi điểm cho các công trình vật lý của Newton sau này [. Chính Galileo nghĩ rằng cuốn](http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=7246&rb=0306#anm10#anm10) [10] *Hai khoa học mới*của ông quan trọng hơn cả *Đối thoại*. Ba thế kỷ sau, Einstein cũng thừa nhận Galileo là cha đẻ của nền vật lý hiện đại, nếu không nói là của cả nền khoa học hiện đại.
Cuối năm 1633, Galileo được Giáo hoàng Urban VIII cho phép rời Siena, về chịu quản thúc tại gia ở Arcetri, coi nhà mình như nhà tù. Ông tiếp tục làm việc để hoàn thành tác phẩm mới, tuy không có hy vọng xuất bản ở Ý. Nhiều cố gắng đưa lén bản thảo ra ngoài nước để in ở Pháp hay Đức. Cuối cùng, sách được xuất bản tại Hoà Lan vào đầu năm 1638, và bán rất chạy. Khi một ấn bản đến được tay Galileo vào giữa năm 1638, ông đã bị mù. Chúa công Ferdinando cho Viviani, một thiếu niên 16 tuổi có thiên tài về toán học tới ở cạnh ông, vừa để giúp đỡ, vừa học hỏi. Ông coi cậu này như con trai thứ hai của mình. Sau này, Viviani là tác giả cuốn tiểu sử đầy đủ nhất về Galileo.
Galileo mất trên giường bệnh vào ngày 8-1-1642, bên cạnh có con trai Vincenzio, một học trò lớn là Torricelli, và học trò nhỏ là Viviani. Quản thủ thư viện của “Hồng Y cháu” Barberini ở La Mã ra tuyên bố: “Tin hôm nay cho biết sự ra đi của ông Galilei đã gây xúc động chẳng những cho Florence mà còn cho khắp thế giới. Cả thế kỷ chúng ta đã nhận được từ con người siêu phàm này nhiều vinh quang hơn hầu hết các triết gia bình thường khác. Giờ đây, ghen tị chấm dứt, sự cao cả của nhà trí thức này bắt đầu được thừa nhận và sẽ phục vụ sự thịnh vượng của toàn thể trong việc hướng dẫn tìm chân lý”.
Chúa công Ferdinando định mai táng trọng thể Galileo, nhưng bị Giáo hoàng Urban VIII ngăn cấm, nên phải chôn ông tại một nơi kín đáo: Dưới chân toà giảng tại Nhà nguỵện Tập sinh trong Thánh đường Santa Croce. Năm 1737, một thế kỷ sau khi chết, Galileo mới được cải táng, chôn tại một nơi xứng đáng, gần cửa chính Santa Croce, đối diện mộ của nghệ sĩ thiên tài Michelangelo.
Như vậy, hoàn toàn không có chuyện Galileo Galilei phải lên giàn thiêu, và tất nhiên, cũng không có chuyện trước khi chết vì lửa thiêu vẫn hiên ngang nói rằng trái đất vẫn quay. Có truyền thuyết cho rằng, sau khi quỳ đọc xong lời phản tỉnh tại Toà Dị giáo, trong khi đứng dậy, Galileo đã lẩm bẩm mấy chữ “eppur si muove”, nghĩa là “nhưng nó vẫn quay”. Tuy nhiên, không có tài liệu khả tín nào xác nhận điều này. Rất có thể, do vô tình hay cố ý, truyền thuyết tô vẽ Galileo như một tử tội anh hùng trên giàn thiêu đã bắt nguồn từ cái chết của một người khác cùng thời, là Giordano Bruno.
Bruno sinh 1548 (6 năm trước Galileo) tại Nola, thuộc vương quốc Naples, đi tu Dòng Dominico, làm linh mục năm 1572, và là một triết gia nắm được nghệ thuật luyện trí nhớ. Không phải người đóng góp nhiều cho khoa học như Galileo, nhưng ông đã không ngừng đề cao tư tưởng của Copernicus. Để tránh bị Toà Dị giáo bắt, ông bỏ dòng tu, bỏ Ý đi chu du khắp nơi như Thụy Sĩ, Pháp, Đức, Anh… và được trong dụng tại nhiều nơi. Sau khi bị “rút phép thông công”, ông kịch liệt chống lại Giáo hội Công giáo La Mã, gọi Chúa Giêsu là một nhà ảo thuật tài ba. Ông bị Toà Dị giáo bắt năm 1592 khi trở lại Venice dạy thuật luyện trí nhớ, bị giam 8 năm tại khám đường Toà thánh ở La Mã. Sẽ được tha nếu chịu cam kết cải tà quy chính, nhưng cuối cùng, ông thà chịu chết chứ không chịu khuất phục. Ngày 9-2-1600, khi nghe toà tuyên án tử hình trên giàn thiêu, ông nói: “Khi tuyên án xử tôi, có lẽ quý vị quan toà sợ hãi nhiều hơn tôi”. Toà cho 8 ngày để phản tỉnh, ông vẫn nhất định không thay đổi, và hiên ngang lên giàn thiêu ngày 17-2-1600 tại Campo dei Fiori ở La Mã. Phe vô thần ngày nay coi ông là một người tử vì đạo.
Phải chăng gương anh hùng của Giordano Bruno đã được gán cho Galileo Galilei?
Những người sùng bái anh hùng có thể thất vọng khi biết Galileo đã chịu khất phục trước Toà Dị giáo. Thật ra, so sánh giữa Bruno và Galileo, thái độ chịu khuất phục mang nhiều ý nghĩa hơn. Hình ảnh một người bất khuất chết trên giàn thiêu như Bruno chỉ vẽ ra nét anh hùng của một cá nhân. Hình ảnh một học giả 70 tuổi chịu quỳ gối khuất phục trước cường quyền, vẽ ra sự thô bạo của cả một hệ thống cai trị. Cường quyền có thể bắt người ta nhận những tội không hề phạm, nhưng ngay cả thần quyền cũng không thể thay đổi được sự thật. Bốn thế kỷ sau, mấy ai còn nhớ tới anh hùng Giordano Bruno, nhưng Giáo hoàng John Paul II đã phải nhân danh Giáo hội, lên tiếng xin lỗi Galileo Galilei.
Một năm sau ngày lên ngôi, Giáo hoàng John Paul II vào năm 1979 đã kêu gọi các nhà thần học, sử gia và học giả xét lại vụ án Galileo. Năm 1982 Giáo hoàng John Paul II thành lập Ủy ban Galileo gồm bốn nhóm nghiên cứu tái cứu xét vụ Galileo. Năm 1992, Giáo hoàng John Paul II chính thức ủng hộ và ca tụng tư tưởng cùng công nghiệp của Galileo. Bản tin của hãng
*Reuters* từ La Mã, phổ biến vào ngày 1-11-1992, viết: *ROME, Oct.31 – Để chính thức sửa sai, qua một diễn văn đọc hôm nay, Giáo hoàng John Paul II công nhận rằng Giáo hội Công giáo La Mã đã sai lầm khi kết án Galileo 359 năm trước về việc cho rằng trái đất chuyển động quanh mặt trời.* *Buổi nói chuyện của Giáo hoàng tại Hàn lâm Viện Khoa học Giáo hoàng đã kết thúc cuộc điều tra 13 năm về việc Giáo hội đã kết án Galileo năm 1633, một trong những xung khắc nổi bật trong lịch sử giũa đức tin và khoa học. Galileo đã bị buộc phải chối bỏ những khám phá khoa học của mình để khỏi bị đốt trên giàn thiêu và trải qua tám năm còn lại của đời mình bị quản thúc tại gia…* *Mặc dầu Giáo hoàng thừa nhận Giáo hội đã sai lầm đối với Galileo, ngài nói rằng các nhà thần học vào thế kỷ 17 đã làm việc với những sự hiểu biết có được vào thời đó.*
Thật ra, không phải các nhà thần học thế kỷ 17 thiếu những tài liệu cần thiết có thể giúp họ sáng suốt hơn. Những công trình của Copernicus và Galileo chính là những hiểu biết quý giá, nhưng đã bị các nhà thần học của Toà thánh ra lệnh cấm. Phủ nhận hiểu biết và thiếu hiểu biết là hai điều khác nhau.
Đinh Từ Thức
——
**Tài liệu tham khảo:** *Galileo’s Daughter, A Historical Memoir of Science, Faith, and Love* của Dava Sobel, Walker Publishing Company, Inc. 1999;
*Catholic Encyclopedia*; Tài liệu của University of St Andrews, Scotland, School of Mathematics and Statistics;
Thánh Kinh trọn bộ
*Cựu ước* và *Tân ước*, nhiều dịch giả, nxb. TP/HCM, 1998.
© 2006 talawas
[Lee: You must have contention, a clash of ideas. If Galileo had not challenged the Pope, we would still believe the world is flat, right? And Christopher Columbus might never have discovered America](http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=7246&rb=0306#nr1#nr1) [1] [Nguyên tác tiếng Ý “DIALOGO di Galileo Galilei…” Tên đầy đủ được dịch ra tiếng Anh là:](http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=7246&rb=0306#nr2#nr2) [2] *Dialogue* *of* *Galileo Galilei, Lycean* *Special Mathematician of the University of Pisa* *And Philosopher and Chief Mathematician* *of the Most Serene* *Grand Duke of Tuscany.* *Where, in the meetings of four days, there is discussion* *Concerning the two* *Chief Systems of the World,* *Ptolemaic and Copernican,* *Propounding inconclusively the philosophical and physical reasons* *As much for one side as for the other.* [Hồng y Barberini gửi thư cho Galileo lần đầu tiên vào năm 1611, ca tụng ông là người đức độ, phẩm giá cao. Barberini làm thơ ca tụng Galileo năm 1622, và thư cuối cùng gửi cho Galileo vào tháng Sáu năm 1623, chỉ mấy tuần trước khi thành Giáo hoàng Urban VIII (Galileo’s Daughter, tr. 102).](http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=7246&rb=0306#nr3#nr3) [3] [Đi từ Florence tới La mã bằng xe ngựa mất khoảng một tuần, cộng với hai tuần bị cô lập phòng bệnh dịch.](http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=7246&rb=0306#nr4#nr4) [4] [5] *Galileo’s Daughter*, tr. 271. [Toà họp tại nữ tu viện Dominico, cạnh nhà thờ Santa Maria Sopra Minerva, ngay trung tâm thành phố.](http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=7246&rb=0306#nr6#nr6) [6] [Galileo quảng bá thuyết về hệ mặt trời của Copernicus, không phải vì ông chống Giáo hội La mã, mà ngược lại, là người ngoan đạo, ông muốn cố gắng bảo vệ Giáo hội khỏi bị chế nhạo là lạc hậu, thiếu hiểu biết.](http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=7246&rb=0306#nr7#nr7) [7] [Galileo đã xin kiểm duyệt](http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=7246&rb=0306#nr8#nr8) [8] *Đối thoại*tới hai lần. Lần đầu ở La mã, rồi khi sách phải mang về in ở Florence, ông xin kiểm duyệt lần thứ nhì ở đây, cho chắc ăn. [Tên đầy đủ được dịch sang tiếng Anh:](http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=7246&rb=0306#nr9#nr9) [9] *Discourses* *And* *Mathematical* *Demonstrations,* *Concerning Two New Sciences* *Pertaining to* *Mechanics & Local Motions,* *By Signor* *Galileo Galilei, Lyncean* *Philosopher and Chief Mathematician to His Serene Highness* *The Grand Duke of Tuscany.* *With an Appendix on the center of gravity in various Solids.* [Galileo mất tháng Giêng, Newton ra đời tháng 12, cùng năm 1642.](http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=7246&rb=0306#nr10#nr10) [10]
Reblogged this on Not Only A Marketing Blog and commented:
#worthreading
LikeLike
Tuyệt vời, bài viết như mở mắt cho người đọc. Ra bấy lâu nay mình vẫn tưởng lầm. Câu chuyện về Galilei có tên là ” Dù sao trái đất vẫn quay ” in trong SGK cấp I.
LikeLike
Nếu Galile không quỳ gối, đã không có tác phẩm “Hai khoa học mới” làm nền tảng cho Vật lý học hiện đại. Khâm phục ông ❤
LikeLike

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

X-ac: 3.dca _dca


markdown:
Biết đến Waka là một điều hạnh phúc hơn cả có người yêu.
Nhờ Waka, tôi tìm được ánh sáng để thay đổi cuộc đời mình, tôi đã trưởng thành và mạnh mẽ hơn.
Waka là một app đọc sách không thể tuyệt vời hơn, góp phần phát triển văn hóa đọc và dân trí Việt.
Truy cập Waka, người dùng tiếp cận thư viện sách điện tử với trên 10.000 tựa sách có bản quyền
Waka sẽ góp phần thay đổi tư duy và hành vi đọc sách của người Việt theo hướng tích cực
Waka đã có hơn 2 triệu độc giả trên khắp cả nước, với hơn 2 triệu lượt cài ứng dụng

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Connection: close

Pragma: no-cache

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: Host,Accept-Encoding

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
Lời nói đầu
Ngày nay với sự phát triển vượt bậc của khoa học kỹ thuật đã không ít tạo ra nhũng sự nhảy vọt về mọi mặt , đã đưa nhân loại tiến xa hơn nữa . Trong những năm gần đây chúng ta đã đạt được một số thành tựu phát triển rực rỡ về khoa học kỹ thuật,các ngành như du lịch,dịch vụ,xuất khẩu,lương thực thực phẩm sang các nước .vv . Đằng sau những thành tựu chúng ta đã đạt được,thì cũng có không ít vấn đề mà Đảng và nhà nước ta cần quan tâm như :Tệ nạn xã hội,lạm phát,thất nghiệp .Song với hạn chế của bài viết mà chúng ta không thể phân tích kỹ từng vấn đề đang xảy ra trong xã hội như hiện nay được.Nhưng có lẽ vấn đề được quan tâm hàng đầu ở đây có lẽ là thất nghiệp .
Thất nghiệp,đó là vấn đề cả thế giới cần quan tâm. Bất kỳ một quốc gia nào dù nền kinh tế có phát triển đến đâu đi chăng nữa thì vẫn tồn tại thất nghiệp đó là vấn đề không tránh khỏi chỉ có điều là thất nghiệp đó ở mức độ thấp hay cao mà thôi.Với thời gian không cho phép chính vì thế mà bài viết này chúng ta chỉ đề cập đến tỷ lệ thất nghiệp ở Việt Nam.Thất nghiệp , nó còn kéo theo nhiều vấn đề đằng sau:Sẽ dẫn đến tình trạng làm giảm nền kinh tế,sự gia tăng của các tệ nạn xã hội như cờ bạc,trộm cắp,làm sói mòn nếp sống lành mạnh,phá vỡ nhiều mối quan hệ.Tạo ra sự lo lắng cho toàn xã hội .
Nguyên nhân chính dẫn đến thất nghiệp là do đâu ?
Đó là do :
Do trình độ học vấn
Tỷ lệ sinh đẻ cao
Do cơ cấu ngành nghề không phù hợp
Do chính sách nhà nước
Chương I: Một số điều về thất nghiệp
Chương II: Thực trạng tình hình thất nghiệp tại Việt Nam trong những năm qua
Chương III: Một số biện pháp giảm thiểu thât snghieepj tại Việt Nam
Xem Thêm:
[Thực trạng và giải pháp giảm thiểu tình trạng thất nghiệp ở Việt Nam]Nội dung trên chỉ thể hiện một phần hoặc nhiều phần trích dẫn. Để có thể xem đầy đủ, chi tiết và đúng định dạng tài liệu, bạn vui lòng tải tài liệu. Hy vọng tài liệu [sẽ giúp ích cho bạn.] Thực trạng và giải pháp giảm thiểu tình trạng thất nghiệp ở Việt Nam
- Gửi tài liệu
- Bình luận
-
## Thực trạng và giải pháp giảm thiểu tình trạng thất nghiệp ở Việt Nam
[#1](threads/7591-thuc-trang-va-giai-phap-giam-thieu-tinh-trang-that-nghiep-o-viet-nam.html?s=dac038d9c0471a8275246a90d8e4ebf8&p=7652#post7652)
**LUẬN VĂN** [Thực trạng và giải pháp giảm thiểu tình trạng thất nghiệp ở Việt Nam](threads/7591-thuc-trang-va-giai-phap-giam-thieu-tinh-trang-that-nghiep-o-viet-nam.html?s=dac038d9c0471a8275246a90d8e4ebf8)
Thực trạng và giải pháp giảm thiểu tình trạng thất nghiệp ở Việt Nam
[Thực trạng và giải pháp giảm thiểu tình trạng thất nghiệp ở Việt Nam](threads/7591-thuc-trang-va-giai-phap-giam-thieu-tinh-trang-that-nghiep-o-viet-nam.html.html?s=dac038d9c0471a8275246a90d8e4ebf8)
Đang tải dữ liệu...
Vui lòng Tải xuống để xem tài liệu đầy đủ.
Gửi bình luận
♥ Tải tài liệu

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: Apache/2.2.15 (CentOS)

Pragma: private

Cache-Control: private, must-revalidate


markdown:
ZH
VI
TR
RU
RO
PT
PL
NL
KO
JA
IT
HU
FR
FI
ES
EN
DE
DA
Grimm mesék
Hasonlítsa össze ez a mese két nyelven
grimmstories.com
MAGYAR
A halászrúl és az ű feleségirűl
TIẾNG VIỆT
Hai vợ chồng người đánh cá (hay chuyện Ông già và biển cả)
Élt egyszer valaha régen egy halász. Egy szerény kis kunyhóban lakott a tenger partján a feleségével. Minden áldott nap kiment halászni, kivetette a horgot, s várta, várta a halat. Egy szép napon megint ott horgászott a parton, bámult a szép tiszta vízbe, üldögélt a botja mellett, és türelmesen várt, egyre csak várt. Egyszerre csak megrándult a zsineg, lemerült a horog a mélybe, s ahogy a halász fölhúzta, egy nagy csuka tátogott rajta.
- Hallod-e, te halász - szólalt meg -, kérlek, hagyd meg az életemet, nem igazi csuka vagyok én, hanem elvarázsolt herceg. Mit használ neked, ha megölsz? Inkább dobj vissza a vízbe, hadd lubickoljak tovább.
- Menj csak az utadra - felelte a halász -, hogyan is bántanék egy csukát, amelyik beszélni tud?
Azzal visszacsusszantotta a halat a szép tiszta vízbe, fölszedelőzködött, és hazament a kunyhóba a feleségéhez.
- Mi az, ember, ma semmit nem fogtál? - kérdezte az asszony.
- Nem fogtam - felelte a halász -, csak egy csukát. Azt mondta elvarázsolt herceg, hát visszaengedtem a vízbe.
- És nem kívántál érte semmit tőle?
- Nem. Mit is kívántam volna?
- Ó, te szerencsétlen - korholta az asszony, - Nem látod, milyen utálatos mindig ebben a nyomorúságos kis kunyhóban lakni, büdös is, mocskos is: kívánhattál volna magadnak egy szép kis házat. Menj csak vissza a partra, hívd ki a vízből a csukát, mondd meg neki, szeretnénk egy szép kis házat; biztosan megadja.
- Ej, hagyd, anyjuk - mondta az ember -, mi a csodának mennék!
- Ugyan, ne tehetetlenkedjél! - zsörtölődött a felesége. - Nem megfogtad? Nem elengedted? Neked köszönheti az életét; biztosan megadja, amit kérsz tőle. No, csak szedd a lábad, de hamar!
Az embernek nem nagyon akaródzott elmenni, de az asszonnyal sem volt kedve civakodni, hát kiballagott szép lassan a partra.
A víz zöld meg sárga volt, már nem olyan tiszta, mint az előbb. A halász kiállt a szélére, és elkezdte:
Tiki-toka-terelő,
csuka koma, jer elő,
ami van, az nem elég,
mást akar a feleség.
Hát csak kidugja a fejét a csuka a vízből, s kérdi:
- No, mit akar hát?
- Azért rágja a fülemet - felelte a halász -, hogy ha egyszer megfogtalak miért nem kértem tőled valamit az életed fejében. Nem akar megmaradni a kunyhóban, mindenáron egy kis házat szeretne.
- No, csak menj haza, máris megvan - mondta a csuka.
Az ember hazament, s már nem a régi szegényes viskóban találta a feleségét.
Szép kis ház állt a kunyhó helyén, a kapu mellett kispad, azon üldögélt az asszony.
S ahogy meglátta az urát, elébe ment, kézen fogta, azt mondta: - Gyere csak be, nézz körül, mennyivel szebb most már nálunk!
Csinos pitvar meg takaros kis szoba volt a házban, a szobában egy-egy puha ágy mindegyiküknek, azonfelül konyha meg éléskamra, fölszerelve mindennel, ami csak kell, vasedénnyel, rézedénnyel, fehér porcelánnal. A ház mögött meg kis udvar, benne tyúk, kacsa, lábasjószág, a végében zöldségeskert, gyümölcsöskert.
- No, tetszik? - kérdezte az asszony.
- Tetszik bizony - mondta az ember -, sose kívánnék szebbet magunknak!
Hanem az asszony fölemelte a mutatóujját, úgy mondta: - Majd ezen még gondolkodunk!
Azzal jóízűen megvacsoráztak, utána pedig lefeküdtek, és aludtak egyfolytában reggelig.
Így ment ez egy-két hétig békességben. Hanem akkor egyszer csak azt mondta az asszony:
- Hallod-e, ember! Nagyon szűk nekünk ez a ház. Az udvar is kicsiny, a kert is aprócska; nagyobbat is adhatott volna a csuka. Szeretnék szép, tágas kőkastélyban lakni. Menj, keresd meg a csukát, kérd meg, ajándékozzon nekünk egy kastélyt.
- Asszony, asszony - korholta a halász -, épp elég nagy ez a ház, minek laknánk mi kastélyban?
- Ej - szólt rá az asszony -, menj csak, ha mondom! A csuka biztosan megadja.
- Nem úgy van, asszony! Most adott házat, hogyan háborgathatnám már megint? Még zokon venné.
De az asszony ráripakodott:
- Ne okvetetlenkedjél itt nekem; hanem eredj, ha mondom!
A halásznak nehéz lett a szíve, csak nem akart menni, s váltig azt hajtogatta magában: "Nincs ez rendjén" - de azért mégiscsak kiballagott. Ahogy a partra ért, látta: sűrű a víz, lila meg szürke meg sötétkék, nem olyan zöld és sárga, mint a múltkor; de azért még csendes volt. Megállt a szélén, rákezdte:
Tiki-toka-terelő,
csuka koma, jer elő,
ami van, az nem elég,
mást akar a feleség.
- No, mit akar hát? - kérdezte a csuka.
- Haj - felelte a halász -, nagy kőkastélyban akar lakni!
- No, csak menj haza szépen, ott vár már az asszony a kastély kapujában.
A halász elindult, s egyszerre csak mit látott? Nagy kőpalota büszkélkedett a kis házuk helyén, a felesége meg fönn állt a lépcső tetején, és éppen be akart nyitni. Amint az urát meglátta, vidáman integetni kezdett neki, aztán kézen fogta, és azt mondta:
- Gyere csak, nézzük meg az új otthonunkat!
Hatalmas márványburkolatos csarnokba léptek. Szolgák serege várta ott őket; mélyen meghajoltak a gazdáik előtt, és kitárták az ajtókat. Gyönyörűen tapétázott sima falak ragyogtak feléjük, a szobákban csupa aranyszék meg aranyasztal, és a mennyezetről sokágú kristálycsillárok függtek. Minden szobában, minden kamrában süppedős szőnyegek; az asztalok meg csak úgy roskadoztak a legfinomabb ételektől, legzamatosabb boroktól. A palota mögött tágas udvar húzódott, benne lóistálló, tehénistálló, pompás hintókkal rakott kocsiszín, az udvaron túl pedig fölséges kert a világ legszebb virágaival és legízesebb gyümölcseivel. Aztán csodálatos park, csak a hossza vagy fél mérföld, pázsitján, csalitosaiban őzek, szarvasok, nyulak szökelltek; egyszóval együtt volt itt minden, amit csak ember kívánhat.
- No, látod, hát nem szép ez? - kérdezte az asszony.
- Bizony, gyönyörű szép - felelte a férje -, most aztán már igazán nem kívánhatunk szebbet magunknak.
- Majd ezen még gondolkodunk - mondta a felesége. Előbb alszunk rá egyet.
Azzal lefeküdtek. Másnap az asszony ébredt korábban. Éppen megvirradt: ahogy az ágyból kitekintett, ott pompázott a szeme előtt az egész vidék. Az ura még lustálkodott, nyújtózkodott, heverészett a finom ágyban, de az asszony oldalba lökte a könyökével.
- Kelj már fel, ember, kukkants csak ki az ablakon! Miért ne lehetne ez az egész gyönyörű ország a miénk? Eredj gyorsan a csukához, mondd meg neki, hogy királyné akarok lenni.
- Asszony, asszony - korholta a férje -, ugyan mi a csudának lennél te királyné? Én bizony nem akarok király lenni!
- Hát ha te nem akarsz, nem akarsz; de én királynő leszek, megértetted?! - pattogott az asszony. - Egy-kettő, siess a csukához, mondd meg neki, mit kívánok!
Szegény halász egészen nekikeseredett, hogy a felesége most meg már királynő akar lenni. "Nincs ez rendjén" - dohogta magában, de szólni nem mert egy szót sem, mert hát tudta, hogy az asszonnyal nem tanácsos ujjat húzni. Így aztán akár tetszett neki, akár nem, csak kiballagott megint a tengerhez.
Kiért a partra, s ijedten látta, hogy a víz egészen feketésszürke, háborogva hányja a habját, és igen bűzlik. Azért mégiscsak odaállt a szélére, és elkezdte a mondókáját:
Tiki-toka-terelő,
csuka koma, jer elő,
ami van, az nem elég,
mást akar a feleség.
- No, mit akar hát? - kérdezte a csuka.
- Haj - felelte a halász -, most meg királynő akar lenni!
- No, csak menj haza szépen, máris az.
A jámbor embernek majd leesett az álla, amikor a kastélyuk helyén csipkés oromfalú, bástyás-tornyos várat talált. Silbak állt a kapu előtt, az udvaron meg csak úgy nyüzsgött a sok katona, dobos meg trombitás. Belépett a házba: csupa arany, csupa márvány volt odabent minden, meg csupa pompás szőnyeg, csupa aranyos bojt. Trombita harsant, fölpattant a nagyterem ajtaja: a testőrség díszbe vágta magát, a hopmester hajbókolt, a halászné meg ott ült aranyos-gyémántos trónuson, fején aranykoronával, kezében drágaköves színarany jogarral. Jobbra is, balra is hat-hat szépséges leányzó állt mellette, szép sorjában úgy, hogy a következő mindig egy fejjel kisebb volt annál, aki mögött állott. A halász odalépett elébe:
- Asszony, hát királynő lettél?
- Úgy bizony - felelte az asszony -, királynő vagyok.
Az ember csak állt és nézte, s amikor már jól megnézte, így szólt:
- Szó, ami szó, ugyancsak takaros királynő vagy! Hanem most aztán már igazán nem kívánunk többé semmit.
- Dehogynem! - tiltakozott a halászné, és egészen elfogta a nyugtalanság. - Unalmas dolog ez, máris alig állhatom. Menj el a csukához, mondd meg neki: királynő ugyan vagyok már, de most császárnő akarok lenni!
- Asszony, asszony - csóválta a fejét a halász -, minek lennél te császárnő?
- Mondom neked, siess a csukához, császárnő akarok lenni!
- Érts szót - mondta az ember -, már hogyan tehetne téged császárrá a csuka? Császár csak egy van a birodalomban; császárrá még a csuka sem tehet senkit; nem és nem!
- Micsoda?! - rikoltott az asszony. - Én vagyok a királynő, te meg csak a férjem vagy, mégsem engedelmeskedel? Indulj, egy-kettő; aki megtesz valakit királynak, megteheti császárnak is! Szedd a lábad; ne is merészelj ellenkezni velem, mert megharagszom!
Mit tehetett szegény feje? Ha kelletlenül is, de csak elindult; tudta, nem tanácsos magára haragítani az asszonyt, különösen most, hogy királynő lett. De ahogy bandukolt, magában egyre csak azt hajtogatta: "Sehogyan sincs ez rendjén, ez a császárság mégiscsak szemtelenség, ezért végül még a csuka is megharagszik."
Így morfondírozott, míg ki nem ért a tengerpartra. Színfekete volt a víz, sűrű, mint az olaj, háborgott erősen, hányta a tajtékot, s olyan forgószél nyargalászott rajta, hogy csak úgy kavargott. A halász megijedt; megállt a parton, aztán vonakodva, félősen rákezdte:
Tiki-toka-terelő,
csuka koma, jer elő,
ami van, az nem elég,
mást akar a feleség.
- No, mit akar hát? - kérdezte a csuka.
- Jaj, kedves csuka, császárnő akar lenni a feleségem!
- No, csak menj haza szépen, máris az.
Az ember hazament; hát ott áll előtte egy gyönyörűséges palota csiszolt márványkőből, alabástrom szobrokkal, aranycirádákkal. A kapu előtt katonák meneteltek, pergett a dob, rárivallt a trombita, harsogtak a kürtök. Odabent pedig úgy sürögtek-forogtak a bárók, grófok, hercegek, mintha csak inasok volnának; hajbókolva tárták ki előtte a színarany ajtót. A halász belépett: ott ült a felesége egyetlen aranytömbből kifaragott trónusán, volt az vagy két méter; fején háromrőfnyi, briliánsokkal, kárbunkulusokkal ékes korona; egyik kezében a jogar, a másikban az országalma, mellette kétoldalt két sorban a válogatott testőrök, minden következő kisebb az előtte állónál, a legelső kétméteres óriás, a legutolsó meg parányi törpe, akkora, mint a kisujjam. S előtte fejedelmek és hercegek, seregestül. A halász elámult:
- Asszony, hát császárnő lettél?
- Igen - felelte az asszony -, az vagyok.
A halász meg csak állt és nézte, aztán amikor már jól megnézte, így szólt: - Szó, ami szó, asszony, ugyancsak takaros császárnő vagy!
A feleség azonban ráripakodott:
- Mit bámészkodol itt?! Császárnő vagyok, az igaz, de most már pápa akarok lenni! Eredj a csukához, mondd meg neki!
- Asszony, asszony, mi minden nem akarsz te lenni? - kérdezte megrökönyödve a férje. - Pápa nem lehetsz, pápa csak egyetlenegy van az egész világon! Hogy is gondolsz ilyet?!
- Hallod-e, ember, ne vitatkozzál velem; kotródj szaporán a csukához, mert nekem még a mai napon pápának kell lennem!
- Nem és nem - tiltakozott a halász -, én ezt meg nem mondom neki, ez mégiscsak sok, pápának igazán nem tehet meg!
- Ne locsogj itt összevissza! - rivallt rá az asszony. - Ha megtett császárnak, megtehet pápának is. Különben pedig jegyezd meg magadnak: én vagyok a császárnő, te meg csak a férjem vagy, azt teszed, amit mondok!
Mit volt mit tennie szegény halásznak? Egészen elkeseredett, de azért elindult; hanem útközben úgy félt, hogy össze-összekoccant a foga, s már-már úgy érezte, tüstént összerogy.
Egyszerre rettenetes szél kerekedett, fekete felhők rohantak az égen, besötétedett, mintha már öreg este volna, nyögtek a lombok, fölcsapott a víz, zúgott, mintha forrna, neki-nekirontott a partnak; tajtékzott a sziklákon. messze vészjeleket adtak a hajók; mint a dióhéjat, ugráltatták, táncoltatták őket a hegynagyságú hullámok. Csak a mennybolt közepén derengett még egy tenyérnyi kékség, körös-körül azonban úgy vöröslött az ég, mint a legvadabb viharban. A halász csüggedten megállt a parton, és reszketve rákezdte:
Tiki-toka-terelő,
csuka koma, jer elő,
ami van, az nem elég,
mást akar a feleség.
- No, mit akar hát? - kérdezte a csuka.
- Jaj - nyögte a halász -, pápa akar lenni!
- No, menj csak haza szépen, máris az.
Hazament a halász, nagy-nagy templomot talált a kastély helyén s körülötte sok fényes palotát. Áttört a tömegen; hát odabent ezer meg ezer gyertyaszál égett, s a nagy fényességben színarany ruhában ott ült egy magasságos nagy trónuson az asszony, hármas aranykorona a fején, körülötte a papság, kétoldalt meg szép sorjában gyertyák füzérben, a legnagyobb, akár egy torony, a legkisebb, akár egy kicsi mécses. Császárok, királyok hódoltat. előtte térdre borultak, úgy csókolták meg a cipője csücskét.
- Asszony - szólt az ember, mikor végre odaért elébe -, hát pápa lettél.
- Igen - felelte az asszony -, az vagyok.
A halász megállt előtte, és jól megnézte magának; de az olyan volt, mintha a fényességes napba nézett volna. Mikor már eleget nézte, azt mondta:
- Szó, ami szó, anyjuk, ugyancsak takaros pápa vagy!
De az asszony csak ült mereven, mint a faszent, meg se rebbent, meg se moccant.
- Most aztán nyughass már - mondta az ember -, pápa vagy, ennél több úgysem lehetsz már!
- Ezen majd még gondolkodom - felelte az asszony.
Azzal aludni mentek. De a halászné, ha már pápa volt is, csak nem nyughatott, csak nem is alhatott. Míg az ura békében szendergett az aznapi sok lótás-futás után, ő a szemét sem hunyta le, hanem csak dobálta magát egyik oldaláról másik oldalára egyre azon rágódott; mi lehetne még. De hiába, semmit nem tudott kitalálni. Közben megvirradt; világosodni kezdett az ég, sötétkékből halványkék lett a színe, az alja meg aranyossárga; aztán egyszerre megjelent a láthatár alján a kelő nap lángvörös korongjának a csücske. Lassan, méltóságteljesen emelkedett mind följebb és följebb a sugárzó égitest egyszerre csak teljes pompájában fölragyogott, elvált a földtől, és elindult diadalmas égi útjára.
A halászné fölült az ágyában, s úgy nézte a napkeltét, mint akit megbabonáztak.
- Hej - sóhajtotta -, most már nincs más vágyam, csak az, hogy én engedjem fel az égre a napot meg a holdat!
Jól oldalba bökte az urát a könyökével.
- Ember, ébredj, öltözz gyorsan, szaladj a csukához! Én akarok lenni az Úristen!
A halász még egészen bódult volt az álomtól, mégis úgy megijedt, hogy azon nyomban kiesett az ágyból. Azt hitte, rosszul hallott; a szemét dörgölve kérdezte:
- Mit beszélsz, anyjuk?
- Azt hogy én akarok lenni az Úristen, én akarom fölengedni a napot meg a holdat az égre!
Közben olyan komiszul mérte végig az urát, hogy annak a torkán akadt a tiltakozás.
- Ne mamlaszkodjál! - sürgette a halászné. - Ugorjál mert baj lesz!
Szegény ember térdre esett előtte, összetette a kezét úgy könyörgött neki.
- Jaj, anyjuk, ezt mát igazán nem teheti meg a csuka! Kérlek, szállj magadba, érd be a pápaságoddal!
Az asszony kiugrott az ágyból, elkezdett föl-le szaladgálni a teremben, haját tépte, tombolt, esztelen dühében vadul visítozta:
- Nem bírom ki! Nem bírom ki! Takarodj!
Szegény halász fölrántotta a nadrágját, s futott a tengerhez, mint akit hét ördög kerget.
Odakint olyan vihar dühöngött, hogy a jámbort majd leverte a lábáról. Házakat döntött össze, fákat csavart ki, meglódított egy-egy mázsás sziklát, s irtózatos robajjal belegörgette a tengerbe. Az ég szurokfekete volt; villámlott, mennydörgött szüntelenül. A tenger meg úgy harsogott óriási tajtékos hullámaival, hogy szegény halász majdnem megsüketült. Megállni nem tudott, mert az orkán elsodorta volna; lehasalt hát a víz szélén, és vacogó foggal elrebegte a mondókáját:
Tiki-toka-terelő,
csuka koma, jer elő,
ami van, az nem elég,
mást akar a feleség.
- No, mit akar hát? - kérdezte a csuka.
- Jaj - nyögte a halász - ő akar lenni az Úristen!
- Hát akkor menj csak haza szépen, ott ül megint az asszony a halászkunyhóban.
Azóta is ott ülnek.
Ngày xửa, ngày xưa, có hai vợ chồng người đánh cá sống với nhau trong một căn lều dột nát cũ kỹ ở ngay sát bờ biển. Ngày nào người chồng cũng đi ra biển câu cá, ông cứ đi câu hoài như vậy. Một hôm ông ngồi câu và ngắm nhìn mặt nước trong, và cứ ngồi như vậy hết giờ này đến giờ khác. Bỗng nhiên phao bị kéo chìm ngày càng sâu xuống dưới đáy biển, ông giật lên thì được một con cá thờn bơn to. Cá nói với ông:
- Ông hãy nghe tôi kể, ông già đánh cá ơi, xin ông để tôi sống, tôi không phải là cá thực đâu, tôi là một hoàng tử bị phù phép hóa thành cá. Nếu ông làm thịt tôi, cái đó cũng chẳng giúp ích gì cho ông cả. Thịt tôi đâu có ngon. Xin ông lại thả tôi xuống nước để tôi bơi đi.
Ông già đáp:
- Ờ, mi chẳng cần phải nói nhiều, một con cá thờn bơn mà lại biết nói thì ta sẵn sàng thả xuống cho bơi đi.
Ông thả cá xuống làn nước trong xanh và cá thờn bơn lặn xuống tận đáy bể để lại phía sau một vệt máu dài.
Ông già câu cá đứng dậy trở về nhà với người vợ trong căn lều cũ kỹ.
Vợ hỏi:
- Hôm nay ông không câu được gì à?
Người chồng nói:
- Không, tôi câu được một con cá thờn bơn, nhưng cá nói cá là một hoàng tử bị phù phép hóa ra cá, nên tôi lại thả xuống.
Vợ nói:
- Thế ông không nói ông mong ước gì à?
Chồng nói:
- Không, vậy tôi phải nói ước mong gì bây giờ?
Vợ kêu lên:
- Trời, ông không thấy khổ sở, khó chịu khi phải ở mãi trong căn lều tồi tàn, hôi hám, bẩn thỉu này ư? Đáng nhẽ ông có thể nói ông ước mong sống trong một chiếc nhà tranh nhỏ xinh. Ông hãy ra biển gọi cá mà nói xin một chiếc nhà tranh nho nhỏ. Chắc thế nào cá chả cho.
Chồng nói:
- Chà, tôi ra đó lần nữa để làm gì?
Vợ nói:
- Ui chà! Ông câu được cá rồi lại thả cho cá bơi. Chắc chắn thế nào cá cũng cho một căn nhà tranh mà ở, ông cứ đi thử xem!
Người chồng ngần ngại lắm nhưng lại chẳng muốn làm trái ý vợ nên đành đi ra biển. Ra tới biển, ông thấy sóng lăn tan, nước xanh xanh, vàng vàng. Ông lại gần mặt biển và gọi:
Hỡi người anh em, ở mãi đâu,
Hỡi cá thờn bơn dưới biển sâu,
Vợ tôi tên là Ilsebill,
Cứ xin đòi điều tôi không muốn.
Cá bơi ngay lên mặt nước và hỏi:
- Được rồi, vợ ông muốn gì?
Ông già nói:
- Chà, lúc nãy tôi kể chuyện câu được cá, vợ tôi trách tôi sao không xin cá một điều gì. Vợ tôi không muốn ở trong túp lều cũ kỹ nữa, nó muốn có nhà tranh.
Cá nói:
- Ông cứ về đi, vợ ông đã có nhà tranh ở rồi đấy.
Ông đi về thì không thấy vợ ở túp lều nữa, mà đang ngồi trên ghế dài trước cửa một ngôi nhà tranh nhỏ xinh. Vợ nắm tay chồng nói:
- Ông vào mà coi, giờ có phải hơn trước nhiều không nào.
Hai vợ chồng cùng vào trong nhà thì thấy có phòng đợi, phòng khách xinh xắn, buồng ngủ có kê giường, rồi buồng ăn, nhà bếp được sắp xếp ngăn nắp, gọn gàng và đẹp mắt với đầy đủ nồi niêu soong chảo bằng đồng, bằng thiếc sáng choang. Sau nhà là một cái sân con đầy gà vịt và một mảnh vườn nhỏ trồng rau và cây ăn quả. Vợ nói:
- Ông xem có thích mắt không?
Người chồng đáp:
- Ừ, nếu cứ như thế này thì từ giờ trở đi chúng ta sống thỏa mãn lắm rồi.
Vợ nói:
- Điều đó để suy nghĩ lại xem sao.
Mới được khoảng mười lăm hôm thì vợ nói:
- Ông nghe tôi nói đây, nhà thì chật hẹp, sân và vườn lại quá nhỏ. Chắc cá có thể tặng ta một căn nhà xây to rộng hơn. Tôi thích ở lâu đài xây to bằng đá. Ông hãy ra biển nói với cá, cá hãy tặng vợ chồng ta một lâu đài.
Chồng nói:
- Trời, bà nhà nó nghĩ sao, nhà ở thế này là vừa lắm rồi, chúng ta ở trong lâu đài để làm gì.
Vợ nói:
- Ui chà, ông cứ ra biển đi, thế nào cá cũng cho mà.
Chồng nói:
- Thôi bà nó ạ, cá vừa mới cho chúng ta căn nhà này, tôi không dám tới đó để quấy rầy cá nữa.
Vợ gắt:
- Thì cứ đi đi nào! Điều đó cá có thể làm được quá đi chứ, chắc cá cũng sẵn lòng cho, ông cứ ra biển đi!
Người chồng cảm thấy khó ăn, khó nói, ông không muốn đi. Ông nói lẩm bẩm:
- Thật là không biết điều.
Nói thế nhưng rồi ông vẫn ra biển.
Khi tới bờ biển ông thấy biển lặng, nước màu tím, xanh thẫm, và xám; nước đục chứ không xanh và vàng như lần trước. Ông lại gần mặt biển và gọi:
Hỡi người anh em, ở mãi đâu,
Hỡi cá thờn bơn dưới biển sâu,
Vợ tôi tên là Ilsebill,
Cứ xin đòi điều tôi không muốn.
Cá hiện lên hỏi:
- Được rồi, vợ ông muốn gì?
Ngượng ngùng ông nói:
- Trời ơi, vợ tôi muốn ở trong một lâu đài lớn.
Cá nói:
- Ông cứ về đi, vợ ông đang đứng trước cửa đợi ông đấy.
Rồi ông đi và nghĩ rằng mình lại trở về căn nhà tranh cũ. Nhưng không, khi ông về tới nơi thì trước mặt ông là một lâu đài to bằng đá, bà vợ đang đứng trên bậc thềm cao, sắp sửa đi vào nhà. Bà ta nắm tay chồng nói:
- Ông cứ vào coi đi!
Hai vợ chồng cùng đi vào. Nền nhà trong lâu đài lát bằng đá cẩm thạch, gia nhân vội mở cửa lớn, bốn phía tường dán toàn giấy dán tường có hoa màu sặc sỡ làm sáng hẳn căn phòng. Phòng nào cũng bày bàn ghế sơn son mạ vàng, trên trần treo đèn pha lê, ở các buồng và các phòng đều trải thảm. Khắp các bàn đều bày la liệt những món ăn ngon và rượu quý. Đằng sau lâu đài là một cái sân rộng có chuồng ngựa, chuồng bò và những cỗ xe lộng lẫy, ngoài ra còn có cả một khu vườn rộng nom thật đẹp mắt, trong vườn trồng đủ các loại hoa thơm cỏ lạ và các loại cây ăn quả quý, rồi thêm vào đó là một công viên để vui chơi dạo mát dài chừng nửa dặm, ở đó nuôi nhiều loài vật mà người ta thích nuôi làm cảnh như hươu, nai, thỏ…
Bà vợ hỏi:
- Thế nào, ông thấy có đẹp không?
Chồng nói:
- Ờ nhờ trời, giá cứ được như thế này mãi nhỉ? Sống trong lâu đài đẹp như thế này là mãn nguyện rồi còn gì.
Vợ nói:
- Điều đó để suy nghĩ lại xem sao. Giờ ta hãy đi ngủ cái đã.
Sáng hôm sau, vợ tỉnh giấc trước. Trời đã sáng bạch. Nằm trong giường nhìn ra người vợ thấy phong cảnh đồng ruộng đẹp vô cùng. Chồng còn ngái ngủ, bà ta lấy khuỷu tay hích vào mạn sườn chồng và nói:
- Dậy thôi ông, ông hãy nhìn qua cửa sổ xem! Ông thấy không, liệu chúng ta có thể làm vua cả vùng này không ông? Ông hãy ra biển nói với cá: chúng ta muốn làm vua!
Chồng nói:
- Trời, bà nó ơi, chúng ta làm vua để làm gì? Tôi cũng chẳng muốn xin cá điều đó.
Vợ cằn nhằn:
- Được, ông không thích làm vua, nhưng tôi thích làm nữ vương thì sao. Ông cứ ra biển nói với cá: tôi muốn làm nữ vương.
Chồng nói:
- Trời, bà nó ơi, bà làm nữ vương để làm gì? Tôi không muốn nói với cá điều đó.
Vợ nói:
- Tại sao lại không? Ông cứ ba chân bốn cẳng chạy ra biển cho tôi. Tôi phải là nữ vương mới được.
Người chồng đi ra biển nhưng lòng buồn lắm, ông nghĩ:
- Thật là không biết điều, không biết điều một tí nào cả.
Ông ngần ngại không muốn ra biển, thế nhưng rồi lại đi.
Ra tới nơi, ông thấy nước biển xám đen, nước cuộn sôi từ dưới lên và tỏa mùi thối hoắc, ông lại gần mặt biển và gọi:
Hỡi người anh em, ở mãi đâu,
Hỡi cá thờn bơn dưới biển sâu,
Vợ tôi tên là Ilsebill,
Cứ xin đòi điều tôi không muốn.
Cá hiện lên hỏi:
- Được rồi, vợ ông muốn gì?
Ông già nói:
- Trời ơi là trời, vợ tôi muốn làm nữ vương.
Cá bảo:
- Ông cứ về đi, vợ ông thành nữ vương rồi.
Trở về nhà, ông thấy lâu đài đồ sộ hơn trước, lại có thêm một cái tháp canh to trang hoàng rực rỡ, có thị vệ canh gác, có quân đánh trống, thổi kèn.
Vào trong nhà ông thấy toàn là đá cẩm thạch, thảm nhung, rương vàng. Cửa điện rộng mở, cả triều đình đều có mặt. Người vợ ngồi trên ngai vàng chót vót, đầu đội mũ miện vàng, tay cầm hốt vàng dát ngọc, mỗi bên có sáu cung nữ sắp hàng đứng hầu, người nọ thấp hơn người kia một cái đầu.
Người chồng bước lại gần hỏi:
- Chà, bà nó ơi, bà đã thành nữ vương rồi đấy à?
Vợ nói:
- Phải, bây giờ tôi là nữ vương.
Ông đứng sừng sững ra mà ngắm vợ, ngắm một hồi lâu rồi ông nói:
- Bà nó được làm nữ vương đã thỏa chí chưa? Giờ thì chả còn mong ước gì nữa nhé!
- Không, chưa thỏa mãn đâu ông ạ.
Người vợ nói vậy và cảm thấy bứt rứt trong người, nói tiếp:
- Thời gian trôi đi rồi cũng thấy ngán, tôi không thể sống như thế này mãi được. Ông hãy ra biển nói với cá: Tôi đã là nữ vương rồi thì bây giờ tôi phải là nữ hoàng mới phải.
Chồng nói:
- Trời ơi, bà muốn thành nữ hoàng để làm gì?
Vợ nói:
- Ông cứ ra biển nói với cá, tôi muốn thành nữ hoàng.
Chồng nói:
- Trời, bà nó ơi, cá làm sao có thể đủ sức để biến bà thành nữ hoàng được, tôi cũng không dám nói với cá điều đó, nữ hoàng là vua một nước lớn, cả nước chỉ có một người làm sao cá có thể làm nổi việc đó, biến bà thành nữ hoàng cá làm sao nổi, chắc chắn là không làm nổi.
Vợ nói:
- Ông nói cái gì vậy? Tôi là nữ vương, ông chỉ là chồng thôi, ông có đi ngay không? Ông đi ngay ra biển! Nếu cá có thể biến tôi thành nữ vương thì cũng có thể biến tôi thành nữ hoàng được. Tôi muốn và đang muốn thành nữ hoàng cơ mà. Ông đi ngay ra đó đi!
Người chồng đành phải ra biển.
Khi đi ra biển, ông thấy sợ, vừa đi vừa lo ngay ngáy, ông nghĩ bụng:
- Không thể thế được, thế còn ra cái gì nữa. Đòi làm nữ hoàng là không biết xấu hổ, là trơ tráo. Cuối cùng cá sẽ ngán về những chuyện đó.
Khi đến bờ biển, ông thấy nước đen ngòm, đục ngầu, biển bắt đầu nổi sóng, gió thổi ào ào, rồi sóng gió ầm ầm làm cho ông rét run cả người. Ông lại gần mặt biển và gọi:
Hỡi người anh em, ở mãi đâu,
Hỡi cá thờn bơn dưới biển sâu,
Vợ tôi tên là Ilsebill,
Cứ xin đòi điều tôi không muốn.
Cá hiện lên hỏi:
- Được rồi, vợ ông muốn gì?
Ông già nói:
- Trời, cá ơi là cá, vợ tôi muốn làm nữ hoàng.
Cá bảo:
- Ông cứ về đi, vợ ông thành nữ hoàng rồi.
Ông già quay trở về. Về tới nhà thì thấy cả lâu đài đều làm bằng đá cẩm thạch bóng lộn, lại có cả tượng bằng đá cuội trắng cùng những đồ trang trí bằng vàng. Thị vệ đi lại trước cổng, lính thổi kèn, đánh chiêng đánh trống. Các bậc công hầu, bá tước, tử tước đứng chầu đi lại nhộn nhịp bên trong. Họ mở cổng cho ông lão vào, cổng bằng vàng nguyên chất. Bước vào trong phòng, ông thấy vợ ngự trên ngai vàng đúc bằng vàng cao hai thước; đầu đội mũ miện bằng vàng cao ba tấc, nạm ngọc và kim cương. Một tay cầm hốt, tay kia cầm quả cầu tượng trưng cho ngôi nữ hoàng. Hai bên lính ngự lâm sắp thành hai hàng, từ người khổng lồ cao hai trượng tới người lùn nhỏ xíu chỉ bằng một ngón tay út. Trước mặt nữ hoàng rất nhiều lãnh chúa và tử tước đang đứng chầu.
Người chồng tiến vào giữa và nói:
- Bà nó, bà đã thành nữ hoàng chưa?
Vợ nói:
- Phải, tôi là nữ hoàng rồi.
Người chồng đứng đó ngắm nghía vợ, ngắm một hồi lâu rồi nói:
- Trời, bà nó ơi, bà làm nữ hoàng có thích không?
Vợ nói:
- Ông ơi, sao ông cứ đứng đực ở đó làm gì, tôi đã là nữ hoàng rồi, nhưng giờ tôi muốn thành giáo hoàng kia. Ông đi nói với cá đi!
Chồng nói:
- Trời, bà còn muốn thành cái gì nữa trên đời này, bà không thể trở thành giáo hoàng được, khắp thế giới công giáo chỉ có một vị giáo hoàng thôi, điều đó cá không làm nổi đâu.
Vợ nói:
- Ông có nghe thấy không, tôi muốn làm giáo hoàng, ông đi ngay ra biển, tôi muốn làm giáo hoàng ngay ngày hôm nay.
Chồng nói:
- Trời, bà nó ơi, tôi không dám nói với cá điều đó. Không thể như thế được, như thế là không biết điều một tí nào cả. Biến bà thành giáo hoàng, cá làm không nổi đâu.
Bà vợ nói:
- Này ông nó, nói chi mà dài dòng lôi thôi vậy. Nếu cá cho làm nữ hoàng được thì cũng có thể cho làm giáo hoàng được. Ông đi ngay ra biển! Tôi là nữ hoàng, còn ông thực ra chỉ là chồng tôi thôi, ông có chịu đi hay không thì bảo?
Ông chồng đâm ra sợ và ra biển, nhưng ông sợ quá xanh xám cả mặt mày, người run lẩy bẩy, bắp thịt như nhũn ra, chân cứ như chân đi mượn. Rồi bỗng dưng gió thổi ào ào, mây đen kéo đến khiến cả bầu trời tối sầm xuống như trời đã tối, lá cây bị gió thổi nghe rào rào, nước biển nổi sóng, sóng vỗ vào bờ ầm ầm. Ở mãi tận đằng xa có những con tàu sóng đánh ngả nghiêng nom như đang nhảy múa cùng sóng biển, tàu phải bắn súng báo động. Giữa bầu trời có một đám mây xanh, nhưng chung quanh mây đen kéo kín cả bầu trời như báo hiệu sắp có một trận bão lớn. Sợ hãi, khiếp nhược, ông lão lại gần mặt biển và gọi:
Hỡi người anh em, ở mãi đâu,
Hỡi cá thờn bơn dưới biển sâu,
Vợ tôi tên là Ilsebill,
Cứ xin đòi điều tôi không muốn.
Cá hiện lên hỏi:
- Được rồi, vợ ông muốn gì?
Ông già nói:
- Trời ơi, vợ tôi muốn làm giáo hoàng.
Cá nói:
- Ông cứ về đi, vợ ông làm giáo hoàng rồi đấy.
Ông đi về, khi về tới nhà thì nhìn thấy một nhà thờ rộng mênh mông, bao quanh nó là những cung điện, lâu đài. Ông già phải rẽ chen qua đám đông mới vào được. Hàng ngàn ngọn đèn thắp sáng trưng chiếu sáng khắp gian nhà, vợ ông mặc quần áo vàng, ngự trên ngai vàng cao chót vót, đầu đội ba cái mũ miện bằng vàng, đứng chung quanh là đông đảo giáo sĩ. Hai bên có hai hàng nến, cây to nhất to và cao như ngọn tháp lớn, càng đi về phía sau nến càng nhỏ dần, cây bé nhất nhỏ như cây nến thắp trong bếp. Và tất cả các vua, hoàng đế đang quỳ hôn giày giáo hoàng.
Người chồng ngắm nghía vợ mình thật cẩn thận rồi nói:
- Giờ thì bà nó thành giáo hoàng rồi nhỉ?
Vợ nói:
- Phải, bây giờ tôi là giáo hoàng.
Ông đứng ngẩn người ra, cứ đứng như vậy mà ngắm vợ y như đứng nhìn mặt trời. Đứng ngắm như vậy một lúc lâu ông nói:
- Trời, bà nó ơi, bà làm giáo hoàng có thích không?
Vợ ngồi im như khúc gỗ, người không hề nhúc nhích, cử động.
Rồi người chồng lại nói tiếp:
- Giờ chắc bà mãn nguyện, chẳng còn cái chức gì to hơn cái chức giáo hoàng nữa để mà mong.
Vợ nói:
- Điều đó để suy nghĩ lại xem sao.
Vợ vẫn chưa mãn nguyện, khát vọng làm đêm ấy bà ta không ngủ được, bà ta nằm nghĩ liên miên xem có gì cao hơn nữa không.
Chồng đi cả ngày nên ngủ ngay và ngủ say ngáy o o, còn vợ không tài nào nhắm mắt được, suốt đêm trằn trọc, suy nghĩ mông lung xem liệu mình còn có thể thành cái gì được nữa, suy nghĩ đắn đo mãi thấy chẳng còn gì hay hơn. Mặt trời sớm mai đang lên, khi người vợ nhìn thấy mặt trời rạng đông thì nhỏm dậy khỏi giường, nhìn ngắm cảnh mặt trời lên qua kính cửa sổ, rồi bà nghĩ bụng:
- À, ước gì mình sai khiến được mặt trời, mặt trăng mọc nhỉ.
Bà ta lấy khuỷu tay hích vào mạn sườn chồng và nói:
- Dậy thôi ông ơi, ông ra biển nói với cá, tôi muốn được y như chúa trời kính yêu.
Chồng còn đang ngái ngủ, sợ quá giật mình ngã từ trên giường xuống đất. Ông nghĩ, có lẽ mình nghe lầm, ông dụi mắt và hỏi:
- Trời, bà nó, bà vừa nói gì thế?
Vợ nói:
- Ông có biết không, nếu tôi không khiến được mặt trời, mặt trăng mọc, mà lại ngồi ngắm nhìn mặt trời, mặt trăng lên thì tôi không chịu nổi, tôi sẽ không lúc nào đứng ngồi yên thân, nếu như chính tôi không khiến được mặt trời mọc, mặt trăng lên.
Rồi bà nhìn ông chằm chằm dữ tợn đến nỗi ông chồng sợ lạnh toát xương sống và nói:
- Ông ra biển ngay bây giờ, tôi muốn được y như chúa trời kính yêu.
- Trời, bà nó!
Chồng quỳ trước mặt vợ và nói tiếp:
- Điều đó cá không thể làm được. Cá chỉ có thể làm cho nữ hoàng, giáo hoàng. Tôi van bà, xin bà sống sao cho phải nhẽ và cứ làm giáo hoàng thôi.
Người vợ nổi khùng lên, tóc xõa ra, rối bời bời, bà nhảy chồm chồm, lấy chân đạp chồng rồi thét:
- Tôi không chịu được nữa, không chịu nổi lâu hơn nữa đó, ông có đi ngay không?
Chồng mặc vội áo quần vào rồi cứ thế mà chạy như người mất trí.
Ngoài biển gió bão ầm ầm, sóng nổi cuồn cuộn, ông già đứng không vững, nhà cửa, cây cối rung động, núi chuyển mình, những khối đá lớn lăn xuống biển, trời tối đen như mực, sấm sét nổ vang trời. Biển nổi sóng thần, sóng đen kịt, sóng cao như gác chuông nhà thờ, cao như núi, bọt bể trên mặt sóng như một mũ miện trắng xóa.
Trong cơn giông tố mịt mùng ấy ông già cố thét lên gọi mà cũng không thể nghe thấy chính tiếng của mình:
Hỡi người anh em, ở mãi đâu,
Hỡi cá thờn bơn dưới biển sâu,
Vợ tôi tên là Ilsebill,
Cứ xin đòi điều tôi không muốn.
Cá hiện lên hỏi:
- Được rồi, vợ ông muốn gì?
Ông nói:
- Khổ lắm cá ơi, vợ tôi muốn được y như chúa trời kính yêu.
- Ông cứ về đi, bà ấy đang ngồi trong túp lều cũ kỹ khi xưa…
Và hai vợ chồng tới nay vẫn còn ngồi ở trong túp lều ấy.
Dịch: Lương Văn Hồng, © Lương Văn Hồng
Hasonlítsa össze a két nyelv:
DANSK
DEUTSCH
ENGLISH
ESPAÑOL
SUOMI
FRANÇAIS
MAGYAR
ITALIANO
日本語
NEDERLANDS
POLSKI
PORTUGUÊS
ROMÂNĂ
РУССКИЙ
TÜRKÇE
TIẾNG VIỆT
中文
DANSK
DEUTSCH
ENGLISH
ESPAÑOL
SUOMI
FRANÇAIS
MAGYAR
ITALIANO
日本語
NEDERLANDS
POLSKI
PORTUGUÊS
ROMÂNĂ
РУССКИЙ
TÜRKÇE
TIẾNG VIỆT
中文
cookies
© 2018
grimmstories.com
grimmstories.com
Grimms eventyr
Grimms Märchen
Grimms' Fairy Tales
Cuentos de Grimm
Grimmin sadut
Contes de Grimm
Grimm mesék
Fiabe dei Grimm
グリム童話
그림 동화
Sprookjes van Grimm
Baśnie braci Grimm
Contos de Grimm
Poveşti de Grimm
Сказки братьев Гримм
Grimm Masalları
Truyện cổ Grimm
格林童話
Volksverhalen Almanak
Wereld Feesten Almanak
Vandaag de dag
andersenstories.com
Andersens eventyr
Andersens Märchen
Andersen's Fairy Tales
Cuentos de Andersen
Contes d'Andersen
Fiabe di Andersen
Sprookjes van Andersen
Donations are welcomed & appreciated.
Thank you for your support.

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, max-age=0

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Content-Type: text/html


markdown:
COPYRIGHT © 2011 TRUNG TÂM CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG KIÊN GIANG
Giấy phép: số 54/GP-TTĐT do Cục trưởng Cục Phát thanh, truyền hình và Thông tin điện tử cấp ngày 02/10/2014.
Trụ sở: 17 Phan Bội Châu - Phường Vĩnh Thanh Vân - TP.Rạch Giá - Tỉnh Kiên Giang.
Email: trungtam@ictkiengiang.vn - Điện thoại: (+84) 0297 3 680 680 - Fax: (+84) 0297 3 680 690.
Thiết kế bởi: Trung tâm Công nghệ thông tin và Truyền thông Kiên Giang.


markdown:
7h30 → 21h
HCM
7h30 → 21h
Hồ Chí Minh HCM
CSKH: 1900 1870
Từ 7h30 - 21h hằng ngày
DKKD: 0312788481, Ngày cấp: 21/05/2014, Sở kế hoạch đầu tư thành phố Hồ Chí Minh
HCM: Lầu 7, Tòa nhà Anh Đăng, 215 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Phường 7, Quận 3, Tp. Hồ Chí Minh
(Xem bản đồ)
HN: Tầng 1, 70-72 Bà Triệu, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội
(Xem bản đồ)
Cần Thơ: 166B Trần Hưng Đạo, P. An Nghiệp, Quận Ninh Kiều, Tp Cần Thơ
(Xem bản đồ)

Server: Microsoft IIS 6.0 - Setup and config by duocnt.tech@gmail.com

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Vary: Accept-Encoding

Cache-Control: private, no-cache="Set-Cookie"

Access-Control-Allow-Methods: GET, PUT, POST, DELETE, OPTIONS

X-Cache: MISS from DuocNguyen

X-Cache-Lookup: MISS from DuocNguyen:82


markdown:
Công ty Cổ phần Vật Giá Việt Nam. Số GCNDT: 0102015284, cấp ngày 21/06/2012, nơi cấp: Sở kế hoạch và đầu tư thành phố Hà Nội
Trụ sở chính: 102 Thái Thịnh Phường Trung Liệt, Quận Đống Đa, Hà Nội - Chi nhánh Đà Nẵng: Số 31 Trần Phú, Hải Châu 1, Hải Châu, Đà Nẵng - Chi nhánh Hồ Chí Minh: Đường Lữ Gia, Phường 15, Quận 11, Hồ Chí Minh
Trụ sở chính: 102 Thái Thịnh Phường Trung Liệt, Quận Đống Đa, Hà Nội - Chi nhánh Đà Nẵng: Số 31 Trần Phú, Hải Châu 1, Hải Châu, Đà Nẵng - Chi nhánh Hồ Chí Minh: Đường Lữ Gia, Phường 15, Quận 11, Hồ Chí Minh

Server: Apache

Set-Cookie: u_nologin_id=1674444076; expires=Sat, 28-Apr-2018 08:00:02 GMT; path=/; httponly


markdown:
Trụ sở chính: 102 Thái Thịnh Phường Trung Liệt, Quận Đống Đa, Hà Nội - Chi nhánh Đà Nẵng: Số 31 Trần Phú, Hải Châu 1, Hải Châu, Đà Nẵng - Chi nhánh Hồ Chí Minh: Đường Lữ Gia, Phường 15, Quận 11, Hồ Chí Minh
**Chúng tôi là nhà phân phối chuyên cung cấp nguyên liệu pha chế trà sữa, ice blended, cafe take away các loại.** **Khi các bạn mua nguyên vật liệu, chúng tôi sẽ hướng dẫn cách pha trà sữa, nấu trân châu mà không phải tốn thêm bất kỳ chi phí nào nữa. ** **+ Bột sữa : non dairy creamer NC36, NC33, Kevit, Q66, Q88, Indo, ... bao 20kg, 25kg.** **+ Syrup, siro : AA, Trình Huy, Trinh, Nana,Teisseire, Hershey''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''s, ... caramel, vani, mật ong , phỉ, ... ** **+ Trà : hồng trà, lục trà, trà đen, trà olong, ...** **+ Thạch : trái cây, táo xanh, trà xanh, nho, cafe, chanh dây, chocolate, dâu, nha đam, kiwi, đào, khoai môn, vải, sữa, .... đủ các hiệu ( Đài Loan, Hùng Chương, Trình Huy, Maulin, Trung Tín , Ái Liên, Trung Lâm, ...** **+ Thủy tinh : yogurt, chocolate, dâu, chanh dây, nho, xoài, cam, ... (Chuandai, Hùng Chương, ... )** **+ Trân châu : Gia Uy, Hoa Trân, Long Phú, Lập Dương, ...** **+ Bột cacao : Malaysia, ... 100.000/kg** **+ Bột chocolate : Malaysia, Trình Huy 120.000/kg** **+ Bột bánh plan, pudding : khoai môn, trứng, dâu, dưa gang, chocolate 145.000/kg** **+ Bột vani sữa : 100.000/kg** **+ Bột Trà xanh Macha : Đài Loan 700.000/kg, Hàn Quốc 1.500.000/kg, Nhật Bản 2.200.000/kg**
Ngoài ra còn chúng tôi còn cung cấp các loại trái cây tươi , lá bạc hà, cốm, chocolate trang trí, ...
+ Blueberry( việt quất)
+ Raspberry (phúc bồn tử, mâm xôi, dâu úc )
+ Strawberry (dâu tây)
+ Bơ, chanh dây, táo, ...
+ Lá bạc hà ( mint)
+ Chocolate chip nhiều màu : đem , hồng, cam, đỏ, dâu, trắng đen, ...
+ Chocolate trang trí hình : tim , sao, cây thông, tròn, ...
**Chúng tôi bảo đảm hàng hóa đúng chất lượng, giá cả cạnh tranh, giao hàng nhanh gọn lẹ, uy tín. Vì là nhà phân phối nên chúng tôi bảo đảm giá đến tay người tiêu dùng là giá tốt nhất.** **Hàng hóa chúng tôi có đầy đủ các loại giấy tờ xét ngiệm vệ sinh an toàn thực phẩm nên các bạn cứ yên tâm.** **Chúng tôi nhận ship hàng toàn quốc, bất cứ khi nào có nhu cầu xin đừng ngần ngại gọi cho chúng tôi 0933438898, chúng tôi sẽ tư vấn giúp bạn.** **Dưới đây là một vài hình ảnh và giá tham khảo ...** **Syrup chocolate Hershey''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''s 680g - 85.000 VNĐ**
Syrup caramel Hershey''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''s - 85.000 VNĐ
Syrup Strawberry Hershey''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''s - 85.000 VNĐ
Thạch các loại :
+ Thạch cafe 2.2kg - 75.000 VNĐ
+ Thạch caramel 2.2kg - 75.000 VNĐ
+ Thạch choclate 2.2kg - 95.000 VNĐ
+ Thạch dâu 2.2kg - 75.000 VNĐ
+ Thạch nho 2.2kg - 75.000 VNĐ
+ Thạch táo 2.2kg - 75.000 VNĐ
+
[ 2.2kg - 75.000 VNĐ Thạch trái cây](/10411/thach-trai-cay.html)
+ Thạch chocolate trắng 2.2kg - 95.000VNĐ
**Hạt thủy tinh các loại :**
+ Thủy tinh cafe 3.3kg - 160.000 VNĐ
+ Thủy tinh chanh dây 3.3kg - 160.000 VNĐ
+ Thủy tinh chocolate 3.3kg - 160.000 VNĐ
+ Thủy tinh dâu 3.3kg - 160.000 VNĐ
+ Thủy tinh xoài 3.3kg - 160.000 VNĐ
+ Thủy tinh nho 3.3kg - 160.000 VNĐ
+ Thủy tinh yogurt 3.3kg - 160.000 VNĐ
Trân châu :
+ Gia Uy : 38.000/ bịch 2kg/ thùng 20kg
+ Lập Dương : 23.000/ bịch 1kg/ thùng 18kg
+ Long Phú : 20.000/bịch 1 kg/ thùng 20kg
[ : nếu mua một lần từ 5 bao trở lên sẽ có giá tốt hơn ^^ Sữa bột](/864/sua-bot.html)
+ Sữa Kievit Vana blanca 35C : 1.750.000/ bao 25kg
+ Sữa Q88 : 1.400.000/bao 20kg
+ Sữa Q66 : 1.300.000/bao 20kg
+ Sữa non dairy creamer Thailand, Malaysia : 1.200.000/ bao 25kg
+ Sữa non dairy creamer Thailand 774 : 1.300.000/bao 25kg
**Hồng trà : **
+ Trà số 9 : 55.000/ gói 0.5kg
+ Trà số 7 : 45.000/gói 0.5kg
+ Hồng trà cafe : 40.000/gói
+ Hồng trà lúa mạch : 40.000/ gói
+ Hồng trà túi lọc xuất khẩu : 19.000/gói/thùng 50 gói
+ Lục trà túi lọc xuất khẩu : 21.000/gói/thùng gói
**Syrup : Teisseire** ( Pháp ) chiết khấu tùy theo số lượng **Syrrup : Monin** (Pháp ) đồng giá 200.000/chai /700ml cho tất cả các mùi. **Mứt Osterberg : hủ 1 lít **
1.Peach - Đào : 75.000
2.Strawberry - Dâu : 80.000
3.Orange Mango - Xoài Cam : 80.000
4.Apricot - Mơ : 80.000
5.Passion Fruit - Chanh dây : 80.000
6.Lychee - Vải : 80.000
7.Mango - Xoài : 85.000
8.Raspberry - Phúc bồn tử : 85.000
9.Mango Pineapple - Xoài Thơm : 90.000
10.Orange Aloe Vera - Cam Nha đam : 90.000
11.Mix fruit - Mứt hỗn hợp : 95.000
12.Black Currant - Nho rừng : 95.000
13.Blueberry - Việt quất : 105.000
**Phúc bồn tử, mâm xôi, raspberry 170g - 60.000 VNĐ**
Nếu có nhu cầu , bạn vui lòng gửi thông tin đến mail
** hoặc điện thoại truclanchi@gmail.com** **chúng tôi sẽ gửi email báo giá chi tiết các mặt hàng đến bạn .** *09 3343 8898*
Cám ơn vì bạn đã đọc tin, mong các bạn ủng hộ !
|Thông tin chung|
|Khối lượng, dung tích||2.2kg|

Set-Cookie: u_nologin_id=1674486259; expires=Sat, 28-Apr-2018 08:22:34 GMT; path=/; httponly


markdown:
[](/a/4213006.html)
Ứng viên Tổng thống Mỹ sắp được đảng Cộng hòa đề cử, tỷ phú Donald Trump, hôm nay có mặt tại Washington để họp với giới chức hàng đầu của đảng, Chủ tịch Hạ viện Paul Ryan, người tới nay đã khước từ không ủng hộ ứng viên Trump.
Ông Trump và ông Ryan lên lịch cuộc họp sau khi ông Ryan tuyên bố hồi tuần trước rằng ông chưa sẵn lòng ủng hộ chiến dịch tranh cử của ông Trump. Trong cuộc đua này, ông Trump đã đánh bại 16 đối thủ khác trong cùng đảng Cộng hòa, mà đa số họ đã hoặc đang là thượng nghị sĩ và thống đốc.
Ông Trump dành gần 11 triệu phiếu từ đảng Cộng hòa trong các cuộc cạnh tranh tại các tiểu bang để được đảng đề cử nhờ lời kêu gọi trục xuất 11 triệu di dân bất hợp pháp đang lưu trú tại Mỹ, cam kết xây tường thành dọc theo biên giới Mexico để ngăn di dân lậu, và đề nghị tạm thời cấm người Hồi giáo nhập cảnh Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, một số đảng viên cộm cán của đảng Cộng hòa, trong đó có hai cựu Tổng thống George H.W. Bush và con trai, ông George W. Bush, đã từ chối không hậu thuẫn Donald Trump.
Trong khi đó, một số quan chức trong đảng Cộng hòa từng ủng hộ các đối thủ của ông Trump trong cuộc đua dành vé đề cử của đảng giờ đây quay sang ủng hộ ông Trump, người từng dẫn chương trình truyền hình thực tế nhưng chưa hề nắm một vị trí dân cử nào.
Chủ tịch Hạ viện Paul Ryan tuyên bố sẽ không ủng hộ ông Trump cho tới khi nào ông Trump thay đổi luận điệu tranh cử gay gắt và lên tiếng hậu thuẫn cho các chính sách bảo thủ truyền thống của đảng Cộng hòa.
Ông Ryan và một số đảng viên Cộng hòa khác bất đồng với ông Trump về quan điểm chống di dân, cách ông Trump quơ đũa cả nắm xem di dân Mexico là những phạm nhân cưỡng hiếp và buôn lậu ma túy, và những lời phát biểu trước đây của ông Trump về các phụ nữ, cựu quân nhân bị bắt làm tù binh chiến tranh và người tàn tật.
Ông Trump đang đối mặt với chiến dịch tổng tuyển cử đầy khó khăn trước ứng viên có triển vọng được đảng Dân chủ đề cử, cựu Ngoại trưởng Hillary Clinton. 6 tháng trước cuộc tổng tuyển cử, các cuộc khảo sát toàn quốc cho thấy bà Clinton dẫn trước ông Trump khoảng 6% điểm số.
Người chiến thắng cuộc bầu cử sắp tới sẽ thay thế Tổng thống Barack Obama, một đảng viên Dân chủ, khi ông rời nhiệm sở vào tháng giêng năm tới sau 8 năm trong Tòa Bạch Ốc.

X-UA-Compatible: IE=edge

Cache-Control: public, max-age=300

Set-Cookie: SessionID=2830111660.20480.0000; path=/; Httponly; Secure

Content-Language: vi