markdown:
Một ngày của tháng mười một âm, làng bản, núi rừng vẫn chìm trong sương mãi đến tám giờ sáng, nhưng trời không mưa. Ánh nắng đủ sưởi ấm những luống thuốc phiện trồng quanh nhà dân để không bị cháy quắt vì sương muối. Thế nhưng học sinh mãi vẫn chưa thấy em nào đến trường. Chị Lan bảo, trong bản có đám cưới, chúng ở nhà ăn cưới cả, không đến trường đâu. Ra thế. Cứ có đám ma, đám cưới là cả bản già trẻ lớn bé đều tập trung đến ăn. Có khi kéo đến hai ba ngày, nhất là đám ma. Tí nữa đi cho biết đám cưới ở đây, chị Lan lại rủ rỉ. Tôi hỏi, nhưng họ có mời không? Cần gì mời, đến rồi người ta mời vào thôi. Đúng là đông như nhà có đám. Đàn ông tất bật với việc nấu nướng: hông xôi, luộc thịt, cắt thịt, bày mâm. Đàn bà chỉ đi vác nước rồi làm những việc vặt, còn nữa ngồi nhai trầu. Những người khác nữa không làm gì thì uống rượu cần, hô hét inh ỏi. Bọn trẻ con chạy nhảy, reo hò.
Thấy thầy cô đến, họ kéo vào uống rượu cần. Xong hiệp rượu thì ngồi mâm. Mỗi mâm 5 người. Thức ăn bày trên lá chuối, chỉ có món thịt luộc, rồi có 5 bát con cháo lòng, một ép xôi ( ép là đồ dùng đựng xôi, đan bằng mây, rất đẹp. Người miền núi hông xôi xong, quạt cho nguội rồi bỏ vào ép, đậy lại thật chặt. Xôi để cả ngày vẫn dẻo). Ngồi vào mâm, tôi bưng bát cháo húp, rất ngọt. Mọi người cười, húp hết cháo lấy gì mà chấm? Hóa ra cháo để chấm thịt, chấm xôi. Thấy thế, một thanh niên bưng tiếp cho tôi một tô nữa, bảo cô giáo thích thì ăn đi, còn nhiều trong nồi ấy.
Đi ăn cưới về thấy một người đàn ông lạ đang đứng ở sân. Hỏi anh có việc gì mà vào trường? Mình vào thay thầy Mạnh. Hóa ra thay hiệu trưởng à?
Thầy Mạnh nguyên là giáo viên dạy Vật Lí ở trường nội trú, đang yên đang lành bỗng tham gia vào vụ trộm trâu của dân. Họp lên họp xuống, kỉ luật đuổi khỏi ngành thì nặng quá nên cuối cùng đẩy vào đây làm hiệu trưởng. Hôm tôi mới vào trường, thấy hiệu trưởng trong bộ dạng khô quắt, mặc chiếc áo sọc đen đỏ cũ sờn và chiếc quần nâu vải pha ni lông nhăn như lò xo, tôi cười: “ Anh nên đeo một tấm biển “Đây là hiệu trưởng” trước ngực ấy.” Giọng Quỳnh Lưu: “Mình có ham chi cái chức hiệu trưởng mô.” “ Không phải, nhưng treo thế để người ta khỏi lầm tưởng là thằng cha chăn bò.” Anh ta cười đau khổ: “ Vào đến đây rồi, hiệu trưởng hay chăn bò thì khác chi nhau?” Làm hiệu trưởng nhưng suốt ngày chỉ biết vào bản kiếm rượu uống, say ngất ngư thì loạng choạng về kí túc ngủ. Không ngủ thì biết làm gì? Giáo viên đi dạy, hiệu trưởng không dạy thì ngủ. Nghe bảo có phương án thay hiệu trưởng từ đầu năm học nhưng mãi gần hết học kì 1 mới tìm ra người.
Thầy Nhân mới vào thay là một hiệu trưởng có kinh nghiệm, đã làm nhiều năm ở trường ngoài. Thầy bảo phải ổn định lại mọi thứ, nhất là phần chuyên môn. Ở đâu cũng phải dạy cho ra dạy, học cho ra học. Ở vùng biên càng phải chăm chút con em hơn vì liên quan đến cả an ninh, chính trị… Giáo viên lục tủ lấy giấy đóng vở soạn bài, hiệu phó lo làm thời khóa biểu…
Thầy đi từng phòng, tìm hiểu, hỏi han tình hình. Dừng lại ở phòng chị em tôi khá lâu, tôi bảo: Lớp 9 có 7 em toàn là nam nhưng không bao giờ đi đủ. vì mỗi tháng chúng phải nghỉ ít nhất là 3 ngày để đi làm rể. Đứa nào cũng có vợ cả rồi. Hỏi sao có vợ còn đi học, chúng bảo: “Học để làm cái cán bộ, lấy vợ cho hắn làm việc nhà để ta còn học chứ.” Việc đào tạo cán bộ địa phương phải như thế. Các em nữ chủ yếu chỉ học xong cấp 1 là nghỉ để lấy chồng. Còn số giáo viên địa phương, trình độ chuyên môn 7+ hè (học xong lớp 7 ngày xưa rồi học thêm 3 tháng hè kĩ năng sư phạm về dạy cấp 2) hoặc 4+1 (học lớp 4 rồi thêm 1 năm sư phạm về dạy cấp 1), gọi là đào tạo cấp tốc, năng lực yếu, thầy nên cho giáo viên miền xuôi kèm cặp cho họ.
Tổ chức dự giờ để khảo sát chất lượng giáo viên. Việc chưa có xưa nay.
Giờ Học vần của thầy Hình, học bài “Nh” “Th”. Trong sách giáo khoa vẽ 2 bức tranh, bức bên trái là cái nhà, dưới ghi chữ “Nhà” có in màu chữ “nh”, bức bên phải vẽ con thỏ, dưới viết chữ”Thỏ” in màu chữ “th”. Đáng ra thầy cho học sinh quan sát tranh rồi hỏi tên sự vật, học sinh gọi đúng tên “nhà” “thỏ” thì thầy giới thiệu chữ, và từ đó nhận mặt phụ âm nh, th. Nhưng thầy giơ sách lên:
- Đây là “nhà”, đây là “thỏ”, ghép lại ta có từ “nhà thỏ”. Nhà thỏ hay còn gọi là chuồng con thỏ. Ở miền núi thì chuồng thỏ làm bằng gỗ, nhỏ thôi, nhưng có lẽ đây là chuồng thỏ ở thành phố nên xây bằng xi măng, to lớn như nhà con người…
Rồi thầy kể về các loại thỏ, nuôi nó ăn như thế nào, thịt ra sao…Những người dự cười khúc khích, hiệu trưởng đứng dậy: “Thôi, cả lớp nghỉ, thầy giáo vào phòng họp”
Họp rút kinh nghiệm. Giáo viên phải lấy cuốn “ Sách giáo viên” có hướng dẫn cách triển khai bài dạy mà làm theo, đừng dạy “bo” như thế.
Ngày hôm sau, thầy Páo dạy toán, bài: Số 10. Hỏi đã đọc hướng dẫn dạy chưa? Đọc kĩ rồi, thuộc rồi.
Thầy vẽ 10 vòng tròn nhỏ trên bảng rồi tô phấn vào, hỏi: “ Trên bảng có bao nhiêu chấm đen?” Học trò ngơ ngác. “Đếm đi!”, thầy giục. Học trò vẫn nhìn lên bảng nhưng không em nào giơ tay. Thầy chỉ định một em. Nó rụt rè: “Thưa thày, không có cái chấm đen nào.” Thầy khùng lên: “ Không có, không có thì cái cục c…đây à? Dốt vừa thôi chứ! “ Ơ, em tưởng cái màu ấy là màu trắng?”
Bị phê bình, thầy cãi: “Bảo theo cái sách hướng dẫn, tôi theo đúng như thế mà!” Khổ, trong sách người ta tô mực thì đen, trên bảng thầy tô phấn thì làm sao mà đen được cơ chứ!
Dự tiếp một tiết của cấp 2, bài “Nghĩa của từ” học ở lớp 6. Thầy Nguyệt có vẻ ăn nói rành rọt hơn. Phần đầu dạy trôi chảy vì hầu như đọc khái niệm trong sách giáo khoa. Đến phần nêu ví dụ về sự phân nghĩa của từ, đáng ra phải hỏi: Nghĩa của từ “giáo viên nam” “giáo viên nữ” cụ thể hơn nghĩa của từ “giáo viên” như thế nào? Thầy lại hỏi:
- Em nào biết, giáo viên nam khác giáo viên nữ chỗ nào?
Cả lớp im lặng.
- Em nào biết, giơ tay lên!
Vẫn im lặng.
Thấy thầy hiệu trưởng nhíu mày, thầy đâm hoảng.
- Hỏi thế mà không ai biết à? Không hiểu tiếng Kinh à? – mặt và tai thầy đỏ lựng lên – biết thế nào thì nói thế đó chứ!
Thấy thầy nổi khùng, một em rụt rè giơ tay:
- Thưa thày, nói tiếng Kinh thì xấu hổ với các thày cô lắm. Em nói tiếng Thái được không?
- Nói đi, tiếng gì cũng được!
- Thầy giáo thì mi qui còn cô giáo thì mi hí…
Cả lớp cười, thầy cô cũng không nín được cười.
Thầy hỏi khó thế thì trò phải đưa bộ phận sinh dục ra mà phân biệt chứ sao.
Tối thứ bảy, tôi kể chuyện với “chú”, “chú” không cười, im lặng một hồi rồi bảo:
- Xong nghĩa vụ, chuyển về Hưng Nguyên dạy nhé?
- Nhưng “cháu” ở Quỳ Hợp mà.
- Cây mất gốc có sống được không?
- Được chứ, rau khoai đó, cắt ra từng đoạn trồng vẫn sống.
- Đó là dây.
- Cây sắn này, câu dầu trẩu này, cây xương rồng này…đầy cây chặt gốc trồng nơi khác vẫn sống.
- Toàn lí sự cùn!
- Cùn mà sắc chặt không đứt!
Nói vui thế thôi, tôi biết chuyển về Hưng Nguyên là điều không thể. Xong nghĩa vụ, phòng GD Quế Phong sẽ chuyển tôi về phòng GD Quỳ Hợp, bởi tôi là người Quỳ Hợp. Muốn về Hưng Nguyên phải có ô dù, có tiền. Cả hai tôi đều không.
Tôi đã từng từ chối về quê mình vì thói gia trưởng quá mức của người ấy, qua cầu ván rút rồi còn đâu?
Nhận tem vàng cái đã. Còm tiếp sau hè!Trả lờiXóa
Tem vàng tặng chị.Xóa
Qua thăm nhà giáo nhà văn, biết thêm được nhiều điều về miền núi....Trả lờiXóa
Em cảm ơn chị nha. Vào năm học bận chị nhỉ? Em viết vơ vẩn kể lại một thời ấy màXóa
Luôn vui nha chị.
Có phải thứ cháo mà Nhật Thành kể đó giống món canh ko? nó đc chế biến từ nõn cây chuối rừng thái mỏng rồi băm nhỏ, nấu sền sệt với gạo tẻ giã nhuyễn và lòng lợn. Đây là món canh người Thái, Thổ ở miền núi Nghệ An hay dùng. Hình như họ gọi là canh nhọoc hoặc canh ột thì phải? Mấy lần lên Tương Dương, Quế Phong, bọn anh đều rất thích món này và cá mát nướng, thịt lợn chua, thịt lợn xông khói của họ ăn với cơm lam, cơm nếp nại. Thịt lợn xông khói có màu đỏ như chưa chín, mới đầu trông ghê ghê nhưng sau ăn thử thấy ngọt ngon...Trả lờiXóa
Nhà thơ ơi, canh là canh mà cháo là cháo chứ. Món mà nhà thơ được đồng bào chiêu đãi văn nghệ sĩ ấy là canh ột. Hồi trước, khi em ở vùng cao, em đã được ăn khá nhiều. Trên bếp của mỗi nhà thừng có sắn một nồi nước sôi, khi đi làm nương làm rẫy về, họ bắt được con ốc, con nhái, cá con...qua suối làm sạch, rồi về thả vào nồi nước đó. Người ta tìm thêm măng, nõn chuối, rau...cũng rửa sạch, thái nhỏ, bỏ vào. Gạo ngâm mềm, giã bột quấy vào cuối cùng. Đó là món canh Ột. Câu thơ "Bắt con ốc khe chặt nõn chuối rừng" viết về cuộc sống của Bác và cán bộ cách mạng khi ở Việt Bắc chắc cũng nói về món này.Xóa
Còn bây giờ, món canh Ột trở thành đặc sản. Gà hoặc xương lợn hầm lên, măng đắng luộc rồi bỏ vào, đâm bột gạo bỏ vào. Nhà hàng tính một tô là 100 ngàn, còn mình tự nấu thì hết khoảng 50 ngàn nguyên liệu/tô, trong đó tiền măng đắng là 20 ngàn. Thịt lợn chua, thịt lợn xông khói tính gía thành cũng khoảng 300 ngàn một đĩa. Đồng bào chỉ dọn món đó khi có khách quí thôi. Văn nghệ sĩ luôn là khách quí của đồng bào miền núi đấy.
Cơm lam, chè đâm, canh Ột, thịt chua, thịt trâu khô, thịt xông khói, măng đắng...nay đều là đặc sản ở nhà hàng.
Món cháo em kể là cháo lòng, không phải canh.
Kinh, hai anh em, một nhà văn, một nhà thơ sướng thế được chiêu đãi bao nhiêu là món vừa lạ vừa ngon.Xóa
Thèm quá cơ!
Em đã đọc hết các phần.Trả lờiXóa
Mọi người đều nói hết những điều em nghĩ rồi. Nên em thôi nhé.
Chị có sự trải nghiệm nên viết về cuộc sống và sinh hoạt cũng như những câu chuyện nhỏ về người miền núi thật sinh động.
Nói thật là em đi qua miền Trung chỉ là đi trên đường 1 hoặc đường HCM,có dừng lại thì cũng chỉ dừng ở những tụ điểm du lịch. Đọc những gì chị viết mới hiểu thêm nhiều hơn về vùng đất này.
Nhà báo Lộc Vừng mà tiện thể rẽ vào vùng sâu hơn một chút chắc thú vị hơn nhiều ở những tụ điểm du lịch.Xóa
Lâu nay em bận à?
Em bận chút, nhưng giờ sẽ quay lại blog thường xuyên hơn chị à.Xóa
Bọn em cũng có nhiều NB thực tế trong vùng sâu vùng xa. Nhưng phụ nữ thường được ưu tiên, thường ở miền đồng bằng nhiều hơn.
Ừ, em có gắng đừng đứng tựa cửa mài như thế nhé.Xóa
Sắp tới chị bận, sẽ chỉ đi đọc ké thôi.
Ô trời! Chị không bao giờ nghĩ rằng lại có một vài giáo viên xấu đến mức đi trộm trâu hay đi mua đổi lọc lừa ngay nơi mình công tác như ông hiệu trưởng bất đắc dĩ kia và ông công đoàn nọ của trường em mô. Lại càng không thể ngờ rằng có những giáo viên dốt và ấu trĩ đến như một vài người nọ nữa. Buồn nhỉ? Đúng là điều gì cũng có thể sảy ra mà.Trả lờiXóa
Tuy chương này không giàu kịch tính nhưng cách em mô tả chân thực, cụ thể, chi tiết và sống động cũng cuốn hút người đọc em ạ
Chị ơi, nơi sơn cùng thủy tận này làm con người ta nhiều khi đánh mất mình đó chị.Còn có những thầy trộm cả nồi niêu kí túc bán đi để lấy tiền sang Lào. Nồi dân dụng to, chảo to...bán cho hội nấu cao lấy mấy chục ngàn.Xóa
Còn giáo viên đào tạo cấp tốc ở địa phương thì chị biết đấy, khi học phổ thông thì đọc chưa thông, viết chưa thạo. Hồi đó gv miền núi thiếu trầm trọng vì gv miền xuôi lên bỏ về hết. Sốt rét rụng hết tóc thì bỏ nghề chạy lấy người thôi. Kể chuyện dạy của họ thì còn nhiều chuyện cười ra nước mắt nữa kia. Em bỏ phí mấy năm ở đó, xót lắm.
Những mảng màu cuộc sống người miền núi thật sự xa lạ và hấp dẫn nhiều người đang hiện dần lên từng trang viết . Cuộc sống của họ còn bộn bề khó khăn và nhọc nhằn , nhưng tình người thì sáng trong như nước suối.Xóa
Khi cuộc sống ồn ào phố thị đua chen , kèn cựa thì cuộc sống của người miền núi thật an bình đến phát thèm. Họ sống thật đến là cảm động.
Một thời khó khăn gian khổ , các thầy cô đã gửi tuổi xuân của mình vào rừng thẳm núi cao để đổi chữ cho người miền núi. Nhiều cô giáo sau thời gian nghĩa vụ vùng sâu vùng xa , về lại quê hương chỉ còn da bọc xương vì sốt rét...
Còn nhiều , rất nhiều những hệ lụy đầy nước mắt tử việc mang chữ cho người vùng cao trong cuộc đời các cô giáo...
Còn nhiều hệ lụy, đúng như thế đó lão. Em may mắn không bị sốt rét, nhưng 8 năm vùng sâu đã lấy trọn tuổi xuân. Quãng thời gian đẹp nhất để yêu thì không dám, cố kìm lòng vì sợ...Khi những rung động của tuổi trẻ đi qua, hôn nhân chỉ còn là nghĩa vụ và trách nhiệm.Xóa
Chàng sĩ quan ngày xưa có lẽ giống lão ở sự thông minh, hài hước nhưng giàu tình cảm của trai xứ Nghệ.
Hì...thế nên em nghĩ chắc hồi trước lão cũng tán gái siêu lắm. Đang chờ bài viết của lão kể về mối tình với các giáo sinh Tân Kì đấy.
Nhận xét này đã bị tác giả xóa.Trả lờiXóa
Có thể là hơi "hoài" hơi "uổng" một tí chứ chẳng phí một chút nào đâu. Nếu không có "mấy năm ở đó" thì làm sao em dám đem tuổi thanh xuân trinh trắng của mình đi "mưng xì cu, cu xì mưng" ? Làm sao em có thể nghĩ ra và viết được một bài thơ "trả đũa tay sĩ quan" cao thủ đến thế ? Làm sao em có điều kiện chứng kiến "nhiều chuyện cười ra nước mắt", và những nhân vật "nhà giáo méo mó" một thời ? Không có những năm tháng đó, em có thể có một cuộc sống ổn định hơn và trở thành một nhà giáo mẫu mực hoặc một cán bộ quản lý giáo dục. Nhưng em không thể trở thành nhà văn được. Mà đã là nhà văn thì anh nghĩ cái hạnh phúc của họ là ở chỗ: Không một mẩu đời nào của bản thân bị bỏ phí cả. Em có nghĩ giống anh không ?Trả lờiXóa
Người ta thường nói: phí hoài, uổng phí mà anh.Xóa
Trong truyện em viết có hình ảnh người miền núi nhưng rất ít, và lại viết về vùng miền núi Quỳ Hợp, nơi cuộc sống đang xơ xác đi vì quá nhiều tài nguyên.
Em muốn viết về mảng những phận người bất hạnh, nghèo khổ hơn. Thời gian này em có những chuyện không hay nên chưa thể viết truyện được. May chăng thì tranh thủ gọt lại những truyện đã viết...
Vâng, em sẽ tận dụng những mẩu đời của mình để viết ra cái gì đó có ích anh ạ.
Anh chỉ thấy việc em mang tuổi trẻ của mình đi "gạ gẫm" là hơi "hoài" hơi "uổng" một tí thôi. Nhưng em đã "đòi lại" được rồi còn gì ? Còn mấy năm em sống ở cái xứ "sơn cùng thủy tận" ấy thì không phí. Cố nhiên là không phí với một nhà văn thôi.Những vấp váp, những khốn khó trên đường đời sẽ giúp nhà văn tích lũy thêm nhiều vốn sống. Đến một lúc nào đó những vốn sống ấy sẽ trở thành nguồn nguyên liệu cho nhà văn xây dựng tác phẩm. Anh nói nó không "phí" là như thế. Anh chúc và mong em thành công.Xóa
Giờ mà em gạ gẫm aiXóa
Chắc là người đó phí hoài vì em.
He he...
Thì em thử gạ gẫm xemXóa
Người về Quỳ Hợp như nêm chật đường
Hô ten chật hết các giường
Hàng trăm lều bạt rợp đường Thung Mây...
Nghe anh tả thật là hayXóa
Giống như trẩy hội vào ngày thanh minh
Người đông chen lối rập rình
Làm sao tìm thấy được anh bây giờ?
Lẽ nào lại phải: "A lô
Chị Thu ơi, anh Tuân mô rứa hề?"
Bao giờ họ rút cả điXóa
Thì anh "ăn mảnh" anh về với em.
Chờ cho họ rút hết trơnXóa
Thì anh lúc đó hỏi mần được chi?
Hay là mệt ngủ li bì
Mất công em gánh trả về Chí Linh!
Li bì anh ngủ kệ anhXóa
Hết cơn buồn ngủ lại thành trẻ trai
Chớ đem gánh trả mà hoài
Phải đâu một sớm một mai anh vào.
Chưa ngủ hung hăng như gà chọiXóa
Muốn đá liền chân chẳng nghỉ ngơi
Ngủ dậy lờ đờ như gà dịch
Chẳng nhấc nổi tay để đuổi ruồi!
Tập trung mà "gọt truyện" điXóa
Anh là "gà chọi"...gà gì cũng xong
Miễn là em viết thành công
Miễn là anh ở trong lòng cuả em
Ngoài ra cần có gì thêm...?
Chị ơi, sang nhà chị, muốn đọc bao nhiêu là bài mà máy tính của em chậm quá cơ ạ! Chị vừa nhận được sách của em gửi tặng chị rồi ạ! HÔm nay ngày lễ bưu điện cũng làm việc hả chị? Vui quá chị nhỉ!Trả lờiXóa
Ừ, họ đưa đến tận nhà em ạ. Chắc ngày mai em đi làm sẽ nhận được sách chị gửi đấy.Xóa
Chị ơi, em vừa nhận được quà của chị rồi ạ! Em vui quá! Em cảm ơn chị nhiều nhé! (Em vừa gọi điện cho chị nhưng có lẽ chị đang bận ạ!)Xóa
Hì...người di động, đt cố định mà em.Xóa
Luôn vui nhiều em nhé. Chị đọc hết tản văn của em rồi. Trong veo như bầu trời tuổi 20!
Đọc người miềnTrả lờiXóa
Núi rất hay
Nhưng anh ngoại
Đạo nói làm
Sao bây giờ
Nghe mấy cô
Giáo bình thơ
Mình cũng rất
Thích chỉ cười
Trừ rồi đi...
Xin hỏi thăm
Chàng linh biên
Phòng láu lỉnh
Kia em hì!
Anh bận quá Nhật Thành ạ!
Có lẽ phải tháng nữa mới giải phóng được cái công việc ngớ ngẩn, để rồi rảnh rỗi đi lang thang cho vui.
Chào em, chúc em vui.
Anh à, việc đó ấy mà....càng làm càng thấy nhiều cái thật ngớ ngẩn.He...Xóa
Chỉ được cái nghĩ lung tung là tài!Xóa
Ờ nhỉ, tại anh bảo cái việc ngớ ngẩn, nghĩa là làm xong chẳng được tích sự gì, chỉ tổ mệt người. Em cứ tưởng...Xóa
Em lại được sống với cái nghề của mình, qua những truyện ngắn của chị. Em phải đọc kĩ đã rồi hãy tìm những điều mà em tâm đắc.Trả lờiXóa
Thủy ơi, đây chưa phải là truyện ngắn. Nó chỉ là những hồi kí chắp vá vậy thôi. Nghĩa là nhớ gì kể nấy, khi nào rảnh chị mới viết một cái gì đó như là sự tri ân người miền núi.Xóa
Truyện này NT viết hay hơn tất cả mấy bài gần đây về văn & diển đạt rất đúng chất của 1 nhà văn thực thụ MRC ít khen mà khen là thật đấy.....Trả lờiXóa
tuy nhiên 5 phần viết vẫn chưa có tìm thấy hình ảnh mình giống anh nào ở trong hiiiiiiiiiii........
Mưa đọc lại nhé, chắc sẽ có anh nào hao hao Mưa trong đó. Nhưng đây là chuyện, những chuyện mà người viết đã tham gia, đã chứng kiến chứ nó chưa được gọi là truyện đâu.Xóa
Mưa khen khúc nào thì NT sướng âm ỉ khúc đó.
Phải nói người miền xuôi, lại sinh sau đẻ muộn như em, nếu không may mắn đọc đưcợ những dòng ... em thấy giống hồi ức, kể lại sống động như thế này, cũng không tài nào hình dung nỗi có một thời đất nước mình có những nơi như thế. Mà em nghĩ cho đến tận bây giờ, du đời sống có khá hơn, nhưng chắc chắn cái chữ đến với đồng bao con em vùng biên, vùng núi chắc cũng còn khó khăn chị hén !Trả lờiXóa
Tự dưng em thấy em hên ghê. Nhờ chị đi lạc vô nhà em, mà em mới được đọc những trang viết tuyệt vời này. Vừa gần gũi, dễ hiểu, dễ hình dung, không cầy kỳ cảm xúc hay ngôn từ, nhưng đcọ cuốn hút quá đi chị ơi !
Chị đang kể hoàn toàn chân thực những điều mắt thấy tai nghe thôi Thùy à, chưa có thời gian ngồi trau chuốt ngôn từ.Xóa
Đính chính lại nha: chị hoàn toàn không "lạc" vô nhà em mà thường xuyên đến, lối mòn chị vào nhà em là từ thông báo của ông gu gồ. Cứ mở ra, có bài mới của em là ông ấy mau miệng mách ngay.
Không ngờ bạn có những kỷ niệm vùng cao vui đến thế. chúc bạn buổi tối thật vui bạn nhé,Trả lờiXóa
Giờ kể lại thì vui nhưng lúc đó buồn nhiều anh à.Xóa
Cảm ơn anh đến thăm em.
"- Em nào biết, giáo viên nam khác giáo viên nữ chỗ nào?"Trả lờiXóa
Câu này rất đơn giản bởi:
- Giáo viên nam thì đái bằng "ống" bương...
- Giáo viên nữ thì đái bằng "bàn chải" làm bằng tóc!
Và điều tệ hại hơn là: có kẻ không dùng ống bương nên ướt giày!Xóa
Em đọc một loạt 5 bài hồi kí của Chị. Nhờ vậy mà hiểu thêm cuộc sống của "người miền núi". Em thích bài thơ về "đồn" quá. Đúng là:Trả lờiXóa
"Làm thơ không có vần "ồn",
Như cây không lá, như...chồn không lông".
Phải tìm cách mà "lách" đó Thủy. Nếu bị qui tội nói xấu lính...ồn là đi tù như chơi!Xóa
Không chịu cho cá ăn nó chết hết đấy!Trả lờiXóa
Chẳng được thảnh thơi mà ngắm cáXóa
Vào chút rồi ra để ...soạn bài.
DẬY TOÁN - HỌC VĂN - ĂN THỂ DỤC.Xóa
Sướng trước khổ sau đau hơn dậy ở vùng sâu, vùng xa nhiều năm.
Thôi cố gắng Nhật Thành ạ! Bây giờ cái gì cũng muộn rồi mà.
Bây giờ vùng sâu đang là nơi hot đí anh. Muốn có khoản thu hút mỗi năm bốn năm chục triệu thì phải...chạy!Xóa
Sang đọc truyện & thăm người con gái thung Mây đây.... hiiiiiiii........Trả lờiXóa
Cảm ơn Mưa luôn quan tâm đến Thung Mây nha.Trả lờiXóa
bạn viết hay quá, chúc bạn trung thu vui vẻ nhé.Trả lờiXóa
Có vẻ mọi người rất hưởng ứng loạt ký "Người miền núi" này của chị nhỉ! Cái này giống như mình được ăn một món lạ miệng, vừa ăn vừa tìm hiểu, vừa gật gù "hay đấy, gon đấy!". Em cũng thế!Trả lờiXóa
Trong phần 4, có cái đoạn người miền núi phát âm "Đ: thành "L", đọc chết cười! Nhưng giá chị kể về bài thơ và cháu học sinh đọc thơ trước, sau đó mới kể đến cách phát âm thì hiệu quả sẽ cao hơn.
Phần 5 kể về trường học và thầy hiệu trưởng làm em nhớ đến phim "Thung lũng hoang vắng", không biết chị đã xem chưa? Chuyện dạy học ở miền núi cười ra nước mắt. Chị có một quãng thời gian tuổi trẻ ở đó, chắc chắn những trải nghiệm, vốn sống sẽ được tích lại chờ đến ngày thành trái chín.
Chiều chủ nhật vui chị đồng nghiệp nhéTrả lờiXóa


markdown:
02/06/2013 21:56
Chương trình này này thể hiện sự tri ân của Vietbank dành cho đóng góp của nhân viên y tế đối với cộng đồng.
Phụ trách: Trần Đoàn Trung - Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP.HCM
Phó Tổng Biên tập: Nguyễn Văn Tín
Tổng Thư ký Tòa soạn: Dương Quang
Giấy phép số 1872/GP- BTTTT cấp ngày 9 tháng 10 năm 2012 của Bộ Thông tin và Truyền thông
Địa chỉ: 127 Võ Văn Tần, Phường 6, Quận 3 - TPHCM, Điện thoại:
028-3930.6262 / 028-3930.3270, Fax: 028-3930.4707
Bản quyền thuộc về Báo Người Lao Động ©2001-2014
Ghi rõ nguồn www.nld.com.vn khi sử dụng lại thông tin từ website này
Hotline: 0942.86.11.33
Email: doanhnghiep@admicro.vn

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Connection: close


markdown:
14/11/2014 11:15
Vụ việc thương tâm xảy ra ở Giang Tô, miền Đông Trung Quốc. Nạn nhân là bé trai Wei Tsao, 2 tuổi, tên gọi thân mật là Keke.
Keke đang chơi trong một khu vườn của gia đình. Ban đầu, cha mẹ cậu bé giám sát rất kỹ nhưng sau đó họ vào nhà do có việc, để Keke chơi một mình.
Chỉ trong khoảnh khắc ngắn ngủi, cậu bé bò vào chuồng con heo nái mới sinh và bị con vật tấn công nhằm bảo vệ đàn con.
Nghe tiếng la hét của cậu bé, cha mẹ Keke hốt hoảng chạy tới và nhìn thấy một cảnh tượng kinh hoàng: phần đầu của caauh con trai 2 tuổi đang ở trong miệng của con heo mẹ.
Cha của Keke, anh Sun Tsai, cho biết: “Chúng tôi vừa mới vào trong nhà được vài phút thì nghe tiếng la hét. Khi chạy ra, chúng tôi nhìn thấy con heo ở cách đó 80 m và nó đang gặm nhấm đầu của Keke”.
Người dân trong làng đã đổ xô tới nhà của anh Tsai lúc hay tin. Họ trói con vật dưới một gốc cây rồi mổ bụng. Bên trong, họ tìm thấy một mảnh xương sọ và tóc của cậu bé, sau đó trình lên cảnh sát.
Trưởng thôn Cheng Yuan, 62 tuổi, nói: “Đây là một thảm kịch khủng khiếp. Chúng tôi đã phải giết chết con heo, không phải là một hành động trả thù mà để chứng minh với nhà chức trách rằng con vật đã thực sự giết chết và ăn thịt Keke”.
Một phát ngôn viên cảnh sát địa phương khuyến cáo: “Heo nái thường rất hiền.Tuy nhiên, khi nó mang thai hay mới sinh con, nó sẽ làm tất cả nếu con của nó bị đe dọa. Chúng tôi đã yêu cầu nông dân nhốt heo trong chuồng”.
Phụ trách: Trần Đoàn Trung - Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP.HCM
Phó Tổng Biên tập: Nguyễn Văn Tín
Tổng Thư ký Tòa soạn: Dương Quang
Giấy phép số 1872/GP- BTTTT cấp ngày 9 tháng 10 năm 2012 của Bộ Thông tin và Truyền thông
Địa chỉ: 127 Võ Văn Tần, Phường 6, Quận 3 - TPHCM, Điện thoại:
028-3930.6262 / 028-3930.3270, Fax: 028-3930.4707
Bản quyền thuộc về Báo Người Lao Động ©2001-2014
Ghi rõ nguồn www.nld.com.vn khi sử dụng lại thông tin từ website này
Hotline: 0942.86.11.33
Email: doanhnghiep@admicro.vn


markdown:
08/04/2014 16:08
Hôm 7-4, hai thành phố Donetsk và Kharkov của Ukraine tuyên bố độc lập sau các cuộc đụng độ nảy lửa với cảnh sát chống bạo động. Ngay sau đó, chính quyền Kiev điều động binh sĩ triển khai tại các khu vực đang xảy ra hỗn loạn nhằm bình ổn trật tự.
Trước tình hình căng thẳng đang diễn ra ở hai thành phố lớn của Ukraine, Bộ Ngoại giao Nga lo ngại về việc “150 lính đánh thuê của Mỹ thuộc công ty tư nhân Greystone Ltd mặc đồng phục của đơn vị cảnh sát đặc nhiệm Sokol (Ukraine) hiện diện trong khu vực xung đột”, đồng thời kêu gọi Kiev lập tức chấm dứt hoạt động triển khai quân sự để tránh nguy cơ xảy ra một cuộc nội chiến ở Ukraine.
Ngoài ra, theo Bộ Ngoại giao Nga, các đơn vị thuộc Bộ Nội vụ và Vệ binh quốc gia Ukraine có sự tham gia của các chiến binh có vũ trang bất hợp pháp thuộc Right Sector - lực lượng cánh hữu cực đoan của Ukraine - đang tập trung tiến vào nhiều khu vực ở Đông Nam Ukraine, đặc biệt là Donetsk.
Bộ trưởng Nội vụ Ukraine Arsen Avakov cũng lên tiếng xác nhận lực lượng cảnh sát đặc biệt đã được bổ sung đến khu vực Đông Nam quốc gia này. Hãng thông tấn RIA Novosti trích dẫn nguồn tin từ Bộ nội vụ Ukraine cho biết 3 đơn vị an ninh đặc biệt đã được tái triển khai tới các thành phố Donetsk và Lugansk để đàn áp các cuộc biểu tình đòi ly khai.
Trong một báo cáo riêng biệt công bố hôm 7-4, Bộ ngoại giao Nga tuyên bố họ đang “theo dõi chặt chẽ các động thái ở khu vực Đông Nam Ukraine, đặc biệt là các thành phố Donetsk, Lugansk và Kharkov”. Moscow còn cáo buộc chính quyền Kiev đã hành động một cách “vô trách nhiệm”.
Hiện Điện Kremlin đang tìm kiếm một cuộc đối thoại với phía Ukraine để tìm giải pháp cho cuộc khủng hoảng, trong có đề cập đến vấn đề mở rộng quyền tự chủ cho một số khu vực có người thiểu số Ukraine sinh sống.
Trong khi đó, Washington ám chỉ Moscow có thể đang đứng sau tình trạng bất ổn diễn ra tại đây. Phát ngôn viên Bộ ngoại giao Mỹ Jen Psaki cho biết trong cuộc nói chuyện giữa Ngoại trưởng Mỹ John Kerry và người đồng cấp Nga, ông Kerry kêu gọi “Moscow nên từ bỏ hành vi phá hoại, ly gián và khiêu khích, đồng thời ngồi vào bàn đối thoại và yêu cầu các bên phải hết sức kiềm chế”. Vị ngoại trưởng Mỹ còn nhấn mạnh bất kỳ nỗ lực đổ thêm dầu vào lửa nào bên phía Nga cũng sẽ phải lãnh hậu quả tương ứng.
Phát ngôn viên Nhà Trắng cũng lên tiếng trong một tuyên bố: “Chúng tôi kêu gọi Tổng thống Putin và nội các của ông cần chấm dứt ngay những hành động gây bất ổn cho Ukraine”.
Phụ trách: Trần Đoàn Trung - Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP.HCM
Phó Tổng Biên tập: Nguyễn Văn Tín
Tổng Thư ký Tòa soạn: Dương Quang
Giấy phép số 1872/GP- BTTTT cấp ngày 9 tháng 10 năm 2012 của Bộ Thông tin và Truyền thông
Địa chỉ: 127 Võ Văn Tần, Phường 6, Quận 3 - TPHCM, Điện thoại:
028-3930.6262 / 028-3930.3270, Fax: 028-3930.4707
Bản quyền thuộc về Báo Người Lao Động ©2001-2014
Ghi rõ nguồn www.nld.com.vn khi sử dụng lại thông tin từ website này
Hotline: 0942.86.11.33
Email: doanhnghiep@admicro.vn


markdown:
07/12/2013 04:08
Ngày 6-12, tại TP HCM, Tổng cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm (Tổng cục VI - Bộ Công an) đã tổ chức hội nghị đánh giá kết quả 3 năm thực hiện kế hoạch số 143/KH-BCA-C41 của Ban Chỉ đạo về đấu tranh với tội phạm có tổ chức gây án nghiêm trọng, tội phạm có yếu tố nước ngoài tại 18 địa phương trọng điểm (Kế hoạch 143).
Diễn biến phức tạp
Trong những năm qua, Bộ Công an đã xóa sổ nhiều băng nhóm tội phạm hoạt động có tổ chức và nguy hiểm, điển hình như: băng nhóm Mai Đức Vượn (tức Tộ “tích”) ở TP Hải Phòng, Tý “điên” ở TP HCM, Mười Thu ở Bình Dương…
“Phân tích các vụ cướp tài sản cho thấy 60% số vụ do băng nhóm gây ra. Hoạt động của các băng nhóm lưu manh chuyên nghiệp không giảm, tính chất ngày càng nghiêm trọng và có xu hướng lưu động, liên kết giữa các vùng ngày càng rõ rệt. Đáng chú ý, số băng nhóm lưu manh chuyên nghiệp sử dụng vũ khí nóng để gây án, cưỡng đoạt tài sản có chiều hướng tăng và ngày càng công khai, trắng trợn” - ông Lượng nói.
Tội phạm có yếu tố nước ngoài tuy không có đột biến lớn nhưng tiềm ẩn các yếu tố phức tạp. Các băng nhóm tội phạm chủ yếu hoạt động xuyên quốc gia có sự cấu kết với các đối tượng là người Việt Nam để thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản với thủ đoạn tinh vi như: đổi tiền, đô-la “đen”, giả thừa kế, chuyển tiền lậu, tổ chức các đường dây mua bán người, cá độ xuyên quốc gia, buôn bán ma túy…
Trấn áp nhiều băng nhóm
Theo Tổng cục VI, sau 3 năm thực hiện Kế hoạch 143, toàn quốc đã triệt phá 12.579 ổ nhóm tội phạm, bắt 41.670 đối tượng phạm pháp. So cùng thời gian liền trước, tăng 1.195 ổ nhóm và 4.729 đối tượng, trong đó băng nhóm trộm cắp chuyên nghiệp chiếm 37,2%; côn đồ hung hãn chiếm 18,7%; triệt phá 18.756 sới bạc và cá độ bóng đá, xử lý 77.226 đối tượng, thu giữ tài sản ước tính 142,5 tỉ đồng; bắt 2.199 vụ mại dâm, xử lý 8.454 đối tượng.
Cục CSĐT Tội phạm về trật tự xã hội - Bộ Công an còn phối hợp với những đơn vị nghiệp vụ và công an các địa phương để phá các chuyên án, xóa sổ nhiều băng nhóm tội phạm nguy hiểm. Nổi bật là triệt phá băng nhóm giết, cướp tài sản do Lê Anh Kiệt cầm đầu. Băng nhóm này gây ra 8 vụ dùng súng cướp khoảng 1.000 lượng vàng tại các tiệm vàng trên nhiều địa phương từ năm 2001 đến năm 2007. Gần đây, Bộ Công an cũng đã phá đường dây cá độ bóng đá xuyên quốc gia với quy mô lớn qua trang mạng M88 và 188.bet.
Chỉ đạo hội nghị, Đại tướng Trần Đại Quang - Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an - nhận định tội phạm nói chung và tội phạm có tổ chức nói riêng ngày càng diễn biến phức tạp, tinh vi. Do đó, lực lượng công an cần chủ động nắm chắc tình hình, phát hiện, thống kê danh sách các băng nhóm tội phạm để công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm có hiệu quả.
Thiếu tướng Trần Trọng Lượng nhìn nhận công tác nắm tình hình của công an các cấp cơ sở còn nhiều hạn chế, chưa phát hiện kịp thời diễn biến hoạt động của các băng nhóm tội phạm hình sự, buông lỏng công tác quản lý. Cá biệt có một số cán bộ công an các cấp đã làm ngơ, “bảo kê” cho tội phạm.
Phụ trách: Trần Đoàn Trung - Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP.HCM
Phó Tổng Biên tập: Nguyễn Văn Tín
Tổng Thư ký Tòa soạn: Dương Quang
Giấy phép số 1872/GP- BTTTT cấp ngày 9 tháng 10 năm 2012 của Bộ Thông tin và Truyền thông
Địa chỉ: 127 Võ Văn Tần, Phường 6, Quận 3 - TPHCM, Điện thoại:
028-3930.6262 / 028-3930.3270, Fax: 028-3930.4707
Bản quyền thuộc về Báo Người Lao Động ©2001-2014
Ghi rõ nguồn www.nld.com.vn khi sử dụng lại thông tin từ website này
Hotline: 0942.86.11.33
Email: doanhnghiep@admicro.vn


markdown:
07/04/2013 03:27
Phụ trách: Trần Đoàn Trung - Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP.HCM
Phó Tổng Biên tập: Nguyễn Văn Tín
Tổng Thư ký Tòa soạn: Dương Quang
Giấy phép số 1872/GP- BTTTT cấp ngày 9 tháng 10 năm 2012 của Bộ Thông tin và Truyền thông
Địa chỉ: 127 Võ Văn Tần, Phường 6, Quận 3 - TPHCM, Điện thoại:
028-3930.6262 / 028-3930.3270, Fax: 028-3930.4707
Bản quyền thuộc về Báo Người Lao Động ©2001-2014
Ghi rõ nguồn www.nld.com.vn khi sử dụng lại thông tin từ website này
Hotline: 0942.86.11.33
Email: doanhnghiep@admicro.vn


markdown:
Tài khoản của bạn
Đăng nhập
Khách hàng mới?
Tạo tài khoản
Giỏ hàng (
0
)
Giỏ hàng
Xem giỏ hàng
Danh mục sản phẩm
Nổi bật
Sách bán chạy
Sách mới
Sắp phát hành
Sách giảm giá
Sách kinh tế
Tài chính - Kế toán
Quản trị - Lãnh đạo
Marketing - Bán hàng
Kỹ năng làm việc
Kinh tế học
Khởi nghiệp
Doanh nhân - Tập đoàn
Bài học kinh doanh
Văn học nước ngoài
Tiểu sử - Hồi ký
Truyện lịch sử - Kiếm hiệp
Truyện ngắn - Tản văn
Tác phẩm kinh điển
Huyền bí - Giả tưởng
Truyện trinh thám - Kinh dị
Tiểu thuyết tình cảm - Lãng mạn
Tiểu thuyết đam mỹ
Bách Hợp
Văn học trong nước
Tiểu thuyết
Truyện ngắn - Tản văn
Huyền bí - Giả tưởng
Phóng sự - Ký sự
Trinh thám - Kinh dị
Tiểu sử - Hồi Ký
Sách kĩ năng sống
Kỹ năng sống
Nghệ thuật sống đẹp
Sách tuổi teen
Văn học teen
Hướng nghiệp - kỹ năng
Light Novel
Truyện tranh, Comic
Học ngoại ngữ
Từ điển
Sách học tiếng Anh
Sách học tiếng Hoa
Sách học tiếng Nhật
Sách thiếu nhi
Truyện cổ tích - Thần thoại
Vừa học vừa chơi
Kiến thức - Kĩ năng
Văn học
Truyện kể cho bé
Thương thức đời sống
Chăm sóc sức khỏe
Phong thủy - Nhà cửa
Nấu ăn
Thể thao - Giải trí
Sách chuyên ngành
Giáo dục
Công nghệ thông tin
Lịch sử - Địa lý
Khoa học tự nhiên
Mỹ thuật - Kiến trúc
Chính trị - Triết học
Y dược
Khoa học xã hội
Sách văn hóa - Nghệ thuật
Danh nhân - Người nổi tiếng
Văn hóa - Du lịch
Tâm linh - Tôn giáo
Công ty phát hành
Thái Hà
Bách Việt
Alphabooks
Nhã Nam
Owlbooks
Cẩm Phong
Quảng Văn
Văn Việt
Limbooks
Skybooks
Asbooks
Amak
Đinh Tị
Pavicobooks
Phương Nam
Đông A
Văn Lang
Người Trẻ Việt
Lantabra
NXB Kim Đồng
NXB Trẻ
Tất cả công ty phát hành
Hotline: 097. 4941. 097
Trang chủ
Tác giả: Vladimir Nabokov
Danh mục
Tiểu thuyết tình cảm - Lãng mạn (2)
Xem tất cả
Tác giả
Jess Walter (1)
Vương Văn Kiệt (3)
A.G. Roemmers (1)
Adam Grant (1)
Adam Khoo (2)
Ae-ran Kim (1)
Agatha Christie (13)
Akehashi Daiji (1)
Akio Morita (1)
Alan George Lafley - Ram Charan (1)
Alan Glynn (1)
Alan Weisman (1)
Albert Einstein (1)
Alex Ferguson (1)
Alex Trần (1)
Alexander Osterwalder & Yves P (1)
Alexandre Dumas (4)
Alfred P.Sloan, Jr (1)
Alice Hoffman (1)
Alice Schroeder (1)
Alyson Noel (3)
Amanda Hocking (2)
An Dĩ Mạch (1)
An Ni Bảo Bối (1)
Ân Tầm (2)
An Tri Hiểu (1)
André Gide (1)
Andrew Carnegie (1)
Andrew Hallam (1)
Andrew Mango (1)
Andy Andrews (1)
Andy Weir (1)
Angela Marsons (2)
Angus Deaton (1)
Ảnh Chiếu (1)
Anh Khang (5)
Anna Rice (1)
Anne Fortier (1)
Anne Mallory (1)
Annie Proulx (1)
Anthony Doerr (1)
Anthony Horowitz (1)
Antoine Audouard (1)
Antoine De Saint-Exupéry (1)
Antoine Galland (2)
Aprilynne Pike (4)
Arikawa Hiro (1)
Arrian (1)
Art Markman (1)
Arturo Perez - Reverte (1)
Tác giả: Vladimir Nabokov
Xem theo:
Mới trước cũ sau
Cũ trước mới sau
Giá thấp đến cao
Giá cao đến thấp
Bán chạy nhất
Xem nhiều
Ngày xuất bản
-18%
Lolita
Vladimir Nabokov
94.300 ₫
115.000 ₫
-20%
Tiếng Cười Trong Bóng Tối
Vladimir Nabokov
60.000 ₫
75.000 ₫
Hỗ trợ khách hàng
Hotline:
097. 4941. 097
Email: info@nobita.vn
Giới thiệu
Về nobita
Tuyển dụng
Tài khoản
Tài khoản
Danh sách đơn hàng
Thông báo
Hướng dẫn
Hướng dẫn mua hàng
Phương thức thanh toán
Câu hỏi thường gặp
Phương thức vận chuyển
Copyright © 2014 Nobita.vn
Địa chỉ: Số 9, đường 59, P. Thảo Điền, Quận 2, TP. Hồ Chí Minh
Nhiều ưu đãi hấp dẫn đang chờ bạn
-
Ưu đãi

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: Apache

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Set-Cookie: SITE_VISITOR=1; expires=Fri, 21-Jul-2017 14:29:42 GMT; path=/; domain=.nobita.vn

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown: [Ấn phẩm và quyền lực: Các cuộc thảo luận ở Việt Nam xung quanh vấn đề vị trí của người phụ nữ trong xã hội, 1918-1934 (3/5)](http://phebinhvanhoc.com.vn/an-pham-va-quyen-luc-cac-cuoc-thao-luan-o-viet-nam-xung-quanh-van-de-vi-tri-cua-nguoi-phu-nu-trong-xa-hoi-1918-1934-3-5/) **Shawn Mc Hale** **** *3.* **Các trang báo của** *Nữ giới chung*năm 1918 *Nữ giới chung*là tờ báo phụ nữ đầu tiên của của phụ nữ Việt Nam. bà Sương Nguyệt Anh (?-1921), một nhà thơ nổi tiếng, một goá phụ và là con gái thứ năm của nhà yêu nước miền Nam- Nguyễn Đình Chiểu- đã đảm nhận nhiệm vụ biên tập và vận động cho các bài báo năm 1918. Lúc đầu, dường như Sương Nguyệt Anh muốn tờ báo giữ gìn đạo đức Khổng giáo và tạo nên ý thức cộng đồng độc giả trong khuôn khổ hợp tác Việt- Pháp. Ví dụ bà viết rằng Pháp là “ một người mẹ nuôi dưỡng, yêu thương chúng ta như con gái út” (27). Tuy nhiên các ấn tượng ban đầu đưa đến những ý tưởng sai lầm. trong phần này tôi sẽ bàn đến việc các nhà báo chuyên mục của tờ báo này hành động như những người ủng hộ cho phụ nữ như thế nào, trước hết là thúc đẩy việc giáo dục cho phụ nữ và sau đó là xem xét một cách thận trọng các ý kiến về việc nam nữ bình quyền và nữ quyền (28) *Khi tờ báo này xuất hiện ngày nay, mục đích chính yếu nhất của nó là khởi xướng phong trào nữ học. Nó sẽ không dám dính líu gì tới chính trị và không có ý tranh đua với nam giới”*(29) *bày tỏ tầm quan trọng của chủng tộc, để đưa Nam, Trung, Bắc về một mối và xây dựng một cộng đồng lớn.”*(31) *Nữ giới chung*coi nữ học là vấn đề ưu tiên rõ ràng và hầu như chẳng có lý do gì mà không giáo dục nữ giới. Ngay cả Nguyễn Mạnh Bổng, (dùng một trong những bút danh nữ giới là Nguyễn Song Kim) nói: *“ sự thông minh của phụ nữ đất nước ta không thua gì so với nam giới*” (32). Nhưng phụ nữ phải đối mặt với nhiều trở ngại. Trước hết, các nhà báo chuyên mục khẳng định phụ nữ không được đánh giá cao như nam giới. Thứ hai, phụ nữ không tìm được những quyển sách thích hợp. *Như mọi người đều biết, các quyển sách cũ dạy phụ nữ và thiếu nữ ( trừ những ngoại lệ là các tác phẩm về đạo đức) chắc chắn ngày nay không còn phù hợp. Thế giới trước đây là thế giới riêng của đàn ông, trong khi đó thế giới ngày nay là thế giới của cả phụ nữ nữa”*(33) *Nữ giới chung*bàn luận về chủ đề sự bình đẳng của nữ giới , mà chủ đề này cũng gắn liền với chủ đề nữ học một cách kì lạ. Một mặt nữ học dường như là 1 mục tiêu rõ ràng hiển nhiên, có thể đo bằng số lượng sách cho phụ nữ, số nữ sinh và các biện pháp xác định được số lượng. Ngược lại, quyền bình đẳng của phụ nữ khó hiểu hơn; các nhà báo chuyên mục của *Nữ giới chung*đã có lúc khó khăn để định nghĩa khái niệm đó. Trong đầu mục của báo, bà Sương Nguyệt Anh đã nói rằng tờ báo sẽ không bàn đến những vấn đề này. Bà nhanh chóng thất hứa. Sau khi chính bà viết về chủ đề đó, các nhà báo chuyên mục khác cũng tham gia bàn luận về nó. *Nữ giới chung*tránh xa các ý nghĩa chính trị cả khái niệm quyền bình đẳng và tập trung vào ý nghĩa văn hoá của sự bình dẳng trong xã hội giữa hai giới tính. Những tác giả này, nhiều người giống nhau trong quan niệm về các thứ bậc tự nhiên giữa các nhóm xã hội và giới tính, đã đấu tranh để bảo vệ sự bình đẳng và quyền bình đẳng và mày mò tìm cách giải thích những khái niệm này cho người đọc. *“phụ nữ cũng có cùng lợi ích như nam giới*…” (35) Sương Nguyệt Anh không bao gồm trong đó quan niệm về sự bình đẳng. Giống như những nhà nữ quyền phương Tây, bà tin rằng phụ nữ cũng thông minh như nam giới. Tuy nhiên bà cho rằng những cuộc nói chuyện về bình đẳng vẫn còn là sớm khi phụ nữ chưa được giáo dục đầy đủ. Hơn nữa theo bà các lĩnh vực của nam và nữ bị chia rẽ và không thể vi phạm; Đối với phụ nữ “ *trông coi việc nhà và giúp đỡ chồng dạy dỗ con cái là lẽ tự nhiên.”*Sự tổn hại sẽ xảy ra trong xã hội nếu gia đình được coi là một toà án đế quốc mà ở đó hai phe tranh luận để giành quyền kiểm soát.(37). Tóm lại, sự bình đẳng về tri thức không có nghĩa là sự giống nhau về vai trò. *Nữ giới chung*thường khăng khăng rằng khái niệm “ *quyền bình đẳng*” và “ *nam nữ bình quyền*”đến từ phương Tây nhưng lại gán cho chúng những ý nghĩa khác nhau đối với sự thật này. Cô Bích Đào cho rằng hai từ “ *nữ quyền*” xuất hiện ở Đông á khi “ *con thuyền văn* *hoá”*phương Tây tiến vào khu vực này. (38) Cô Liễu bóng gió dặt câu hỏi về tầm quan trọng của sự kiện này, tranh luận rằng sự bình đẳng nam nữ có từ thời Gia Long lập nước ( năm 1802) (39). Sương Nguyệt Anh chỉ ra rằng nam giới có lẽ là các nhà cải cách Trung Quốc nhận nhiệm vụ thúc đẩy quyền bình đẳng nam nữ. (40). Tóm lại không có thoả thuận nào về việc quan niệm về quyền bình đẳng đến Việt nam khi nào, mặc dù hầu hết các tác giả cho rằng nó do người phương Tây mang đến. Nói chung các tác giả tranh luận rằng “ “ *quyền bình đẳng*” và “ *nữ quyền*” là những khái niệm bổ xung vào tư cách và đạo đức của người Việt Nam cho dù Việt Nam đã sẵn sàng cho sự bình đẳng và kiểu sống phương Tây hay chưa thì vẫn không rõ ràng chút nào. *“ Nước ta vẫn còn giáp với biển Đông. Việc học của chúng ta là do người Trung Quốc, nền giáo dục và các giá trị đạo đức của chúng ta giống với của Trung Quốc; chúng ta cư xử với nhau trong xã hội, tai ta nghe, mắt ta thấy, óc ta nghĩ và ta cảm thấy giống người Trung Quốc.”* *phụ nữ như Hai Bà Trưng, Đoàn Thị Điểm và Hồ Xuân Hương đều nắm quyền trong xã hội. Nhưng Bích Đào đau xót lưu ý rằng trong khi những phụ nữ này nắm quyền thì họ lại không bảo vệ nữ quyền*” (43). Bà Nguyễn Thị Bổng – có thể là nhà báo nam Nguyễn Mạnh Bổng viết dưới một trong các bút danh của ông lại có một hướng khác. Mặc dù ông tin rằng phụ nữ phải dựa vào “ *phái mạnh*”, ông lập luận rằng “ *ảnh hưởng của chúng ta biểu lộ ra ngoài từ khuê môn của phụ nữ, kết quả là chúng ta có quyền lực lớn trong xã hội”. (44)* *Nữ giới chung*” đã có những ý kiến trái ngược nhau về dấu hiệu hứa hẹn trong tương lai của những ý tưởng mới về sự bình đẳng. Họ không dám chắc việc tương lai sẽ chỉ mang lại sự tiến bộ được chào đón, hưởng ứng- thực ra, họ không rõ những khái niệm mới nào về nữ quyền sẽ cần phải có. Thứ hai là ngoài trường học của nữ sinh và báo chí, có rất ít cơ quan cung cấp bối cảnh cho sự phát triển những ý tưởng này. *Nữ giới chung*đấu tranh với vấn đề chủ chốt liên quan tới việc hấp thụ tư tưởng nước ngoài. Những tư tưởng mới này thiếu nghĩa rõ ràng, xác định . Hơn nữa độc giả Việt Nam có khả năng tình cờ bắt gặp tư tưởng phương Tây về sự bình đẳng lần đầu tiên qua các bài viết của các nhà cải cách Trung Quốc, những người này tự đưa ra lời giải thích riêng về ý nghĩa của các khái niệm đó. Quá trình diễn dịch và hấp thu này đã làm biến dạng các quan niệm của phương Tây về sự bình đẳng. Chẳng có gì đáng ngạc nhiên khi tư tưởng về nam nữ bình quyền và nữ quyền đã có những nghĩa mới- đôi khi mơ hồ. Tính mơ hồ của các khái niệm này được một nhà báo chuyên mục của *Nữ giới chung*thể hiện: *Cho dù nữ quyền là gì đi nữa, chúng không phải là những viên đá tròn, không phải là những mẩu gỗ dài và không có hình lục giác hay bát giác, nghĩa là có hình dạng và chất… ( nữ quyền) vững chắc như một cơn gió nhẹ thổi trên mặt cỏ và đẹp như bầu trời buổi*s *áng*. *Chúng làm cho ta tôn trọng mọi ngươi, chúng làm ta sợ, làm ta yêu..” (45)* *Nữ giới chung*dường như cố gắng xua tan đi điều bí ẩn bao quanh các khái niệm như vậy về sự bình đẳng. *Phụ nữ tân văn*trong năm tồn tại cuối cùng (1934). *Nữ giới chung*đem đến cho người đọc ý tưởng rằng tờ báo sẽ kết hợp những điều tốt nhất của phương Đông và phương Tây: tiêu đề của tờ báo được viết bằng tiếng Việt, sau đó là tiếng Pháp, sau đó là mẫu tự tiếng Trung. Ngược lại tiêu đề của mỗi phần thường ( chứ không phải lúc nào cũng vậy) chỉ được viết bằng tiếng Việt và tiếng Trung mà thôi. *Các trách nhiệm của phụ nữ” v*à làm một bài thơ ca ngợi *Nữ giới chung*. Ví dụ này về các văn bản và bán văn bản, dù không toàn diện nhưng cũng tiêu biểu cho tờ báo. Tổng hợp lại, những đầu mối này đưa ra một thông điệp đầy mâu thuẫn cho người đọc. Tờ báo bản thân là hàng hoá, đã quảng cáo các hàng của giai cấp tư bản phương Tây. các bản quảng cáo cho đủ mọi thể loại hàng tiêu dùng kèm theo những bài viết đắm chìm trong cách nhìn á Đông về thế giới. Nói cách khác, các đầu mối về văn bản và bán văn bản tồn tại trong sự căng thẳng chẳng lấy gì làm dễ chịu. *Taylor KW and Jonh. K.Whitmore(1995), Editor.* **Đặng Thị Vân Chi dịch***từ: *Essays in to Vietnamse pasts*. Cornel University NewYork. **Chú thích:** [giới thiệu](http://phebinhvanhoc.com.vn/gioi-thieu/)về Nam Phong (1917-1934) của Phạm Thị Ngoan.

WARC-Truncated: length

Link: <http://phebinhvanhoc.com.vn/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <http://phebinhvanhoc.com.vn/?p=10251>; rel=shortlink


markdown:
[Truyền dẫn và chuyển hóa trong văn chương Đông Á cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX](http://phebinhvanhoc.com.vn/truyen-dan-va-chuyen-hoa-trong-van-chuong-dong-a-cuoi-the-ky-xix-dau-the-ky-xx/) **Trần Hải Yến**
Những năm đầu thế kỷ XX, Việt Nam trở thành mảnh đất chứng kiến nhiều xu hướng ảnh hưởng, tác động khác nhau. Từ Trung Quốc, với tư cách một đối tác truyền thống; từ Pháp (tức châu Âu), theo cách bị áp đặt, đồng thời với ít nhiều tự giác; từ Nhật Bản – một tác nhân mới, hấp dẫn trước hết từ vấn đề chính trị xã hội, v.v… Vị trí địa chính trị của Việt Nam khi đó (một nước thuộc Đông Á đã bị thuộc địa hóa bởi thực dân Pháp) đã khiến cho quá trình tiếp xúc văn hóa, văn chương trở nên vô cùng phức tạp. Bởi sự đan bện của các quan hệ nội vùng Đông Á diễn ra song song với quan hệ Á-Âu, bởi sự ước thúc của các yếu tố chính trị đối với văn hóa văn chương. Trong nghiên cứu này, chúng tôi chỉ quan sát và tìm cách lý giải một biểu hiện nhỏ của sự phức tạp đó.
*1. Giai nhân kỳ ngộ diễn ca* **: tác phẩm Việt hay du nhập?**
Như đã biết, Phan Châu Trinh (1872-1926) là một trong hai tên tuổi thường được nhắc đến trong các nghiên cứu về văn học Việt Nam đầu thế kỷ XX – mảng thơ văn có tên gọi ‘yêu nước chống Pháp’. Vì nội dung chính trị rõ ràng, trước năm 1945, di sản khá đồ sộ của ông chỉ được công bố khá dè dặt. Lịch sử tiếp nhận di sản này có thể được phân chia theo các dấu mốc lịch sử và địa chính trị 1945, 1954 và 1975; trong đó nhiệt thành nhất phải kể đến các nghiên cứu tiến hành miền Bắc sau 1975, và hiệu quả nhất chính là các công trình xuất hiện sau 1986
(1). Trong phạm vi vấn đề trình bày ở bài viết này là tác phẩm *Giai nhân kỳ ngộ diễn ca *( *GNKNDC*), dấu mốc đó cũng phù hợp. Điều đáng chú ý là cả trước 1945 – tức thời kỳ thuộc Pháp, trong khoảng 1954-1975 – tức thời kỳ Nam Bắc bị phân chia, và sau 1975 – Việt Nam thống nhất, độc lập, *GNKNDC *đều được xuất bản, nhưng biệt lập nhau.
Lần công bố đầu tiên, năm 1926-1927,
*GNKNDC *được in cùng một số di cảo khác (2), ngay sau khi Phan Châu Trinh qua đời. Song gần như cả hai ấn bản xuất hiện liên tiếp nhau trong hai năm đã không lưu lại một ‘âm vọng’ nào trong đời sống văn chương. Chứng cứ là đến năm 1969, nhà nghiên cứu Huỳnh Lý, trong bài viết “ *Về quyển ‘Giai nhân kỳ ngộ diễn ca’ của Phan Châu Trinh*”, trên *Tạp chí Văn học* (số 1) xuất bản ở miền Bắc kể lại rằng trong thời kỳ chống Pháp tại vùng Quảng Nam – quê hương Phan Châu Trinh – ông chỉ được “nhìn thấy” văn bản này trong số di cảo do con cháu Phan Châu Trinh cất giấu. Và từ đó nhà nghiên cứu bắt đầu hành trình tìm kiếm văn bản mà **khi đó ông nghĩ là một sáng tác** của Phan Châu Trinh theo kiểu truyện thơ truyền thống: kể lại bằng thơ một cốt truyện Trung Hoa.
Đến năm 1965 lần đầu tiên Huỳnh Lý được tiếp cận với bản in câu chuyện đang tìm. Đó là ấn bản xuất hiện năm 1959 tại Sài Gòn với tiêu đề
*Giai nhân kỳ ngộ, anh hùng ca *do Lê Văn Siêu bình giải, chú thích ( *Hướng Dương xb*). Trong ấn bản Sài Gòn 1959 này, người biên soạn ở phương Nam cho biết “khoảng năm 1926, cụ Ngô Đức Kế đã in ra ở Hà Nội. Nhưng sách vừa in xong chưa kịp phát hành một quyển nào thì nhà chức trách đã tịch thâu và đốt hết” (3). Đồng thời soạn giả **cũng coi đây là một sáng tác của Phan Châu Trinh**, thậm chí xếp tác phẩm vào loại ‘anh hùng ca’, và hết lời ca ngợi.
Thế nhưng trong quá trình tìm kiếm văn bản, nhà nghiên cứu Huỳnh Lý, từ gợi ý của bậc túc nho Hà Văn Đại rằng ở Huế đã từng lưu truyền và tán tụng một tiểu thuyết nhan đề
*Giai nhân kỳ ngộ *của một người Nhật đăng trên tờ *Thanh nghị báo *của Trung Quốc, đã nảy ra một ức thuyết: *GNKNDC *có thể là một truyện thơ **phỏng theo tác phẩm nước ngoài** (4).
Manh mối đến đây là rõ ràng, bởi tên tuổi Lương Khải Siêu đã quá quen thuộc với các chí sĩ duy tân Việt Nam đầu thế kỷ XX, và tờ
*Thanh nghị báo *của ông cũng là một trong những “tân thư” được ưa chuộng của họ. Nói khác đi, chính Lương Khải Siêu và bản dịch *Giai nhân kỳ ngộ *trên báo của ông đã thành phương tiện truyền dẫn nguyên tác Nhật Bản *Kajin no kigu *vào Việt Nam thành truyện thơ *GNKNDC* (5). **2. Phương thức truyền dẫn Kajin no kigu**
2.1. Sách
*Nhậm công tiên sinh đại sự ký *(Ghi chép những việc lớn của Lương Khải Siêu) cho biết, trên con tàu chạy trốn sang Nhật sau thất bại của cuộc Biến pháp một trăm ngày “tiên sinh chỉ kịp thoát thân, không mang theo sách vở gì, thuyền trưởng bèn đưa cuốn *Kajin no kigu* cho tiên sinh đọc giải khuây. Tiên sinh vừa đọc vừa dịch (6). Sự kiện đó xảy ra vào tháng Tám năm Mậu Tuất (1898) – một năm sau khi tập cuối cùng của tiểu thuyết này xuất bản ở Nhật. Bị chủ đề câu chuyện hấp dẫn và biết đây là tác phẩm có sức lay động tinh thần ái quốc hàng đầu trong xã hội Nhật Bản đương thời, Lương dịch đến tháng 12 năm đó thì bắt đầu cho công bố trên mục “Chính trị tiểu thuyết” (7) của *Thanh nghị báo*, liền 35 kỳ, cho đến năm 1902.
Trước khi đến Nhật vốn liếng tiếng Nhật của Lương Khải Siêu chưa được bao lăm. Tuy nhiên, công việc của chí sĩ họ Lương trở thành “đơn giản” (ông dùng lối “trực dịch”) vì Tokai Sanshi đã sử dụng một thể văn viết “tựa như Hán văn”. Thậm chí, tài năng văn chương và ý thức sâu sắc về tác động vô cùng to lớn của văn chương ở Lương Khải Siêu còn làm cho “lời văn trong bản dịch lắm khi còn trội hơn cả nguyên tác”
(8).
16 hồi của
*Kajin no kigu *được chuyển thành 16 hồi trong bản Hán văn, kết cấu tác phẩm và cốt truyện không bị thay đổi, hệ thống nhân vật cũng được giữ nguyên. Chủ đề xuyên suốt 16 hồi của nguyên tác Nhật Bản là cuộc đấu tranh của các dân tộc nhược tiểu, bị áp bức chống lại các cường quốc trên thế giới để giành quyền tự quyết và độc lập. Bản dịch của Lương Khải Siêu đã giữ nguyên nội dung này và truyền đạt nó đầy hứng khởi.
Mặt khác, bản dịch của Lương cũng có những cải biến đáng kể. Cải tác đầu tiên mà Lương Khải Siêu xúc tiến là hành trạng của nhân vật Phạm Khanh. Trong nguyên tác, Phạm Khanh là một trung thần nhà Minh, dốc lòng nuôi chí lật đổ vương triều Mãn Thanh khôi phục cựu triều. Nhưng chủ trương lớn nhất của Lương chí sĩ lại chỉ là một cuộc cải cách, do vậy thân thế của nhân vật này trong
*Giai nhân kỳ ngộ* trở nên mơ hồ hơn: đó là một chí sĩ Trung Hoa, bi thời phẫn thế (“phẫn triều đình chi tệ chính… nội chính bất tu, ngoại giao bất giảng”, “hung trung tích uẩn” ( *Giai nhân kỳ ngộ*, *Thanh nghị báo*, Quang Tự ngày 11 tháng 11 năm 24, hồi 2), lê gót giang hồ đó đây, rồi trở thành bạn thân của Tán Sĩ (“dữ quân tương hợp”). Ngoài ra, cả những đoạn Tán Sĩ và hai giai nhân luận bàn chính sự các nước có đề cập đến nội tình mục nát của Trung Hoa hiện thời (hồi 2), cũng được Lương Khải Siêu “sửa sang” lại theo tinh thần “thân” Thanh đó. Tuy vậy, sự cải biên mới chỉ ở những tiểu tiết thứ yếu trong hệ thống diễn biến bề bộn của tác phẩm. Bản dịch được”gia công” nhiều nhất là ở phần thứ hai (thuộc các hồi 10-16), nơi tác giả Tokai Sanshi trình bày công khai chủ nghĩa dân tộc cực đoan Nhật Bản. Ý thức cường quốc, chủ quyền tối cao, danh dự dân tộc và thái độ đế quốc đối với vùng châu Á là cảm hứng chủ đạo của phần này. Và đây chính là nguyên nhân tạo nên những khác biệt giữa nguyên tác và bản dịch của Lương Khải Siêu. Bắt đầu từ hồi 11 Lương Khải Siêu xóa bỏ tất cả những đoạn thể hiện thái độ thù địch của Nhật Bản đối với Trung Hoa, những đề xuất Nhật Bản nên thể hiện sức mạnh ra sao để chứng tỏ quyền lực của mình ở Triều Tiên và chấm dứt vai trò của Trung Quốc ở khu vực châu Á. Bên cạnh đó, toàn bộ lý lẽ của Tokai Sanshi biện hộ cho việc quân đội Nhật Bản chiếm cứ bán đảo Triều Tiên được thay thế bằng quan điểm của Lương Khải Siêu, theo cách: hoặc bỏ không dịch phần nguyên tác đó để viết lại, hoặc bỏ dở giữa chừng dù quãng đường còn lại (chừng hai phần ba hồi cuối cùng – hồi 16) để đi hết tác phẩm của Tokai Sanshi chỉ là gang tấc (9).
Chính phiên bản Hán văn với những xuất nhập như vậy so với nguyên tác tiếng Nhật, chứ không phải nguyên tác Nhật Bản, đã đến Việt Nam.
2.2. Sự khác biệt đầu tiên mà người ta nhận thấy ở văn bản Việt Nam so với bản Hán văn
*Giai nhân kỳ ngộ* là độ dài tác phẩm: văn bản trước chỉ bằng khoảng một phần hai văn bản sau. Có điều, sự chênh lệch đó không phải do tác phẩm được cô đúc lại mà vì nó bị bỏ dở ở toàn bộ nửa sau (gồm các hồi từ 10 đến 16), tức là nửa đã được Lương Khải Siêu cải tác nhiều so với nguyên tác Nhật Bản, bởi các vấn đề liên quan đến mối quan hệ giữa Nhật Bản và Trung Hoa trong vấn đề Triều Tiên. Quyết định ngừng bản diễn ca giữa chừng này của Phan Châu Trinh đã được các nhà nghiên cứu trước chúng tôi nhận định rất hữu lý (11), vì rõ ràng là những nội dung ấy quá xa xôi với nỗi âu lo của Phan và thực tế của lịch sử dân tộc lúc bấy giờ – chúng tôi hoàn toàn tin rằng ông không tiếp tục công việc bởi chính cái lý do đã thôi thúc ông động bút đưa tác phẩm đến với độc giả Việt Nam. Còn 8 hồi đầu tiên (và một phần của hồi 9) gần như không có một sự xáo trộn nào về trật tự diễn biến truyện, cũng như tính cách và hành vi của các nhân vật – 8 hồi của *GNKNDC *theo đúng sự phân cắt của *Giai nhân kỳ ngộ*.
Thế nhưng, nếu tại Trung Quốc (và cả ở Nhật Bản) “Cuộc gặp gỡ kỳ lạ với người đẹp” được kể lại bằng văn xuôi, thì đến Việt Nam,
[người kể chuyện](http://phebinhvanhoc.com.vn/nguoi-ke-chuyen/) buộc phải chuyển sang dùng lối văn vần. Và đây là điểm khác biệt thứ hai trong tác phẩm của Phan Châu Trinh. Nhưng chúng tôi cho rằng việc Phan Châu Trinh chọn hình thức văn vần cho *Giai nhân kỳ ngộ *để tác phẩm dễ đi vào lòng người mới chỉ là một lý do, dù là lý do rất quan trọng. Còn một nguyên cớ nữa, nằm ở chính đời sống văn chương cổ truyền Việt Nam: với sở học của mình và trên cơ sở ngôn ngữ viết dân tộc không thuận lợi cho sự phát triển của văn xuôi, những người thuộc thế hệ Phan Châu Trinh không thể có một phương thức kể chuyện (tự sự) bằng ngôn ngữ dân tộc nào khác, ngoài hình thức truyện thơ – có nghĩa là truyện thơ vừa như một cứu cánh vừa như một giải pháp chặt chịa, ngặt nghèo (vì không thể có một con đường thứ hai, ba…) của dòng văn chương tự sự cổ truyền Việt Nam, cho đến tận những năm đầu thế kỷ XX. Chính lối kể chuyện bằng thơ này rồi sẽ khơi mào cho một số “sai biệt” nữa trong *GNKNDC* so với bản Hán văn của Lương Khải Siêu, như nhiều nhà nghiên cứu đã chỉ ra một cách chính xác (12), bởi lẽ dù cùng là tự sự nhưng kể bằng thơ vẫn buộc người kể phải chuốt lời hơn, kỹ càng hơn trong dùng-bỏ chi tiết, câu chữ, chí ít là để tuân thủ âm luật của thể thơ mà mình chọn dùng (13).
Chúng tôi cũng nhận thấy rằng, để diễn ca
*Giai nhân kỳ ngộ*, Phan Châu Trinh đã phải đắn đo rất nhiều trong việc lựa chọn lối thơ biểu hiện (một trong số những trang di cảo còn lưu lại cho biết ông từng thử bút ở thể song thất lục bát, như mấy câu mở đầu sau đây: *Bể Đông Hải có chàng Tán Sĩ/ Tuổi đương xuân sang Mỹ theo thầy/ Thừa nhàn dạo cảnh giải khuây/ Ra chơi Phủ Bí tìm rày dấu xưa* (14)) trước khi đi đến một xác quyết, như chúng ta đã thấy nó hiện hữu trong bản thảo đã được in thành sách của ông. Điều đó chứng tỏ rằng người diễn ca rất coi trọng cả tác phẩm đã khiến mình say mê lẫn công việc mà mình sắp làm và đặc biệt lưu tâm đến tính hiệu quả của *lời kể* mà mình sẽ dành cho độc giả. Ở bản chuyển dịch sang âm vận tiếng Việt, Phan Châu Trinh dùng không chỉ một thể thơ thuần túy (hoặc lục bát, hoặc Đường luật…), như các bậc tiền bối, mà bao gồm nhiều thể thơ: lục bát có, ngũ ngôn, lục ngôn, thất ngôn, bát ngôn cũng có, rồi xen kẽ các lối thơ đó trong một bài phảng phất hơi hướng thơ tự do… Trong đó, lục bát ông dùng để kể chuyện (do vậy, số lượng câu thơ theo thể này chiếm phần nhiều hơn hẳn) – tương ứng với phần văn xuôi trong bản Hán văn; các thể thơ còn lại, ông dùng viết những bài ca tâm tình, tỏ chí cho nhân vật – tương ứng với những bài thơ đan xen trong suốt chiều dài *Giai nhân kỳ ngộ* (15).
Về kết cấu, theo quan sát của chúng tôi, người diễn ca do bám sát nguyên bản nên đã dành khá nhiều câu chữ cho các nhánh truyện rẽ ngang và nội dung chủ yếu của những “nhánh rẽ” ấy là chuyện lịch sử (lịch sử mất nước, lịch sử phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc… của các quốc gia). Với những phần này của tác phẩm, Phan Châu Trinh dùng thể diễn ca lịch sử theo lối thơ lục bát. Trong khi đó quan hệ cặp đôi tài tử giai nhân rất phổ biến trong truyện thơ truyện thống lại bị bỏ rơi, từ nguyên tác qua phiên bản Trung Hoa đến diễn ca Việt Nam. Nghĩa là, nếu xét theo chuẩn mực thể loại,
*GNKNDC *là một minh chứng cho việc phá vỡ và làm rạn nứt cấu trúc nghệ thuật truyện thơ truyền thống.
Phan Châu Trinh đã tước lược đôi chi tiết rườm rà khi kể chuyện, cải biến ở những đoạn biểu hiện tâm tư, xúc cảm làm cho nhân vật và độc giả có thể cộng thông với nhau nhiều hơn, nhưng cốt truyện, nhân vật và những trường đoạn về lịch sử – chính trị các nước ông lại giữ nguyên. Vấn đề đặt ra ở đây là: Vì nguyên cớ gì Phan Châu Trinh không đi theo con đường truyền thống của những người viết truyện thơ trước mình là cải tác cốt truyện vay mượn sao cho tác phẩm trở nên gọn gàng, đúng với chuẩn mực thể loại? Câu trả lời là: ông cần một câu chuyện diễm tình như truyền thống để dẫn độc giả vào, không phải thế giới của những cảm xúc yêu đương, hay tiếng kêu đòi quyền sống làm người qua nhu cầu yêu đương, hạnh phúc lứa đôi, mà là không khí sôi động của những cuộc cạnh tranh giành quyền tồn tại trong bình đẳng, ở cấp độ quốc gia, dân tộc. Các nhà văn duy tân Nhật Bản mách bảo ông cách làm đó. Những nhà tuyên truyền bằng văn chương ở Trung Quốc cũng “gợi ý” thêm cho ông. Và những người đồng chí hướng với Phan Châu Trinh ở thời đại ông nhiều người học theo cách đó: như Tôn Quang Phiệt viết
*Thanh khí tương cầu* (16), tác giả khuyết danh soạn *Hồng hoan lương sử* (17), Phan Bội Châu có *Không trung duyên* (18).
Nhưng còn một nguyên nhân nữa. Từ chính quán Nhật Bản, qua Trung Quốc, đến Việt Nam,
*Kajin no kigu *theo sát đúng con đường vận hành của tư tưởng duy tân nên có thể thấy, về nội dung, các “dị bản” Trung Quốc, Việt Nam không khác biệt nhiều so với nguyên tác. Nhưng về phương thức biểu hiện, bản Việt Nam không phải là một sự mô phỏng nguyên vẹn hình thức của *Kajin no kigu *(và *Giai nhân kỳ ngộ*). *Kajin no kigu *có đằng sau lưng mình một truyền thống văn xuôi quốc ngữ ( *mongatari*) dày dặn và bề thế, có một lực lượng công chúng mà thị hiếu thưởng thức không xa lạ với kiểu cấu trúc ít tính tổng thể, bởi thế tác phẩm này cũng như tất cả các tiểu thuyết chính trị – với tính chất là sự khởi đầu cho một nền văn học mới hiện đại của tầng lớp tư sản Nhật Bản – dễ dàng kết trái và có một lượng độc giả rất đông đảo. Đến Việt Nam, *Kajin no kigu – Giai nhân kỳ ngộ *vấp phải một thực tế là vùng đất này không có một truyền thống văn xuôi bằng ngôn ngữ dân tộc. Người quyết tâm chuyển dịch tác phẩm này lại cũng không hề muốn theo cách người xưa: đẽo gọt, cải biên nguyên tác cho vừa với mẫu hình thể loại truyền thống, để kể một câu chuyện muôn thủa về nhân tâm thế đạo, hoặc khát vọng hạnh phúc, tự do yêu đương… Và để chuyển tải trọn vẹn một tác phẩm thuộc thể loại tiểu thuyết chính trị ở dạng văn xuôi đa chiều, đa giọng điệu như vậy, trong điều kiện năng lực và sở trường lại chỉ là những phương thức nghệ thuật truyền thống đã định hình và mang tính chất khép kín, người diễn ca Phan Châu Trinh đã buộc phải huy động những kinh nghiệm quý báu nhất của văn chương tự sự dân tộc, là thể loại truyện Nôm và diễn ca lịch sử, đồng thời dung nạp vào *lời kể *của mình cả giọng điệu trữ tình của thơ ca. Phương thức diễn dịch như thế, một mặt là do những yêu cầu về nội dung, song mặt khác lại là hệ quả của chính sự phát triển nội tại của đời sống văn chương dân tộc, mà lý do này, theo chúng tôi, cũng không kém phần quyết định.
Về phía mình, Phan Châu Trinh gọi phần việc gian nan, nặng nhọc ấy đơn giản là
*diễn ca*. Một trong những trang bản thảo còn lưu giữ được của ông cho chúng ta biết ông đã từng dùng đến chữ “dịch” (19). Song theo chúng tôi chữ “dịch” này không hàm nghĩa hiện đại như cách hiểu ngày nay của chúng ta. Bởi vì dịch và dịch văn chương là những khái niệm có tính lịch sử: chúng đòi hỏi phải có một nhận thức về tính dân tộc và giá trị của những sản phẩm văn hóa tinh thần vừa như một cống hiến cho toàn nhân loại như một thứ tài sản quốc gia, tài sản cá nhân, và kèm theo đó là một quy ước chặt chẽ để chế định sự tuân thủ. Còn ở vào thời điểm ấy, những đòi hỏi và chuẩn mực như thế là điều không tưởng. Mặt khác, *Giai nhân kỳ ngộ* trong hình thức văn ngôn, đối với những người như Phan Châu Trinh (và trong tâm thức tiếp nhận của cả cộng đồng văn hóa chữ Hán), không phải là một văn bản ngoại ngữ, như cách hiểu ngày nay. Trên thực tế văn đàn Việt Nam từ những năm cuối thập kỷ đầu tiên của thế kỷ XX đã có một bộ phận văn học dịch (từ chữ Hán, Pháp) gắn liền với báo chí nhưng nội hàm chữ “dịch thuật” với nghĩa là chuẩn xác, trung thực… cũng còn mơ hồ. Và đây là tình trạng không của riêng Việt Nam. Mảng văn học dịch Nhật Bản những năm đầu của thời kỳ Âu hóa là thế (20), và các nước châu Á trước ảnh hưởng mạnh mẽ của tiểu thuyết Trung Hoa vào những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX cũng vậy (21). Trong tình hình đó, hai từ “diễn ca” Phan Châu Trinh dùng thêm vào tên tác phẩm vay mượn, rốt cục thể hiện hoàn toàn xác đáng nội dung và tính chất công việc mà ông làm: bằng hình thức thơ ca dân tộc Phan Châu Trinh đã diễn đạt gần như trung thực ý tưởng của tác phẩm nước ngoài; nói khác đi, *GNKNDC *là một tác phẩm đứng chênh vênh giữa truyện thơ truyền thống và dịch phẩm. Đương nhiên đây chỉ là cách nhìn nhận của chúng tôi, thế hệ hậu sinh rất xa ông, còn trong ý thức của ông rất có thể không có một hình dung như thế. *3. Ấn bản, tác quyền và việc tiếp nhận văn bản*
Theo lý thuyết tiếp nhận, dịch thuật cũng được coi là một hình thức tiếp nhận văn bản. Tuy nhiên, câu chuyện tiếp nhận
*Kajin no kigu *ở Trung Quốc và tiếp đó ở Việt Nam đã được trình bày ở mục 2, nên khái niệm ‘tiếp nhận’ ở mục 3 này sẽ giới hạn cho các phiên bản Trung Hoa, Việt Nam. **Ở nguyên tác Nhật Bản Kajin no kigu**
Đây là một vài trong số những vấn đề từng thu hút sự chú ý của các nhà nghiên cứu trong và ngoài Nhật Bản – đến tác phẩm này nói riêng và tiểu thuyết chính trị hoặc văn học Nhật Bản thời kỳ Minh Trị duy tân nói chung
(22). *Kajin no kigu* được sáng tác và xuất bản không liền mạch. Hai tập đầu tiên ra mắt độc giả năm 1885, sau một thời gian dài tác giả lưu học tại Mỹ (từ 1879 đến 1885), và những năm tiếp theo các phần còn lại lần lượt được công bố; đến năm 1897 thì trọn vẹn 16 hồi, chia thành 8 quyển, đến tay công chúng. Tổng cộng 13 năm (1885-1897). Tác phẩm ngay từ ấn bản đầu tiên đã có dạng sách (do nhà xuất bản Hakubundo thực hiện) và ngay lập tức trở thành sách bán chạy đến mức đẩy giá giấy tăng cao (thành ngữ Hán ‘lạc dương chỉ quán’) (23). *** Về ấn bản đầu tiên**
Ngoài con số bản sách kỷ lục, chúng tôi đặc biệt quan tâm đến thông tin xung quanh ấn bản Hakubundo, là hình thức trình bày tác phẩm. Ở bản này không chỉ có tranh minh họa mà mỗi tranh đều rộng hai trang, gây ấn tượng thị giác rất mạnh, cho thấy nhà xuất bản và tác giả rất coi trọng công cụ quảng bá hữu hình bên cạnh sức hấp dẫn về nội dung. Hiện tượng này một mặt là dấu hiệu của thị trường sách thời cận hiện đại, song mặt khác có lẽ cũng là sự kế thừa truyền thống hội họa, đặc biệt là kiểu kể chuyện bằng tranh liên hoàn trước đó rất rực rỡ của Nhật Bản. Đáng chú ý nữa là bản Hakubundo có lời tựa, lời bạt của những nhân vật tên tuổi có mối liên hệ với tác giả trong đời sống thực. Như Tani Tateki, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và thương mại – người đã hỗ trợ Shiba Shiro trong nghề nghiệp và đưa ông đi theo trong chuyến công du của phái đoàn chính phủ đến châu Âu 1886-7; nhà hoạt động chính trị người Triều Tiên, Kim Ok kyun, viết lời bạt cho cuốn sách ở tập cuối cùng. Ngoài ra, khoảng không trên mỗi trang dành cho các phẩm bình viết thuần chữ kanbun (chữ Hán), còn phần văn bản chính viết theo lối
*kakikudashi*. Những phẩm bình này cung cấp không chỉ thông tin về nguồn gốc của những ẩn dụ mà cả những hồi đáp của những độc giả đầu tiên của tác phẩm – những bạn hữu của tác giả từng đọc bản thảo trước đó, và thường là những đánh giá tích cực về cách kể chuyện tài tình, cho thấy văn bản đã có sự tham gia của các cá nhân khác (24). Tokai Sanshi dù gốc gác samurai song có vẻ chưa thật thuần thục để sáng tác *kanshibun *nên cần sự giúp đỡ của những người có khả năng hơn. Kiểu sản xuất văn bản mang tính công xã như vậy khá phổ biến trong các văn sĩ nghiệp dư thời tiền hiện đại (25).
Chú ý thứ hai của chúng tôi với ấn bản Hakubundo, là ngay năm 1887, khi truyện đang còn được tiếp tục viết và xuất bản, đã có một ấn phẩm ‘trại
*Kajin no kigu*’, gây nên một tranh chấp pháp lý. Đó là *Tsuzoku Kajin no kigu *( *Thông tục Kajin no kigu*) do một tác giả lấy bút danh Daito Hyoshi viết. Trang ghi bản quyền nói sách này thuộc về một Tsuchida Taizo nào đó, một người bình dân của Tokyo. Có phỏng đoán rằng đó là Hattori Seiichi, cái tên từng xuất hiện là người viết tựa cho tập 2 tác phẩm của Tokai Sanshi. Câu chuyện 1887, so với *Kajin no kigu*, có khác biệt lớn về lựa chọn phong cách và hình thức trình bày (26), nhưng cũng cho thấy những tương đồng rõ rệt. Sự tương đồng hiển nhiên giữa hai văn bản trên đã dẫn đến việc năm 1889 nhà xuất bản Hakubundo và tác giả *Kajin no kigu* đệ đơn kiện Hattori và nhà xuất bản của ông này. Chứng cứ mà nhà xuất bản và tác giả *Kajin no kigu *đưa ra là bản in của họ dù vẫn giữ lại tên người viết tựa bạt nhưng bản quyền đã ghi rõ Shiba Shiro (tức Tokai Sanshi) “là tác giả và là người giữ bản quyền”, kèm theo địa chỉ, và Hakubundo là người chế bản và phát hành (27). Sau 3 phiên xét xử, Hattori và nhà xuất bản đã phải nhận tội vi phạm bản quyền. Chiến thắng này đã định vị *Kajin no kigu *ở phía hiện đại của ranh giới văn chương, đó là việc khẳng định khái niệm tác quyền, văn chương là một sở hữu trí tuệ mang tính pháp lý (28).
Như vậy, qua hình thức và câu chuyện tác quyền của ấn bản đầu tiên của
*Kajin no kigu *có thể nhận diện khá nhiều nét về đời sống văn chương Nhật Bản đương thời, như thực tiễn sáng tạo văn chương, tiếp nhận tác phẩm như một sản phẩm đọc và như một sở hữu trí tuệ, trong đó trạng thái giao thoa giữa hai giai đoạn tiền hiện đại và hiện đại là đặc điểm bao trùm. *** Quá trình định vị Kajin no kigu **
Như đã nói,
*Kajin no kigu *đương thời được tiếp đón vô cùng nồng nhiệt, khác hẳn với không khí nguội lạnh ở những thập kỷ về sau. Đối tượng chịu ảnh hưởng mạnh nhất là giới trẻ thời Minh Trị cho đến đầu Showa (1926-1989), bao gồm cả các nhà văn và phê bình danh tiếng. Như: Masamune Hakucho, nhà phê bình theo trường phái Tự nhiên chủ nghĩa nổi tiếng. Một người khác cũng thuộc trường phái này nhưng ở phương diện sáng tác là Tayama Katai – tác giả *Futon *(Cái chăn, 1907) – người tạo mẫu hình cho tiểu thuyết tự nhiên chủ nghĩa, còn nhớ “thanh niên khi đó, đều mang theo cuốn sách trong túi quần. Họ đọc, ngâm những bài thơ trong cuốn tiếu thuyết ở mọi nơi”. Hay Uchida Roan – lý thuyết gia của phong trào tiểu thuyết xã hội – đã chuyển từ kinh doanh sang văn chương sau khi đọc *Kajin no kigu*. Và Ibuse Masuji, tác giả *Kuroi ame *(Mưa đen, 1965), kể lại hồi ức thơ ấu: “khi tôi bắt đầu đi học, tôi đã thuộc lòng những đoạn mở đầu trong *Kajin no kigu*” (29).
Mặc dù đương thời rất phổ biến trong độc giả, trở thành tấm gương cổ vũ nhiều cây bút sau này trở thành trụ cột của nền văn học hiện đại Nhật Bản như vậy, nhưng tác phẩm lại không nhận được sự đánh giá thống nhất từ các nhà phê bình. Họ gần như nhất trí xếp
*Kajin no kigu *vào hàng tác phẩm tiêu biểu của thể loại ‘Tiểu thuyết chính trị’ (seiji shosetsu), nhưng khác nhau trong cách nhìn nhận giá trị nội dung và nghệ thuật. Sự khác biệt này xuất hiện ngay từ cuối thế kỷ XIX – khi ấn bản ra mắt, và kéo dài cho đến những năm 70 của thế kỷ XX.
Ngay năm 1886, Takada Hando – nhà phê bình hàng đầu thời kỳ đó đã có bài viết “Kajin no kigu hihyo” (Phê bình “Kajin no kigu”), dựa vào quan điểm về viết tiểu thuyết của Anh, ông cho rằng tác phẩm này không khắc họa được những chân dung nhân vật hiện thực mà đều là những tuyên truyền gia đóng thế
(30). Tương tự, Tokutomi Soho – một nhà phê bình hàng đầu khác – vào năm 1887 cũng cho rằng “Mới đọc, tiểu thuyết thật thú vị, nhưng đọc tiếp, người ta bắt đầu cảm thấy nhàm tẻ vì chả có gì thay đổi trong cuộc đời của các nhân vật. Khung cảnh tác phẩm rộng lớn, nhưng chả có gì lấp đầy các khoảng trống. Nó tựa như một khu vườn rộng rãi nhưng không thấy bóng cây nào cả” (31). Tất cả những phản ứng nói trên đều nhắm vào nghệ thuật viết và lối viết chứ không đả động gì đến nội dung chính trị của cuốn tiểu thuyết, và lấy đó làm tiêu chí xếp tác phẩm này (cũng như tiểu thuyết chính trị) vào vị trí tiền hiện đại hay “ngoại vi/ biên” của nền văn học. Quan điểm này trở thành chính thống trong suốt quãng thời gian đó.
Quãng những năm 1930, bắt đầu có một số đánh giá lại quan điểm trên. Kojima Masajiro (1894-?) vẫn coi tác phẩm có những khiếm khuyết như trên nên khó hấp dẫn độc giả với tư cách một tác phẩm chặt chẽ. Song “đây là một tiểu thuyết tự truyện – hiện tượng khá hiếm hoi lúc đó. Nó nồng nhiệt đến mức kiên cường và bất khuất. Nhiệt tình đó bùng cháy trong lòng căm thù và phẫn uất của tác giả đối các thế lực thế giới áp bức và chiếm đóng những dân tộc độc lập nhưng yếu ớt. Nhiệt tình ấy chân thành và thuần khiết… Vì vậy tôi đánh giá cao cuốn tiểu thuyết này”
(32). Những năm 1950 và 1960 là sự tái khám phá, đòi phải dành cho tác phẩm này một vị trí xứng đáng trong văn học Nhật Bản hiện đại. Đại diện là Giáo sư Asukai Masamichi. Ông đi ngược lại quan điểm coi các tiểu thuyết chính trị là tiền hiện đại, là ngoại biên: “Theo tôi, tiểu thuyết chính trị không phải là tiền hiện đại, cũng không phải ở ngoại vi của văn học sử. Ngược lại, chúng là điểm mở đầu của văn học Nhật Bản hiện đại và thể hiện một trong những thành tựu vinh quang nhất của nền văn học này”. Cũng khác với cách nhìn nhận tách biệt “nhiệt tình chính trị” và “sở đoản văn chương” ở tiểu thuyết này, Asukai tìm cách đi đến một đánh giá tổng hợp “Các cá nhân trong *Kajin no kigu *được khắc họa thành những đại diện của dân tộc mình. Vào giai đoạn giao thời, không có sự xung đột giữa cá nhân và tổ chức. Số phận của cá nhân hòa tan trong số phận của tổ chức, và mối quan hệ lãng mạn giữa các nhân vật này cũng mang hình thức chính trị. Văn học Nhật Bản hiện đại không bắt đầu bằng những tác phẩm nói về những cá nhân thoái chí hay những cá nhân thờ ơ với các vấn đề xã hội, nó bắt đầu bằng những cá nhân hòa mình trong tổ chức” (33).
Năm 1959, Nakamura Mitsuo – nhà phê bình văn chương hàng đầu – cho rằng vì tác giả tiểu thuyết này cũng đồng thời là người kể chuyện và tuyên truyền gia, nên nó là tiểu thuyết tự truyện đầu tiên trong văn học Nhật Bản hiện đại. Thừa nhận tác phẩm đầy dãy những ngoại đề, ngôn ngữ cổ lỗ, nhưng ông không vì thế quy tội cho tác phẩm. Thay vào đó, ông đặt câu hỏi: điều gì trong tiểu thuyết này cho phép nó cực kỳ phổ biến như vậy tại thời điểm xuất hiện, để đưa ra câu trả lời là vì thông điệp mà tác phẩm phát ra gắn bó sống còn với hành ngàn người, thậm chí ông còn định nghĩa đó là “tự do và phẩm giá con người”
(34). Năm 1969, Hiraoka Toshio – một học giả nổi tiếng khác, đề nghị tìm hiểu lại cuốn tiểu thuyết, với quan niệm cho rằng: văn chương Nhật Bản tiền hiện đại chia thành 2 truyền thống: truyền thống gesaku (văn học thị dân) thiên về giải trí ít đề cập đến chính trị; và văn học võ sĩ. Theo ông, văn chương võ sĩ này bắt nguồn từ quan điểm Khổng Tử có mục đích giáo huấn, đào tạo tầng lớp tinh hoa, và nghệ thuật cai trị xã tắc. Và *Kajin no kigu *thành tác phẩm tiêu biểu cho tiểu thuyết chính trị thời Minh Trị là vì đã kết hợp chính trị với văn chương làm một, tức là kết hợp hai truyền thống văn chương nói trên thành một thể loại hoàn toàn mới (35). Xu hướng này hòa cùng sự tái quan tâm đến tiểu thuyết chính trị nói chung, và có sức mạnh như một quả bom nhỏ. Hệ quả là *Kajin no kigu *đã được tái bản trong *Nihon gendai bungaku zenshu *(Nhật Bản hiện đại văn học toàn thư) của Kodansha năm 1965 và trong *Meiji bungaku zenshu *(Minh Trị văn học toàn thư) của Chikuma Shobo năm 1967 (36).
Có thể thấy, sự trái ngược nói trên thực chất là ở việc định vị
*Kajin no kigu *(và tiểu thuyết chính trị) ở bên nào của ranh giới hiện đại/tiền hiện đại. Và điểm tựa lý thuyết của phía phủ định giá trị hiện đại của tác phẩm chính là tiểu luận *Tiểu thuyết thần tủy *( *Shosetsu shinzui*) của Tsubouchi Shoyo (37), xuất hiện cùng năm với *Kajin no kigu*. Xuất hiện cùng một thời điểm, nhưng hai tác phẩm này lại mang những giá trị quan niệm tương phản nhau. Trong thực tế, không có bất kỳ tranh luận trực tiếp nào giữa hai tác giả. Bản thân Shoyo từng tuyên bố: thật sai lầm nếu coi các phúng dụ chính trị là chủ đề chính của tiểu thuyết”. Còn lời tựa cho tập 5 phần 3 của *Kajin no kigu* xuất bản năm 1886 lại như một phản đề: “Mục đích của tiểu thuyết không phải là chơi với các công cụ tinh xảo hay miêu tả tập tục và cảm xúc con người; nó thể hiện những chính kiến và nguyên tắc định hình quan niệm của con người. Nói khác đi, mục đích này nằm ngoài văn bản” (38). Tuyên bố này khi được hiểu trong hoàn cảnh tác giả *Tiểu thuyết thần tủy* đã khẳng định quyền tự chủ của văn chương trước những mục tiêu tư tưởng, thì có thể thấy trạng thái “tương khắc” là rõ ràng. Và nó đã kéo theo hai kiểu đọc trái ngược, như đã thấy ở trên (39). Cho đến những năm 1970, không chỉ số phận lịch sử của loại tiểu thuyết chính trị đã an bài mà cả giá trị của nó cũng được khẳng định một cách thuyết phục. Mặc dù bị coi là một trở lực hay thách thức đối với những quy phạm hiện đại mà *Tiểu thuyết thần tủy *đã thiết định, *Kajin no kigu *vẫn có mối liên hệ với các vấn đề của văn học hiện đại: tác phẩm vừa mang tính văn chương hiện đại vừa có sắc thái tiền hiện đại, và nó có chức năng như một đường phân lưu trong lịch sử văn học Nhật Bản. Theo chúng tôi, sự thuyết phục của luồng ý kiến khẳng định này xuất phát từ chỗ nhìn *Kajin no kigu *như một sản phẩm của cả thực tiễn văn chương và nhu cầu xã hội Nhật Bản tại chính thời điểm đó. **Với phiên bản Hán văn**:
Hầu hết các nghiên cứu
(40) đều thống nhất, rằng lý do khiến Lương Khải Siêu dịch *Kajin no kigu *là: 1) ông tin tiểu thuyết chính trị là công cụ hữu ích nhất cho việc khai dân trí, 2) Lương tìm thấy những chia sẻ từ Tokai Sanshi về nội dung cải cách chính trị, và 3) dịch giả và tác giả gặp gỡ nhau, ít nhất là ở nửa đầu tác phẩm, về mối đe dọa từ chủ nghĩa đế quốc phương Tây đối với các dân tộc nhược tiểu.
Bản Hán văn do Lương Khải Siêu thực hiện từ năm 1898 đến 1902 là bản dịch đầu tiên
*Kajin no kigu *cho người Trung Hoa.
Đến năm 1905 toàn bộ bản dịch được Thương vụ ấn quán in thành sách; một năm sau, năm 1906, sách đã tái bản đến lần thứ 6, chứng tỏ có một nhu cầu xã hội thực sự đối với những nội dung của tác phẩm. Đến năm 1925 còn có thêm bản dịch khác, nhưng bản của Lương Khải Siêu vẫn có tầm quan trọng nhất. Ngoài lý do là bản dịch đầu tiên, bản của Lương Khải Siêu còn xuất hiện đúng lúc xã hội Trung Hoa cần có một tác phẩm như thế, nên ảnh hưởng của nó rất mạnh mẽ. “Hồi ký” của Quách Mạt Nhược cho biết tạp chí
*Tân tiểu thuyết *và bản dịch tiểu thuyết chính trị của Lương Khải Siêu thâm nhập đến cả làng quê Tứ Xuyên xa xôi của mình, và đánh giá ngòi bút của Lương có một ma lực ghê gớm (41).
Như vậy, một mặt, bản dịch của Lương Khải Siêu không chỉ là phiên bản Hán văn mà còn là cách người Trung Hoa (ở đây do Lương Khải Siêu đại diện) diễn dịch và kiểm duyệt văn bản tiếng Nhật. Nguyên tắc tối cao chi phối toàn bộ quá trình đó là chủ nghĩa dân tộc. Những nguyên tắc chính trị của người Nhật chỉ được chấp nhận khi nó phục vụ sự nghiệp ái quốc của Lương Khái Siêu, và vì thế khi khuynh hướng này chuyển thành chủ nghĩa đế quốc Nhật Bản ông từ chối vai trò chuyển hóa trung thành. Mặt khác, với Lương Khải Siêu,
*Kajin no kigu *không chỉ có thêm một vùng đất đứng chân thứ hai (ở nơi này nó có tên *Giai nhân kỳ ngộ*), không chỉ góp công vào việc đưa luồng tư tưởng tiến bộ của thời đại bấy giờ đến với quốc gia này mà còn khuấy lên tại nơi đây một nhu cầu cải cách và sáng tạo văn chương, cho dù tiếng nói văn chương đó chưa thành một thứ nghệ thuật hoàn hảo, và điều đặc biệt là góp phần đưa một thể loại văn học mang tính toàn cầu là tiểu thuyết chính trị vào hình thức Trung Hoa (42), đồng thời kiến tạo nên một bộ khung hiện đại cho thể loại tiểu thuyết nói riêng và văn học hiện đại Trung Hoa nói chung (43).
Như vậy, với độc giả và giới phê bình Trung Quốc,
*Giai nhân kỳ ngộ *là một sản phẩm minh bạch ngay từ khi xuất hiện. Cách định vị giá trị tác phẩm trong lịch sử văn chương Trung Quốc cũng nằm cùng dòng mạch với Nhật Bản. Nhưng chỗ khác là tư cách sáng tác ở văn bản Nhật Bản đã được thay thế bởi tư cách phiên bản Hán văn ở Trung Quốc. **Và bản diễn ca Việt Nam**
Trước hết, xin được nhắc lại mục tiêu diễn dịch
*Giai nhân kỳ ngộ diễn ca* của Phan Châu Trinh. Đó là là câu chuyện về các phong trào đấu tranh giành độc lập xảy ra ở những quốc gia nhược tiểu, bị ngoại bang xâu xé, chia cắt, chiếm đóng, và mục tiêu của những người dẫn dắt phong trào không phải là đi đến một nền cộng hòa mà là quân chủ lập hiến, và cao hơn cả là thống nhất và làm cho dân tộc trở nên cường thịnh – một mục tiêu hòa trộn giữa chủ nghĩa dân tộc và lý tưởng dân chủ (44). Tuy nhiên, đối tượng đọc của *GNKNDC *là những người dân của một xứ sở đã bị thực dân hóa, khác hẳn độc giả *Kajin no kigu *Nhật Bản thời Minh Trị và *Giai nhân kỳ ngộ diễn ca *Trung Quốc thời Vãn Thanh. Hệ quả tất yếu của tình hình đó là tác phẩm – một diễn ngôn văn chương – không chỉ ở phân tầng thấp so với diễn ngôn chính trị mà còn phải chịu những ước thúc đặc biệt riết ráo.
Minh chứng đầu tiên là phải sau chừng 13-14 năm được Phan Châu Trinh chuyển sang phiên bản Việt Nam (quãng 1912 đến 1914), câu chuyện về ‘cuộc gặp gỡ kỳ lạ với người đẹp’ mới được đưa ra công chúng: năm 1926. Đó là thời điểm Phan Châu Trinh vừa qua đời. Cái chết và đám tang của Phan Châu Trinh khi đó đã thành một sự kiện chính trị trong cả nước, đẩy nhà cầm quyền Pháp lâm cảnh ít nhiều lúng túng trước phản ứng mang tinh thần yêu nước và nhân văn của người dân Việt Nam, tập trung chủ yếu trong sinh viên và trí thức ở hai đô thị lớn là Sài Gòn và Hà Nội. Nhân sự kiện ấy một số trước tác của Phan Châu Trinh đã được xuất bản, trong đó có
*GNKNDC*. Theo soạn giả Lê Văn Siêu mà chúng tôi đã dẫn ở mục 1 thì ấn bản đầu tiên của *GNKNDC *được Ngô Đức Kế – người đồng chí gần gũi của Phan Châu Trinh, khi đó đang viết báo Hà Nội – tìm cách xuất bản **năm 1926** tại Hà Nội. “Nhưng sách vừa in ra, chưa kịp phát-hành một quyển nào thì nhà chức-trách đã tịch-thâu và đốt hết” (45). Đó là dấu hiệu thứ hai của chế độ kiểm duyệt gắt gao của nhà chức trách Pháp đối với * GNKNDC*.
Trong một tìm kiếm ngẫu nhiên, chúng tôi đã thấy trong kho sách Đông Dương bảo quản tại Thư viện Quốc gia Hà Nội, một bản micro film chụp một ấn phẩm này với trang bìa như sau:
*Giai-nhơn kỳ-ngộ*
( Dịch nguyên bản của Tàu)
Và mấy dòng tiếp theo gồm:
Di thảo của Cụ Tây-Hồ Phan-Châu-Trinh
Lê-Ấm proffseur à Huế
xuất bản
In lần thứ nhất
Người xuất bản giữ bản quyền
Bán tại:
Thuận-Xương – Huế (trong thành)
Giác-Quần thư xã 10, phố Bạch Mai (Trung Hiền) – Hanoi
0 $80
Impr. Chân-Phương – Hanoi
Và trong một phụ chú sau đó có dòng chữ “Dépôt légal, le 3 October, 1927” (nộp lưu chiểu, ngày 3 tháng 10 năm 1927). Vậy liệu có khả năng do bản 1926 bị hủy như Lê Văn Siêu cho biết (nhưng không dẫn nguồn cung cấp thông tin) mà gia đình Phan Châu Trinh (Lê Ấm là con rể ông) đã tìm mọi cách đưa tác phẩm trở lại với công chúng ngay trong năm sau? Hay đó là hai hoạt động độc lập?
(46). Theo chúng tôi, cả hai trường hợp này rất khó xảy ra với một tác phẩm có nội dung cấm kỵ, như *GNKNDC*. Trong khi những chi tiết (về tác giả, tác quyền, nhà in, lưu chiểu) ghi trên bìa sách 1927 chứng tỏ vào thời gian ấy, chuyện in ấn đã khá quy chuẩn, nề nếp, nghiêm nhặt. Vì vậy khả năng dễ chấp nhận hơn, là Lê Văn Siêu nhớ nhầm thời gian lần in thứ nhất (bản 1927 đã xác nhận nó chính là lần in đầu tiên), nhớ nhầm người xuất bản là Ngô Đức Kế (bởi cùng thời gian này, cùng tại Hà Nội, Ngô Đức Kế đã cho in hai di thảo khác của Phan Châu Trinh). Chỗ vẫn còn là dấu hỏi, là: vậy bản 1927 có bị nhà chức trách Pháp lúc đó tịch thu thiêu hủy toàn bộ? Và nếu có, thì chuyện có xảy ra với những ấn phấm còn lại cùng xuất bản ở Hà Nội thời gian đó? Chúng tôi nghiêng về câu trả lời khẳng định, bởi toàn bộ ấn bản thời gian 1926-1927 của Phan Châu Trinh đều chỉ còn dưới dạng vi phim do chính phủ Pháp sao tặng Thư viện Quốc gia sau năm 1987 (47). Hơn nữa, theo khẳng định của cháu ngoại Phan Châu Trinh là Lê Thị Kinh thì di cảo của Phan Châu Trinh luôn bị chính quyền thực dân Pháp nhòm ngó, kiểm duyệt gắt gao (48). Vì thế, có thể hình dung tình huống: một số di cảo của Phan Châu Trinh được xuất bản quãng 1926-1927 như một sự thỏa hiệp lâm thời của chính quyền cai trị lúc đó trước làn sóng biểu lộ tình cảm ái quốc đặc biệt nồng nhiệt ở cả ba kỳ trong và sau đám tang của ông (49). Nhưng ngay sau đó có lẽ nhà cầm quyền đã nhận ra đó là một nhân nhượng sai lầm và tức thì sửa sai. Dẫu sao mặc lòng, chúng ta đã có chứng cứ để tin rằng **bản in đầu tiên GNKNDC thuộc năm 1927** (50). Và như vậy, phải trên 30 năm sau nữa, năm 1959, độc giả và là độc giả của một nửa nước phía Nam, mới được tiếp cận hợp thức với văn bản diễn ca. Cũng trong tình huống tương tự năm 1927 tại Hà Nội thời Pháp thuộc, vào những năm 1960 tại Sài Gòn, con cháu Phan Châu Trinh đã, qua một khe cửa hẹp, tìm xuất bản di cảo của thân phụ mình (51), trong đó có bản *GNKNDC*do Lê Văn Siêu biên soạn (52).
Điều cắc cớ là những kiểu văn bản như vậy căn bản được coi trọng và cổ súy phổ biến ở nửa Bắc của Việt Nam khi đó, nhưng di cảo của Phan Châu thì lại không. Lý do đơn giản chỉ là trạng thái bảo tồn văn bản. Toàn bộ di cảo của Phan Châu Trinh thuộc quyền lưu giữ của con cháu ông, và họ đều sống tại nửa Nam của Việt Nam. Vì thế, phải đến sau 1975, công việc khai thác, công bố di sản này mới được tiến hành bài bản và quy mô
(53). Con đường đi đến độc giả của *GNKNDC *(cũng như lịch sử việc diễn giải chủ trương dân chủ, bất bạo động của Phan Châu Trinh trước 1986) chính là một bằng chứng rõ rệt nhất cho quan hệ chi phối mang tính quyết định của diễn ngôn chính trị với văn chương trong bất kỳ thể chế nào.
Mức độ gắt gao của ước thúc xã hội, thể chế đối với diễn ngôn văn chương, còn có thể quan sát từ những chi tiết khác xung quanh hoàn cảnh xuất hiện ấn phẩm
*GNKNDC*. Ấn bản 1927 có phụ chú ‘dịch nguyên bản của Tàu’ (nhưng không ghi rõ tác giả là ai!) một mặt là dấu hiệu tôn trọng tác quyền, mặt khác việc khẳng định Phan Châu Trinh là dịch giả cũng có khả năng người công bố đã tính trước khả năng kiểm duyệt của nhà chức trách. Trong toàn bộ di cảo liên quan đến *GNKNDC*, Phan Châu Trinh có nhắc đến chữ ‘dịch’, có phác thảo hội họa giống với hình minh họa của nguyên tác tiếng Nhật, nhưng ông không nhắc gì khái niệm ‘tiểu thuyết chính trị’, như Lương Khải Siêu đã làm với bản dịch Hán văn. Và thực tế, những tác phẩm dài hơn mang nội dung cổ động tuyên truyền tư tưởng ái quốc cách mạng thì có một vài, nhưng chỉ có duy nhất *GNKNDC *là chuyện kể mang nội dung chính trị ở Việt Nam đầu thế kỷ XX. Điều đó cho thấy, Việt Nam đầu thế kỷ XX đã không thể thành mảnh đất di thực cho thể loại tiểu thuyết chính trị, như Trung Quốc. Thậm chí, cũng khác với đồng sự Trung Hoa, tác giả *GNKNDC *(cùng như toàn bộ các tác giả của diễn ngôn văn chương yêu nước Việt Nam đầu thế kỷ XX) không mang ý thức tạo nên một cuộc cách mạng trong văn chương (54). Công việc diễn ca của Phan Châu Trinh không gắn liền với ý tưởng kiến tạo một nền văn chương mới, trong đó có sự hiện diện quan trọng của thể loại tiểu thuyết chính trị, và do đó cũng không hàm chứa khát vọng coi dân tộc mình cũng như chính mình là “một bộ phận của **văn hóa chính trị rộng khắp thế giới**” (55), như Lương Khải Siêu (THY nhấn mạnh).
Được diễn dịch sang hình thức Việt Nam quãng 1912-1914, nhưng sau khoảng 13-14 năm tồn tại hoàn toàn như một di thảo thủ bản (tính đến lần xuất bản đầu tiên, năm 1927), rồi thêm hơn 30 năm là vật cấm kỵ trong con mắt nhà chức trách (tính đến khi bản Lê Văn Siêu ra mắt năm 1959), câu chuyện về “cuộc gặp gỡ kỳ lạ với người đẹp” đã phải qua ngót nửa thế kỷ “sống trong bóng tối”, đó là ấn bản không có đời sống công chúng đọc. Điều đó cũng hàm nghĩa rằng không thể bàn về không khí tiếp nhận cũng như ảnh hưởng của tác phẩm đối với đời sống xã hội ở thời điểm nó được xuất sinh. Đó là một ‘mất mát’ lớn nhất, xét từ góc độ giá trị tư tưởng, đối với những diễn ngôn mang tính chính trị, như
*GNKNDC*. Nhưng số phận bất thường của tác phẩm này chưa dừng lại ở đó. Năm 1959 là một dấu mốc quan trọng của lịch sử tiếp nhận tác phẩm, khi *GNKNDC* có công chúng, và thậm chí, cho đến ngày nay nó vẫn được xem là bản in đầy đủ nhất tác phẩm này. Nhưng đó lại là một văn bản được ứng xử kỳ quặc nhất (và nhiều nhầm lẫn nhất (56)). Chúng tôi quan tâm đến một số điểm:
1) việc tìm ra bản in 1927 với những ký chú rõ rệt, như đã nói trên, cho thấy soạn giả của bản 1959 này đã cố tình bỏ qua sự thực Phan Châu Trinh không phải là tác giả. Bởi chỉ có một nguồn tư liệu duy nhất là cho các nhà văn bản học làm việc là di cảo do con cháu Phan Châu Trinh giữ. Mà bản thảo
*GNKNDC *đã cho thấy rõ thông tin ‘dịch’, và vì thế người con rể Phan Châu Trinh đã cẩn trọng chua thêm dòng chữ: ‘dịch nguyên bản của Tàu’ ở ngay trang bìa bản in lần đầu.
2) cắt chuyển 5 đoạn ra khỏi mạch vốn có của tác phẩm, đưa vào phụ lục.
3) sửa văn
Ba điểm này cho thấy cho đến giữa thế kỷ XX, thời điểm được phân mốc là giai đoạn hiện đại của lịch sử văn học, vẫn có những văn bản Việt Nam được xử lý như ở thời thủ bản của văn bản, thời chưa có khái niệm tác giả, tác quyền. Tình huống này có lẽ có căn nguyên là sự rơi rớt của thói quen ‘tiền hiện đại’ hơn là bị những ước thúc tư tưởng hay chế tài kiểm duyệt.
**Lời kết**
Nhìn từ vị trí địa văn hóa, tuy cùng nằm trong khu vực châu Á, thậm chí hẹp hơn là văn hóa Đông Á, trước thế kỷ XX, với Việt Nam, Nhật Bản vẫn không phải là một đối tác truyền thống. Ngoài ra, do không có liên hệ địa lý, văn hóa trực tiếp với Nhật Bản, nên khi hình ảnh chính trị của Nhật Bản trở nên có sức chi phối cả khu vực này, Việt Nam buộc phải tìm kiếm qua một dẫn truyền trung gian là Trung Hoa. Mặt khác, trong hoàn cảnh địa chính trị khi đó, Việt Nam chịu sự thống trị trọn vẹn của thực dân Pháp. Người Pháp và thể chế cai trị dân sự Pháp thực sự hiện hữu và tác động đến nhiều mặt của đời sống xã hội Việt Nam. Chính hai thực tế đó đã chi phối mạnh mẽ mọi tiếp xúc, lựa chọn của Việt Nam những năm đầu thế kỷ XX.
Tác phẩm
*GNKNDC *mà chúng tôi khảo sát ở đây không phải là trường hợp tiêu biểu cho toàn bộ cục diện phức tạp nói trên, thậm chí càng không phải là một xu thế tiềm năng cho bước phát triển tiếp sau của văn học Việt Nam hiện đại (57). Nhưng nó lại thể hiện những đặc thù mà chỉ Việt Nam, trong số các nước Đông Á, tạo ra trong tiến trình hiện đại hóa, Âu hóa, gần như phổ quát ở châu Á.
___________________
(1) Xin xem Trần Hải Yến: ‘
*Giai nhân kỳ ngộ diễn ca’ trong dòng văn học duy tân yêu nước đầu thế kỷ XX* (Luận án Tiến sĩ, bảo vệ năm 2002, lưu tại Thư viện quốc gia, Hà Nội); và phần viết về Phan Châu Trinh trong *Giáo trình Văn học Việt Nam ba mươi năm đầu thế kỷ XX *(đồng tác giả). Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, 2010.
(2) Hiện nay, Thư viện quốc gia (Hà Nội) còn giữ các ấn phẩm:
+
*Bài diễn thuyết quân trị chủ nghĩa dân trị chủ nghĩa của cụ Tây Hồ Phan Chu Trinh*. – H.: Impr. Chân Phương, 1926. – 29 tr
+
*Tập diễn thuyết của ông Phan Chu Trinh : Diễn tại nhà hội “Việt Nam” trong Sai gòn đêm hôm 19 tháng mười một năm 1925*. – H.: Tân Dân thư quán. P.1: Đạo đức và luân lý. – 28 tr
+
*Bài diễn thuyết đạo đức, luân lí đông tây và đoạn lược sử cụ Phan Châu Trinh*. – S.: Nhà in Xưa Nay, 1926. – 33 tr
+
*Phan Tây Hồ di thảo* : Văn tập của ông Phan Chu Trinh / Ngô Đức Kế biên tập. – In lần 1. – H.: Impr. Thụy Ký. Tập1 . – 1926. – 44 tr
+
*Phan Tây Hồ di thảo*: văn tập ông Phan Chu Chinh / Ngô Đức Kế biên tập. – In lần thứ 1. – H. : Nhà in Chân Phương, 1927. T.2 – 40 tr
+
*Giai nhơn kỳ ngộ*. – In lần thứ 1.Lê Ấm xb. – H.: Nhà in Chân Phương,1927. – 150 tr
(3)
*Giai nhân kỳ ngộ, anh hùng ca*. TrXII
(4) Huỳnh Lý. Tlđd
(5) Xin xem thêm Trần Hải Yến. Luận án Tiến sĩ. Tlđd: Chương 2.
(6) Dẫn theo Phạm Tú Châu. “Giai nhân kỳ ngộ từ trung Quốc tới Việt Nam”,
*Tân thư và xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX*, Nxb. Chính trị Quốc gia, H., 1977, tr.305.
Xem thêm Yeh Catherine Vance:
*Zeng Pu’s‘Niehai Hua’ as a political novel – a word genre in a Chinese form*. Luận án Tiến sĩ, Khoa Ngôn ngữ và Văn minh Đông Á, Đại học Harvard, Hoa Kỳ, 1990.
(7) Mục này gồm 69 kỳ, đăng duy nhất hai tiểu thuyết dịch từ Nhật Bản là
*Kajin no kigu *và *Keikoku Bidan *thì bỏ.
(8) Vĩnh Sính:
*Về tác phẩm ‘Giai nhân kỳ ngộ diễn ca’ của Phan Châu Trinh – nguồn gốc và ý nghĩa *(Tham luận tại Hội thảo quốc tế về Việt Nam học, tổ chức tại Hà Nội, tháng 7-1998), tr.8-9.
(9) Vĩnh Sính: Như trên, tr.10-11.
Và hơn thế, khoảng một năm sau ngày ngưng bút dịch, Lương Khải Siêu còn viết một bài thơ, đăng trên chính tờ
*Thanh nghị báo*, thổ lộ nỗi thất vọng của mình về con người mà mình đã từng ngưỡng mộ suốt một thời: tác giả *Kajin no kigu*.
(10) Vĩnh Sính. Như trên, tr.11.
(11) Huỳnh Lý và Vĩnh Sính. Tlđd.
(12) Phạm Tú Châu, Huỳnh Lý, Vĩnh Sính, Tlđd, và
*Tuyển tập Phan Châu Trinh *(Nguyễn Văn Dương biên soạn). 1995, Nxb. Văn hóa Thông tin tái bản, 2006.
(13) Xin xem Trần Hải Yến. Luận án Tiến sĩ, Chương 2.
(14)
*Tuyển tập Phan Châu Trinh *(Nguyễn Văn Dương biên soạn), 1995. Nxb. Văn hóa Thông tin tái bản, 2006, tr.202.
(15)
*Tuyển tập Phan Châu Trinh*: Như trên, 2006, tr.195-208.
(16) Tôn Quang Phiệt:
*Thanh khí tương cầu*. Nhà in Mai du Lâm, H., 1928.
(17) “
*Hồng hoan lương sử*” (Vũ Ngọc Khánh sưu tầm, giới thiệu) trong *Tổng tập văn học Việt Nam*, tập 14B. Nxb. Khoa học xã hội, H., 1993.
(18) “Một tiểu thuyết của Phan Bội Châu mới được phát hiện:
*Không trung duyên*”. *Tạp chí Văn học*, số 2-1999 (324), tr.79-83.
(19)
* Tuyển tập Phan Châu Trinh*, Sđd, tr.195, và 198.
(20) Konrat N.I.:
*Văn học Nhật Bản từ cổ đến cận đại *(Trịnh Bá Đĩnh dịch). Nxb. Đà Nẵng, 1998, tr.389-91.
(21) Claudine Salmon:
*Tiểu thuyết truyền thống Trung Quốc ở châu Á (từ thế kỷ XVII-thế kỷ XX*) (Trần Hải Yến dịch). Nxb. Khoa học xã hội, H, 2004.
(22) Xin xem: + Atsuko Sakaki: “
*Kajin no Kigu: The Meiji Political Novel and the Boundaries of Literature*”, *Monumenta*, Vol.55, No.1, 2000.
+ Guohe Zheng:
*From patriotism to imperialism: a study of the political ideals of ‘Kajin no Kigu”, a Meiji political novel*. Luận án tiến sĩ, Khoa Ngôn ngữ và Văn chương Đông Á, ĐH Ohio, Hoa Kỳ, 1997.
+ Yeh Catherine Vance:
*Zeng Pu’s‘Niehai Hua’ as a political novel – a word genre in a Chinese form*. Luận án Tiến sĩ, Khoa Ngôn ngữ và Văn minh Đông Á, ĐH Harvard, Hoa Kỳ, 1990.
và một số tư liệu khác, trong đó có tư liệu tiếng Nhật do PGS.TS Đoàn Lê Giang cung cấp. Nhân đây, xin cảm ơn PGS.TS. Đoàn Lê Giang.
(23) 8 tập đầu tiên được in với khoảng vài trăm ngàn bản, nhưng nếu tính trọn bộ thì số lượng phát hành lên tới vài triệu bản.
(24) Ấn bản 1931 của Kaizosha sau này đã giữ lại một số đặc điểm của nguyên bản Hakubundo, đó là lời tựa lời bạt và hình minh họa của bản in thời Minh Trị, do đó đem lại ấn tượng hoài niệm, tuy nhiên cũng khá cách xa bản đầu tiên do hình minh họa bị thu nhỏ ½. Nhưng đến bản 1965 của Kodansha thì tất cả những đặc điểm hình thức này đều bị xóa bỏ hoàn toàn (theo Atsuko Sakaki).
(25) Atsuko Sakaki. Tlđd, tr.98-100.
(26) Nhà nghiên cứu Nhật Bản Atsuko Sakaki cho biết: Tác phẩm 1887 viết theo lối
*kanbun kundoku *chứ không viết theo lối *gabun*, dùng chữ Hán và hiragana chứ không phải katakana. Cũng như bản gốc, các nhân vật thường làm thơ, nhưng là thơ waka hay phong dao chứ không làm thơ chữ Hán. Các phẩm bình cũng được để phía trên trang, nhưng viết bằng chữ Hán, chứ không phải lối *kanbun kakikudashi *– phong cách này dễ hiểu đối với công chúng bình dân. Trong khi Shiba Shiro lại tìm cách viết theo một lối văn phù hợp với tầng lớp văn nhân (tr.101)
(27) Atsuko Sakaki. Tlđd, tr.103.
(28) Như trên, tr.101-2.
(29), (30), (31), (32), (33), (34), (35) Guohe Zheng. Tlđd, tr.4, 9, 10, 13, 16, 18-9, 20.
(36) Guohe Zheng: Như trên, tr.22. Xem thêm Atsuko Sakaki. Tlđd.
(37) Bản dịch tiếng Việt của tiểu luận lý thuyết này đã được chúng tôi hoàn thành với sự hỗ trợ của quỹ Sumitomo và sẽ được công bố trong thời gian sắp tới (THY).
(38) Atsuko Sakaki. Tlđd, tr.88.
(39) Atsuko Sakaki, tr.90.
(40) Xin xem Yeh Catherine Vance, và Guohe Zheng.Tlđd.
(41), (42) Yeh Catherine Vance. Tlđd.
(43) Khái niệm ‘tiểu thuyết chính trị’ xuất hiện lần đầu tiên ở Trung Quốc trong “Tân Trung Quốc vị lai ký” của Lương Khải Siêu trên tờ
*Tân tiểu thuyết* – tờ báo do chính Lương sáng lập trong thời gian lưu đày ở Yokohama Nhật Bản, với mục đích giáo dục cho dân chúng về chính trị và khơi dậy trong họ lòng ái quốc. Trên số đầu tiên (năm 1902) của tờ *Tân tiểu thuyết*, Lương Khải Siêu đã đưa ra 13 loại tiểu thuyết, trong đó có ‘tiểu thuyết chính trị’, bao gồm: 1) Đồ họa tiểu thuyết; 2) Luận thuyết tiểu thuyết; 3) Diễn nghĩa tiểu thuyết (tức tiểu thuyết lịch sử; 4) Chính trị tiểu thuyết; 5) Triết lý khoa học tiểu thuyết; 6) Quân sự tiểu thuyết; 7) Mạo hiểm tiểu thuyết: 8) Trinh thám tiểu thuyết; 9) Tả tình tiểu thuyết; 10) Ngữ quái tiểu thuyết; 11) Tháp ký thể tiểu thuyết; 12) Truyền kỳ thể tiểu thuyết; 13) Thế giới danh nhân tiểu thuyết.
(44) Yeh Catherence Vance. Tlđd, tr.150.
(45)
*Giai nhân kỳ ngộ anh hùng ca*. Tlđd, tr.XII.
(46) Khảo sát bước đầu những tác phẩm hiện lưu trữ ở TVQG, chúng tôi thấy hiện tượng không hiếm gặp phổ biến trong in ấn xuất bản trước 1945 là nhiều đơn vị tác phẩm (chủ yếu là các tác phẩm cổ Việt Nam hay Trung Hoa quen thuộc) được biên soạn/biên dịch bởi nhiều soạn giả/dịch giả, và được in bởi nhiều nhà in khác nhau, hoặc tại cùng thời điểm hoặc cách quãng nhau không xa.
(47) Theo hồ sơ quản lý của Thư viện Quốc gia Hà Nội.
(48)
*Tuyển tập Phan Châu Trinh*. 2006, tr.11-12.
(49) Xin xem
*Ngô Đức Kế – Cuộc đời và tác phẩm*. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh xb, 2008, tr.563.
(50) Khẳng định này sẽ là một đính chính nhỏ cho nhầm lẫn trước đây.
(51) Theo Lê Thị Kinh, dẫn từ
*Tuyển tập Phan Châu Trinh*, 2006, tr.11-12.
(52) Cũng trong thời gian này, năm 1960, Thái Bạch xuất bản
*Thi văn quốc cấm thời thuộc Pháp* (Nhà sách Khai Trí xb, SG) trong đó ở **Phụ lục: Bản kê một số sách báo quốc cấm thời thuộc Pháp**, mục 2. Sách quốc âm có kê “ *Giai nhân kỳ ngộ* của Phan Chu Trinh”.
(53) Xin xem
*Tuyển tập* * Phan Châu Tr* *inh*.
(54) “Họ đã viết văn, làm thơ cách mạng, nhưng họ không nghĩ đến chuyện cần thiết phải làm cách mạng văn học” (Đặng Thai Mai 1964.
*Văn thơ cách mạng Việt Nam đầu thế kỷ XX*. Nxb Văn học, H.)
(55) Yeh Catherence Vance. Tlđd, tr.164.
(56) Xin xem
*Tuyển tập Nguyễn Văn Dương*, 2006, tr.207-8.
(57) Xin xem Trần Hải Yến. Luận án Tiến sĩ, phần
*Kết luận*.
Nguồn: Đã đăng Tạp chí
*Nghiên cứu Văn học, *số 9 – 2012. Bản đăng trên Phê bình văn học đã được sự cho phép của tác giả

Link: <http://phebinhvanhoc.com.vn/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <http://phebinhvanhoc.com.vn/?p=13110>; rel=shortlink


markdown: Home Update Phim Thiên Nhược Hữu Tình Tập 2 Trên VTV9 Update Phim Thiên Nhược Hữu Tình Tập 2 Trên VTV9 By tinhwrl - August 19, 2016 392 0 Loading... Bấm SUBSCRIBE để theo dõi Phim OTV bạn nhé: Share on Facebook Tweet on Twitter XEM CÁC TẬP KHÁCXEM BỘ PHIM KHÁC Update Phim Thiên Nhược Hữu Tình Tập 77 Trên VTV9 Update Phim Thiên Nhược Hữu Tình Tập 76 Trên VTV9 Update Phim Thiên Nhược Hữu Tình Tập 75 Trên VTV9 Update Phim Thiên Nhược Hữu Tình Tập 74 Trên VTV9 Update Phim Thiên Nhược Hữu Tình Tập 73 Trên VTV9 Phim Thiên Nhược Hữu Tình Tập 2 Trên VTV9 3 (60%) 1 vote Phim Thiên Nhược Hữu Tình Tập 2 Trên VTV9 commentsloading... Phim Xem Nhiều Giới Thiệu Phim Phim Đi Qua Mùa Hạ Trọn Bộ Trên VTV3 tinhwrl - July 20, 2017 0 Phim Đi Qua Mùa Hạ Trên VTV3 phim với sự tham dự của nhiều nghệ sĩ tên tuổi trong làn điện ảnh Việt cùng... Phim Cảnh Sát Trọn Bộ Trên SCTV9 Giới Thiệu Phim July 17, 2017 Phim Bí Mật Người Thừa Kế Trọn Bộ Trên Todaytv |... Giới Thiệu Phim July 17, 2017 Quảng Cáoloading...

Server: nginx

X-Content-Type-Options: nosniff

Pragma: public

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Cache-Control: max-age=2000, public

X-XSS-Protection: 1; mode=block


markdown: Home Update Phim Thiên Nhược Hữu Tình Tập 44 Trên VTV9 Update Phim Thiên Nhược Hữu Tình Tập 44 Trên VTV9 By tinhwrl - October 20, 2016 215 0 Loading... Bấm SUBSCRIBE để theo dõi Phim OTV bạn nhé: Share on Facebook Tweet on Twitter XEM CÁC TẬP KHÁCXEM BỘ PHIM KHÁC Update Phim Thiên Nhược Hữu Tình Tập 77 Trên VTV9 Update Phim Thiên Nhược Hữu Tình Tập 76 Trên VTV9 Update Phim Thiên Nhược Hữu Tình Tập 75 Trên VTV9 Update Phim Thiên Nhược Hữu Tình Tập 74 Trên VTV9 Update Phim Thiên Nhược Hữu Tình Tập 73 Trên VTV9 Đánh giá bộ phim! Phim Thiên Nhược Hữu Tình Tập 44 Trên VTV9 commentsloading... Phim Xem Nhiều Giới Thiệu Phim Phim Đi Qua Mùa Hạ Trọn Bộ Trên VTV3 tinhwrl - July 20, 2017 0 Phim Đi Qua Mùa Hạ Trên VTV3 phim với sự tham dự của nhiều nghệ sĩ tên tuổi trong làn điện ảnh Việt cùng... Phim Cảnh Sát Trọn Bộ Trên SCTV9 Giới Thiệu Phim July 17, 2017 Phim Bí Mật Người Thừa Kế Trọn Bộ Trên Todaytv |... Giới Thiệu Phim July 17, 2017 Quảng Cáoloading...


markdown:
[2 ](http://phimtm.com/en/than-mai-moi-8-chi-dai-sa-luoi-chang-hac-am-tap-cuoi/)
The Cupids Series 8 : Defeating Love
![ The Cupids Series 8 : Defeating Love - Thần Mai Mối 8 : Chị Đại Sa Lưới Chàng Hắc Ám](http://lh4.ggpht.com/-FEjdqmSEe3g/WWZx1tyw2MI/AAAAAAAFwcQ/1cYvBO66VlokuC8h_b7MxEFaUJPFcYWeQCHMYCw/w40-h40-d-c-l68/phimtm.com.jpg)
*Thần Mai Mối 8 : Chị Đại Sa Lưới Chàng Hắc Ám*2017
If You Can not view the Please Download (Download) FireFox browser
[ Browser ](https://www.mozilla.org/vi/firefox/new/?scene=2) best rhymes to watch movies offline! p>
Movie information :
Bộ phim là câu chuyện cảm động về một người cha đi hành hương, như một cách để hoàn thành tâm nguyện cho đứa con trai vừa mất vì tai nạn của mình. Qua hành trình đó, người xem được đồng h...
[View details »](http://phimtm.com/en/chuyen-hanh-huong-tap-cuoi/)

Server: cloudflare-nginx

Set-Cookie: qtrans_front_language=en; expires=Fri, 20-Jul-2018 14:42:24 GMT; Max-Age=31536000; path=/


markdown:
Hãy cảm ơn bài viết của Hai Lúa bằng cách bấm vào "" nhé!!!
| © phpBB | Free forum support | Liên hệ | Report an abuse | Create a free blog

P3P: CP="IDC DSP COR ADM DEVi TAIi PSA PSD IVAi IVDi CONi HIS OUR IND CNT"

Cache-Control: no-cache

Vary: User-Agent


markdown:
Địa chỉ: 88 phố Mễ Trì Hạ, Nam Từ Liêm, Hà Nội
Email: cskh@phonhadat.net
Hotline: 0906.265.602
© Copyright 2011-2015 phonhadat.net | ® Ghi rõ nguồn "phonhadat.net" khi phát hành lại thông tin từ website này.


markdown:
# đất phong đình cảng
These are all contents from Diễn đàn rao vặt tại Vinh, Nghệ an, Hà tĩnh | raovatnghean.vn tagged đất phong đình cảng.
XenTag by
These are all contents from Diễn đàn rao vặt tại Vinh, Nghệ an, Hà tĩnh | raovatnghean.vn tagged đất phong đình cảng.

Accept-Ranges: bytes

Cache-control: private, max-age=0


markdown:
- CPU: Intel® Core i7-6500U, 2.5 GHz, up to 3.1 GHz
- Bộ nhớ: DDR3, 8 GB. Đĩa cứng: 256 GB SSD
- Màn hình: 15'6 inch(1920*1080),Có cảm ứng.
- Đồ họa: NVIDIA® GeForce® 940M 2 GB GDDR3,
- Hệ điều hành: Windows 10 Home 64. Trọng lượng: 2.2Kg
- Màu sắc: Black
- Bảo hành:
12 Tháng
#### => Chính sách bảo hành tại HanoiLab <=
-
**Tình trạng : Có sẵn trong kho**
**Quà tặng khuyến mãi**


markdown:
# 1001 phong cách với cô nàng BFF mang tên áo thun trắng Ngày đăng: 22/06/2015 - Người đăng: Phạm Tường Huân
Chắc hẳn trong tủ đồ của các bạn nữ luôn có ít nhất có một cái áo thun trắng, đó là món đồ vô cùng thân thiết của các nàng. Đừng thấy nó quá đơn giản mà lơ đễnh đấy nhé. Nhỏ như vậy nhưng tác dụng trong việc xây dựng hình ảnh cá nhân rất lợi hại đấy!
[She Loves](http://sheloves.vn) sẽ mách nước cho các bạn cách phối đồ với áo thun trắng để cho ra 1001 phong cách khác nhau nha.
## 1.Từ nữ tính đến cá tính với chân váy
Áo thun trắng có thể kết hợp với rất nhiều kiểu chân váy khác nhau và cho ra vô vàn phong cách khách nhau. Các bạn sẽ trông vô cùng dịu dàng nếu kết hợp áo thun trắng với chân váy midi, chân váy xòe dài qua đầu gối hay chân váy voan… nhưng cũng rất cá tính nếu kết hợp chúng với chân váy da hay chân váy jean.
![](http://hstatic.net/872/1000025872/1/2015/8-19/v3603-1.jpg)
![](http://hstatic.net/872/1000025872/1/2015/9-26/v4025.jpg)
![](http://hstatic.net/872/1000025872/1/2015/8-19/v3637-2.jpg)
![](http://hstatic.net/872/1000025872/1/2015/9-30/v4131-3.jpg)
2.Năng động với quần jean
Áo thun với quần jean dường như là công thức cơ bản cho hình ảnh năng động. Các bạn gái vẫn có thể trẻ trung và ngọt ngào nếu kết hợp áo thun với quần jean cạp cao, khỏe khoắn với quần jean lửng hay quần yếm.
![](http://hstatic.net/872/1000025872/1/2015/9-26/v3994-3.jpg)
![](http://hstatic.net/872/1000025872/1/2015/8-28/v3690-1.jpg)
**>>>** **Xem những mẫu váy, áo mới nhất của đợt Hàng mới về Tháng 5 (18/05/2015)**
## 3.Cá tính nhưng không kém phần gợi cảm với quần short
Những bạn nào tự tin với đôi chân của mình thì đây là cơ hội để khoe chúng rồi đấy. Áo thun với quần short vừa giúp bạn tự tin thực hiện các hoạt động ngoài trời nhưng vẫn khôgn quen khoe những đường nét gợi cảm trên cơ thể của mình.
![](http://hstatic.net/872/1000025872/1/2015/9-26/v4110-2.jpg)
Còn vô vàn cách phối áo thun trắng để cho ra lò những hình ảnh khác nhau. Nếu còn bất cứ thắc mắc gì thì hãy cứ inbox cho Ad hoặc liên hệ với She Loves qua những cách sau:
-
**Wesbite**: [ Sheloves.vn váy đầm đẹp](http://sheloves.vn/)
-
**Fanpage**: www.facebook.com/Sheloves.vn
-
**Hotline**: 0902 528 366 – 0979 737 768
-
**VP của She Loves**: 161 Trần Hữu Trang, P10, Q. Phú Nhuận, Hồ Chí Minh
## Để lại bình luận

X-Cache: miss

P3P: CP="NOI DSP COR NID ADMa OPTa OUR NOR"

Set-Cookie: shop_ref=; expires=Sat, 19 Aug 2017 10:35:14 GMT; path=/; samesite=lax