text:
Gian nan con đường phục chế một tấm bia thời Lý
GIAN
NAN CON ĐƯỜNG PHỤC CHẾ
MỘT TẤM
BIA THỜI LÝ
Nguyễn Huệ Chi
Vào khoảng gần giữa những năm 40 thế kỷ trước, khi Trường Bưởi tản cư về Thanh Hóa để tránh bom phe Đồng minh dội xuống quân Nhật đóng ở Hà Nội, GS Hoàng Xuân Hãn – thầy giáo của trường – đã dành cơ hội đi điền dã vào các ngày Chủ nhật để thám sát nhiều đình chùa cổ trong cả một vùng rộng lớn và bất ngờ phát hiện ra những tấm bia thời Lý vô cùng quý giá, trong đó có bia chùa Linh Xứng núi Ngưỡng Sơn (núi Hàm Rồng ngày nay) do Giác Tính Hải Chiếu đại sư Thích Pháp Bảo soạn vào năm 1128, khắc họa chân dung một Thái úy Lý Thường Kiệt (1019-1105), người “nắm sẵn mưu chước lớn của Triều đình”, khi biết “quân biên giới nhà Tống [có âm mưu] nhòm ngó nước ta” bèn “thống lĩnh quân sĩ, [tiến sang] diệt ba châu bốn trại [của chúng] như bẻ cành gỗ mục”. Rồi “chẳng bao lâu [quân giặc] lại ồ ạt kéo đến sông Như Nguyệt thề trả thù cho ba châu. Thái úy lại cầm quân chống giặc. Thái úy lấy tư cách biện sĩ mà phân tích cho giặc, không vất vả mà bọn đầu sỏ rã rời nhụt chí. Thế là giữ được an ninh cho xã tắc”:
“Lý
công nước Việt,
Noi dấu tiền nhân.
Cầm quân tất thắng,
Trị nước an dân.
Danh lừng Trung hạ,
Tiếng nức xa gần.
Vun trồng phúc đức,
Đạo Phật sùng tin...”
Tấm bia ra đời vào thời điểm rất gần những sự kiện lịch sử nóng bỏng là cuộc chiến Lý - Tống, vì thế có thể coi là một trang hồi ký sinh động của người đương đại viết một câu chuyện thời sự vừa diễn ra chưa bao lâu, làm nổi lên một nhân cách lịch sử sáng chói của thời đại mình. Cũng chính GS Hoàng Xuân Hãn còn tìm thấy tấm bia chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh ở hương Duy Tinh, quận Cửu Chân, nay thuộc thôn Duy Tinh, xã Văn Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa, cũng do cùng một tác giả Pháp Bảo soạn vào năm 1118, trước tấm bia trên đến 10 năm, nhưng lại nói về một ông Thông phán (chức quan chuyên trách về lương thực, ruộng đất và thuỷ lợi) họ Chu, là người được vua Lý Nhân Tông sai coi giữ quận Cửu Chân sau khi Lý Thường Kiệt mất vừa tròn 10 năm (1115), một nhân vật được nắm giữ việc quan lúc còn rất trẻ nhưng tài học vang lừng và tài trị dân nổi tiếng: “Chu công là người ôn hòa kính cẩn, khí khái thanh liêm. Lấy trung tín thờ người trên; lấy khoan nhân tiếp kẻ dưới. Nghe lời nói hay thì để mãi trong lòng; học đủ ba đông mà không biết mệt mỏi. Tinh thông kinh sử; uyển lệ văn chương. Tiếng khen lan truyền trong đám nho sinh; tên tuổi vang lừng nơi trường ốc”. Và khi đến lỵ sở Cửu Chân nhậm chức thì ông “quyết tâm thay cũ đổi mới”, “Không chùng không thẳng mà khoan mãnh dựa nhau; không mềm nắn rắn buông mà cương nhu hợp độ. Xếp đặt mọi việc; đều hợp lễ nghi. Khuyên nhân dân chăm việc nông tang; xét hình ngục cốt điều hòa ái. Cho nên trên dưới một lòng, bỏ hết kiện tụng; xóm làng vui vẻ, phong hóa thanh cao”. Tiếng tăm đồn thổi về triều, ông được vua Lý Nhân Tông triệu về kinh đô cho trông coi việc xây dựng kinh thành Thăng Long và cung điện của nhà Lý. Sau khi mọi việc hoàn thành, rất đẹp lòng vua, nên ông lại được đặc cách coi giữ toàn trấn Thanh Hóa, ngang chức với Lý Thường Kiệt trước khi từ trần:
“Coi
dân giữ đất,
Có bậc tài danh.
Việc quan trinh thuận,
Dốc hết lòng thành.
Người gần cung kính,
Người xa cảm tình.
Ban bố chiếu chỉ,
Vỗ yên dân lành.
Xóm làng hòa mục,
Kho đụn đầy nhanh.
Ngục hình không lạm,
Trị nước nổi danh...”
Thu thập được một cụm những tấm bia như vừa dẫn trên đây, GS Hoàng Xuân Hãn đã khai thác được nhiều tư liệu sử học và địa lý đặc sắc, soi sáng cho một công trình nổi tiếng của ông xuất bản vào năm 1949 tại Hà Nội là cuốn Lý Thường Kiệt, cho đến nay vẫn được các thế hệ học giả đi sau lấy làm mẫu mực.
Hai mươi năm sau những tìm tòi của Hoàng Xuân Hãn, khi được Viện Văn học giao cho phụ trách Nhóm thơ văn Lý - Trần, tôi đã cùng nhiều bạn bè trong Nhóm, thuộc nhiều thế hệ, vào nhiều khoảng thời gian khác nhau, như PGS Đỗ Văn Hỷ (đã quá cố), PGS TS Trần Thị Băng Thanh, PGS TS Phạm Tú Châu, các bạn Hoàng Lê, Lại Văn Hùng, Phạm Ngọc Lan, Đặng Thị Hảo, Phạm Văn Ánh, Quách Thu Hiền... tổ chức nhiều đợt khảo sát về các di chỉ Lý - Trần xưa để thu thập, bổ sung tư liệu. Đặc biệt, lần theo bước chân vị GS họ Hoàng, từ năm 1971 chúng tôi đã trở lại tìm hiểu các tấm bia thời Lý mà ông từng công bố trong cuốn sách của ông. Điều rất ngậm ngùi là ở Thanh Hóa, hết thảy các “kỷ vật” văn tự vô giá thuở nào Hoàng Xuân Hãn từng nâng niu thì nay đều đã hoàn toàn... mất bóng. Thậm chí không phải chỉ bia thôi mà một số ngôi chùa tiếng tăm như Linh Xứng (núi Ngưỡng Sơn / Hàm Rồng), Báo Ân (núi An Hoạch / Núi Nhồi), Hương Nghiêm (núi Càn Ni / thuộc xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hóa)... cũng trở thành phế tích hoặc đã ra tro bụi từ lâu. Khi đến chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh, nhìn quang cảnh ngôi chùa sầm uất xưa kia vẫn đứng uy nghi với các hoa văn rồng Lý khắc chạm tinh xảo ở các thềm đá bao quanh cao đến nửa mét còn giữ nguyên được nhiều chỗ, chúng tôi mừng hớn hở, đứng ngắm nghía thật lâu, tưởng như gặp lại được một người bạn tri âm tri kỷ. Ai dè khi đến tận nơi tấm bia nổi tiếng có ảnh trong cuốn Lý Thường Kiệt đang đứng lầm lũi ở mé bên phải sân chùa thì một cảnh tượng khiến ai nấy sững sờ: một tảng đá “sứt đầu mẻ trán”, với nhiều vết đạn lỗ chỗ sâu hoáy trên thân mình, cùng những dòng chữ Hán đã gần nhòe hết nét khắc, có vẻ như sượng sùng cúi mặt không còn muốn chào đón khách tham quan. Hỏi han người xung quanh thì vào thời kháng chiến chống Pháp, bộ đội về đóng trong chùa, cần tập bắn, nên có lúc đã... mượn bia làm mục tiêu cho tiện một công đôi việc (chống thực dân và chống phong kiến, bao gồm cả tôn giáo trong đó). May mà ngôi chùa quá danh tiếng nên không bị phong trào “hợp tự” năm 1948 đặt vào tầm ngắm, và nhờ đó bia vẫn chưa bị nung vôi. Cầm lòng không được, chúng tôi không khảo sát kỹ hơn nữa các di tích khác ở xung quanh chùa mà bảo nhau leo lên xe đạp về ngay.
Trở về Hà Nội, đành lần tìm trong Thư viện Viễn đông Bác cổ của Pháp cũ, bấy giờ đã trở thành Thư viện Khoa học xã hội Việt Nam. May mắn còn tìm được bản sao các văn bia do GS Hoàng Xuân Hãn lưu lại, lại tìm thêm được thác bản của chúng do chính Trường Viễn Đông Bác cổ Pháp cử người đi dập, nhờ đó tham bác với nhau để khảo đính các văn bia này và công bố trong Tập I Thơ văn Lý - Trần năm 1977. Cũng là một chút an ủi để niềm tin khỏi đến mức tiêu tan.
Thác bản bia Sùng Nghiêm Diên Thánh của Viễn đông Bác cổ Pháp trước 1945
Đến năm 1992, chúng tôi lại kéo nhau trở lại chùa Sùng Nghiêm. Bấy giờ chùa đã được trùng tu, khang trang hơn nhiều, nhưng nhiều hiện vật thời Lý còn giữ được cũng vì thế mà bị người trùng tu loại bỏ, như phần hoa văn rồng Lý ở các thềm bó vỉa xung quanh nền chùa bị lấy hết đi, gắn vào một bức tường để làm chứng tích, còn thì thay bằng đá chạm hoa sen mới được thi công, nét khắc nông và thô hơn rất nhiều.
Các tảng đá chạm hoa văn rồng Lý bó vỉa nền chùa bị bóc đi khi trùng tu
Dù sao, xem xét khắp từ chùa ngoài, gác chuông, nơi tàng giữ kiệu, các mộc bản lưu trữ, cho đến hậu cung... thì đây vẫn là ngôi chùa tương đối ít có những “sáng kiến táo bạo” trong quá trình trùng tu (nghĩa là mạnh tay xài tiền), do nhà sư nữ trụ trì vốn rất cẩn trọng, nên ít nhiều những di vật cổ kính vẫn còn giữ được. Phần hoành phi câu đối được thay mới không đáng kể, chưa đến nỗi làm “cộm mắt” người xem như vô số đình chùa miền Bắc.
Hoành phi mang dòng chữ “Sùng Nghiêm Diên Thánh tự” và các câu đối nơi chùa chính vẫn không thay đổi
Những cỗ kiệu xưa vẫn còn nguyên vẹn
Các bệ hoa sen bằng đá kê tượng Phật trong hậu cung cũng được giữ lại, với những mảng khắc chạm sóng nước có lẽ nếu có muộn cũng không xa lắm với thời điểm xuất xứ của ngôi chùa.
Bệ đá hoa sen và hoa văn sóng nước kê tượng Phật vẫn được giữ lại
Thế sự hà kham một tự bi!
Duy tấm bia Sùng Nghiêm Diên Thánh tự bi minh tính tự tuy cũng cố gắng “vá” lại bằng xi măng và đắp nổi chữ Hán trên trán bia, có dựng thêm nhà bia và xây một bệ bia hoa sen hẳn hoi, nhưng vì thế càng phô ra vẻ thảm thương của một “phế nhân” còn đầy vết đạn, và chữ thì mờ nhòe gần hết, đến mức nói như Cao Bá Quát: “Thế sự hà kham một tự bi” – Việc đời chịu sao cho thấu tình cảnh tấm bia nhòe chữ!
Khi chúng tôi vào khu nhà tổ, sư trụ trì đi vắng, chỉ có một bà vãi đưa ra một cuốn sổ ghi cảm tưởng để xin đoàn viết cho mấy dòng. Đang sẵn mối mặc cảm về tấm bia, tôi ghi ngay: “Xin nhà chùa hết sức lưu ý tìm mọi cách phục chế lại tấm bia giống như bia gốc, vì bản dập thuở xưa ở trung ương vẫn còn giữ được. Nếu không, dù chùa trùng tu tráng lệ đến đâu cũng không tránh được nỗi phiền muộn cho khách thăm chùa”.
Thế rồi bẵng đi đến 14 năm. Vào năm 2006, tôi vừa nghỉ hưu được một năm, một hôm bỗng nghe tiếng điện thoại reo, nhấc lên thì đầu dây bên kia là một giọng nữ nghe rõ tiếng nói vùng Thanh Hóa. Người ấy xưng tên là Thích Đàm Tâm và tìm hỏi GS Nguyễn Huệ Chi. Thì ra đây chính là vị sư trụ trì chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh mà năm xưa, khi chúng tôi đến vãng cảnh, vì nhà sư có việc đi vắng nên không được gặp. Nhưng lúc sư trở về, đọc được mấy lời tôi viết trong cuốn sổ cảm tưởng, lạ thay, bà không hề phật ý, trái lại, rất lấy làm tâm đắc. Đinh ninh lời khuyến cáo của tôi, sư hội chúng tăng trong chùa lại, nói đó cũng chính là tâm nguyện bấy lâu của mình, và kêu gọi khách vãng lai cũng như thiện nam tín nữ từ nay hãy dồn tiền công đức dành cho việc phục chế tấm bia này, nếu không thì quá xấu hổ. Ai nấy đều đồng lòng với sư. Trải qua 14 năm, số tiền lặng lẽ tích góp tính ra đã có thể tạm trang trải cho các công đoạn làm lại tấm bia, sư bèn tìm hỏi bằng được số điện thoại của tôi, xưng danh, và đặt thẳng vấn đề nhờ tôi đứng ra lo toan việc tái lập văn bản cũng như xem xét phương án thiết kế một mô hình sao cho thật lý tưởng để có thể bắt đầu khởi công khắc bia. Tôi nghe sư nói, kinh ngạc, ngỡ ngàng, đứng lặng giây lâu, và cuối cùng thì vỡ òa thành một niềm vui.
Lập
tức,
vài hôm sau tôi liên lạc lại với
anh chị em trong Nhóm Lý - Trần cũ và
vạch ra một kế hoạch cụ thể. Việc
trước mắt là khảo đính lại
thật chuẩn mặt trước văn bia vốn
đã được công bố trong Thơ
văn Lý - Trần
Tập I do tôi Chủ biên. Mọi người
nhất trí giao cho tôi tiếp tục đảm
nhiệm. Sử dụng thác bản của
Trường Viễn Đông Bác cổ Pháp
còn lưu giữ, soi kính lúp để
tham chiếu với văn bản in ảnh trong cuốn
Lý
Thường Kiệt
của Hoàng Xuân Hãn, tôi liệt kê
ra những chữ không còn đọc nổi
và đi tìm lời giải trong khi so sánh
với văn bản mà chúng tôi đã
khảo đính trong Thơ
văn Lý - Trần
Tập I (1977), kết hợp với Văn
khắc Hán Nôm
Việt
Nam
Tập I do GS Claudine Salmon và PGS Phan Văn Các
xác lập năm 1998, dựa trên thành
quả của chính bộ sách của chúng
tôi. Sau 2 tháng, bản khảo đính chi tiết của tôi xong xuôi, được
anh em trao nhau đọc và chấp nhận.
Chúng tôi liền tổ chức một
chuyến đi chùa Sùng Nghiêm vào
ngày 23-7-2006 để xem xét mặt sau tấm
bia xem có khắc chữ Hán nào không,
nếu có thì cũng phải tái lập
văn bản. Trách nhiệm việc đọc
phó thác cho vợ tôi, Nguyễn Kim Hưng,
bạn Phạm Văn Ánh (Viện Văn học)
và Nguyễn Văn Thanh (Viện Hán Nôm).
Hóa ra, đến nơi mới biết, chữ
Hán chiếm gần một nửa mặt bia
phía sau, nhưng trước nay chưa ai ghi
lại. Ba người đã dán mắt
vào đọc và đoán suốt cả
một buổi, rồi cùng nhau hội lại,
xác định được khá chắc
chắn 13 hàng chữ (không kể những
chữ đã mờ tịt), ghi rõ việc
cúng ruộng hậu điền cho chùa,
khắc lên bia vào ngày 26 tháng 10
năm Kỷ Sửu (dựa trên kiểu chữ
thì biết là vào thời hậu Lê
nhưng không rõ đích xác năm
nào). Đó là thêm một văn
bản thứ hai.
Chuyến
hành
hương chùa Sùng Nghiêm ngày
23-7-2006.
Từ trái sang, người thứ 3: Nguyễn Văn Thanh; thứ 4: Phạm Văn Ánh; thứ 5: Đặng Thị Hảo;
thứ 6: Thích Đàm Thành, đệ tử sư bà Thích Đàm Tâm; thứ 7: Nguyễn Kim Hưng.
Về phần tôi, đây là lần diện kiến chính thức sư bà Thích Đàm Tâm để nghe nhà sư trải lòng về nỗi niềm canh cánh đối với tấm bia kể từ khi cụ về chùa đây trụ trì. Và đây cũng là cơ hội để tôi tập hợp lại mớ tài liệu ghi chép tên họ những người đã cùng với nhà chùa phát tâm trong bấy nhiêu năm cho mục tiêu làm tấm bia mới.
Lần đầu diện kiến sư bà Thích Đàm Tâm ngày 23-7-2006
Trở về lại Hà Nội, hội ý với anh chị em, chúng tôi mời nhà thư pháp Lê Quốc Việt tham gia vào cuộc. Việt vui vẻ nhận lời, cùng chúng tôi bàn thảo rất kỹ cách thiết kế tấm bia. Dựa trên thác bản của Viễn Đông Bác cổ Pháp đã có, Việt nhận đảm đương mấy phần việc quan trọng: viết dòng chữ triện trên trán bia cùng vẽ mô hình rồng Lý hai bên chầu vào; thiết kể chuỗi hoa văn hoa dây leo xung quanh diềm bia và các mô-típ trang trí chạy ngang ở dưới trán bia cũng như dưới chân bia. Việt cũng nhận viết cho phần chữ Hán Hậu điền ở nửa mặt sau bia phỏng theo kiểu chữ thời Lê mà bàn tay tài hoa của anh thực hiện không mấy khó khăn. Nhưng phần chữ chính của văn bản mặt trước là chữ khải thời Lý - Trần thì Việt gợi ý, phải mời cho được nhà thư pháp Phan Bảo có uy tín bậc nhất của Thanh Hóa. Mặt khác, còn có một đế bia vốn không còn tồn tại, nay phải tìm cách tạo hình cho nó và phải tìm được một cách trang trí hoa văn thích hợp. Sau nhiều buổi trao đổi cặn kẽ, chúng tôi thống nhất làm một bệ bia cao nửa mét và chọn những mô-típ trang trí thời Lý tiêu biểu hiện còn. Việc này Việt cũng hăng hái nhận giúp cho luôn. Quả nhiên, chỉ chừng hai tháng, tham khảo hết các ảnh chụp còn lại trong các bảo tàng và sách vở đây đó, Việt đã thiết kế hoàn chỉnh mô hình một đế bia được khắc họa tỉ mỉ với kiểu trang trí ở tháp Chương Sơn còn lại. Ai nấy xem xong đều rất đẹp ý. Riêng tôi, phải tự mình đi vào Thanh Hóa gặp gỡ nhà thư pháp Phan Bảo. Rất may, cuộc hội ngộ ngộ diễn ra suôn sẻ. Tôi gặp được một con người lịch lãm, phong độ, ít nói nhưng rất cởi mở. Ông thết tôi thứ rượu cúc cất riêng cho mình tuyệt ngon, và khảng khái nhận lời tôi, dù món tiền bồi dưỡng mà tôi đưa đến chẳng tương xứng với tài năng công sức của ông. Y như rằng ông đã nói là làm. Cùng thời gian Việt làm xong đế bia thì chúng tôi cũng nhận được một bản chữ Hán từ Thanh Hóa gửi ra, kiểu chữ khải cổ, so với thác bản cứ ngỡ là hai chị em song sinh, nhưng một bên đã trải qua phong sương một nghìn năm, một bên còn nguyên vẻ nõn nà của thời son trẻ. Mừng biết mấy là mừng! Về phần mình, tôi cũng viết một bài Hậu ký cho nửa sau mặt bia còn lại, kể sơ lược tình trạng tấm bia qua nhiều thời kỳ lịch sử, quá trình nhà chùa cùng chúng tôi bắt tay vào “tân tạo”, cuối cùng là ghi tên những ai đã góp công sức vào công cuộc trùng tu này. Cho đến tháng Mười 2006 thì bản thiết kế chi tiết xong hoàn toàn. Lê Quốc Việt góp một phần công sức không nhỏ.
Mặt trước bản thiết kế
Mặt sau bản thiết kế gồm cả Hậu điền và Hậu ký
Việt còn đưa bản vẽ đến một công ty để in phóng to đúng kích cỡ trên vải nilon, và cùng chúng tôi kéo nhau vào chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh trình với sư bà Thích Đàm Tâm và Ban quản lý ngôi chùa một lần cuối cùng. Ấy là vào tháng Mười năm 2006. Lần này có thêm Quách Thu Hiền, một cô gái giỏi giang, mới về Ban văn học Cổ cận đại của Viện Văn học qua kỳ thi tuyển trước khi tôi nghỉ hưu. Chúng tôi ngồi soát xét lại văn bản ngay giữa sân chùa. sư bà và người đến chùa chứng giám đều không khỏi trầm trồ, kinh ngạc.
Những
người
đang kiểm tra lại bia,
từ trái sang: Phạm Văn Ánh, Quách Thu Hiền, Lê Quốc Việt, Nguyễn Huệ Chi
Những tưởng mọi việc thế là hoàn tất. Nào có ai học đến chữ ngờ. Khó khăn nảy ra bắt đầu ở việc tìm đá khắc bia. Chúng tôi chủ động thay mặt nhà chùa đi lùng đá có đến dăm bảy phen, chẳng nơi nào có đá mà mình ưng ý. Khác với việc khai thác đá thời xưa, làm bằng phương pháp thủ công, chậm nhưng đá đục ra nguyên phiến, nay các công ty đều dùng mìn lấy đá, nên ít còn kiếm được đá đúng khuôn khổ. Thảng hoặc có được tảng đá to thì thế nào nhìn kỹ cũng ẩn những đường nứt dọc ngang. Thậm chí có lần cả mấy anh chị em đã vào tận núi Nhồi, chịu đựng cái nóng hầm hập và bầu không khí bụi cát mù mịt, dò từng tảng đá nằm ngan ngác tại các công ty đá ở đây, cuối cùng vẫn phải ngao ngán lắc đầu. Thứ nữa là thợ khắc. Không ít người nói sẵn sàng khắc chữ đúng theo bản mẫu. Song khi đến nhìn họ làm thì chỉ là khoét chữ lên đá, chữ hiện hình đấy song không tài nào gọi được là khắc chữ Hán đúng kiểu của người thợ khắc thời cổ (cắt đá lõm xuống theo hình chữ V). Tìm cùng khắp mà rốt cuộc cũng chưa chấm được người nào. Thêm vào đấy, số tiền tích góp của nhà chùa cũng chẳng phải rủng rỉnh gì, tiêu việc này việc khác dần dần đã hầu cạn. Ước hẹn khởi công vào cuối năm 2006 thế rồi lại đành thất hẹn.
Lại 7 năm nữa trôi qua. Mùa xuân năm 2013, khoảng đầu tháng Tư, tôi lại nghe tiếng điện thoại reo. Lại là sư bà Thích Đàm Tâm, giọng nói giờ đây nghe đã mệt nhọc hơn nhiều nhưng niềm lạc quan không giấu được. “Lần này đã có đá tốt, cũng đã có thợ giỏi, những ba người. Tiền lạc quyên cũng đã đủ. Xin GS bắt đầu cho, kẻo tôi già mất rồi, sợ không sống được mấy nỗi nữa”. Tôi cảm động, hẹn với sư tuần sau cho thợ ra tôi thử tay nghề. Và ngay trong tuần đó, tôi điều chỉnh ngày tháng, bổ sung thêm tên người vào bài Hậu ký ở mặt sau tấm bia, cũng theo yêu cầu của tốp thợ, chữa lại một số chữ ở mặt trước, mà khi nhìn kỹ thấy ngòi bút lông của ông Phan Bảo vì sơ ý làm cho nét này hơi nhằng vào nét khác. Công việc chỉnh sửa, tập huấn cho thợ... làm ngày làm đêm, đúng là dứt điểm chỉ trong vòng một tuần.
Ba tháng tròn, thợ làm luôn tay không nghỉ, chạy ra chạy vào để gặp gỡ tôi hai phen. Đến đầu tháng Tám thì sư bà báo cái tin làm tôi nức lòng: “Việc khắc chữ coi như là xong, đang cho xây nhà bia, xin GS cho đoàn vào nghiệm thu sớm”. Còn gì sung sướng hơn!
Ngày 17-8-2013, một đoàn nghiệm thu kiêm tham quan, bao gồm những anh chị em đã bắt tay vào việc từ ngày còn trứng nước: Nguyễn Huệ Chi, Phạm Văn Ánh, Đặng Thị Hảo, Nguyễn Kim Hưng, Quách Thu Hiền; những nhà khoa học tự nhiên và xã hội: Chu Hảo, Lê Minh Hằng, Nguyễn Phạm Hùng, Nguyễn Xuân Diện, Khương Việt Hà, Đào Tiến Thi, Nguyễn Trí Sơn; và cả những nhà văn vốn yêu thích lịch sử thời Lý - Trần: Hoàng Quốc Hải, Vũ Ngọc Tiến; lại có thêm cả một cháu bé con Thạc sĩ Phạm Văn Ánh đi cùng với bố; từ sáng sớm đã cùng nhau lên một chiếc xe Ford tại đường Kim mã Thượng, Hà Nội, trực chỉ chùa Sùng Nghiêm ở ga Nghĩa Trang, Thanh Hóa, rẽ về hướng Đông 4 km, mà hành tiến. Xe chạy bon bon, chuyện trò rôm rả, và đến hơn 11 giờ đã áp tận cổng chùa.
Chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh treo cờ để đón đoàn
Anh chị em xuống xe, tiến vào cổng giữa những người đang đón đợi. Không có tiếng reo mừng nào. 5 tiếng đồng hồ là quá lâu đối với họ. Có người chờ không được tưởng đoàn đã bỏ cuộc nên ra về trước, như nhà thư pháp Phan Bảo. Nhưng thôi, đến được đã là may.
Việc đầu tiên mà ai cũng nóng lòng là ào tới phía bên phải ngôi chùa, băng qua giàn giáo, vôi vữa, để ngắm nhìn tấm bia mới. Ôi, thật hả lòng! Hệt như một tấm bia 10 thế kỷ trước, nhưng lại là bia vừa mới... khai sinh. Mới toanh! Cả mặt trước, mặt sau đều rõ từng nét chữ.
Mặt trước bia
Mặt sau bia
Chỉ có một điều khiến cả người chủ trì lẫn anh em bỏ công phục chế đều băn khoăn, lạ lẫm: đế bia đã thay đổi hoàn toàn mẫu mã so với thiết kế ban đầu. Vì sao? Không ai hiểu nổi. Về sau hỏi ra thì chỉ là bởi khắc theo mô hình của người thiết kế sẽ quá đắt, thời gian hoàn tất cũng sẽ quá lâu, do thế đám thợ khắc và người hưng công đã xúi sư bà “gật” cho họ được tự động thay đi, dùng hoa sen thế vào rồng Lý. Chỉ có vậy thôi! Còn làm sao nữa bây giờ! Mới biết, cái cố tật không tuân thủ nguyên tắc của người Việt, ở đâu, trong bất cứ việc nào cũng thật là khó sửa. Dù kỹ tính đến thế, vậy mà sự đời vẫn không chiều theo ý mình trăm phần trăm được. Âu cũng là định mệnh.
Tất
nhiên
là phải chụp ảnh. Những tấm ảnh
quý giá sẽ lưu lại lâu dài
một kỷ niệm đẹp, không bao giờ
quên, cho con cháu. Chụp ở cả bia mới
và bia cũ.
Trước tấm bia mới
Và trước tấm bia cũ
Các bạn nữ cũng tranh thủ chụp một tấm với nhau cho bõ công đến tận đây... “xem Trạng”
Rồi thì người nào vào nhiệm vụ ấy. Ai đọc soát lại bia hãy rướn mắt lên nhìn từng nét khắc xem đúng hay sai. Kết quả, còn tìm ra khá nhiều chữ khắc thiếu nét; lại có những chữ thợ khắc đang phải bỏ trống... Không hề gì. Đây mới là nghiệm thu chứ đâu đã xong. Cứ thu thập lại tất cả, thống kê đầy đủ, rồi sửa luôn một lần, thợ khắc hứa như vậy và Ban quản lý chùa Sùng Nghiêm cũng hứa như vậy.
Còn ai không phải đọc, soát, thì vào chùa đàm đạo với sư bà Thích Đàm Tâm. Thay mặt giới khoa học ở Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật đang có một dự án về việc dịch các câu đối hoành phi ở các đền chùa, GS Chu Hảo nói lên nguyện vọng của mình muốn nhà chùa tiếp tục cho khắc bản dịch lên một tấm bia y như tấm bia đã khắc. Sư bà và Ban quản lý ngồi nghe, xem chừng có vẻ chưa mặn mà cho lắm. Có lẽ họ đã thấm mệt.
GS Chu Hảo đang thuyết phục sư bà và Ban quản lý về việc khắc nốt bản dịch tấm bia
Dầu sao thì cho đến tận lúc ra về, cả đoàn khách và cả nhà chùa cũng vẫn chưa hết hào hứng với những gì đã đạt được. Một hành trình gian nan sánh bằng trèo lên quả núi cao ngất. Trèo suốt trong 21 năm (1992-2013)! Nhưng trèo lên đến đỉnh rồi thì quả thật nhìn lại mới thấy “đã”, thấy bõ cái công, phục chế ra phục chế. Mà điều đáng nói còn là: không tốn lấy một xu tiền công quỹ. Theo ông Phó ban Quản lý dự án trùng tu chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh tên Hải cho biết, thì trong 13 tỷ rưỡi tiền dành cho các hạng mục, không có hạng mục nào gọi là “phục sinh lại tấm bia”, và số tiền hiện còn giữ trong ngân hàng là 5 tỷ rưỡi. Ai nấy nghe đều tươi nét mặt khi bắt tay giã từ.
Chụp trước sân chùa khi từ giã
Vâng, đúng thế thật. Nhưng giá mà việc nào cũng làm được như thế. Khắp trong nước không một việc nào có cơ hội giúp cho những chiếc túi riêng căng phồng lên cả nhỉ?! Rồi, trầm ngâm, ngẫm ngợi thêm, thì..., ờ mà sao lạ thế chứ? Đây chẳng phải là một việc trọng đại có giá trị hàng đầu trong việc trùng tu các đền chùa cổ hay sao! Sao lại không chi tiền? Nếu cứ bắt anh trí thức dấn thân tự nguyện làm lấy hết mọi việc mà không nhận đồng nào, hoặc có nhận cũng chẳng bõ bèn, thì chẳng hóa ra... sống bằng “bùi tai” là đủ, “được tiếng khen ho hen chẳng còn” ư? Vậy ra, thân phận người trí thức bao giờ cũng là... “mặc cho thiên hạ đục, một mình ta trong” cơ đấy!
Hà Nội, 2-9-2013
N.H.C.
Các thao tác trên Tài liệu

markdown:
# Gian nan con đường phục chế một tấm bia thời Lý
**GIAN
NAN CON ĐƯỜNG PHỤC CHẾ **
MỘT TẤM
BIA THỜI LÝ
MỘT TẤM BIA THỜI LÝ
**Nguyễn
Huệ Chi**
Vào
khoảng
gần giữa những năm 40 thế kỷ
trước, khi Trường Bưởi tản cư
về Thanh Hóa để tránh bom phe Đồng
minh dội xuống quân Nhật đóng ở
Hà Nội, GS Hoàng Xuân Hãn –
thầy giáo của trường – đã
dành cơ hội đi điền dã vào
các ngày Chủ nhật để thám
sát nhiều đình chùa cổ trong cả
một vùng rộng lớn và bất ngờ
phát hiện ra những tấm bia thời Lý
vô cùng quý giá, trong đó có
bia chùa Linh Xứng núi Ngưỡng Sơn
(núi Hàm Rồng ngày nay) do Giác
Tính Hải Chiếu đại sư Thích
Pháp Bảo soạn vào năm 1128, khắc
họa chân dung một Thái úy Lý
Thường Kiệt (1019-1105),
người “
*nắm
sẵn mưu chước lớn của Triều
đình*”,
khi biết “ *quân
biên giới nhà Tống [có âm mưu]
nhòm ngó nước ta*”
bèn “ *thống
lĩnh quân sĩ, [tiến sang] diệt ba châu
bốn trại [của chúng] như bẻ cành
gỗ mục*”.
Rồi “ *chẳng
bao lâu [quân giặc] lại ồ ạt kéo
đến sông Như Nguyệt thề trả
thù cho ba châu. Thái úy lại cầm
quân chống giặc. Thái úy lấy tư
cách biện sĩ mà phân tích cho
giặc, không vất vả mà bọn đầu
sỏ rã rời nhụt chí. Thế là
giữ được an ninh cho xã tắc*”:
“
*Lý
công nước Việt,
Noi
dấu tiền nhân.
Cầm
quân tất thắng,
Trị
nước an dân.
Danh
lừng Trung hạ,
Tiếng
nức xa gần.
Vun
trồng phúc đức,
Đạo
Phật sùng tin...*”
Tấm
bia ra đời
vào thời điểm rất gần những
sự kiện lịch sử nóng bỏng là
cuộc chiến Lý - Tống, vì thế có
thể coi là một trang hồi ký sinh động
của người đương đại viết
một câu chuyện thời sự vừa diễn
ra chưa bao lâu, làm nổi lên một
nhân cách lịch sử sáng chói
của thời đại mình. Cũng chính
GS Hoàng Xuân Hãn còn tìm thấy
tấm bia chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh
ở hương Duy Tinh, quận Cửu Chân,
nay thuộc thôn Duy Tinh, xã Văn Lộc,
huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa, cũng
do cùng một tác giả Pháp Bảo
soạn vào năm 1118, trước tấm bia
trên đến 10 năm, nhưng lại nói
về một ông Thông phán (chức
quan chuyên trách về
lương thực, ruộng đất và thuỷ lợi)
họ Chu, là
người được vua Lý Nhân Tông
sai coi giữ quận Cửu Chân sau khi Lý
Thường Kiệt mất vừa tròn 10 năm
(1115), một nhân vật được nắm
giữ việc quan lúc còn rất trẻ
nhưng tài học vang lừng và tài
trị dân nổi tiếng: “
*Chu
công là người ôn hòa kính
cẩn, khí khái thanh liêm. Lấy trung
tín thờ người trên; lấy khoan
nhân tiếp kẻ dưới. Nghe lời nói
hay thì để mãi trong lòng; học
đủ ba đông mà không biết mệt
mỏi. Tinh thông kinh sử; uyển lệ văn
chương. Tiếng khen lan truyền trong đám
nho sinh; tên tuổi vang lừng nơi trường
ốc*”.
Và khi đến lỵ sở Cửu Chân
nhậm chức thì ông “ *quyết
tâm thay cũ đổi mới*”,
“ *Không
chùng không thẳng mà khoan mãnh dựa
nhau; không mềm nắn rắn buông mà
cương nhu hợp độ. Xếp đặt
mọi việc; đều hợp lễ nghi. Khuyên
nhân dân chăm việc nông tang; xét
hình ngục cốt điều hòa ái.
Cho nên trên dưới một lòng, bỏ
hết kiện tụng; xóm làng vui vẻ,
phong hóa thanh cao*”.
Tiếng tăm đồn thổi về triều,
ông được vua Lý Nhân Tông
triệu về kinh đô cho trông coi việc
xây dựng kinh thành Thăng Long và cung điện của nhà Lý. Sau khi mọi
việc
hoàn thành, rất đẹp lòng vua,
nên ông lại được đặc
cách coi giữ toàn trấn Thanh Hóa,
ngang chức với Lý Thường Kiệt
trước khi từ trần:
“
*Coi
dân giữ đất,
Có
bậc tài danh.
Việc
quan trinh thuận,
Dốc
hết lòng thành.
Người
gần cung kính,
Người
xa cảm tình.
Ban
bố chiếu chỉ,
Vỗ
yên dân lành.
Xóm
làng hòa mục,
Kho
đụn đầy nhanh.
Ngục
hình không lạm,
Trị
nước nổi danh...*”
Thu
thập được
một cụm những tấm bia như vừa dẫn
trên đây, GS Hoàng Xuân Hãn đã
khai thác được nhiều tư liệu
sử học và địa lý đặc
sắc, soi sáng cho một công trình nổi
tiếng của ông xuất bản vào năm
1949 tại Hà Nội là cuốn
*Lý
Thường Kiệt*,
cho đến nay vẫn được các thế
hệ học giả đi sau lấy làm mẫu
mực.
Hai
mươi
năm sau những tìm tòi của Hoàng
Xuân Hãn, khi được Viện Văn
học giao cho phụ trách Nhóm thơ văn
Lý - Trần, tôi đã cùng nhiều
bạn bè trong Nhóm, thuộc nhiều thế
hệ, vào nhiều khoảng thời gian khác
nhau, như PGS Đỗ Văn Hỷ (đã
quá cố), PGS TS Trần Thị Băng Thanh,
PGS TS Phạm Tú Châu, các bạn Hoàng
Lê, Lại Văn Hùng, Phạm Ngọc Lan,
Đặng Thị Hảo, Phạm Văn Ánh,
Quách Thu Hiền... tổ chức nhiều đợt
khảo sát về các di chỉ Lý -
Trần xưa để thu thập, bổ sung tư
liệu. Đặc biệt, lần theo bước
chân vị GS họ Hoàng, từ năm 1971
chúng tôi đã trở lại tìm
hiểu các tấm bia thời Lý mà
ông từng công bố trong cuốn sách
của ông. Điều rất ngậm ngùi
là ở Thanh Hóa, hết thảy các
“kỷ vật” văn tự vô giá
thuở nào Hoàng Xuân Hãn từng
nâng niu thì nay đều đã hoàn
toàn... mất bóng. Thậm chí không
phải chỉ bia thôi mà một số ngôi
chùa tiếng tăm như Linh Xứng (núi
Ngưỡng Sơn / Hàm Rồng), Báo Ân
(núi An Hoạch / Núi Nhồi), Hương
Nghiêm (núi Càn Ni / thuộc xã Thiệu
Trung, huyện Thiệu Hóa)... cũng trở
thành phế tích hoặc đã ra tro
bụi từ lâu. Khi đến chùa Sùng
Nghiêm Diên Thánh, nhìn quang cảnh
ngôi chùa sầm uất xưa kia vẫn
đứng uy nghi với các hoa văn rồng
Lý khắc chạm tinh xảo ở các
thềm đá bao quanh cao đến nửa mét
còn giữ nguyên được nhiều
chỗ, chúng tôi mừng hớn hở, đứng
ngắm nghía thật lâu, tưởng như
gặp lại được một người
bạn tri âm tri kỷ. Ai dè khi đến
tận nơi tấm bia nổi tiếng có ảnh
trong cuốn
*Lý
Thường Kiệt *đang
đứng lầm lũi ở mé bên phải
sân chùa thì một cảnh tượng
khiến ai nấy sững sờ: một tảng đá
“sứt đầu mẻ trán”, với
nhiều vết đạn lỗ chỗ sâu
hoáy trên thân mình, cùng những
dòng chữ Hán đã gần nhòe
hết nét khắc, có vẻ như sượng
sùng cúi mặt không còn muốn
chào đón khách tham quan. Hỏi han
người xung quanh thì vào thời kháng
chiến chống Pháp, bộ đội về
đóng trong chùa, cần tập bắn,
nên có lúc đã... mượn bia
làm mục tiêu cho tiện một công
đôi việc (chống thực dân và
chống phong kiến, bao gồm cả tôn giáo
trong đó). May mà ngôi chùa quá
danh tiếng nên không bị phong trào
“hợp tự” năm 1948 đặt vào
tầm ngắm, và nhờ đó bia vẫn
chưa bị nung vôi. Cầm lòng không
được, chúng tôi không khảo
sát kỹ hơn nữa các di tích khác
ở xung quanh chùa mà bảo nhau leo lên
xe đạp về ngay.
Trở
về
Hà Nội, đành lần tìm trong Thư
viện Viễn đông Bác cổ của
Pháp cũ, bấy giờ đã trở
thành Thư viện Khoa học xã hội
Việt Nam. May mắn còn tìm được
bản sao các văn bia do GS Hoàng Xuân
Hãn lưu lại, lại tìm thêm được
thác bản của chúng do chính Trường
Viễn Đông Bác cổ Pháp cử
người đi dập, nhờ đó tham bác
với nhau để khảo đính các
văn bia này và công bố trong Tập
I
*Thơ văn Lý - Trần*
năm 1977. Cũng là một chút an ủi
để niềm tin khỏi đến mức tiêu
tan.
Thác bản bia Sùng Nghiêm Diên Thánh của Viễn đông Bác cổ Pháp trước 1945
Đến năm 1992, chúng tôi lại kéo nhau trở lại chùa Sùng Nghiêm. Bấy giờ chùa đã được trùng tu, khang trang hơn nhiều, nhưng nhiều hiện vật thời Lý còn giữ được cũng vì thế mà bị người trùng tu loại bỏ, như phần hoa văn rồng Lý ở các thềm bó vỉa xung quanh nền chùa bị lấy hết đi, gắn vào một bức tường để làm chứng tích, còn thì thay bằng đá chạm hoa sen mới được thi công, nét khắc nông và thô hơn rất nhiều.
Các tảng đá chạm hoa văn rồng Lý bó vỉa nền chùa bị bóc đi khi trùng tu
Dù sao, xem xét khắp từ chùa ngoài, gác chuông, nơi tàng giữ kiệu, các mộc bản lưu trữ, cho đến hậu cung... thì đây vẫn là ngôi chùa tương đối ít có những “sáng kiến táo bạo” trong quá trình trùng tu (nghĩa là mạnh tay xài tiền), do nhà sư nữ trụ trì vốn rất cẩn trọng, nên ít nhiều những di vật cổ kính vẫn còn giữ được. Phần hoành phi câu đối được thay mới không đáng kể, chưa đến nỗi làm “cộm mắt” người xem như vô số đình chùa miền Bắc.
Hoành phi mang dòng chữ “Sùng Nghiêm Diên Thánh tự” và các câu đối nơi chùa chính vẫn không thay đổi
Những cỗ kiệu xưa vẫn còn nguyên vẹn
Các bệ hoa sen bằng đá kê tượng Phật trong hậu cung cũng được giữ lại, với những mảng khắc chạm sóng nước có lẽ nếu có muộn cũng không xa lắm với thời điểm xuất xứ của ngôi chùa.
Bệ đá hoa sen và hoa văn sóng nước kê tượng Phật vẫn được giữ lại
![ images6](https://www.diendan.org/viet-nam/gian-nan-con-duong-phuc-che-mot-tam-bia-thoi-ly/nhc_phucche-bia-thoily_6.jpg)
*Thế
sự hà
kham một tự bi*!
Duy
tấm bia
*Sùng
Nghiêm Diên Thánh tự bi minh tính tự*
tuy cũng cố gắng “vá” lại
bằng xi măng và đắp nổi chữ
Hán trên trán bia, có dựng thêm
nhà bia và xây một bệ bia hoa sen hẳn
hoi, nhưng vì thế càng phô ra vẻ
thảm thương của một “phế
nhân” còn đầy vết đạn,
và chữ thì mờ nhòe gần hết,
đến mức nói như Cao Bá Quát:
“ *Thế
sự hà kham một tự bi*”
– Việc đời chịu sao cho thấu tình
cảnh tấm bia nhòe chữ!
Khi
chúng tôi
vào khu nhà tổ, sư trụ trì đi
vắng, chỉ có một bà vãi đưa
ra một cuốn sổ ghi cảm tưởng để
xin đoàn viết cho mấy dòng. Đang
sẵn mối mặc cảm về tấm bia, tôi
ghi ngay: “
*Xin
nhà chùa hết sức lưu ý tìm
mọi cách phục chế lại tấm bia
giống như bia gốc, vì bản dập
thuở xưa ở trung ương vẫn còn
giữ được. Nếu không, dù chùa
trùng tu tráng lệ đến đâu
cũng không tránh được nỗi
phiền muộn cho khách thăm chùa*”.
Thế rồi bẵng đi đến 14 năm. Vào năm 2006, tôi vừa nghỉ hưu được một năm, một hôm bỗng nghe tiếng điện thoại reo, nhấc lên thì đầu dây bên kia là một giọng nữ nghe rõ tiếng nói vùng Thanh Hóa. Người ấy xưng tên là Thích Đàm Tâm và tìm hỏi GS Nguyễn Huệ Chi. Thì ra đây chính là vị sư trụ trì chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh mà năm xưa, khi chúng tôi đến vãng cảnh, vì nhà sư có việc đi vắng nên không được gặp. Nhưng lúc sư trở về, đọc được mấy lời tôi viết trong cuốn sổ cảm tưởng, lạ thay, bà không hề phật ý, trái lại, rất lấy làm tâm đắc. Đinh ninh lời khuyến cáo của tôi, sư hội chúng tăng trong chùa lại, nói đó cũng chính là tâm nguyện bấy lâu của mình, và kêu gọi khách vãng lai cũng như thiện nam tín nữ từ nay hãy dồn tiền công đức dành cho việc phục chế tấm bia này, nếu không thì quá xấu hổ. Ai nấy đều đồng lòng với sư. Trải qua 14 năm, số tiền lặng lẽ tích góp tính ra đã có thể tạm trang trải cho các công đoạn làm lại tấm bia, sư bèn tìm hỏi bằng được số điện thoại của tôi, xưng danh, và đặt thẳng vấn đề nhờ tôi đứng ra lo toan việc tái lập văn bản cũng như xem xét phương án thiết kế một mô hình sao cho thật lý tưởng để có thể bắt đầu khởi công khắc bia. Tôi nghe sư nói, kinh ngạc, ngỡ ngàng, đứng lặng giây lâu, và cuối cùng thì vỡ òa thành một niềm vui.
Lập
tức,
vài hôm sau tôi liên lạc lại với
anh chị em trong Nhóm Lý - Trần cũ và
vạch ra một kế hoạch cụ thể. Việc
trước mắt là khảo đính lại
thật chuẩn mặt trước văn bia vốn
đã được công bố trong
*Thơ
văn Lý - Trần*
Tập I do tôi Chủ biên. Mọi người
nhất trí giao cho tôi tiếp tục đảm
nhiệm. Sử dụng thác bản của
Trường Viễn Đông Bác cổ Pháp
còn lưu giữ, soi kính lúp để
tham chiếu với văn bản in ảnh trong cuốn
*Lý
Thường Kiệt*
của Hoàng Xuân Hãn, tôi liệt kê
ra những chữ không còn đọc nổi
và đi tìm lời giải trong khi so sánh
với văn bản mà chúng tôi đã
khảo đính trong *Thơ
văn Lý - Trần*
Tập I (1977), kết hợp với *Văn
khắc Hán Nôm*
*Việt
Nam*
Tập I do GS Claudine Salmon và PGS Phan Văn Các
xác lập năm 1998, dựa trên thành
quả của chính bộ sách của chúng
tôi. Sau 2 tháng, bản khảo đính chi tiết của tôi xong xuôi, được
anh em trao nhau đọc và chấp nhận.
Chúng tôi liền tổ chức một
chuyến đi chùa Sùng Nghiêm vào
ngày 23-7-2006 để xem xét mặt sau tấm
bia xem có khắc chữ Hán nào không,
nếu có thì cũng phải tái lập
văn bản. Trách nhiệm việc đọc
phó thác cho vợ tôi, Nguyễn Kim Hưng,
bạn Phạm Văn Ánh (Viện Văn học)
và Nguyễn Văn Thanh (Viện Hán Nôm).
Hóa ra, đến nơi mới biết, chữ
Hán chiếm gần một nửa mặt bia
phía sau, nhưng trước nay chưa ai ghi
lại. Ba người đã dán mắt
vào đọc và đoán suốt cả
một buổi, rồi cùng nhau hội lại,
xác định được khá chắc
chắn 13 hàng chữ (không kể những
chữ đã mờ tịt), ghi rõ việc
cúng ruộng hậu điền cho chùa,
khắc lên bia vào ngày 26 tháng 10
năm Kỷ Sửu (dựa trên kiểu chữ
thì biết là vào thời hậu Lê
nhưng không rõ đích xác năm
nào). Đó là thêm một văn
bản thứ hai.
Chuyến
hành
hương chùa Sùng Nghiêm ngày
23-7-2006.
Từ trái sang, người thứ 3: Nguyễn Văn Thanh; thứ 4: Phạm Văn Ánh; thứ 5: Đặng Thị Hảo;
thứ 6: Thích Đàm Thành, đệ tử sư bà Thích Đàm Tâm; thứ 7: Nguyễn Kim Hưng.
Về phần tôi, đây là lần diện kiến chính thức sư bà Thích Đàm Tâm để nghe nhà sư trải lòng về nỗi niềm canh cánh đối với tấm bia kể từ khi cụ về chùa đây trụ trì. Và đây cũng là cơ hội để tôi tập hợp lại mớ tài liệu ghi chép tên họ những người đã cùng với nhà chùa phát tâm trong bấy nhiêu năm cho mục tiêu làm tấm bia mới.
Lần đầu diện kiến sư bà Thích Đàm Tâm ngày 23-7-2006
Trở
về
lại Hà Nội, hội ý với anh chị
em, chúng tôi mời nhà thư pháp
Lê Quốc Việt tham gia vào cuộc. Việt
vui vẻ nhận lời, cùng chúng tôi
bàn thảo rất kỹ cách thiết kế
tấm bia. Dựa trên thác bản của
Viễn Đông Bác cổ Pháp đã
có, Việt nhận đảm đương
mấy phần việc quan trọng: viết dòng
chữ triện trên trán bia cùng vẽ
mô hình rồng Lý hai bên chầu
vào; thiết kể chuỗi hoa văn hoa dây
leo xung quanh diềm bia và các mô-típ
trang trí chạy ngang ở dưới trán
bia cũng như dưới chân bia. Việt
cũng nhận viết cho phần chữ Hán
*Hậu
điền*
ở nửa mặt sau bia phỏng theo kiểu chữ
thời Lê mà bàn tay tài hoa của
anh thực hiện không mấy khó khăn.
Nhưng phần chữ chính của văn bản
mặt trước là chữ khải thời
Lý - Trần thì Việt gợi ý, phải
mời cho được nhà thư pháp
Phan Bảo có uy tín bậc nhất của
Thanh Hóa. Mặt khác, còn có một
đế bia vốn không còn tồn tại,
nay phải tìm cách tạo hình cho nó
và phải tìm được một cách
trang trí hoa văn thích hợp. Sau nhiều
buổi trao đổi cặn kẽ, chúng tôi
thống nhất làm một bệ bia cao nửa
mét và chọn những mô-típ trang
trí thời Lý tiêu biểu hiện còn.
Việc này Việt cũng hăng hái nhận
giúp cho luôn. Quả nhiên, chỉ chừng
hai tháng, tham khảo hết các ảnh chụp
còn lại trong các bảo tàng và
sách vở đây đó, Việt đã
thiết kế hoàn chỉnh mô hình một
đế bia được khắc họa tỉ
mỉ với kiểu trang trí ở tháp
Chương Sơn còn lại. Ai nấy xem xong
đều rất đẹp ý. Riêng tôi,
phải tự mình đi vào Thanh Hóa
gặp gỡ nhà thư pháp Phan Bảo.
Rất may, cuộc hội ngộ ngộ diễn ra
suôn sẻ. Tôi gặp được một
con người lịch lãm, phong độ, ít
nói nhưng rất cởi mở. Ông thết
tôi thứ rượu cúc cất riêng
cho mình tuyệt ngon, và khảng khái
nhận lời tôi, dù món tiền bồi
dưỡng mà tôi đưa đến
chẳng tương xứng với tài năng
công sức của ông. Y như rằng ông
đã nói là làm. Cùng thời
gian Việt làm xong đế bia thì chúng
tôi cũng nhận được một bản
chữ Hán từ Thanh Hóa gửi ra, kiểu
chữ khải cổ, so với thác bản cứ
ngỡ là hai chị em song sinh, nhưng một
bên đã trải qua phong sương một
nghìn năm, một bên còn nguyên vẻ
nõn nà của thời son trẻ. Mừng
biết mấy là mừng! Về phần mình,
tôi cũng viết một bài *Hậu
ký*
cho nửa sau mặt bia còn lại, kể sơ
lược tình trạng tấm bia qua nhiều
thời kỳ lịch sử, quá trình nhà
chùa cùng chúng tôi bắt tay vào
“tân tạo”, cuối cùng là
ghi tên những ai đã góp công sức
vào công cuộc trùng tu này. Cho đến
tháng Mười 2006 thì bản thiết kế
chi tiết xong hoàn toàn. Lê Quốc Việt
góp một phần công sức không nhỏ.
Mặt trước bản thiết kế
Mặt sau bản thiết kế gồm cả Hậu điền và Hậu ký
Việt còn đưa bản vẽ đến một công ty để in phóng to đúng kích cỡ trên vải nilon, và cùng chúng tôi kéo nhau vào chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh trình với sư bà Thích Đàm Tâm và Ban quản lý ngôi chùa một lần cuối cùng. Ấy là vào tháng Mười năm 2006. Lần này có thêm Quách Thu Hiền, một cô gái giỏi giang, mới về Ban văn học Cổ cận đại của Viện Văn học qua kỳ thi tuyển trước khi tôi nghỉ hưu. Chúng tôi ngồi soát xét lại văn bản ngay giữa sân chùa. sư bà và người đến chùa chứng giám đều không khỏi trầm trồ, kinh ngạc.
Những
người
đang kiểm tra lại bia,
từ trái sang: Phạm Văn Ánh, Quách Thu Hiền, Lê Quốc Việt, Nguyễn Huệ Chi
Những tưởng mọi việc thế là hoàn tất. Nào có ai học đến chữ ngờ. Khó khăn nảy ra bắt đầu ở việc tìm đá khắc bia. Chúng tôi chủ động thay mặt nhà chùa đi lùng đá có đến dăm bảy phen, chẳng nơi nào có đá mà mình ưng ý. Khác với việc khai thác đá thời xưa, làm bằng phương pháp thủ công, chậm nhưng đá đục ra nguyên phiến, nay các công ty đều dùng mìn lấy đá, nên ít còn kiếm được đá đúng khuôn khổ. Thảng hoặc có được tảng đá to thì thế nào nhìn kỹ cũng ẩn những đường nứt dọc ngang. Thậm chí có lần cả mấy anh chị em đã vào tận núi Nhồi, chịu đựng cái nóng hầm hập và bầu không khí bụi cát mù mịt, dò từng tảng đá nằm ngan ngác tại các công ty đá ở đây, cuối cùng vẫn phải ngao ngán lắc đầu. Thứ nữa là thợ khắc. Không ít người nói sẵn sàng khắc chữ đúng theo bản mẫu. Song khi đến nhìn họ làm thì chỉ là khoét chữ lên đá, chữ hiện hình đấy song không tài nào gọi được là khắc chữ Hán đúng kiểu của người thợ khắc thời cổ (cắt đá lõm xuống theo hình chữ V). Tìm cùng khắp mà rốt cuộc cũng chưa chấm được người nào. Thêm vào đấy, số tiền tích góp của nhà chùa cũng chẳng phải rủng rỉnh gì, tiêu việc này việc khác dần dần đã hầu cạn. Ước hẹn khởi công vào cuối năm 2006 thế rồi lại đành thất hẹn.
Lại
7 năm
nữa trôi qua. Mùa xuân năm 2013, khoảng
đầu tháng Tư, tôi lại nghe tiếng
điện thoại reo. Lại là sư bà
Thích Đàm Tâm, giọng nói giờ
đây nghe đã mệt nhọc hơn
nhiều nhưng niềm lạc quan không giấu
được. “
*Lần
này đã có đá tốt, cũng
đã có thợ giỏi, những ba người. Tiền lạc quyên cũng đã đủ.
Xin GS bắt đầu cho, kẻo tôi già
mất rồi, sợ không sống được
mấy nỗi nữa*”.
Tôi cảm động, hẹn với sư tuần
sau cho thợ ra tôi thử tay nghề. Và
ngay trong tuần đó, tôi điều chỉnh
ngày tháng, bổ sung thêm tên người
vào bài *Hậu
ký*
ở mặt sau tấm bia, cũng theo yêu cầu
của tốp thợ, chữa lại một số
chữ ở mặt trước, mà khi nhìn
kỹ thấy ngòi bút lông của ông
Phan Bảo vì sơ ý làm cho nét
này hơi nhằng vào nét khác.
Công việc chỉnh sửa, tập huấn cho
thợ... làm ngày làm đêm, đúng
là dứt điểm chỉ trong vòng một
tuần.
Ba
tháng
tròn, thợ làm luôn tay không nghỉ,
chạy ra chạy vào để gặp gỡ
tôi hai phen. Đến đầu tháng Tám
thì sư bà báo cái tin làm tôi
nức lòng: “
*Việc
khắc chữ coi như là xong, đang cho xây
nhà bia, xin GS cho đoàn vào nghiệm
thu sớm*”.
Còn gì sung sướng hơn!
Ngày 17-8-2013, một đoàn nghiệm thu kiêm tham quan, bao gồm những anh chị em đã bắt tay vào việc từ ngày còn trứng nước: Nguyễn Huệ Chi, Phạm Văn Ánh, Đặng Thị Hảo, Nguyễn Kim Hưng, Quách Thu Hiền; những nhà khoa học tự nhiên và xã hội: Chu Hảo, Lê Minh Hằng, Nguyễn Phạm Hùng, Nguyễn Xuân Diện, Khương Việt Hà, Đào Tiến Thi, Nguyễn Trí Sơn; và cả những nhà văn vốn yêu thích lịch sử thời Lý - Trần: Hoàng Quốc Hải, Vũ Ngọc Tiến; lại có thêm cả một cháu bé con Thạc sĩ Phạm Văn Ánh đi cùng với bố; từ sáng sớm đã cùng nhau lên một chiếc xe Ford tại đường Kim mã Thượng, Hà Nội, trực chỉ chùa Sùng Nghiêm ở ga Nghĩa Trang, Thanh Hóa, rẽ về hướng Đông 4 km, mà hành tiến. Xe chạy bon bon, chuyện trò rôm rả, và đến hơn 11 giờ đã áp tận cổng chùa.
Chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh treo cờ để đón đoàn
Anh chị em xuống xe, tiến vào cổng giữa những người đang đón đợi. Không có tiếng reo mừng nào. 5 tiếng đồng hồ là quá lâu đối với họ. Có người chờ không được tưởng đoàn đã bỏ cuộc nên ra về trước, như nhà thư pháp Phan Bảo. Nhưng thôi, đến được đã là may.
Việc đầu tiên mà ai cũng nóng lòng là ào tới phía bên phải ngôi chùa, băng qua giàn giáo, vôi vữa, để ngắm nhìn tấm bia mới. Ôi, thật hả lòng! Hệt như một tấm bia 10 thế kỷ trước, nhưng lại là bia vừa mới... khai sinh. Mới toanh! Cả mặt trước, mặt sau đều rõ từng nét chữ.
Mặt trước bia
Mặt sau bia
Chỉ có một điều khiến cả người chủ trì lẫn anh em bỏ công phục chế đều băn khoăn, lạ lẫm: đế bia đã thay đổi hoàn toàn mẫu mã so với thiết kế ban đầu. Vì sao? Không ai hiểu nổi. Về sau hỏi ra thì chỉ là bởi khắc theo mô hình của người thiết kế sẽ quá đắt, thời gian hoàn tất cũng sẽ quá lâu, do thế đám thợ khắc và người hưng công đã xúi sư bà “gật” cho họ được tự động thay đi, dùng hoa sen thế vào rồng Lý. Chỉ có vậy thôi! Còn làm sao nữa bây giờ! Mới biết, cái cố tật không tuân thủ nguyên tắc của người Việt, ở đâu, trong bất cứ việc nào cũng thật là khó sửa. Dù kỹ tính đến thế, vậy mà sự đời vẫn không chiều theo ý mình trăm phần trăm được. Âu cũng là định mệnh.
Tất
nhiên
là phải chụp ảnh. Những tấm ảnh
quý giá sẽ lưu lại lâu dài
một kỷ niệm đẹp, không bao giờ
quên, cho con cháu. Chụp ở cả bia mới
và bia cũ.
Trước tấm bia mới
![ ](https://www.diendan.org/viet-nam/gian-nan-con-duong-phuc-che-mot-tam-bia-thoi-ly/nhc_phucche-bia-thoily_17.jpg)
Và trước tấm bia cũ
Các bạn nữ cũng tranh thủ chụp một tấm với nhau cho bõ công đến tận đây... “xem Trạng”
Rồi thì người nào vào nhiệm vụ ấy. Ai đọc soát lại bia hãy rướn mắt lên nhìn từng nét khắc xem đúng hay sai. Kết quả, còn tìm ra khá nhiều chữ khắc thiếu nét; lại có những chữ thợ khắc đang phải bỏ trống... Không hề gì. Đây mới là nghiệm thu chứ đâu đã xong. Cứ thu thập lại tất cả, thống kê đầy đủ, rồi sửa luôn một lần, thợ khắc hứa như vậy và Ban quản lý chùa Sùng Nghiêm cũng hứa như vậy.
Còn ai không phải đọc, soát, thì vào chùa đàm đạo với sư bà Thích Đàm Tâm. Thay mặt giới khoa học ở Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật đang có một dự án về việc dịch các câu đối hoành phi ở các đền chùa, GS Chu Hảo nói lên nguyện vọng của mình muốn nhà chùa tiếp tục cho khắc bản dịch lên một tấm bia y như tấm bia đã khắc. Sư bà và Ban quản lý ngồi nghe, xem chừng có vẻ chưa mặn mà cho lắm. Có lẽ họ đã thấm mệt.
GS Chu Hảo đang thuyết phục sư bà và Ban quản lý về việc khắc nốt bản dịch tấm bia
Dầu sao thì cho đến tận lúc ra về, cả đoàn khách và cả nhà chùa cũng vẫn chưa hết hào hứng với những gì đã đạt được. Một hành trình gian nan sánh bằng trèo lên quả núi cao ngất. Trèo suốt trong 21 năm (1992-2013)! Nhưng trèo lên đến đỉnh rồi thì quả thật nhìn lại mới thấy “đã”, thấy bõ cái công, phục chế ra phục chế. Mà điều đáng nói còn là: không tốn lấy một xu tiền công quỹ. Theo ông Phó ban Quản lý dự án trùng tu chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh tên Hải cho biết, thì trong 13 tỷ rưỡi tiền dành cho các hạng mục, không có hạng mục nào gọi là “phục sinh lại tấm bia”, và số tiền hiện còn giữ trong ngân hàng là 5 tỷ rưỡi. Ai nấy nghe đều tươi nét mặt khi bắt tay giã từ.
Chụp trước sân chùa khi từ giã
Vâng, đúng thế thật. Nhưng giá mà việc nào cũng làm được như thế. Khắp trong nước không một việc nào có cơ hội giúp cho những chiếc túi riêng căng phồng lên cả nhỉ?! Rồi, trầm ngâm, ngẫm ngợi thêm, thì..., ờ mà sao lạ thế chứ? Đây chẳng phải là một việc trọng đại có giá trị hàng đầu trong việc trùng tu các đền chùa cổ hay sao! Sao lại không chi tiền? Nếu cứ bắt anh trí thức dấn thân tự nguyện làm lấy hết mọi việc mà không nhận đồng nào, hoặc có nhận cũng chẳng bõ bèn, thì chẳng hóa ra... sống bằng “bùi tai” là đủ, “được tiếng khen ho hen chẳng còn” ư? Vậy ra, thân phận người trí thức bao giờ cũng là... “mặc cho thiên hạ đục, một mình ta trong” cơ đấy!
Hà Nội, 2-9-2013
**N.H.C.**
Các thao tác trên Tài liệu


text:
Zostavax (thông tin Vaccine zoster sống cho bệnh zona)
By member of dieutri.vn
Tên chung: Vaccine zoster sống.
Thương hiệu: Zostavax.
Zostavax là gì?
Zostavax (zoster vaccine sống) được sử dụng để ngăn chặn virus herpes zoster (giời leo) ở những người 50 tuổi trở lên.
Herpes zoster gây ra bởi virus cùng gây bệnh thủy đậu ở trẻ em. Khi virus này trở lên hoạt động lại ở một người trưởng thành, nó có thể gây ra herpes zoster, hoặc bệnh zona. Zoster vaccine sống là một vắc-xin giúp ngăn ngừa bệnh zona.
Zostavax hoạt động bằng cách cho một liều nhỏ virus, làm cho cơ thể phát triển khả năng miễn dịch với bệnh. Vắc-xin này không có tác dụng với nhiễm hoạt động được phát triển trong cơ thể.
Zostavax không điều trị bệnh zona hoặc đau thần kinh do bệnh zona.
Thông tin quan trọng
Vẫn có thể dùng được vắc xin nếu bị cảm nhẹ. Nếu có bệnh lao, hoặc bất kỳ bệnh nặng khác với sốt hoặc bất kỳ loại nhiễm trùng, đợi cho đến khi tốt hơn trước khi dùng Zostavax.
Không nên dùng vắc xin nhắc lại nếu đã có phản ứng dị ứng đe dọa tính mạng sau liều đầu tiên.
Theo dõi bất kỳ và tất cả các tác dụng phụ có sau khi dùng Zostavax. Nếu cần liều nhắc lại, cần phải báo cho bác sĩ biết nếu liều trước đó gây ra bất kỳ tác dụng phụ.
Bị nhiễm herpes zoster (giời leo) nguy hiểm đối với sức khỏe hơn là dùng vắc-xin này. Tuy nhiên, như bất cứ thuốc, Zostavax có thể gây ra tác dụng phụ, nhưng các nguy cơ tác dụng phụ nghiêm trọng là cực kỳ thấp.
Không dùng vắc-xin này nếu có bệnh bạch cầu hoặc lymphoma (ung thư khác ảnh hưởng đến tủy xương), có tiền sử dị ứng với neomycin (Mycifradin, Neo-Fradin, Neo-Tab). không nên chủng ngừa zoster sống nếu đang mang thai, hoặc nếu có bệnh lao không được điều trị tích cực, bất kỳ loại ung thư ảnh hưởng đến tủy xương, hoặc hệ thống miễn dịch yếu gây ra bởi bệnh (như HIV hoặc AIDS) hoặc dùng thuốc như steroid hoặc hóa trị.
Trước khi dùng Zostavax
Không nên dùng Zostavax nếu có:
Bệnh lao không được điều trị tích cực;
Bệnh bạch cầu, ung thư hạch, hay bệnh ung thư nào khác tủy xương;
Tiền sử dị ứng với gelatin hoặc neomycin (Mycifradin, Neo-Fradin, Neo-Tab);
Hệ thống miễn dịch yếu gây ra bởi bệnh (như HIV hoặc AIDS), hoặc dùng thuốc như steroid hoặc hóa trị; hoặc là
Đang mang thai.
Để chắc chắn rằng có thể yên tâm dùng Zostavax, cho bác sĩ biết nếu có bất kỳ các vấn đề khác:
Tiền sử dị ứng với bất kỳ vắc-xin;
Đã dùng một vaccine "sống" trong vòng 4 tuần qua; hoặc là
Đã bị bệnh thủy đậu.
Vẫn có thể nhận được vắc xin nếu bị cảm nhẹ. Nếu có bệnh lao, hoặc bất kỳ bệnh nặng khác với sốt hoặc bất kỳ loại nhiễm trùng, đợi cho đến khi tốt hơn trước khi dùng Zostavax.
Người ta không biết liệu Zostavax là có hại cho thai nhi. Tuy nhiên, vaccine này không phải là để sử dụng ở phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ và không nên được dùng cho phụ nữ mang thai. Người ta không biết liệu thuốc chủng ngừa zoster sống có đi vào sữa mẹ, hoặc nếu nó có thể gây hại cho em bé bú. Không sử dụng thuốc này mà không nói với bác sĩ nếu đang cho con bú. Zostavax không nên được dùng cho một đứa trẻ.
Nên dùng Zostavax thế nào?
Zostavax được dùng tiêm dưới da. Dùng vắc-xin này trong cơ sở y tế hoặc các cơ sở khám của bác sĩ.
Zostavax thường được dùng tiêm một lần. Trừ khi bác sĩ cho biết nếu không sẽ không cần vaccine tăng cường.
Có thể dùng vắc-xin khác cùng một lúc dùng Zostavax.
Điều gì xảy ra nếu bỏ lỡ một liều?
Zostavax được dùng tiêm một lần, không có lịch trình dùng thuốc.
Điều gì xảy ra nếu quá liều?
Quá liều vaccine zoster sống không thể xảy ra.
Nên tránh những gì?
Nếu cần phải dùng vaccine sống, chờ ít nhất 4 tuần sau khi dùng vaccine zoster. Vắc xin sống bao gồm sởi, quai bị, rubella (MMR), bại liệt đường uống, bệnh thủy đậu (trái rạ), bệnh thương hàn, BCG (Bacillus Calmette và Guérin), và cúm.
Sau khi dùng Zostavax, nếu phát triển phát ban da giống như bệnh zona, tránh tiếp xúc với những người khác, những người chưa bao giờ bị bệnh thủy đậu (đặc biệt là trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai, hoặc một ai đó với hệ thống miễn dịch yếu). Ngoài ra, tránh tiếp xúc với các cá nhân nếu phát triển phát ban hoặc phản ứng khác mà vắc-xin được tiêm vào da.
Tác dụng phụ Zostavax
Không nên dùng loại vắc xin zoster lần thứ hai trực tiếp nếu đã có phản ứng dị ứng đe dọa tính mạng sau khi liều đầu tiên. Theo dõi bất kỳ và tất cả các tác dụng phụ có sau khi dùng Zostavax. Nếu cần liều nhắc lại, cần phải báo cho bác sĩ biết nếu liều trước đó gây ra bất kỳ tác dụng phụ.
Bị nhiễm bệnh zona là nguy hiểm hơn nhiều đối với sức khỏe hơn là tiêm vaccine để bảo vệ chống lại nó. Giống như bất kỳ loại thuốc, Zostavax có thể gây ra tác dụng phụ, nhưng các nguy cơ tác dụng phụ nghiêm trọng là cực kỳ thấp.
Nhận trợ giúp y tế khẩn cấp nếu có bất cứ dấu hiệu của phản ứng dị ứng: phát ban; khó thở; sưng mặt, môi, lưỡi, hoặc họng. Hãy gọi cho bác sĩ biết ngay nếu có tác dụng phụ nghiêm trọng như:
Sốt, sưng hạch, đau họng, triệu chứng bệnh cúm;
Khó thở; hoặc là
Phát ban da nặng hoặc đau đớn.
Tác dụng phụ Zostavax ít nghiêm trọng bao gồm:
Đau, nóng, đỏ, bầm tím, ngứa, hoặc sưng tại chỗ tiêm;
Bệnh tiêu chảy;
Đau khớp hoặc đau cơ;
Nhức đầu; hoặc là
Phát ban da nhẹ.
Đây không phải là danh sách đầy đủ các tác dụng phụ và những người khác có thể xảy ra. Gọi cho bác sĩ biết để được tư vấn y tế về tác dụng phụ.
Những loại thuốc khác sẽ ảnh hưởng Zostavax?
Trước khi dùng Zostavax, cho bác sĩ biết về tất cả các loại vắc-xin khác gần đây đã nhận được.
Có thể có các loại thuốc khác có thể ảnh hưởng đến Zostavax. Hãy cho bác sĩ biết về tất cả các toa thuốc và thuốc OTC sử dụng. Điều này bao gồm các vitamin, khoáng chất, thảo dược, và các loại thuốc theo quy định của các bác sĩ khác. Đừng bắt đầu bằng cách sử dụng một loại thuốc mới mà không nói với bác sĩ.
Bài xem nhiều nhất
Zoloft (thông tin quan trọng)
Zestril (thông tin thuốc ức chế men chuyển hạ huyết áp)
Zocor (thông tin thuốc giảm mỡ máu)
Zyvox (thông tin thuốc kháng sinh)
Zomig (thông tin thuốc chống đau đầu do co mạch não)
Zolpidem (thông tin thuốc an thần)
Zanamivir
Zometa (thông tin thuốc điều trị canxi máu cao)
Zytiga (thông tin thuốc điều trị ung thư tuyến tiền liệt)
Zyrtec (thông tin thuốc kháng histamin)
Zosyn (thông tin thuốc kháng sinh penicilin)
Zithromax (thông tin thuốc kháng sinh chống vi khuẩn)
Zovirax (thông tin thuốc kháng virus)
Zyprexa (thông tin thuốc chống loạn thần)
Zetia (thông tin thuốc hạ mỡ máu)

markdown:
# Zostavax (thông tin Vaccine zoster sống cho bệnh zona)
**By member of dieutri.vn**
Tên chung: Vaccine zoster sống.
Thương hiệu: Zostavax.
Zostavax là gì?
Zostavax (zoster vaccine sống) được sử dụng để ngăn chặn virus herpes zoster (giời leo) ở những người 50 tuổi trở lên.
Herpes zoster gây ra bởi virus cùng gây bệnh thủy đậu ở trẻ em. Khi virus này trở lên hoạt động lại ở một người trưởng thành, nó có thể gây ra herpes zoster, hoặc bệnh zona. Zoster vaccine sống là một vắc-xin giúp ngăn ngừa bệnh zona.
Zostavax hoạt động bằng cách cho một liều nhỏ virus, làm cho cơ thể phát triển khả năng miễn dịch với bệnh. Vắc-xin này không có tác dụng với nhiễm hoạt động được phát triển trong cơ thể.
Zostavax không điều trị bệnh zona hoặc đau thần kinh do bệnh zona.
Thông tin quan trọng
Vẫn có thể dùng được vắc xin nếu bị cảm nhẹ. Nếu có bệnh lao, hoặc bất kỳ bệnh nặng khác với sốt hoặc bất kỳ loại nhiễm trùng, đợi cho đến khi tốt hơn trước khi dùng Zostavax.
Không nên dùng vắc xin nhắc lại nếu đã có phản ứng dị ứng đe dọa tính mạng sau liều đầu tiên.
Theo dõi bất kỳ và tất cả các tác dụng phụ có sau khi dùng Zostavax. Nếu cần liều nhắc lại, cần phải báo cho bác sĩ biết nếu liều trước đó gây ra bất kỳ tác dụng phụ.
Bị nhiễm herpes zoster (giời leo) nguy hiểm đối với sức khỏe hơn là dùng vắc-xin này. Tuy nhiên, như bất cứ thuốc, Zostavax có thể gây ra tác dụng phụ, nhưng các nguy cơ tác dụng phụ nghiêm trọng là cực kỳ thấp.
Không dùng vắc-xin này nếu có bệnh bạch cầu hoặc lymphoma (ung thư khác ảnh hưởng đến tủy xương), có tiền sử dị ứng với neomycin (Mycifradin, Neo-Fradin, Neo-Tab). không nên chủng ngừa zoster sống nếu đang mang thai, hoặc nếu có bệnh lao không được điều trị tích cực, bất kỳ loại ung thư ảnh hưởng đến tủy xương, hoặc hệ thống miễn dịch yếu gây ra bởi bệnh (như HIV hoặc AIDS) hoặc dùng thuốc như steroid hoặc hóa trị.
Trước khi dùng Zostavax
Không nên dùng Zostavax nếu có:
Bệnh lao không được điều trị tích cực;
Bệnh bạch cầu, ung thư hạch, hay bệnh ung thư nào khác tủy xương;
Tiền sử dị ứng với gelatin hoặc neomycin (Mycifradin, Neo-Fradin, Neo-Tab);
Hệ thống miễn dịch yếu gây ra bởi bệnh (như HIV hoặc AIDS), hoặc dùng thuốc như steroid hoặc hóa trị; hoặc là
Đang mang thai.
Để chắc chắn rằng có thể yên tâm dùng Zostavax, cho bác sĩ biết nếu có bất kỳ các vấn đề khác:
Tiền sử dị ứng với bất kỳ vắc-xin;
Đã dùng một vaccine "sống" trong vòng 4 tuần qua; hoặc là
Đã bị bệnh thủy đậu.
Vẫn có thể nhận được vắc xin nếu bị cảm nhẹ. Nếu có bệnh lao, hoặc bất kỳ bệnh nặng khác với sốt hoặc bất kỳ loại nhiễm trùng, đợi cho đến khi tốt hơn trước khi dùng Zostavax.
Người ta không biết liệu Zostavax là có hại cho thai nhi. Tuy nhiên, vaccine này không phải là để sử dụng ở phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ và không nên được dùng cho phụ nữ mang thai. Người ta không biết liệu thuốc chủng ngừa zoster sống có đi vào sữa mẹ, hoặc nếu nó có thể gây hại cho em bé bú. Không sử dụng thuốc này mà không nói với bác sĩ nếu đang cho con bú. Zostavax không nên được dùng cho một đứa trẻ.
Nên dùng Zostavax thế nào?
Zostavax được dùng tiêm dưới da. Dùng vắc-xin này trong cơ sở y tế hoặc các cơ sở khám của bác sĩ.
Zostavax thường được dùng tiêm một lần. Trừ khi bác sĩ cho biết nếu không sẽ không cần vaccine tăng cường.
Có thể dùng vắc-xin khác cùng một lúc dùng Zostavax.
Điều gì xảy ra nếu bỏ lỡ một liều?
Zostavax được dùng tiêm một lần, không có lịch trình dùng thuốc.
Điều gì xảy ra nếu quá liều?
Quá liều vaccine zoster sống không thể xảy ra.
Nên tránh những gì?
Nếu cần phải dùng vaccine sống, chờ ít nhất 4 tuần sau khi dùng vaccine zoster. Vắc xin sống bao gồm sởi, quai bị, rubella (MMR), bại liệt đường uống, bệnh thủy đậu (trái rạ), bệnh thương hàn, BCG (Bacillus Calmette và Guérin), và cúm.
Sau khi dùng Zostavax, nếu phát triển phát ban da giống như bệnh zona, tránh tiếp xúc với những người khác, những người chưa bao giờ bị bệnh thủy đậu (đặc biệt là trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai, hoặc một ai đó với hệ thống miễn dịch yếu). Ngoài ra, tránh tiếp xúc với các cá nhân nếu phát triển phát ban hoặc phản ứng khác mà vắc-xin được tiêm vào da.
Tác dụng phụ Zostavax
Không nên dùng loại vắc xin zoster lần thứ hai trực tiếp nếu đã có phản ứng dị ứng đe dọa tính mạng sau khi liều đầu tiên. Theo dõi bất kỳ và tất cả các tác dụng phụ có sau khi dùng Zostavax. Nếu cần liều nhắc lại, cần phải báo cho bác sĩ biết nếu liều trước đó gây ra bất kỳ tác dụng phụ.
Bị nhiễm bệnh zona là nguy hiểm hơn nhiều đối với sức khỏe hơn là tiêm vaccine để bảo vệ chống lại nó. Giống như bất kỳ loại thuốc, Zostavax có thể gây ra tác dụng phụ, nhưng các nguy cơ tác dụng phụ nghiêm trọng là cực kỳ thấp.
Nhận trợ giúp y tế khẩn cấp nếu có bất cứ dấu hiệu của phản ứng dị ứng: phát ban; khó thở; sưng mặt, môi, lưỡi, hoặc họng. Hãy gọi cho bác sĩ biết ngay nếu có tác dụng phụ nghiêm trọng như:
Sốt, sưng hạch, đau họng, triệu chứng bệnh cúm;
Khó thở; hoặc là
Phát ban da nặng hoặc đau đớn.
Tác dụng phụ Zostavax ít nghiêm trọng bao gồm:
Đau, nóng, đỏ, bầm tím, ngứa, hoặc sưng tại chỗ tiêm;
Bệnh tiêu chảy;
Đau khớp hoặc đau cơ;
Nhức đầu; hoặc là
Phát ban da nhẹ.
Đây không phải là danh sách đầy đủ các tác dụng phụ và những người khác có thể xảy ra. Gọi cho bác sĩ biết để được tư vấn y tế về tác dụng phụ.
Những loại thuốc khác sẽ ảnh hưởng Zostavax?
Trước khi dùng Zostavax, cho bác sĩ biết về tất cả các loại vắc-xin khác gần đây đã nhận được.
Có thể có các loại thuốc khác có thể ảnh hưởng đến Zostavax. Hãy cho bác sĩ biết về tất cả các toa thuốc và thuốc OTC sử dụng. Điều này bao gồm các vitamin, khoáng chất, thảo dược, và các loại thuốc theo quy định của các bác sĩ khác. Đừng bắt đầu bằng cách sử dụng một loại thuốc mới mà không nói với bác sĩ.
## Bài xem nhiều nhất
[Zoloft (thông tin quan trọng)](/ttz/zoloft-thong-tin-quan-trong/) [Zestril (thông tin thuốc ức chế men chuyển hạ huyết áp)](/ttz/zestril-thong-tin-thuoc-uc-che-men-chuyen-ha-huyet-ap/) [Zocor (thông tin thuốc giảm mỡ máu)](/ttz/zocor-thong-tin-thuoc-giam-mo-mau/) [Zyvox (thông tin thuốc kháng sinh)](/ttz/zyvox-thong-tin-thuoc-khang-sinh/) [Zomig (thông tin thuốc chống đau đầu do co mạch não)](/ttz/zomig-thong-tin-thuoc-chong-dau-dau-do-co-mach-nao/) [Zolpidem (thông tin thuốc an thần)](/ttz/zolpidem-thong-tin-thuoc-an-than/) [Zanamivir](/ttz/zanamivir/) [Zometa (thông tin thuốc điều trị canxi máu cao)](/ttz/zometa-thong-tin-thuoc-dieu-tri-canxi-mau-cao/) [Zytiga (thông tin thuốc điều trị ung thư tuyến tiền liệt)](/ttz/zytiga-thong-tin-thuoc-dieu-tri-ung-thu-tuyen-tien-liet/) [Zyrtec (thông tin thuốc kháng histamin)](/ttz/zyrtec-thong-tin-thuoc-khang-histamin/) [Zosyn (thông tin thuốc kháng sinh penicilin)](/ttz/zosyn-thong-tin-thuoc-khang-sinh-penicilin/) [Zithromax (thông tin thuốc kháng sinh chống vi khuẩn)](/ttz/zithromax-thong-tin-thuoc-khang-sinh-chong-vi-khuan/) [Zovirax (thông tin thuốc kháng virus)](/ttz/zovirax-thong-tin-thuoc-khang-virus/) [Zyprexa (thông tin thuốc chống loạn thần)](/ttz/zyprexa-thong-tin-thuoc-chong-loan-than/) [Zetia (thông tin thuốc hạ mỡ máu)](/ttz/zetia-thong-tin-thuoc-ha-mo-mau/)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Connection: close


text:
Hotline:0902.80.80.20 - 0908.70.0809
Open: 09:00AM - 22:00PM (Thứ 2 - CN)
CAM KẾT CHÍNH HÃNG 100%
CHẾ ĐỘ BẢO HÀNH LÊN ĐẾN 6 NĂM
THAY PIN MIỄN PHÍ VĨNH VIỄN
PHÁT HIỆN GIẢ, FAKE ĐỀN GẤP 10 LẦN
Xin chúc mừng, Đơn hàng của bạn đã được tạo thành công.. Bạn có thể trở về tranghomehoặc tiếp tục mua các sản phẩm khác.

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Content-Type: text/html


text:
Năm 2018, HUTECH dự kiến tuyển sinh ngành Kinh doanh quốc tế theo 2 phương thức:
Phương thức 1: Xét tuyển kết quả thi THPT Quốc gia 2018
Phương thức 2: Xét tuyển học bạ lớp 12 theo tổ hợp 3 môn
A00 (Toán, Lý, Hóa)
A01 (Toán, Lý, Anh)
D01 (Toán, Văn, Anh)
C00 (Văn, Sử, Địa)
Điền mã trường DKC vào hồ sơ đăng ký dự thi kỳ thi THPT Quốc gia
- Tốt nghiệp THPT hoặc tương đương
- Tổng điểm 3 môn năm lớp 12 trong tổ hợp xét tuyển đạt từ 18 điểm trở lên.
Thời gian xét tuyển: dự kiến bắt đầu từ ngày 02/05. Trường hợp chưa có kết quả thi THPT quốc gia 2018, thí sinh có thể nộp trước mẫu Phiếu đăng ký xét tuyển vào HUTECH từ ngày 2/5 để được ưu tiên xét tuyển và có cơ hội trúng tuyển ngay từ đợt đầu tiên.
Mọi thắc mắc về các vấn đề có liên quan, mời bạn đặt câu hỏi để được tư vấn chi tiết

markdown:
|
|1. KINH DOANH QUỐC TẾ LÀ GÌ?
|
|2. MỤC TIÊU ĐÀO TẠO
|
|3. CƠ HỘI NGHỀ NGHIỆP
|
|4. ĐIỀU KIỆN TUYỂN SINH
Năm 2018, HUTECH dự kiến tuyển sinh
**ngành Kinh doanh quốc tế** theo 2 phương thức:
|
|PHƯƠNG THỨC TUYỂN SINH tại HUTECH (Mã trường DKC) |
|MÔN XÉT TUYỂN
|
||
||
|
|
|
Điền mã trường DKC vào hồ sơ đăng ký dự thi kỳ thi THPT Quốc gia
|
|
- Tốt nghiệp THPT hoặc tương đương
|
|
|
|5. MÔN HỌC TIÊU BIỂU VÀ TỐ CHẤT PHÙ HỢP VỚI NGÀNH
|
|6. BẰNG CẤP
**Mọi thắc mắc về các vấn đề có liên quan, mời bạn đặt câu hỏi để được tư vấn chi tiết**

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: Apache/2.4.12 (Unix) OpenSSL/1.0.1m PHP/5.6.8 mod_perl/2.0.8-dev Perl/v5.16.3

Set-Cookie: version-page-2a3bdd79a8ea16d58c2b004e01432121=deleted; expires=Thu, 01-Jan-1970 00:00:01 GMT; Max-Age=0

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache

Transfer-Encoding: chunked


text:
7h30 → 21h
HCM
7h30 → 21h
Hồ Chí Minh HCM
Castello Orsini
{{text}}
{{totalSearch}}
19-06-2018
Thứ ba
{{DateCheckinStr}}
{{DayOfWeekCheckinStr}}
20-06-2018
Thứ tư
{{DateCheckoutStr}}
{{DayOfWeekCheckoutStr}}
2 người lớn, 0 trẻ em
1 Phòng
{{AdultsTotalStr}} người lớn, {{ChildTotalStr}} trẻ em
{{RoomNumber.value}} Phòng
Độ tuổi trẻ em
CSKH: 1900 1870
Từ 7h30 - 21h hằng ngày
DKKD: 0312788481, Ngày cấp: 21/05/2014, Sở kế hoạch đầu tư thành phố Hồ Chí Minh
HCM: Lầu 2, Tòa nhà Anh Đăng, 215 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Phường 7, Quận 3, Tp. Hồ Chí Minh
(Xem bản đồ)
HN: Tầng 12, 70-72 Bà Triệu, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội
(Xem bản đồ)
Cần Thơ: 166B Trần Hưng Đạo, P. An Nghiệp, Quận Ninh Kiều, Tp Cần Thơ
(Xem bản đồ)

X-Cache: MISS from VV-ViVu04

Server: nginx

Access-Control-Allow-Methods: GET, PUT, POST, DELETE, OPTIONS

X-Cache-Lookup: MISS from VV-ViVu04:82

Vary: Accept-Encoding


text:
Sim 3g cho ipad 2 khuyến mãi giá rẻ tới 12 tháng, hỗ trợ giao sim 3g cắt sim 3g cho ipad miễn phí tại nhà.
No comment yet.
Sign up to comment
Get Started for FREE
Sign up with Facebook Sign up with Twitter
I don't have a Facebook or a Twitter account
http://sim3g.hidu.vn/sim-3g-cho-ipad-2

markdown:
Sim 3g cho ipad 2 khuyến mãi giá rẻ tới 12 tháng, hỗ trợ giao sim 3g cắt sim 3g cho ipad miễn phí tại nhà.
|
|[Bự Béo](/u/bu-beo)
onto
Get Started for FREE
[
Sign up with Facebook
]
[
Sign up with Twitter
]
[I don't have a Facebook or a Twitter account]
|
|![]()
![]()
|
|
http://sim3g.hidu.vn/sim-3g-cho-ipad-2

Server: openresty

P3P: CP="CAO DSP COR CURa ADMa DEVa PSAa PSDa IVAi IVDi CONi OUR OTRi IND PHY ONL UNI FIN COM NAV INT DEM STA"

Cache-Control: no-cache

Set-Cookie: userId=01b7831a-4cd6-4b57-9cfb-e9fb470b9f3b;Path=/;Domain=.scoop.it;Expires=Thu, 15-Jun-2028 08:16:40 GMT

Content-Language: en


text:
Chẳng còn gì nghi ngờ khi khẳng định Honda Super Cub là mẫu xe hai bánh bán chạy nhất trên toàn thế giới. Kể từ năm 1958, đã có hơn 60 triệu chiếc Honda Super Cub được bán ra thị trường. Thành tích đó đã chứng minh tình yêu của người tiêu dùng dành cho mẫu xe máy nhỏ xinh đến từ Nhật Bản.
Một bản Honda Cub độ đặc biệt…
Chiếc Honda Super Cub độ của hãng SMC đến từ Hà Lan được gọi bằng cái tên thân mật là Dirty Donkey. “Tên xe gợi liên tưởng đến những bộ phim khiêu dâm trong thập niên ’70”, ông Dimitri Hettinga, đại diện hãng SMC, cho biết. “Tuy nhiên, khi độ xe, chúng tôi không hề hướng đến mục tiêu đó. Đây chỉ đơn giản là một chiếc xe mang đến cảm giác phấn khích cho người lái trên những đường đua bùn đất”.
Mục tiêu ra đời của Honda Super Cub Dirty Donkey là lăn bánh trên các đường đua. Cảm hứng độ của hãng SMC bắt nguồn từ dòng motocross cổ điển,Dirt Tracker và đường bùn đất. Điển hình như CZ, Maico và Harley-Davidson/Aermacchi Sprint được sử dụng trong các cuộc đua thập niên ’60.
Xem thêm:
- Xe Cub độ Bobber đẹp nhất Việt Nam và thế giới
- Những cách độ xe Cub hiện nay cho các bạn tham khảo
- Hướng dẫn cách độ xe phong cách Tracker
Một vài thông tin kỹ thuật của Honda Cub độ Tracker
Honda Super Cub Dirty Donkey được trang bị động cơ SOHC, dung tích 140cc. Động cơ sản sinh công suất tối đa 15 mã lực tới bánh sau. Bên cạnh đó là bộ khung đã được chỉnh sửa với sự giúp đỡ của chuyên gia hàn Jaap Volkers. Chắn bùn sau của Honda C50 được đưa vào xe trong khi bình nhiên liệu lại có nguồn gốc từ dòng Camino. Trước đó, bình nhiên liệu đã được cắt gọt và xoay 180 độ.
Hệ thống treo của xe được chế tạo dạng đặt hàng, tương tự dàn ốp bên xe. Bên cạnh đó là tay lái lấy từ dòng Tommaselli cổ điển. Yên xe được bọc bằng da lộn màu be sa mạc đẹp mắt. “Giữ bình xăng và yên có một khoảng trống. Chúng tôi cố tình thiết kế như vậy để tạo cảm giác giống xe đua sa mạc thập niên ’60”, ông Dimitri tiết lộ.
Phần đầu xe quả thực rất nhỏ gọn nên hãng SMC đã rất tài tình khi giấu hết hệ thống dây dẫn vào trong. “Tôi phải mất hơn một ngày mới hoàn thành công đoạn giấu hệ thống dây”, ông Dimitri cho biết. Cuối cùng là hệ thống xả mới được đưa vào xe trước quá trình sơn.
Chiếc xe đang được rao bán với giấy tờ đăng ký hợp lệ tại châu Âu.
Xem thêm:
- Honda Cub Cafe Racer – Khó nhưng không phải không được
- Lịch sử của Honda Cub và phân biệt các đời Honda Cub

markdown:
**Chẳng còn gì nghi ngờ khi khẳng định Honda Super Cub là mẫu xe hai bánh bán chạy nhất trên toàn thế giới. Kể từ năm 1958, đã có hơn 60 triệu chiếc Honda Super Cub được bán ra thị trường. Thành tích đó đã chứng minh tình yêu của người tiêu dùng dành cho mẫu xe máy nhỏ xinh đến từ Nhật Bản.**
## Một bản Honda Cub độ đặc biệt…
Chiếc Honda Super Cub độ của hãng SMC đến từ Hà Lan được gọi bằng cái tên thân mật là Dirty Donkey. “Tên xe gợi liên tưởng đến những bộ phim khiêu dâm trong thập niên ’70”, ông Dimitri Hettinga, đại diện hãng SMC, cho biết. “Tuy nhiên, khi độ xe, chúng tôi không hề hướng đến mục tiêu đó. Đây chỉ đơn giản là một chiếc xe mang đến cảm giác phấn khích cho người lái trên những đường đua bùn đất”.
Mục tiêu ra đời của Honda Super Cub Dirty Donkey là lăn bánh trên các đường đua. Cảm hứng độ của hãng SMC bắt nguồn từ dòng motocross cổ điển,Dirt Tracker và đường bùn đất. Điển hình như CZ, Maico và Harley-Davidson/Aermacchi Sprint được sử dụng trong các cuộc đua thập niên ’60.
**Xem thêm: ** **Xe Cub độ Bobber đẹp nhất Việt Nam và thế giới** **Những cách độ xe Cub hiện nay cho các bạn tham khảo** [Hướng dẫn cách độ xe phong cách Tracker](https://www.stylebui.com/huong-dan-cach-do-xe-tracker-cac-buoc-do-tracker/)
## Một vài thông tin kỹ thuật của Honda Cub độ Tracker
Honda Super Cub Dirty Donkey được trang bị động cơ SOHC, dung tích 140cc. Động cơ sản sinh công suất tối đa 15 mã lực tới bánh sau. Bên cạnh đó là bộ khung đã được chỉnh sửa với sự giúp đỡ của chuyên gia hàn Jaap Volkers. Chắn bùn sau của Honda C50 được đưa vào xe trong khi bình nhiên liệu lại có nguồn gốc từ dòng Camino. Trước đó, bình nhiên liệu đã được cắt gọt và xoay 180 độ.
Hệ thống treo của xe được chế tạo dạng đặt hàng, tương tự dàn ốp bên xe. Bên cạnh đó là tay lái lấy từ dòng Tommaselli cổ điển. Yên xe được bọc bằng da lộn màu be sa mạc đẹp mắt. “Giữ bình xăng và yên có một khoảng trống. Chúng tôi cố tình thiết kế như vậy để tạo cảm giác giống xe đua sa mạc thập niên ’60”, ông Dimitri tiết lộ.
Phần đầu xe quả thực rất nhỏ gọn nên hãng SMC đã rất tài tình khi giấu hết hệ thống dây dẫn vào trong. “Tôi phải mất hơn một ngày mới hoàn thành công đoạn giấu hệ thống dây”, ông Dimitri cho biết. Cuối cùng là hệ thống xả mới được đưa vào xe trước quá trình sơn.
Chiếc xe đang được rao bán với giấy tờ đăng ký hợp lệ tại châu Âu.
**Xem thêm:** **Honda Cub Cafe Racer – Khó nhưng không phải không được** **Lịch sử của Honda Cub và phân biệt các đời Honda Cub** **Sưu tầm** **Autopro** **Bike Exif**

Server: Apache/2.4.23 (Unix) OpenSSL/1.0.1e-fips Phusion_Passenger/5.1.12 mod_bwlimited/1.4

Link: <https://www.stylebui.com/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <https://wp.me/p6DU8D-3t>; rel=shortlink

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Tên thường gọi: Tạo phì thảo.
Tên khoa học Saponaria officinalis L.
Họ khoa học: thuộc họ Cẩm chướng - Caryophyllaceae.
(Mô tả, hình ảnh cây Tạo phì thảo, thu hái, chế biến, thành phần hoá học, tác dụng dược lý ....)
Cây thảo sống nhiều năm; thân rễ hình trụ, mọc trườn với rễ dạng sợi ở mấu; thân mọc thẳng, thành bụi, cao 40-80cm, sù sì, phân nhánh. Lá mọc đối, xoan ngọn giáo, có 3 gân. Hoa hồng hay trăng trắng, xếp thành chuỳ dày hoa ở ngọn; quả nang thuôn, chứa nhiều hạt.
Hoa vào màu hè tới tháng 7-9.
Toàn cây - Herba Saponariae Officinalis.
Loài của Âu châu và Tây Á châu, được di thực vào trồng ở vườn thuốc Sapa. Cây ưa đất ẩm, được tưới đầy đủ. Trồng bằng hạt vào mùa xuân hoặc bằng tách bụi thân rễ vào mùa thu hay mùa xuân, đặt tại chỗ cách hàng 50cm và cách nhau 30-40cm. Thu hoạch sau 5 năm. Thu hái thân vào năm thứ 2, trước khi có hoa, bó thành túm; thân rễ thu hoạch vào năm thứ 5, phơi khô và cắt đoạn 5-6cm.
Lá và rễ nấu lên chứa các chất nổi bọt và chát. Cây cũng chứa các saponin (tới 5%), các flavonoid, vitamin E và gôm.
(Công dụng, Tính vị, quy kinh, liều dùng ....)
Lá và rễ có vị chát, có tác dụng lợi tiểu, nhuận tràng, thông mật, làm long đờm, thân rễ còn có tác dụng lợi sữa và cũng làm long đờm, trị rối loạn đường hô hấp.
Thường dùng trị bệnh ngoài da (eczema, ecpét mọc vòng), thống phong và Thấp khớp; còn dùng trị viêm họng, ứ mạch bạch huyết.
Cách dùng: Ðể dùng trong, người ta lấy 15g toàn cây, đun sôi trong vài phút rồi lấy nước. Ngày dùng một chén uống trước bữa ăn nửa giờ. Dùng ngoài lấy các ngọn cây có hoa giã đắp hoặc xát, hoặc đun sôi 60-80g vào 1 lít nước làm thuốc đắp trị ứ bạch huyết và gội đầu rửa tóc.
Ghi chú: Cây ngâm lâu có độc. Khi dùng uống trong phải thận trọng.
Trước thực trạng thuốc đông dược kém chất lượng, nguồn gốc không rõ ràng,... xuất hiện tràn lan trên thị trường, làm ảnh hưởng tới hiệu quả điều trị cũng như ảnh hưởng tới sức khỏe của bệnh nhân. Việc lựa chọn những địa chỉ uy tín để mua thuốc đông dược là rất quan trọng và cần thiết. Vậy khách hàng có thể mua vị thuốc Tạo phì thảo ở đâu?
Tạo phì thảo là vị thuốc nam quý, được sử dụng rộng rãi trong YHCT. Hiện tại hầu hết các cửa hàng thuốc đông dược, phòng khám đông y, phòng chẩn trị YHCT... đều có bán vị thuốc này. Tuy nhiên người mua nên chọn những địa chỉ có uy tín, đảm bảo chất lượng, có giấy phép hoạt động để mua được vị thuốc đạt chất lượng.
Với mong muốn bệnh nhân được sử dụng những loại dược liệu đúng, chất lượng tốt, phòng khám Đông y Nguyễn Hữu Toàn không chỉ là đia chỉ khám chữa bệnh tin cậy, uy tín chất lượng mà còn cung cấp cho khách hàng những vị thuốc đông y (thuốc nam, thuốc bắc) đúng, chuẩn, đạt chất lượng cao. Các vị thuốc có trong tiêu chuẩn Dược điển Việt Nam đều được nghành y tế kiểm nghiệm đạt chất lượng tiêu chuẩn.
Vị thuốc Tạo phì thảo được bán tại Phòng khám là thuốc đã được bào chế theo Tiêu chuẩn NHT.
Giá bán vị thuốc Tạo phì thảo tại Phòng khám Đông y Nguyễn Hữu Toàn:
Tùy theo thời điểm giá bán có thể thay đổi.
+ Khách hàng có thể mua trực tiếp tại địa chỉ phòng khám: Cơ sở 1: Số 482, lô 22C, Lê Hồng Phong, Ngô Quyền, Hải Phòng
Tag: cay tao phi thao, vi thuoc tao phi thao, cong dung tao phi thao, Hinh anh cay tao phi thao, Tac dung tao phi thao, Thuoc nam
Thaythuoccuaban.com Tổng hợp
*************************

markdown:
**Tên thường gọi:
Tạo phì
thảo.** **Tên khoa học** *Saponaria officinalis* L. **Họ khoa học: **thuộc họ Cẩm chướng
- *Caryophyllaceae*. **(Mô tả, hình ảnh cây Tạo phì thảo, thu hái, chế biến, thành phần hoá học, tác dụng dược lý ....)**
Cây thảo sống nhiều năm; thân rễ hình trụ, mọc trườn với rễ dạng sợi ở mấu; thân mọc thẳng, thành bụi, cao 40-80cm, sù sì, phân nhánh. Lá mọc đối, xoan ngọn giáo, có 3 gân. Hoa hồng hay trăng trắng, xếp thành chuỳ dày hoa ở ngọn; quả nang thuôn, chứa nhiều hạt.
Hoa vào màu hè tới tháng 7-9.
Toàn cây -
*Herba Saponariae Officinalis*.
Loài của Âu châu và Tây Á châu, được di thực vào trồng ở vườn thuốc Sapa. Cây ưa đất ẩm, được tưới đầy đủ. Trồng bằng hạt vào mùa xuân hoặc bằng tách bụi thân rễ vào mùa thu hay mùa xuân, đặt tại chỗ cách hàng 50cm và cách nhau 30-40cm. Thu hoạch sau 5 năm. Thu hái thân vào năm thứ 2, trước khi có hoa, bó thành túm; thân rễ thu hoạch vào năm thứ 5, phơi khô và cắt đoạn 5-6cm.
Lá và rễ nấu lên chứa các chất nổi bọt và chát. Cây cũng chứa các saponin (tới 5%), các flavonoid, vitamin E và gôm.
**(Công dụng, Tính vị, quy kinh, liều dùng ....)**
Lá và rễ có vị chát, có tác dụng lợi tiểu, nhuận tràng, thông mật, làm long đờm, thân rễ còn có tác dụng lợi sữa và cũng làm long đờm, trị rối loạn đường hô hấp.
Thường dùng trị bệnh ngoài da (eczema, ecpét mọc vòng),
thống phong và
[Thấp khớp](https://www.thaythuoccuaban.com/thuoc_chua_benh_viem_dau/phongthap.html); còn dùng trị
[viêm họng](https://www.thaythuoccuaban.com/thuoc_chua_benh_viem_dau/viemhong.html), ứ mạch
bạch huyết. *Cách
dùng:*
Ðể dùng trong, người ta lấy 15g toàn cây, đun sôi trong vài
phút rồi lấy nước. Ngày dùng một chén uống trước bữa ăn nửa
giờ. Dùng ngoài lấy các ngọn cây có hoa giã đắp hoặc xát,
hoặc đun sôi 60-80g vào 1 lít nước làm thuốc đắp trị ứ bạch
huyết và gội đầu rửa tóc.
Ghi chú: Cây ngâm lâu có độc. Khi dùng uống trong phải thận trọng.
Trước thực trạng thuốc đông dược kém chất lượng, nguồn gốc không rõ ràng,... xuất hiện tràn lan trên thị trường, làm ảnh hưởng tới hiệu quả điều trị cũng như ảnh hưởng tới sức khỏe của bệnh nhân. Việc lựa chọn những địa chỉ uy tín để mua thuốc đông dược là rất quan trọng và cần thiết. Vậy khách hàng có thể mua vị thuốc Tạo phì thảo ở đâu?
Tạo phì thảo là vị thuốc nam quý, được sử dụng rộng rãi trong YHCT. Hiện tại hầu hết các cửa hàng thuốc đông dược, phòng khám đông y, phòng chẩn trị YHCT... đều có bán vị thuốc này. Tuy nhiên người mua nên chọn những địa chỉ có uy tín, đảm bảo chất lượng, có giấy phép hoạt động để mua được vị thuốc đạt chất lượng.
Với mong muốn bệnh nhân được sử dụng những loại dược liệu đúng, chất lượng tốt, phòng khám Đông y Nguyễn Hữu Toàn không chỉ là đia chỉ khám chữa bệnh tin cậy, uy tín chất lượng mà còn cung cấp cho khách hàng những vị thuốc đông y (thuốc nam, thuốc bắc) đúng, chuẩn, đạt chất lượng cao. Các vị thuốc có trong tiêu chuẩn Dược điển Việt Nam đều được nghành y tế kiểm nghiệm đạt chất lượng tiêu chuẩn.
Vị thuốc Tạo phì thảo được bán tại Phòng khám là thuốc đã được bào chế theo
[Tiêu chuẩn NHT.](https://www.thaythuoccuaban.com/chatluongthuocdongy.html)
Giá bán vị thuốc Tạo phì thảo tại Phòng khám Đông y Nguyễn Hữu Toàn:
Tùy theo thời điểm giá bán có thể thay đổi.
+ Khách hàng có thể mua trực tiếp tại địa chỉ phòng khám: Cơ sở 1: Số 482, lô 22C, Lê Hồng Phong, Ngô Quyền, Hải Phòng
Tag: cay tao phi thao, vi thuoc tao phi thao, cong dung tao phi thao, Hinh anh cay tao phi thao, Tac dung tao phi thao, Thuoc nam
*Thaythuoccuaban.com Tổng hợp*
*************************
|
|![]()
![]()
![]()
|
|
|
|

X-Powered-By: PleskLin


text:
Chúng tôi thấy rằng bạn đang sử dụng một trình duyệt không được hỗ trợ. Trang web của TripAdvisor có thể không hiển thị đúng.Chúng tôi hỗ trợ các trình duyệt sau:
Windows:
Internet Explorer
,
Mozilla Firefox
,
Google Chrome
. Mac:
Safari
.
Pompeii
Du lịch Pompeii
Khách sạn tại Pompeii
Giường và bữa sáng tại Pompeii
Chuyến bay tới Pompeii
Nhà hàng tại Pompeii
Hoạt động giải trí tại Pompeii
Ảnh về Pompeii
Bản đồ Pompeii
Tất cả Khách sạn tại Pompeii
Giảm giá khách sạn tại Pompeii
Các khách sạn phút chót tại Pompeii
Theo loại khách sạn
Khách sạn gia đình tại Pompeii
Khách sạn lãng mạn tại Pompeii
Khách sạn có giá trị tốt nhất tại Pompeii
Khách sạn Thương gia tại Pompeii
Theo hạng khách sạn
Khách sạn 5 sao tại Pompeii
Khách sạn 4 sao tại Pompeii
Khách sạn 3 sao tại Pompeii
Các tiện nghi phổ biến
Khách sạn cho phép mang theo vật nuôi tại Pompeii
Khách sạn có bể bơi tại Pompeii
Khách sạn có đỗ xe miễn phí tại Pompeii
Thắng cảnh ở gần
Khách sạn ở gần Pompeii - Archaeological Area.
Khách sạn ở gần Pontificio Santuario della Beata Maria Vergine del Santo Rosario di Pompei
Khách sạn ở gần Forum
Khách sạn ở gần Villa dei Misteri
Khách sạn ở gần Teatro Grande
Khách sạn ở gần Lupanar
Khách sạn ở gần Casa del Fauno
Khách sạn ở gần Askos Tours
Khách sạn ở gần Stabian Baths (Terme Stabiane)
Khách sạn ở gần Terme del Foro
Tất cả nhà hàng Pompeii
Nhà hàng gần Gaetano's Pompeii Tours
Tất cả hoạt động giải trí tại Pompeii
Hoạt động giải trí gần Gaetano's Pompeii Tours
Pompeii
Lời khuyên:
Bạn có thể tìm thấy tất cả địa điểm đã lưu ở đây trong Chuyến đi của tôi.
Hộp thư đến
Xem tất cả
Đăng nhập
để nhận cập nhật chuyến đi và gửi tin nhắn cho khách du lịch khác.
THAM GIA
tại
Nhập một điểm đến
Tìm kiếm
Giới thiệu về Pompeii
Khách sạn
Chuyến bay
Nhà hàng
Hoạt động giải trí
Hãng hàng không
Tốt nhất năm 2018
Trung tâm trợ giúp
Đăng nhập
Tham gia
Chuyến đi
Đã xem gần đây
Đặt phòng
Hộp thư đến
Thêm
Trung tâm trợ giúp
Đánh giá Gaetano's Pompeii Tours
Châu Âu
Ý
Campania
Province of Naples
Pompeii
Hoạt động giải trí tại Pompeii
Gaetano's Pompeii Tours
Gaetano's Pompeii Tours
307
đánh giá
Số 13
trong số 52
Chuyến tham quan tại Pompeii
Chuyến tham quan ngắm cảnh
,
Tour thăm quan thành phố
,
Chuyến tham quan văn hóa
,
Chuyến tham quan
,
Thêm
Pompeii,
Ý
Chia sẻ
Lưu
>
>
>
>
>
>
>
>
>
Tất cả ảnh (121)
Toàn màn hình
Chứng chỉ Dịch vụ xuất sắc
Chứng chỉ Dịch vụ xuất sắc là gì?
TripAdvisor trao Chứng chỉ Dịch vụ xuất sắc cho các nhà nghỉ, điểm du lịch và nhà hàng luôn nhận được đánh giá tốt từ khách du lịch.
>
>
>
Đánh giá các điểm nổi bật
đọc thêm
Đã đánh giá vào 3 tuần trước
Amy R
,
Johns Creek, Georgia, United States
Đọc tất cả 307 đánh giá
Tổng quan
Đánh giá
Địa điểm
H&Đ
Thêm
Cũng hiển thị
Khách sạn
Nhà hàng
Hoạt động giải trí
Cũng hiển thị
Bản đồ
Vệ tinh
Đã tạm dừng cập nhật bản đồ. Phóng to để xem thông tin cập nhật.
Đặt lại mức thu phóng
Đang cập nhật bản đồ...
Quay lại bản đồ
Tổng quan
5,0
307 đánh giá
Tuyệt vời
97%
Rất tốt
1%
Trung bình
0%
Tồi
1%
Kinh khủng
1%
Thời lượng gợi ý: 2-3 giờ
ĐỊA ĐIỂM
Pompeii,
Ý
Cải thiện hồ sơ này
Sinh viên
có được giảm giá không?
Có
Không
Không chắc
Cựu chiến binh
có được giảm giá không?
Có
Không
Không chắc
Trẻ em
có được giảm giá không?
Có
Không
Không chắc
Bạn có giới thiệu địa điểm hoặc hoạt động này cho
thanh thiếu niên
không?
Có
Không
Không chắc
Bạn có khuyên bạn mình
trả tiền để không phải xếp hàng
không?
Có
Không
Không chắc
Địa điểm hoặc hoạt động này có
quy định về trang phục
không?
Có
Không
Không chắc
Địa điểm hoặc hoạt động này có
Quán bar
không?
Có
Không
Không chắc
Giá cho địa điểm hoặc hoạt động này có
hợp túi tiền
không?
Có
Không
Không chắc
Điểm du lịch này có phải là
nơi thú vị, khác lạ hoặc mạo hiểm
không?
Có
Không
Không chắc
Có thể đến điểm du lịch này bằng
phương tiện công cộng
không?
Có
Không
Không chắc
Cảm ơn bạn đã giúp đỡ!
Chia sẻ kinh nghiệm khác trước khi bạn rời khỏi trang.
Viết đánh giá
Đánh giá
(307)
Xếp hạng của khách du lịch
Tuyệt vời
298
Rất tốt
5
Trung bình
0
Tồi
1
Kinh khủng
3
Loại khách du lịch
Gia đình
Cặp đôi
Một mình
Doanh nghiệp
Bạn bè
Thời điểm trong năm
Thg 3 - Thg 5
Thg 1 - Thg 8
Thg 9 - Thg 11
Thg 12 - Thg 2
Ngôn ngữ
Tất cả ngôn ngữ
Tiếng Việt
(0)
Tiếng Anh
(299)
Tiếng Ý
(3)
Thêm ngôn ngữ
Ngôn ngữ
Tiếng Việt (0)
Tiếng Anh (299)
Tiếng Ý (3)
Tiếng Đức (2)
Tiếng Nga (1)
Tiếng Tây Ban Nha (1)
Tiếng Thuỵ Điển (1)
Xem các khách du lịch nói gì:
Tìm kiếm
HIỂN THỊ CÁC ĐÁNH GIÁ CÓ ĐỀ CẬP
Lọc
Lọc đánh giá
307 đánh giá
Xếp hạng của khách du lịch
Tuyệt vời
Rất tốt
Trung bình
Tồi
Kinh khủng
Loại khách du lịch
Gia đình
Cặp đôi
Một mình
Doanh nghiệp
Bạn bè
Thời điểm trong năm
Thg 3 - Thg 5
Thg 1 - Thg 8
Thg 9 - Thg 11
Thg 12 - Thg 2
Ngôn ngữ
Tất cả ngôn ngữ
Tiếng Việt (0)
Tiếng Anh (299)
Tiếng Ý (3)
Tiếng Đức (2)
Tiếng Nga (1)
Tiếng Tây Ban Nha (1)
Tiếng Thuỵ Điển (1)
1
-
10
trong số
307
đánh giá
Amy R
Johns Creek, Georgia, United States
67
26
Đã đánh giá vào 3 tuần trước
Amy R
Johns Creek, Georgia, United States
Đã đánh giá vào 3 tuần trước
Google Dịch
Thêm
>
>
Đặt câu hỏi về Gaetano's Pompeii Tours
Đánh giá này là ý kiến chủ quan của một thành viên TripAdvisor chứ không phải của TripAdvisor LLC.
Misha B
Seattle, Washington
2
2
Đã đánh giá vào 4 tuần trước
Misha B
Seattle, Washington
Đã đánh giá vào 4 tuần trước
Google Dịch
Thêm
Đặt câu hỏi về Gaetano's Pompeii Tours
Đánh giá này là ý kiến chủ quan của một thành viên TripAdvisor chứ không phải của TripAdvisor LLC.
MikeLana2015
Toronto, Canada
43
33
Đã đánh giá vào 4 tuần trước
MikeLana2015
Toronto, Canada
Đã đánh giá vào 4 tuần trước
Google Dịch
Thêm
Đặt câu hỏi về Gaetano's Pompeii Tours
Đánh giá này là ý kiến chủ quan của một thành viên TripAdvisor chứ không phải của TripAdvisor LLC.
Xem thêm đánh giá
townerd
new jersey
6
7
Đã đánh giá vào 24 tháng 4, 2018
townerd
new jersey
Đã đánh giá vào 24 tháng 4, 2018
Google Dịch
Thêm
Đặt câu hỏi về Gaetano's Pompeii Tours
Đánh giá này là ý kiến chủ quan của một thành viên TripAdvisor chứ không phải của TripAdvisor LLC.
Yogz17
Cairo, Ai Cập
1
2
Đã đánh giá vào 13 tháng 4, 2018
Yogz17
Cairo, Ai Cập
Đã đánh giá vào 13 tháng 4, 2018
Google Dịch
Thêm
Đặt câu hỏi về Gaetano's Pompeii Tours
Đánh giá này là ý kiến chủ quan của một thành viên TripAdvisor chứ không phải của TripAdvisor LLC.
Diana T
1
4
Đã đánh giá vào 3 tháng 4, 2018
Diana T
Đã đánh giá vào 3 tháng 4, 2018
Google Dịch
Thêm
Đặt câu hỏi về Gaetano's Pompeii Tours
Đánh giá này là ý kiến chủ quan của một thành viên TripAdvisor chứ không phải của TripAdvisor LLC.
SusanFV
Hollis, New Hampshire
19
12
Đã đánh giá vào 2 tháng 4, 2018
SusanFV
Hollis, New Hampshire
Đã đánh giá vào 2 tháng 4, 2018
Google Dịch
Thêm
Đặt câu hỏi về Gaetano's Pompeii Tours
Đánh giá này là ý kiến chủ quan của một thành viên TripAdvisor chứ không phải của TripAdvisor LLC.
brianfwatson
Sarasota, Florida
1
2
Đã đánh giá vào 1 tháng 4, 2018
brianfwatson
Sarasota, Florida
Đã đánh giá vào 1 tháng 4, 2018
Google Dịch
Thêm
Đặt câu hỏi về Gaetano's Pompeii Tours
Đánh giá này là ý kiến chủ quan của một thành viên TripAdvisor chứ không phải của TripAdvisor LLC.
woorob
St. Paul, Minnesota
7
45
Đã đánh giá vào 13 tháng 3, 2018
woorob
St. Paul, Minnesota
Đã đánh giá vào 13 tháng 3, 2018
Google Dịch
Thêm
Đặt câu hỏi về Gaetano's Pompeii Tours
Đánh giá này là ý kiến chủ quan của một thành viên TripAdvisor chứ không phải của TripAdvisor LLC.
Kathy J
1
5
Đã đánh giá vào 29 tháng 1, 2018
Kathy J
Đã đánh giá vào 29 tháng 1, 2018
Google Dịch
Thêm
Đặt câu hỏi về Gaetano's Pompeii Tours
Đánh giá này là ý kiến chủ quan của một thành viên TripAdvisor chứ không phải của TripAdvisor LLC.
Trước
Tiếp theo
1
2
3
4
5
6
…
31
Đang cập nhật danh sách...
Quanh đây
Các khách sạn lân cận
Xem tất cả 26 khách sạn tại Pompeii
>
Hotel Vittoria
208 đánh giá
cách 0,08 km
>
Hotel MEC
106 đánh giá
cách 0,16 km
>
Hotel Degli Amici
100 đánh giá
cách 0,55 km
>
Villa dei Misteri
167 đánh giá
cách 0,67 km
Các nhà hàng lân cận
>
Caupona - Pompeii Restaurant
545 đánh giá
cách 0,18 km
>
Hostaria Plinio
454 đánh giá
cách 0,54 km
>
The Lion's Pub
138 đánh giá
cách 0,52 km
>
Hortus Porta Marina
354 đánh giá
cách 0,21 km
Các điểm du lịch lân cận
>
Forum
956 đánh giá
cách 0,2 km
>
Temple of Apollo
243 đánh giá
cách 0,19 km
>
Temple of Jupiter
199 đánh giá
cách 0,22 km
>
Pompei (moderna)
172 đánh giá
cách 0,23 km
Câu hỏi & Câu trả lời
Xem tất cả 12 câu hỏi
Nhận câu trả lời nhanh từ nhân viên và khách trước đây của Gaetano's Pompeii Tours.
Lưu ý: câu hỏi của bạn sẽ được đăng công khai trên trang Hỏi & Đáp.
Kiểm chứng:
Nguyên tắc đăng bài
Gửi
Trước
Tiếp theo
1
2
3
4
Liên quan đến các mục bạn đã xem
Visit Pompeii private guide tours
300 đánh giá
Chuyến tham quan văn hóa, Chuyến tham quan lịch sử & di sản, Chuyến tham quan tư nhân
Guide Pompei
794 đánh giá
Chuyến tham quan ngắm cảnh
Tours of Naples and Pompeii with Ada
233 đánh giá
Tour thăm quan thành phố, Chuyến tham quan văn hóa, Chuyến tham quan lịch sử & di sản, Chuyến tham quan ngắm cảnh, Chuyến tham quan tư nhân
Pompeii Private Tour Guide - Private Tours
219 đánh giá
Chuyến tham quan văn hóa, Chuyến tham quan lịch sử & di sản, Chuyến tham quan tư nhân
Tours Pompei
591 đánh giá
Chuyến tham quan ngắm cảnh, Tour thăm quan thành phố, Chuyến tham quan tư nhân
Tours of Pompeii with Lello & Co.
1.741 đánh giá
Chuyến tham quan lịch sử & di sản, Chuyến tham quan ngắm cảnh
thông tin chuẩn xác
an tâm đặt chỗ
tha hồ du lịch
© 2018 TripAdvisor LLC Bảo lưu mọi quyền.
Điều khoản sử dụng
|
Chính sách quyền riêng tư
|
Sơ đồ trang web
* TripAdvisor LLC không phải là một đại lý đặt phòng và không tính phí dịch vụ cho người dùng trang web của chúng tôi... (
thêm
)
TripAdvisor LLC không chịu trách nhiệm đối với nội dung trên các trang web bên ngoài. Không bao gồm thuế, phí cho các nội dung giảm giá.
KHÁM PHÁ
Về chúng tôi
Trung tâm trợ giúp
ĐƠN VỊ TIỀN TỆ/VÙNG
US$
USD
Việt Nam

Server: Apache

P3P: CP="NOI CURa ADMa DEVa TAIa OUR BUS IND UNI COM NAV INT DSP COR CAO PSA IDC ADM DEVi TAIi PSD IVAi IVDi CONi HIS CNT"

Cache-Control: no-cache,no-store,must-revalidate

Vary: User-Agent,Accept-Encoding

Content-Language: vi


text:
Chúng tôi thấy rằng bạn đang sử dụng một trình duyệt không được hỗ trợ. Trang web của TripAdvisor có thể không hiển thị đúng.Chúng tôi hỗ trợ các trình duyệt sau:
Windows:
Internet Explorer
,
Mozilla Firefox
,
Google Chrome
. Mac:
Safari
.
San Giorgio Lucano
Du lịch San Giorgio Lucano
Khách sạn tại San Giorgio Lucano
Giường và bữa sáng tại San Giorgio Lucano
Nhà hàng tại San Giorgio Lucano
Hoạt động giải trí tại San Giorgio Lucano
Ảnh về San Giorgio Lucano
Bản đồ San Giorgio Lucano
Tất cả Khách sạn tại San Giorgio Lucano
Thắng cảnh ở gần
Khách sạn ở gần Le grotte di San Giorgio Lucano
San Giorgio Lucano
Lời khuyên:
Bạn có thể tìm thấy tất cả địa điểm đã lưu ở đây trong Chuyến đi của tôi.
Hộp thư đến
Xem tất cả
Đăng nhập
để nhận cập nhật chuyến đi và gửi tin nhắn cho khách du lịch khác.
THAM GIA
tại
Nhập một điểm đến
Tìm kiếm
Giới thiệu về San...
Khách sạn
Chuyến bay
Nhà hàng
Hoạt động giải trí
Hãng hàng không
Tốt nhất năm 2018
Trung tâm trợ giúp
Đăng nhập
Tham gia
Chuyến đi
Đã xem gần đây
Đặt phòng
Hộp thư đến
Thêm
Trung tâm trợ giúp
Làm gì thích nhất ở San Giorgio Lucano, Ý
Châu Âu
Ý
Basilicata
Province of Matera
San Giorgio Lucano
Hoạt động giải trí tại San Giorgio Lucano
Làm gì ở San Giorgio Lucano
Xem bản đồ
Cũng hiển thị
Khách sạn
Nhà hàng
Cũng hiển thị
Bản đồ
Vệ tinh
Đã tạm dừng cập nhật bản đồ. Phóng to để xem thông tin cập nhật.
Đặt lại mức thu phóng
Đang cập nhật bản đồ...
Bộ lọc của bạn vẫn hoạt động.
Không có ghim nào trong khung nhìn của bạn. Hãy thử di chuyển bản đồ hoặc thay đổi bộ lọc.
Cảm ơn bạn đã quan tâm.
Tính năng này sắp ra mắt.
Quay lại bản đồ
Loại hoạt động giải trí
Điểm du lịch hàng đầu
Loại hình điểm du lịch
Danh lam & Thắng cảnh (1)
Sắp xếp theo: Thứ hạng
Chúng tôi đã tìm thấy những kết quả tuyệt vời nhưng một số lại nằm ngoài San Giorgio Lucano. Hiển thị kết quả trong phạm vi 24 km từ San Giorgio Lucano.
Giới hạn tìm kiếm đối với San Giorgio Lucano.
Chúng tôi đã tìm thấy những kết quả tuyệt vời nhưng một số lại nằm ngoài San Giorgio Lucano. Hiển thị kết quả trong phạm vi 24 km từ San Giorgio Lucano.
Giới hạn tìm kiếm đối với San Giorgio Lucano.
Le grotte di San Giorgio Lucano
10 đánh giá
Số 1 trên 1 hoạt động giải trí ở San Giorgio Lucano
Tìm hiểu thêm
Magna Grecia Origini
Cách Senise, Ý 6.6 km
46 đánh giá
Số 2 trên 6 hoạt động giải trí ở Senise
Biểu diễn
Tìm hiểu thêm
Sogno di una notte a... Quel Paese
Cách Colobraro 9.3 km
81 đánh giá
Số 1 trên 1 hoạt động giải trí ở Colobraro
Biểu diễn
Tìm hiểu thêm
Castello di Isabella Morra
Cách Valsinni 7.9 km
40 đánh giá
Số 2 trên 4 hoạt động giải trí ở Valsinni
Lâu đài
Tìm hiểu thêm
Castello di Oriolo
Cách Oriolo, Ý 8.2 km
36 đánh giá
Số 1 trên 2 hoạt động giải trí ở Oriolo
Lâu đài
Tìm hiểu thêm
Borgo Medievale di Valsinni
Cách Valsinni 7.9 km
10 đánh giá
Số 3 trên 4 hoạt động giải trí ở Valsinni
Tìm hiểu thêm
Volo dell'Aquila
Cách San Costantino Albanese, Ý 10.7 km
57 đánh giá
Số 2 trên 3 hoạt động giải trí ở San Costantino Albanese
Vui chơi & giải trí khác
Tìm hiểu thêm
Bar peluso
Cách Valsinni 8.1 km
2 đánh giá
Số 4 trên 4 hoạt động giải trí ở Valsinni
Quán bar & câu lạc bộ
Tìm hiểu thêm
Chiesa di San Giorgio
Cách Oriolo, Ý 8.5 km
1 đánh giá
Số 2 trên 2 hoạt động giải trí ở Oriolo
Nhà thờ & nhà thờ lớn
Tìm hiểu thêm
Chiesa di San Francesco
Cách Senise, Ý 9.3 km
5 đánh giá
Số 3 trên 6 hoạt động giải trí ở Senise
Nhà thờ & nhà thờ lớn
Tìm hiểu thêm
Chiesa di Santa Maria della Visitazione
Cách Senise, Ý 9.2 km
3 đánh giá
Số 4 trên 6 hoạt động giải trí ở Senise
Nhà thờ & nhà thờ lớn
Tìm hiểu thêm
Museo della Cultura Arbereshe
Cách San Paulo Albanese, Ý 9.4 km
4 đánh giá
Số 1 trên 2 hoạt động giải trí ở San Paulo Albanese
Viện bảo tàng lịch sử
Tìm hiểu thêm
La Cantina di Andrea
Cách Senise, Ý 9.4 km
2 đánh giá
Số 5 trên 6 hoạt động giải trí ở Senise
Quán bar rượu vang
Tìm hiểu thêm
Parco archeologico Presinace
Cách Nocara, Ý 9.2 km
1 đánh giá
Số 1 trên 3 hoạt động giải trí ở Nocara
Di tích cổ
Tìm hiểu thêm
Chiesa dell'Immacolata Concezione
Cách Canna, Ý 9.3 km
1 đánh giá
Số 1 trên 1 hoạt động giải trí ở Canna
Nhà thờ & nhà thờ lớn
Tìm hiểu thêm
Chiesa San Rocco
Cách San Paulo Albanese, Ý 9.3 km
1 đánh giá
Số 2 trên 2 hoạt động giải trí ở San Paulo Albanese
Nhà thờ & nhà thờ lớn
Tìm hiểu thêm
Castello di Rocca Imperiale
Cách Rocca Imperiale, Ý 16.2 km
227 đánh giá
Số 1 trên 7 hoạt động giải trí ở Rocca Imperiale
Lâu đài
Tìm hiểu thêm
Santuario Santa Maria di Anglona
Cách Tursi 16.6 km
143 đánh giá
Số 1 trên 6 hoạt động giải trí ở Tursi
Địa điểm linh thiêng & tôn giáo
Tìm hiểu thêm
Chiesa di San Rocco
Cách Castroregio, Ý 10.8 km
1 đánh giá
Số 1 trên 2 hoạt động giải trí ở Castroregio
Nhà thờ & nhà thờ lớn
Tìm hiểu thêm
thông tin chuẩn xác
an tâm đặt chỗ
tha hồ du lịch
© 2018 TripAdvisor LLC Bảo lưu mọi quyền.
Điều khoản sử dụng
|
Chính sách quyền riêng tư
|
Sơ đồ trang web
* TripAdvisor LLC không phải là một đại lý đặt phòng và không tính phí dịch vụ cho người dùng trang web của chúng tôi... (
thêm
)
TripAdvisor LLC không chịu trách nhiệm đối với nội dung trên các trang web bên ngoài. Không bao gồm thuế, phí cho các nội dung giảm giá.
KHÁM PHÁ
Về chúng tôi
Trung tâm trợ giúp
ĐƠN VỊ TIỀN TỆ/VÙNG
US$
USD
Việt Nam


text:
Chúng tôi thấy rằng bạn đang sử dụng một trình duyệt không được hỗ trợ. Trang web của TripAdvisor có thể không hiển thị đúng.Chúng tôi hỗ trợ các trình duyệt sau:
Windows:
Internet Explorer
,
Mozilla Firefox
,
Google Chrome
. Mac:
Safari
.
Montespertoli
Du lịch Montespertoli
Khách sạn tại Montespertoli
Giường và bữa sáng tại Montespertoli
Chuyến bay tới Montespertoli
Nhà hàng tại Montespertoli
Hoạt động giải trí tại Montespertoli
Ảnh về Montespertoli
Bản đồ Montespertoli
Tất cả Khách sạn tại Montespertoli
Giảm giá khách sạn tại Montespertoli
Các khách sạn phút chót tại Montespertoli
Theo loại khách sạn
Khách sạn gia đình tại Montespertoli
Khách sạn lãng mạn tại Montespertoli
Theo hạng khách sạn
Khách sạn 5 sao tại Montespertoli
Khách sạn 4 sao tại Montespertoli
Khách sạn 3 sao tại Montespertoli
Các tiện nghi phổ biến
Khách sạn cho phép mang theo vật nuôi tại Montespertoli
Khách sạn có bể bơi tại Montespertoli
Thắng cảnh ở gần
Khách sạn ở gần Castello Sonnino
Khách sạn ở gần Castello di Poppiano
Khách sạn ở gần Maneggio Guelfi Neri - Passeggiate a cavallo nel chianti
Khách sạn ở gần Museo di Arte Sacra
Khách sạn ở gần Castello di Montegufoni
Khách sạn ở gần Museo della vite e del vino
Khách sạn ở gần La Pieve di San Piero in Mercato
Khách sạn ở gần Museo Amedeo Bassi
Tất cả hoạt động giải trí tại Montespertoli
Khách sạn gần đây
Hoạt động giải trí gần Hotel Villa La Cappella
Hoạt động giải trí gần Il Molino del Ponte
Hoạt động giải trí gần Villa Le Calvane
Hoạt động giải trí gần Il Borgo di Villa Bossi-Pucci
Hoạt động giải trí gần Tenuta Moriano
Hoạt động giải trí gần Villa Casa Di Monte
Montespertoli
Lời khuyên:
Bạn có thể tìm thấy tất cả địa điểm đã lưu ở đây trong Chuyến đi của tôi.
Hộp thư đến
Xem tất cả
Đăng nhập
để nhận cập nhật chuyến đi và gửi tin nhắn cho khách du lịch khác.
THAM GIA
tại
Nhập một điểm đến
Tìm kiếm
Giới thiệu về Montespertoli
Khách sạn
Chuyến bay
Nhà hàng
Hoạt động giải trí
Hãng hàng không
Tốt nhất năm 2018
Trung tâm trợ giúp
Đăng nhập
Tham gia
Chuyến đi
Đã xem gần đây
Đặt phòng
Hộp thư đến
Thêm
Trung tâm trợ giúp
Thắng cảnh tốt nhất ở Montespertoli, Ý
Châu Âu
Ý
Tuscany
Tỉnh Florence
Montespertoli
Hoạt động giải trí tại Montespertoli
Điểm mốc tại Montespertoli
Thắng cảnh ở Montespertoli
Xem bản đồ
Cũng hiển thị
Khách sạn
Nhà hàng
Cũng hiển thị
Bản đồ
Vệ tinh
Đã tạm dừng cập nhật bản đồ. Phóng to để xem thông tin cập nhật.
Đặt lại mức thu phóng
Đang cập nhật bản đồ...
Bộ lọc của bạn vẫn hoạt động.
Không có ghim nào trong khung nhìn của bạn. Hãy thử di chuyển bản đồ hoặc thay đổi bộ lọc.
Cảm ơn bạn đã quan tâm.
Tính năng này sắp ra mắt.
Quay lại bản đồ
Tất cả hoạt động giải trí
Xóa tất cả
Lựa chọn của bạn
Danh lam & Thắng cảnh
Danh lam & Thắng cảnh
Lâu đài (3)
Nhà thờ & nhà thờ lớn (1)
Thông tin thời tiết cơ bản tại Montespertoli
Tháng
Cao
Thấp
Mưa
thg 6
81°F
27°C
60°F
15°C
3 in
8 cm
thg 7
86°F
30°C
64°F
17°C
2 in
4 cm
thg 8
86°F
30°C
64°F
17°C
2 in
5 cm
thg 9
76°F
24°C
57°F
13°C
3 in
7 cm
thg 10
67°F
19°C
51°F
10°C
4 in
10 cm
thg 11
57°F
13°C
42°F
5°C
4 in
11 cm
Thêm dự báo thời tiết cho Montespertoli
|
Cung cấp bởi
Weather Underground
Sắp xếp theo: Thứ hạng
Chúng tôi đã tìm thấy những kết quả tuyệt vời nhưng một số lại nằm ngoài Montespertoli. Hiển thị kết quả trong phạm vi 16 km từ Montespertoli.
Giới hạn tìm kiếm đối với Montespertoli.
Chúng tôi đã tìm thấy những kết quả tuyệt vời nhưng một số lại nằm ngoài Montespertoli. Hiển thị kết quả trong phạm vi 16 km từ Montespertoli.
Giới hạn tìm kiếm đối với Montespertoli.
Castello Sonnino
138 đánh giá
Số 1 trên 4 Danh lam & Thắng cảnh ở Montespertoli
Nhà máy rượu vang & vườn nho
Tìm hiểu thêm
Castello di Poppiano
57 đánh giá
Số 2 trên 4 Danh lam & Thắng cảnh ở Montespertoli
Lâu đài
Tìm hiểu thêm
Castello di Montegufoni
7 đánh giá
Số 3 trên 4 Danh lam & Thắng cảnh ở Montespertoli
Lâu đài
Tìm hiểu thêm
La Pieve di San Piero in Mercato
5 đánh giá
Số 4 trên 4 Danh lam & Thắng cảnh ở Montespertoli
Nhà thờ & nhà thờ lớn
Tìm hiểu thêm
Villa le Corti
Cách San Casciano in Val di Pesa 9.6 km
123 đánh giá
Số 1 trên 48 Danh lam & Thắng cảnh ở San Casciano in Val di Pesa
Địa điểm lịch sử
Tìm hiểu thêm
Certaldo
Cách Certaldo 10.8 km
992 đánh giá
Số 1 trên 7 Danh lam & Thắng cảnh ở Certaldo
Trung tâm hành chính
Tìm hiểu thêm
Il Mulinaccio
Cách Scandicci 6.2 km
22 đánh giá
Số 3 trên 15 Danh lam & Thắng cảnh ở Scandicci
Di tích cổ
,
Địa điểm lịch sử
Tìm hiểu thêm
Florence American Cemetery
Cách Tavarnuzze 13.0 km
219 đánh giá
Số 1 trên 1 Danh lam & Thắng cảnh ở Tavarnuzze
Nghĩa trang
,
Địa điểm lịch sử
Tìm hiểu thêm
Pieve di San Pancrazio
Cách San Casciano in Val di Pesa 5.6 km
2 đánh giá
Số 8 trên 48 Danh lam & Thắng cảnh ở San Casciano in Val di Pesa
Nhà thờ & nhà thờ lớn
Tìm hiểu thêm
Corbucci Farm
Cách Gambassi Terme 13.6 km
96 đánh giá
Số 1 trên 3 Danh lam & Thắng cảnh ở Gambassi Terme
Nông trại
Tìm hiểu thêm
Toscana Taste & Beauty
Cách Certaldo 6.6 km
5 đánh giá
Số 5 trên 7 Danh lam & Thắng cảnh ở Certaldo
Tìm hiểu thêm
Pieve di San Giovanni in Sugana
Cách San Casciano in Val di Pesa 6.1 km
1 đánh giá
Số 19 trên 48 Danh lam & Thắng cảnh ở San Casciano in Val di Pesa
Nhà thờ & nhà thờ lớn
Tìm hiểu thêm
Parrocchia S. Vincenzo a Torri
Cách Scandicci 6.4 km
1 đánh giá
Số 10 trên 15 Danh lam & Thắng cảnh ở Scandicci
Nhà thờ & nhà thờ lớn
Tìm hiểu thêm
Piave di San Lazzaro a Lucardo
Cách Certaldo 7.9 km
7 đánh giá
Số 4 trên 7 Danh lam & Thắng cảnh ở Certaldo
Nhà thờ & nhà thờ lớn
Tìm hiểu thêm
thông tin chuẩn xác
an tâm đặt chỗ
tha hồ du lịch
© 2018 TripAdvisor LLC Bảo lưu mọi quyền.
Điều khoản sử dụng
|
Chính sách quyền riêng tư
|
Sơ đồ trang web
* TripAdvisor LLC không phải là một đại lý đặt phòng và không tính phí dịch vụ cho người dùng trang web của chúng tôi... (
thêm
)
TripAdvisor LLC không chịu trách nhiệm đối với nội dung trên các trang web bên ngoài. Không bao gồm thuế, phí cho các nội dung giảm giá.
KHÁM PHÁ
Về chúng tôi
Trung tâm trợ giúp
ĐƠN VỊ TIỀN TỆ/VÙNG
US$
USD
Việt Nam


text:
Ảnh/Video
Đời sống
Thông tin trận đấu
Châu Mỹ
Bình luận - Nhận định
Pháp luật
Bên lề
Châu Á-TBD
(TTXVN/Vietnam+)
13/01/2018 08:39 GMT+7
Bản in
Châu Âu
Đời sống
Châu Âu
Y tế
Chính trị
Pháp luật
Môi trường

markdown:
Thỏa thuận thành lập chính phủ liên minh mới tại Đức đã vượt qua một rào cản lớn khi ban lãnh đạo đảng Dân chủ Xã hội (SPD) "bật đèn xanh" cho dự thảo này.
Trong tuyên bố ngày 12/1, SPD nhấn mạnh ban lãnh đạo đảng này kỳ vọng ở các cuộc đàm phán thành lập chính phủ liên minh chính thức với liên đảng bảo thủ Liên minh Dân chủ/Xã hội Cơ đốc giáo (CDU/CSU) của Thủ tướng Angela Merkel sau khi hai bên đạt thỏa thuận mang tính nguyên tắc về vấn đề này.
Dự thảo thỏa thuận trên đề ra các mục tiêu chính sách trong suốt nhiệm kỳ Thủ tướng lần thứ 4 của bà Merkel. Văn kiện này còn phải nhận được sự chấp thuận của 600 đại biểu dự đại hội đảng SPD vào ngày 21/1 tới và sau đó là "vượt ải" hơn 400.000 thành viên cấp cao của đảng này.
Trong khi đó, một nguồn tin từ đảng Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo (CDU) cho biết Thủ tướng Merkel mong muốn kết thúc các cuộc đàm phán thành lập chính phủ liên minh với đảng SPD vào giữa tháng 2 tới. Theo đó, SPD sẽ có thêm nhiều thời gian tổ chức một cuộc bỏ phiếu lấy ý kiến trong nội bộ đảng này về thỏa thuận liên minh với CDU/CSU.
[[Bà Merkel lên tiếng sau khi đạt thỏa thuận với SPD về lập chính phủ]](https://www.vietnamplus.vn/ba-merkel-len-tieng-sau-khi-dat-thoa-thuan-voi-spd-ve-lap-chinh-phu/483769.vnp)
Trước đó, cùng ngày, lãnh đạo liên đảng CDU/CSU và đảng SPD đã đạt được tiến triển "mang tính đột phá" với thỏa thuận dài 28 trang về những nguyên tắc cơ bản để bắt đầu các cuộc đàm phán thành lập một chính phủ mới trong vài tuần tới.
Thỏa thuận này bao gồm một cam kết "hợp tác chặt chẽ với Pháp để cải tổ và củng cố Khu vực Đồng tiền chung châu Âu (Eurozone) một cách bền vững, nhằm giúp toàn liên minh ứng phó tốt hơn với các cuộc khủng hoảng toàn cầu."
Việc đạt được thỏa thuận đã phần nào giúp giảm áp lực đối với Thủ tướng Merkel và xóa tan những nghi ngại về tầm ảnh hưởng của "quốc gia đầu tàu châu Âu" này trong các vấn đề quốc tế khi chưa có chính phủ mới.
Ngoài những đánh giá tích cực từ phía EU, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng đã bày tỏ "hài lòng" về việc liên đảng bảo thủ của Thủ tướng Mekel đã đạt thỏa thuận với đảng SPD, tiến tới thành lập một chính phủ liên minh mới./.


text:
Ảnh/Video
Đời sống
Thông tin trận đấu
Châu Mỹ
Bình luận - Nhận định
Pháp luật
Bên lề
Châu Á-TBD
(TTXVN/Vietnam+)
30/11/2017 15:54 GMT+7
Bản in
Sức khỏe
Khoa học
Y tế
Sức khỏe
Chính trị
Pháp luật
Môi trường

markdown:
Căn cứ theo đà tăng cân và thói quen ăn uống thiếu khoa học như hiện tại, 57% trẻ em ở Mỹ sẽ mắc bệnh béo phì trước sinh nhật lần thứ 35.
Đây là kết quả nghiên cứu mới nhất do các chuyên gia thuộc Đại học Harvard thực hiện, gióng lên hồi chuông báo động về tình trạng sức khỏe của giới trẻ Mỹ, lực lượng lao động nguồn của xã hội.
Để thực hiện nghiên cứu mới đăng trên tạp chí New England Journal of Medicine này, các tác giả đã xây dựng mô hình phỏng đoán xu hướng tương lai dựa trên số đo cân nặng và chiều cao của hơn 41.000 trẻ em và người lớn, tổng hợp từ 5 khảo sát quốc gia tiêu biểu được thực hiện trước đó.
Kết quả nghiên cứu cho thấy nguy cơ béo phì cũng ở mức khá cao (gần 50%) kể cả với trẻ hiện đang có cân nặng vừa phải. Trong số các trẻ dự báo sẽ bị béo phì trước tuổi 35 thì có 50% trẻ bị bệnh này ngay khi còn trong độ tuổi trẻ em.
[[Tiểu đường và béo phì làm gia tăng nhanh số bệnh nhân ung thư]](https://www.vietnamplus.vn/tieu-duong-va-beo-phi-lam-gia-tang-nhanh-so-benh-nhan-ung-thu/477320.vnp)
Các tác giả cảnh báo tình trạng ăn uống vô độ, dẫn tới không kiểm soát được cân nặng ngay khi còn bé đặc biệt khó cải thiện khi trẻ bước vào tuổi trưởng thành.
Chỉ 20% trong số khoảng 4,5 triệu trẻ ở Mỹ bị béo phì nghiêm trọng có thể trở về cân nặng bình thường lúc trưởng thành. Khi trẻ lớn lên và bước vào tuổi trưởng thành, béo phì sẽ trở thành một vấn đề cực kỳ tồi tệ.
Qua đây, các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phòng ngừa chứng béo phì ở trẻ và việc cung cấp các biện pháp hỗ trợ sớm đối với những trẻ đã mắc bệnh để giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh nghiêm trọng khác trong tương lai.
Nghiên cứu cũng chỉ ra vai trò thiết yếu của việc triển khai các chính sách và chương trình sức khỏe phù hợp giúp ngăn chặn tình trạng tăng cân vô độ ngay từ giai đoạn đầu đời.
Có rất nhiều chiến lược tiết kiệm chi phí nên được sử dụng như khuyến khích thói quen ăn uống lành mạnh và vận động thể chất trong nhà trường cũng như trong cộng đồng.
Xét theo tiêu chuẩn y tế liên bang Mỹ hiện hành (những người có chỉ số cơ thể BMI từ 30 trở lên được coi là béo phì) thì khoảng 36,5% người trưởng thành ở nước này hiện nay được coi là mắc bệnh.
Trung tâm Phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh Mỹ (CDC) ước tính chi phí y tế hàng năm dành cho điều trị bệnh nhân mắc bệnh béo phì và các bệnh liên quan là hơn 147 tỷ USD.
Béo phì ở người trưởng thành là làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh nan y khác như đái tháo đường, tim mạch và ung thư./.