text:
- Con Trai, Con Gái
- Tác giả: Dage Branwenn
- Thể loại:
- Nguồn: wordpress
- Rating: [K] Mọi độ tuổi đều đọc được
- Tình trạng: Đã hoàn thành
- Lượt xem: 1.008 · Số từ: 4583
- Bình luận: 0 · Bình luận Facebook:
-
Lượt thích: 1 Phan Hồng
“Nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô”, câu ấy nói đánh thẳng vào Tâm khi vẫn chỉ là một cậu học sinh ngày ngày mang sách Tiếng Việt lớp bốn tới trường. Cậu bé được sinh vào đầu thập niên cuối cùng của thế kỷ hai mươi coi nó là một chân lý cuộc sống, một lẽ đương nhiên ở đời.
Tâm xuất thân trong một gia đình có lối sống khá “tư bản”, từ đời ông đến bố và cả anh em trong nhà. Vậy mà chẳng hiểu sao lại chòi ra một kẻ truyền thống đến cực đoan như anh ta. Là một kiến trúc sư đã bước quá cái tuổi bốn mươi lăm, sắp sửa hưởng nửa đời người nhưng tư tưởng trọng nam khinh nữ của anh xem ra ngày càng sâu nặng. Tuy nhiên, Tâm rất có tài và mọi người không thể phủ nhận điều đó. Nếu có một ai đó xa lạ lần đầu muốn tìm tới nơi Tâm ở mà hỏi người xung quanh, câu trả lời họ luôn nhận được sẽ là “Nhà ông kiến trúc sư Tâm á? Cứ đi vào, nhìn là biết ngay” bởi cái hồn mà Tâm mang đến cho từng công trình, bao gồm cả chính tổ ấm của mình quá độc đáo.
Với Tâm, người kiến trúc sư không khác một nghệ sĩ của ngành công nghiệp xây dựng là bao, và việc hiện thực hóa những công trình ấy chính là tạo ra những tác phẩm nghệ thuật để người người có thể chiêm ngưỡng mà không phải tốn tới một đồng vào xem triển lãm. Ai mà ngờ trong cái đầu chứa toàn lễ giáo của Tâm lúc nào cũng có thể bật ra những ý tưởng mới lạ, và việc thể hiện những ý tưởng ấy lên giấy là một việc làm không thể thiếu trong cuộc sống thường ngày.
Tất cả mọi người trong công ty đều có những cảm xúc đặc biệt dành cho Tâm, không kể là yêu quý, nể phục hay ghen ghét. Họ vẫn nhớ cái ngày đầu tiên cậu thanh niên đầu to mắt cận biệt danh Tâm Bôn* bước vào nơi này, làm thằng nhân viên kiêm “thợ in” quèn cho đến khi nó nhanh chóng trèo lên cái ghế phó Tổng giám đốc và đóng đinh luôn tại đó chỉ trong hơn hai mươi năm. Người ngưỡng mộ thì nể phục, người không phục thì đặt điều, chê bai và nói xấu; nhưng chúng chẳng đáng để Tâm bận lòng khi hàng loạt những dự án cùng bao bản thiết kế đáng giá tiền lương hàng năm của mười nhân viên cộng lại đã thay anh nói lên tất cả. Có hơi khoác lác khi cho rằng Tâm mang trong tim mình tinh thần lao động và kỷ luật tuyệt vời, luôn khiến cho người khác từ khó chịu đến trầm trồ với sự tỉ mỉ, kỹ càng và tinh tế trong từng sản phẩm anh ta tạo ra?
Nghiêm túc, chỉn chu trong công việc và Tâm bê luôn cả sự hà khắc của mình vào trong gia đình. Người tham vọng như Tâm thường hay gắn với chút mơ mộng. Đằng sau vẻ ngoài cứng nhắc và nghiêm khắc kia, mấy ai biết được Tâm đã khổ sở đến mức nào khi nhìn thấy đồng nghiệp lũ lượt khoe vợ sinh con trai, khi vô tình nhìn thấy gia đình nào đó bế theo cậu ấm nhà họ trên đường anh đi làm. Thời còn độc thân, người ta trêu rằng cứ khó tính như vậy thì Tâm sẽ sớm ế vợ mà thôi. Đáp lại sự “đe dọa”, năm ba mươi tuổi Tâm trình gia đình một nàng dâu ưa nhìn, đủ cả “tam tòng tứ đức” lại cũng hiền lành giỏi giang đúng kiểu Tâm thích và chắc chắn là vẫn còn “nguyên vẹn”, chỉ thiếu mỗi nước “cử án tề mi”. Những tưởng sự may mắn và hạnh phúc không hồi kết cứ ùn ùn kéo đến với một gã lọc gạo tới năm lần sàng ấy, người phụ nữ kia phải chăng cũng không chịu nổi nữa tính chồng mà đòi chuyển ra sống li thân dù đã bước sang tuổi tứ tuần?
Tâm luôn khao khát có một cậu nhóc lẽo đẽo bám theo mình, cùng anh chơi bóng mỗi buổi chiều. Lý do anh dành cả nửa cuộc đời làm việc chăm chỉ cũng chỉ là để tích góp mớ tài sản cho người nối dõi tông đường nhà anh, để được mọi người khen rằng thằng bé ấy nó giỏi như bố nó, rằng “con hơn cha là nhà có phúc”… Nhưng không, câu nói “Ghét của nào trời trao của đó” mà ông bà ta đã có từ xa xưa là cấm có sai, Tâm cứ hy vọng nhiều để rồi thất vọng biết bao nhiêu.
Tâm có ba người con gái, Tâm luôn bực bội và trăn trở tại sao mình lại có ba người con gái. Nhà anh ta như có gene sinh con trai khi ông nội anh có bố anh, và bố anh lại đẻ những ba người nam nữa mà anh là con cả. Thậm chí cậu em sau Tâm cũng chỉ một đêm chơi bời phóng túng mà trúng luôn bé trai trong khi anh vật vã đến đứa thứ ba vẫn cứ là “vịt giời”? Ngày biết tin vợ mình lại sinh con gái, Tâm đã như người mất hồn, ba hôm liền không ăn không uống. Chẳng lẽ Tâm lại đổ cho mình là loại “lộn giống”, khác biệt với mọi người từ tính cách đến cả khả năng sinh con trai; hay là tại số phận trêu đùa cho anh ba cô con gái để sau này còn có ít nhất ba người đàn ông may mắn khác được nếm mùi “bố vợ thời hiện đại”? Tâm cũng không biết nữa, anh cứ thấy buồn, cái buồn của sự hụt hẫng đầy thất vọng. Tâm không bao giờ nói ra thành lời, nhưng việc chứng kiến bầy “vịt giời” ấy lớn lên mỗi ngày khiến anh chỉ muốn đập đầu lia lịa vào tường.
Nuôi ba đứa thôi đã đủ mệt rồi, định mệnh vẫn thích trêu đùa với Tâm. Có vẻ như sống cùng một ông bố hà khắc cũng phần nào khiến cho con của Tâm trở nên cứng, hay rắn ở khía cạnh nào đó. Cô cả hiện đã năm cuối đại học mà vẫn chẳng đề cập gì đến chuyện yêu đương chàng nào, té ngửa ra mới biết cô đã cặp kè với một nàng khác được gần một năm. Biết chuyện, Tâm điên tiết la mắng um xùm hết cả lên mà cũng chẳng đi tới đâu. Bởi con anh cũng chăm chỉ, thông minh, chứ không chơi bời mất nết; mắng nó lắm hàng xóm biết chuyện, thật chẳng đáng vạch áo cho người xem lưng. Lúc ấy thì còn ê chê thêm bao nhiêu nữa!
Cô thứ hai thì cũng “tuyệt vời” không kém. Riêng cái khoản “trời Tây” được thừa hưởng từ ông của con bé đủ làm cho Tâm phát mệt ngang với cô chị “khác người” kia rồi. Nó mê làm luật sư, cá tính thì mạnh, lại ưa bộc trực bày tỏ quan điểm cá nhân, thỉnh thoảng còn tặng kèm cho bố những lời rất hồn nhiên rằng “Tây họ văn minh hơn nhiều mà còn như thế”. Tâm nghĩ ai đời con gái con đứa mà bốp chát hơn cả mấy thằng cục tính; nó chẳng qua chỉ ngụy biện cho cái thói ngông cuồng của tuổi trẻ mà thôi, cứ hở ra cái gì là nó cãi anh nhem nhẻm, rồi thì ca than “bình đẳng giới” với Tâm, rằng “thế kỷ hai mốt rồi bố đừng lạc hậu nữa”. Những lúc như vậy kể ra có một thằng con trai ít nói giống mình Tâm thấy cũng hay. Mọi hi vọng mong manh cuối cùng Tâm đổ dồn hết cho thiên thần nhỏ sáu tuổi kia, nó ám ảnh anh ta tới mức đêm ngủ vẫn còn nói mê “Con ơi đừng như hai chị nhớ” rồi giật mình tỉnh dậy trong trạng thái ướt đẫm mồ hôi lạnh. Một cuộc sống ngày nào cũng quanh đi quẩn lại như vậy có nhức đầu đến chết không?
* * *
Hôm nay em của Tâm về nước chơi, có thăm qua nhà bố và anh. Sau bao nhiêu năm không thấy mặt, Tâm mừng lắm, ôm vai bá cổ cậu em mà hỏi han tới tấp.
‒ Lớn, lấy cho bố ấm trà đi. Hôm nay chú về đấy! – Tâm gọi con.
‒ A chú! Cháu chào chú. Chú có khỏe không? Ở bên Mỹ chắc vui lắm chú? – Nghe thấy tiếng “chú”, hai đứa lớn nhà Tâm bỗng cuống quýt chạy ra, hồ hởi chào hỏi.
Tâm thấy hơi chạnh lòng. Tại sao chúng nó không vồn vã với bố ruột của mình như vậy mỗi khi anh đi công tác về?
Hai cô gái đứng trong phòng bếp chuẩn bị khay đựng trà, cô em nghịch ngợm bộ tách trong lúc tán gẫu với chị mình:
‒ Sao bố không thể đáng yêu như ông và chú nhở? Em thấy có mỗi bố là khó tính nhất nhà thôi.
Cô chị vội vã ngăn lại:
‒ Em nói bé thôi. Bố mà nghe thấy là… – Vừa nói cô vừa giơ bàn tay lên như chuẩn bị tát ai.
Chờ mãi mà không thấy đứa nào ra, Tâm giục giã gọi từ trong phòng khách vọng vào bếp:
‒ Nhanh lên, sao lâu thế con?
‒ Đây ạ. – Cô chị cẩn thận bưng cái khay đựng đồ sứ có in hoa văn kiểu Tàu ra, nhẹ nhàng đặt lên bàn. – Chú không dắt em sang chơi ạ?
‒ À, em nó còn mệt nên chú cho ở nhà. – Người chú ái ngại.
‒ Bố cảm ơn bầy thiên nga, giờ thì để yên cho bố nói chuyện cùng chú.
Chờ hai đứa con đi khỏi, Tâm lật ngược lại chiều của gương mặt tươi rói vừa nãy mà than thở:
‒ Mấy con vịt giời!
‒ Sao anh lại nói các cháu thế! – Em Tâm chau mày, tỏ ra không vui.
‒ Lại chẳng nói thế. Cậu cứ thử nuôi ba đứa con gái trong nhà xem.
‒ Em thích có con gái lắm, chứ anh có biết nuôi dạy con trai khổ như thế nào đâu. – Người chú thở dài, tỏ rõ sự mệt mỏi.
‒ Cậu cứ nói thế. Tôi chỉ ước được như cậu. Một thằng cu là quá đủ rồi, chứ có trăm nghìn đứa con gái rồi chúng nó cũng bỏ mình hết mà đi!
Người em vẫn không đụng vào cốc trà, nhìn thẳng vào mắt anh mình:
‒ Không đâu anh. Anh đừng nghĩ có con trai thì khá hơn. Mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh. Em mải đi làm kiếm tiền, về tới nhà mệt mỏi lại mắng nó. Nó đâu biết em làm vất vả cũng chỉ vì mong nó có cuộc sống đầy đủ như con anh, nó không thông cảm cho em, suốt ngày chỉ biết rúc đầu vào cái máy chơi game thôi.
‒ Cậu chiều nó quá thì nó mới hỗn thế chứ gì. Tôi còn lạ gì mấy cái “nuôi con kiểu Tây” của nhà mình! – Tâm bật cười.
‒ Con em nó còn không thèm nói chuyện với em kìa. Con trai nó lạnh lùng lắm, không tình cảm như con gái anh ạ. Anh đừng chê con gái, ối người muốn không được đâu.
‒ Vấn đề của cậu nó là của chung thôi. Thà có đứa con trai bớt bớt cái lời còn hơn đèo bòng cả một bầy vịt giời lúc nào cũng quàng quạc lên. Cậu nghĩ sao nếu tôi bảo con lớn nhà tôi là cái thứ bệnh hoạn đi thích đàn bà? – Tâm tức tối ngắt lời.
Nghe tới câu nói ấy, khuôn mặt người em chợt tái nhợt lại. Chú cảm thấy mình bị xúc phạm.
‒ Anh biết không, vậy thì em của anh cũng là một đứa bệnh hoạn thích đàn ông đấy! Anh có một gia đình hoàn hảo, có công việc hoàn hảo. Cuộc sống của anh quá tuyệt vời và may mắn nhưng anh lúc nào cũng đòi hỏi hơn. Anh quá tham lam! Em tưởng hôm nay chúng ta nên nói chuyện vui chứ không phải thế này. Chào anh! – Người chú đặt chén trà xuống và bỏ đi.
‒ Chào chú, anh không tiễn!
Chờ cho em đi ra khỏi cổng, Tâm cau có chửi:
‒ Thằng dở hơi!
‒ Vậy là bố nghĩ như thế về con bố: “Thứ bệnh hoạn thích đàn bà”? – Cô con cả nghẹn cả giọng lại. Cô đã nghe hết cuộc nói chuyện của bố với chú, cảm thấy đau lòng khủng khiếp.
‒ Bố làm chị tổn thương rồi đấy. – Cô em lạnh lùng tiếp lời, giọng pha chút mỉa mai. – Sao con thấy không ngạc nhiên!
‒ Đừng có hỗn! – Tâm gắt lên. – Các chị muốn gì nữa đây? Tôi xấu số đã đẻ ra toàn lũ con gái, cho chúng nó ăn học tử tế đàng hoàng để giờ nó quay lại cãi trả à? Nghe đây, một trai đã là có rồi, mười gái cũng bằng không thôi nhớ! Con gái lớn trong nhà như cái bát nước lã hắt đi ấy, chả có một tí giá trị nào hết! Biết đường thì liệu mà ngoan ngoãn nghe lời, còn không thì cút hết ra khỏi cái nhà này, xem lúc đấy còn xấc với ai!
Cô gái nhỏ định nói điều gì đó, đôi mắt đỏ ậng lên. Em lắc đầu, hét lớn:
‒ Sao bố lại nói thế với con mình? Con ước chú là bố của con thay vì người đã nuôi con từng ấy năm mà chẳng coi con ra gì!
Tâm sững người lại. Có thứ gì vừa bùng nổ trong lồng ngực Tâm. Mặt Tâm đỏ gay. Sự phẫn nộ dồn hết lại trên cái đỉnh đầu bốc cháy ngùn ngụt của anh. Anh cần phải giải phóng cơn giận này! Tâm tát con mình, mạnh đến mức nó ngã lùi ra đằng sau.
‒ Con ghét bố!
Nhìn thấy con gái ôm mặt khóc nức nở bỏ chạy về phòng, Tâm chợt tỉnh khỏi cơn thịnh nộ, nhận ra mình đâu là gì ngoài một gã phát xít đáng sợ luôn cậy quyền làm cha trong mắt các con. Những lời hỗn láo ấy làm Tâm cảm thấy đau lòng, vậy ai là người đã làm tổn thương con anh trước? Anh không thể chịu đựng được bầu không khí kinh khủng này nữa, anh phải thoát khỏi không gian tù túng này!
Tâm vội vã bỏ ra garage, lấy ô tô và phóng đi thật xa.
* * *
Trời chuyển sang thu, lá ngả vàng và khoảnh khắc đẹp nhất trong ngày có lẽ là chiều thu nắng đỏ. Nó đem tới cho người ta bao cảm xúc từ lâng lâng, lãng mạn, nhung nhớ, cho đến buồn man mác vì hoài niệm và có lẽ là cả chút tiếc nuối nếu ai đó không kịp chiêm ngưỡng những giây phút ngắn ngủi này. Tâm ngồi lặng lẽ trên chiếc ghế đá trong chính khuôn viên khu đô thị mà anh thiết kế ra, vô cảm nhìn những tòa nhà khổng lồ mà bản thân từng một thời đổ hết tâm huyết. Anh ngồi, xung đầy những bà nội trợ tán dóc, các cụ tập dưỡng sinh và cả những em bé chạy lăng xăng với đôi tay đầy đồ chơi mà ông bố bà mẹ chiều chuộng nào đó đem ra cho, thấy thật cô đơn. Tâm thấy hãnh diện vì công sức của mình đã đem lại một môi trường thật hài hòa và đẹp đẽ cho mọi người, nhưng cảnh tượng làm cho anh chú ý hơn cả là một ông già đầu bạc hói vui vẻ được trẻ con xúm quanh chơi đùa.
Một nụ cười bất giác đến với Tâm. Ngắm nhìn những đôi chân tí hon và bao gương mặt ngây thơ bầu bĩnh, phải chăng đó là ước muốn của anh khi về già: vui vẻ và sum vầy bên con đàn cháu đống? Đắm chìm trong những suy nghĩ, Tâm không để ý một quả bóng bay vào người mình. Anh lấy tay bỏ nó ra và đưa cho cậu bé đang lon ton chạy tới; gương mặt đăm chiêu của Tâm bỗng trở nên thả lỏng hơn, đó là một trong những đứa trẻ chơi cùng ông già kia.
‒ Ông này quý trẻ con lắm! – Một người đàn bà khá già ngồi gần đó, nhận ra sự chú ý thái quá của Tâm với ông cụ.
‒ Vâng. Đám trẻ con lúc nào cũng vây lấy ông ấy ạ? – Tâm cười.
‒ Chú không phải người ở đây nên không biết đúng không? Lúc nào ông kia chả ra đây chơi với bọn trẻ mỗi buổi chiều. Ông ý là hàng xóm tôi. Tội nghiệp ông già, sống sắp hết một đời rồi mà cứ lủi thủi một mình mãi.
Thật lạ lùng! Một người thân thiện như vậy lại đơn độc?
‒ Ông ấy không có con cháu ạ?
‒ Tôi không rõ lắm. Tôi mới chuyển tới được ba năm thôi. Ngoài việc vợ ông ấy vừa mất thì chẳng có ai biết chuyện nhà ông ý đâu. Kín tiếng lắm!
‒ Vâng! – Tâm cười trừ rồi lại lặng lẽ nhìn ông già.
Ông cụ sao mà có sức hút kỳ lạ với Tâm. Ngắm người đàn ông già ấy khiến anh quên đi cả dòng thời gian và không gian xung quanh.
‒ Chào con trai! – Ông cụ để ý thấy sự quan sát mà Tâm dành cho mình, cho rằng như vậy là quá lâu với một người xa lạ bình thường. Dù sao cũng đã mệt rồi, ông muốn ngồi xuống bên cạnh Tâm.
‒ Vâng. – Tâm gật đầu, nhường một nửa chỗ của mình.
‒ Anh là ở đâu đến đây chơi? – Cụ nhìn Tâm.
‒ Dạ, cháu không phải dân khu này. – Tâm lảng đi.
‒ Chỗ này rất đẹp và yên bình. Không khí trong lành, hàng xóm cũng thân thiện!
‒ Vâng. – Tâm nhìn ra những hàng cây xanh thẳng tắp, hít một hơi thật sâu.
‒ Đó! Anh trông cứ như vừa mới bước ra từ một nơi xô bồ vậy. Cứ tận hưởng đi con trai… ‒ Cụ cười hiền hậu và vỗ vào vai Tâm.
Tâm nhìn hai gò má đã hóp lại nhưng vẫn ửng hồng đầy sức sống và ánh mắt toát lên sự bao dung của ông cụ, trong lòng tràn ngập niềm hạnh phúc. Cụ làm anh nhớ đến người ông quá cố của mình. Ông của Tâm rất hiền, lại cười rất tươi và luôn yêu thương con cháu. Nếu quay lại cái thời trẻ con để được ngả đầu vào vai ông nghe truyện dã sử, để được vòi vĩnh ông vài nghìn lẻ mua bò bía ăn giấu bố thì sướng biết mấy.
‒ Anh chắc quý trẻ con lắm? – Ông cụ cắt ngang dòng cảm xúc của Tâm. – Tôi thấy anh nhìn tôi và đám tiểu yêu kia…
‒ À, cái đó… ‒ Tâm lúng túng. ‒ Chỉ là con thấy ông nhiệt tình quá thôi ạ. Đâu phải ai cũng có nhiều thời gian để vui chơi với những đứa không phải con đẻ mình đâu ông.
Cụ chợt cười ha hả, Tâm giật mình. Vuốt nhẹ chòm râu trắng, cụ vỗ vai anh:
‒ Ai lại nói thế chứ! Trẻ con nó là lộc quý trời ban đấy con ạ. Người không có con cái mới hiểu được cái cảm giác có tiếng trẻ con cười đùa trong nhà nó quý đến mức nào.
Tâm bỗng thấy cổ họng mình nghẹn lại, lòng bàn tay ngứa ran lên, giật giật như vừa bị ai đánh vào.
‒ Vậy ông…?
‒ Anh ạ, tôi quý trẻ con lắm! Từ ngày bà nhà đi, ông già này chẳng còn ai trò chuyện cùng nữa. Cái tuổi già cô độc nó đáng sợ lắm. Cứ mỗi lần Tết nhất, nhìn cảnh nhà người ta con cháu đến chơi mà mình thấy tủi thân ghê cơ, cũng mong mình có đứa con. Gái hay trai gì cũng được hết, chỉ cần nó thương mình thôi.
Tâm im lặng. Câu nói ấy dù chỉ là lời trải lòng của ông cụ nhưng khiến anh bồn chồn. Trong đầu anh lại vang đâu câu nói “Nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô”. Phải rồi, trai gái thì cũng đều là máu mủ của mình, tại sao phải phân biệt chứ? Ba cô con gái của anh đều ngoan ngoãn, giỏi giang, nếu chẳng may đẻ ra một đám nghịch tử ăn tàn phá hại thì có bất hạnh không? Lúc ấy liệu có đáng để đánh đổi nữa? Nhưng còn cái bàn thờ gia tiên, và cả anh về sau? Tâm thích một gia đình lớn và đông con cháu, vì anh sợ tuổi già lẻ bóng. Nhưng nếu con gái anh đều trưởng thành và đi lấy chồng hết, chúng sẽ phải lo cho gia đình của chúng, cuộc sống của chúng. Ai mà nói trước được điều gì sẽ xảy đến trong tương lai. Liệu có gì đảm bảo được chúng vẫn sẽ mãi ở bên anh, chăm sóc cho anh khi anh đã không còn ở cái tuổi vẫn làm ra tiền và chân tay còn hoạt động được như lúc còn trẻ? Mớ tư duy hỗn độn này làm anh trở nên rối trí và mệt mỏi, thể hiện rõ qua cặp lông mày rậm như dính chặt lại làm một của Tâm. Đáng ra ở cái tuổi của Tâm, người ta chẳng việc gì phải đau đầu chuyện con cái nữa.
‒ Căng thẳng quá con trai! – Ông già đập nhẹ lên vai Tâm, một lần nữa đánh thức anh.
‒ Dạ… ‒ Tâm hoảng hốt.
‒ Anh còn trẻ thế mà cứ suy nghĩ nhiều, đầu chả mấy chốc mà bạc rồi hói hết giống tôi đây. – Vừa nói, cụ vừa cất tiếng cười giòn giã.
‒ Trẻ gì nữa đâu ạ. Con sắp năm mươi rồi ấy chứ. – Tâm chột dạ vuốt lên mái tóc đã hơi ngả xám của mình.
‒ Hôm nay gặp được “người lớn” nói chuyện cùng vui lắm. Tôi mà có con chắc nó cũng phải tầm anh rồi đấy. – Cụ xoa đầu Tâm. – Khi nào không bận việc ra đây làm ván cờ với tôi nhớ! Chả còn sức đâu mà đuổi theo bọn trẻ con nữa.
‒ Vâng. Khi nào rảnh con lại ra…
‒ Chào anh, tôi về nấu cơm. – Ông cụ đứng dậy, vẫy tay chào và bỏ đi.
‒ Vâng, con chào ông. Ông về cẩn thận ông ơi. – Tâm bật cười, nhìn theo cái dáng khòng khòng đi ra khỏi công viên .
Trời đã chiều muộn, gió mát thổi nhiều từng cơn dần trở nên lạnh. Cũng phải tầm hơn sáu rưỡi, mọi người đã về hết và chỉ còn mình Tâm ngồi tại đây. Đã lâu lắm rồi anh không có cái cảm giác yên bình lạ thường như thế này. Tâm muốn nấn ná ngồi chơi thêm một phút nữa, nhưng nghĩ đến công việc và chuyện ở nhà, trách nhiệm lại hối thúc anh cần phải đi về và giải quyết cho xong. Thế là Tâm đứng dậy, lặng lẽ cất bước tới bãi đỗ ô tô và lái xe trở về nhà khi những con đường đã được chiếu sáng lung linh bởi bao ánh đèn cao áp.
Tâm khẽ thở dài, chần chừ đứng trước cánh cửa nhà mình, cánh cửa chứa đằng sau nó cả một thế giới nặng nề và u ám. Tối hôm đó, không ai đói và cũng không ai nói với nhau một câu gì. Tâm ăn mà cứ thấy lạo xạo trong miệng như nhai đi cắn lại nắm cát bẩn, vừa nhai vừa liếc nhìn vết sưng trên má con gái. Thật khó để nuốt trôi miếng cơm này! Buổi đêm, Tâm ngồi bên chiếc bàn làm việc đầy ắp những bản thiết kế, hai mắt anh hướng xuống mặt bàn nhưng lại chìm vào vô định — trong khi những người con của anh vẫn ghì chặt mặt chúng vào gối, cố ngăn từng tiếng nấc thoát ra từ phòng ngủ bên kia.
– – – – – – – HẾT – – – – – – –
*Bôn – Bolshevik: cách gọi trêu chọc những người quá nghiêm túc thuộc thế hệ 8x hoặc 9x thời đầu.
[soundcloud url=”https://api.soundcloud.com/tracks/7841264″ params=”color=ff5500&auto_play=false&hide_related=false&show_comments=true&show_user=true&show_reposts=false” width=”100%” height=”166″ iframe=”true” /]

markdown:
[Con Trai, Con Gái](https://vnkings.com/con-trai-con-gai.html)
- Tác giả: Dage Branwenn
- Thể loại:
- Nguồn: wordpress
- Rating: [K] Mọi độ tuổi đều đọc được
- Tình trạng: Đã hoàn thành
- Lượt xem: 1.008
*·* *Số từ:*4583
- Bình luận: 0
*·* *Bình luận Facebook:*
-
Lượt thích: 1
[Phan Hồng](https://vnkings.com/author/phan-hong)
“Nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô”, câu ấy nói đánh thẳng vào Tâm khi vẫn chỉ là một cậu học sinh ngày ngày mang sách Tiếng Việt lớp bốn tới trường. Cậu bé được sinh vào đầu thập niên cuối cùng của thế kỷ hai mươi coi nó là một chân lý cuộc sống, một lẽ đương nhiên ở đời.
Tâm xuất thân trong một gia đình có lối sống khá “tư bản”, từ đời ông đến bố và cả anh em trong nhà. Vậy mà chẳng hiểu sao lại chòi ra một kẻ truyền thống đến cực đoan như anh ta. Là một kiến trúc sư đã bước quá cái tuổi bốn mươi lăm, sắp sửa hưởng nửa đời người nhưng tư tưởng trọng nam khinh nữ của anh xem ra ngày càng sâu nặng. Tuy nhiên, Tâm rất có tài và mọi người không thể phủ nhận điều đó. Nếu có một ai đó xa lạ lần đầu muốn tìm tới nơi Tâm ở mà hỏi người xung quanh, câu trả lời họ luôn nhận được sẽ là “Nhà ông kiến trúc sư Tâm á? Cứ đi vào, nhìn là biết ngay” bởi cái hồn mà Tâm mang đến cho từng công trình, bao gồm cả chính tổ ấm của mình quá độc đáo.
Với Tâm, người kiến trúc sư không khác một nghệ sĩ của ngành công nghiệp xây dựng là bao, và việc hiện thực hóa những công trình ấy chính là tạo ra những tác phẩm nghệ thuật để người người có thể chiêm ngưỡng mà không phải tốn tới một đồng vào xem triển lãm. Ai mà ngờ trong cái đầu chứa toàn lễ giáo của Tâm lúc nào cũng có thể bật ra những ý tưởng mới lạ, và việc thể hiện những ý tưởng ấy lên giấy là một việc làm không thể thiếu trong cuộc sống thường ngày.
Tất cả mọi người trong công ty đều có những cảm xúc đặc biệt dành cho Tâm, không kể là yêu quý, nể phục hay ghen ghét. Họ vẫn nhớ cái ngày đầu tiên cậu thanh niên đầu to mắt cận biệt danh Tâm Bôn* bước vào nơi này, làm thằng nhân viên kiêm “thợ in” quèn cho đến khi nó nhanh chóng trèo lên cái ghế phó Tổng giám đốc và đóng đinh luôn tại đó chỉ trong hơn hai mươi năm. Người ngưỡng mộ thì nể phục, người không phục thì đặt điều, chê bai và nói xấu; nhưng chúng chẳng đáng để Tâm bận lòng khi hàng loạt những dự án cùng bao bản thiết kế đáng giá tiền lương hàng năm của mười nhân viên cộng lại đã thay anh nói lên tất cả. Có hơi khoác lác khi cho rằng Tâm mang trong tim mình tinh thần lao động và kỷ luật tuyệt vời, luôn khiến cho người khác từ khó chịu đến trầm trồ với sự tỉ mỉ, kỹ càng và tinh tế trong từng sản phẩm anh ta tạo ra?
Nghiêm túc, chỉn chu trong công việc và Tâm bê luôn cả sự hà khắc của mình vào trong gia đình. Người tham vọng như Tâm thường hay gắn với chút mơ mộng. Đằng sau vẻ ngoài cứng nhắc và nghiêm khắc kia, mấy ai biết được Tâm đã khổ sở đến mức nào khi nhìn thấy đồng nghiệp lũ lượt khoe vợ sinh con trai, khi vô tình nhìn thấy gia đình nào đó bế theo cậu ấm nhà họ trên đường anh đi làm. Thời còn độc thân, người ta trêu rằng cứ khó tính như vậy thì Tâm sẽ sớm ế vợ mà thôi. Đáp lại sự “đe dọa”, năm ba mươi tuổi Tâm trình gia đình một nàng dâu ưa nhìn, đủ cả “tam tòng tứ đức” lại cũng hiền lành giỏi giang đúng kiểu Tâm thích và chắc chắn là vẫn còn “nguyên vẹn”, chỉ thiếu mỗi nước “cử án tề mi”. Những tưởng sự may mắn và hạnh phúc không hồi kết cứ ùn ùn kéo đến với một gã lọc gạo tới năm lần sàng ấy, người phụ nữ kia phải chăng cũng không chịu nổi nữa tính chồng mà đòi chuyển ra sống li thân dù đã bước sang tuổi tứ tuần?
Tâm luôn khao khát có một cậu nhóc lẽo đẽo bám theo mình, cùng anh chơi bóng mỗi buổi chiều. Lý do anh dành cả nửa cuộc đời làm việc chăm chỉ cũng chỉ là để tích góp mớ tài sản cho người nối dõi tông đường nhà anh, để được mọi người khen rằng thằng bé ấy nó giỏi như bố nó, rằng “con hơn cha là nhà có phúc”… Nhưng không, câu nói “Ghét của nào trời trao của đó” mà ông bà ta đã có từ xa xưa là cấm có sai, Tâm cứ hy vọng nhiều để rồi thất vọng biết bao nhiêu.
Tâm có ba người con gái, Tâm luôn bực bội và trăn trở tại sao mình lại có ba người con gái. Nhà anh ta như có gene sinh con trai khi ông nội anh có bố anh, và bố anh lại đẻ những ba người nam nữa mà anh là con cả. Thậm chí cậu em sau Tâm cũng chỉ một đêm chơi bời phóng túng mà trúng luôn bé trai trong khi anh vật vã đến đứa thứ ba vẫn cứ là “vịt giời”? Ngày biết tin vợ mình lại sinh con gái, Tâm đã như người mất hồn, ba hôm liền không ăn không uống. Chẳng lẽ Tâm lại đổ cho mình là loại “lộn giống”, khác biệt với mọi người từ tính cách đến cả khả năng sinh con trai; hay là tại số phận trêu đùa cho anh ba cô con gái để sau này còn có ít nhất ba người đàn ông may mắn khác được nếm mùi “bố vợ thời hiện đại”? Tâm cũng không biết nữa, anh cứ thấy buồn, cái buồn của sự hụt hẫng đầy thất vọng. Tâm không bao giờ nói ra thành lời, nhưng việc chứng kiến bầy “vịt giời” ấy lớn lên mỗi ngày khiến anh chỉ muốn đập đầu lia lịa vào tường.
Nuôi ba đứa thôi đã đủ mệt rồi, định mệnh vẫn thích trêu đùa với Tâm. Có vẻ như sống cùng một ông bố hà khắc cũng phần nào khiến cho con của Tâm trở nên cứng, hay rắn ở khía cạnh nào đó. Cô cả hiện đã năm cuối đại học mà vẫn chẳng đề cập gì đến chuyện yêu đương chàng nào, té ngửa ra mới biết cô đã cặp kè với một nàng khác được gần một năm. Biết chuyện, Tâm điên tiết la mắng um xùm hết cả lên mà cũng chẳng đi tới đâu. Bởi con anh cũng chăm chỉ, thông minh, chứ không chơi bời mất nết; mắng nó lắm hàng xóm biết chuyện, thật chẳng đáng vạch áo cho người xem lưng. Lúc ấy thì còn ê chê thêm bao nhiêu nữa!
Cô thứ hai thì cũng “tuyệt vời” không kém. Riêng cái khoản “trời Tây” được thừa hưởng từ ông của con bé đủ làm cho Tâm phát mệt ngang với cô chị “khác người” kia rồi. Nó mê làm luật sư, cá tính thì mạnh, lại ưa bộc trực bày tỏ quan điểm cá nhân, thỉnh thoảng còn tặng kèm cho bố những lời rất hồn nhiên rằng “Tây họ văn minh hơn nhiều mà còn như thế”. Tâm nghĩ ai đời con gái con đứa mà bốp chát hơn cả mấy thằng cục tính; nó chẳng qua chỉ ngụy biện cho cái thói ngông cuồng của tuổi trẻ mà thôi, cứ hở ra cái gì là nó cãi anh nhem nhẻm, rồi thì ca than “bình đẳng giới” với Tâm, rằng “thế kỷ hai mốt rồi bố đừng lạc hậu nữa”. Những lúc như vậy kể ra có một thằng con trai ít nói giống mình Tâm thấy cũng hay. Mọi hi vọng mong manh cuối cùng Tâm đổ dồn hết cho thiên thần nhỏ sáu tuổi kia, nó ám ảnh anh ta tới mức đêm ngủ vẫn còn nói mê “Con ơi đừng như hai chị nhớ” rồi giật mình tỉnh dậy trong trạng thái ướt đẫm mồ hôi lạnh. Một cuộc sống ngày nào cũng quanh đi quẩn lại như vậy có nhức đầu đến chết không?
* * *
Hôm nay em của Tâm về nước chơi, có thăm qua nhà bố và anh. Sau bao nhiêu năm không thấy mặt, Tâm mừng lắm, ôm vai bá cổ cậu em mà hỏi han tới tấp.
‒ Lớn, lấy cho bố ấm trà đi. Hôm nay chú về đấy! – Tâm gọi con.
‒ A chú! Cháu chào chú. Chú có khỏe không? Ở bên Mỹ chắc vui lắm chú? – Nghe thấy tiếng “chú”, hai đứa lớn nhà Tâm bỗng cuống quýt chạy ra, hồ hởi chào hỏi.
Tâm thấy hơi chạnh lòng. Tại sao chúng nó không vồn vã với bố ruột của mình như vậy mỗi khi anh đi công tác về?
Hai cô gái đứng trong phòng bếp chuẩn bị khay đựng trà, cô em nghịch ngợm bộ tách trong lúc tán gẫu với chị mình:
‒ Sao bố không thể đáng yêu như ông và chú nhở? Em thấy có mỗi bố là khó tính nhất nhà thôi.
Cô chị vội vã ngăn lại:
‒ Em nói bé thôi. Bố mà nghe thấy là… – Vừa nói cô vừa giơ bàn tay lên như chuẩn bị tát ai.
Chờ mãi mà không thấy đứa nào ra, Tâm giục giã gọi từ trong phòng khách vọng vào bếp:
‒ Nhanh lên, sao lâu thế con?
‒ Đây ạ. – Cô chị cẩn thận bưng cái khay đựng đồ sứ có in hoa văn kiểu Tàu ra, nhẹ nhàng đặt lên bàn. – Chú không dắt em sang chơi ạ?
‒ À, em nó còn mệt nên chú cho ở nhà. – Người chú ái ngại.
‒ Bố cảm ơn bầy thiên nga, giờ thì để yên cho bố nói chuyện cùng chú.
Chờ hai đứa con đi khỏi, Tâm lật ngược lại chiều của gương mặt tươi rói vừa nãy mà than thở:
‒ Mấy con vịt giời!
‒ Sao anh lại nói các cháu thế! – Em Tâm chau mày, tỏ ra không vui.
‒ Lại chẳng nói thế. Cậu cứ thử nuôi ba đứa con gái trong nhà xem.
‒ Em thích có con gái lắm, chứ anh có biết nuôi dạy con trai khổ như thế nào đâu. – Người chú thở dài, tỏ rõ sự mệt mỏi.
‒ Cậu cứ nói thế. Tôi chỉ ước được như cậu. Một thằng cu là quá đủ rồi, chứ có trăm nghìn đứa con gái rồi chúng nó cũng bỏ mình hết mà đi!
Người em vẫn không đụng vào cốc trà, nhìn thẳng vào mắt anh mình:
‒ Không đâu anh. Anh đừng nghĩ có con trai thì khá hơn. Mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh. Em mải đi làm kiếm tiền, về tới nhà mệt mỏi lại mắng nó. Nó đâu biết em làm vất vả cũng chỉ vì mong nó có cuộc sống đầy đủ như con anh, nó không thông cảm cho em, suốt ngày chỉ biết rúc đầu vào cái máy chơi game thôi.
‒ Cậu chiều nó quá thì nó mới hỗn thế chứ gì. Tôi còn lạ gì mấy cái “nuôi con kiểu Tây” của nhà mình! – Tâm bật cười.
‒ Con em nó còn không thèm nói chuyện với em kìa. Con trai nó lạnh lùng lắm, không tình cảm như con gái anh ạ. Anh đừng chê con gái, ối người muốn không được đâu.
‒ Vấn đề của cậu nó là của chung thôi. Thà có đứa con trai bớt bớt cái lời còn hơn đèo bòng cả một bầy vịt giời lúc nào cũng quàng quạc lên. Cậu nghĩ sao nếu tôi bảo con lớn nhà tôi là cái thứ bệnh hoạn đi thích đàn bà? – Tâm tức tối ngắt lời.
Nghe tới câu nói ấy, khuôn mặt người em chợt tái nhợt lại. Chú cảm thấy mình bị xúc phạm.
‒ Anh biết không, vậy thì em của anh cũng là một đứa bệnh hoạn thích đàn ông đấy! Anh có một gia đình hoàn hảo, có công việc hoàn hảo. Cuộc sống của anh quá tuyệt vời và may mắn nhưng anh lúc nào cũng đòi hỏi hơn. Anh quá tham lam! Em tưởng hôm nay chúng ta nên nói chuyện vui chứ không phải thế này. Chào anh! – Người chú đặt chén trà xuống và bỏ đi.
‒ Chào chú, anh không tiễn!
Chờ cho em đi ra khỏi cổng, Tâm cau có chửi:
‒ Thằng dở hơi!
‒ Vậy là bố nghĩ như thế về con bố: “Thứ bệnh hoạn thích đàn bà”? – Cô con cả nghẹn cả giọng lại. Cô đã nghe hết cuộc nói chuyện của bố với chú, cảm thấy đau lòng khủng khiếp.
‒ Bố làm chị tổn thương rồi đấy. – Cô em lạnh lùng tiếp lời, giọng pha chút mỉa mai. – Sao con thấy không ngạc nhiên!
‒ Đừng có hỗn! – Tâm gắt lên. – Các chị muốn gì nữa đây? Tôi xấu số đã đẻ ra toàn lũ con gái, cho chúng nó ăn học tử tế đàng hoàng để giờ nó quay lại cãi trả à? Nghe đây, một trai đã là có rồi, mười gái cũng bằng không thôi nhớ! Con gái lớn trong nhà như cái bát nước lã hắt đi ấy, chả có một tí giá trị nào hết! Biết đường thì liệu mà ngoan ngoãn nghe lời, còn không thì cút hết ra khỏi cái nhà này, xem lúc đấy còn xấc với ai!
Cô gái nhỏ định nói điều gì đó, đôi mắt đỏ ậng lên. Em lắc đầu, hét lớn:
‒ Sao bố lại nói thế với con mình? Con ước chú là bố của con thay vì người đã nuôi con từng ấy năm mà chẳng coi con ra gì!
Tâm sững người lại. Có thứ gì vừa bùng nổ trong lồng ngực Tâm. Mặt Tâm đỏ gay. Sự phẫn nộ dồn hết lại trên cái đỉnh đầu bốc cháy ngùn ngụt của anh. Anh cần phải giải phóng cơn giận này! Tâm tát con mình, mạnh đến mức nó ngã lùi ra đằng sau.
‒ Con ghét bố!
Nhìn thấy con gái ôm mặt khóc nức nở bỏ chạy về phòng, Tâm chợt tỉnh khỏi cơn thịnh nộ, nhận ra mình đâu là gì ngoài một gã phát xít đáng sợ luôn cậy quyền làm cha trong mắt các con. Những lời hỗn láo ấy làm Tâm cảm thấy đau lòng, vậy ai là người đã làm tổn thương con anh trước? Anh không thể chịu đựng được bầu không khí kinh khủng này nữa, anh phải thoát khỏi không gian tù túng này!
Tâm vội vã bỏ ra garage, lấy ô tô và phóng đi thật xa.
* * *
Trời chuyển sang thu, lá ngả vàng và khoảnh khắc đẹp nhất trong ngày có lẽ là chiều thu nắng đỏ. Nó đem tới cho người ta bao cảm xúc từ lâng lâng, lãng mạn, nhung nhớ, cho đến buồn man mác vì hoài niệm và có lẽ là cả chút tiếc nuối nếu ai đó không kịp chiêm ngưỡng những giây phút ngắn ngủi này. Tâm ngồi lặng lẽ trên chiếc ghế đá trong chính khuôn viên khu đô thị mà anh thiết kế ra, vô cảm nhìn những tòa nhà khổng lồ mà bản thân từng một thời đổ hết tâm huyết. Anh ngồi, xung đầy những bà nội trợ tán dóc, các cụ tập dưỡng sinh và cả những em bé chạy lăng xăng với đôi tay đầy đồ chơi mà ông bố bà mẹ chiều chuộng nào đó đem ra cho, thấy thật cô đơn. Tâm thấy hãnh diện vì công sức của mình đã đem lại một môi trường thật hài hòa và đẹp đẽ cho mọi người, nhưng cảnh tượng làm cho anh chú ý hơn cả là một ông già đầu bạc hói vui vẻ được trẻ con xúm quanh chơi đùa.
Một nụ cười bất giác đến với Tâm. Ngắm nhìn những đôi chân tí hon và bao gương mặt ngây thơ bầu bĩnh, phải chăng đó là ước muốn của anh khi về già: vui vẻ và sum vầy bên con đàn cháu đống? Đắm chìm trong những suy nghĩ, Tâm không để ý một quả bóng bay vào người mình. Anh lấy tay bỏ nó ra và đưa cho cậu bé đang lon ton chạy tới; gương mặt đăm chiêu của Tâm bỗng trở nên thả lỏng hơn, đó là một trong những đứa trẻ chơi cùng ông già kia.
‒ Ông này quý trẻ con lắm! – Một người đàn bà khá già ngồi gần đó, nhận ra sự chú ý thái quá của Tâm với ông cụ.
‒ Vâng. Đám trẻ con lúc nào cũng vây lấy ông ấy ạ? – Tâm cười.
‒ Chú không phải người ở đây nên không biết đúng không? Lúc nào ông kia chả ra đây chơi với bọn trẻ mỗi buổi chiều. Ông ý là hàng xóm tôi. Tội nghiệp ông già, sống sắp hết một đời rồi mà cứ lủi thủi một mình mãi.
Thật lạ lùng! Một người thân thiện như vậy lại đơn độc?
‒ Ông ấy không có con cháu ạ?
‒ Tôi không rõ lắm. Tôi mới chuyển tới được ba năm thôi. Ngoài việc vợ ông ấy vừa mất thì chẳng có ai biết chuyện nhà ông ý đâu. Kín tiếng lắm!
‒ Vâng! – Tâm cười trừ rồi lại lặng lẽ nhìn ông già.
Ông cụ sao mà có sức hút kỳ lạ với Tâm. Ngắm người đàn ông già ấy khiến anh quên đi cả dòng thời gian và không gian xung quanh.
‒ Chào con trai! – Ông cụ để ý thấy sự quan sát mà Tâm dành cho mình, cho rằng như vậy là quá lâu với một người xa lạ bình thường. Dù sao cũng đã mệt rồi, ông muốn ngồi xuống bên cạnh Tâm.
‒ Vâng. – Tâm gật đầu, nhường một nửa chỗ của mình.
‒ Anh là ở đâu đến đây chơi? – Cụ nhìn Tâm.
‒ Dạ, cháu không phải dân khu này. – Tâm lảng đi.
‒ Chỗ này rất đẹp và yên bình. Không khí trong lành, hàng xóm cũng thân thiện!
‒ Vâng. – Tâm nhìn ra những hàng cây xanh thẳng tắp, hít một hơi thật sâu.
‒ Đó! Anh trông cứ như vừa mới bước ra từ một nơi xô bồ vậy. Cứ tận hưởng đi con trai… ‒ Cụ cười hiền hậu và vỗ vào vai Tâm.
Tâm nhìn hai gò má đã hóp lại nhưng vẫn ửng hồng đầy sức sống và ánh mắt toát lên sự bao dung của ông cụ, trong lòng tràn ngập niềm hạnh phúc. Cụ làm anh nhớ đến người ông quá cố của mình. Ông của Tâm rất hiền, lại cười rất tươi và luôn yêu thương con cháu. Nếu quay lại cái thời trẻ con để được ngả đầu vào vai ông nghe truyện dã sử, để được vòi vĩnh ông vài nghìn lẻ mua bò bía ăn giấu bố thì sướng biết mấy.
‒ Anh chắc quý trẻ con lắm? – Ông cụ cắt ngang dòng cảm xúc của Tâm. – Tôi thấy anh nhìn tôi và đám tiểu yêu kia…
‒ À, cái đó… ‒ Tâm lúng túng. ‒ Chỉ là con thấy ông nhiệt tình quá thôi ạ. Đâu phải ai cũng có nhiều thời gian để vui chơi với những đứa không phải con đẻ mình đâu ông.
Cụ chợt cười ha hả, Tâm giật mình. Vuốt nhẹ chòm râu trắng, cụ vỗ vai anh:
‒ Ai lại nói thế chứ! Trẻ con nó là lộc quý trời ban đấy con ạ. Người không có con cái mới hiểu được cái cảm giác có tiếng trẻ con cười đùa trong nhà nó quý đến mức nào.
Tâm bỗng thấy cổ họng mình nghẹn lại, lòng bàn tay ngứa ran lên, giật giật như vừa bị ai đánh vào.
‒ Vậy ông…?
‒ Anh ạ, tôi quý trẻ con lắm! Từ ngày bà nhà đi, ông già này chẳng còn ai trò chuyện cùng nữa. Cái tuổi già cô độc nó đáng sợ lắm. Cứ mỗi lần Tết nhất, nhìn cảnh nhà người ta con cháu đến chơi mà mình thấy tủi thân ghê cơ, cũng mong mình có đứa con. Gái hay trai gì cũng được hết, chỉ cần nó thương mình thôi.
Tâm im lặng. Câu nói ấy dù chỉ là lời trải lòng của ông cụ nhưng khiến anh bồn chồn. Trong đầu anh lại vang đâu câu nói “Nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô”. Phải rồi, trai gái thì cũng đều là máu mủ của mình, tại sao phải phân biệt chứ? Ba cô con gái của anh đều ngoan ngoãn, giỏi giang, nếu chẳng may đẻ ra một đám nghịch tử ăn tàn phá hại thì có bất hạnh không? Lúc ấy liệu có đáng để đánh đổi nữa? Nhưng còn cái bàn thờ gia tiên, và cả anh về sau? Tâm thích một gia đình lớn và đông con cháu, vì anh sợ tuổi già lẻ bóng. Nhưng nếu con gái anh đều trưởng thành và đi lấy chồng hết, chúng sẽ phải lo cho gia đình của chúng, cuộc sống của chúng. Ai mà nói trước được điều gì sẽ xảy đến trong tương lai. Liệu có gì đảm bảo được chúng vẫn sẽ mãi ở bên anh, chăm sóc cho anh khi anh đã không còn ở cái tuổi vẫn làm ra tiền và chân tay còn hoạt động được như lúc còn trẻ? Mớ tư duy hỗn độn này làm anh trở nên rối trí và mệt mỏi, thể hiện rõ qua cặp lông mày rậm như dính chặt lại làm một của Tâm. Đáng ra ở cái tuổi của Tâm, người ta chẳng việc gì phải đau đầu chuyện con cái nữa.
‒ Căng thẳng quá con trai! – Ông già đập nhẹ lên vai Tâm, một lần nữa đánh thức anh.
‒ Dạ… ‒ Tâm hoảng hốt.
‒ Anh còn trẻ thế mà cứ suy nghĩ nhiều, đầu chả mấy chốc mà bạc rồi hói hết giống tôi đây. – Vừa nói, cụ vừa cất tiếng cười giòn giã.
‒ Trẻ gì nữa đâu ạ. Con sắp năm mươi rồi ấy chứ. – Tâm chột dạ vuốt lên mái tóc đã hơi ngả xám của mình.
‒ Hôm nay gặp được “người lớn” nói chuyện cùng vui lắm. Tôi mà có con chắc nó cũng phải tầm anh rồi đấy. – Cụ xoa đầu Tâm. – Khi nào không bận việc ra đây làm ván cờ với tôi nhớ! Chả còn sức đâu mà đuổi theo bọn trẻ con nữa.
‒ Vâng. Khi nào rảnh con lại ra…
‒ Chào anh, tôi về nấu cơm. – Ông cụ đứng dậy, vẫy tay chào và bỏ đi.
‒ Vâng, con chào ông. Ông về cẩn thận ông ơi. – Tâm bật cười, nhìn theo cái dáng khòng khòng đi ra khỏi công viên .
Trời đã chiều muộn, gió mát thổi nhiều từng cơn dần trở nên lạnh. Cũng phải tầm hơn sáu rưỡi, mọi người đã về hết và chỉ còn mình Tâm ngồi tại đây. Đã lâu lắm rồi anh không có cái cảm giác yên bình lạ thường như thế này. Tâm muốn nấn ná ngồi chơi thêm một phút nữa, nhưng nghĩ đến công việc và chuyện ở nhà, trách nhiệm lại hối thúc anh cần phải đi về và giải quyết cho xong. Thế là Tâm đứng dậy, lặng lẽ cất bước tới bãi đỗ ô tô và lái xe trở về nhà khi những con đường đã được chiếu sáng lung linh bởi bao ánh đèn cao áp.
Tâm khẽ thở dài, chần chừ đứng trước cánh cửa nhà mình, cánh cửa chứa đằng sau nó cả một thế giới nặng nề và u ám. Tối hôm đó, không ai đói và cũng không ai nói với nhau một câu gì. Tâm ăn mà cứ thấy lạo xạo trong miệng như nhai đi cắn lại nắm cát bẩn, vừa nhai vừa liếc nhìn vết sưng trên má con gái. Thật khó để nuốt trôi miếng cơm này! Buổi đêm, Tâm ngồi bên chiếc bàn làm việc đầy ắp những bản thiết kế, hai mắt anh hướng xuống mặt bàn nhưng lại chìm vào vô định — trong khi những người con của anh vẫn ghì chặt mặt chúng vào gối, cố ngăn từng tiếng nấc thoát ra từ phòng ngủ bên kia.
– – – – – – – HẾT – – – – – – –
*Bôn – Bolshevik: cách gọi trêu chọc những người quá nghiêm túc thuộc thế hệ 8x hoặc 9x thời đầu.
[soundcloud url=”https://api.soundcloud.com/tracks/7841264″ params=”color=ff5500&auto_play=false&hide_related=false&show_comments=true&show_user=true&show_reposts=false” width=”100%” height=”166″ iframe=”true” /]
[Mr. Robot](https://vnkings.com/author/mr-robot)

Server: Apache/2.2.15 (CentOS)

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Set-Cookie: vnk-name-9371=vnk-value-9371; expires=Sun, 18-Feb-2018 07:16:37 GMT; Max-Age=600; path=/

Vary: Cookie,Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Trang
web BuddhaSasana
VU Times font
Theravāda
Phật giáo Nguyên thủy
Quy Trình Tâm Pháp
Tỳ kheo Chánh Minh
Lưu ý:
Ðọc với phông chữ VU Times
(Viet-Pali Unicode)
Bài 3
LỘ NHÃN MÔN CẢNH RẤT LỚN
Khi năm cảnh trần có sức mạnh chiếu thẳng vào năm môn tương ứng, khởi
lên tiến trình sinh diệt của một số tâm khách. Tâm lộ nào có 7 loại tâm
khách, quy trình ấy được gọi là tâm lộ ngũ môn cảnh rất lớn.
Chúng ta dùng lộ nhãn môn để diễn giải, các lộ kia có mô thức tương tự.
I- ĐỊNH NGHĨA.
Y cứ vào sát-na tâm trong tâm lộ, khi cảnh đồng sanh vào sát-na Sinh
của tâm hữu phần Vừa qua, sau hai sát-na Rúng động thì tâm Khách sanh khởi
để nhận cảnh, cảnh này gọi là cảnh rất lớn.
Gọi là lộ nhãn môn cảnh rất lớn, là khi cảnh sắc chiếu vào nhãn vật,
đồng sanh với hữu phần Vừa qua, làm khởi sanh tâm khách sau hai sát-na
Rúng động kế tiếp.
II. PHÂN TÍCH
Lộ nhãn môn cảnh rất lớn diễn hoạt theo ba phương thức: chót Na cảnh,
chót đổng lực và chót hữu phần Khách.
A- Lộ nhãn môn cảnh rất lớn chót Na cảnh
Biểu đồ:
Lộ nhãn môn cảnh rất lớn chót Na cảnh diễn tiến như sau:
Ký hiệu.
V: Hữu phần Vừa qua (atītabhavaṇga)
R: Hữu phần Rúng động (bhavaṇgacalana)
D: Hữu phần Dứt dòng (bhavaṇgupaccheda)
K5: Hướng ngũ môn (pañcadvārāvajjana)
N: Nhãn thức (cakkhuviññāṇa)
T: Tiếp thâu (saṃpaṭicchana)
Q: Quan sát hay Suy đạc (santīraṇa)
P: Đoán định hay Phán đoán (Voṭṭhapana)
C: Đổng lực (Javana)
Na: Na cảnh (Tadālambana)
Lộ này có được:
- Sát-na: 14 sát-na tâm khách (không kể 3 sát-na tâm hữu phần).
- Chặng (ṭhāna): 7 chặng (khai môn, nhãn thức, tiếp thâu, quan
sát, đoán định, đổng lực và na cảnh).
- Thứ tâm khách: 46 thứ (là 54 tâmDục giới trừ 4 đôi thức ngoài ra).
- Người: có cho 8 hạng người (4 phàm + 4 Thánh Quả).
- Cõi: 11 cõi Dục giới.
Diễn giải.
Dòng hữu phần (bhavaṅga) đang bình lặng trôi êm ả theo qui luật
của tâm Chủ (mūlabhavaṅga), cảnh sắc lọt vào thần kinh nhãn (cakkhupasāda)
chiếu thẳng vào tiểu sát-na Sinh (uppādakhaṇa) của tâm hữu phần,
sát-na tâm này được gọi là tâm hữu phần Vừa qua (atītabhavaṅga).
Cảnh sắc có thể chiếu vào tiểu sát-na Trụ (ṭhītikhaṇa), hay tiểu
sát-na Diệt (bhaṇgakhaṇa) hay không?
Điều này không thể được, vì rằng sự sinh, diệt của tâm rất nhanh, hầu
như chỉ nhận thức được hai sát-na tiểu là Sinh - Diệt mà thôi, nên một số
Giáo Thọ sư bảo rằng: "Tâm chỉ có hai sát-na tiểu là Sinh và Diệt,
nhưng phân thành sinh, trụ, diệt để dễ hiểu".
Do đó, khi cảnh sắc chạm vào sát-na hữu phần thì xem như chạm vào tiểu
sát-na Sinh, nếu chạm vào tiểu sát-na Diệt thì xem như đã qua sát-na tâm
khác, vì tâm vốn sinh diệt không gián đoạn (Vô gián duyên).
Tiếp theo, cảnh sắc làm dao động sát-na hữu phần kế tiếp, sát-na hữu
phần này gọi là hữu phần Rúng động (bhavaṅgacalana), rồi cảnh sắc
lại làm dao động đến hữu phần kế tiếp nữa, bấy giờ cảnh Chủ bị sức mạnh
của cảnh sắc lấn áp, không thể khởi lên giúp cho tâm hữu phần sinh lên,
dòng tâm hữu phần (dòng tâm Chủ) chấm dứt ở đây, do đó sát-na hữu phần thứ
ba có tên gọi là hữu phần Dứt dòng (bhavagaṅgupaccheda).
Thật ra, cả hai sát-na hữu phần Rúng động và Dứt dòng đều bị cảnh Sắc
làm dao động, nhưng sau sát-na Rúng động thứ hai, tâm Chủ không thể sanh
khởi lên nên gọi là hữu phần Dứt dòng cho dễ hiểu.
Vì sao phải trải qua hai hữu phần Dao động? Vì tâm sanh diệt cực nhanh,
cảnh mới muốn cắt đứt cảnh cũ để cho tâm khách sanh khởi phải có ít nhất
là hai sát-na hữu phần Dao động, khi ấy sức mạnh cảnh Khách mới có đủ năng
lực cắt đứt cảnh Chủ. Ví như người chạy nhanh, không thể ngừng ngay được,
muốn ngừng gấp cũng phải chúi đầu về trước hai bước nữa, sau đó mới đứng
hẳn được.
Khi sát-na hữu phần Dứt dòng diệt đi, cảnh sắc hoàn toàn "chiếm ngự"
dòng tâm thức. Kể từ đây, một loạt tâm Khách khởi lên để nhận cảnh sắc cho
đến khi cảnh này không còn sức mạnh tác động đến cảnh Chủ, cảnh Chủ lại
khởi lên và tâm hữu phần lại tái hiện khởi.
Có bảy lọai tâm khách khởi lên để thích ứng với cảnh sắc trong mô thức
này.
Trước tiên là tâm Hướng ngũ môn (pañcadvāravajjana), tâm này có
phận sự (kicca) "mở cửa" để nhận lấy cảnh sắc, rồi diệt đi tạo điều
kiện cho nhãn thức (cakkhuviññāṇa) sanh khởi, khi nhãn thức diệt
đi, lần lượt tâm Tiếp thâu, tâm Quan sát và tâm Đoán định sanh lên theo
thứ tự để làm phận sự riêng đối với cảnh sắc (nên nhớ tâm này diệt đi, tâm
khác mới sanh lên).
Tâm Tiếp thâu có phận sự nhận lấy cảnh trọn vẹn, tâm Quan sát có phận
sự xem xét cảnh, tâm Đoán định (voṭṭhapanacitta) thì phán đoán cảnh
để tạo điều kiện cho đổng lực sanh khởi.
Chữ Voṭṭhapana là hợp từ của "Vi + ava + √tha"
nghĩa là "bắt cứng vào", "dựa trên", theo nghĩa trắng là đặt
xuống một cách trọn vẹn.
Nghĩa là chính ngay lúc ấy bản chất của cảnh được xác định một cách
trọn vẹn, dịch là Đoán định hay Phán đóan.
Sau sát-na Đoán định là bảy sát-na tâm đổng lực (javanacitta)
sanh khởi liên tục để ứng xử với cảnh, chính nghiệp dị thục được tạo ra
tại nơi đây.
Dứt luồng đổng lực là hai sát-na Na cảnh sanh lên để hưởng cảnh còn dư
sót, sát-na Na cảnh thứ 2 diệt đi thì cảnh sắc cũngdiệt vì hết tuổi thọ,
nhường cho cảnh Chủ sanh lên, hửu phần cơ bản lại tái hiện, chấm dứt một
tiến trình diễn họạt của tâm thức đối với cảnh sắc.
Có ví dụ tiến trình diễn họạt của lộ này như sau.
Có người đang nằm ngũ dưới gốc cây xoài, gió thổi qua làm trái xoài
rụng, người ấy bị âm thanh do trái xoài rơi xuống kích thích, ngồi dậy đưa
mắt hướng về tiếng động, nhìn thấy trái xoài, bước đến nhặt lấy, xem xét
trái xoài như thế nào, thấy xoài chín không bị hư, y ăn trái xoài, ăn xong
lại chép miệng nếm hương vị xoài còn dư sót. Rồi nằm xuống ngũ tiếp.
Nằm ngũ dưới gốc xoài ví như hữu phần.
Trái xoài rụng ví như hữu phần Vừa qua,
Bị âm thanh kích thích ví như hữu phần Rúng động.
Giật mình thức giấc, ngồi dậy ví như hữu phần Dứt dòng.
Đưa mắt hướng về tiếng động ví như Hướng ngũ môn.
Nhìn thấy trái xoài ví như nhãn thức.
Bước đến nhặt ví như Tiếp thâu.
Săm soi xem xét ví như Quan sát.
Thấy xoài chín lại không bị hư ví như Đoán định.
Ăn trái xoài ví như đổng lực.
Ăn xong còn chép miệng ví như Na cảnh,
Nằm xuống ngũ tiếp ví như hữu phần cơ bản lại hiện khởi.
Tâm Hướng ngũ môn và nhãn thức ngoài phận sự riêng còn có phận sự làm
cho cảnh lộ rõ, ba tâm Tiếp thâu, Quan sát và Đoán định có thêm phận sự
"hoàn chỉnh cảnh", đổng lực thì hưởng cảnh trọn vẹn, còn Na cảnh hưởng
cảnh sắc còn dư sót, ví như Đức Vua đã dùng xong món vật thực thỏa thích,
người hầu của Vua sẽ dùng món vật thực dư tàn ấy.
Tâm đổng lực (javanacitta) ra sao?
Danh từ Javana xuất nguyên từ "√ju" là chạy nhanh.
Đây là một danh từ kỹ thuật rất quan trọng, thông thường có nghĩa là
nhanh lẹ như javanahaṃsa (con thiên nga nhanh nhẹn) hay
javanapaññā (nhanh trí).
Trong Abhidhamma danh từ này được dùng theo ý nghĩa thuần túy kỹ
thuật, Ngài Santakicco (Tịnh Sự) dịch là đổng lực, để chỉ
cho ý nghĩa "nhanh nhẹn – javana" nhưng tiềm ẩn một sức mạnh, vì chính nơi
đây đã lưu giữ hạt giống nghiệp (bījakamma) cho quả dị thục sau này, ngoại
trừ đổng lực của vị A La Hán.
Bà Rhys Davids viết: "Tôi đã trải qua suốt nhiều giờ để suy tư về danh
từ javana và rốt cùng bỏ đi danh từ apperception để tìm một
chữ khác thích ứng hơn, hoặc để nguyên danh từ javana mà không
dịch..."
Ở đây Javana gọi là chạy vì suốt trong tâm lộ, nó sinh
diệt liên tục bảy (hay năm) sát-na, nó là một loại tâm, cùng "đeo níu" một
cảnh. Tuy bảy sát-na đổng lực có bản chất giống nhau, nhưng tiềm lực mạnh
yếu lại khác nhau.
Ở tâm lộ ngũ môn, javanacitta luôn luôn là tâm Dục giới, đó là
29 tâm (12 tâm bất thiện, 8 tâm đại thiện, 8 tâm đại Hạnh và tâm Sinh
tiếu), không thể có tâm Đáo đại hay tâm Siêu thế trong lộ ngũ môn (tâm Đáo
đại: Mahaggatā, là những tâm thiền thiện hoặc tâm thiền của vị A
laHán, gọi là tâm thiền Hạnh - jhānakriyacitta).
Ngoại trừ 8 tâm đại Hạnh (tâm đổng lực Dục giới của vị A La hán) với
tâm Sinh tiếu có tính phi nhân phi quả (nahetuka navipāka) nên
không cho quả dị thục về sau. Chính trong giai đoạn này nghiệp thiện
được tạo ra từ tâm thiện hay nghiệp bất thiện được hình thành từ tâm bất
thiện.
Như khi gặp kẻ thù tư tưởng thù hận phát sanh, thế là nghiệp bất thiện
được tạo ra từ tâm sân, nhưng với người có trí, có niệm vẫn có thể khởi
lên tâm từ bi với kẻ thù, thế là nghiệp thiện được hình thành từ tâm vô
sân.
Chính vì thế, Đức Phật có dạy trong Kinh Pháp Cú rằng:
"Làm điều ác do ta
Làm cho ta ô nhiễm, do ta.
Do ta, không làm điều bất thiện
Do ta, tự làm cho mình thanh tịnh" (PC165)
Trong 7 sát-na đổng lực, sát-na thứ nhất có sức mạnh kém nhất vì sanh
khởi trước tiên, không có tiềm lực đồng chủng nâng đỡ, yếu kém thứ hai là
sát-na thứ 7, tuy có tiềm lực trước nâng đỡ nhưng đã muội lược và sắp
diệt.
Mạnh nhất là sát-na thứ 4 vì là sát-na Quyền (trong 7 đổng lực), bốn
sát-na còn lại khó mà xác định.
Ta nên hiểu rằng: Javana thiện hay Javana bất thiện là
phần tích cực tạo thành nghiệp hữu (kammabhava), nó tạo điều kiện
cho kiếp sống vị lai.
Phân tích.
Lộ nhãn môn cảnh rất lớn chót Na cảnh có đầy đủ mười bảy sát-na tâm,
cảnh sắc cũng vừa tròn tuổi thọ đồng diệt với sát-na tâm Na cảnh thứ hai.
Nên biết rằng: danh pháp chỉ tồn tại một sát-na, trái lại sắc pháp có
tuổi thọ gấp 17 lần danh pháp, Pāli có dẫn giải:
Kathaṃ? Uppādaṭṭhitibhaṅgavasena
Khaṇattayaṃ ekacittakkhaṇaṃ nāma
Tāni pana sattarasacittakkhaṇāni
Rūpadhammānāmāyu .
"Như thế nào? Một sát-na tâm gồm ba giai đoạn sinh, trụ và diệt. Mười
bảy sát-na (tâm) như thế là tuổi thọ của một sắc pháp."
Hỏi:
Khaṇa (sát-na) là gì? Sự khác nhau giữa sát-na Trụ của danh và sắc
ra sao?
Đáp:
"Sát-na (khaṇa) là một đơn vị cực ngắn, không thể dùng thí dụ
hay hình ảnh nào có thể diễn đạt được. Các Giáo Thọ sư cổ xưa bảo rằng: "Trong
một cái tróc tay danh pháp sanh diệt một ngàn tỷ lần, tức là có một ngàn
tỷ sát-na, còn sắc pháp sanh diệt 58 tỷ, 820 triệu lần
(58.820.000.000)".
Tuy nhiên, không phải sắc pháp nào cũng có tuổi thọ là 17 sát-na cả,
các Ngài bảo rằng:
"Hai sắc Biểu tri (viññattirūpa) là Thân biểu tri (kāyaviññatti) và Ngữ
biểu tri (vācāviñ!ñatti) cùng với bốn sắc Tướng trạng (Sinh - Tiến - Dị
-Diệt) không tồn tại suốt 17 sát-na".
Hai sắc Biểu tri đồng sanh đồng diệt với tâm, gọi theo Dukamātikā
và Mahantaraduka là: Pháp đồng hành với tâm (Cittasahabhunodhammā).
Còn sắc Tướng trạng chúng không phải là sắc pháp chân đế, chúng chỉ là
biến trạng của sắc thành tựu (nipphannarūpa) mà thôi, nên không thể
tính tuổi thọ như các sắc pháp khác.
Mỗi sát-na tâm có ba sát-na tiểu (sinh - trụ - diệt), nên đời sống sắc
pháp là 51 sát-na tiểu (so với tâm), nên sát-na Trụ của sắc pháp có đến 49
sát-na tiểu, đây là sự khác biệt giữa sát-na Trụ của danh và sắc."
Lộ nhãn môn cảnh rất lớn chót Na cảnh có được 46 tâm khách dục giới (là
54 tâm Dục giới trừ bốn đôi thức còn lại), hiện khởi cho 8 hạng người (4
phàm nhân và 4 Thánh Quả) ở trong 11 cõi Dục giới.
Cách phân loại người theo Siêu Lý.
Theo Siêu Lý, người được phân theo sát-na tâm, như sau:
- Chúng sanh tục sinh bằng tâm Quan sát thọ xả quả bất thiện (akusalavipākāhetuka
upekkhāsahagataṃ santīranacittaṃ), gọi là người Khổ.
- Chúng sanh tục sinh bằng tâm Quan sát thọ xả quả thiện
(kusalavipākāhetuka upekkhāsahagataṃ santīranacittaṃ), gọi là người
Lạc vô nhân.
- Chúng sanh tục sinh bằng tâm quả thiện Dục giới hữu nhân không có
trí (kusalavipākahetuka ñāṇavippayuttacittaṃ), gọi là người Nhị
nhân.
- Chúng sanh tục sinh bằng tâm quả thiện có trí (kusalavipāka
ñāṇasaṃpayuttacittaṃ), gọi là người Tam nhân.
Bốn hạng người này gọi chung là phàm nhân.
- Sát-na Sơ đạo được gọi là người Sơ đạo.
- Sát-na Nhị Đạo được gọi là người Nhị đạo.
- Sát-na Tam đạo được gọi là người Tam đạo.
- Sát-na Tứ đạo được gọi là người Tứ đạo.
Bốn người này gọi chung là người Đạo. Tuy gọi là người thật ra ám chỉ
sát-na Đạo, nói cách khác "người Đạo chỉ tồn tại 1 sát-na Đạo mà
thôi".
- Bậc Tu Đà Huờn gọi là người Sơ quả.
- Bậc Tư Đà Hàm gọi là người Nhị quả.
- Bậc A na Hàm gọi là người Tam quả.
- Bậc A la Hán gọi là người Tứ quả.
Bốn người này gọi chung là người Quả.
Vì sao gọi là Chặng (ṭhāna)?
Chặng là khoảng thời gian mà tâm khách làm xong phận sự riêng của mình
đối với cảnh, khi "công tác hoàn thành" thì diệt đi, nhường cho loại tâm
khác sanh lên làm phận sự riêng nối tiếp, ví như người cày xong, thì giao
lại cho người bừa, khi bừa xong thì giao lại cho người gieo mạ ...
Cứ mổi loại tâm khách thực hiện một phận sự riêng, nên mỗi lọai
tâm khách là một chặng. Như tâm Hướng ngũ môn có phận sự khai mở năm cửa,
tâm Hướng ý môn có phận sự khai mở cửa ý, hay làm phận sự "quyết định"
cảnh trong lộ ngũ môn...
Như vậy, 7 sát-na đổng lực là chặng thứ 6, hai sát-na Na cảnh là chặng
thứ 7, năm sát-na tâm khách đầu (từ tâm Hướng ngũ môn đến sát-na tâm Đoán
định), mỗi sát-na là một chặng.
Sát-na Đoán định chính là tâm Hướng ý môn (manodvāvajjanacitta),
chính tâm này là điều kiện chủ yếu khởi sanh luồng đổng lực thiện hay bất
thiện.
Tác ý khéo (yoniso manasikāra) để tâm thiện khởi sanh hay tác ý
không khéo (ayoniso manasikāra) làm cho bất thiện tâm sanh khởi là
do tâm Hướng Ý môn tạo tác vào thời điểm này.
Gọi là hữu phần Vừa qua (HPVQ), là tâm hữu phần trôi qua
trong giai đoạn cảnh ngũ đã có nhưng chưa đối chiếu với năm môn.
Gọi là hữu phần Rúng động (bhavaṅgacalana) là tâm
hữu phần bị dao động do hấp lực của cảnh ngũ, khi cảnh ngũ chiếu vào sắc
thần kinh.
Gọi là hữu phần Dứt dòng (bhavaṅgupaccheda) là tâm
hữu phần nhận cảnh Chủ lần cuối, nhường cho cảnh Khách chen vào "cắt đứt"
cảnh Chủ trong một lộ trình tâm.
Hữu phần Dứt dòng cũng chính là tâm Hữu phần Rúng động lần thứ hai.
Ba sát-na: hữu phần Vừa qua, hữu phần Rúng động và hữu phần Dứt dòng là
tâm Chủ, 14 sát-na còn lại trong tâm lộ gọi là tâm Khách
Nói về sắc pháp chúng cũng có ba giai đoạn là: sinh - trụ - diệt.
Sinh là tiểu sát-na đầu tiên, diệt là tiểu sát-na cuối cùng (là sát-na
tiểu thứ 51), như vậy giai đoạn Trụ của chúng được kể từ sát-na tiểu thứ
hai đến sát-na tiểu thứ 50 .
Vì sao đời sống sắc pháp dài hơn đời sống danh pháp?
Nói đến sắc pháp là nói đến thô thể, cho dù đó là sắc nương từ tứ đại
(sắc y sinh - upādāyarūpa), cũng là tinh chất của tứ đại (đất, nước, lửa,
gió), khi sắc tứ đại tồn tại thì chúng tồn tại, khi sắc tứ đại diệt thì
chúng diệt, tứ đại lại là một pháp chủng (dhamma jāti) thô.
Danh pháp lại là một tế thể, chúng có bản chất tinh tế lại cực kỳ phù
du. Nên sắc pháp có tuổi thọ dài hơn danh pháp.
Ngay cả sắc pháp cũng vậy, nếu loại sắc nào có bản chất tinh tế hơn
cũng có tuổi thọ ngắn hơn, như sắc Biểu tri, sắc Tướng trạng (lakkhaṇarūpa).
Sắc Tướng trạng có bốn là: sắc Sinh có tuổi thọ là 1 sát-na tiểu, sắc
Tiến có tuổi thọ là 24 sát-na tiểu (từ sát-na tiểu thứ 2 đến sát-na tiểu
thứ 25), sắc Dị cũng có tuổi thọ như thế (từ sát-na tiểu thứ 27 đến sát-na
tiểu thứ 50), sắc Diệt là sát-na tiểu 51.
Riêng sát-na tiểu thứ 26 là phi Tiến phi Dị, chính thức là sát-na Trụ,
cũng là sát-na Quyền (indriyakhaṇa).
Tóm lại, vì danh pháp là tế thể nên đời sống ngắn hơn sắc pháp (là thô
thể) 17 lần, ví như hương hoa mau hoại hơn màu hoa, màu hoa mau hoại hơn
cánh hoa.
Trợ sanh nhãn thức là sắc thần kinh nhãn ở giai đoạn trụ (ṭhitipatta),
gọi là Ṭhitipattanīpa có 49 đoàn sắc thần kinh nhãn, 49 đoàn sắc
thần kinh này được tính từ sát-na diệt của tâm Hướng ngũ môn trở về trước
đến sát-na Diệt của tâm hữu phần thứ 17 (xem hình vẽ).
Ghi chú.
b: sát-na tâm hữu phần (bhavaṅgacitta).
bV: sát-na hữu phần Vừa qua (atītabhavaṅga).
bR: sát-na hữu phần Rúng động (bhavaṅgacalana).
bD: sát-na hữu phần Dứt dòng (bhavaṅgupaccheda).
P: Hướng ngũ môn (pañcadvāravajjana)
Vì sao gọi là đoàn sắc thần kinh nhãn?
Vì rằng: Sắc thần kinh nhãn là tinh chất của tứ đại, nên không thể đơn
độc hiện khởi, nó luôn luôn đi chung với 8 sắc là: tứ đại, sắc cảnh sắc,
sắc cảnh mùi, sắc cảnh vị và sắc vật thực, gọi là đoàn bất ly. Như vậy,
đoàn thần kinh nhãn gồm 9 sắc là 8 sắc bất ly với sắc thần kinh nhãn.
Trong 49 đòan thần kinh nhãn ở giai đoạn trụ, có 1 đòan sanh vào thời
điểm tiểu sát-na Sinh của HPVQ, đoàn thần kinh nhãn này có tuổi thọ đồng
với cảnh sắc, có tên là "thần kinh nhãn có tuổi thọ vừa vặn (với cảnh
sắc)" (majjhimāyukacakkhupasāda).
Các Giáo Thọ sư tiền bối bảo rằng: "Trợ sanh nhãn thức chỉ có
Majjhimāyukacakkhupasāda", nhưng các Giáo Thọ sư đời sau cho rằng: "Cả
49 đoàn nhãn ở giai đoạn Trụ đều có thể làm duyên trợ sanh cho nhãn thức
được cả". Hàng học Phật nên ghi nhận cả hai ý kiến trên để nghiên cứu.
-ooOoo-
Ðầu trang | Mục lục | 01 |
02 | 03 |
04 |
05 |
06 |
07 |
08 |
09 |
10 |
11 |
12 |
13 |
14 |
15 |
16 |
17 |
18 |
19 |
20 |
21 |
22 |
23 |
24 |
25
Chân thành cám ơn Tỳ kheo
Chánh Minh đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 01-2004)
[Trở về
trang Thư Mục]
last updated:
08-01-2004

markdown:
|
|
(
Bài 3
LỘ NHÃN MÔN CẢNH RẤT LỚN
Cakkhudvārātimahantārammaṇa).
Khi năm cảnh trần có sức mạnh chiếu thẳng vào năm môn tương ứng, khởi lên tiến trình sinh diệt của một số tâm khách. Tâm lộ nào có 7 loại tâm khách, quy trình ấy được gọi là tâm lộ ngũ môn cảnh rất lớn.
Chúng ta dùng lộ nhãn môn để diễn giải, các lộ kia có mô thức tương tự.
I- ĐỊNH NGHĨA
Y cứ vào sát-na tâm trong tâm lộ, khi cảnh đồng sanh vào sát-na Sinh
của tâm hữu phần Vừa qua, sau hai sát-na Rúng động thì tâm Khách sanh khởi
để nhận cảnh, cảnh này gọi là
Gọi là lộ nhãn môn cảnh rất lớn, là khi cảnh sắc chiếu vào nhãn vật, đồng sanh với hữu phần Vừa qua, làm khởi sanh tâm khách sau hai sát-na Rúng động kế tiếp.
II. PHÂN TÍCH
Lộ nhãn môn cảnh rất lớn diễn hoạt theo ba phương thức: chót Na cảnh, chót đổng lực và chót hữu phần Khách.
A-
Biểu đồ:
Lộ nhãn môn cảnh rất lớn chót Na cảnh diễn tiến như sau:
Ký hiệu.
V: Hữu phần Vừa qua (
Lộ này có được:
- Sát-na: 14 sát-na tâm khách (không kể 3 sát-na tâm hữu phần).
Diễn giải.
Dòng hữu phần (
Cảnh sắc có thể chiếu vào tiểu sát-na Trụ
Điều này không thể được, vì rằng sự sinh, diệt của tâm rất nhanh, hầu
như chỉ nhận thức được hai sát-na tiểu là Sinh - Diệt mà thôi, nên một số
Giáo Thọ sư bảo rằng: "
Do đó, khi cảnh sắc chạm vào sát-na hữu phần thì xem như chạm vào tiểu sát-na Sinh, nếu chạm vào tiểu sát-na Diệt thì xem như đã qua sát-na tâm khác, vì tâm vốn sinh diệt không gián đoạn (Vô gián duyên).
Tiếp theo, cảnh sắc làm dao động sát-na hữu phần kế tiếp, sát-na hữu
phần này gọi là hữu phần Rúng động (
Thật ra, cả hai sát-na hữu phần Rúng động và Dứt dòng đều bị cảnh Sắc làm dao động, nhưng sau sát-na Rúng động thứ hai, tâm Chủ không thể sanh khởi lên nên gọi là hữu phần Dứt dòng cho dễ hiểu.
Vì sao phải trải qua hai hữu phần Dao động? Vì tâm sanh diệt cực nhanh, cảnh mới muốn cắt đứt cảnh cũ để cho tâm khách sanh khởi phải có ít nhất là hai sát-na hữu phần Dao động, khi ấy sức mạnh cảnh Khách mới có đủ năng lực cắt đứt cảnh Chủ. Ví như người chạy nhanh, không thể ngừng ngay được, muốn ngừng gấp cũng phải chúi đầu về trước hai bước nữa, sau đó mới đứng hẳn được.
Khi sát-na hữu phần Dứt dòng diệt đi, cảnh sắc hoàn toàn "chiếm ngự" dòng tâm thức. Kể từ đây, một loạt tâm Khách khởi lên để nhận cảnh sắc cho đến khi cảnh này không còn sức mạnh tác động đến cảnh Chủ, cảnh Chủ lại khởi lên và tâm hữu phần lại tái hiện khởi.
Có bảy lọai tâm khách khởi lên để thích ứng với cảnh sắc trong mô thức này.
Trước tiên là tâm Hướng ngũ môn (
Tâm Tiếp thâu có phận sự nhận lấy cảnh trọn vẹn, tâm Quan sát có phận
sự xem xét cảnh, tâm Đoán định (
Chữ
bắt cứng vào", " dựa trên", theo nghĩa trắng là đặt
xuống một cách trọn vẹn.
Nghĩa là chính ngay lúc ấy bản chất của cảnh được xác định một cách trọn vẹn, dịch là Đoán định hay Phán đóan.
Sau sát-na Đoán định là bảy sát-na tâm đổng lực (
Dứt luồng đổng lực là hai sát-na Na cảnh sanh lên để hưởng cảnh còn dư sót, sát-na Na cảnh thứ 2 diệt đi thì cảnh sắc cũngdiệt vì hết tuổi thọ, nhường cho cảnh Chủ sanh lên, hửu phần cơ bản lại tái hiện, chấm dứt một tiến trình diễn họạt của tâm thức đối với cảnh sắc.
Có ví dụ tiến trình diễn họạt của lộ này như sau.
Có người đang nằm ngũ dưới gốc cây xoài, gió thổi qua làm trái xoài rụng, người ấy bị âm thanh do trái xoài rơi xuống kích thích, ngồi dậy đưa mắt hướng về tiếng động, nhìn thấy trái xoài, bước đến nhặt lấy, xem xét trái xoài như thế nào, thấy xoài chín không bị hư, y ăn trái xoài, ăn xong lại chép miệng nếm hương vị xoài còn dư sót. Rồi nằm xuống ngũ tiếp.
Nằm ngũ dưới gốc xoài ví như hữu phần.
Trái xoài rụng ví như hữu phần Vừa qua,
Bị âm thanh kích thích ví như hữu phần Rúng động.
Giật mình thức giấc, ngồi dậy ví như hữu phần Dứt dòng.
Đưa mắt hướng về tiếng động ví như Hướng ngũ môn.
Nhìn thấy trái xoài ví như nhãn thức.
Bước đến nhặt ví như Tiếp thâu.
Săm soi xem xét ví như Quan sát.
Thấy xoài chín lại không bị hư ví như Đoán định.
Ăn trái xoài ví như đổng lực.
Ăn xong còn chép miệng ví như Na cảnh,
Nằm xuống ngũ tiếp ví như hữu phần cơ bản lại hiện khởi.
Tâm Hướng ngũ môn và nhãn thức ngoài phận sự riêng còn có phận sự làm cho cảnh lộ rõ, ba tâm Tiếp thâu, Quan sát và Đoán định có thêm phận sự "hoàn chỉnh cảnh", đổng lực thì hưởng cảnh trọn vẹn, còn Na cảnh hưởng cảnh sắc còn dư sót, ví như Đức Vua đã dùng xong món vật thực thỏa thích, người hầu của Vua sẽ dùng món vật thực dư tàn ấy.
Tâm đổng lực (javanacitta) ra sao?
Danh từ
nhanh lẹ javanahaṃsa (con thiên nga nhanh nhẹn) hay
javanapaññā (nhanh trí).
Trong
Bà Rhys Davids viết: "Tôi đã trải qua suốt nhiều giờ để suy tư về danh
từ
Ở đây
Ở tâm lộ ngũ môn,
Ngoại trừ 8 tâm đại Hạnh (tâm đổng lực Dục giới của vị A La hán) với
tâm Sinh tiếu có tính phi nhân phi quả (
Như khi gặp kẻ thù tư tưởng thù hận phát sanh, thế là nghiệp bất thiện được tạo ra từ tâm sân, nhưng với người có trí, có niệm vẫn có thể khởi lên tâm từ bi với kẻ thù, thế là nghiệp thiện được hình thành từ tâm vô sân.
Chính vì thế, Đức Phật có dạy trong Kinh Pháp Cú rằng:
"Làm điều ác do ta
Trong 7 sát-na đổng lực, sát-na thứ nhất có sức mạnh kém nhất vì sanh khởi trước tiên, không có tiềm lực đồng chủng nâng đỡ, yếu kém thứ hai là sát-na thứ 7, tuy có tiềm lực trước nâng đỡ nhưng đã muội lược và sắp diệt.
Mạnh nhất là sát-na thứ 4 vì là sát-na Quyền (trong 7 đổng lực), bốn sát-na còn lại khó mà xác định.
Ta nên hiểu rằng:
Phân tích.
Lộ nhãn môn cảnh rất lớn chót Na cảnh có đầy đủ mười bảy sát-na tâm, cảnh sắc cũng vừa tròn tuổi thọ đồng diệt với sát-na tâm Na cảnh thứ hai.
Nên biết rằng: danh pháp chỉ tồn tại một sát-na, trái lại sắc pháp có
tuổi thọ gấp 17 lần danh pháp,
Kathaṃ? Uppādaṭṭhitibhaṅgavasena
"Như thế nào? Một sát-na tâm gồm ba giai đoạn sinh, trụ và diệt. Mười bảy sát-na (tâm) như thế là tuổi thọ của một sắc pháp."
Hỏi:
Khaṇa (sát-na) là gì? Sự khác nhau giữa sát-na Trụ của danh và sắc ra sao?
Đáp:
"Sát-na
Tuy nhiên, không phải sắc pháp nào cũng có tuổi thọ là 17 sát-na cả, các Ngài bảo rằng:
"Hai sắc Biểu tri (viññattirūpa) là Thân biểu tri (kāyaviññatti) và Ngữ biểu tri (vācāviñ!ñatti) cùng với bốn sắc Tướng trạng (Sinh - Tiến - Dị -Diệt) không tồn tại suốt 17 sát-na".
Hai sắc Biểu tri đồng sanh đồng diệt với tâm, gọi theo
Còn sắc Tướng trạng chúng không phải là sắc pháp chân đế, chúng chỉ là
biến trạng của sắc thành tựu (
Mỗi sát-na tâm có ba sát-na tiểu (sinh - trụ - diệt), nên đời sống sắc pháp là 51 sát-na tiểu (so với tâm), nên sát-na Trụ của sắc pháp có đến 49 sát-na tiểu, đây là sự khác biệt giữa sát-na Trụ của danh và sắc."
Lộ nhãn môn cảnh rất lớn chót Na cảnh có được 46 tâm khách dục giới (là 54 tâm Dục giới trừ bốn đôi thức còn lại), hiện khởi cho 8 hạng người (4 phàm nhân và 4 Thánh Quả) ở trong 11 cõi Dục giới.
Cách phân loại người theo Siêu Lý.
Theo Siêu Lý, người được phân theo sát-na tâm, như sau:
- Chúng sanh tục sinh bằng tâm Quan sát thọ xả quả bất thiện (
- Chúng sanh tục sinh bằng tâm Quan sát thọ xả quả thiện
- Chúng sanh tục sinh bằng tâm quả thiện Dục giới hữu nhân không có
trí
- Chúng sanh tục sinh bằng tâm quả thiện có trí
Bốn hạng người này gọi chung là phàm nhân.
- Sát-na Sơ đạo được gọi là người Sơ đạo.
Bốn người này gọi chung là người Đạo. Tuy gọi là người thật ra ám chỉ
sát-na Đạo, nói cách khác "
- Bậc Tu Đà Huờn gọi là người Sơ quả.
Bốn người này gọi chung là người Quả.
Vì sao gọi là Chặng (ṭhāna)?
Chặng là khoảng thời gian mà tâm khách làm xong phận sự riêng của mình đối với cảnh, khi "công tác hoàn thành" thì diệt đi, nhường cho loại tâm khác sanh lên làm phận sự riêng nối tiếp, ví như người cày xong, thì giao lại cho người bừa, khi bừa xong thì giao lại cho người gieo mạ ...
Cứ mổi loại tâm khách thực hiện một phận sự riêng, nên
Như vậy, 7 sát-na đổng lực là chặng thứ 6, hai sát-na Na cảnh là chặng thứ 7, năm sát-na tâm khách đầu (từ tâm Hướng ngũ môn đến sát-na tâm Đoán định), mỗi sát-na là một chặng.
Sát-na Đoán định chính là tâm Hướng ý môn (
Tác ý khéo (
Gọi là
Gọi là
bhavaṅgacalana) là tâm
hữu phần bị dao động do hấp lực của cảnh ngũ, khi cảnh ngũ chiếu vào sắc
thần kinh.
Gọi là
bhavaṅgupaccheda) là tâm
hữu phần nhận cảnh Chủ lần cuối, nhường cho cảnh Khách chen vào "cắt đứt"
cảnh Chủ trong một lộ trình tâm.
Hữu phần Dứt dòng cũng chính là tâm Hữu phần Rúng động lần thứ hai.
Ba sát-na: hữu phần Vừa qua, hữu phần Rúng động và hữu phần Dứt dòng là tâm Chủ, 14 sát-na còn lại trong tâm lộ gọi là tâm Khách
Nói về sắc pháp chúng cũng có ba giai đoạn là: sinh - trụ - diệt.
Sinh là tiểu sát-na đầu tiên, diệt là tiểu sát-na cuối cùng (là sát-na tiểu thứ 51), như vậy giai đoạn Trụ của chúng được kể từ sát-na tiểu thứ hai đến sát-na tiểu thứ 50 .
Vì sao đời sống sắc pháp dài hơn đời sống danh pháp?
Nói đến sắc pháp là nói đến thô thể, cho dù đó là sắc nương từ tứ đại
(sắc y sinh - upādāyarūpa), cũng là tinh chất của tứ đại (đất, nước, lửa,
gió), khi sắc tứ đại tồn tại thì chúng tồn tại, khi sắc tứ đại diệt thì
chúng diệt, tứ đại lại là một pháp chủng (
Danh pháp lại là một tế thể, chúng có bản chất tinh tế lại cực kỳ phù du. Nên sắc pháp có tuổi thọ dài hơn danh pháp.
Ngay cả sắc pháp cũng vậy, nếu loại sắc nào có bản chất tinh tế hơn
cũng có tuổi thọ ngắn hơn, như sắc Biểu tri, sắc Tướng trạng (
Sắc Tướng trạng có bốn là: sắc Sinh có tuổi thọ là 1 sát-na tiểu, sắc Tiến có tuổi thọ là 24 sát-na tiểu (từ sát-na tiểu thứ 2 đến sát-na tiểu thứ 25), sắc Dị cũng có tuổi thọ như thế (từ sát-na tiểu thứ 27 đến sát-na tiểu thứ 50), sắc Diệt là sát-na tiểu 51.
Riêng sát-na tiểu thứ 26 là phi Tiến phi Dị, chính thức là sát-na Trụ,
cũng là sát-na Quyền (
Tóm lại, vì danh pháp là tế thể nên đời sống ngắn hơn sắc pháp (là thô thể) 17 lần, ví như hương hoa mau hoại hơn màu hoa, màu hoa mau hoại hơn cánh hoa.
Trợ sanh nhãn thức là sắc thần kinh nhãn ở giai đoạn trụ (
Ghi chú.
b: sát-na tâm hữu phần
Vì sao gọi là đoàn sắc thần kinh nhãn?
Vì rằng: Sắc thần kinh nhãn là tinh chất của tứ đại, nên không thể đơn độc hiện khởi, nó luôn luôn đi chung với 8 sắc là: tứ đại, sắc cảnh sắc, sắc cảnh mùi, sắc cảnh vị và sắc vật thực, gọi là đoàn bất ly. Như vậy, đoàn thần kinh nhãn gồm 9 sắc là 8 sắc bất ly với sắc thần kinh nhãn.
Trong 49 đòan thần kinh nhãn ở giai đoạn trụ, có 1 đòan sanh vào thời
điểm tiểu sát-na Sinh của HPVQ, đoàn thần kinh nhãn này có tuổi thọ đồng
với cảnh sắc, có tên là "
Các Giáo Thọ sư tiền bối bảo rằng: "Trợ sanh nhãn thức chỉ có
-ooOoo-
*Chân thành cám ơn Tỳ kheo
Chánh Minh đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 01-2004)* **[ Trở về
trang Thư Mục]
**

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Content-Type: text/html

Connection: close

Accept-Ranges: bytes