markdown:
# Tam Quốc
[Tam quốc](/w/index.php?title=Tam_qu%E1%BB%91c&redirect=no)) *Bài này nói về một thời kỳ* [lịch sử Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c). Xem các nghĩa khác ở [Tam Quốc (định hướng)](/wiki/Tam_Qu%E1%BB%91c_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng))
Thời kỳ
**Tam Quốc** ( [phồn thể](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_ph%E1%BB%93n_th%E1%BB%83): 三國, [giản thể](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83): 三国, [Pinyin](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m_H%C3%A1n_ng%E1%BB%AF): Sānguó) là một thời kỳ trong [lịch sử Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c). Một cách chính xác theo khoa học thì nó bắt đầu vào năm [220](/wiki/220) khi [nhà Ngụy](/wiki/T%C3%A0o_Ng%E1%BB%A5y) được thành lập và kết thúc năm [280](/wiki/280) khi [Đông Ngô](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Ng%C3%B4) sụp đổ và [nhà Tây Tấn](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A5n) thống nhất Trung Hoa. Tuy nhiên, nhiều nhà sử học Trung Quốc cũng như nhiều người dân khác cho rằng thời kỳ này bắt đầu năm [190](/wiki/190) khi liên minh chống [Đổng Trác](/wiki/%C4%90%E1%BB%95ng_Tr%C3%A1c) được thành lập cuối thời [nhà Đông Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n).
## Mục lục
[1 Khái quát](#Kh.C3.A1i_qu.C3.A1t) [2 Diễn biến lịch sử](#Di.E1.BB.85n_bi.E1.BA.BFn_l.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [3 Sự suy yếu và sụp đổ của ba quốc gia](#S.E1.BB.B1_suy_y.E1.BA.BFu_v.C3.A0_s.E1.BB.A5p_.C4.91.E1.BB.95_c.E1.BB.A7a_ba_qu.E1.BB.91c_gia) [4 Kinh tế - xã hội](#Kinh_t.E1.BA.BF_-_x.C3.A3_h.E1.BB.99i) [5 Những trận chiến lớn](#Nh.E1.BB.AFng_tr.E1.BA.ADn_chi.E1.BA.BFn_l.E1.BB.9Bn) [6 Các nhân vật chủ chốt](#C.C3.A1c_nh.C3.A2n_v.E1.BA.ADt_ch.E1.BB.A7_ch.E1.BB.91t) [7 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [8 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [9 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [10 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Khái quát[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=1)]
Trước đó, phần "không chính thức" của giai đoạn này, từ năm
[190](/wiki/190) đến năm [220](/wiki/220), được đánh dấu bởi sự hỗn loạn của các cuộc giao tranh giữa các phe phái trong rất nhiều khu vực của Trung Hoa, như các cuộc giao tranh của [Tào Tháo](/wiki/T%C3%A0o_Th%C3%A1o), anh em [Viên Thiệu](/wiki/Vi%C3%AAn_Thi%E1%BB%87u) - [Viên Thuật](/wiki/Vi%C3%AAn_Thu%E1%BA%ADt), [Tôn Kiên](/wiki/T%C3%B4n_Ki%C3%AAn), [Lưu Biểu](/wiki/L%C6%B0u_Bi%E1%BB%83u), [Lưu Bị](/wiki/L%C6%B0u_B%E1%BB%8B), [Đổng Trác](/wiki/%C4%90%E1%BB%95ng_Tr%C3%A1c), [Lã Bố](/wiki/L%C3%A3_B%E1%BB%91), [quân Khăn Vàng](/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Kh%C4%83n_V%C3%A0ng) v.v. Phần giữa của giai đoạn này, từ năm [220](/wiki/220) đến năm [263](/wiki/263), được đánh dấu bằng sự giao tranh quân sự và ngoại giao của ba quốc gia thù nghịch còn lại là [Ngụy](/wiki/T%C3%A0o_Ng%E1%BB%A5y) (魏), [Thục](/wiki/Th%E1%BB%A5c_H%C3%A1n) (蜀) và [Ngô](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Ng%C3%B4) (吳). Để phân biệt các quốc gia này với các quốc gia cùng tên nhưng trong các thời kỳ trước đó, người ta đã thêm vào: Ngụy là [Tào Ngụy](/wiki/T%C3%A0o_Ng%E1%BB%A5y) (曹魏), Hán là [Thục Hán](/wiki/Th%E1%BB%A5c_H%C3%A1n) (蜀漢), và Ngô là [Đông Ngô](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Ng%C3%B4) (東吳). Phần cuối cùng của thời kỳ này được đánh dấu bằng việc Ngụy tiêu diệt Thục (năm [263](/wiki/263)), [nhà Tây Tấn](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A5n) thay thế Ngụy (tháng 2 năm [266](/wiki/266) theo dương lịch), và Tấn tiêu diệt Ngô ( [280](/wiki/280)).
Mặc dù tương đối ngắn, thời kỳ lịch sử đầy hỗn loạn và chinh chiến này đã được tiểu thuyết hóa trong văn học và rất nổi tiếng ở
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Triều Tiên](/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) và các nước [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). Nó được chuyển thể thành các vở kịch, tiểu thuyết, truyện dân gian, truyện dã sử cũng như trong phim ảnh, phim truyền hình nhiều tập và trò chơi điện tử. Nổi bật nhất trong số đó là tác phẩm [Tam Quốc diễn nghĩa](/wiki/Tam_qu%E1%BB%91c_di%E1%BB%85n_ngh%C4%A9a) của [La Quán Trung](/wiki/La_Qu%C3%A1n_Trung), một tác phẩm hư cấu dựa phần lớn theo lịch sử. Ghi chép lịch sử chính thức của thời kỳ này là [Tam Quốc Chí](/wiki/Tam_qu%E1%BB%91c_ch%C3%AD) của [Trần Thọ](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%8D), với sự hiệu đính của [Bùi Tùng Chi](/w/index.php?title=B%C3%B9i_T%C3%B9ng_Chi&action=edit&redlink=1) sau này.
Thời kỳ Tam quốc này cũng là một trong những thời kỳ đẫm máu nhất trong
[lịch sử Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c). Điều tra dân số cuối thời kỳ [nhà Đông Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n) cho con số là khoảng 56 triệu người, trong khi đó điều tra dân số trong thời kỳ đầu [nhà Tây Tấn](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A5n) (sau khi Tấn thống nhất Trung Quốc) chỉ còn khoảng 26 triệu người. Cho dù con số thống kê có thể có sai số lớn nhưng hoàn toàn đủ cơ sở để nói rằng phần lớn dân số đã chết vì các cuộc chiến tranh liên miên trong thời kỳ này.
## Diễn biến lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=2)]
### Sự sụp đổ của nhà Đông Hán[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=3)]
Hàng loạt các sự kiện đã dẫn đến sự sụp đổ của nhà Đông Hán và sự nổi lên của
[Tào Tháo](/wiki/T%C3%A0o_Th%C3%A1o) rất phức tạp. Cái chết của [Hán Linh Đế](/wiki/H%C3%A1n_Linh_%C4%90%E1%BA%BF) tháng 5 năm [189](/wiki/189) đã dẫn đến thời kỳ [nhiếp chính](/wiki/Nhi%E1%BA%BFp_ch%C3%ADnh) không ổn định của [Hà Tiến](/wiki/H%C3%A0_Ti%E1%BA%BFn) vốn là Đại tướng quân và sự tái phát của mối bất hòa giữa các [hoạn quan](/wiki/Ho%E1%BA%A1n_quan) và các quan lại khác. Sau khi Hà Tiến bị Trương Nhượng, Đoàn Khuê và nhóm [thập thường thị](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_th%C6%B0%E1%BB%9Dng_th%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1) giết thì bộ tướng là [Viên Thiệu](/wiki/Vi%C3%AAn_Thi%E1%BB%87u) đã thảm sát các hoạn quan trong triều. Sự hỗn loạn trong triều đã mở đường cho thứ sử Tây Lương là [Đổng Trác](/wiki/%C4%90%E1%BB%95ng_Tr%C3%A1c) từ miền Tây Bắc trở về kinh thành [Lạc Dương](/wiki/L%E1%BA%A1c_D%C6%B0%C6%A1ng) và kiểm soát toàn bộ triều chính, mở đầu cho các cuộc chiến tranh sát phạt lẫn nhau của các chư hầu trên toàn lãnh thổ Trung hoa.
Đổng Trác liên tiếp sử dụng mưu kế bức bách để vua
[Hán Thiếu Đế](/wiki/H%C3%A1n_Thi%E1%BA%BFu_%C4%90%E1%BA%BF) (Lưu Biện) phải nhường ngôi cho em là Trần Lưu vương Lưu Hiệp, tức là [Hán Hiến Đế](/wiki/H%C3%A1n_Hi%E1%BA%BFn_%C4%90%E1%BA%BF) và phế Thiếu Đế làm Hoằng Nông Vương rồi sau đó giết đi. Năm [190](/wiki/190) liên minh 10 sứ quân do [Viên Thiệu](/wiki/Vi%C3%AAn_Thi%E1%BB%87u) cầm đầu gồm có Viên Thiệu, [Viên Thuật](/wiki/Vi%C3%AAn_Thu%E1%BA%ADt), Hàn Phức, Khổng Do, Lưu Đại, Trương Mạo, Trương Siêu, Vương Khuông, Viên Di, Kiều Mạo đã nổi dậy ở các tỉnh miền đông chống lại Đổng Trác. Cùng lúc, một sứ quân ở Ngô quận là Tôn Kiên cũng dấy binh đánh Đổng Trác. Dưới áp lực này, Đổng Trác phải mang Hiến đế chạy về phía tây tới [1] [Trường An](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_An)vào tháng 5 năm [191](/wiki/191). Một năm sau đó, ông ta bị 1 tướng của mình là [Lã Bố](/wiki/L%C3%A3_B%E1%BB%91)giết chết. Từ đây, Trung Quốc bắt đầu trải qua những cuộc giao tranh quân sự trong những năm tiếp theo.
### Tào Tháo[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=4)]
Năm
[191](/wiki/191), qua sự việc tranh giành quyền lực, thanh toán lẫn nhau giữa tướng quân Hà Tiến và mười hoạn quan trong cung đã tạo ra mầm mống cho các cuộc bạo loạn sau này, đã có một số thảo luận bí mật trong liên minh về việc đưa ai lên nối ngôi nhưng các thành viên của liên minh dần dà bị tiêu diệt hoặc phải bỏ chạy. Chiến tranh thực sự diễn ra khi [Đổng Trác](/wiki/%C4%90%E1%BB%95ng_Tr%C3%A1c) rời bỏ [Lạc Dương](/wiki/L%E1%BA%A1c_D%C6%B0%C6%A1ng). Tháng 8 năm [195](/wiki/195) vua [Hiến Đế](/wiki/H%C3%A1n_Hi%E1%BA%BFn_%C4%90%E1%BA%BF) phải rời Trường An bắt đầu một chuyến du hành đầy nguy hiểm về phương đông để tìm những người ủng hộ. Năm [196](/wiki/196), khi ông gặp Tào Tháo ở Hứa Đô, phần lớn các đối thủ tranh giành quyền lực cỡ nhỏ đã bị thu phục hay tiêu diệt bởi các thế lực lớn hơn. Đế chế nhà Hán đã bị chia sẻ giữa một số lãnh chúa lớn trong các khu vực. [Viên Thiệu](/wiki/Vi%C3%AAn_Thi%E1%BB%87u) chiếm phần trung tâm phía bắc bao gồm Thanh Châu, Tinh Châu, Ký Châu và U châu (khu vực tỉnh Hà Bắc và phụ cận hiện nay), mở rộng quyền lực lên phía bắc sông [Hoàng Hà](/wiki/Ho%C3%A0ng_H%C3%A0) chống lại [Công Tôn Toản](/wiki/C%C3%B4ng_T%C3%B4n_To%E1%BA%A3n), là người chiếm giữ khu vực biên giới phía bắc. Tào Tháo, ở phía nam của họ Viên, bị lôi cuốn vào cuộc chiến với [Viên Thuật](/wiki/Vi%C3%AAn_Thu%E1%BA%ADt) là người chiếm giữ vùng lưu vực sông Hoài (Hoài Nam) và [Lưu Biểu](/wiki/L%C6%B0u_Bi%E1%BB%83u) ở miền trung sông [Dương Tử](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang) ( [Kinh Châu](/wiki/Kinh_Ch%C3%A2u)). Xa hơn về phía nam là viên tướng trẻ [Tôn Sách](/wiki/T%C3%B4n_S%C3%A1ch) (con Tôn Kiên) thiết lập quyền lực tại khu vực hạ lưu sông Dương Tử ( [Giang Đông](/wiki/Giang_%C4%90%C3%B4ng)). Về phía tây, [Lưu Chương](/wiki/L%C6%B0u_Ch%C6%B0%C6%A1ng) chiếm [Ích Châu](/w/index.php?title=%C3%8Dch_Ch%C3%A2u&action=edit&redlink=1) trong khi đó [Hán Trung](/wiki/H%C3%A1n_Trung) và khu vực tây bắc bị chiếm giữ bởi một số các lãnh chúa nhỏ như Trương Lỗ, Trương Tú, Hàn Toại, Mã Đằng.
Tào Tháo, sau này là người sáng lập nhà
[nhà Ngụy](/wiki/T%C3%A0o_Ng%E1%BB%A5y), đã nổi binh mùa đông năm [189](/wiki/189). Ông đã thu được khoảng 300.000 quân [Khăn Vàng](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%B7c_Kh%C4%83n_V%C3%A0ng&action=edit&redlink=1) cũng như một loạt các nhóm quân sự có nguồn gốc bộ tộc vào quân đội của mình. Năm [196](/wiki/196) ông ta thiết lập kinh đô cho nhà Hán ở [Hứa Xương](/wiki/H%E1%BB%A9a_X%C6%B0%C6%A1ng) (Hứa Đô) và phát triển nông nghiệp trên cơ sở sử dụng sức lính để tăng thêm lương thảo cho quân đội. Sau khi tiêu diệt Viên Thuật năm [197](/wiki/197) và các lãnh chúa miền đông như giết [Lã Bố](/wiki/L%C3%A3_B%E1%BB%91) ( [198](/wiki/198)) và làm suy yếu [Lưu Bị](/wiki/L%C6%B0u_B%E1%BB%8B) ( [199](/wiki/199)- [200](/wiki/200)) ở [Từ Châu](/wiki/T%E1%BB%AB_Ch%C3%A2u) trong một sự kế tiếp nhanh chóng, Tào Tháo nhằm sự chú ý của ông ta vào phía bắc tới [Viên Thiệu](/wiki/Vi%C3%AAn_Thi%E1%BB%87u), người trong cùng năm đó đã tiêu diệt kẻ thù phía bắc của mình là [Công Tôn Toản](/wiki/C%C3%B4ng_T%C3%B4n_To%E1%BA%A3n).
Sau nhiều tháng lập kế hoạch, hai bên đã giao tranh tại
[Quan Độ](/wiki/Quan_%C4%90%E1%BB%99) năm [200](/wiki/200). Vượt qua đội quân đông đảo hơn của họ Viên (700.000 người so với hơn 70.000 quân của Tào Tháo), Tào Tháo đã đánh bại ông ta và làm tan rã quân miền bắc. Năm [202](/wiki/202), Tào Tháo giành hoàn toàn thế chủ động sau cái chết của Viên Thiệu và sự chia rẽ của ba con trai ông ta để tiến lên phía bắc sông [Hoàng Hà](/wiki/Ho%C3%A0ng_H%C3%A0). Ông ta chiếm Nghiệp Thành năm [204](/wiki/204) và xâm chiếm các tỉnh Ký Châu, Tinh Châu, Thanh Châu và U Châu. Cuối năm [207](/wiki/207), sau những chiến dịch nhỏ chống lại người [Ô Hoàn](/wiki/%C3%94_Ho%C3%A0n) (乌桓), Tào Tháo đã giành được sự thống lĩnh không thể tranh cãi đối với miền đồng bằng [Hoa Bắc](/wiki/Hoa_B%E1%BA%AFc) gồm các tỉnh như Liêu Ninh, [Sơn Tây](/wiki/S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)), Nội Mông và Bắc Kinh ngày nay.
Sau khi liên minh với Viên Thiệu bị tan vỡ,
[Lưu Bị](/wiki/L%C6%B0u_B%E1%BB%8B) phải chạy về Kinh Châu nương náu dưới trướng [Lưu Biểu](/wiki/L%C6%B0u_Bi%E1%BB%83u).
### Trận Xích Bích và kết quả[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=5)] *Xem chi tiết:* [Trận Xích Bích](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_X%C3%ADch_B%C3%ADch)
Năm
[208](/wiki/208), Tào Tháo đưa quân về phía nam với ý định nhanh chóng thống nhất đế chế. Con Lưu Biểu là Lưu Tông đầu hàng, dâng đất Kinh Châu, Tương Dương cho họ Tào và Tào Tháo có thể triển khai một lực lượng thủy quân, lục quân lớn tại [Giang Lăng](/wiki/Giang_L%C4%83ng) (khoảng trên 20 vạn). Tuy nhiên, [Tôn Quyền](/wiki/T%C3%B4n_Quy%E1%BB%81n)– người kế vị Tôn Sách tại Giang Đông và Lưu Bị sau khi chạy qua Hạ Khẩu, Giang Hạ vẫn tiếp tục chống cự. Mưu sĩ của Tôn Quyền là [Lỗ Túc](/wiki/L%E1%BB%97_T%C3%BAc) đảm bảo cho liên minh với Lưu Bị, là người đã thua chạy từ phía bắc. Liên quân của hai nhà khoảng 5 vạn quân giao tranh với thủy quân của Tào Tháo tại [Xích Bích](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_X%C3%ADch_B%C3%ADch) vào mùa đông. Sau vài giao tranh nhỏ, cuộc tấn công bằng [hỏa công](/w/index.php?title=H%E1%BB%8Fa_c%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) đã là đòn đánh quyết định làm quân Tào Tháo tan vỡ, và buộc ông ta phải rút chạy hỗn loạn về phương bắc. Chiến thắng của liên quân tại Xích Bích là đảm bảo cho sự sống còn của Lưu Bị và Tôn Quyền và là cơ sở để hình thành nên hai vương triều Thục và Ngô.
Sau khi chạy về phía bắc, Tào Tháo thu phục các khu vực ở miền tây bắc năm
[211](/wiki/211), đặc biệt là trong [trận Đồng Quan](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%93ng_Quan), ông đã đánh bại được hai thế lực cát cứ là [Mã Siêu](/wiki/M%C3%A3_Si%C3%AAu) và [Hàn Toại](/wiki/H%C3%A0n_To%E1%BA%A1i), qua đó củng cố vững chắc quyền lực của mình. Ông ta tăng nhanh chức vụ cũng như sức mạnh quân đội, cuối cùng đạt đến tước phong Ngụy vương năm [217](/wiki/217). Lưu Bị tấn công vào [Ích Châu](/w/index.php?title=%C3%8Dch_Ch%C3%A2u&action=edit&redlink=1) và năm [214](/wiki/214) thay thế Lưu Chương cai trị khu vực này, giao cho [Quan Vũ](/wiki/Quan_V%C5%A9) cai quản Kinh Châu. Tôn Quyền, trong những năm sau đó bị vướng bận với việc chống lại Tào Tháo tại miền đông nam ở [Hợp Phì](/wiki/H%E1%BB%A3p_Ph%C3%AC), bây giờ bắt đầu chú ý tới mảnh đất Kinh Châu màu mỡ và miền trung sông Dương Tử. Sự bất hòa giữa hai quốc gia liên minh này ngày càng tăng lên. Năm [219](/wiki/219), sau khi Lưu Bị chiếm được Hán Trung và Tương Dương từ Tào Tháo, đại tướng của Ngô là Lã Mông đã bắt giết [Quan Vũ](/wiki/Quan_V%C5%A9) và tái chiếm Kinh Châu.
### Chia ba Trung Quốc[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=6)]
Đầu năm
[220](/wiki/220), Tào Tháo chết, tháng mười năm đó con ông là [Tào Phi](/wiki/T%C3%A0o_Phi) phế bỏ vua Hán Hiến Đế giành ngôi, tức là Ngụy Văn đế, chấm dứt [nhà Đông Hán](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C3%B4ng_H%C3%A1n). Tào Phi đặt quốc hiệu là [Ngụy](/wiki/T%C3%A0o_Ng%E1%BB%A5y) và lên ngôi tại [Lạc Dương](/wiki/L%E1%BA%A1c_D%C6%B0%C6%A1ng), Tào Tháo được truy tôn là "Thái Tổ Vũ Hoàng Đế".
Năm
[221](/wiki/221), Lưu Bị cũng tự xưng là Hoàng đế kế tục nhà Hán, tức Tiên chủ của Thục Hán với mục đích khôi phục nhà Hán. (Quốc gia này trong sử sách gọi là "Thục" hay "Thục-Hán".) Trong năm đó, Ngụy ban cho Tôn Quyền tước hiệu Ngô vương. Một năm sau, do việc Tôn Quyền sai Lã Mông bắt giết tướng Thục Hán là [Quan Vũ](/wiki/Quan_V%C5%A9) và chiếm đóng toàn bộ Kinh Châu, quân đội Thục Hán tuyên bố chiến tranh với Đông Ngô và giao tranh với quân Ngô tại [trận Di Lăng](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Di_L%C4%83ng). Tại [Hào Đình](/w/index.php?title=H%C3%A0o_%C4%90%C3%ACnh&action=edit&redlink=1), Lưu Bị bị tướng của Tôn Quyền là [Lục Tốn](/wiki/L%E1%BB%A5c_T%E1%BB%91n) đánh bại và phải lui quân về [Thục](/wiki/Th%E1%BB%A5c_H%C3%A1n), sau đó băng hà vào năm [222](/wiki/222) tại thành [Bạch Đế](/wiki/B%E1%BA%A1ch_%C4%90%E1%BA%BF). Sau cái chết của Lưu Bị, Thục và Ngô dưới sự liên kết của Không Minh, đã thiết lập lại quan hệ bang giao để chống Tào Ngụy, tạo nên sự ổn định của trục ba quốc gia. Cuối năm 222 sau đại thắng Di Lăng, Tôn Quyền tự xưng vua Ngô độc lập với nhà Nguỵ nhưng vẫn khiêm tốn giữ tước hiệu "Ngô Vương" cho đến năm [229](/wiki/229), Tôn Quyền chính thức từ chối công nhận nhà Ngụy của Tào Phi và lên ngôi hoàng đế tại [Vũ Xương](/wiki/V%C5%A9_X%C6%B0%C6%A1ng),thành lập nhà Đông Ngô.Thế chân vạc Tam Quốc chính thức hình thành.
Phần lớn miền bắc hoàn toàn thuộc nhà Ngụy, trong khi đó Thục chiếm miền tây nam bao gồm Tứ Xuyên và Ngô chiếm miền trung tâm phía nam và phía đông. Biên giới phía ngoài của ba quốc gia này bị giới hạn bởi ảnh hưởng của nền văn minh Trung Hoa. Ví dụ, kiểm soát về chính trị của nhà Thục trên biên giới phía nam của mình bị giới hạn bởi các bộ lạc
[người Thái](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i) trong tỉnh [Vân Nam](/wiki/V%C3%A2n_Nam) và [Myanma](/wiki/Myanma) ngày nay, nhà Ngô không thể vươn tới mà phải tồn tại cùng nước [Lâm Ấp](/wiki/L%C3%A2m_%E1%BA%A4p) (của [người Chăm](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m)).
### Củng cố[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=7)]
Năm
[222](/wiki/222), con Lưu Bị là [Lưu Thiện](/wiki/L%C6%B0u_Thi%E1%BB%87n) lên ngôi kế nghiệp cha. Thất bại của Lưu Bị tại Hào Đình kết thúc thời kỳ thù địch giữa Ngô và Thục và cả hai tận dụng cơ hội này để tập trung vào những vấn đề trong nước cũng như để đối phó với nhà Ngụy. Đối với Tôn Quyền, chiến thắng này cũng kết thúc sự e ngại của ông về việc nhà Thục mở rộng về phía Kinh Châu và ông có thể nhòm ngó tới các bộ tộc thiểu số ở phía đông nam, là những bộ tộc mà người Hán gọi chung là " [Sơn Việt](/wiki/S%C6%A1n_Vi%E1%BB%87t)" (xem thêm [người Việt (tiếng Hoa)](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t_(ti%E1%BA%BFng_Hoa)&action=edit&redlink=1) và [Việt (tiếng Hoa)](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87t_(ti%E1%BA%BFng_Hoa)&action=edit&redlink=1) (越, 粵, 鉞)). Năm [234](/wiki/234) ông ta đã đè bẹp các bộ lạc nổi dậy. Trong năm này, mười vạn quân Sơn Việt phải đầu hàng [Gia Cát Cẩn](/wiki/Gia_C%C3%A1t_C%E1%BA%A9n) sau ba năm bị bao vây ở [Đan Dương](/wiki/%C4%90an_D%C6%B0%C6%A1ng) (丹陽). Trong số này, bốn vạn người [Man Di](/w/index.php?title=Man_Di&action=edit&redlink=1) đã bị bắt đi lính cho nhà Ngô. Trong khi đó nhà Thục cũng gặp sự chống cự của bộ tộc bản xứ ở phía nam. Bộ tộc [Di](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_L%C3%B4_L%C3%B4) (彝族) ở phía tây nam đã nổi dậy chống nhà Hán, chiếm giữ Ích Châu. Gia Cát Lượng, để tránh thế hai đầu đối địch, đã dẫn ba cánh quân tiến đánh bộ tộc Di. Quân đội của ông đã đánh một số trận với vua người Man là [Mạnh Hoạch](/wiki/M%E1%BA%A1nh_Ho%E1%BA%A1ch), cuối cùng Mạnh Hoạch đã phải đầu hàng. Những người thổ dân (theo cách gọi của người Hán) được phép cư trú tại kinh đô nhà Thục ở [Thành Đô](/wiki/Th%C3%A0nh_%C4%90%C3%B4) như những công dân chính thức và người Di cũng phải đi lính cho nhà Thục.
### Gia Cát Lượng tấn công miền bắc[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=8)]
Vào cuối cuộc chinh chiến miền nam của
[Gia Cát Lượng](/wiki/Gia_C%C3%A1t_L%C6%B0%E1%BB%A3ng), liên minh Thục-Ngô đang hưng thịnh và nhà Thục Hán có thể đem quân lên phía bắc. Năm [227](/wiki/227) Gia Cát Lượng đem quân đến [Hán Trung](/wiki/H%C3%A1n_Trung), mở đầu cho những trận đánh với nhà Ngụy ở phía tây bắc ( *Xem Gia Cát Bắc phạt*). Năm sau, ông cho tướng [Triệu Vân](/wiki/Tri%E1%BB%87u_V%C3%A2n)(趙雲), hay Tử Long (子龍), tấn công từ [Tà Cốc](/w/index.php?title=T%C3%A0_C%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)để nghi binh trong khi tự mình dẫn quân đến [Kỳ Sơn](/wiki/K%E1%BB%B3_S%C6%A1n). Quân tiên phong của [Mã Tốc](/wiki/M%C3%A3_T%E1%BB%91c)tuy nhiên đã bị đánh bại tại [Nhai Đình](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Nhai_%C4%90%C3%ACnh)và quân Thục phải rút lui. Trong sáu năm tiếp theo Gia Cát Lượng đã vài lần đem quân tiến ra bắc Kỳ Sơn nhưng sự hạn chế về lương thảo, lại do đô đốc nhà Ngụy lúc đó là [Tư Mã Ý](/wiki/T%C6%B0_M%C3%A3_%C3%9D)phòng thủ nên ông đã không thành công. Năm [234](/wiki/234)ông đem quân lần cuối tấn công ra bắc, đánh với quân Ngụy tại [Vị Nam](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_V%E1%BB%8B_Nam&action=edit&redlink=1)ở phía nam sông [Vị Thủy](/wiki/V%E1%BB%8B_Th%E1%BB%A7y). Vì cái chết đột ngột của ông, quân Thục lại phải rút lui.
### Ngô và sự phát triển xuống miền nam[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=9)]
Trong thời gian những cuộc đánh lớn của Gia Cát Lượng ra miền bắc thì nhà Ngô luôn luôn phải đề phòng chống lại sự xâm lấn của nhà Ngụy. Khu vực quanh
[Hợp Phì](/wiki/H%E1%BB%A3p_Ph%C3%AC) thường xuyên dưới áp lực của Ngụy kể từ sau trận Xích Bích và là chiến trường cho những trận giao tranh cỡ nhỏ hơn. Do lo sợ chiến tranh nhiều người dân đã phải di cư tới miền nam sông Dương Tử. Sau cái chết của Gia Cát Lượng, những cuộc tấn công vào khu vực Hoài Nam đã tăng lên nhưng không có kết quả gì, nhà Ngụy không thể phá vỡ phòng tuyến của quân Ngô trên sông, kể cả pháo đài [Nhu Tu](/w/index.php?title=Nhu_Tu&action=edit&redlink=1) (濡鬚, Xuru).
Thời gian cai trị kéo dài của Tôn Quyền là khoảng thời gian sung túc nhất của quốc gia này. Việc di dân từ phía bắc và "giải quyết xong" các bộ lạc thiểu số Man Di đã làm tăng nhân lực cho nông nghiệp, đặc biệt là ở hạ lưu sông Dương Tử. Vận tải đường sông phát triển, với sự ra đời của các kênh
[Chiết Đông](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFt_%C4%90%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) và [Giang Nam](/wiki/Giang_Nam_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)). Thương mại với Thục phát triển, với một sự lưu thông lớn của bông từ Thục và sự phát triển của [đồ tráng men](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_tr%C3%A1ng_men&action=edit&redlink=1) và công nghệ luyện kim. Vận tải biển đã được hoàn thiện hơn để có thể đến được [Mãn Châu](/wiki/M%C3%A3n_Ch%C3%A2u) và đảo [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan). Về phía nam, các thương nhân Ngô đã đến [Luy Lâu](/wiki/Luy_L%C3%A2u) và [Phù Nam](/wiki/Ph%C3%B9_Nam)). Với sự phát triển của kinh tế thì văn hóa, nghệ thuật cũng phát triển theo. Tại đồng bằng sông Dương Tử, những ảnh hưởng đầu tiên của [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) đã xuất hiện ở phía nam [Lạc Dương](/wiki/L%E1%BA%A1c_D%C6%B0%C6%A1ng). ( *Xem Phật giáo ở Trung Quốc*)
## Sự suy yếu và sụp đổ của ba quốc gia[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=10)]
### Thục Hán sụp đổ[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=11)]
Sau khi Khai Quốc công thần và cũng là trụ cột không thể thay thế của Thục Hán là Khổng Minh Gia Cát Lượng qua đời ngay trong chiến dịch Bắc Phạt lần 6 (CN năm 234), vị trí
[Thừa tướng](/wiki/T%E1%BB%83_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) của ông lần lượt được Tưởng Uyển, Phí Vĩ và Đổng Doãn đảm nhận, chính sự tạm thời yên ổn. Sau năm [258](/wiki/258), chính trường nhà Thục Hán ngày càng bị kiểm soát bởi các hoạn quan và tham nhũng tràn lan mà điển hình là Hoàng Hạo, lại thêm Hậu Chủ Lưu Thiện bất tài nhu nhược, tin dùng hoạn quan, ngày càng xa lánh trung thần khiến Thục Hán hoàn toàn đi trên vết xe đổ của vua Hán Linh Đế trước kia.
Cho dù có những cố gắng đầy nghị lực từ
[Khương Duy](/wiki/Kh%C6%B0%C6%A1ng_Duy), học trò của Gia Cát Lượng, nhà Thục Hán không thể giành được chiến thắng quyết định trước nhà Ngụy. Tám cuộc tấn công ra Bắc khi được khi thua, nhưng không lấn chiếm được đất đai của Ngụy và khiến lực lượng của Thục bị hao mòn. Trong thì loạn ngoài thì suy, việc Thục bị tiêu diệt chỉ còn là vấn đề thời gian.
Năm
[263](/wiki/263), quân Ngụy dưới sự lãnh đạo của 2 đại tướng là Đặng Ngải và Chung Hội ồ ạt tấn công vào đất Thục bằng ba cánh quân, quân Thục phải rút lui khỏi [Hán Trung](/wiki/H%C3%A1n_Trung). Khương Duy lui về [Kiếm Các](/wiki/Ki%E1%BA%BFm_C%C3%A1c) tử thủ. Tướng Ngụy [Đặng Ngải](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7ng_Ng%E1%BA%A3i) cùng với con trai đã đem quân của mình từ [Âm Bình](/w/index.php?title=%C3%82m_B%C3%ACnh&action=edit&redlink=1) qua những khu vực được cho là không thể vượt qua - đã tiến công đánh bại [Gia Cát Chiêm](/wiki/Gia_C%C3%A1t_Chi%C3%AAm) tại Miên Trúc, Thành Đô lập tức bị đe dọa. Mùa đông năm đó, quân Ngụy bao vây chặt Thành Đô, sau 20 ngày kháng cự ác liệt, toàn bộ binh sĩ nhà Thục sống sót trong thành buông vũ khí sau khi Hậu Chủ [Lưu Thiện](/wiki/L%C6%B0u_Thi%E1%BB%87n) tuyên bố đầu hàng. Khương Duy lúc đó đang ở Kiếm Các được lệnh đầu hàng. Khương Duy đến hàng tướng Ngụy [Chung Hội](/wiki/Chung_H%E1%BB%99i). Mặc dù ông đã cố gắng gây chia rẽ các tướng Ngụy để thực hiện một cuộc [đảo chính](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_ch%C3%ADnh), khôi phục lại nhà Thục Hán nhưng nửa chừng do bệnh tim tái phát nên ông phải đã tự sát ngay giữa trận đánh cuối, kết thúc sự kháng cự cuối cùng của nhà Thục. Nhà Thục Hán chấm dứt sau 43 năm tồn tại. [Chiến tranh Thục-Ngụy (263-264)](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Th%E1%BB%A5c-Ng%E1%BB%A5y_(263-264))
### Tào Ngụy sụp đổ[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=12)]
Từ những năm cuối thập niên
[230](/wiki/230), những rạn nứt đã xuất hiện và ngày càng trở lên rõ nét hơn giữa họ Tào lúc đó đang cai trị và họ Tư Mã. Sau cái chết của Tào Duệ, chủ nghĩa bè phái đã rõ nét hơn giữa quan nhiếp chính [Tào Sảng](/wiki/T%C3%A0o_S%E1%BA%A3ng) và tổng chỉ huy quân đội [Tư Mã Ý](/wiki/T%C6%B0_M%C3%A3_%C3%9D). Cẩn thận hơn, Tào Sảng đã để cho những người thân cận nắm giữ các chức vụ quan trọng và loại bỏ họ Tư Mã, mà ông cho là mối đe dọa. Sức mạnh của họ Tư Mã, một trong những dòng họ địa chủ lớn ở Trung Quốc thời Hán, đã được tăng thêm bởi những chiến thắng quân sự của Tư Mã Ý. Ngoài ra, Tư Mã Ý còn là một nhà chiến lược và chính trị nổi tiếng. Năm [238](/wiki/238) ông đánh bại cuộc nổi dậy của [Công Tôn Uyên](/wiki/C%C3%B4ng_T%C3%B4n_Uy%C3%AAn) và đưa vùng [Liêu Đông](/wiki/Li%C3%AAu_%C4%90%C3%B4ng) về dưới sự kiểm soát của trung ương. Cuối cùng, ông vượt qua Tào Sảng trong trò chơi quyền lực. Nắm lấy cơ hội, nhân lúc những người thuộc phe hoàng gia đi viếng [Cao Bình lăng](/w/index.php?title=Cao_B%C3%ACnh_l%C4%83ng&action=edit&redlink=1), Tư Mã Ý làm đảo chính ở Lạc Dương, ép lực lượng của Tào Sảng rời khỏi chính quyền. Rất nhiều người phản đối về việc quyền lực nghiêng về gia đình Tư Mã quá nhiều; nổi tiếng nhất là [Trúc Lâm Thất Hiền](/w/index.php?title=Tr%C3%BAc_L%C3%A2m_Th%E1%BA%A5t_Hi%E1%BB%81n&action=edit&redlink=1). Một trong bảy người này, [Kê Khang](/w/index.php?title=K%C3%AA_Khang&action=edit&redlink=1), đã bị giết như là một phần của sự thanh lọc sau khi Tào Phương thất thế.
Sau khi Tư Mã Ý chết, các con là
[Tư Mã Sư](/wiki/T%C6%B0_M%C3%A3_S%C6%B0) và [Tư Mã Chiêu](/wiki/T%C6%B0_M%C3%A3_Chi%C3%AAu) tiếp tục cầm quyền ở Ngụy. Việc đánh dẹp những lực lượng kháng cự trong nước Ngụy như Vô Kỳ Kiệm, Gia Cát Đản và chống lại cuộc xâm lấn của đại tướng Khương Duy bên Thục càng khiến thế lực của họ Tư Mã thêm mạnh. Việc tiêu diệt Thục (263), tuy trên danh nghĩa là Ngụy diệt nhưng thực chất là do Tấn vương Tư Mã Chiêu.
Năm 264, Tư Mã Chiêu chết, con là Tư Mã Viêm lên thay tước Tấn vương. Tháng chạp năm sau (tức tháng 2 năm 266), Viêm phế bỏ Ngụy Nguyên đế Tào Hoán lên làm vua, tức là
[Tấn Vũ Đế](/wiki/T%E1%BA%A5n_V%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF).
### Đông Ngô sụp đổ. Tam Quốc quy Tấn[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=13)]
Sau cái chết của Tôn Quyền năm
[252](/wiki/252), không có người kế tục xứng đáng, nhà Ngô bắt đầu đi xuống. Trong nước, quyền thần đánh nhau lục đục khiến nội bộ thêm suy yếu. Những cuộc áp chế thành công do [Tư Mã Sư](/wiki/T%C6%B0_M%C3%A3_S%C6%B0) và [Tư Mã Chiêu](/wiki/T%C6%B0_M%C3%A3_Chi%C3%AAu) tiến hành trước các cuộc nổi loạn ở khu vực Hoài Nam (lãnh thổ Ngụy) đã làm giảm ảnh hưởng của nhà Ngô.
Sau khi Cảnh đế Tôn Hưu chết, Tôn Hạo lên thay lại là người tàn bạo độc ác khiến nhân tâm thêm chia lìa.
Năm
[269](/wiki/269) Dương Hộ, tướng [nhà Tấn](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A5n) tại miền nam, bắt đầu chuẩn bị xâm chiếm nước Ngô bằng việc xây dựng hạm đội và huấn luyện thủy quân tại Tứ Xuyên dưới quyền [Vương Tuấn](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_Tu%E1%BA%A5n). Bốn năm sau, [Lục Kháng](/wiki/L%E1%BB%A5c_Kh%C3%A1ng), vị tướng giỏi cuối cùng của nhà Ngô chết, nước Ngô không còn tướng tài.
Kế hoạch xâm chiếm của nhà Tấn cuối cùng đã diễn ra vào mùa đông năm
[279](/wiki/279). [Tư Mã Viêm](/wiki/T%E1%BA%A5n_V%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF) ra lệnh tấn công bằng 5 cánh quân đồng thời dọc theo sông Dương Tử từ Kiến Khang tới Giang Lăng trong khi hạm đội từ Tứ Xuyên xuôi dòng tới Kinh Châu dưới sự chỉ huy của các tướng [Đỗ Dự](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_D%E1%BB%B1), Vương Tuấn. Trước các cuộc tấn công mãnh liệt của quân Tấn, lực lượng nhà Ngô tan rã và [Kiến Khang](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_Khang) mất vào tháng 3 năm [280](/wiki/280). Tôn Hạo đầu hàng, đóng lại một thế kỷ chia cắt đầy biến động.
## Kinh tế - xã hội[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=14)]
### Pháp luật, đời sống kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=15)]
Các sử gia Trung Quốc nhận định: thực ra đời sống nhân dân thời Tam Quốc nếu so với cuối thời
[Đông Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n#S.E1.BB.B1_tr.E1.BB.97i_d.E1.BA.ADy_v.C3.A0_s.E1.BB.A5p.C4.91.E1.BB.95_c.E1.BB.A7a_nh.C3.A0.C4.90.C3.B4ng_H.C3.A1n) có phần tốt hơn. Thời Tam Quốc dù là thời chia cắt và mật độ chiến tranh dày hơn nhưng chính trong thời Đông Hán, nhân dân cũng phải chịu lao dịch nặng, thường phải tòng quân đánh các tộc Ô Hoàn, Tiên Ty.
Về đời sống sinh hoạt, các nhà nghiên cứu cho rằng tình hình tốt hơn hẳn. Ngoại trừ
[Thục Hán](/wiki/Th%E1%BB%A5c_H%C3%A1n) trong 9 năm cuối bị hoạn quan [Hoàng Hạo](/wiki/Ho%C3%A0ng_H%E1%BA%A1o) thao túng, nhìn chung trong triều đình cả 3 nước đều không bị nạn hoạn quan lộng hành. Quan lại lớn nhỏ ở cả 3 nước đa số là những người thanh liêm. [[2]](#cite_note-autogenerated3-2)
Pháp luật của
[Tào Ngụy](/wiki/T%C3%A0o_Ng%E1%BB%A5y) hơi thiên về sự nghiêm khắc. Đến thời Ngụy Minh đế Tào Tuấn, pháp luật được hiệu đính, về sau trở thành cơ sở pháp luật của một số triều đại khác. [[2]](#cite_note-autogenerated3-2)
Tào Ngụy cũng sáng lập ra chế độ "cửu phẩm" - 9 bậc quan lại. Chế độ này được đánh giá là tiến bộ hơn so với chế độ Hiếu liêm, Mậu tài thời Đông Hán chỉ dựa vào quyền thế của cha anh và cha vợ mà có được.
[[2]](#cite_note-autogenerated3-2)
Chính sách đồn điền và thủy lợi của Tào Ngụy tuy nhằm mục đích quân sự là chủ yếu nhưng cũng gián tiếp giúp nhiều cho nông dân.
[[2]](#cite_note-autogenerated3-2)
Về tiền tệ, Tào Ngụy sau khi dùng tiền Ngũ thù và thi hành trở lại chính sách hàng đổi hàng. Tại Tây Thục thực hiện chính sách tiền tệ tốt hơn, một thời gian phát hành tiền lớn nhưng sau đó khôi phục tiền Ngũ thù. Thời
[Gia Cát Lượng](/wiki/Gia_C%C3%A1t_L%C6%B0%E1%BB%A3ng) chấp chính luôn dùng chính sách thủ tín với nhân dân nên đời sống ở Thục tương đối ổn định. Tôn Quyền cũng phát hành tiền lớn và sau đó lại phát hành tiền lớn ăn 1000 đồng đổi lấy tiền nhỏ của dân.. Về sau, [Tôn Quyền](/wiki/T%C3%B4n_Quy%E1%BB%81n) thu hết tiền lớn lại. [[3]](#cite_note-autogenerated1-3)
### Dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=16)]
Lãnh thổ của ba nước Ngụy, Thục, Ngô rộng hơn thời Đông Hán trở về trước. Ba nước không thể thôn tính được nhau nên tính tới chuyện cùng phát triển ra bên ngoài, thu thập các bộ tộc láng giềng nhỏ yếu hơn và văn hóa kém phát triển hơn. Ngụy thu phục người Tiên Ty, Ô Hoàn; Thục thu thập người Di và người Khương ở Thanh Hải; Ngô thu phục người Việt ở vùng núi ba tỉnh Giang, Chiết, Hoãn.
[[3]](#cite_note-autogenerated1-3)
Về dân số, nhà Ngụy là mạnh nhất. Khi nhà Ngụy mất (265), quốc gia này có hơn 663.423 hộ gia đình và 4.190.891 người trong phạm vi biên giới của mình. Nhà Thục có 280.000 hộ dân số 940.000 người. Đông Ngô có 523.000 hộ, 2.558.000 người.
Như vậy, nhà Ngụy chiếm hơn 58% dân số và khoảng 40% diện tích. Với những nguồn lực này, nhà Ngụy có thể có tới 400.000 quân trong khi nhà Thục và Ngô có thể có 100.000 và 230.000 quân tương ứng: khoảng 10% dân số. Liên minh Thục-Ngô chống lại nhà Ngụy là một liên minh quân sự ổn định; biên giới của ba quốc gia này gần như không thay đổi trong hơn 40 năm. [4] [[5]](#cite_note-5)
Nhà Ngụy khi diệt Thục có dân số gấp 4 lần Thục, khi Tấn diệt Ngô thì dân số gấp 6,3 lần. Đây là nguyên nhân cơ bản khiến Ngô và Thục lần lượt mất về tay Ngụy và Tấn.
[[6]](#cite_note-6)
### Thương mại và vận tải[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=17)]
Trong thuật ngữ kinh tế sự phân chia thời Tam Quốc phản ánh một thực tế được kéo dài đến tận sau này. Thậm chí trong thời
[nhà Bắc Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng), bảy trăm năm sau thời kỳ Tam Quốc, có thể nghĩ về Trung Hoa như là một thực thể của ba thị trường khu vực lớn. (Tình trạng của miền tây bắc thì hơi mâu thuẫn, vì nó được liên kết bởi khu vực tây bắc và miền [Tứ Xuyên](/wiki/T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn)). Sự phân chia địa lý như vậy được nhấn mạnh bởi một thực tế là tất cả các tuyến giao thông chính giữa ba khu vực lớn đều là nhân tạo: [Đại Vận Hà](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_V%E1%BA%ADn_H%C3%A0) ("Kênh đào vĩ đại") liên kết miền bắc và miền nam, việc vận chuyển qua [Tam Hiệp](/wiki/Tam_Hi%E1%BB%87p) trên [sông Dương Tử](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang) liên kết nam Trung Hoa với Tứ Xuyên và [con đường hành lang](/w/index.php?title=Con_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_h%C3%A0nh_lang&action=edit&redlink=1) ( *gallery road*) nối Tứ Xuyên với miền tây bắc. Sự chia cắt thành ba thực thể riêng rẽ này là hoàn toàn tự nhiên và thậm chí được tiên đoán trước bởi những nhà chính trị như [Gia Cát Lượng](/wiki/Gia_C%C3%A1t_L%C6%B0%E1%BB%A3ng) (Xem thêm [Kế hoạch Long Trung](/w/index.php?title=K%E1%BA%BF_ho%E1%BA%A1ch_Long_Trung&action=edit&redlink=1) 隆中對).
### Văn hóa, nghệ thuật và khoa học[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=18)]
Con của
[Vương Lãng](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_L%C3%A3ng) nhà Tào Ngụy là Vương Túc nổi tiếng trong lĩnh vực cổ văn. Có ý kiến cho rằng chính Vương Túc chứ không phải Khổng An Quốc, mới là tác giả của bộ *Cổ văn Thượng thư truyện*. Con Vương Túc là Vương Bật được đánh giá là thiên tài, người đã chú giải *Lão tử*, sau đó lại dùng Lão tử giải thích [Kinh dịch](/wiki/Kinh_D%E1%BB%8Bch). [[7]](#cite_note-7)
Ba cha con
[Tào Tháo](/wiki/T%C3%A0o_Th%C3%A1o), [Tào Phi](/wiki/T%C3%A0o_Phi) và [Tào Thực](/wiki/T%C3%A0o_Th%E1%BB%B1c) được đời sau xếp vào hàng những [nhà thơ](/wiki/Nh%C3%A0_th%C6%A1) tiêu biểu cuối thời [Đông Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n#S.E1.BB.B1_tr.E1.BB.97i_d.E1.BA.ADy_v.C3.A0_s.E1.BB.A5p.C4.91.E1.BB.95_c.E1.BB.A7a_nh.C3.A0.C4.90.C3.B4ng_H.C3.A1n), đầu thời Tam Quốc. Ngoài thơ ca, Tào Thực còn nổi tiếng với bài phú đài Đồng Tước. Tào Phi tuy kém Tào Thực một bậc nhưng chính là người mở đầu cho thể thơ [thất ngôn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A5t_ng%C3%B4n&action=edit&redlink=1). Về tiểu thuyết, thời Tam Quốc có *Lục dị ký* và truyện ma quỷ *Sưu thần ký*, cũng được cho là của Tào Phi. [[8]](#cite_note-autogenerated2-8)
Một học giả nổi tiếng khác là Cam Bảo, để lại tác phẩm
*Ngụy Tấn Xuân thu*, đây chính là tài liệu mà sau này [Bùi Tùng Chi](/w/index.php?title=B%C3%B9i_T%C3%B9ng_Chi&action=edit&redlink=1) thời [Lưu Tống](/wiki/L%C6%B0u_T%E1%BB%91ng) dùng để chú giải [Tam Quốc chí](/wiki/Tam_qu%E1%BB%91c_ch%C3%AD). Ngoài ra, còn có các nhà sử học khác như Ngư Quyền viết *Ngụy lược*, Vi Chiêu viết *Ngô thư* và Tiêu Chu nhà [Thục Hán](/wiki/Th%E1%BB%A5c_H%C3%A1n) viết *Cổ sử khảo*. [[8]](#cite_note-autogenerated2-8)
Về nghệ thuật, hiện nay Bảo tàng Mỹ thuật Boston (Mỹ) còn lưu giữ bức tranh hai người du xuân rất sinh động. Trong nghệ thuật kiến trúc, các chùa Phật giáo, miếu của Đông Ngô rất phát triển: Vũ Xương có chùa Tuệ Bảo, Kiến Nghiệp có viện Thủy Tướng và chùa Bảo Ninh, Ngô huyện có chùa Thông Huyền, huyện Cần có chùa Đức Nhuận. Ở miền bắc,
[Tào Tháo](/wiki/T%C3%A0o_Th%C3%A1o) dựng đài Đồng Tước sau khi thua [trận Xích Bích](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_X%C3%ADch_B%C3%ADch). [[8]](#cite_note-autogenerated2-8)
Về khoa học, thời Tam Quốc đã bắt đầu ứng dụng ma túy và dùng thủ thuật lấy sỏi mật ra. Tên tuổi của danh y
[Hoa Đà](/wiki/Hoa_%C4%90%C3%A0) còn truyền đến nhiều đời sau. Người nước Ngụy là Mã Quân có công phát minh ra xe chỉ nam, xe bắn đá; đồng thời cũng được xem là người phát minh ra guồng nước. Ngoài ra, còn có nhà toán học Lưu Huy, tác giả của bộ *Hải đảo toán kinh*. [[8]](#cite_note-autogenerated2-8)
## Những trận chiến lớn[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=19)] [Trận Giới Kiều](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Gi%E1%BB%9Bi_Ki%E1%BB%81u&action=edit&redlink=1), (191) giữa Viên Thiệu và Công Tôn Toản. [Trận Quan Độ](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Quan_%C4%90%E1%BB%99), (200) giữa Tào Tháo và Viên Thiệu. [Trận Trường Bản](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_B%E1%BA%A3n), (208) giữa [Lưu Bị](/wiki/L%C6%B0u_B%E1%BB%8B)và [Tào Tháo](/wiki/T%C3%A0o_Th%C3%A1o). [Trận Xích Bích](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_X%C3%ADch_B%C3%ADch), (208) giữa liên quân Tôn-Lưu và Tào Tháo. [Trận Đồng Quan](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%93ng_Quan_(211)), (211) giữa [Tào Tháo](/wiki/T%C3%A0o_Th%C3%A1o)và [Mã Siêu](/wiki/M%C3%A3_Si%C3%AAu), [Hàn Toại](/wiki/H%C3%A0n_To%E1%BA%A1i). [Trận chiến tại Phàn Thành](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_T%C6%B0%C6%A1ng_D%C6%B0%C6%A1ng-Ph%C3%A0n_Th%C3%A0nh), (219) giữa [Tào Nhân](/wiki/T%C3%A0o_Nh%C3%A2n)và [Quan Vũ](/wiki/Quan_V%C5%A9). [Trận Di Lăng](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Di_L%C4%83ng), (221-222) giữa [Lưu Bị](/wiki/L%C6%B0u_B%E1%BB%8B)và [Lục Tốn](/wiki/L%E1%BB%A5c_T%E1%BB%91n) [nhà Ngô](/wiki/Nh%C3%A0_Ng%C3%B4). [Thất cầm Mạnh Hoạch](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Nam_Trung), (225) 7 lần tha cho Mạnh Hoạch và cuối cùng đã thu phục được Mạnh Hoạch. [Lục xuất Kỳ Sơn](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Th%E1%BB%A5c-Ng%E1%BB%A5y_(228-234)), (228-234) [Gia Cát Lượng](/wiki/Gia_C%C3%A1t_L%C6%B0%E1%BB%A3ng)6 lần lên [Kỳ Sơn](/wiki/K%E1%BB%B3_S%C6%A1n). [Cửu phạt trung nguyên](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Th%E1%BB%A5c-Ng%E1%BB%A5y_(247-262)), (247-262) [Khương Duy](/wiki/Kh%C6%B0%C6%A1ng_Duy)9 lần phạt [trung nguyên](/wiki/Trung_nguy%C3%AAn).
## Các nhân vật chủ chốt[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=20)] [Đổng Trác](/wiki/%C4%90%E1%BB%95ng_Tr%C3%A1c) [Lã Bố](/wiki/L%C3%A3_B%E1%BB%91) [Tào Tháo](/wiki/T%C3%A0o_Th%C3%A1o) [Viên Thiệu](/wiki/Vi%C3%AAn_Thi%E1%BB%87u) [Viên Thuật](/wiki/Vi%C3%AAn_Thu%E1%BA%ADt) [Lưu Bị](/wiki/L%C6%B0u_B%E1%BB%8B) [Quan Vũ](/wiki/Quan_V%C5%A9) [Trương Phi](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Phi) [Mã Siêu](/wiki/M%C3%A3_Si%C3%AAu) [Triệu Vân](/wiki/Tri%E1%BB%87u_V%C3%A2n) [Tôn Quyền](/wiki/T%C3%B4n_Quy%E1%BB%81n) [Gia Cát Lượng](/wiki/Gia_C%C3%A1t_L%C6%B0%E1%BB%A3ng) [Khương Duy](/wiki/Kh%C6%B0%C6%A1ng_Duy) [Lục Tốn](/wiki/L%E1%BB%A5c_T%E1%BB%91n) [Tư Mã Ý](/wiki/T%C6%B0_M%C3%A3_%C3%9D)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=21)]
|
|![]()
[Tam Quốc](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Three_Kingdoms?uselang=vi) [Danh sách nhân vật thời Tam Quốc](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_nh%C3%A2n_v%E1%BA%ADt_th%E1%BB%9Di_Tam_Qu%E1%BB%91c) [Tam Quốc diễn nghĩa](/wiki/Tam_qu%E1%BB%91c_di%E1%BB%85n_ngh%C4%A9a) [Tào Ngụy](/wiki/T%C3%A0o_Ng%E1%BB%A5y) [Thục Hán](/wiki/Th%E1%BB%A5c_H%C3%A1n) [Đông Ngô](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Ng%C3%B4) [Nhà Tấn](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A5n) [Khởi nghĩa Khăn Vàng](/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Kh%C4%83n_V%C3%A0ng)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=22)] **Những người khác được** [^](#cite_ref-1) [Tam Quốc Diễn Nghĩa](/wiki/Tam_qu%E1%BB%91c_di%E1%BB%85n_ngh%C4%A9a)đề cập tới nhưng thực ra không tham dự là: [Khổng Dung](/wiki/Kh%E1%BB%95ng_Dung), [Đào Khiêm](/wiki/%C4%90%C3%A0o_Khi%C3%AAm), [Mã Đằng](/wiki/M%C3%A3_%C4%90%E1%BA%B1ng), Trương Dương, [Công Tôn Toản](/wiki/C%C3%B4ng_T%C3%B4n_To%E1%BA%A3n); [Tôn Kiên](/wiki/T%C3%B4n_Ki%C3%AAn)cũng tự động khởi binh đánh Đổng Trác chứ không hội quân với Viên Thiệu - Lê Đông Phương, Vương Tử Kim (2007), sách đã dẫn, tr 351 - 352
- ^
**a** **ă** **â** [Lê Đông Phương (2007), sách đã dẫn, tr 437](#cite_ref-autogenerated3_2-3) **b**
- ^
**a** [Lê Đông Phương (2007), sách đã dẫn, tr 438](#cite_ref-autogenerated1_3-1) **ă** **Học viện quân sự cấp cao, sách đã dẫn, tr 90-91** [^](#cite_ref-4) [^](#cite_ref-5) *Tam Quốc bình giảng*- Nguyễn Tử Quang, NXB Tổng hợp An Giang, 1988 **Học viện quân sự cấp cao, sách đã dẫn, tr 91** [^](#cite_ref-6) **Lê Đông Phương (2007), sách đã dẫn, tr 438-439** [^](#cite_ref-7)
- ^
**a** **ă** **â** [Lê Đông Phương (2007), sách đã dẫn, tr 439](#cite_ref-autogenerated2_8-3) **b**
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=23)] *Lịch sử Trung Quốc*, NXB Giáo dục, 1995 *- Lê Đông Phương (Cao Tự Thanh dịch), NXB Đà Nẵng, 2007* [Kể chuyện Tam Quốc](http://books.google.com.vn/books?id=u6mYNQAACAAJ&hl=vi) *- Nguyễn Tử Quang, NXB Tổng hợp An Giang, 1988* [Tam Quốc bình giảng](http://books.google.com.vn/books?id=aFrkGwAACAAJ&hl=vi) *Lịch sử Trung Quốc từ thượng cổ đến Năm đời mười nước*- Học viện quân sự cấp cao, 1992 *của* [Tam quốc chí](/wiki/Tam_qu%E1%BB%91c_ch%C3%AD) [Trần Thọ](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%8D)(233-297) viết
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=24)]
|Tiền nhiệm:
||
|Tam Quốc
220 – 280
|Kế nhiệm:
|
|
|

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


markdown:
*Taraxacum albidum*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Taraxacum albidum
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Asterales](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%BAc) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Asteraceae](/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%BAc) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Taraxacum](/wiki/Taraxacum) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **T. albidum** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Taraxacum albidum*
Dahlst., 1907
* là một loài Taraxacum albidum* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong [họ Cúc](/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%BAc). Loài này được Dahlst. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1907. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Taraxacum_albidum&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Taraxacum_albidum&action=edit§ion=1)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/gcc-141269). Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013. *Taraxacum albidum*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Taraxacum_albidum&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Taraxacum_albidum&action=edit§ion=2)]
|
|![]()
[Taraxacum albidum](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Taraxacum_albidum?uselang=vi)
|
|![]()
**có thông tin sinh học về** [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1067 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=31-Jul-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Tue, 01 Sep 2015 00:00:00 GMT


markdown:
Trợ giúp
Thể loại:Thiên tai 1995
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới:
menu
,
tìm kiếm
Wikimedia Commons có thêm thể loại hình ảnh và phương tiện truyền tải về
Thiên tai 1995
Thể loại con
Thể loại này gồm thể loại con sau.
Đ
►
Động đất 1995
(1 tr.)
Lấy từ “
https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thể_loại:Thiên_tai_1995&oldid=11012559
”
Thể loại
:
Thảm họa 1995
Thiên tai thế kỷ 20
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Thể loại
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Đọc
Sửa đổi
Sửa mã nguồn
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Xem nhanh
Trang Chính
Nội dung chọn lọc
Tin tức
Bài viết ngẫu nhiên
Thay đổi gần đây
Quyên góp
Tương tác
Hướng dẫn
Giới thiệu Wikipedia
Cộng đồng
Thảo luận chung
Giúp sử dụng
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Khoản mục Wikidata
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản để in ra
Ngôn ngữ khác
Bahasa Indonesia
Deutsch
English
Español
فارسی
한국어
Norsk bokmål
Norsk nynorsk
Русский
Svenska
ไทย
Türkçe
Sửa liên kết
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 23:52 ngày 15 tháng 3 năm 2013.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công/Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Wikipedia® là thương hiệu đã đăng ký của
Wikimedia Foundation, Inc.
, một tổ chức phi lợi nhuận.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wikipedia
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


markdown:
# Wikipedia:Nguồn đáng tin cậy
|
|![]()
|
|Trang này giải thích một
Dù nó không phải là quy định, các thành viên được khuyến cáo nên tuân thủ nó. Vì có thể sẽ tồn tại
|
|![]()
|
|Tóm tắt trang: Các bài viết cần được dựa trên các nguồn đáng tin cậy, độc lập, đã xuất bản, có uy tín về việc kiểm chứng dữ kiện và tính chính xác.
Đây là một hướng dẫn về mức độ đáng tin cậy của các loại nguồn cụ thể. Các quy định có liên quan về các nguồn là
[Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được](/wiki/Wikipedia:Th%C3%B4ng_tin_ki%E1%BB%83m_ch%E1%BB%A9ng_%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c) và [Wikipedia:Không đăng nghiên cứu chưa công bố](/wiki/Wikipedia:Kh%C3%B4ng_%C4%91%C4%83ng_nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_ch%C6%B0a_c%C3%B4ng_b%E1%BB%91), và các ràng buộc khác đối với [tiểu sử của người đang sống](/wiki/Wikipedia:Ti%E1%BB%83u_s%E1%BB%AD_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91ang_s%E1%BB%91ng). Các bài viết Wikipedia cần nói đến tất cả các quan điểm đa số và thiểu số đáng ghi nhận mà đã được xuất bản bởi các nguồn đáng tin cậy. Xem [Wikipedia:Thái độ trung lập](/wiki/Wikipedia:Th%C3%A1i_%C4%91%E1%BB%99_trung_l%E1%BA%ADp).
Các bài viết Wikipedia cần được dựa trên các nguồn
**đáng tin cậy, độc lập, đã xuất bản**. [Nguồn](/wiki/WP:V) đáng tin cậy là các tài liệu có uy tín đã được xuất bản với một quy trình xuất bản đáng tin cậy; các tác giả nói chung là được coi là đáng tin tưởng hoặc có uy tín *về chủ đề đang nói tới*. Một nguồn đáng tin cậy đến đâu còn phụ thuộc ngữ cảnh. Quy tắc ngón tay cái là: càng có nhiều người tham gia kiểm tra dữ kiện, phân tích các vấn đề pháp lý, và săm soi bài viết, thì ấn bản càng đáng tin cậy. Nguồn cần **trực tiếp** hỗ trợ thông tin được trình bày trong bài và cần phù hợp với các khẳng định được đưa ra; *nếu một chủ đề không có nguồn đáng tin cậy thì Wikipedia không nên có bài viết về chủ đề đó.* Xem [Wikipedia:Nguồn đáng tin cậy/Bảng tin](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy/B%E1%BA%A3ng_tin&action=edit&redlink=1) về các thắc mắc về độ tin cậy của các nguồn cụ thể.
## Mục lục
[1 Tổng quan](#T.E1.BB.95ng_quan) [2 Hàn lâm](#H.C3.A0n_l.C3.A2m) [3 Các cơ quan thông tấn báo chí](#C.C3.A1c_c.C6.A1_quan_th.C3.B4ng_t.E1.BA.A5n_b.C3.A1o_ch.C3.AD) [4 Nguồn tự xuất bản](#Ngu.E1.BB.93n_t.E1.BB.B1_xu.E1.BA.A5t_b.E1.BA.A3n) [5 Các nguồn cực đoan và fringe](#C.C3.A1c_ngu.E1.BB.93n_c.E1.BB.B1c_.C4.91oan_v.C3.A0_fringe) [6 Mức độ đáng tin cậy trong các ngữ cảnh cụ thể](#M.E1.BB.A9c_.C4.91.E1.BB.99_.C4.91.C3.A1ng_tin_c.E1.BA.ADy_trong_c.C3.A1c_ng.E1.BB.AF_c.E1.BA.A3nh_c.E1.BB.A5_th.E1.BB.83) [7 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [8 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tổng quan[
[sửa](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&action=edit§ion=1)]
Các bài viết cần dựa vào các nguồn đã xuất bản,
[độc lập](/wiki/WP:NCCCB#Ngu.E1.BB.93n_s.C6.A1_c.E1.BA.A5p.2C_ngu.E1.BB.93n_th.E1.BB.A9_c.E1.BA.A5p.2C_v.C3.A0_ngu.E1.BB.93n_h.E1.BA.A1ng_ba), với uy tín về việc kiểm tra dữ kiện và tính chính xác. Điều đó có nghĩa là chúng ta chỉ viết về quan điểm của tác giả đáng tin cậy, không phải các quan điểm của các thành viên Wikipedia, những người đã tự đọc và giải nghĩa các tài liệu thuộc loại nguồn sơ cấp. Dưới đây là các ví dụ về một số dạng nguồn đáng tin cậy và các vấn đề về độ tin cậy của nguồn, không phải danh sách đầy đủ. Việc chọn nguồn như thế nào cho đúng đắn *luôn luôn* phụ thuộc vào ngữ cảnh; kinh nghiệm ( *common sense*) và phán đoán của biên tập viên là một phần không thể thiếu của quy trình này.
## Hàn lâm[
[sửa](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&action=edit§ion=2)] *Xem thêm thông tin:* [Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được#Nguồn đáng tin cậy](/wiki/Wikipedia:Th%C3%B4ng_tin_ki%E1%BB%83m_ch%E1%BB%A9ng_%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c#Ngu.E1.BB.93n_.C4.91.C3.A1ng_tin_c.E1.BA.ADy)
- Bài viết nên dựa vào các nguồn thứ cấp. Khi sử dụng nguồn sơ cấp, nên hết sức cẩn thận: thành viên không nên tự suy luận nội dung nguồn sơ cấp. Xem
[Wikipedia:Không đăng nghiên cứu chưa được công bố](/wiki/Wikipedia:Kh%C3%B4ng_%C4%91%C4%83ng_nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_ch%C6%B0a_%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c_c%C3%B4ng_b%E1%BB%91)
- Các tài liệu như là bài báo hoặc công trình nghiên cứu đã qua thẩm định bởi các học giả được coi là các tài liệu đáng tin cậy. Tài liệu đã được công bố trên các nhà xuất bản có uy tín cũng được coi là đã qua thẩm định bởi các học giả.
- Luận văn tiến sỹ đã hoàn thành và được công bố, được xem là tài liệu có tính hàn lâm. Các tài liệu này đã qua thẩm định, và có thể tra cứu tại thư viện. Các luận văn viết dở chưa qua thẩm định và như vậy không được coi là tài liệu đã công bố. Vì vậy theo qui định chúng không được coi là các tài liệu đáng tin cậy.
- Mức độ đáng tin cậy của nguồn có thể được kiểm định bằng cách kiểm tra liệu nguồn đã được sử dụng trong tài liệu giảng dạy chính thống, ví dụ như kiểm tra số lần tài liệu đó đã được trích dẫn trong các công trình có tính khoa học. Hệ quả của điều đó là một bài báo không được trích dẫn, đặc biệt là trong lĩnh vực được nghiên cứu nhiều, chỉ nên được sử dụng một cách rất thận trọng, và việc liệu có nên sử dụng nguồn đó hay không là tùy thuộc vào ngữ cảnh.
- Các nghiên cứu biệt lập phải được xem xét một cách thận trọng, và chúng có thể thay đổi so với các nghiên cứu gần đây hơn. Độ khả tín của một nghiên cứu riêng biệt tùy thuộc vào lĩnh vực nghiên cứu. Các nghiên cứu liên quan đến các lĩnh vực phức tạp và khó hiểu thường khó có thể đoan chắc hơn. Nên tránh việc nhấn mạnh khi sử dụng chỉ một nguồn duy nhất trong các lĩnh vực như vậy.
## Các cơ quan thông tấn báo chí[
[sửa](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&action=edit§ion=3)] *Xem thêm thông tin:* [Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được](/wiki/Wikipedia:Th%C3%B4ng_tin_ki%E1%BB%83m_ch%E1%BB%A9ng_%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c)và [Wikipedia:Tiểu sử người đang sống](/wiki/Wikipedia:Ti%E1%BB%83u_s%E1%BB%AD_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91ang_s%E1%BB%91ng)
Tài liệu từ các cơ quan thông tấn báo chí dòng chính được hoan nghênh, đặc biệt là những nguồn có thị trường lớn (
*the high-quality end of the market*), chẳng hạn như *The Washington Post* của Mỹ, *The Times* của Anh, và hãng tin *The Associated Press*. Tuy nhiên, cần rất cẩn thận để phân biệt giữa các tin tức và các quan điểm. **Các nội dung quan điểm chỉ đáng tin cậy cho các khẳng định về quan điểm của tác giả, không phải cho các khẳng định về dữ kiện.** Khi dẫn quan điểm từ các tờ báo hay các hãng tin dòng chính, cần quy chiếu tác giả một cách rõ ràng ngay trong bài. Khi bổ sung các nội dung gây tranh cãi về tiểu sử người đang sống dựa trên các cơ quan báo chí, chỉ nên sử dụng nội dung từ những cơ quan báo chí chất lượng cao mà thôi.
## Nguồn tự xuất bản[
[sửa](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&action=edit§ion=4)]
Chỉ nên dùng các nguồn tự xuất bản trong một số rất ít trường hợp; Xem ở trên.
## Các nguồn cực đoan và fringe[
[sửa](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&action=edit§ion=5)]
-
*Xem thêm thông tin:* [Wikipedia:Fringe theories](/w/index.php?title=Wikipedia:Fringe_theories&action=edit&redlink=1)
Đối với các tổ chức và cá nhân thể hiện các quan điểm được thừa nhận rộng rãi là cực đoan, chỉ nên sử dụng các nguồn này cho các thông tin về chính họ và
**trong các bài viết về chính họ hoặc các hoạt động của họ**; mọi thông tin sử dụng đều phải liên quan trực tiếp tới chủ thể. Không nên lấy từ các nguồn như vậy các nội dung gây tranh cãi, tuyên bố về các bên thứ ba, trừ khi các tuyên bố này đã được xuất bản bởi các nguồn uy tín. Bài viết không nên dựa chủ yếu vào các nguồn như vậy.
Đối với các tổ chức và cá nhân quảng bá các học thuyết được đa số xem là fringe theory (nghĩa là các quan điểm thiểu số, đối lập với quan điểm dòng chính trong lĩnh vực đó), chẳng hạn như
[some forms of revisionist history](/w/index.php?title=Historical_revisionism_(negationism)&action=edit&redlink=1) hoặc [giả khoa học](/wiki/Gi%E1%BA%A3_khoa_h%E1%BB%8Dc), chỉ nên dùng các nguồn này cho các nội dung về chính họ, hoặc để bổ sung chi tiết cho các quan điểm của những người đề xướng chủ đề (nhưng phải ghi rõ ràng về tác giả và mức độ thiểu số). Khi nói đến những nguồn này, không được làm ảnh hưởng xấu đến miêu tả về quan điểm chính thống, không được dùng các nguồn này để miêu tả quan điểm chính thống hay để miêu tả đánh giá về chính các học thuyết thiểu số này. Khi sử dụng các nguồn này, phải tìm được các nguồn chính thống đáng tin cậy để có thể miêu tả và trình bày về bất đồng một cách công bằng, thể hiện quan điểm chính thống là quan điểm đa số, và học thuyết fringe là quan điểm thiểu số
## Mức độ đáng tin cậy trong các ngữ cảnh cụ thể[
[sửa](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&action=edit§ion=6)]
### Tiểu sử người đang sống[
[sửa](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&action=edit§ion=7)]
Vì các lý do pháp lý và để công bằng, biên tập viên cần đặc biệt cẩn thận khi viết các nội dung tiểu sử về người đang sống. Hãy lập tức loại bỏ những nội dung gây tranh cãi nhưng không có nguồn gốc hoặc dẫn nguồn không đạt, và đừng chuyển nó ra trang thảo luận. Điều này áp dụng cho tất cả các nội dung liên quan đến người đang sống tại
*bất cứ* trang nào trong *bất cứ* [không gian tên](/w/index.php?title=Wikipedia:Kh%C3%B4ng_gian_t%C3%AAn&action=edit&redlink=1) nào chứ không chỉ trong không gian tên của các mục từ.
### Nguồn sơ cấp, nguồn thứ cấp, và nguồn hạng ba[
[sửa](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&action=edit§ion=8)]
Nguồn sơ cấp là bài viết/tường trình về một chủ đề mà tác giả chính là các nhân vật quan trọng của chủ đề đó. Có thể sử dụng nguồn sơ cấp như chỉ nên giới hạn trong các nội dung thuần túy miêu tả về chủ đề hoặc các khái niệm cốt lõi của chủ đề. Không nên dùng nguồn sơ cấp cho các giải thích hoặc đánh giá; thay vào đó, hãy dùng các giải thích và đánh giá từ các nguồn thứ cấp đáng tin cậy. Các nguồn hạng ba là các bản trích yếu (compendium), từ điển bách khoa, sách giáo khoa, giáo trình, và các nguồn mang tính tóm tắt khác. Có thể dùng loại nguồn này cho các nội dung tóm tắt, tổng quan, nhưng không nên dùng thay cho các nguồn thứ cấp khi viết về các bàn luận chi tiết.
### Các khẳng định về sự đồng thuận[
[sửa](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&action=edit§ion=9)]
Các khẳng định về sự đồng thuận phải được dẫn nguồn. Khẳng định rằng tất cả hay hầu hết các nhà khoa học, học giả, hoặc các nhà chức trách cùng có một quan điểm cần được dẫn từ một nguồn đáng tin cậy. Nếu không, các quan điểm cần được ghi là của một số nguồn cụ thể được nêu tên.
### Được sử dụng bởi các nguồn khác[
[sửa](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&action=edit§ion=10)]
Khi tìm căn cứ, tích cực hoặc tiêu cực, về mức độ đáng tin cậy và danh tiếng của một nguồn, ta có thể xem xét xem nguồn đó được các nguồn đáng tin cậy và có chất lượng cao sử dụng như thế nào. Kiểu sử dụng đó càng phổ biến và nhất quán thì căn cứ càng vững chắc. Ví dụ, việc nguồn được trích dẫn rộng rãi và không có bình luận về tính chính xác của dữ kiện là căn cứ cho uy tín và độ tin cậy của nguồn về các dữ kiện tương tự, ngược lại, trích dẫn kèm theo nghi ngờ về dữ kiện là căn cứ tiêu cực về độ tin cậy.
Nếu trích dẫn bởi các nguồn khác là dấu hiệu chính về độ tin cậy, cần đặc biệt cẩn trọng để tuân theo các hướng dẫn và quy định khác và để trình bày một cách công bằng các khẳng định thiểu số hoặc khẳng định gây tranh cãi. Mục đích của chúng ta là phản ánh các quan điểm của các nguồn theo như những gì chúng ta có thể xác định được.
### Ví dụ khác[
[sửa](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&action=edit§ion=11)]
Xem
[en:Wikipedia:Reliable source examples](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Reliable_source_examples) để biết thêm về các ví dụ sử dụng dữ liệu thống kê, lời khuyên theo chủ đề (bao gồm lịch sử, khoa học tự nhiên, toán học, y học, luật học, kinh doanh và thương mại, văn hóa đại chúng và giả tưởng), và cách sử dụng các nguồn trực tuyến hay điện tử.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&action=edit§ion=12)] [en:Wikipedia:Check your facts](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Check_your_facts), bài luận [en:Wikipedia:Common knowledge](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Common_knowledge), bài luận [en:Wikipedia:Independent sources](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Independent_sources), bài luận [en:Wikipedia:WikiProject Fact and Reference Check](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WikiProject_Fact_and_Reference_Check) [Wikipedia:Chú thích nguồn gốc](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [Wikipedia:Không đăng nghiên cứu chưa công bố](/wiki/Wikipedia:Kh%C3%B4ng_%C4%91%C4%83ng_nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_ch%C6%B0a_c%C3%B4ng_b%E1%BB%91)
- {{
[vc](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Vc&action=edit&redlink=1)}}, đánh dấu các nguồn có độ tin cậy đáng ngờ
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Wikipedia:Ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%A1ng_tin_c%E1%BA%ADy&action=edit§ion=13)] [How to Read a Primary Source](http://academic.bowdoin.edu/WritingGuides/primaries.htm), *Reading, Writing, and Researching for History: A Guide for College Students*, Patrick Rael, 2004. [How to Read a Secondary Source](http://academic.bowdoin.edu/WritingGuides/secondary.htm), *Reading, Writing, and Researching for History: A Guide for College Students*, Patrick Rael, 2004.

X-Cache: cp1054 hit (2), cp1067 frontend miss (0)


markdown:
# copper
Từ điển mở Wiktionary
## Mục lục
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **copper** [/ˈkɑː.pɜː/](/wiki/Wiktionary:IPA)
- (
*Từ lóng*) [Cảnh sát](/wiki/c%E1%BA%A3nh_s%C3%A1t), [mật thám](/wiki/m%E1%BA%ADt_th%C3%A1m), [cớm](/w/index.php?title=c%E1%BB%9Bm&action=edit&redlink=1).
- Đồng (đỏ).
- Đồng
[xu](/wiki/xu)đồng. [Thùng](/wiki/th%C3%B9ng) [nấu](/wiki/n%E1%BA%A5u) [quần áo](/wiki/qu%E1%BA%A7n_%C3%A1o)bằng đồng; [chảo](/wiki/ch%E1%BA%A3o) [nấu](/wiki/n%E1%BA%A5u)đồng.
- (
*Thông tục*) [Mồm](/wiki/m%E1%BB%93m), [miệng](/wiki/mi%E1%BB%87ng), [cổ họng](/w/index.php?title=c%E1%BB%95_h%E1%BB%8Dng&action=edit&redlink=1). *to have hot coppers*— miệng khô như rang (vì uống nhiều rượu)
-
#### Thành ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-expr-&action=edit§ion=T-1)]
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adj-&action=edit§ion=T-1)] **copper** [/ˈkɑː.pɜː/](/wiki/Wiktionary:IPA)
### Ngoại động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-tr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **copper** *ngoại động từ* [/ˈkɑː.pɜː/](/wiki/Wiktionary:IPA) [Bọc](/wiki/b%E1%BB%8Dc)đồng (đáy tàu).
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


markdown:
# selenate
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **selenate** [/ˈsɛ.lə.ˌneɪt/](/wiki/Wiktionary:IPA)
- (
*Hoá học*) [Selenat](/w/index.php?title=Selenat&action=edit&redlink=1).
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP)) **selenate** [/ˈsɛ.lə.ˌneɪt/](/wiki/Wiktionary:IPA)

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


markdown:
With 1.7 million freelancers, we'll match you with the perfect talent.
Freelance Concept Artist and Illustrator with expertise in Game Characters and Concept Arts, Comic Illustrations, Children's Book Illustration, Character Designs.
|
|
3ds Max
|
|
Adobe Illustrator
|
|
Adobe Photoshop
|
|
CorelDraw

WARC-Truncated: length

Server: cloudflare-nginx

Content-Type: text/html; charset=iso-8859-1

Set-Cookie: locale=en_US; expires=Sun, 30-Aug-2015 05:12:41 GMT; path=/; domain=.elance.com

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Content-Language: en-US

Front-End-Https: on

HTTPS: on