text:
BÀI 6 CHỦ THỂ THẨM MĨ6.1 Con người là chủ thể thẩm mỹ
Karl Marx khẳng định “Bản chất con người là luôn luôn sáng tạo theo qui luật của cái đẹp”.
Nhưng không phải loài người vừa sinh ra đã là chủ thể thẩm mỹ. Trải qua một thời gian dài của lịch sử, con người mới trở nên chủ thể thẩm mỹ. Ngay cả khi đã có năng lực thẩm mỹ, con người vẫn chưa tự đánh giá được điều ấy cho đến khi con người nhận thức và khẳng định được cái tôi – cái tôi sáng tạo và cái tôi thưởng thức nghệ thuật. Khi chủ nghĩa tư bản phát triển, ở phương Tây người ta mới nhận thức được cái tôi (trong triết học) như là chủ thể của hoạt động nhận thức, định hướng và sáng tạo nghệ thuật .
Descartes nhà triết học toán học, nhà văn Pháp nói: Tôi tư duy tức là tôi tồn tại
Chủ thể thẩm mỹ chính là “cái tôi” trong đời sống thẩm mỹ. Chủ thể ấy là một hệ thống cấu trúc phức tạp gồm các thành tố có mối quan hệ biện chứng với nhau dưới đây:
Chủ thể thẩm mỹ gồm 7 thành tố sau:
1 . Cảm xúc thẩm mỹ
2 . Biểu tượng thẩm mỹ
3. Thị hiếu thẩm mỹ
4. Tình cảm thẩm mỹ
5. Hình tượng thẩm mỹ
6 . Lý tưởng thẩm mỹ
7. Ý thức thẩm mỹ ( thể tổng hợp của 6 thành tố trên )
Mỗi thành tố trên tồn tại độc lập nhưng cũng liên quan mật thiết với nhau. Trước hết, chúng ta chọn “ thị hiếu thẩm mỹ ” làm điểm tựa để từ đó tìm hiểu các thành tố khác.
Chủ thể tiếp nhận, thưởng thức thẩm mĩ: tất cả mọi người.
Chủ thể sáng tạo thẩm mĩ: tất cả mọi người bình thường đều có khả năng sáng tạo thẩm mĩ. Khi xã hội phát triển thì có những người chuyên nghiệp tạo ra giá trị thẩm mĩ như: nghệ nhân (chế tác đồ thủ công, đồ chơi trẻ em, thợ may, các loại dịch vụ thẩm mĩ . . .) và đặc biệt những nghệ sĩ (tạo ra các loại hình nghệ thuật).
Chủ thể nghiên cứu giảng dạy đánh giá phê bình thẩm mĩ:
Chính là một phần của loại 2 nhưng được chuyên nghiệp hoá. Đó là nhà báo, nhà giáo, nhà nghiên cứu (hội hoạ, âm nhạc, văn học, sân khấu điện ảnh múa) kể cả những cán bộ quản lý, lãnh đạo các ngành văn học nghệ thuật, văn hoá.
6.2 Thị hiếu, thị hiếu thẩm mĩ và thị hiếu nghệ thuật
Thị hiếu
Thị hiếu 嗜 好 (thích, yêu) shì hào
爱好 ài hào: ái hiếu
喜爱 xǐ ài : hỉ áiLà sở thích của chủ thể trong cuộc sống, bộc lộ thái độ đánh giá của chủ thể với mọi sự vật trong cuộc sống. Sở thích cá nhân được tồn tại trong một cộng đồng khiến cho cuộc sống phong phú, con người cảm thấy tự do.
Thị hiếu tồn tại trong nhiều mặt cuộc sống, từ việc ăn uống, giải trí, lao động cho đến những vấn đề lớn hơn như chính trị, đạo đức, tôn giáo, khoa học và sinh hoạt thẩm mỹ. Thị hiếu của cá nhân được bộc lộ thường xuyên, liên tục trong cuộc sống, có khi giữ nguyên, có khi thay đổi.
Thị hiếu thẩm mỹ
Một bộ phận của thị hiếu, là hành vi nhạy cảm nhất, bộc lộ tức thời khi con người tiếp xúc và đánh giá giá trị thẩm mỹ của mọi thứ xung quanh – những “cái đẹp, cái bi, cái hài, cái trác tuyệt “ đang tồn tại trong cuộc sống.
Thị hiếu thẩm mỹ, nói gọn lại, là sự nhạy cảm về cái đẹp, là “thú chơi”, thú thưởng ngoạn tinh thần hơn là thực dụng về vật chất. Từ việc chọn lựa hàng hóa đến việc chọn trang phục (thời trang), chơi cây hoa cảnh, trang trí nhà ở, chọn sách, xem phim nghe nhạc … đến việc chọn nghề nghiệp, kết bạn, tìm người yêu. Mục tiêu lựa chọn là sao cho thỏa mãn khát vọng tinh thần, hướng tới cái đẹp. Cái đẹp luôn luôn gắn bó với cái Chân và Thiện (trong bộ ba Chân Thiện Mỹ, Mỹ khiêm tốn đứng thứ 3)
Thị hiếu thẩm mỹ còn được coi là “tính trội của hành vi”. Nghĩa là, qua thị hiếu thẩm mỹ, ta có thể đánh giá năng lực của chủ thể thẩm mỹ.
Thị hiếu thẩm mỹ là sự kết hợp thống nhất giữa cảm tính và lí tính, thể hiện rõ nhất bản chất con người xã hội hài hòa với con người tự nhiên và đi cùng sự tiến hóa của xã hội loài người.
Lịch sử mĩ học đã trải qua hai xu hướng đối lập: thị hiếu thẩm mĩ là duy cảm hay là duy lí ?
Mĩ học Mác- Lê nin khẳng định: thị hiếu thẩm mĩ của mỗi cá nhân có sự vận động thay đổi. Nó là thái độ, tình cảm của con người gây ra phản ứng mau lẹ trước cái đẹp, cái bi, hài và trác tuyệt trong cuộc sống và trong nghệ thuật. Nhưng nếu thiếu tư duy thì chưa thể có thị hiếu thẩm mĩ.
Thời cộng đồng nguyên thủy – chế độ mẫu hệ, thị hiếu thẩm mĩ của cả bộ tộc hướng về hình tượng người đàn bà, theo tín ngưỡng phồn thực.
Đến thời kì văn minh rực rỡ Hi Lạp – La Mã, thị hiếu thẩm mĩ lại hướng tới những hình tượng đàn ông hoàn thiện như: nhà hiền triết (nhà thông thái, nhà tiên tri), anh hùng và quán quân thể thao (đặc biệt Olympiade ).
Sang thời Trung cổ, do sự áp đặt của giáo lí, kinh thánh, nhà thờ, thị hiếu thẩm mĩ hướng về cái đẹp hoàn hảo, cao cả của Chúa Trời, Đức Mẹ, Chúa Jesus và các thánh thần.
Đến thời kì Phục Hưng, người ta ngưỡng mộ, mơ ước cái đẹp của những con người đầy đặn, phúc hậu, thanh khiết, thánh thiện, trong sáng và “khổng lồ” (thị hiếu thẩm mĩ khá phong phú, vừa quen thuộc trong đời sống, vừa cao cả …).
Thế kỉ XX hiện đại, khoa học phát triển cao độ, nhanh chóng, nhip độ vận động xã hội rất lớn, đặc biệt trong hai lĩnh vực Sản xuất hàng hóa tiêu dùng và Nghệ thuật. Chủ thể sáng tạo có nhiều tìm tòi ý tưởng với những rung cảm mới, khiến cho thị hiếu thẩm mĩ của con người hiện đại càng phát triển cao và cực kì phong phú nhưng khá phức tạp, đôi khi như hỗn loạn.
Thị hiếu thẩm mĩ không còn thiên về cảm tính, mà ngày càng mang tính triết lí cao siêu hơn.
Mấy năm qua, thị hiếu thẩm mĩ ở Việt Nam đang trong tình trạng xáo trộn, đổi thay dữ dội, từ thưởng thức đến sáng tạo. Chẳng hạn, trong lĩnh vực điện ảnh, làn sóng ưa chuộng phim thay đổi từng đợt ngắn qua phim Mĩ, Trung quốc, Đài Loan, Hồng kông, Hàn quốc, trở lại Việt Nam, rồi lại hướng ra ngoài… Chưa thể xác định thị hiếu thẩm mĩ điện ảnh của người Việt là gì ! Trong các lĩnh vực văn học, âm mhạc, thời trang, nhà cửa, xe cộ… cũng vậy. Các nhà phê bình và báo chí bối rối, không dám hoặc khó lên tiếng phê phán những thị hiếu thẩm mĩ tầm thường, a- dua, lộn xộn, lo chạy theo “mốt”.
Trước tình hình đó, việc giáo dục thẩm mĩ cho công chúng, đặc biệt là lứa tuổi trẻ đã trở nên một vấn đề quan trọng và cần thiết.
Tính chất của thị hiếu thẩm mĩ
- Tính phản ứng mau lẹ
Những con người từng trải, vốn văn hóa cao, năng lực thẩm mĩ và nghệ thuật sâu sắc thì càng tự tin khi biểu lộ phản ứng và có cảm xúc mãnh liệt hơn.
- Tính hài hoà vô tư
Một thị hiếu vô tư là sự hài hòa giữa mơ mộng và thực tế.
- Tính cá biệt và tính xã hội
Một cá nhân nghệ sĩ sáng tạo ra những giá trị nghệ thuật, sau đó được cả cộng đồng thừa nhận như một giá trị chung của xã hội, thậm chí của chung nhân loại.
Nhà triết học I.Kant, người đầu tiên nghiên cứu có hệ thống về thị hiếu thẩm mĩ, ông đã tuyệt đối hóa vai trò của thị hiếu thẩm mĩ cá nhân (cá biệt) . Ông lúng túng không lí giải được sự song hành của cả hai loại thị hiếu đó. Ông cho rằng, sở dĩ có thị hiếu thẩm mĩ xã hội là do ngẫu nhiên nhiều người có cùng thị hiếu thẩm mĩ với những cái đẹp phổ quát.
Mĩ học Mác- Lê nin lí giải đúng đắn hơn: không có cá nhân nào sống tách biệt xã hội mà hình thành được thị hiếu thẩm mĩ (hãy xem nhân vật Robinson Crusoe trong tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Anh Daniel Defoe thế kỉ 19- khi sống một mình trên đảo, anh ta hầu như chẳng có thị hiếu thẩm mĩ gì nữa !) . Thực ra, trong cộng đồng tồn tại cùng lúc các thị hiếu cá nhân, thị hiếu giai cấp, thị hiếu xã hội và thị hiếu nhân loại.
- Tính giai cấp
Quí tộc phong kiến ca tụng và ưa chuộng mẫu người “yểu điệu thục nữ” , “liễu yếu đào tơ”, “hào hoa phong nhã”, “nho nhã”. Người nông dân đề cao con người khỏe mạnh thậm chí mập mạp, chất phác, có duyên. Ca dao “Mười thương” bộc lộ quan niệm của nhân dân xưa về cái đẹp phụ nữ thôn quê (Một thương tóc bỏ đuôi gà, Hai thương ăn nói mặn mà có duyên, Ba thương má lúm đồng tiền . . . .).
Nhân vật Natasha trong tiểu thuyết “Chiến tranh và hòa bình” của L.Tolstoi mang cả vẻ đẹp của tiểu thư bá tước thượng lưu quí tộc vừa có vẻ đẹp cô thiếu nữ làng quê Nga . Theo nhà văn, đó là sắc đẹp hài hòa, hoàn hảo nhất. Nhìn chung, nếu so với giai cấp tư sản ưa chuộng vẻ đẹp hình thức, thậm chí thiên về thể chất, thì quí tộc phong kiến ưa vẻ đẹp tinh thần hơn, cao nhã hơn.(Quan niệm thẩm mĩ của giới quí tộc tinh tế, sắc sảo hơn tư sản. Vở hài kịch “Gã tư sản học đòi quí tộc” của Moliere đã chứng minh điều đó).
- Tính dân tộc và tính nhân loại Trải qua lịch sử, mỗi dân tộc hình thành một thị hiếu thẩm mĩ riêng, có khi trái ngược với dân tộc khác phương Đông: con rồng là đẹp đẽ cao quí, còn phương Tây, con rồng là độc ác, xảo quyệt …).
Mặt khác, có những chuẩn mực chung về Chân – Thiện – Mĩ đặc biệt cái đẹp được cả nhân loại công nhận. Chẳng hạn, màu xanh da trời được coi là màu hi vọng, ước mơ, hòa bình. Màu đỏ hạnh phúc, màu trắng bình đẳng, màu đen tang tóc, buồn bã… Cành nguyệt quế (olive) được coi là biểu tượng của chiến thắng vinh quang. Con chim bồ câu tượng trưng ước vọng hoà bình .v.v…
- Tính thời đại
Có những tác phẩm nghệ thuật vừa ra đời đã được trao ngay vòng nguyệt quế và trường tồn mãi mãi. Lại có tác phẩm phải chờ đợi một thời gian dài mới bừng sáng, vì nó đi trước thời đại (Hồng Lâu Mộng, Đường Thi, Truyện Kiều, nhạc cổ điển châu Âu thế kỉ 18-19)
Nhiều tác phẩm nghệ thuật sớm nở tối tàn .
Thị hiếu nghệ thuật
Thị hiếu nghệ thuật là một phần của thị hiếu thẩm mĩ khi con người thưởng thức và sáng tạo nghệ thuật. Có thể coi thị hiếu nghệ thuật là đỉnh cao của thị hiếu thẩm mĩ. Karl Marx đã nói “Nếu anh muốn thưởng thức nghệ thuật, trước hết anh phải được giáo dục về nghệ thuật”, nếu không thì như tục ngữ Việt Nam “gảy đàn mà gảy tai trâu”.
Có nhiều hình thức giáo dục nghệ thuật cho mọi người. Từ những trường lớp nghệ thuật đào tạo nghệ sĩ, hệ thống báo chí, đài truyền thanh truyền hình, câu lạc bộ, diễn đàn, . . . cho đến Bộ môn Văn và môn Nghệ thuật trong trường phổ thông đều góp phần bồi dưỡng, giáo dục nghệ thuật cho công chúng.
Mối quan hệ giữa thị hiếu thẩm mĩ với các thành tố khác của chủ thể thẩm mĩ
4.1 – Quan hệ giữa thị hiếu thẩm mĩ và cảm xúc thẩm mĩ:
Khi đứng trước một đối tượng thẩm mĩ, xuất hiện ở con người một tín hiệu đầu tiên – do trực giác và cảm giác mang lại. Cần phân biệt 2 loại cảm xúc: cảm xúc sinh lí, vốn đã có từ hơn 3 triệu năm, và cảm giác thẩm mĩ – mới hình thành từ 12 ngàn năm qua. Vậy cảm xúc thẩm mĩ (hoặc cảm giác thẩm mĩ ) là một thứ xúc cảm “quí phái” của con người sau một quá trình rèn luyện, tích lũy lâu dài mới có.
Con người có 5 giác quan sinh học (sinh lí), nhưng có 2 giác quan phát triển cao thành giác quan thẩm mĩ, 2 giác quan cao cấp – đó là thị giác và thính giác (đôi mắt và đôi tai) được gọi là hai cửa ngõ tâm hồn (hãy thử giải thích thành ngữ:mắt con trai, tai con gái). Các loại hình nghệ thuật như hội họa, âm nhạc …tác động vào 2 giác quan: mắt – cửa ngõ số 1, tai – cửa ngõ số 2.
Có những nghệ thuật tác động cùng lúc vào cả hai cửa ngõ, như múa, kịch, phim, …Riêng văn học, loại hình nghệ thuật đặc biệt: coi thính giác là cửa ngõ số 1, chuyển thẳng vào óc tưởng tương, mắt chỉ là cửa ngõ số 2 (ngay cả khi xem sách thì con chữ vẫn lặng lẽ vang lên những tiếng của lời nói ).
Cảm xúc thẩm mĩ cũng là thước đo các hiện tượng thẩm mĩ. Những cái gì thiếu tính thẩm mĩ chỉ đem lại cho con người một nhận thức lạnh lùng, vô cảm (chẳng hạn, số học, vật lí, địa lí . . .)
Cảm xúc thẩm mĩ là sự rung động bên trong tâm hồn, nâng con người bay lên hướng tới cái đẹp.
Cảm xúc thẩm mĩ trước hết là khoái cảm trước cái đẹp. Ngạc nhiên, bàng hoàng, thích thú, phấn khởi khi tiếp xúc với cái đẹp, lúc ấy con người cảm thấy yêu đời hơn.
Cảm xúc thẩm mĩ được tạo nên do sự hiểu biết, trình độ văn hóa, vốn sống và độ nhạy bén của giác quan.
Nhìn chung, cảm xúc thẩm mĩ phụ thuộc vào điều kiện sống của con người. Một cuộc sống nghèo nàn, thiếu thốn, cơ cực cũng không thể tạo cho con người có cảm xúc thẩm mĩ phong phú và tinh tế. Karl Marx khẳng định: “Khi con người cùng khổ luôn luôn bị giày vò lo lắng thì cũng không thích thú gì để xem một vở kịch tuyệt tác” . Thật vậy, khi con người chưa thoát khỏi sự giày vò của vật chất thì chẳng thể có nhu cầu thẩm mĩ và nghệ thuật. Nhất là nghệ thuật, con người lại còn phải có điều kiện vật chất để học tập và chi phí thì mới đủ khả năng thưởng thức.
Kiến thức thẩm mĩ, đến lượt nó lại tác động trở lại trí tuệ và tình cảm con người.
Cảm xúc thẩm mĩ cũng mang tính dân tộc, tính lịch sử và tính thời đại, rồi cô đúc thành thị hiếu thẩm mĩ tương đối ổn định của con người.
4.2- Mối quan hệ giữa thị hiếu thẩm mĩ với biểu tượng thẩm mĩ:
Biểu tượng thẩm mĩ là một giai đoạn của tư duy thẩm mĩ. Đó là sự lưu giữ hình ảnh của những cái thẩm mĩ trong tư duy, não bộ của con người.
Quá trình nhận thức nói chung của con người trải qua các giai đoạn:
- Cảm giác
- Tri giác
- Biểu tượng
- Phán đoán
- Khái niệm
“Biểu tượng là hình ảnh tương đối trọn vẹn của một sự vật đơn lẻ của thế giới khách quan đem lại cho con người, và có khả năng được tái hiện lại trong tâm tưởng bằng cảm giác.”
Hình ảnh, đường nét, màu sắc và âm thanh là những chất liệu tạo nên biểu tượng thẩm mĩ.
Hoa sen gợi nhớ đến cõi Phật. Gác Khuê Văn gợi nhớ thủ đô Thăng Long – Hà Nội, chùa Thiên Mụ nhắc Huế. Hoa đào hoa mai báo mùa xuân, lá vàng gợi nỗi buồn tàn thu, cánh phượng hồng báo mùa hè học trò buồn vui lẫn lộn, và đây – một đêm mùa hè của nhân vật Thúy Kiều ở chốn lầu xanh:
“ Dưới trăng quyên đã gọi hè
Đầu tường lửa lựu lập lòe đâm bông” ( Kiều – Nguyễn Du )4.3 – Mối quan hệ giữa thị hiếu thẩm mĩ và hình tượng thẩm mĩ:
Hình tượng thẩm mĩ là cách phản ánh cuộc sống của nghệ thuật. Mỗi loại hình nghệ thuật có những kiểu hình tượng khác nhau.
Hình tượng thẩm mĩ bao gồm cả nội dung và hình thức, bắt nguồn từ thực tế sinh động của thiên nhiên và xã hội. Riêng hình tượng nghệ thuật thì chỉ do nghệ sĩ sáng tạo ra . Hình tượng nghệ thuật chủ yếu là hình tượng nhân vật.
Ta có sơ đồ phát triển như sau:
Biểu tượng thẩm mĩ > Hình tượng thẩm mĩ > Hình tượng nghệ thuật
Ví dụ: một bức tranh phong cảnh Tây nguyên, phải có những nét riêng như núi cao, rừng rậm , nhà rông , con người ăn mặc kiểu dân tộc, v.v… giúp khán giả nhận ra ngay, sau đó mới tới những nét tâm hồn sâu kín. Một bản nhạc Tây nguyên cần có tiếng suối chảy, tiếng chim, tiếng vọng mang vẻ hoang dã.
Nhà văn nhà mĩ học Nga Bielinski thế kỉ XIX đã nhận xét “nhà triết học nói bằng phép tam đoạn luận, nhà thơ nói bằng hình tượng và những bức tranh”.
Vậy sáng tạo hình tượng là đặc trưng hàng đầu của nghệ thuật .
Nghệ sĩ dùng hình tượng nghệ thuật để miêu tả và bảo vệ cái đẹp, lên án cái xấu, tác động ngay vào cảm xúc thẩm mĩ của công chúng.
Bielinski nhận xét “tác phẩm nghệ thuật sẽ chết nếu nó thiếu sự thôi thúc chủ quan mạnh mẽ xuất phát từ tư tưởng bao trùm thời đại, nó sẽ chết nếu nó không phải là tiếng thét khổ đau căm hận hoặc lời ca tụng hân hoan, nếu nó không đặt ra những câu hỏi hoặc không trả lời những vấn đề của thời đại”.
Cuối cùng, hình tượng thẩm mĩ còn chứa đựng cả những dấu ấn cá tính và phong cách riêng của nghệ sĩ (chủ thể sáng tạo).
Thị hiếu thẩm mĩ của con người chứa đựng cả những hình tượng thẩm mĩ và hình tượng nghệ thuật quen thuộc và ưa thích nhất.
4.4 – Mối quan hệ giữa thị hiếu thẩm mĩ và tình cảm thẩm mĩ
Tình cảm thẩm mĩ thuộc về những tình cảm phong phú của con người. Đó là tình yêu cái đẹp, căm ghét cái xấu, xót xa đồng cảm với cái bi, thán phục cái trác tuyệt, chế giễu với cái hài, . . .
Tình cảm thẩm mĩ hướng con người đến với những giá trị Chân – Thiện – Mĩ. Tình cảm thẩm mĩ có thể đúng đắn hoặc sai lầm khi đánh giá các hiện tượng thẩm mĩ. Nhà phê bình cần có tình cảm thẩm mĩ đúng đắn khi thẩm định nghệ thuật, để hướng dẫn công chúng thưởng thức, đồng thời tác động tới cả nghệ sĩ.
Tình cảm thẩm mĩ liên quan mật thiết với tình cảm đạo đức. Yêu cái đẹp, cái thiện, ghét cái xấu – đó là thuộc tính của con người. Nhưng để có thể yêu cái đẹp trong nghệ thuật thì cần phải am hiểu nghệ thuật, nói chung là cần được giáo dục thẩm mĩ.
Tình cảm thẩm mĩ cũng chứa đựng tính giai cấp, tính dân tộc và thời đại. Không có một tình cảm chung chung.
Tình cảm thẩm mĩ chi phối toàn bộ quá trình sáng tạo và thưởng thức của con người – chủ thể thẩm mĩ.
Tình cảm thẩm mĩ là cốt lõi của thị hiếu thẩm mĩ.
Mang trong lòng tình cảm thẩm mĩ, thị hiếu thẩm mĩ sẽ được đúc kết và nâng lên một tầm cao hơn : Lí tưởng thẩm mĩ.
6.3 Lí tưởng thẩm mĩ và lí tưởng nghệ thuật
Lí tưởng [ 理 想 lǐ xiǎng ]
Lí tưởng thiên về tính chất xã hội của con người, gồm lí tưởng chính trị, lí tưởng đạo đức, lí tưởng tôn giáo, lí tưởng thẩm mĩ … gọi chung là Lí Tưởng.
Danh từ “Lí tưởng“ xuất hiện trong ngôn ngữ cổ Hi Lạp, ban đầu có nghĩa là “ ý niệm”, là cảnh, là hình tượng biểu thị một sự hoàn thiện, hoàn mĩ mà con người muốn đạt tới. on người có lí tưởng từ bao giờ?
Nhà văn M.Gorki viết: “Khi tự nhiên tước mất của con người cái khả năng đi bốn chân thì đồng thời nó cấp cho con người cây gậy chống – đó là lí tưởng. Và từ đấy, con người vươn tới những điều tốt đẹp và cao cả hơn. Các bạn hãy làm cho cuộc vươn lên cái tốt ấy trở thành ý thức, hãy dạy cho mọi người rằng hạnh phúc chân chính chỉ có được trong sự vươn tới một cách có ý thức”. (M.Gorki Toàn tập, tập II, Moscow 1949- trang 428 )
Vậy là, lí tưởng chính là bản chất của con người, nó phân biệt con người và loài vật.
Thực hiện lí tưởng là hoạt động có ý thức sâu sắc nhất, thúc đẩy con người trước hết tác động vào tự nhiên, xây dựng cuộc sống và cải tạo chính mình, kế đó định hướng các mối quan hệ xã hội. Con người cần có khát vọng, ước mơ đi tới, lại cần có sức mạnh để giải quyết các mâu thuẫn, vật cản trên con đường ấy, đi theo lí tưởng dẫn đường.
Cấu trúc của lí tưởng:
ß ß ß
( 1 ) ( 2 ) ( 3 )
của con ngườiNhững khó khăn trở ngại trên con đường đi tới, cần phải giải quyết như thế nào . Mục đích cao cả
( lí tưởng )
Nếu chỉ có mục tiêu lí tưởng mà thiếu 2 giai đoạn trước thì nó mới chỉ là “ước mơ”, có thể là “ảo tưởng” viển vông [nếu thiếu (1) và (2) ]. Lí tưởng phải là toàn bộ quá trình 3 giai đoạn đó. Con người có lí tưởng là con người hình dung được cả quá trình đi tới mục tiêu cao cả của cuộc đời.
Chẳng hạn, lí tưởng của nhân dân ta ngày nay là xây dựng một xã hội cộng sản chủ nghĩa, nhưng cần phải đi qua giai đoạn chủ nghĩa xã hội. Và ngay cả trước khi bước vào chủ nghĩa xã hội cũng còn phải trải qua một thời kì quá độ nữa (quá độ đi qua tư bản chủ nghĩa). Bên cạnh lí tưởng chung ấy, mỗi người vẫn có một lí tưởng riêng căn cứ vào điểm xuất phát của mình.
Khi hình thành lí tưởng của cuộc đời mình, chúng ta cần tránh những ảo tưởng viển vông thiếu cơ sở xuất phát.
Khi con người đã xác định lí tưởng, nó sẽ trở thành động cơ thúc đẩy họ, tạo ra hứng thú cao độ và bền vững.
Có thể chia lí tưởng ra 5 yếu tố:
1. Nhu cầu đòi hỏi một lí tưởng
2. Động cơ (cụ thể) của lí tưởng
3. Hứng thú thực hiện
4. Hiệu quả của lí tưởng (cao cả nhưng cụ thể )
5. Thế giới quan (kiến thức về thế giới)
Nhu cầu của con người bao gồm cả vật chất và tinh thần cần được thỏa mãn. Trong nhu cầu tinh thần có khát vọng nhận thức, tình cảm ( yêu thương ), giao tiếp xã hội, được tự do, giải phóng, xây dựng xã hội mới, tiến bộ.
Nhu cầu là khởi điểm của mọi lí tưởng, nhưng trong đó nhu cầu vật chất không được quyền lấn át nhu cầu tinh thần (No ấm và sạch sẽ là tối ưu, nhưng đói cho sạch, rách cho thơm). Ngay cả nhu cầu vật chất cũng phải thăng hoa để mang giá trị tinh thần.
Động cơ của lí tưởng
Một đối tượng vật chất hoặc tinh thần nào đó đang có tác dụng lôi cuốn cá nhân hành động nhằm đạt tới nó, để thỏa mãn một nhu cầu của bản thân – gọi là động cơ của người ấy.
Tóm lại, người có lí tưởng là người có nhu cầu tinh thần trong sáng, cao đẹp, có niềm vui lớn trong lao động, sáng tạo, vì mọi người và vì tiến bộ xã hội.
Lí tưởng cần phải mang tính người cao cả và tính xã hội rộng rãi, gọi chung là lí tưởng nhân văn.
Suốt đời phấn đấu cho lí tưởng nhân văn của cộng đồng là phẩm chất cơ bản của những con người trác tuyệt, lí tưởng ấy thúc đẩy họ hành động có hiệu quả và được nhân dân thừa nhận, biết ơn, nêu gương và ca tụng.
Hứng thú thực hiện lí tưởng
Với một động cơ đã định, con người say mê đeo đuổi hoạt động để đạt tới lí tưởng. Đó chính là lí tưởng thẩm mĩ. Động cơ tạo ra hứng thú, đó là sức mạnh nội tại vững bền.
Thế giới quan giữ vai trò định hướng lí tưởng:
Thế giới quan là toàn bộ cách nhìn đời, nhìn người, nhìn xã hội và nhìn mình.
Thế giới quan có 3 yếu tố:
- Tính giai cấp: Trong một xã hội có nhiều giai cấp, ắt có một giai cấp tiên tiến nhất, cách mạng nhất. Lí tưởng phải gắn liền với tính giai cấp tiên tiến nhất ấy.
- Tính khoa học: đó là kiến thức đúng đắn, phù hợp qui luật khách quan và lịch sử, khác với những ý tưởng viển vông và lỗi thời hoặc phiêu lưu mạo hiểm.
- Tính tổ chức: để thực hiện lí tưởng, không chỉ dựa vào nỗ lực cá nhân, mà phải vận động, tổ chức xã hội cùng thực hiện. Đó là năng lực tổ chức khi thực hiện lí tưởng.
Lí tưởng cần phải được hiện thực hóa, nếu không, nó chỉ là ý tưởng viễn vông. Lí tưởng bao gồm 2 chất liệu: chất thực tế (thực tại / hiện thực) và chất liệu tương lai với một tỉ lệ hợp lí. Nói cách khác, lí tưởng bao gồm cả tính hiện thực và tính lãng mạn trong quan hệ biện chứng với nhau. Trong cuộc đời, con người cần chú ý điều chỉnh tỉ lệ để đạt hiệu quả lí tưởng cao. Hiệu quả của lí tưởng cũng phụ thuộc vào kinh nghiệm sống của cá nhân, dân tộc và giai cấp.
Hiệu quả còn có tính tối ưu, nghĩa là con người không được phép đạt tới hiệu quả bằng bất cứ giá nào. Cần phải tính tới phương pháp, thời gian, công sức … để đạt được hiệu quả tối ưu.
Lí tưởng thẩm mĩ
Trước Mác
I .Kant cho rằng lí tưởng thẩm mĩ chỉ có ở cá nhân, cũng như đã khẳng định:“ không có khoa học về cái đẹp, chỉ có sự phán đoán về cái đẹp”.
Hegel tuy có chú ý đến mặt xã hội, lịch sử của lí tưởng thẩm mĩ, nhưng ông lại tuyệt đối hóa vai trò của lí tưởng thẩm mĩ. Ông đi tìm lí tưởng thẩm mĩ ở “ý niệm tuyệt đối”, nghĩa là, theo ông lí tưởng thẩm mĩ chính là sự hoàn thiện hoàn mĩ của tinh thần trong triết học, chứ không tính đến mối tương quan xã hội.
Tsecnysevski nói: lí tưởng thẩm mĩ là cuộc sống đẹp.
Bielinski cho rằng: Lí tưởng thẩm mĩ là sự thực hiện lí tưởng – cái tiềm ẩn trong đời sống. Là cuộc sống phát triển và thắng lợi.
Những quan điểm trên chưa đầy đủ nhưng cũng góp phần kinh nghiệm trên con đường tìm kiếm bản chất của lí tưởng thẩm mĩ.
Lí tưởng thẩm mĩ theo quan điểm Mác- Lê nin:
Lí tưởng thẩm mĩ là bộ phận của lí tưởng xã hội, được hình thành theo qui luật xã hội . Nó cũng bao gồm: nhu cầu, động cơ, hứng thú, hiệu quả và thế giới quan tiên tiến.
Lí tưởng thẩm mĩ khác với lí tưởng xã hội ở chỗ nó là cái toàn vẹn – cụ thể – cảm tính, là một hình tượng (hoặc hệ thống hình tượng ) sinh động, hấp dẫn có khả năng tạo ra khoái cảm thẩm mĩ (hứng thú). Hình tượng trung tâm trong mọi hình tượng chính là mẫu người lí tưởng.
Nhu cầu của Lí tưởng thẩm mĩ là: khát vọng hoàn thiện, hoàn mĩ, sống đẹp. Động cơ mang tính cá thể, chủ quan, sinh động . Hứng thú: cảm xúc thẩm mĩ, vô tư, hướng về cái đẹp. Hiệu quả: là sự tu thiện, thanh khiết hóa tâm hồn. Thế giới quan: hình ảnh thế giới mẫu mực, hấp dẫn, tấm gương sáng ( Lưu ý : thế giới quan trong lí tưởng thẩm mĩ không tồn tại ở dạng lí thuyết, học thuyết ).
TÓM LẠI, lí tưởng thẩm mĩ là tổng thể phương hướng cơ bản của đời sống được đúc kết lại thành hình ảnh mẫu mực, cảm quan của sự hoàn thiện hoàn mĩ của con người và xã hội, là cuộc sống trên đà phát triển, là khát vọng và hành động nhằm hoàn thiện vô tận cuộc sống (endless) bằng cách giải quyết những nhu cầu, mâu thuẫn thực tại để giải phóng con người, đem lại tự do, hạnh phúc cho mọi người trên cơ sở chủ nghĩa nhân văn hiện đại. Lí tưởng thẩm mĩ bộc lộ rõ rệt và tập trung nhất trong lãnh vực nghệ thuật bằng cái đẹp và cái trác tuyệt.
Lí tưởng thẩm mĩ được thể hiện trong nghệ thuật thì gọi là lí tưởng nghệ thuật, sẽ được nghiên cứu trong bài sau.
6.4 Phân loại chủ thể thẩm mỹ, chủ thể nghệ thuật
6.4.1 Chủ thể thẩm mỹ
Chủ thể sáng tạo: Người lao động và nghệ nhân, đều là người sáng tạo thẩm mỹ
Chủ thể phê bình, đánh giá: mọi người lao động, nghiệp dư và chuyên nghiệp.
6.4.2 Chủ thể nghệ thuật
Chủ thể sáng tạo: Nghệ sĩ, công chúng nghệ thuật, nhà phê bình nghiên cứu, nhà giáo, nhà báo.

markdown:
6.1 Con người là chủ thể thẩm mỹ
**BÀI 6 CHỦ THỂ THẨM MĨ**
Karl Marx khẳng định “Bản chất con người là luôn luôn sáng tạo theo qui luật của cái đẹp”.
Nhưng không phải loài người vừa sinh ra đã là chủ thể thẩm mỹ. Trải qua một thời gian dài của lịch sử, con người mới trở nên chủ thể thẩm mỹ. Ngay cả khi đã có năng lực thẩm mỹ, con người vẫn chưa tự đánh giá được điều ấy cho đến khi con người nhận thức và khẳng định được cái tôi – cái tôi sáng tạo và cái tôi thưởng thức nghệ thuật. Khi chủ nghĩa tư bản phát triển, ở phương Tây người ta mới nhận thức được cái tôi (trong triết học) như là chủ thể của hoạt động nhận thức, định hướng và sáng tạo nghệ thuật .
Descartes nhà triết học toán học, nhà văn Pháp nói: Tôi tư duy tức là tôi tồn tại
Chủ thể thẩm mỹ chính là “cái tôi” trong đời sống thẩm mỹ. Chủ thể ấy là một hệ thống cấu trúc phức tạp gồm các thành tố có mối quan hệ biện chứng với nhau dưới đây:
Chủ thể thẩm mỹ gồm 7 thành tố sau:
1 . Cảm xúc thẩm mỹ
2 . Biểu tượng thẩm mỹ
3. Thị hiếu thẩm mỹ
4. Tình cảm thẩm mỹ
5. Hình tượng thẩm mỹ
6 . Lý tưởng thẩm mỹ
7. Ý thức thẩm mỹ ( thể tổng hợp của 6 thành tố trên )
Mỗi thành tố trên tồn tại độc lập nhưng cũng liên quan mật thiết với nhau. Trước hết, chúng ta chọn “ thị hiếu thẩm mỹ ” làm điểm tựa để từ đó tìm hiểu các thành tố khác.
**Chủ thể tiếp nhận, thưởng thức thẩm mĩ**: tất cả mọi người. **Chủ thể sáng tạo thẩm mĩ**: tất cả mọi người bình thường đều có khả năng sáng tạo thẩm mĩ. Khi xã hội phát triển thì có những người chuyên nghiệp tạo ra giá trị thẩm mĩ như: **nghệ nhân**(chế tác đồ thủ công, đồ chơi trẻ em, thợ may, các loại dịch vụ thẩm mĩ . . .) và đặc biệt những **nghệ sĩ**(tạo ra các loại hình nghệ thuật). **Chủ thể nghiên cứu giảng dạy đánh giá phê bình thẩm mĩ:**
Chính là một phần của loại 2 nhưng được chuyên nghiệp hoá. Đó là nhà báo, nhà giáo, nhà nghiên cứu (hội hoạ, âm nhạc, văn học, sân khấu điện ảnh múa) kể cả những cán bộ quản lý, lãnh đạo các ngành văn học nghệ thuật, văn hoá.
6.2 Thị hiếu, thị hiếu thẩm mĩ và thị hiếu nghệ thuật
Thị hiếu
Thị hiếu 嗜 好 (thích, yêu) shì hào
爱好 ài hào: ái hiếu
喜爱 xǐ ài : hỉ áiLà sở thích của chủ thể trong cuộc sống, bộc lộ thái độ đánh giá của chủ thể với mọi sự vật trong cuộc sống. Sở thích cá nhân được tồn tại trong một cộng đồng khiến cho cuộc sống phong phú, con người cảm thấy tự do.
Thị hiếu tồn tại trong nhiều mặt cuộc sống, từ việc ăn uống, giải trí, lao động cho đến những vấn đề lớn hơn như chính trị, đạo đức, tôn giáo, khoa học và sinh hoạt thẩm mỹ. Thị hiếu của cá nhân được bộc lộ thường xuyên, liên tục trong cuộc sống, có khi giữ nguyên, có khi thay đổi.
Thị hiếu thẩm mỹ
Một bộ phận của thị hiếu, là hành vi nhạy cảm nhất, bộc lộ tức thời khi con người tiếp xúc và đánh giá giá trị thẩm mỹ của mọi thứ xung quanh – những “cái đẹp, cái bi, cái hài, cái trác tuyệt “ đang tồn tại trong cuộc sống.
Thị hiếu thẩm mỹ, nói gọn lại, là sự nhạy cảm về cái đẹp, là “thú chơi”, thú thưởng ngoạn tinh thần hơn là thực dụng về vật chất. Từ việc chọn lựa hàng hóa đến việc chọn trang phục (thời trang), chơi cây hoa cảnh, trang trí nhà ở, chọn sách, xem phim nghe nhạc … đến việc chọn nghề nghiệp, kết bạn, tìm người yêu. Mục tiêu lựa chọn là sao cho thỏa mãn khát vọng tinh thần, hướng tới cái đẹp. Cái đẹp luôn luôn gắn bó với cái Chân và Thiện (trong bộ ba Chân Thiện Mỹ, Mỹ khiêm tốn đứng thứ 3)
Thị hiếu thẩm mỹ còn được coi là “tính trội của hành vi”. Nghĩa là, qua thị hiếu thẩm mỹ, ta có thể đánh giá năng lực của chủ thể thẩm mỹ.
Thị hiếu thẩm mỹ là sự kết hợp thống nhất giữa cảm tính và lí tính, thể hiện rõ nhất bản chất con người xã hội hài hòa với con người tự nhiên và đi cùng sự tiến hóa của xã hội loài người.
Lịch sử mĩ học đã trải qua hai xu hướng đối lập: thị hiếu thẩm mĩ là duy cảm hay là duy lí ?
Mĩ học Mác- Lê nin khẳng định: thị hiếu thẩm mĩ của mỗi cá nhân có sự vận động thay đổi. Nó là thái độ, tình cảm của con người gây ra phản ứng mau lẹ trước cái đẹp, cái bi, hài và trác tuyệt trong cuộc sống và trong nghệ thuật. Nhưng nếu thiếu tư duy thì chưa thể có thị hiếu thẩm mĩ.
Thời cộng đồng nguyên thủy – chế độ mẫu hệ, thị hiếu thẩm mĩ của cả bộ tộc hướng về hình tượng người đàn bà, theo tín ngưỡng phồn thực.
Đến thời kì văn minh rực rỡ Hi Lạp – La Mã, thị hiếu thẩm mĩ lại hướng tới những hình tượng đàn ông hoàn thiện như: nhà hiền triết (nhà thông thái, nhà tiên tri), anh hùng và quán quân thể thao (đặc biệt Olympiade ).
Sang thời Trung cổ, do sự áp đặt của giáo lí, kinh thánh, nhà thờ, thị hiếu thẩm mĩ hướng về cái đẹp hoàn hảo, cao cả của Chúa Trời, Đức Mẹ, Chúa Jesus và các thánh thần.
Đến thời kì Phục Hưng, người ta ngưỡng mộ, mơ ước cái đẹp của những con người đầy đặn, phúc hậu, thanh khiết, thánh thiện, trong sáng và “khổng lồ” (thị hiếu thẩm mĩ khá phong phú, vừa quen thuộc trong đời sống, vừa cao cả …).
Thế kỉ XX hiện đại, khoa học phát triển cao độ, nhanh chóng, nhip độ vận động xã hội rất lớn, đặc biệt trong hai lĩnh vực
*Sản xuất hàng hóa tiêu dùng*và *Nghệ thuật*. Chủ thể sáng tạo có nhiều tìm tòi ý tưởng với những rung cảm mới, khiến cho thị hiếu thẩm mĩ của con người hiện đại càng phát triển cao và cực kì phong phú nhưng khá phức tạp, đôi khi như hỗn loạn.
Thị hiếu thẩm mĩ không còn thiên về cảm tính, mà ngày càng mang tính triết lí cao siêu hơn.
Mấy năm qua, thị hiếu thẩm mĩ ở Việt Nam đang trong tình trạng xáo trộn, đổi thay dữ dội, từ thưởng thức đến sáng tạo. Chẳng hạn, trong lĩnh vực điện ảnh, làn sóng ưa chuộng phim thay đổi từng đợt ngắn qua phim Mĩ, Trung quốc, Đài Loan, Hồng kông, Hàn quốc, trở lại Việt Nam, rồi lại hướng ra ngoài… Chưa thể xác định thị hiếu thẩm mĩ điện ảnh của người Việt là gì ! Trong các lĩnh vực văn học, âm mhạc, thời trang, nhà cửa, xe cộ… cũng vậy. Các nhà phê bình và báo chí bối rối, không dám hoặc khó lên tiếng phê phán những thị hiếu thẩm mĩ tầm thường, a- dua, lộn xộn, lo chạy theo “mốt”.
Trước tình hình đó, việc giáo dục thẩm mĩ cho công chúng, đặc biệt là lứa tuổi trẻ đã trở nên một vấn đề quan trọng và cần thiết.
** ** **Tính chất của thị hiếu thẩm mĩ** *Tính phản ứng mau lẹ*
Những con người từng trải, vốn văn hóa cao, năng lực thẩm mĩ và nghệ thuật sâu sắc thì càng tự tin khi biểu lộ phản ứng và có cảm xúc mãnh liệt hơn.
*Tính hài hoà vô tư*
Một thị hiếu vô tư là sự hài hòa giữa mơ mộng và thực tế.
*Tính cá biệt và tính xã hội*
Một cá nhân nghệ sĩ sáng tạo ra những giá trị nghệ thuật, sau đó được cả cộng đồng thừa nhận như một giá trị chung của xã hội, thậm chí của chung nhân loại.
Nhà triết học I.Kant, người đầu tiên nghiên cứu có hệ thống về thị hiếu thẩm mĩ, ông đã tuyệt đối hóa vai trò của thị hiếu thẩm mĩ cá nhân (cá biệt) . Ông lúng túng không lí giải được sự song hành của cả hai loại thị hiếu đó. Ông cho rằng, sở dĩ có thị hiếu thẩm mĩ xã hội là do ngẫu nhiên nhiều người có cùng thị hiếu thẩm mĩ với những cái đẹp phổ quát.
Mĩ học Mác- Lê nin lí giải đúng đắn hơn: không có cá nhân nào sống tách biệt xã hội mà hình thành được thị hiếu thẩm mĩ (hãy xem nhân vật Robinson Crusoe trong tiểu
*thuyết cùng tên của nhà văn Anh Daniel Defoe thế kỉ 19- khi sống một mình trên đảo, anh ta hầu như chẳng có thị hiếu thẩm mĩ gì nữa !) . Thực ra, trong cộng đồng tồn tại cùng lúc các thị hiếu cá nhân, thị hiếu giai cấp, thị hiếu xã hội và thị hiếu nhân loại.* *Tính giai cấp*
Quí tộc phong kiến ca tụng và ưa chuộng mẫu người “yểu điệu thục nữ” , “liễu yếu đào tơ”, “hào hoa phong nhã”, “nho nhã”. Người nông dân đề cao con người khỏe mạnh thậm chí mập mạp, chất phác, có duyên. Ca dao “Mười thương” bộc lộ quan niệm của nhân dân xưa về cái đẹp phụ nữ thôn quê (
*Một thương tóc bỏ đuôi gà, Hai thương ăn nói mặn mà có duyên, Ba thương má lúm đồng tiền*. . . .).
Nhân vật Natasha trong tiểu thuyết “Chiến tranh và hòa bình” của L.Tolstoi mang cả vẻ đẹp của tiểu thư bá tước thượng lưu quí tộc vừa có vẻ đẹp cô thiếu nữ làng quê Nga . Theo nhà văn, đó là sắc đẹp hài hòa, hoàn hảo nhất. Nhìn chung, nếu so với giai cấp tư sản ưa chuộng vẻ đẹp hình thức, thậm chí thiên về thể chất, thì quí tộc phong kiến ưa vẻ đẹp tinh thần hơn, cao nhã hơn.(Quan niệm thẩm mĩ của giới quí tộc tinh tế, sắc sảo hơn tư sản. Vở hài kịch “Gã tư sản học đòi quí tộc” của Moliere đã chứng minh điều đó).
*Tính dân tộc và tính nhân loại*Trải qua lịch sử, mỗi dân tộc hình thành một thị hiếu thẩm mĩ riêng, có khi trái ngược với dân tộc khác phương Đông: con rồng là đẹp đẽ cao quí, còn phương Tây, con rồng là độc ác, xảo quyệt …).
Mặt khác, có những chuẩn mực chung về Chân – Thiện – Mĩ đặc biệt cái đẹp được cả nhân loại công nhận. Chẳng hạn, màu xanh da trời được coi là màu hi vọng, ước mơ, hòa bình. Màu đỏ hạnh phúc, màu trắng bình đẳng, màu đen tang tóc, buồn bã… Cành nguyệt quế (olive) được coi là biểu tượng của chiến thắng vinh quang. Con chim bồ câu tượng trưng ước vọng hoà bình .v.v…
*Tính thời đại*
Có những tác phẩm nghệ thuật vừa ra đời đã được trao ngay vòng nguyệt quế và trường tồn mãi mãi. Lại có tác phẩm phải chờ đợi một thời gian dài mới bừng sáng, vì nó đi trước thời đại (Hồng Lâu Mộng, Đường Thi, Truyện Kiều, nhạc cổ điển châu Âu thế kỉ 18-19)
Nhiều tác phẩm nghệ thuật sớm nở tối tàn .
**Thị hiếu nghệ thuật**
Thị hiếu nghệ thuật là một phần của thị hiếu thẩm mĩ khi con người thưởng thức và sáng tạo nghệ thuật. Có thể coi thị hiếu nghệ thuật là đỉnh cao của thị hiếu thẩm mĩ. Karl Marx đã nói “Nếu anh muốn thưởng thức nghệ thuật, trước hết anh phải được giáo dục về nghệ thuật”, nếu không thì như tục ngữ Việt Nam “gảy đàn mà gảy tai trâu”.
Có nhiều hình thức giáo dục nghệ thuật cho mọi người. Từ những trường lớp nghệ thuật đào tạo nghệ sĩ, hệ thống báo chí, đài truyền thanh truyền hình, câu lạc bộ, diễn đàn, . . . cho đến Bộ môn Văn và môn Nghệ thuật trong trường phổ thông đều góp phần bồi dưỡng, giáo dục nghệ thuật cho công chúng.
**Mối quan hệ giữa thị hiếu thẩm mĩ với các thành tố khác của chủ thể thẩm mĩ** *4.1 – Quan hệ giữa thị hiếu thẩm mĩ và cảm xúc thẩm mĩ:*
Khi đứng trước một đối tượng thẩm mĩ, xuất hiện ở con người một tín hiệu đầu tiên – do trực giác và cảm giác mang lại. Cần phân biệt 2 loại cảm xúc: cảm xúc sinh lí, vốn đã có từ hơn 3 triệu năm, và cảm giác thẩm mĩ – mới hình thành từ 12 ngàn năm qua. Vậy cảm xúc thẩm mĩ (hoặc cảm giác thẩm mĩ ) là một thứ xúc cảm “quí phái” của con người sau một quá trình rèn luyện, tích lũy lâu dài mới có.
Con người có 5 giác quan sinh học (sinh lí), nhưng có 2 giác quan phát triển cao thành giác quan thẩm mĩ, 2 giác quan cao cấp – đó là thị giác và thính giác (đôi mắt và
*đôi tai) được gọi là hai cửa ngõ tâm hồn (hãy thử giải thích thành ngữ* *:mắt con trai,* *tai con gái*). Các loại hình nghệ thuật như hội họa, âm nhạc …tác động vào 2 giác quan: mắt – cửa ngõ số 1, tai – cửa ngõ số 2.
Có những nghệ thuật tác động cùng lúc vào cả
*hai cửa ngõ*, như múa, kịch, phim, …Riêng văn học, loại hình nghệ thuật đặc biệt: coi thính giác là cửa ngõ số 1, chuyển thẳng vào óc tưởng tương, mắt chỉ là cửa ngõ số 2 (ngay cả khi xem sách thì con chữ vẫn lặng lẽ vang lên những tiếng của lời nói ).
Cảm xúc thẩm mĩ cũng là thước đo các hiện tượng thẩm mĩ. Những cái gì thiếu tính thẩm mĩ chỉ đem lại cho con người một nhận thức lạnh lùng, vô cảm (chẳng hạn, số học, vật lí, địa lí . . .)
Cảm xúc thẩm mĩ là sự rung động bên trong tâm hồn, nâng con người bay lên hướng tới cái đẹp.
Cảm xúc thẩm mĩ trước hết là khoái cảm trước cái đẹp. Ngạc nhiên, bàng hoàng, thích thú, phấn khởi khi tiếp xúc với cái đẹp, lúc ấy con người cảm thấy yêu đời hơn.
Cảm xúc thẩm mĩ được tạo nên do sự hiểu biết, trình độ văn hóa, vốn sống và độ nhạy bén của giác quan.
Nhìn chung, cảm xúc thẩm mĩ phụ thuộc vào điều kiện sống của con người. Một cuộc sống nghèo nàn, thiếu thốn, cơ cực cũng không thể tạo cho con người có cảm xúc thẩm mĩ phong phú và tinh tế. Karl Marx khẳng định: “Khi con người cùng khổ luôn luôn bị giày vò lo lắng thì cũng không thích thú gì để xem một vở kịch tuyệt tác” . Thật vậy, khi con người chưa thoát khỏi sự giày vò của vật chất thì chẳng thể có nhu cầu thẩm mĩ và nghệ thuật. Nhất là nghệ thuật, con người lại còn phải có điều kiện vật chất để học tập và chi phí thì mới đủ khả năng thưởng thức.
Kiến thức thẩm mĩ, đến lượt nó lại tác động trở lại trí tuệ và tình cảm con người.
Cảm xúc thẩm mĩ cũng mang tính dân tộc, tính lịch sử và tính thời đại, rồi cô đúc thành thị hiếu thẩm mĩ tương đối ổn định của con người.
*4.2- Mối quan hệ giữa thị hiếu thẩm mĩ với biểu tượng thẩm mĩ:*
Biểu tượng thẩm mĩ là một giai đoạn của tư duy thẩm mĩ. Đó là sự lưu giữ hình ảnh của những cái thẩm mĩ trong tư duy, não bộ của con người.
Quá trình nhận thức nói chung của con người trải qua các giai đoạn:
- Cảm giác
- Tri giác
- Biểu tượng
- Phán đoán
- Khái niệm
*“Biểu tượng là hình ảnh tương đối trọn vẹn của một sự vật đơn lẻ của thế giới khách quan đem lại ch* *o con người, và có khả năng được tái hiện lại trong tâm tưởng bằng cảm giác.”* *Hình ảnh, đường nét, màu sắc và âm thanh là những chất liệu tạo nên biểu tượng thẩm mĩ.*
Hoa sen gợi nhớ đến cõi Phật. Gác Khuê Văn gợi nhớ thủ đô Thăng Long – Hà Nội, chùa Thiên Mụ nhắc Huế. Hoa đào hoa mai báo mùa xuân, lá vàng gợi nỗi buồn tàn thu, cánh phượng hồng báo mùa hè học trò buồn vui lẫn lộn, và đây – một đêm mùa hè của nhân vật Thúy Kiều ở chốn lầu xanh:
“ Dưới trăng quyên đã gọi hè
Đầu tường lửa lựu lập lòe đâm bông” ( Kiều – Nguyễn Du )
*4.3 – Mối quan hệ giữa thị hiếu thẩm mĩ và hình tượng thẩm mĩ:*
Hình tượng thẩm mĩ là cách phản ánh cuộc sống của nghệ thuật. Mỗi loại hình nghệ thuật có những kiểu hình tượng khác nhau.
Hình tượng thẩm mĩ bao gồm cả nội dung và hình thức, bắt nguồn từ thực tế sinh động của thiên nhiên và xã hội. Riêng hình tượng nghệ thuật thì chỉ do nghệ sĩ sáng tạo ra . Hình tượng nghệ thuật chủ yếu là hình tượng nhân vật.
Ta có sơ đồ phát triển như sau:
*Biểu tượng thẩm mĩ > Hình tượng thẩm mĩ > Hình tượng nghệ thuật*
Ví dụ: một bức tranh phong cảnh Tây nguyên, phải có những nét riêng như núi cao, rừng rậm , nhà rông , con người ăn mặc kiểu dân tộc, v.v… giúp khán giả nhận ra ngay, sau đó mới tới những nét tâm hồn sâu kín. Một bản nhạc Tây nguyên cần có tiếng suối chảy, tiếng chim, tiếng vọng mang vẻ hoang dã.
Nhà văn nhà mĩ học Nga Bielinski thế kỉ XIX đã nhận xét “nhà triết học nói bằng phép tam đoạn luận, nhà thơ nói bằng hình tượng và những bức tranh”.
Vậy
**sáng tạo hình tượng là đặc trưng hàng đầu của nghệ thuật .**
Nghệ sĩ dùng hình tượng nghệ thuật để miêu tả và bảo vệ cái đẹp, lên án cái xấu, tác động ngay vào cảm xúc thẩm mĩ của công chúng.
Bielinski nhận xét “tác phẩm nghệ thuật sẽ chết nếu nó thiếu sự thôi thúc chủ quan mạnh mẽ xuất phát từ tư tưởng bao trùm thời đại, nó sẽ chết nếu nó không phải là tiếng thét khổ đau căm hận hoặc lời ca tụng hân hoan, nếu nó không đặt ra những câu hỏi hoặc không trả lời những vấn đề của thời đại”.
Cuối cùng, hình tượng thẩm mĩ còn chứa đựng cả những dấu ấn cá tính và phong cách riêng của nghệ sĩ (chủ thể sáng tạo).
Thị hiếu thẩm mĩ của con người chứa đựng cả những hình tượng thẩm mĩ và hình tượng nghệ thuật quen thuộc và ưa thích nhất.
*4.4 – Mối quan hệ giữa thị hiếu thẩm mĩ và tình cảm thẩm mĩ*
Tình cảm thẩm mĩ thuộc về những tình cảm phong phú của con người. Đó là tình yêu cái đẹp, căm ghét cái xấu, xót xa đồng cảm với cái bi, thán phục cái trác tuyệt, chế giễu với cái hài, . . .
Tình cảm thẩm mĩ hướng con người đến với những giá trị Chân – Thiện – Mĩ. Tình cảm thẩm mĩ có thể đúng đắn hoặc sai lầm khi đánh giá các hiện tượng thẩm mĩ. Nhà phê bình cần có tình cảm thẩm mĩ đúng đắn khi thẩm định nghệ thuật, để hướng dẫn công chúng thưởng thức, đồng thời tác động tới cả nghệ sĩ.
Tình cảm thẩm mĩ liên quan mật thiết với tình cảm đạo đức. Yêu cái đẹp, cái thiện, ghét cái xấu – đó là thuộc tính của con người. Nhưng để có thể yêu cái đẹp trong nghệ thuật thì cần phải am hiểu nghệ thuật, nói chung là cần được giáo dục thẩm mĩ.
Tình cảm thẩm mĩ cũng chứa đựng tính giai cấp, tính dân tộc và thời đại. Không có một tình cảm chung chung.
Tình cảm thẩm mĩ chi phối toàn bộ quá trình sáng tạo và thưởng thức của con người – chủ thể thẩm mĩ.
Tình cảm thẩm mĩ là cốt lõi của thị hiếu thẩm mĩ.
Mang trong lòng tình cảm thẩm mĩ, thị hiếu thẩm mĩ sẽ được đúc kết và nâng lên một tầm cao hơn : Lí tưởng thẩm mĩ.
**6.3 Lí tưởng thẩm mĩ và lí tưởng nghệ thuật** **Lí tưởng**[ 理 想 lǐ xiǎng ]
Lí tưởng thiên về tính chất xã hội của con người, gồm lí tưởng chính trị, lí tưởng đạo đức, lí tưởng tôn giáo, lí tưởng thẩm mĩ … gọi chung là Lí Tưởng.
Danh từ “Lí tưởng“ xuất hiện trong ngôn ngữ cổ Hi Lạp, ban đầu có nghĩa là “ ý niệm”, là cảnh, là hình tượng biểu thị một sự hoàn thiện, hoàn mĩ mà con người muốn đạt tới. on người có lí tưởng từ bao giờ?
Nhà văn M.Gorki viết: “Khi tự nhiên tước mất của con người cái khả năng đi bốn chân thì đồng thời nó cấp cho con người cây gậy chống – đó là lí tưởng. Và từ đấy, con người vươn tới những điều tốt đẹp và cao cả hơn. Các bạn hãy làm cho cuộc vươn lên cái tốt ấy trở thành ý thức, hãy dạy cho mọi người rằng hạnh phúc chân chính chỉ có được trong sự vươn tới một cách có ý thức”. (M.Gorki Toàn tập, tập II, Moscow 1949- trang 428 )
Vậy là, lí tưởng chính là bản chất của con người, nó phân biệt con người và loài vật.
Thực hiện lí tưởng là hoạt động có ý thức sâu sắc nhất, thúc đẩy con người trước hết tác động vào tự nhiên, xây dựng cuộc sống và cải tạo chính mình, kế đó định hướng các mối quan hệ xã hội. Con người cần có khát vọng, ước mơ đi tới, lại cần có sức mạnh để giải quyết các mâu thuẫn, vật cản trên con đường ấy, đi theo lí tưởng dẫn đường.
**Cấu trúc của lí tưởng**:
ß ß ß
**( 1 )** **( 2 )** **( 3 )**
|Khởi điểm hành động|
của con ngườiNhững khó khăn trở ngại trên con đường đi tới, cần phải giải quyết như thế nào . Mục đích cao cả
( lí tưởng )
Nếu chỉ có mục tiêu lí tưởng mà thiếu 2 giai đoạn trước thì nó mới chỉ là “ước mơ”, có thể là “ảo tưởng” viển vông [nếu thiếu (1) và (2) ]. Lí tưởng phải là toàn bộ quá trình 3 giai đoạn đó. Con người có lí tưởng là con người hình dung được cả quá trình đi tới mục tiêu cao cả của cuộc đời.
Chẳng hạn, lí tưởng của nhân dân ta ngày nay là xây dựng một xã hội cộng sản chủ
*nghĩa, nhưng cần phải đi qua giai đoạn chủ nghĩa xã hội* *.*Và ngay cả trước khi bước vào chủ nghĩa xã hội cũng còn phải trải qua một thời kì quá độ nữa (quá độ đi qua tư bản chủ nghĩa). Bên cạnh lí tưởng chung ấy, mỗi người vẫn có một lí tưởng riêng căn cứ vào điểm xuất phát của mình.
Khi hình thành lí tưởng của cuộc đời mình, chúng ta cần tránh những ảo tưởng viển vông thiếu cơ sở xuất phát.
Khi con người đã xác định lí tưởng, nó sẽ trở thành động cơ thúc đẩy họ, tạo ra hứng thú cao độ và bền vững.
Có thể chia lí tưởng ra 5 yếu tố:
*1. Nhu cầu đòi hỏi một lí tưởng* *2. Động cơ (cụ thể) của lí tưởng* ** *3. Hứng thú thực hiện* *4. Hiệu quả của lí tưởng (cao cả nhưng cụ thể )* *5. Thế giới quan (kiến thức về thế giới)* *Nhu cầu*của con người bao gồm cả vật chất và tinh thần cần được thỏa mãn. Trong nhu cầu tinh thần có khát vọng nhận thức, tình cảm ( yêu thương ), giao tiếp xã hội, được tự do, giải phóng, xây dựng xã hội mới, tiến bộ.
Nhu cầu là khởi điểm của mọi lí tưởng, nhưng trong đó nhu cầu vật chất không được quyền lấn át nhu cầu tinh thần (No ấm và sạch sẽ là tối ưu, nhưng đói cho sạch, rách
*cho thơm). Ngay cả nhu cầu vật chất cũng phải thăng hoa để mang giá trị tinh thần.* *Động cơ của lí tưởng*
Một đối tượng vật chất hoặc tinh thần nào đó đang có tác dụng lôi cuốn cá nhân hành động nhằm đạt tới nó, để thỏa mãn một nhu cầu của bản thân – gọi là động cơ của người ấy.
Tóm lại, người có lí tưởng là người có nhu cầu tinh thần trong sáng, cao đẹp, có niềm vui lớn trong lao động, sáng tạo, vì mọi người và vì tiến bộ xã hội.
Lí tưởng cần phải mang tính người cao cả và tính xã hội rộng rãi, gọi chung là lí tưởng nhân văn.
Suốt đời phấn đấu cho lí tưởng nhân văn của cộng đồng là phẩm chất cơ bản của những con người trác tuyệt, lí tưởng ấy thúc đẩy họ hành động có hiệu quả và được nhân dân thừa nhận, biết ơn, nêu gương và ca tụng.
*Hứng thú thực hiện lí tưởng*
Với một động cơ đã định, con người say mê đeo đuổi hoạt động để đạt tới lí tưởng. Đó chính là lí tưởng thẩm mĩ. Động cơ tạo ra hứng thú, đó là sức mạnh nội tại vững bền.
Thế giới quan giữ vai trò định hướng lí tưởng:
Thế giới quan là toàn bộ cách nhìn đời, nhìn người, nhìn xã hội và nhìn mình.
Thế giới quan có 3 yếu tố:
- Tính giai cấp: Trong một xã hội có nhiều giai cấp, ắt có một giai cấp tiên tiến nhất, cách mạng nhất. Lí tưởng phải gắn liền với tính giai cấp tiên tiến nhất ấy.
- Tính khoa học: đó là kiến thức đúng đắn, phù hợp qui luật khách quan và lịch sử, khác với những ý tưởng viển vông và lỗi thời hoặc phiêu lưu mạo hiểm.
- Tính tổ chức: để thực hiện lí tưởng, không chỉ dựa vào nỗ lực cá nhân, mà phải vận động, tổ chức xã hội cùng thực hiện. Đó là năng lực tổ chức khi thực hiện lí tưởng.
*Hiệu quả của lí tưởng*
Lí tưởng cần phải được hiện thực hóa, nếu không, nó chỉ là ý tưởng viễn vông. Lí tưởng bao gồm 2 chất liệu: chất thực tế (thực tại / hiện thực) và chất liệu tương lai với một tỉ lệ hợp lí. Nói cách khác, lí tưởng bao gồm cả tính hiện thực và tính lãng mạn trong quan hệ biện chứng với nhau. Trong cuộc đời, con người cần chú ý điều chỉnh tỉ lệ để đạt hiệu quả lí tưởng cao. Hiệu quả của lí tưởng cũng phụ thuộc vào kinh nghiệm sống của cá nhân, dân tộc và giai cấp.
Hiệu quả còn có tính tối ưu, nghĩa là con người không được phép đạt tới hiệu quả bằng bất cứ giá nào. Cần phải tính tới phương pháp, thời gian, công sức … để đạt được hiệu quả tối ưu.
**Lí tưởng thẩm mĩ**
Trước Mác
I .Kant cho rằng lí tưởng thẩm mĩ chỉ có ở cá nhân, cũng như đã khẳng định:“ không có khoa học về cái đẹp, chỉ có sự phán đoán về cái đẹp”.
Hegel tuy có chú ý đến mặt xã hội, lịch sử của lí tưởng thẩm mĩ, nhưng ông lại tuyệt đối hóa vai trò của lí tưởng thẩm mĩ. Ông đi tìm lí tưởng thẩm mĩ ở “ý niệm tuyệt đối”, nghĩa là, theo ông lí tưởng thẩm mĩ chính là sự hoàn thiện hoàn mĩ của tinh thần trong triết học, chứ không tính đến mối tương quan xã hội.
Tsecnysevski nói: lí tưởng thẩm mĩ là cuộc sống đẹp.
Bielinski cho rằng: Lí tưởng thẩm mĩ là sự thực hiện lí tưởng – cái tiềm ẩn trong đời sống. Là cuộc sống phát triển và thắng lợi.
Những quan điểm trên chưa đầy đủ nhưng cũng góp phần kinh nghiệm trên con đường tìm kiếm bản chất của lí tưởng thẩm mĩ.
**Lí tưởng thẩm mĩ theo quan điểm Mác- Lê nin**:
Lí tưởng thẩm mĩ là bộ phận của lí tưởng xã hội, được hình thành theo qui luật xã hội . Nó cũng bao gồm: nhu cầu, động cơ, hứng thú, hiệu quả và thế giới quan tiên tiến.
Lí tưởng thẩm mĩ khác với lí tưởng xã hội ở chỗ nó là cái toàn vẹn – cụ thể – cảm tính, là một hình tượng (hoặc hệ thống hình tượng ) sinh động, hấp dẫn có khả năng tạo ra khoái cảm thẩm mĩ (hứng thú). Hình tượng trung tâm trong mọi hình tượng chính là mẫu người lí tưởng.
Nhu cầu của Lí tưởng thẩm mĩ là: khát vọng hoàn thiện, hoàn mĩ, sống đẹp. Động cơ mang tính cá thể, chủ quan, sinh động . Hứng thú: cảm xúc thẩm mĩ, vô tư, hướng về cái đẹp. Hiệu quả: là sự tu thiện, thanh khiết hóa tâm hồn. Thế giới quan: hình ảnh thế giới mẫu mực, hấp dẫn, tấm gương sáng ( Lưu ý : thế giới quan trong lí tưởng thẩm mĩ không tồn tại ở dạng lí thuyết, học thuyết ).
TÓM LẠI, lí tưởng thẩm mĩ là tổng thể phương hướng cơ bản của đời sống được đúc kết lại thành hình ảnh mẫu mực, cảm quan của sự hoàn thiện hoàn mĩ của con người và xã hội, là cuộc sống trên đà phát triển, là khát vọng và hành động nhằm hoàn thiện vô tận cuộc sống (endless) bằng cách giải quyết những nhu cầu, mâu thuẫn thực tại để giải phóng con người, đem lại tự do, hạnh phúc cho mọi người trên cơ sở chủ nghĩa nhân văn hiện đại. Lí tưởng thẩm mĩ bộc lộ rõ rệt và tập trung nhất trong lãnh vực nghệ thuật bằng cái đẹp và cái trác tuyệt.
*Lí tưởng thẩm mĩ được thể hiện trong nghệ thuật*thì *gọi là lí tưởng nghệ thuật,*sẽ được nghiên cứu trong bài sau. **6.4 Phân loại chủ thể thẩm mỹ, chủ thể nghệ thuật** *6.4.1* *Chủ thể thẩm mỹ*
Chủ thể sáng tạo: Người lao động và nghệ nhân, đều là người sáng tạo thẩm mỹ
Chủ thể phê bình, đánh giá: mọi người lao động, nghiệp dư và chuyên nghiệp.
*6.4.2* *Chủ thể nghệ thuật*
Chủ thể sáng tạo: Nghệ sĩ, công chúng nghệ thuật, nhà phê bình nghiên cứu, nhà giáo, nhà báo.

Server: GSE


text:
Tiếp cận tác phẩm "Người trong bao" của A. Chekhov trong nhà trường12/10/2010 01:14
Chekhov là nhà văn lớn, “một người bạn tốt nhất, một người bạn thông minh, vô tư, trung thực, một người bạn yêu mến, thông cảm nước Nga sâu sắc. Nước Nga xúc động, mãi mãi không quên người bạn đó, mãi mãi tìm hiểu cuộc sống qua tác phẩm của ông, trong đó sáng lên nụ cười đau đớn của một trái tim giàu tình cảm”(1). Nhưng Chekhov không chỉ thuộc về nước Nga, ông còn thuộc về nhân loại. Ông là bậc thầy của thể loại truyện ngắn. Dễ gì một đời văn ngắn ngủi (Chekhov sinh năm 1860, mất năm 1904, thọ 44 tuổi) viết được hơn 500 truyện ngắn. Tác phẩm của ông đã dựng lên chân dung thảm hại của những kẻ ích kỉ, giả dối, nô lệ, ngã quỵ trước quyền uy - con đẻ của chế độ Nga hoàng đang trượt trên con dốc lịch sử, “chắt lọc loại bỏ từng giọt nô lệ ra khỏi con người” (chữ dùng của Chekhov), thức tỉnh ý thức con người về sự vô nghĩa của cuộc sống hiện tại và khát vọng hướng tới tương lai. Tác phẩm của Chekhov là truyện trong truyện, là truyện trên bề mặt văn bản, nhưng đồng thời cũng là truyện dưới văn bản, là dòng chảy ngầm dưới mỗi câu từ, chi tiết, bởi vậy rất đa nghĩa và nhiều âm điệu. Человек в футляре (Người trong bao) (1898) là một trong những truyện rất tiêu biểu như thế và truyện ngắn này xứng đáng được đưa vào chương trình dạy và học môn Ngữ văn bậc trung học phổ thông. Bài viết của chúng tôi hi vọng góp thêm hướng tiếp cận và góp thêm tiếng nói giải mã tác phẩm này.
Trước hết, cần chú ý đến bối cảnh lịch sử xã hội nhà văn sống và sáng tác. Đây là yếu tố ngoài văn bản nhưng là chỉ dẫn quan trọng giúp hiểu và “giải mã” tác phẩm.
Từ cuối những năm 70 thế kỉ XIX, lợi dụng cuộc khủng hoảng chính trị ở Nga, những người Dân túy thuộc nhóm “Tự do của nhân dân” chủ trương ám sát Nga hoàng Aleksandr II để phát động khởi nghĩa toàn dân. Ngày 1/3/1881, Aleksandr II bị ám sát nhưng cuộc khởi nghĩa không nổ ra do lực lượng còn non yếu. Nga hoàng Aleksandr III lên ngôi (1881 – 1894) đã thực hiện chiến dịch khủng bố khốc liệt. Chế độ nhà tù, cảnh sát được tăng cường, những tư tưởng mới bị bóp nghẹt, báo chí tiến bộ bị ngăn cấm… Hơn mười năm đen tối của chế độ khủng bố, xã hội Nga như một nhà tù u ám, ngột ngạt đến khủng khiếp. Đây có thể xem là “buổi hoàng hôn ảm đạm” của nước Nga. Cuộc sống ngưng đọng trong khuôn khổ chật hẹp tù túng đã tạo nên tâm lí nô lệ, bảo thủ, bạc nhược, tự ti, con người sống ích kỉ, háo danh, phù phiếm, lẩn tránh cuộc đời. Những tư tưởng thịnh hành thời đó khuyên người ta “không dùng bạo lực chống lại điều ác”, chỉ nên làm những “việc nhỏ”. Song, cũng trong thời kì đó, nhất là từ đầu những năm 90 của thế kỷ XIX, những lực lượng, tư tưởng tiến bộ và cách mạng vẫn không ngừng phát triển ở nước Nga. Nước Nga đang trông ngóng, hi vọng “Bình minh của cuộc sống mới sẽ rạng lên” (Phòng 6 - Палата 6). Đó cũng là những vấn đề mang tính xã hội phổ biến và cũng là đề tài trở đi trở lại nhưng không cũ ở hàng trăm truyện ngắn Sêkhôp, trong đó có Người trong bao.
Sau khi tốt nghiệp đại học y năm 1884, Chekhov làm bác sĩ tại một thành phố nhỏ ngoại ô Moskva. Đây là dịp ông có nhiều điều kiện hiểu sâu thêm đời sống nhân dân. Chekhov không chỉ chữa bệnh thể xác mà còn dùng văn học để chữa bệnh tinh thần cho nhân dân, cho thời đại. Những tập truyện ngắn đầu tay đã đem lại vinh quang cho ông. Nhà văn được Viện Hàn lâm khoa học Nga tặng giải thưởng Puskin.
Năm 1890, Chekhov đi Sakhalin, chốn tận cùng Sibir, hòn đảo mà Nga hoàng dùng làm nơi đày ải tù nhân. Thực tiễn nghiệt ngã không thể tưởng tượng nổi ở chốn địa ngục trần gian đã làm cho Chekhov có cái nhìn nghiêm khắc hơn, thái độ phê phán quyết liệt hơn đối với thực tại và càng nặng trĩu tấm lòng thương yêu nhân dân, thương yêu những nạn nhân của chế độ Nga hoàng. Nhiều đề tài, nhân vật được thai nghén cho những truyện mà Chekhov sẽ viết về sau.
Người trong bao có dung lượng tương đối dài, sách giáo khoa Ngữ văn lớp 11, tập hai (bộ cơ bản và bộ nâng cao)(2) không trích đầy đủ, đã lược ba đoạn sau đây ở ba vị trí khác nhau của truyện: 1) Đoạn mở đầu, bác sĩ thú y Ivan Ivanych và giáo viên trung học Burkin đi săn về quá muộn, phải nghỉ đêm trong nhà kho của ông trưởng xóm. Tại đây, Burkin đã kể cho bác sĩ Ivan Ivanych nghe chuyện về Belikov; 2) Đoạn kể việc Belikov tuy sống thu mình, đơn độc, nhút nhát, nghi kị nhưng vẫn tính chuyện lấy Varenka tuổi chừng ba mươi, tính tình hồn nhiên, hay nói, hay hát, hay cười, làm xao động không khí tỉnh lẻ buồn chán; 3) Đoạn kết: những đối thoại và thái độ của bác sĩ Ivan Ivanych và Burkin về con người và cuộc sống từ câu chuyện về Belikov trong đêm trăng vừa im lặng, ngưng đọng, vừa thơ mộng, trìu mến như đang thanh lọc tâm hồn và cuộc sống trên trái đất này.
Tuy có lược thuật, nhưng việc lược bỏ ba đoạn nói trên của sách giáo khoa Ngữ văn 11 đã khiến tác phẩm nổi tiếng Người trong bao dễ trở nên đơn nghĩa; học sinh khó có thể cảm nhận được tính chất đa thanh, nhiều chiều và những ý nghĩa tư tưởng khái quát, cùng rất nhiều chi tiết nghệ thuật tưởng như thoáng qua song lại vô cùng sâu sắc, tinh tế của tác phẩm này.
Với nghệ thuật xây dựng biểu tượng và nhân vật điển hình, Người trong bao của Chekhov phê phán lối sống bảo thủ, thu mình trong bao, sợ sệt, yên phận, không chịu thức tỉnh, không dám xé vỏ của một bộ phận trí thức Nga cuối thế kỉ XIX và thức tỉnh mọi người “Không thể sống như thế mãi được”.
Không phải ngẫu nhiên truyện ngắn Người trong bao khi được dịch năm 1957 (Nguyễn Hữu Vui dịch) lại có tên Người mang vỏ ốc. “Người trong bao” và “cái bao” đều là những sáng tạo độc đáo của tác giả. Chekhov từng tâm sự: Hãy nhớ rằng chỉ cần có một từ hay, một tên gọi đích đáng nào đó, cốt truyện sẽ tự đến. “Người trong bao” Belikov điển hình cho kiểu người, lối sống, tư tưởng bảo thủ sợ hãi, trốn tránh trong lớp vỏ, lẩn tránh thực tại để tìm sự yên thân; còn “cái bao” chính là biểu tượng cho một xã hội tù đọng, ngột ngạt, khổng lồ trói buộc, bủa vây con người.
Chân dung của Belikov, qua góc nhìn của người kể chuyện Burkin, là bức chân dung dị thường. Con người này lúc nào cũng vậy, luôn đi giày cao su, cầm ô, mặc áo bành tô ấm cốt bông, giấu mặt sau chiếc cổ áo bành tô bẻ đứng lên, đeo kính râm, lỗ tai nhét bông, luôn kéo mui khi ngồi xe ngựa, khi ngủ thì kéo chăn trùm đầu kín mít… Cả ý nghĩ của mình, Belikov cũng cố giấu vào bao. Hắn không nói những điều mình nghĩ, hắn nói theo thông tư, chỉ thị, những lời nói rao giảng, giáo điều. Để trốn tránh thực tại, Belikov lúc nào cũng ngợi ca, tôn sùng quá khứ, muốn trở về những cái không có thật.
Nỗi sợ hãi thường trực “nhỡ lại xảy ra chuyện gì” cũng là một cái bao vô hình khiến Belikov không dám vượt qua một giới hạn nào. Con người ở đây dường như đã đánh mất cảm giác mạnh mẽ của chủ thể, luôn thừa nhận, tuân theo một khuôn khổ có sẵn, cái khuôn khổ loại trừ tận gốc rễ bất kì mầm mống nào của hành động và suy nghĩ tự do.
“Hội chứng” chui vào bao còn lây lan sang cả những vật bất li thân với hắn: ô để trong bao, đồng hồ trong bao, dao gọt bút chì cũng đặt trong bao. Belikov lọt thỏm, chìm lấp đi trong lớp lớp những cái bao khác nhau: “con người này lúc nào cũng có khát vọng mãnh liệt thu mình trong một cái vỏ, tạo ra cho mình một thứ bao có thể ngăn cách, bảo vệ hắn khỏi những ảnh hưởng bên ngoài”.
Belikov luôn sống trong bao, từ thói quen sinh hoạt cho đến tư tưởng, lối sống, “lúc nào cũng sợ nhỡ lại xảy ra chuyện gì”. Ngay cả cái chết của Belikov cũng là chết trong bao, “hắn nằm trong màn, đắp chăn kín và im lặng. Hỏi thì hắn chỉ đáp “không” hay “có” thôi, không nói thêm điều gì”. Mười hai lần Chekhov dùng từ “cái bao” để nói về sinh hoạt của Belikov. Cả những khi nhà văn không dùng từ ấy, nhân vật vẫn sống trong bao như một thói quen, quán tính đã định hình. Belikov run sợ không dám vượt qua một giới hạn nào. Đáng sợ và đáng ghét hơn, không chỉ một mình sống trong bao, hắn còn muốn đem mọi thứ, mọi người, đem cả cuộc sống xung quanh để trong bao nốt.
Chekhov đã “vật hóa” nhân vật Belikov. Bao là cái để đựng, chứa, gói, nhốt đồ vật, loài vật. Belikov quen và thích sống trong bao giống như loài vật quen một tập tính. Cái đáng sợ là con người nhưng không có cuộc sống con người, sống như vật mà không biết và vẫn tự huyễn hoặc mình.
Khắc họa chân dung Belikov với những nét cá biệt về ngoại hình, về thói quen, về mối quan hệ xã hội, về cái chết đầy tính bi hài kịch, Chekhov đã khái quát về một kiểu người, một lối sống. Belikov mang tính phổ quát của hàng trăm, hàng nghìn Belikov bé nhỏ, yếu hèn và bạc nhược. Người trong bao phát hiện, châm biếm, báo động về những con người, những xã hội nô dịch, nô lệ trong cách sống, lối sống và trong tư tưởng, ưa sống với những cái tầm thường chật chội, cũ rích; muốn duy trì trật tự cũ, coi cái cũ bảo thủ là đạo đức, là thước đo chân lí cuộc đời và thỏa mãn với cái cũ đến mức coi đó là đức tin; sợ hãi, xét nét cái mới, chống lại mọi cái mới tốt đẹp đang nhen nhóm. Chekhov đã cho thấy tác hại âm thầm mà khủng khiếp, dai dẳng, nặng nề của kiểu người, kiểu sống trong bao đè nặng, ám ảnh, đầu độc môi trường đạo đức, văn hóa và tiến bộ xã hội đến mức nào. Tiếp cận với những tác phẩm khác của Chekhov, còn thấy “người trong bao” xuất hiện dưới nhiều biến thể: kẻ thì chui vào cái vỏ bọc của Con kì nhông (Xaмeлeoн), người thì trang bị cho mình chiếc Mặt nạ (Macka), kẻ giam mình ở một chốn quê yên tĩnh, một trang ấp với những khóm phúc bồn tử, người thì ý thức được mình đang bị vây bọc bởi một “nhà tù” dơ bẩn, vô nhân đạo nhưng không làm gì để cải tạo, thay đổi nó (Phòng 6). Trong tác phẩm của Chekhov không chỉ có cái bao hiện tại mà còn có cái bao quá khứ, không chỉ có cái bao hữu hình mà còn có cái bao vô hình. “Cái bao” vừa là không gian của cá nhân, vừa là không gian của xã hội, vừa mang tính cụ thể lại vừa khái quát. Chekhov đã khai thác các biểu tượng này ở nhiều góc độ để tạo nên những biểu tượng kép mang tính triết lí sâu sắc về con người và cuộc đời. Giải mã tác phẩm này chính là “bóc” các lớp nghĩa nhiều vỉa, nhiều bình diện của hình ảnh đã được tượng trưng hóa: “người trong bao” và “cái bao”.
Cũng cần chú ý, đoạn trích trong sách giáo khoa tái hiện câu chuyện về Belikov qua giọng kể của Burkin. Nổi trên bề mặt văn bản là giọng kể đầy mỉa mai, kèm những nhận xét không chút thiện cảm của Burkin về Belikov. Dưới cái nhìn của Burkin, Belikov là một kẻ lập dị, đáng sợ và đáng ghét, lúc nào cũng muốn đóng khung trong một lối sống cứng nhắc, khắc kỉ và tẻ nhạt, “lúc nào cũng có khát vọng mãnh liệt thu mình vào trong một cái vỏ”. Song, Belikov thực sự có phải chỉ là con người lập dị, đáng ghét như Burkin nhận xét hay còn là nạn nhân đáng thương của một xã hội ngột ngạt, tù túng, là nạn nhân của thái độ vô tâm, hời hợt và lạnh lùng của người đời, của những người như Burkin? Căn cứ vào văn bản đoạn trích, cách giảng hiện nay vẫn xem Belikov như một đại diện cho sự hủ lậu, trì trệ và truyện mang tính chất phê phán - điều đó sẽ làm giảm ý nghĩa tác phẩm và sẽ có thiếu sót: chỉ dạy cho học sinh thái độ phê phán cái lạc hậu, cái tâm lí “người trong bao”, mà không giáo dục được cho các em sự cảm thông với con người, dẫu nhiều khi là đại diện của quá khứ đã lỗi thời và trở nên kì quặc, thậm chí đáng ghét (nhưng thực ra cũng đáng thương). Belikov vừa đáng ghét, vừa đáng thương.
Ngay đoạn đầu tác phẩm, Chekhov - nghệ sĩ của ngôn từ - đã tả Burkin “trong bóng tối không nhìn rõ mặt ông”, khác hẳn với tả bác sĩ Ivan Ivanych “ngồi phía ngoài cửa, ánh trăng chiếu lên người ông”. Burkin là đồng nghiệp của Belikov, tự nhận mình là nghiêm chỉnh, chín chắn, nhưng lại phải sợ hãi, chịu đựng Belikov. Burkin và những người xung quanh anh ta luôn sợ hãi: không dám to tiếng, không dám gửi thư, không dám làm quen, không dám đọc sách, không dám giúp người nghèo, dạy học chữ, mặt khác lại là những kẻ tọc mạch và thích buôn chuyện. Họ nghĩ tới chuyện ghép đôi lứa cho Belikov và cô gái quá thì Varenka chỉ như một trò đùa giải khuây. Có kẻ còn dành không chỉ một buổi tối vẽ và nhân bản bức tranh độc địa châm biếm bộ đôi này để phát cho tất cả giáo viên ở hai trường nam nữ, giáo viên chủng viện và các viên chức. Ở cái thành phố của Burkin, “người ta đã làm đủ chuyện vô bổ, ngu xuẩn vì quá buồn tẻ. Mà điều đó xảy ra chỉ vì những việc cần làm đã không được ai ngó ngàng tới”. Chỉ Varenka là người duy nhất có thể sẻ chia, tâm tình với Belikov, dù là những câu chuyện không đầu không cuối. Trong đám tang Belikov, cũng chỉ một mình Varenka khóc òa lên khi hạ huyệt, còn tất cả những người khác như Burkin đều có cảm giác “thích thú”. Có tác giả viết: “Số phận của những nhân vật tâm thần trong truyện Chekhov luôn bi thảm bởi họ không tìm được sự sẻ chia trong cuộc đời. Belikov cũng vậy, anh ta cuối cùng phải chết cô đơn. Vẻ nhẹ nhõm thanh thản của Belikov khi nằm trong quan tài phải chăng vì anh ta tìm thấy cái bao nhốt mình vĩnh viễn, như Burkin nghĩ, hay là bởi anh ta đã thoát được khỏi cái tầm thường đê hèn của những “kẻ trong bao” đích thực sống quanh anh ta?”(3). Theo chúng tôi, đây là sự bổ sung tầng ý nghĩa, tầm tư tưởng cho tác phẩm. Burkin và những người cùng với anh ta trong tỉnh lẻ cũng là một dạng “người trong bao” đích thực. Điều này càng rõ trong đối thoại của bác sĩ Ivan Ivanych với Burkin ở đoạn kết của truyện,
Trong truyện, Ivan Ivanych đã nhiều lần ngắt quãng câu chuyện của Burkin: “Phải rồi. Mang tiếng là những người biết nghĩ, có học, đọc Turghênhep, Sêđrin, Bơcơli và các thứ sách khác, thế rồi phải im lặng chịu đựng, quy phục… Đấy, việc đời là thế đấy”. Hoặc: “Chúng ta sống chui rúc ở thành phố này trong không khí ngột ngạt, chúng ta viết những thứ giấy tờ vô dụng, đánh bài đánh bạc – những cái đó chẳng phải là một thứ bao sao? Chúng ta sống cả đời bên những kẻ vô công rồi nghề, những kẻ xui nguyên giục bị, những mụ đàn bà nhàn rỗi ngu si, chúng ta nói và nghe đủ thứ chuyện nhảm nhí, vô nghĩa – đó chẳng phải là một thứ bao sao?”. Đặc biệt là tâm trạng đầy suy tư trăn trở của Ivan Ivanych, trăn trở về số phận con người, về cuộc sống quẩn quanh tầm thường không lối thoát trong sự vô ý thức của mỗi người: “Nhìn thấy và nghe mọi người nói dối, và để cho thiên hạ bảo anh là ngu xuẩn chỉ vì anh đã nghe lời dối trá ấy, nhẫn nhục chịu đựng những sự lăng mạ, khinh miệt, không dám nói thẳng rằng anh đứng về phía những người trung thực, yêu tự do; và chính anh cũng nói dối, cũng nhăn nhở cười, chỉ cốt kiếm được miếng ăn, chỉ cốt được ấm vào thân, chỉ vì một chức tước hèn mọn nào đó chỉ đáng giá mấy đồng xu – không, không thể sống như thế mãi được!”. Những đối thoại của Ivan Ivanych mở ra nhiều vỉa tầng ý nghĩa tiềm ẩn dưới văn bản. Đọc Chekhov, ta luôn bị ám ảnh bởi những gì đằng sau câu chuyện. Tìm hiểu tác phẩm Chekhov cũng chính là khám phá chiều sâu ẩn bên dưới bề mặt ngôn từ. Dù không phải ngay lập tức có thể hiểu được hết những tầng nghĩa ẩn giấu, người đọc vẫn lấy làm thú vị bởi còn được trăn trở, suy ngẫm hay tranh luận về một thông điệp nào khác bên cạnh những số phận cuộc đời đã hiển hiện trước mắt. Ở Người trong bao, nhân vật đáng phê phán không chỉ là Belikov mà còn là những người bị ấn vào bao mà không nhận ra mình và do đó, không bao giờ dám phản kháng. Mười lăm năm, cuộc sống thật là khủng khiếp, không ra cuộc sống con người cứ tưởng là do tác động của kẻ trong bao, nhưng khi kẻ ấy đã chết, cuộc sống “lại diễn ra như cũ, nặng nề, mệt nhọc, vô vị”, “chẳng bị chỉ thị nào cấm đoán nhưng cũng chẳng được tự do”. Thì ra lối sống trong bao không chỉ của riêng Belikov mà còn bao phủ cuộc sống mọi cư dân thành phố. Trong cuộc sống ngột ngạt của môi trường tỉnh lẻ, họ sống ích kỉ, vô tâm, tầm thường và quẩn quanh. Họ tự tạo cho mình những cái bao, song không nhận thấy mà chỉ thấy cái bao của người khác và người khác ở trong bao. “Còn bao nhiêu là người trong bao”, “và sẽ còn bao nhiêu kẻ như thế nữa”, đấy là những câu hỏi được Burkin nhắc lại. Có điều, Burkin không hỏi chính bản thân mình. Chẳng phải ngẫu nhiên, Chekhov đã ngầm đối lập hai thái độ, hai tâm lí khác nhau giữa bác sĩ Ivan Ivanych và Burkin trước câu chuyện về Belikov: Ivan Ivanych xúc động, bực bội về những kẻ trong bao “đích thực còn đang sống đầy xung quanh”, còn Burkin tránh cuộc tranh luận, coi chuyện “còn bao nhiêu là người trong bao” là “sang chuyện khác rồi”, hai lần cắt lời bạn, giục đi ngủ và đã ngủ một cách nhanh chóng, dễ dàng. Cũng không phải ngẫu nhiên, trong tác phẩm, Chekhov kể Ivan Ivanych là “bác sĩ thú y”. Công việc chuyên môn cụ thể của bác sĩ Ivan Ivannych, Chekhov không kể, nhưng nghĩa bóng nghề nghiệp của nhân vật này, người đọc có thể liên tưởng tới.
“Không, không thể sống như thế mãi được!”. Chekhov để nhân vật thốt lên những lời như thế trên nền bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp: “Thật khó mà tin rằng tạo hóa lại có thể yên lặng như thế. Vào đêm trăng, khi nhìn thấy con đường quê thoáng đãng với những ngôi nhà nhỏ, những đống cỏ khô, những hàng cây liễu rủ, lòng ta bỗng thấy thanh thản…, tâm hồn ta trở nên dịu dàng, nhè nhẹ buồn và tốt đẹp. Có cảm giác rằng đến cả những vì sao cũng soi xuống tâm hồn ta với những vẻ đầy thương cảm và trìu mến, rằng cái ác đã bị loại bỏ trên mảnh đất này và vạn sự đều êm đẹp, yên lành…”. Bức tranh thiên nhiên ấy không chỉ làm phông nền cho truyện, mà còn gắn với những ưu tư, suy nghĩ của con người về cuộc đời, về những vấn đề mang tính triết lí xã hội lớn lao. Và, một lần nữa, chúng ta lại thấy sự tinh tế, sâu sắc tuyệt vời của ngòi bút Chekhov: ở đầu truyện, Chekhov tả bác sĩ Ivan Ivanych “ngồi phía ngoài cửa”, “ánh trăng chiếu lên người ông”; còn ở cuối truyện thì Ivan Ivanych “cứ thở dài và trở mình luôn, sau đó ông dậy đi ra ngoài, ngồi xuống bên cửa”. Tìm hiểu truyện ngắn Người trong bao, thiết nghĩ không nên bỏ qua một đoạn kết với những chi tiết đầy ý nghĩa như thế, bởi đây là bình diện nữa, vô cùng quan trọng của chủ đề, tư tưởng tác phẩm: đánh thức, kêu gọi mọi người phải thay đổi lối nghĩ, cách sống.Và chủ đề, tư tưởng đó xuất hiện không chỉ ở Người trong bao mà ở cả một loạt tác phẩm khác của Chekhov: Phòng 6, Thảo nguyên, Khóm phúc bồn tử… như một hệ thống tư tưởng đạo đức, triết học, suy tư, khát vọng lớn lao của nhà văn về số phận con người, nhân dân, đất nước.
Ý nghĩa của Người trong bao không dừng ở nước Nga, ở châu Âu và ở cuối thế kỉ XIX. Tác phẩm đã vượt qua biên giới quốc gia, châu lục, vượt qua thời đại, để đến với những châu lục khác, thời đại khác, và luôn mới. Từ cái bao của Belikov, Chekhov đã nói tới những cái bao hữu hình cũng như vô hình khác, và những cái bao vô hình thì luôn nhiều hơn, khủng khiếp hơn, đáng sợ hơn. Những cái bao ấy “hiện còn bao nhiêu”, “trong tương lai cũng sẽ còn bao nhiêu”, “chính đây mới là điều đáng nói! Và: không thể sống như thế mãi được!”. Bạn đọc ở mọi nơi, mọi thời sẽ trả lời câu hỏi giản dị và dữ dội ấy của Chekhov.
Người trong bao không bao giờ cũ về ý nghĩa tượng trưng từ câu chuyện Chekhov đã kể và nhắn gửi. Chính cuộc sống đã làm giàu thêm các tầng vỉa ý nghĩa và văn cảnh sử dụng của hình tượng nghệ thuật giản dị nhưng rất sâu sắc, độc đáo này1
_______________
(1) M. Gorki: Bàn về văn học. Tập 1. Nxb. Văn học, H, 1970, tr.48-49.
(2) Ngữ văn 11. Tập 2. Nxb. Giáo dục, H, 2007, tập 2, tr.65-69.
(3) Trần Thị Phương Phương: Đọc Chekhov - sự tiếp nhận đa diện. Báo cáo khoa học tại Hội thảo khoa học kỉ niệm 100 năm ngày mất A. Chekhov (29.1.1860 – 15.7.1904), Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn TP. Hồ Chí Minh tổ chức năm 2004.

markdown:
# Tiếp cận tác phẩm "Người trong bao" của A. Chekhov trong nhà trường12/10/2010 01:14
Chekhov là nhà văn lớn, “một người bạn tốt nhất, một người bạn thông minh, vô tư, trung thực, một người bạn yêu mến, thông cảm nước Nga sâu sắc. Nước Nga xúc động, mãi mãi không quên người bạn đó, mãi mãi tìm hiểu cuộc sống qua tác phẩm của ông, trong đó sáng lên nụ cười đau đớn của một trái tim giàu tình cảm”
(1). Nhưng Chekhov không chỉ thuộc về nước Nga, ông còn thuộc về nhân loại. Ông là bậc thầy của thể loại truyện ngắn. Dễ gì một đời văn ngắn ngủi (Chekhov sinh năm 1860, mất năm 1904, thọ 44 tuổi) viết được hơn 500 truyện ngắn. Tác phẩm của ông đã dựng lên chân dung thảm hại của những kẻ ích kỉ, giả dối, nô lệ, ngã quỵ trước quyền uy - con đẻ của chế độ Nga hoàng đang trượt trên con dốc lịch sử, “chắt lọc loại bỏ từng giọt nô lệ ra khỏi con người” (chữ dùng của Chekhov), thức tỉnh ý thức con người về sự vô nghĩa của cuộc sống hiện tại và khát vọng hướng tới tương lai. Tác phẩm của Chekhov là truyện trong truyện, là truyện trên bề mặt văn bản, nhưng đồng thời cũng là truyện dưới văn bản, là dòng chảy ngầm dưới mỗi câu từ, chi tiết, bởi vậy rất đa nghĩa và nhiều âm điệu. *Человек* *в* *футляре*( *Người trong bao*) (1898) là một trong những truyện rất tiêu biểu như thế và truyện ngắn này xứng đáng được đưa vào chương trình dạy và học môn Ngữ văn bậc trung học phổ thông. Bài viết của chúng tôi hi vọng góp thêm hướng tiếp cận và góp thêm tiếng nói giải mã tác phẩm này.
Trước hết, cần chú ý đến bối cảnh lịch sử xã hội nhà văn sống và sáng tác. Đây là yếu tố ngoài văn bản nhưng là chỉ dẫn quan trọng giúp hiểu và “
*giải mã*” tác phẩm.
Từ cuối những năm 70 thế kỉ XIX, lợi dụng cuộc khủng hoảng chính trị ở Nga, những người Dân túy thuộc nhóm “
*Tự do của nhân dân*” chủ trương ám sát Nga hoàng Aleksandr II để phát động khởi nghĩa toàn dân. Ngày 1/3/1881, Aleksandr II bị ám sát nhưng cuộc khởi nghĩa không nổ ra do lực lượng còn non yếu. Nga hoàng Aleksandr III lên ngôi (1881 – 1894) đã thực hiện chiến dịch khủng bố khốc liệt. Chế độ nhà tù, cảnh sát được tăng cường, những tư tưởng mới bị bóp nghẹt, báo chí tiến bộ bị ngăn cấm… Hơn mười năm đen tối của chế độ khủng bố, xã hội Nga như một nhà tù u ám, ngột ngạt đến khủng khiếp. Đây có thể xem là “buổi hoàng hôn ảm đạm” của nước Nga. Cuộc sống ngưng đọng trong khuôn khổ chật hẹp tù túng đã tạo nên tâm lí nô lệ, bảo thủ, bạc nhược, tự ti, con người sống ích kỉ, háo danh, phù phiếm, lẩn tránh cuộc đời. Những tư tưởng thịnh hành thời đó khuyên người ta “không dùng bạo lực chống lại điều ác”, chỉ nên làm những “việc nhỏ”. Song, cũng trong thời kì đó, nhất là từ đầu những năm 90 của thế kỷ XIX, những lực lượng, tư tưởng tiến bộ và cách mạng vẫn không ngừng phát triển ở nước Nga. Nước Nga đang trông ngóng, hi vọng “Bình minh của cuộc sống mới sẽ rạng lên” ( *Phòng 6*- *Палата 6*). Đó cũng là những vấn đề mang tính xã hội phổ biến và cũng là đề tài trở đi trở lại nhưng không cũ ở hàng trăm truyện ngắn Sêkhôp, trong đó có *Người trong bao*.
Sau khi tốt nghiệp đại học y năm 1884, Chekhov làm bác sĩ tại một thành phố nhỏ ngoại ô Moskva. Đây là dịp ông có nhiều điều kiện hiểu sâu thêm đời sống nhân dân. Chekhov không chỉ chữa bệnh thể xác mà còn dùng văn học để chữa bệnh tinh thần cho nhân dân, cho thời đại. Những tập truyện ngắn đầu tay đã đem lại vinh quang cho ông. Nhà văn được Viện Hàn lâm khoa học Nga tặng giải thưởng Puskin.
Năm 1890, Chekhov đi Sakhalin, chốn tận cùng Sibir, hòn đảo mà Nga hoàng dùng làm nơi đày ải tù nhân. Thực tiễn nghiệt ngã không thể tưởng tượng nổi ở chốn địa ngục trần gian đã làm cho Chekhov có cái nhìn nghiêm khắc hơn, thái độ phê phán quyết liệt hơn đối với thực tại và càng nặng trĩu tấm lòng thương yêu nhân dân, thương yêu những nạn nhân của chế độ Nga hoàng. Nhiều đề tài, nhân vật được thai nghén cho những truyện mà Chekhov sẽ viết về sau.
*Người trong bao*có dung lượng tương đối dài, sách giáo khoa *Ngữ văn*lớp 11, tập hai (bộ cơ bản và bộ nâng cao) (2)không trích đầy đủ, đã lược ba đoạn sau đây ở ba vị trí khác nhau của truyện: 1) Đoạn mở đầu, bác sĩ thú y Ivan Ivanych và giáo viên trung học Burkin đi săn về quá muộn, phải nghỉ đêm trong nhà kho của ông trưởng xóm. Tại đây, Burkin đã kể cho bác sĩ Ivan Ivanych nghe chuyện về Belikov; 2) Đoạn kể việc Belikov tuy sống thu mình, đơn độc, nhút nhát, nghi kị nhưng vẫn tính chuyện lấy Varenka tuổi chừng ba mươi, tính tình hồn nhiên, hay nói, hay hát, hay cười, làm xao động không khí tỉnh lẻ buồn chán; 3) Đoạn kết: những đối thoại và thái độ của bác sĩ Ivan Ivanych và Burkin về con người và cuộc sống từ câu chuyện về Belikov trong đêm trăng vừa im lặng, ngưng đọng, vừa thơ mộng, trìu mến như đang thanh lọc tâm hồn và cuộc sống trên trái đất này.
Tuy có lược thuật, nhưng việc lược bỏ ba đoạn nói trên của sách giáo khoa
*Ngữ văn*11 đã khiến tác phẩm nổi tiếng *Người trong bao*dễ trở nên đơn nghĩa; học sinh khó có thể cảm nhận được tính chất đa thanh, nhiều chiều và những ý nghĩa tư tưởng khái quát, cùng rất nhiều chi tiết nghệ thuật tưởng như thoáng qua song lại vô cùng sâu sắc, tinh tế của tác phẩm này.
Với nghệ thuật xây dựng biểu tượng và nhân vật điển hình,
*Người trong bao*của Chekhov phê phán lối sống bảo thủ, thu mình trong bao, sợ sệt, yên phận, không chịu thức tỉnh, không dám xé vỏ của một bộ phận trí thức Nga cuối thế kỉ XIX và thức tỉnh mọi người “Không thể sống như thế mãi được”.
Không phải ngẫu nhiên truyện ngắn
*Người trong bao*khi được dịch năm 1957 (Nguyễn Hữu Vui dịch) lại có tên *Người mang vỏ ốc*. “ *Người trong bao”*và “ *cái bao*” đều là những sáng tạo độc đáo của tác giả. Chekhov từng tâm sự: Hãy nhớ rằng chỉ cần có một từ hay, một tên gọi đích đáng nào đó, cốt truyện sẽ tự đến. “ *Người trong bao*” Belikov điển hình cho kiểu người, lối sống, tư tưởng bảo thủ sợ hãi, trốn tránh trong lớp vỏ, lẩn tránh thực tại để tìm sự yên thân; còn “ *cái bao*” chính là biểu tượng cho một xã hội tù đọng, ngột ngạt, khổng lồ trói buộc, bủa vây con người.
Chân dung của Belikov, qua góc nhìn của người kể chuyện Burkin, là bức chân dung dị thường. Con người này lúc nào cũng vậy, luôn đi giày cao su, cầm ô, mặc áo bành tô ấm cốt bông, giấu mặt sau chiếc cổ áo bành tô bẻ đứng lên, đeo kính râm, lỗ tai nhét bông, luôn kéo mui khi ngồi xe ngựa, khi ngủ thì kéo chăn trùm đầu kín mít… Cả ý nghĩ của mình, Belikov cũng cố giấu vào bao. Hắn không nói những điều mình nghĩ, hắn nói theo thông tư, chỉ thị, những lời nói rao giảng, giáo điều. Để trốn tránh thực tại, Belikov lúc nào cũng ngợi ca, tôn sùng quá khứ, muốn trở về những cái không có thật.
Nỗi sợ hãi thường trực “nhỡ lại xảy ra chuyện gì” cũng là một cái bao vô hình khiến Belikov không dám vượt qua một giới hạn nào. Con người ở đây dường như đã đánh mất cảm giác mạnh mẽ của chủ thể, luôn thừa nhận, tuân theo một khuôn khổ có sẵn, cái khuôn khổ loại trừ tận gốc rễ bất kì mầm mống nào của hành động và suy nghĩ tự do.
“Hội chứng” chui vào bao còn lây lan sang cả những vật bất li thân với hắn: ô để trong bao, đồng hồ trong bao, dao gọt bút chì cũng đặt trong bao. Belikov lọt thỏm, chìm lấp đi trong lớp lớp những cái bao khác nhau: “con người này lúc nào cũng có khát vọng mãnh liệt thu mình trong một cái vỏ, tạo ra cho mình một thứ bao có thể ngăn cách, bảo vệ hắn khỏi những ảnh hưởng bên ngoài”.
Belikov luôn sống trong bao, từ thói quen sinh hoạt cho đến tư tưởng, lối sống, “lúc nào cũng sợ nhỡ lại xảy ra chuyện gì”. Ngay cả cái chết của Belikov cũng là chết trong bao, “hắn nằm trong màn, đắp chăn kín và im lặng. Hỏi thì hắn chỉ đáp “không” hay “có” thôi, không nói thêm điều gì”. Mười hai lần Chekhov dùng từ “
*cái bao*” để nói về sinh hoạt của Belikov. Cả những khi nhà văn không dùng từ ấy, nhân vật vẫn sống trong bao như một thói quen, quán tính đã định hình. Belikov run sợ không dám vượt qua một giới hạn nào. Đáng sợ và đáng ghét hơn, không chỉ một mình sống trong bao, hắn còn muốn đem mọi thứ, mọi người, đem cả cuộc sống xung quanh để trong bao nốt.
Chekhov đã “vật hóa” nhân vật Belikov. Bao là cái để đựng, chứa, gói, nhốt đồ vật, loài vật. Belikov quen và thích sống trong bao giống như loài vật quen một tập tính. Cái đáng sợ là con người nhưng không có cuộc sống con người, sống như vật mà không biết và vẫn tự huyễn hoặc mình.
Khắc họa chân dung Belikov với những nét cá biệt về ngoại hình, về thói quen, về mối quan hệ xã hội, về cái chết đầy tính bi hài kịch, Chekhov đã khái quát về một kiểu người, một lối sống. Belikov mang tính phổ quát của hàng trăm, hàng nghìn Belikov bé nhỏ, yếu hèn và bạc nhược.
*Người trong bao*phát hiện, châm biếm, báo động về những con người, những xã hội nô dịch, nô lệ trong cách sống, lối sống và trong tư tưởng, ưa sống với những cái tầm thường chật chội, cũ rích; muốn duy trì trật tự cũ, coi cái cũ bảo thủ là đạo đức, là thước đo chân lí cuộc đời và thỏa mãn với cái cũ đến mức coi đó là đức tin; sợ hãi, xét nét cái mới, chống lại mọi cái mới tốt đẹp đang nhen nhóm. Chekhov đã cho thấy tác hại âm thầm mà khủng khiếp, dai dẳng, nặng nề của kiểu người, kiểu sống trong bao đè nặng, ám ảnh, đầu độc môi trường đạo đức, văn hóa và tiến bộ xã hội đến mức nào. Tiếp cận với những tác phẩm khác của Chekhov, còn thấy “ *người trong bao*” xuất hiện dưới nhiều biến thể: kẻ thì chui vào cái vỏ bọc của *Con kì nhông (Xa* *м* *e* *л* *eo* *н* *)* *,*người thì trang bị cho mình chiếc *Mặt nạ*( *Macka*), kẻ giam mình ở một chốn quê yên tĩnh, một trang ấp với những khóm phúc bồn tử, người thì ý thức được mình đang bị vây bọc bởi một “nhà tù” dơ bẩn, vô nhân đạo nhưng không làm gì để cải tạo, thay đổi nó ( *Phòng 6*). *Trong tác phẩm của Chekhov không chỉ có cái bao hiện tại mà còn có cái bao quá khứ, không chỉ có cái bao hữu hình mà còn có cái bao vô hình. “* *Cái bao*” vừa là không gian của cá nhân, vừa là không gian của xã hội, vừa mang tính cụ thể lại vừa khái quát. Chekhov đã khai thác các biểu tượng này ở nhiều góc độ để tạo nên những biểu tượng kép mang tính triết lí sâu sắc về con người và cuộc đời. Giải mã tác phẩm này chính là “bóc” các lớp nghĩa nhiều vỉa, nhiều bình diện của hình ảnh đã được tượng trưng hóa: “ *người trong bao*” và “ *cái bao*”.
Cũng cần chú ý, đoạn trích trong sách giáo khoa tái hiện câu chuyện về Belikov qua giọng kể của Burkin. Nổi trên bề mặt văn bản là giọng kể đầy mỉa mai, kèm những nhận xét không chút thiện cảm của Burkin về Belikov. Dưới cái nhìn của Burkin, Belikov là một kẻ lập dị, đáng sợ và đáng ghét, lúc nào cũng muốn đóng khung trong một lối sống cứng nhắc, khắc kỉ và tẻ nhạt, “lúc nào cũng có khát vọng mãnh liệt thu mình vào trong một cái vỏ”. Song, Belikov thực sự có phải chỉ là con người lập dị, đáng ghét như Burkin nhận xét hay còn là nạn nhân đáng thương của một xã hội ngột ngạt, tù túng, là nạn nhân của thái độ vô tâm, hời hợt và lạnh lùng của người đời, của những người như Burkin? Căn cứ vào văn bản đoạn trích, cách giảng hiện nay vẫn xem Belikov như một đại diện cho sự hủ lậu, trì trệ và truyện mang tính chất phê phán - điều đó sẽ làm giảm ý nghĩa tác phẩm và sẽ có thiếu sót: chỉ dạy cho học sinh thái độ phê phán cái lạc hậu, cái tâm lí “
*người trong bao*”, mà không giáo dục được cho các em sự cảm thông với con người, dẫu nhiều khi là đại diện của quá khứ đã lỗi thời và trở nên kì quặc, thậm chí đáng ghét (nhưng thực ra cũng đáng thương). Belikov vừa đáng ghét, vừa đáng thương.
Ngay đoạn đầu tác phẩm, Chekhov - nghệ sĩ của ngôn từ - đã tả Burkin “trong bóng tối không nhìn rõ mặt ông”, khác hẳn với tả bác sĩ Ivan Ivanych “ngồi phía ngoài cửa, ánh trăng chiếu lên người ông”. Burkin là đồng nghiệp của Belikov, tự nhận mình là nghiêm chỉnh, chín chắn, nhưng lại phải sợ hãi, chịu đựng Belikov. Burkin và những người xung quanh anh ta luôn sợ hãi: không dám to tiếng, không dám gửi thư, không dám làm quen, không dám đọc sách, không dám giúp người nghèo, dạy học chữ, mặt khác lại là những kẻ tọc mạch và thích buôn chuyện. Họ nghĩ tới chuyện ghép đôi lứa cho Belikov và cô gái quá thì Varenka chỉ như một trò đùa giải khuây. Có kẻ còn dành không chỉ một buổi tối vẽ và nhân bản bức tranh độc địa châm biếm bộ đôi này để phát cho tất cả giáo viên ở hai trường nam nữ, giáo viên chủng viện và các viên chức. Ở cái thành phố của Burkin, “người ta đã làm đủ chuyện vô bổ, ngu xuẩn vì quá buồn tẻ. Mà điều đó xảy ra chỉ vì những việc cần làm đã không được ai ngó ngàng tới”. Chỉ Varenka là người duy nhất có thể sẻ chia, tâm tình với Belikov, dù là những câu chuyện không đầu không cuối. Trong đám tang Belikov, cũng chỉ một mình Varenka khóc òa lên khi hạ huyệt, còn tất cả những người khác như Burkin đều có cảm giác “thích thú”. Có tác giả viết: “Số phận của những nhân vật tâm thần trong truyện Chekhov luôn bi thảm bởi họ không tìm được sự sẻ chia trong cuộc đời. Belikov cũng vậy, anh ta cuối cùng phải chết cô đơn. Vẻ nhẹ nhõm thanh thản của Belikov khi nằm trong quan tài phải chăng vì anh ta tìm thấy cái bao nhốt mình vĩnh viễn, như Burkin nghĩ, hay là bởi anh ta đã thoát được khỏi cái tầm thường đê hèn của những “kẻ trong bao” đích thực sống quanh anh ta?”
(3). Theo chúng tôi, đây là sự bổ sung tầng ý nghĩa, tầm tư tưởng cho tác phẩm. Burkin và những người cùng với anh ta trong tỉnh lẻ cũng là một dạng “ *người trong bao*” đích thực. Điều này càng rõ trong đối thoại của bác sĩ Ivan Ivanych với Burkin ở đoạn kết của truyện,
Trong truyện, Ivan Ivanych đã nhiều lần ngắt quãng câu chuyện của Burkin: “Phải rồi. Mang tiếng là những người biết nghĩ, có học, đọc Turghênhep, Sêđrin, Bơcơli và các thứ sách khác, thế rồi phải im lặng chịu đựng, quy phục… Đấy, việc đời là thế đấy”. Hoặc: “Chúng ta sống chui rúc ở thành phố này trong không khí ngột ngạt, chúng ta viết những thứ giấy tờ vô dụng, đánh bài đánh bạc – những cái đó chẳng phải là một thứ bao sao? Chúng ta sống cả đời bên những kẻ vô công rồi nghề, những kẻ xui nguyên giục bị, những mụ đàn bà nhàn rỗi ngu si, chúng ta nói và nghe đủ thứ chuyện nhảm nhí, vô nghĩa – đó chẳng phải là một thứ bao sao?”. Đặc biệt là tâm trạng đầy suy tư trăn trở của Ivan Ivanych, trăn trở về số phận con người, về cuộc sống quẩn quanh tầm thường không lối thoát trong sự vô ý thức của mỗi người: “Nhìn thấy và nghe mọi người nói dối, và để cho thiên hạ bảo anh là ngu xuẩn chỉ vì anh đã nghe lời dối trá ấy, nhẫn nhục chịu đựng những sự lăng mạ, khinh miệt, không dám nói thẳng rằng anh đứng về phía những người trung thực, yêu tự do; và chính anh cũng nói dối, cũng nhăn nhở cười, chỉ cốt kiếm được miếng ăn, chỉ cốt được ấm vào thân, chỉ vì một chức tước hèn mọn nào đó chỉ đáng giá mấy đồng xu – không, không thể sống như thế mãi được!”. Những đối thoại của Ivan Ivanych mở ra nhiều vỉa tầng ý nghĩa tiềm ẩn dưới văn bản. Đọc Chekhov, ta luôn bị ám ảnh bởi những gì đằng sau câu chuyện. Tìm hiểu tác phẩm Chekhov cũng chính là khám phá chiều sâu ẩn bên dưới bề mặt ngôn từ. Dù không phải ngay lập tức có thể hiểu được hết những tầng nghĩa ẩn giấu, người đọc vẫn lấy làm thú vị bởi còn được trăn trở, suy ngẫm hay tranh luận về một thông điệp nào khác bên cạnh những số phận cuộc đời đã hiển hiện trước mắt. Ở
*Người trong bao*, nhân vật đáng phê phán không chỉ là Belikov mà còn là những người bị ấn vào bao mà không nhận ra mình và do đó, không bao giờ dám phản kháng. Mười lăm năm, cuộc sống thật là khủng khiếp, không ra cuộc sống con người cứ tưởng là do tác động của kẻ trong bao, nhưng khi kẻ ấy đã chết, cuộc sống “lại diễn ra như cũ, nặng nề, mệt nhọc, vô vị”, “chẳng bị chỉ thị nào cấm đoán nhưng cũng chẳng được tự do”. Thì ra lối sống trong bao không chỉ của riêng Belikov mà còn bao phủ cuộc sống mọi cư dân thành phố. Trong cuộc sống ngột ngạt của môi trường tỉnh lẻ, họ sống ích kỉ, vô tâm, tầm thường và quẩn quanh. Họ tự tạo cho mình những cái bao, song không nhận thấy mà chỉ thấy cái bao của người khác và người khác ở trong bao. “Còn bao nhiêu là người trong bao”, “và sẽ còn bao nhiêu kẻ như thế nữa”, đấy là những câu hỏi được Burkin nhắc lại. Có điều, Burkin không hỏi chính bản thân mình. Chẳng phải ngẫu nhiên, Chekhov đã ngầm đối lập hai thái độ, hai tâm lí khác nhau giữa bác sĩ Ivan Ivanych và Burkin trước câu chuyện về Belikov: Ivan Ivanych xúc động, bực bội về những kẻ trong bao “đích thực còn đang sống đầy xung quanh”, còn Burkin tránh cuộc tranh luận, coi chuyện “còn bao nhiêu là người trong bao” là “sang chuyện khác rồi”, hai lần cắt lời bạn, giục đi ngủ và đã ngủ một cách nhanh chóng, dễ dàng. Cũng không phải ngẫu nhiên, trong tác phẩm, Chekhov kể Ivan Ivanych là “bác sĩ thú y”. Công việc chuyên môn cụ thể của bác sĩ Ivan Ivannych, Chekhov không kể, nhưng nghĩa bóng nghề nghiệp của nhân vật này, người đọc có thể liên tưởng tới.
“Không, không thể sống như thế mãi được!”. Chekhov để nhân vật thốt lên những lời như thế trên nền bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp: “Thật khó mà tin rằng tạo hóa lại có thể yên lặng như thế. Vào đêm trăng, khi nhìn thấy con đường quê thoáng đãng với những ngôi nhà nhỏ, những đống cỏ khô, những hàng cây liễu rủ, lòng ta bỗng thấy thanh thản…, tâm hồn ta trở nên dịu dàng, nhè nhẹ buồn và tốt đẹp. Có cảm giác rằng đến cả những vì sao cũng soi xuống tâm hồn ta với những vẻ đầy thương cảm và trìu mến, rằng cái ác đã bị loại bỏ trên mảnh đất này và vạn sự đều êm đẹp, yên lành…”. Bức tranh thiên nhiên ấy không chỉ làm phông nền cho truyện, mà còn gắn với những ưu tư, suy nghĩ của con người về cuộc đời, về những vấn đề mang tính triết lí xã hội lớn lao. Và, một lần nữa, chúng ta lại thấy sự tinh tế, sâu sắc tuyệt vời của ngòi bút Chekhov: ở đầu truyện, Chekhov tả bác sĩ Ivan Ivanych “ngồi phía ngoài cửa”, “ánh trăng chiếu lên người ông”; còn ở cuối truyện thì Ivan Ivanych “cứ thở dài và trở mình luôn, sau đó ông dậy đi ra ngoài, ngồi xuống bên cửa”. Tìm hiểu truyện ngắn
*Người trong bao*, thiết nghĩ không nên bỏ qua một đoạn kết với những chi tiết đầy ý nghĩa như thế, bởi đây là bình diện nữa, vô cùng quan trọng của chủ đề, tư tưởng tác phẩm: đánh thức, kêu gọi mọi người phải thay đổi lối nghĩ, cách sống.Và chủ đề, tư tưởng đó xuất hiện không chỉ ở *Người trong bao*mà ở cả một loạt tác phẩm khác của Chekhov: *Phòng 6, Thảo nguyên, Khóm phúc bồn tử*… như một hệ thống tư tưởng đạo đức, triết học, suy tư, khát vọng lớn lao của nhà văn về số phận con người, nhân dân, đất nước.
Ý nghĩa của
*Người trong bao*không dừng ở nước Nga, ở châu Âu và ở cuối thế kỉ XIX. Tác phẩm đã vượt qua biên giới quốc gia, châu lục, vượt qua thời đại, để đến với những châu lục khác, thời đại khác, và luôn mới. Từ cái bao của Belikov, Chekhov đã nói tới những cái bao hữu hình cũng như vô hình khác, và những cái bao vô hình thì luôn nhiều hơn, khủng khiếp hơn, đáng sợ hơn. Những cái bao ấy “hiện còn bao nhiêu”, “trong tương lai cũng sẽ còn bao nhiêu”, “chính đây mới là điều đáng nói! Và: không thể sống như thế mãi được!”. Bạn đọc ở mọi nơi, mọi thời sẽ trả lời câu hỏi giản dị và dữ dội ấy của Chekhov. *Người trong bao*không bao giờ cũ về ý nghĩa tượng trưng từ câu chuyện Chekhov đã kể và nhắn gửi. Chính cuộc sống đã làm giàu thêm các tầng vỉa ý nghĩa và văn cảnh sử dụng của hình tượng nghệ thuật giản dị nhưng rất sâu sắc, độc đáo này1
_______________
(1) M. Gorki:
*Bàn về văn học*. Tập 1. Nxb. Văn học, H, 1970, tr.48-49.
(2)
*Ngữ văn 11*. Tập 2. Nxb. Giáo dục, H, 2007, tập 2, tr.65-69.
(3) Trần Thị Phương Phương:
*Đọc Chekhov - sự tiếp nhận đa diện.*Báo cáo khoa học tại Hội thảo khoa học kỉ niệm 100 năm ngày mất A. Chekhov (29.1.1860 – 15.7.1904), Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn TP. Hồ Chí Minh tổ chức năm 2004.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, max-age=0

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Vị trí của Quý Khách
Yamaha Arius YDP-162 là một trong những cây đàn Piano Arius tốt nhất của Yamaha. Xung quanh thông tin cơ bản về mẫu đàn này bạn sẽ đọc được rất nhiều nhận xét đa chiều của người dùng trên Amazon
Bài viết này Tiến Đạt xin gửi đến các bạn tổng hợp nhận xét và đánh giá về đàn Piano Yamaha Arius YDP-162 .
Mua đàn Piano Roland chính hãng, chất lượng tốt ở đâu?
Nhạc cụ Tiến Đạt nhận kỷ niệm chương dành cho đại lý bán hàng xuất sắc nhất do Yamaha trao tặng
Chứng nhận Đại lý
Các Showroom Tidaco
Kho hàng Piano
Tidaco & truyền thông
TRUNG TÂM NHẠC CỤ TIẾN ĐẠT
GPKD số 0101516915
do sở kế hoạch đầu tư thành phố Hà Nội cấp ngày 30/07/2004
Website: nhaccutiendat.vn - Email: info@nhaccutiendat.vn

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Connection: close


text:
(PLO) - Ngày 28-8, ngư dân tại làng cá bè Tân Mai trên sông Cái (thuộc nhánh sông Đồng Nai) đoạn qua địa phận xã Hiệp Hòa, thành phố Biên Hòa, Đồng Nai bất ngờ phát hiện thi thể một người đàn ông đã trương phình nổi trên mặt nước trong tư thế nằm úp.
Nhận được tin báo, cơ quan công an đã có mặt khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi phục vụ công tác điều tra. Qua đó, bước đầu lực lượng chức năng xác định nạn nhân là ông Huỳnh Quang Hiển (66 tuổi, ngụ xã Hiệp Hoà, TP.Biên Hòa, Đồng Nai). Sau khi hoàn tất mọi thủ tục khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi, thi thể nạn nhân được bàn giao cho người nhà để an táng.
Thi thể ông Hiển phát hiện nổi gần làng cá bè
Theo người dân địa phương cho biết, cách đây ba ngày ông Hiển bất ngờ nhảy sông. Người nhà đã thuê người đi tìm nhưng không thấy, đến nay thì phát hiện thi thể của ông Hiển nổi gần làng cá bè.
TIẾN DŨNG

markdown:
![ Phát hiện thi thể cụ ông nhảy sông ](http://image.plo.vn/w653/Uploaded/nguyenty/2015_08_28/thithe_ZYYN.jpg)
(PLO) - Ngày 28-8, ngư dân tại làng cá bè Tân Mai trên sông Cái (thuộc nhánh sông Đồng Nai) đoạn qua địa phận xã Hiệp Hòa, thành phố Biên Hòa, Đồng Nai bất ngờ phát hiện thi thể một người đàn ông đã trương phình nổi trên mặt nước trong tư thế nằm úp.
Nhận được tin báo, cơ quan công an đã có mặt khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi phục vụ công tác điều tra. Qua đó, bước đầu lực lượng chức năng xác định nạn nhân là ông Huỳnh Quang Hiển (66 tuổi, ngụ xã Hiệp Hoà, TP.Biên Hòa, Đồng Nai). Sau khi hoàn tất mọi thủ tục khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi, thi thể nạn nhân được bàn giao cho người nhà để an táng.
![ Phát hiện thi thể cụ ông nhảy sông - ảnh 1](http://image.plo.vn/w800/uploaded/nguyenty/2015_08_28/thithe_zyyn.jpg)
** ** *Thi thể ông Hiển phát hiện nổi gần làng cá bè*
Theo người dân địa phương cho biết, cách đây ba ngày ông Hiển bất ngờ nhảy sông. Người nhà đã thuê người đi tìm nhưng không thấy, đến nay thì phát hiện thi thể của ông Hiển nổi gần làng cá bè.
**TIẾN DŨNG**

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Set-Cookie: .ASPXANONYMOUS=JEjfa4N7-vctpu2FeJBrpuGfXJjh7ueRMvTnwXYMH3d5hAk8v4KCeMocTeSrua1tgJ9abCQl0oVkWXpUMBmb2oGCLcNyfAQhZ_Q_1f0fPQwfbuVZU3qH6kSdw8xKoQ2lRVVr1vFtSX36YQ_33y4AVg2; domain=plo.vn; expires=Fri, 01-Sep-2017 20:05:21 GMT; path=/; HttpOnly

X-Cache: MISS from xCache11-01


text:
Sáng 1-8, hơn 400 trường ĐH, CĐ cả nước chính thức nhận hồ sơ đăng ký xét tuyển đợt đầu tiên của thí sinh. Thay vì đăng ký xét tuyển trực tuyến và gửi hồ sơ qua bưu điện (chuyển phát nhanh), thí sinh tại TP.HCM và nhiều tỉnh thành đã cất công đến tận trường để nộp hồ sơ đăng ký xét tuyển, cho rằng cách làm này chắc ăn hơn, vì sợ đăng ký trực tuyến bị trục trặc lỡ cơ hội 12 năm đèn sách.
Thí sinh xếp hàng nộp hồ sơ đăng ký xetx tuyển trực tiếp tại Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM, sáng 1-8. Ảnh: P.ĐIỀN
Thí sinh Võ Đình Khương (quê Đắk Lắk) có điểm thi và điểm cộng ưu tiên và khu vực bằng điểm chuẩn vào Trường ĐH Kinh tế năm ngoái (23,25 điểm), tuy nhiên thí sinh này vẫn cảm thấy thấp thỏm, vì sợ điểm chuẩn năm nay sẽ cao hơn.
Võ Đình Khương giải bày, ở trên quê thông tin không đầy đủ và sợ đăng ký trực tuyến bị nhầm lẫn lỡ mất cơ hội đèn sách nên đã bắt xe mang theo hồ sơ nộp trực tiếp.
Hoạt động tư vấn tuyển sinh của các trường diễn ra sôi động, hầu hết các trường đều bố trí khu vực tiếp nhận hồ sơ xắt tuyển thoáng mát có máy tính để thí sinh đăng ký trực tuyến.
Cá biệt Trường ĐH Kinh tế TP.HCM bố trí hội trường lớn, có máy lạnh để tư vấn và tiếp nhận hồ sơ đăng ký xét tuyển. Nhiều thí sinh đăng ký xét tuyển Trường ĐH Kinh tế TP.HCM khá ngạc nhiên khi nộp hồ sơ nhưng trường không thu tiền lệ phí.
Những người làm công tác tuyển sinh tại các trường đại học hướng dẫn thí sinh điền thông tin đăng ký xét tuyển. Ảnh: P.ĐIỀN
TS. Trần Thế Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Kinh tế TP.HCM cho biết, năm nay trường không thu tiền của thí sinh đăng ký xét tuyển, tuy nhiên sau đó khi những thí sinh trúng tuyển trường sẽ thu khoản tiền này (30.000 đồng hồ sơ). Có khoảng 500 hồ sơ đăng ký xét tuyển vào trường, bao gồm nộp trực tiếp và đăng ký trực tuyến.
PGS. TS Nguyễn Đức Minh, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM, thông tin buổi sáng có hàng nghìn thí sinh, phụ huynh tại TP.HCM và các tỉnh đến tìm hiểu thông tin tuyển sinh và nộp hồ sơ xét tuyển. Tuy nhiên từ trưa và chiều số thí sinh, phụ huynh đến tư vấn, nộp hồ sơ không còn sôi động như buổi sáng.
Theo đó, buổi sáng có khoảng 800 hồ sơ thí sinh đăng nộp trực tiếp tại trường và 300 thí sinh đăng ký xét tuyển trực tuyến, trong đó có nhiều hồ sơ trùng với hồ sơ thí sinh nộp trực tiếp.
Đại diện Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, thông tin ngày đầu trường nhận hơn 600 hồ sơ xét tuyển, trong đó 250 hồ sơ dựa trên kết quả thi THTP và 350 hồ sơ dựa theo kết quả học bạ THPT lớp 12.
Năm học 2016, Trường ĐH Nguyễn Tất Thành tuyển sinh với tổng chỉ tiêu các ngành là 6.300, trong đó đại học có 4.800 chỉ tiêu, cao đẳng 700 chỉ tiêu, đại học liên thông 800 chỉ tiêu.
Trường thực hiện đồng thời hai phương thức xét tuyển: Xét tuyển kết quả thi THPT quốc gia theo tổ hợp môn và xét tuyển học bạ trung học phổ thông cho tất cả các ngành đào tạo trình độ cao đẳng và đại học chính quy.

markdown:
![ Ngày đầu xét tuyển: Thí sinh tham khảo nhiều, nộp hồ sơ ít](http://image.plo.vn/w653/Uploaded/phongdien/2016_08_01/xet-tuyen-dai-hoc-2016.jpg)
Sáng 1-8, hơn 400 trường ĐH, CĐ cả nước chính thức nhận hồ sơ đăng ký xét tuyển đợt đầu tiên của thí sinh. Thay vì đăng ký xét tuyển trực tuyến và gửi hồ sơ qua bưu điện (chuyển phát nhanh), thí sinh tại TP.HCM và nhiều tỉnh thành đã cất công đến tận trường để nộp hồ sơ đăng ký xét tuyển, cho rằng cách làm này chắc ăn hơn, vì sợ đăng ký trực tuyến bị trục trặc lỡ cơ hội 12 năm đèn sách.
*Thí sinh xếp hàng nộp hồ sơ đăng ký xetx tuyển trực tiếp tại Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM, sáng 1-8. Ảnh: P.ĐIỀN*
Thí sinh Võ Đình Khương (quê Đắk Lắk) có điểm thi và điểm cộng ưu tiên và khu vực bằng điểm chuẩn vào Trường ĐH Kinh tế năm ngoái (23,25 điểm), tuy nhiên thí sinh này vẫn cảm thấy thấp thỏm, vì sợ điểm chuẩn năm nay sẽ cao hơn.
Võ Đình Khương giải bày, ở trên quê thông tin không đầy đủ và sợ đăng ký trực tuyến bị nhầm lẫn lỡ mất cơ hội đèn sách nên đã bắt xe mang theo hồ sơ nộp trực tiếp.
Hoạt động tư vấn tuyển sinh của các trường diễn ra sôi động, hầu hết các trường đều bố trí khu vực tiếp nhận hồ sơ xắt tuyển thoáng mát có máy tính để thí sinh đăng ký trực tuyến.
Cá biệt Trường ĐH Kinh tế TP.HCM bố trí hội trường lớn, có máy lạnh để tư vấn và tiếp nhận hồ sơ đăng ký xét tuyển. Nhiều thí sinh đăng ký xét tuyển Trường ĐH Kinh tế TP.HCM khá ngạc nhiên khi nộp hồ sơ nhưng trường không thu tiền lệ phí.
*Những người làm công tác tuyển sinh tại các trường đại học hướng dẫn thí sinh điền thông tin đăng ký xét tuyển. Ảnh: P.ĐIỀN*
TS. Trần Thế Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Kinh tế TP.HCM cho biết, năm nay trường không thu tiền của thí sinh đăng ký xét tuyển, tuy nhiên sau đó khi những thí sinh trúng tuyển trường sẽ thu khoản tiền này (30.000 đồng hồ sơ). Có khoảng 500 hồ sơ đăng ký xét tuyển vào trường, bao gồm nộp trực tiếp và đăng ký trực tuyến.
PGS. TS Nguyễn Đức Minh, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM, thông tin buổi sáng có hàng nghìn thí sinh, phụ huynh tại TP.HCM và các tỉnh đến tìm hiểu thông tin tuyển sinh và nộp hồ sơ xét tuyển. Tuy nhiên từ trưa và chiều số thí sinh, phụ huynh đến tư vấn, nộp hồ sơ không còn sôi động như buổi sáng.
Theo đó, buổi sáng có khoảng 800 hồ sơ thí sinh đăng nộp trực tiếp tại trường và 300 thí sinh đăng ký xét tuyển trực tuyến, trong đó có nhiều hồ sơ trùng với hồ sơ thí sinh nộp trực tiếp.
Đại diện Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, thông tin ngày đầu trường nhận hơn 600 hồ sơ xét tuyển, trong đó 250 hồ sơ dựa trên kết quả thi THTP và 350 hồ sơ dựa theo kết quả học bạ THPT lớp 12.
Năm học 2016, Trường ĐH Nguyễn Tất Thành tuyển sinh với tổng chỉ tiêu các ngành là 6.300, trong đó đại học có 4.800 chỉ tiêu, cao đẳng 700 chỉ tiêu, đại học liên thông 800 chỉ tiêu.
Trường thực hiện đồng thời hai phương thức xét tuyển: Xét tuyển kết quả thi THPT quốc gia theo tổ hợp môn và xét tuyển học bạ trung học phổ thông cho tất cả các ngành đào tạo trình độ cao đẳng và đại học chính quy.
**PHONG ĐIỀN**

Set-Cookie: .ASPXANONYMOUS=qezKsyNlcQqE8nRWPp-51u6nBlHoyaSOoeAtpetV5nZXf8IE9twkkFUvQDYrldGXIP9baly5SjBjaPn8Lcl0V4vc6q6q1dtbUWL4lrBFnS7r1hSBJ_Okvn_iMzdNqnUP5Zf69PA8drcSUkCJZaKXTg2; domain=plo.vn; expires=Fri, 01-Sep-2017 20:05:18 GMT; path=/; HttpOnly


text:
Có trong tay tầm khoảng 5 triệu động nhưng vẫn chưa biết nên lựa chọn smartphone nào cấu hình ổn, thiết kế đẹp, chụp ảnh sắc nét... Video dưới đây sẽ tư vấn cho bạn 5 smartphone có giá dưới 5 triệu đồng tốt nhất hiện nay.
(Theo VnMedia)
Có trong tay tầm khoảng 5 triệu động nhưng vẫn chưa biết nên lựa chọn smartphone nào cấu hình ổn, thiết kế đẹp, chụp ảnh sắc nét... Video dưới đây sẽ tư vấn cho bạn 5 smartphone có giá dưới 5 triệu đồng tốt nhất hiện nay.
(Theo VnMedia)
.

markdown:
Có trong tay tầm khoảng 5 triệu động nhưng vẫn chưa biết nên lựa chọn smartphone nào cấu hình ổn, thiết kế đẹp, chụp ảnh sắc nét... Video dưới đây sẽ tư vấn cho bạn 5 smartphone có giá dưới 5 triệu đồng tốt nhất hiện nay.
**(Theo VnMedia)**
Có trong tay tầm khoảng 5 triệu động nhưng vẫn chưa biết nên lựa chọn smartphone nào cấu hình ổn, thiết kế đẹp, chụp ảnh sắc nét... Video dưới đây sẽ tư vấn cho bạn 5 smartphone có giá dưới 5 triệu đồng tốt nhất hiện nay.
**(Theo VnMedia)**
.

WARC-Truncated: length

Server: nginx

Content-Type: text/html

Vary: Accept-Encoding

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache


text: Chùa Minh Hiệp là ngôi chùa ở đồng nai nơi mà các quý phật tự có thể hội tụ cùng nhau tổ chức từ thiện , học phật pháp , tham gia khóa tu một ngày an lạc http://chuaminhhiep.com/vi/khoa-tu-mot-ngay-an-lac" cùng gia đình thân hữu. Giữa những hối hả của cuộc sống thì vẫn còn rất nhiều tấm lòng. Người ta nói khi công nghệ kỹ thuật lên ngôi thì giá trị của tình người sẽ đi xuống. Ở nơi đâu thi đúng nhưng nơi đây thì không. Năm nào cũng vậy, cứ vào dịp năm hết tết đến là cả chùa Minh Hiệp lại rộn ràng chuẩn bị. Lo trang trí tết và chuẩn bị những phần quà tết cho những người có hoàn cảnh khó khăn, những người già neo đơn, những người cần giúp đỡ… Đối với ĐĐ. Thích An Quang đây không những là việc nên làm mà còn là trách nhiệm. Thầy luôn tâm niệm rằng: “Mình không chỉ sống cho mình mà còn sống cho nhiều người khác nữa”. Thế nên việc chia sẻ, giúp đỡ cho người khác là niềm vui và là niềm hạnh phúc vô cùng tận đối với Thầy. Hy vọng rằng với những món quà nhỏ ấy có thể góp một chút gì đó cho cái tết của bà con thêm phần ấm cúng hơn và thắp lên trong lòng tất cả mọi người những niềm tin tươi sáng hơn. Chùa Minh Hiệp Số 388 Đường Tỉnh Lộ 765 Ấp Bình Minh - Xã Suối Cát - Huyện Xuân Lộc Tỉnh Đồng Nai Website: www.chuaminhhiep.com - ChuaMinhHiep. com

X-Cache: HIT from Backend


text:
- Đăng tin ưu tiên
-
Các dịch vụ ưu tiên trên Rồng Bay
-
Ưu đãi cho khách hàng thường xuyên
Sử dụng tài khoản chuyên nghiệp
-
Ðăng tin thu hút khách hàng
Cách viết tiêu đề thân thiện, lôi cuốn khách hàng
-
- Hỏi & đáp
- Hỗ trợ
- Mua quảng cáo
- Đăng ký
- Đăng nhập

markdown:
- Đăng tin ưu tiên
-
__Các dịch vụ ưu tiên trên Rồng Bay__
-
__Ưu đãi cho khách hàng thường xuyên__ [Sử dụng tài khoản chuyên nghiệp](http://rongbay.com/su-dung-tai-khoan-chuyen-nghiep.html)
-
__Ðăng tin thu hút khách hàng__ [Cách viết tiêu đề thân thiện, lôi cuốn khách hàng](http://rongbay.com/Cach-viet-tieu-de-than-thien-loi-cuon-khach-hang-fp39.html)
-
[Hỏi & đáp](http://rongbay.com/faqs.html)
- Hỗ trợ
- Nếu bạn cần hỗ trợ, vui lòng liên hệ
-
Điện thoại : **(04) 73095555**(ext: 497 / 496 / 495) Hotline : **0932 223 656**(Nội dung, tin đăng) **0932 223 656**(Liên hệ quảng cáo) : [lienhe@rongbay.com](mailto:lienhe@rongbay.com) Skype : [cskh.rongbay](skype:cskh.rongbay?chat)
-
[Mua quảng cáo](http://rongbay.com/mua-quang-cao.html) [Đăng ký](javascript:void(0);) [Đăng nhập](javascript:void(0);)

Set-Cookie: cityOtherRBName=deleted; expires=Thu, 01-Jan-1970 00:00:01 GMT; Max-Age=0; path=/; domain=.rongbay.com