text:
Cao Đài mười hai chi phái
Cao Đài mười hai chi phái là một thuật ngữ thường dùng trong các tín đồ đạo Cao Đài thuộc các chi phái trừ Tòa Thánh Tây Ninh, được dùng để chỉ toàn thể đạo Cao Đài không phân biệt tông phái.
Con số 12 là con số linh thiêng trong đạo Cao Đài, vì vậy nói 12 phái Cao Đài là một hình thức ước lệ để chỉ toàn bộ tôn giáo Cao Đài, dù trên thực tế số chi phái Cao Đài có thể ít hơn hoặc nhiều hơn 12. Hoài Nhân, trong "40 năm lịch sử Ðạo Cao Ðài 1926-1966" trang 109, đã liệt kê ra được 35 Chi phái (Dẫn theo Cao Đài Từ điển). Tính đến hết năm 2010, nhà nước Việt Nam đã công nhận 38 tổ chức, giáo hội Cao Đài như những pháp nhân độc lập. Con số 12 chi phái là do phái Tiên Thiên đưa ra từ một bài cơ bút.[1]
Dưới đây là những tông phái Cao Đài từng hoạt động trong lịch sử:
Mục lục
- 1 Cao Đài Chiếu Minh
- 2 Thánh thất Cầu Kho
- 3 Tòa Thánh Tây Ninh
- 4 Cao Đài Minh Chơn Lý
- 5 Cao Đài Tiên Thiên
- 6 Cao Đài Ban Chỉnh Đạo
- 7 Cao Đài Minh Chơn Đạo
- 8 Trung Hưng Bửu Tòa
- 9 Tham khảo
Cao Đài Chiếu Minh[sửa | sửa mã nguồn]
Hình thành từ năm 1919, do tín đồ Ngô Văn Chiêu tổ chức, chính thức mang tên Chiếu Minh từ năm 1926.
Hội Thánh Cao Đài Chiếu Minh Long Châu[sửa | sửa mã nguồn]
Thành lập năm 1956. Trụ sở Tòa Thánh Long Châu (xã Tân Phú Thạnh, huyện Châu Thành A, tỉnh Hậu Giang).
Cao Đài Chiếu Minh Tam Thanh Vô Vi[sửa | sửa mã nguồn]
Thành lập năm 1926. Trụ sở Thánh Đức Tổ Đình tại phường Hưng Lợi, quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ.
Phái Đạo Chuyển[sửa | sửa mã nguồn]
Đội khăn trắng.
Phái Đạo Khai[sửa | sửa mã nguồn]
Đội khăn đen.
Thánh thất Cầu Kho[sửa | sửa mã nguồn]
Thánh thất Cầu Kho[sửa | sửa mã nguồn]
Phái Cầu Kho do ông Giáo sư Thượng Kỳ Thanh (Vương Quan Kỳ) đứng đầu, qui tụ được các ông: Giáo sư Thượng Bản Thanh (Ðoàn Văn Bản) một trong 12 đệ tử Cao Đài đầu tiên, ông Nguyễn Văn Tường, Trần Quang Mính, Nguyễn Văn Khai,... Phần lớn số trí thức Cao Ðài ở Sài Gòn đều ngã theo phái Cầu Kho.
Nguyên năm 1930, số Chức sắc tại Thánh thất Cầu Kho do ông Vương Quang Kỳ cầm đầu, không tuân lịnh Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh thi hành quyển "Nghi Tiết Ðại Ðàn Tiểu Ðàn" do Bảo Văn Pháp Quân Cao Quỳnh Diêu biên soạn, trình lên Hộ pháp Phạm Công Tắc, rồi chuyển qua Cửu Trùng Đài, Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh xem xét đồng ý thì Quyền Giáo Tông Lê Văn Trung ban hành kể từ ngày 12 tháng 7 năm 1930 để áp dụng thống nhứt trong toàn đạo. Nhưng Thánh thất Cầu Kho không tuân theo nên tự tách ra lập thành Chi phái Cầu Kho, lấy Thánh thất Cầu Kho làm trụ sở. Về sau, Thánh thất này dời đến đất mới gần đó, xây dựng lên đặt tên là Thánh thất Nam Thành, hiện nay là Nam Thành Thánh thất ở đường Nguyễn Cư Trinh, Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh.
Liên Hòa Tổng hội[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1936, các ông Nguyễn Phan Long, Ðoàn Văn Bản, Trần Quang Nghiêm, Trần Văn Quế, hợp nhau lập ra Liên Hòa Tổng Hội để tổ chức các cuộc hội Long Vân vận động hòa hiệp các chi phái. Liên Hòa Tổng Hội tổ chức được 12 hội Long Vân, nhưng các chi phái rất thờ ơ trong việc hòa hiệp. Đến năm 1945 phái này tan rã.[2]
Thánh thất Nam Thành[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1948 dời về Thánh thất Nam Thành như hiện nay.
Hội Thánh Cao Đài Cầu Kho Tam Quan[sửa | sửa mã nguồn]
Trụ sở tại Tòa Thánh Cầu Kho Tam Quan (xã Tam Quan, huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định).
Tòa Thánh Tây Ninh[sửa | sửa mã nguồn]
Là tổ chức Hội Thánh nguyên thủy đầu tiên của đạo Cao Đài, hình thành từ tháng 4 năm 1926, hoàn chỉnh vào tháng 2 năm 1927. Đây là tổ chức Hội Thánh có ảnh hưởng lớn nhất và số tín đồ đông nhất (2,5 triệu 2012) với gần 400 họ đạo với 380 Thánh thất, 135 Điện thờ Phật Mẫu và gần 100 công trình đang xây dựng mới hoặc tu bổ, tổ chức chặt chẽ và hoàn bị nhất trong toàn thể tôn giáo Cao Đài. Hầu hết các chi phái khác đều tách ra từ Tòa Thánh Tây Ninh cũng như chịu ảnh hưởng phần lớn về cách thức tổ chức giáo hội cũng như kinh văn, nghi lễ cơ bản của Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh.
Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh vào năm 1934 đã ban hành Đạo nghị định thứ 8 không thừa nhận các chi phái là những tổ chức chính thống của đạo Cao Đài và xem các chi phái khác là bàng môn tả đạo (dị giáo). Cũng như không thừa nhận rằng đạo Cao Đài có 12 chi phái và Tòa Thánh Tây Ninh là nguồn gốc của các chi phái chứ không phải là một chi phái.
Cao Đài Minh Chơn Lý[sửa | sửa mã nguồn]
Hình thành năm 1928, chính thức thành lập năm 1931.
Hội Thánh Cao Đài Chơn Lý[sửa | sửa mã nguồn]
Phái Chơn Lý trước gọi là Minh Chơn Lý do Phối Sư Thái Ca Thanh (Nguyễn Văn Ca), tách ra từ Tòa Thánh Tây Ninh vào năm 1931. Ông Nguyễn Văn Ca nguyên là Đốc Phủ Sứ, nhập môn vào đạo Cao Đài năm 1926 và được phong phẩm Phối Sư phái Thái. Ông được lịnh đi hành đạo tại Cầu Vĩ, Mỹ Tho (Tiền Giang) nhưng sau ông nghe theo cơ bút của bác sĩ Trương Kế An nên ở luôn tại Cầu Vỹ, Mỹ Tho, không về Tòa Thánh Tây Ninh, và không tuân mạng lịnh của Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh nữa, lập phái Minh Chơn Lý vào năm 1931.
Đây là phái có số lượng tín đồ đông thứ 6, gồm khoảng 1 vạn tín đồ trên khắp 32 tỉnh, thành phố trực thuộc hệ thống 38 tỉnh, thành có cơ sở thờ tự Cao Đài, với 30 thánh thất và các trường quy. Địa bàn có đông tín đồ nhất là tỉnh Tiền Giang, địa phương có nhiều Thánh thất nhất là tỉnh Long An. Hội Thánh Cao Đài Chơn Lý được Nhà nước Việt Nam công nhận chính thức tư cách pháp nhân vào ngày 14 tháng 3 năm 2000. Trung ương Hội Thánh đặt tại Tòa Thánh Chơn Lý, thuộc ấp Mỹ An, xã Mỹ Phong, thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang.
Giáo hội Cao Đài Việt Nam Bình Đức[sửa | sửa mã nguồn]
Phái này tách ra từ phái Chơn Lý vào năm 1961, quản lý 9 cảnh, 6 thánh thất, 16 cảnh Trường qui với hơn 2.300 tín đồ ở các tỉnh Tiền Giang, Long An, Bến Tre, Đồng Tháp và Thành phố Hồ Chí Minh. Được nhà nước Việt Nam công nhận pháp nhân vào ngày 17 tháng 7 năm 2011. Trung ương giáo hội đặt tại Thiên Tòa Hoàng Đạo (xã Bình Đức, huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang).[3]
Cao Đài Tiên Thiên[sửa | sửa mã nguồn]
Hội Thánh Cao Đài Tiên Thiên[sửa | sửa mã nguồn]
Phái nầy do Giáo Hữu Ngọc Chính Thanh (Nguyễn Văn Chính) lập ra ở Cai Lậy (Tiền Giang). Nguyên ông Nguyễn Văn Chính thọ phong Giáo Hữu tại Tòa Thánh Tây Ninh, nhưng ông không hành đạo, mà lo việc luyện đạo và lập cơ bút riêng. Ông bị Hội Thánh Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ Tòa Thánh Tây Ninh cảnh cáo nhiều lần, và cuối cùng thì ông bị trục xuất vào năm 1930.
Phái này có thêm nhiều nhân vật có địa vị xã hội tham gia như: thầu khoán Lê Kim Tỵ. Năm 1932, cơ bút phong ông Nguyễn Văn Chính làm chức Chưởng Pháp, các ông Nguyễn Văn Tòng và Lê Kim Tỵ qua hợp tác với ông Chính, chính thức thành lập phái Tiên Thiên, lập Tòa Thánh Châu Minh tại làng Sóc Sãi tỉnh Bến Tre.
Hiện phái này quản lý hơn 8 vạn tín đồ, với hơn 127 Thánh tịnh ở rải rác 15 tỉnh thành. Là chi phái được nhà nước Việt Nam công nhận pháp nhân sớm nhất vào ngày 29 tháng 7 năm 1995. Trung ương đặt tại Tòa Thánh Châu Minh (xã Tiên Thủy, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre).[3]
Tây Tông Vô Cực Cung[sửa | sửa mã nguồn]
Ðây chỉ là một nhóm tu đơn nhỏ, do ông Nguyễn Bửu Tài, pháp danh Thiện Pháp, lập ra tại quê nhà của ông là làng Phú Hưng, tục gọi làng Chẹt Sậy, quận Châu Thành, tỉnh Bến Tre.
Phái này cho rằng phái tu đơn của Ngô Văn Chiêu từ Phú Quốc chuyển về Sài Gòn là phái Ðông Tông, còn Nguyễn Bửu Tài ở Bến Tre là Tây Tông, nên ông gọi Thánh Tịnh của ông lập ra ở Chẹt Sậy là Tây Tông Vô Cực Cung.
Như vậy, Tây Tông Vô Cực Cung không phải là một Chi phái của Ðạo Cao Ðài và cũng không dính dáng gì đến Ðạo Cao Ðài, chỉ có điều là sau đó ông Nguyễn Bửu Tài gia nhập phái Tiên Thiên, trở thành Chức sắc cao cấp (Thượng Ðầu Sư) của Tiên Thiên, rồi lãnh đạo phái Tiên Thiên qui hiệp về Tòa Thánh Tây Ninh năm 1947.[4]
Sau khi ông Nguyễn Ngọc Tương là Giáo tông phái Ban Chỉnh Đạo qui liễu, Nguyễn Bửu Tài rút lui khỏi Toà Thánh Tây Ninh, trở về tái lập phái Tiên Thiên, sau đó cơ bút của ông phong ông chức Giáo tông của phái Tiên Thiên.
Cao Đài Ban Chỉnh Đạo[sửa | sửa mã nguồn]
Ban Chỉnh Ðạo trở thành Chi phái Bến Tre do hai ông Quyền Ðầu Sư Thượng Tương Thanh (Nguyễn Ngọc Tương) và Ngọc Trang Thanh (Lê Bá Trang) lãnh đạo.
Vào đầu năm 1934, hai ông Quyền Ðầu Sư Thượng Tương Thanh và Ngọc Trang Thanh bất đồng ý kiến trầm trọng với Quyền Giáo Tông Lê Văn Trung và Hộ pháp Phạm Công Tắc, nên hai ông rút khỏi Tòa Thánh Tây Ninh, về Bến Tre lập Ban Chỉnh Ðạo, với mục đích chấn chỉnh lại nền Ðạo, qui tụ được 85 Thánh thất theo về với hai ông.
Sau này, ông Nguyễn Ngọc Tương lên ngôi Giáo Tông Ban Chỉnh Đạo, ông tổ chức Ban Chỉnh Đạo thành một chi phái có đủ các cơ quan đạo như Tòa Thánh Tây Ninh.
Hiện phái này quản lý hơn 80 vạn tín đồ, với hơn 299 thánh thất ở 25 tỉnh thành. Một số lượng nhỏ tín đồ cư trú tại nước ngoài. Địa bàn có đông tín đồ nhất là tỉnh Bến Tre. Được nhà nước Việt Nam công nhận pháp nhân ngày 8 tháng 8 năm 1997. Trung ương Hội Thánh đặt tại Tòa Thánh Bến Tre (phường 6, thành phố Bến Tre, tỉnh Bến Tre).[3]
Cao Đài Minh Chơn Đạo[sửa | sửa mã nguồn]
Phái này được thành lập năm 1935, bởi các ông Chưởng Pháp Trần Ðạo Quang (nguyên là Chức sắc cao cấp của Tòa Thánh Tây Ninh), Cao Triều Phát và Nguyễn Ngọc Thiệu, tách khỏi phái Minh Chơn Lý, qui tụ về Giá Rai, Bạc Liêu, lập ra.
Phái Minh Chơn Ðạo giữ đúng theo Tân Luật, Pháp Chánh Truyền và lễ nghi của đạo Cao Đài buổi sơ khai. Phái Minh Chơn Đạo dưới sự lãnh đạo của ông Cao Triều Phát gia nhập Việt Minh, bản thân ông Cao Triều Phát được giữ chức cố vấn Ủy ban kháng chiến hành chánh Nam Bộ. Sau Hiệp định Genève, 1954, ông Cao Triều Phát được tập kết ra Bắc, và qui liễu tại Hà Nội trong năm sau.
Hiện phái này quản lý 47 thánh Thất phân bổ trong 4 tỉnh. Địa bàn có đông tín đồ nhất tại Cà Mau. Được nhà nước Việt Nam công nhận pháp nhân vào ngày 2 tháng 8 năm 1996. Trung ương Hội Thánh đặt tại Tòa Thánh Ngọc Sắc (xã Hồ Thị Kỷ, huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau).[3]
Trung Hưng Bửu Tòa[sửa | sửa mã nguồn]
Cơ quan Truyền giáo Trung Việt[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1936, phái Tiên Thiên đã tổ chức bí mật sự truyền đạo của mình ra Quảng Nam và Ðà Nẵng với các ông ở tại đó là: Lê Trí Hiển, Nguyễn Quang Châu, Trần Công Bang, Huỳnh Ngọc Trác và 4 đồng tử: Long, Lân, Qui, Phụng.
Sự kiện nổi bật nhất của phái này là công cuộc cổ động và vận động xây cất Thánh thất Trung Thành tại Ðà Nẵng, chỉ trong thời hạn 22 ngày là xong, để làm Ðại lễ Khánh thành ngày 8 tháng 4 năm Mậu Dần (dl ngày 7 tháng 5 năm 1938). Những vị đóng vai tích cực trợ giúp quan trọng đi đến thành công là quý: Trần Ðạo Quang, Cao Triều Phát, Nguyễn Bửu Tài và nhất là ông Lê Kim Tỵ của phái Tiên Thiên.
Cơ quan này hoạt động mạnh ở các tỉnh miền Trung, nhưng sau đó bị Việt Minh khủng bố, hàng lãnh đạo tan rã.
Sau Hiệp định Genève 1954, tín đồ phái này ở các nơi qui tụ trở lại, quyết định đưa Cơ quan Truyền giáo Trung Việt lên thành Hội Thánh, nên mua thêm một khu đất rộng tại đường Nguyễn Hoàng, Ðà Nẵng, để xây dựng Trung Hưng Bửu Tòa, làm Ðại lễ Khánh thành vào ngày 1 tháng 6 năm Bính Thân (dl ngày 8 tháng 7 năm 1956), ra mắt Hội Thánh Truyền giáo Cao Đài.
Năm 1973, Hội Thánh Truyền giáo Cao Đài có hai vị đứng đầu là: Chánh Phối Sư Ngọc Quế Thanh (Trần Văn Quế) Chủ trưởng Hội Thánh và Thanh Long Lương Vĩnh Thuật, Thanh tra quyền pháp, đại diện Hiệp Thiên Đài.
Cơ quan truyền giáo Trung Việt chính là tiền thân của phái Truyền giáo Cao Đài hiện nay.
Hội Thánh Truyền giáo Cao Đài[sửa | sửa mã nguồn]
Thành lập năm 1956. Trụ sở tại Trung Hưng Bửu Tòa (63 Hải Phòng, phường Thạch Thang, quận Hải Châu, Thành phố Đà Nẵng).
Bạch Y Liên Đoàn Chơn Lý[sửa | sửa mã nguồn]
Hình thành năm 1936, thành lập năm 1955. Còn gọi là Hội Thánh Bạch Y Liên Đoàn Chơn Lý. Trụ sở tại Tòa Thánh Ngọc Kinh(675, ấp Hòa An, xã Mong Thọ, huyện Châu Thành, tỉnh Kiên Giang).
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “12 phai Dao Cao Dai”.
- ^ http://www.caodaitoanthu.net/wiki/index.php?title=Chi_ph%C3%A1i:_Kh%E1%BA%A3o_C%E1%BB%A9u_V%E1%BB%81_Chi_Ph%C3%A1i_(ph%E1%BA%A7n_4)
- ^ a ă â b http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_Cao_%C4%90%C3%A0i#M.E1.BB.99t_t.C3.B4n_gi.C3.A1o_l.E1.BB.9Bn_t.E1.BA.A1i_Vi.E1.BB.87t_Nam
- ^ http://www-personal.usyd.edu.au/~cdao/booksv/ddsc/ddsc.htm

markdown:
# Cao Đài mười hai chi phái
**Cao Đài mười hai chi phái** là một thuật ngữ thường dùng trong các tín đồ [đạo Cao Đài](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_Cao_%C4%90%C3%A0i) thuộc các chi phái trừ Tòa Thánh Tây Ninh, được dùng để chỉ toàn thể đạo Cao Đài không phân biệt tông phái.
Con số 12 là con số linh thiêng trong đạo Cao Đài, vì vậy nói 12 phái Cao Đài là một hình thức ước lệ để chỉ toàn bộ tôn giáo Cao Đài, dù trên thực tế số chi phái Cao Đài có thể ít hơn hoặc nhiều hơn 12. Hoài Nhân, trong "40 năm lịch sử Ðạo Cao Ðài 1926-1966" trang 109, đã liệt kê ra được 35 Chi phái (Dẫn theo Cao Đài Từ điển). Tính đến hết năm 2010, nhà nước Việt Nam đã công nhận 38 tổ chức, giáo hội Cao Đài như những pháp nhân độc lập. Con số 12 chi phái là do phái Tiên Thiên đưa ra từ một bài cơ bút.
[[1]](#cite_note-1)
Dưới đây là những tông phái Cao Đài từng hoạt động trong lịch sử:
## Mục lục
[1 Cao Đài Chiếu Minh](#Cao_.C4.90.C3.A0i_Chi.E1.BA.BFu_Minh) [2 Thánh thất Cầu Kho](#Th.C3.A1nh_th.E1.BA.A5t_C.E1.BA.A7u_Kho) [3 Tòa Thánh Tây Ninh](#T.C3.B2a_Th.C3.A1nh_T.C3.A2y_Ninh) [4 Cao Đài Minh Chơn Lý](#Cao_.C4.90.C3.A0i_Minh_Ch.C6.A1n_L.C3.BD) [5 Cao Đài Tiên Thiên](#Cao_.C4.90.C3.A0i_Ti.C3.AAn_Thi.C3.AAn) [6 Cao Đài Ban Chỉnh Đạo](#Cao_.C4.90.C3.A0i_Ban_Ch.E1.BB.89nh_.C4.90.E1.BA.A1o) [7 Cao Đài Minh Chơn Đạo](#Cao_.C4.90.C3.A0i_Minh_Ch.C6.A1n_.C4.90.E1.BA.A1o) [8 Trung Hưng Bửu Tòa](#Trung_H.C6.B0ng_B.E1.BB.ADu_T.C3.B2a) [9 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o)
## Cao Đài Chiếu Minh[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=1)]
Hình thành từ năm 1919, do tín đồ
[Ngô Văn Chiêu](/wiki/Ng%C3%B4_Minh_Chi%C3%AAu) tổ chức, chính thức mang tên Chiếu Minh từ năm 1926.
### Hội Thánh Cao Đài Chiếu Minh Long Châu[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=2)]
Thành lập năm 1956. Trụ sở Tòa Thánh Long Châu (xã Tân Phú Thạnh, huyện Châu Thành A, tỉnh Hậu Giang).
### Cao Đài Chiếu Minh Tam Thanh Vô Vi[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=3)]
Thành lập năm 1926. Trụ sở Thánh Đức Tổ Đình tại phường Hưng Lợi, quận
[Ninh Kiều](/wiki/Ninh_Ki%E1%BB%81u), thành phố [Cần Thơ](/wiki/C%E1%BA%A7n_Th%C6%A1).
#### Phái Đạo Chuyển[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=4)]
Đội khăn trắng.
#### Phái Đạo Khai[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=5)]
Đội khăn đen.
## Thánh thất Cầu Kho[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=6)]
### Thánh thất Cầu Kho[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=7)]
Phái Cầu Kho do ông Giáo sư Thượng Kỳ Thanh (Vương Quan Kỳ) đứng đầu, qui tụ được các ông: Giáo sư Thượng Bản Thanh (Ðoàn Văn Bản) một trong 12 đệ tử Cao Đài đầu tiên, ông Nguyễn Văn Tường, Trần Quang Mính, Nguyễn Văn Khai,... Phần lớn số trí thức Cao Ðài ở Sài Gòn đều ngã theo phái Cầu Kho.
Nguyên năm 1930, số Chức sắc tại Thánh thất Cầu Kho do ông Vương Quang Kỳ cầm đầu, không tuân lịnh Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh thi hành quyển
*"Nghi Tiết Ðại Ðàn Tiểu Ðàn"* do Bảo Văn Pháp Quân Cao Quỳnh Diêu biên soạn, trình lên Hộ pháp Phạm Công Tắc, rồi chuyển qua Cửu Trùng Đài, Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh xem xét đồng ý thì Quyền Giáo Tông Lê Văn Trung ban hành kể từ ngày [12 tháng 7](/wiki/12_th%C3%A1ng_7) năm [1930](/wiki/1930) để áp dụng thống nhứt trong toàn đạo. Nhưng Thánh thất Cầu Kho không tuân theo nên tự tách ra lập thành Chi phái Cầu Kho, lấy Thánh thất Cầu Kho làm trụ sở. Về sau, Thánh thất này dời đến đất mới gần đó, xây dựng lên đặt tên là Thánh thất Nam Thành, hiện nay là Nam Thành Thánh thất ở đường [Nguyễn Cư Trinh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_C%C6%B0_Trinh), [Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_1,_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh).
### Liên Hòa Tổng hội[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=8)]
Năm 1936, các ông
[Nguyễn Phan Long](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Phan_Long), Ðoàn Văn Bản, Trần Quang Nghiêm, Trần Văn Quế, hợp nhau lập ra Liên Hòa Tổng Hội để tổ chức các cuộc hội Long Vân vận động hòa hiệp các chi phái. Liên Hòa Tổng Hội tổ chức được 12 hội Long Vân, nhưng các chi phái rất thờ ơ trong việc hòa hiệp. Đến năm 1945 phái này tan rã. [[2]](#cite_note-2)
### Thánh thất Nam Thành[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=9)]
Năm 1948 dời về Thánh thất Nam Thành như hiện nay.
### Hội Thánh Cao Đài Cầu Kho Tam Quan[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=10)]
Trụ sở tại Tòa Thánh Cầu Kho Tam Quan (xã Tam Quan, huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định).
## Tòa Thánh Tây Ninh[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=11)]
Là tổ chức Hội Thánh nguyên thủy đầu tiên của
[đạo Cao Đài](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_Cao_%C4%90%C3%A0i), hình thành từ tháng 4 năm 1926, hoàn chỉnh vào tháng 2 năm 1927. Đây là tổ chức Hội Thánh có ảnh hưởng lớn nhất và số tín đồ đông nhất (2,5 triệu 2012) với gần 400 họ đạo với 380 Thánh thất, 135 Điện thờ Phật Mẫu và gần 100 công trình đang xây dựng mới hoặc tu bổ, tổ chức chặt chẽ và hoàn bị nhất trong toàn thể tôn giáo Cao Đài. Hầu hết các chi phái khác đều tách ra từ Tòa Thánh Tây Ninh cũng như chịu ảnh hưởng phần lớn về cách thức tổ chức giáo hội cũng như kinh văn, nghi lễ cơ bản của Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh.
Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh vào năm 1934 đã ban hành
[Đạo nghị định thứ 8](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_ngh%E1%BB%8B_%C4%91%E1%BB%8Bnh_th%E1%BB%A9_8) không thừa nhận các chi phái là những tổ chức chính thống của đạo Cao Đài và xem các chi phái khác là bàng môn tả đạo (dị giáo). Cũng như không thừa nhận rằng đạo Cao Đài có 12 chi phái và Tòa Thánh Tây Ninh là nguồn gốc của các chi phái chứ không phải là một chi phái.
## Cao Đài Minh Chơn Lý[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=12)]
Hình thành năm 1928, chính thức thành lập năm 1931.
### Hội Thánh Cao Đài Chơn Lý[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=13)]
Phái Chơn Lý trước gọi là Minh Chơn Lý do Phối Sư Thái Ca Thanh (Nguyễn Văn Ca), tách ra từ Tòa Thánh Tây Ninh vào năm 1931. Ông Nguyễn Văn Ca nguyên là
[Đốc Phủ Sứ](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%91c_Ph%E1%BB%A7_S%E1%BB%A9&action=edit&redlink=1), nhập môn vào đạo Cao Đài năm 1926 và được phong phẩm Phối Sư phái Thái. Ông được lịnh đi hành đạo tại [Cầu Vĩ](/w/index.php?title=C%E1%BA%A7u_V%C4%A9&action=edit&redlink=1), [Mỹ Tho](/wiki/M%E1%BB%B9_Tho) (Tiền Giang) nhưng sau ông nghe theo cơ bút của bác sĩ Trương Kế An nên ở luôn tại Cầu Vỹ, Mỹ Tho, không về [Tòa Thánh Tây Ninh](/wiki/T%C3%B2a_Th%C3%A1nh_T%C3%A2y_Ninh), và không tuân mạng lịnh của Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh nữa, lập phái Minh Chơn Lý vào năm 1931.
Đây là phái có số lượng tín đồ đông thứ 6, gồm khoảng 1 vạn tín đồ trên khắp 32 tỉnh, thành phố trực thuộc hệ thống 38 tỉnh, thành có cơ sở thờ tự Cao Đài, với 30 thánh thất và các trường quy. Địa bàn có đông tín đồ nhất là tỉnh
[Tiền Giang](/wiki/Ti%E1%BB%81n_Giang), địa phương có nhiều Thánh thất nhất là tỉnh [Long An](/wiki/Long_An). Hội Thánh Cao Đài Chơn Lý được Nhà nước Việt Nam công nhận chính thức tư cách pháp nhân vào ngày [14 tháng 3](/wiki/14_th%C3%A1ng_3) năm [2000](/wiki/2000). Trung ương Hội Thánh đặt tại Tòa Thánh Chơn Lý, thuộc ấp Mỹ An, xã Mỹ Phong, thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang.
### Giáo hội Cao Đài Việt Nam Bình Đức[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=14)]
Phái này tách ra từ phái Chơn Lý vào năm 1961, quản lý 9 cảnh, 6 thánh thất, 16 cảnh Trường qui với hơn 2.300 tín đồ ở các tỉnh Tiền Giang,
[Long An](/wiki/Long_An), [Bến Tre](/wiki/B%E1%BA%BFn_Tre), [Đồng Tháp](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_Th%C3%A1p) và [Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). Được nhà nước Việt Nam công nhận pháp nhân vào ngày [17 tháng 7](/wiki/17_th%C3%A1ng_7) năm [2011](/wiki/2011). Trung ương giáo hội đặt tại Thiên Tòa Hoàng Đạo (xã Bình Đức, huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang). [[3]](#cite_note-vi.wikipedia.org-3)
## Cao Đài Tiên Thiên[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=15)]
### Hội Thánh Cao Đài Tiên Thiên[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=16)]
Phái nầy do Giáo Hữu Ngọc Chính Thanh (Nguyễn Văn Chính) lập ra ở
[Cai Lậy](/wiki/Cai_L%E1%BA%ADy) (Tiền Giang). Nguyên ông Nguyễn Văn Chính thọ phong Giáo Hữu tại Tòa Thánh Tây Ninh, nhưng ông không hành đạo, mà lo việc luyện đạo và lập cơ bút riêng. Ông bị Hội Thánh Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ Tòa Thánh Tây Ninh cảnh cáo nhiều lần, và cuối cùng thì ông bị trục xuất vào năm 1930.
Phái này có thêm nhiều nhân vật có địa vị xã hội tham gia như: thầu khoán Lê Kim Tỵ. Năm 1932, cơ bút phong ông Nguyễn Văn Chính làm chức Chưởng Pháp, các ông Nguyễn Văn Tòng và Lê Kim Tỵ qua hợp tác với ông Chính, chính thức thành lập phái Tiên Thiên, lập Tòa Thánh Châu Minh tại làng Sóc Sãi tỉnh Bến Tre.
Hiện phái này quản lý hơn 8 vạn tín đồ, với hơn 127 Thánh tịnh ở rải rác 15 tỉnh thành. Là chi phái được nhà nước Việt Nam công nhận pháp nhân sớm nhất vào ngày
[29 tháng 7](/wiki/29_th%C3%A1ng_7) năm [1995](/wiki/1995). Trung ương đặt tại Tòa Thánh Châu Minh (xã [Tiên Thủy](/wiki/Ti%C3%AAn_Th%E1%BB%A7y), huyện [Châu Thành](/wiki/Ch%C3%A2u_Th%C3%A0nh), tỉnh [Bến Tre](/wiki/B%E1%BA%BFn_Tre)). [[3]](#cite_note-vi.wikipedia.org-3)
### Tây Tông Vô Cực Cung[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=17)]
Ðây chỉ là một nhóm tu đơn nhỏ, do ông Nguyễn Bửu Tài, pháp danh Thiện Pháp, lập ra tại quê nhà của ông là làng
[Phú Hưng](/wiki/Ph%C3%BA_H%C6%B0ng), tục gọi làng [Chẹt Sậy](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%B9t_S%E1%BA%ADy&action=edit&redlink=1), quận [Châu Thành](/wiki/Ch%C3%A2u_Th%C3%A0nh), tỉnh [Bến Tre](/wiki/B%E1%BA%BFn_Tre).
Phái này cho rằng phái tu đơn của Ngô Văn Chiêu từ
[Phú Quốc](/wiki/Ph%C3%BA_Qu%E1%BB%91c) chuyển về [Sài Gòn](/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n) là phái Ðông Tông, còn Nguyễn Bửu Tài ở Bến Tre là Tây Tông, nên ông gọi Thánh Tịnh của ông lập ra ở Chẹt Sậy là Tây Tông Vô Cực Cung.
Như vậy, Tây Tông Vô Cực Cung không phải là một Chi phái của Ðạo Cao Ðài và cũng không dính dáng gì đến Ðạo Cao Ðài, chỉ có điều là sau đó ông Nguyễn Bửu Tài gia nhập phái Tiên Thiên, trở thành Chức sắc cao cấp (Thượng Ðầu Sư) của Tiên Thiên, rồi lãnh đạo phái Tiên Thiên qui hiệp về Tòa Thánh Tây Ninh năm 1947.
[[4]](#cite_note-4)
Sau khi ông Nguyễn Ngọc Tương là Giáo tông phái Ban Chỉnh Đạo qui liễu, Nguyễn Bửu Tài rút lui khỏi Toà Thánh Tây Ninh, trở về tái lập phái Tiên Thiên, sau đó
[cơ bút](/wiki/C%C6%A1_b%C3%BAt) của ông phong ông chức Giáo tông của phái Tiên Thiên.
## Cao Đài Ban Chỉnh Đạo[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=18)]
Ban Chỉnh Ðạo trở thành Chi phái Bến Tre do hai ông Quyền Ðầu Sư Thượng Tương Thanh (
[Nguyễn Ngọc Tương](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ng%E1%BB%8Dc_T%C6%B0%C6%A1ng)) và Ngọc Trang Thanh (Lê Bá Trang) lãnh đạo.
Vào đầu năm 1934, hai ông Quyền Ðầu Sư Thượng Tương Thanh và Ngọc Trang Thanh bất đồng ý kiến trầm trọng với Quyền Giáo Tông
[Lê Văn Trung](/wiki/L%C3%AA_V%C4%83n_Trung) và Hộ pháp [Phạm Công Tắc](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_C%C3%B4ng_T%E1%BA%AFc), nên hai ông rút khỏi Tòa Thánh Tây Ninh, về Bến Tre lập Ban Chỉnh Ðạo, với mục đích chấn chỉnh lại nền Ðạo, qui tụ được 85 Thánh thất theo về với hai ông.
Sau này, ông Nguyễn Ngọc Tương lên ngôi Giáo Tông Ban Chỉnh Đạo, ông tổ chức Ban Chỉnh Đạo thành một chi phái có đủ các cơ quan đạo như Tòa Thánh Tây Ninh.
Hiện phái này quản lý hơn 80 vạn tín đồ, với hơn 299 thánh thất ở 25 tỉnh thành. Một số lượng nhỏ tín đồ cư trú tại nước ngoài. Địa bàn có đông tín đồ nhất là tỉnh Bến Tre. Được nhà nước Việt Nam công nhận pháp nhân ngày
[8 tháng 8](/wiki/8_th%C3%A1ng_8) năm [1997](/wiki/1997). Trung ương Hội Thánh đặt tại Tòa Thánh Bến Tre (phường 6, thành phố Bến Tre, tỉnh Bến Tre). [[3]](#cite_note-vi.wikipedia.org-3)
## Cao Đài Minh Chơn Đạo[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=19)]
Phái này được thành lập năm 1935, bởi các ông Chưởng Pháp Trần Ðạo Quang (nguyên là Chức sắc cao cấp của Tòa Thánh Tây Ninh),
[Cao Triều Phát](/wiki/Cao_Tri%E1%BB%81u_Ph%C3%A1t) và Nguyễn Ngọc Thiệu, tách khỏi phái Minh Chơn Lý, qui tụ về [Giá Rai](/wiki/Gi%C3%A1_Rai), [Bạc Liêu](/wiki/B%E1%BA%A1c_Li%C3%AAu), lập ra.
Phái Minh Chơn Ðạo giữ đúng theo Tân Luật,
[Pháp Chánh Truyền](/wiki/Ph%C3%A1p_Ch%C3%A1nh_Truy%E1%BB%81n) và lễ nghi của đạo Cao Đài buổi sơ khai. Phái Minh Chơn Đạo dưới sự lãnh đạo của ông [Cao Triều Phát](/wiki/Cao_Tri%E1%BB%81u_Ph%C3%A1t) gia nhập [Việt Minh](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh), bản thân ông Cao Triều Phát được giữ chức cố vấn Ủy ban kháng chiến hành chánh Nam Bộ. Sau [Hiệp định Genève, 1954](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Gen%C3%A8ve,_1954), ông Cao Triều Phát được tập kết ra Bắc, và qui liễu tại Hà Nội trong năm sau.
Hiện phái này quản lý 47 thánh Thất phân bổ trong 4 tỉnh. Địa bàn có đông tín đồ nhất tại
[Cà Mau](/wiki/C%C3%A0_Mau). Được nhà nước Việt Nam công nhận pháp nhân vào ngày [2 tháng 8](/wiki/2_th%C3%A1ng_8) năm [1996](/wiki/1996). Trung ương Hội Thánh đặt tại Tòa Thánh Ngọc Sắc (xã [Hồ Thị Kỷ](/wiki/H%E1%BB%93_Th%E1%BB%8B_K%E1%BB%B7), huyện [Thới Bình](/wiki/Th%E1%BB%9Bi_B%C3%ACnh), tỉnh Cà Mau). [[3]](#cite_note-vi.wikipedia.org-3)
## Trung Hưng Bửu Tòa[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=20)]
### Cơ quan Truyền giáo Trung Việt[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=21)]
Năm 1936, phái Tiên Thiên đã tổ chức bí mật sự truyền đạo của mình ra
[Quảng Nam](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Nam) và [Ðà Nẵng](/wiki/%C3%90%C3%A0_N%E1%BA%B5ng) với các ông ở tại đó là: Lê Trí Hiển, Nguyễn Quang Châu, Trần Công Bang, Huỳnh Ngọc Trác và 4 đồng tử: Long, Lân, Qui, Phụng.
Sự kiện nổi bật nhất của phái này là công cuộc cổ động và vận động xây cất Thánh thất Trung Thành tại Ðà Nẵng, chỉ trong thời hạn 22 ngày là xong, để làm Ðại lễ Khánh thành ngày
[8 tháng 4](/wiki/8_th%C3%A1ng_4) năm [Mậu Dần](/wiki/M%E1%BA%ADu_D%E1%BA%A7n) (dl ngày [7 tháng 5](/wiki/7_th%C3%A1ng_5) năm [1938](/wiki/1938)). Những vị đóng vai tích cực trợ giúp quan trọng đi đến thành công là quý: Trần Ðạo Quang, Cao Triều Phát, Nguyễn Bửu Tài và nhất là ông Lê Kim Tỵ của phái Tiên Thiên.
Cơ quan này hoạt động mạnh ở các tỉnh
[miền Trung](/wiki/Mi%E1%BB%81n_Trung), nhưng sau đó bị [Việt Minh](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh) khủng bố, hàng lãnh đạo tan rã.
Sau
[Hiệp định Genève 1954](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Gen%C3%A8ve_1954), tín đồ phái này ở các nơi qui tụ trở lại, quyết định đưa Cơ quan Truyền giáo Trung Việt lên thành Hội Thánh, nên mua thêm một khu đất rộng tại đường Nguyễn Hoàng, Ðà Nẵng, để xây dựng Trung Hưng Bửu Tòa, làm Ðại lễ Khánh thành vào ngày [1 tháng 6](/wiki/1_th%C3%A1ng_6) năm [Bính Thân](/wiki/B%C3%ADnh_Th%C3%A2n) (dl ngày [8 tháng 7](/wiki/8_th%C3%A1ng_7) năm [1956](/wiki/1956)), ra mắt Hội Thánh Truyền giáo Cao Đài.
Năm 1973, Hội Thánh Truyền giáo Cao Đài có hai vị đứng đầu là: Chánh Phối Sư Ngọc Quế Thanh (Trần Văn Quế) Chủ trưởng Hội Thánh và Thanh Long Lương Vĩnh Thuật, Thanh tra quyền pháp, đại diện Hiệp Thiên Đài.
Cơ quan truyền giáo Trung Việt chính là tiền thân của phái Truyền giáo Cao Đài hiện nay.
### Hội Thánh Truyền giáo Cao Đài[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=22)]
Thành lập năm 1956. Trụ sở tại Trung Hưng Bửu Tòa (63 Hải Phòng, phường Thạch Thang, quận Hải Châu, Thành phố Đà Nẵng).
### Bạch Y Liên Đoàn Chơn Lý[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=23)]
Hình thành năm 1936, thành lập năm 1955. Còn gọi là Hội Thánh Bạch Y Liên Đoàn Chơn Lý. Trụ sở tại Tòa Thánh Ngọc Kinh(675, ấp Hòa An, xã Mong Thọ, huyện Châu Thành, tỉnh Kiên Giang).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&veaction=edit&vesection=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_%C4%90%C3%A0i_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_chi_ph%C3%A1i&action=edit§ion=24)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[^](#cite_ref-1) [“12 phai Dao Cao Dai”](http://www.thienlybuutoa.org/Giaoly/12PhaiDaoCaoDai.htm). [^](#cite_ref-2) [http://www.caodaitoanthu.net/wiki/index.php?title=Chi_ph%C3%A1i:_Kh%E1%BA%A3o_C%E1%BB%A9u_V%E1%BB%81_Chi_Ph%C3%A1i_(ph%E1%BA%A7n_4)](http://www.caodaitoanthu.net/wiki/index.php?title=Chi_ph%C3%A1i:_Kh%E1%BA%A3o_C%E1%BB%A9u_V%E1%BB%81_Chi_Ph%C3%A1i_(ph%E1%BA%A7n_4))
- ^
**a** **ă** **â** **b** [http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_Cao_%C4%90%C3%A0i#M.E1.BB.99t_t.C3.B4n_gi.C3.A1o_l.E1.BB.9Bn_t.E1.BA.A1i_Vi.E1.BB.87t_Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_Cao_%C4%90%C3%A0i#M.E1.BB.99t_t.C3.B4n_gi.C3.A1o_l.E1.BB.9Bn_t.E1.BA.A1i_Vi.E1.BB.87t_Nam) [^](#cite_ref-4) [http://www-personal.usyd.edu.au/~cdao/booksv/ddsc/ddsc.htm](http://www-personal.usyd.edu.au/~cdao/booksv/ddsc/ddsc.htm)
|
|
|Các nhánh
||Các tôn giáo khác
|a • a • a • a • a a: được b: một vài hệ phái được Chính phủ công nhận chính thức

X-Cache: cp1052 hit(1), cp1067 frontend miss(0)


text:
Exocarpos sparteus
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Exocarpos sparteus là một loài thực vật có hoa trong họ Santalaceae. Loài này được R.Br. mô tả khoa học đầu tiên năm 1810.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ The Plant List (2010). “Exocarpos sparteus”. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2013.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Phương tiện liên quan tới Exocarpos sparteus tại Wikimedia Commons
- Dữ liệu liên quan tới Exocarpos sparteus tại Wikispecies
- Vườn thực vật hoàng gia Kew; Đại học Harvard; Australian Plant Name Index (biên tập). “Exocarpos sparteus”. International Plant Names Index. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.

markdown:
*Exocarpos sparteus*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Exocarpos sparteus
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Santalales](/wiki/B%E1%BB%99_%C4%90%C3%A0n_h%C6%B0%C6%A1ng) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Santalaceae](/wiki/Santalaceae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Exocarpos](/w/index.php?title=Exocarpos&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **E. sparteus** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Exocarpos sparteus* [R.Br.](/w/index.php?title=Robert_Brown_(nh%C3%A0_th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)&action=edit&redlink=1) * là một loài Exocarpos sparteus* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong họ [Santalaceae](/wiki/Santalaceae). Loài này được R.Br. mô tả khoa học đầu tiên năm 1810. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Exocarpos_sparteus&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Exocarpos_sparteus&action=edit§ion=1)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2806232). Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2013. *Exocarpos sparteus*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Exocarpos_sparteus&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Exocarpos_sparteus&action=edit§ion=2)]
Phương tiện liên quan tới
[Exocarpos sparteus](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Exocarpos_sparteus)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
Dữ liệu liên quan tới
[Exocarpos sparteus](//species.wikimedia.org/wiki/Exocarpos_sparteus)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies) [Vườn thực vật hoàng gia Kew](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_ho%C3%A0ng_gia_Kew); [Đại học Harvard](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Harvard); [Australian Plant Name Index](/wiki/Australian_Plant_Name_Index)(biên tập). [“Exocarpos sparteus”](http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=780209-1). *. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.* [International Plant Names Index](/wiki/International_Plant_Names_Index)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.02:-77.54:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1055 miss(0), cp1067 frontend miss(0)

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Accept-Ranges: bytes

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Kacsóta
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Kacsóta là một thị trấn thuộc hạt Baranya, Hungary. Thị trấn này có diện tích 9,51 km², dân số năm 2010 là 270 người,[1] mật độ 28 người/km².
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Helysegnevkonyv adattar 2010”. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2012.

markdown:
# Kacsóta
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Kacsóta|
|—
|
|
|![]()
**Huy hiệu** ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Flag_of_Hungary.svg/23px-Flag_of_Hungary.svg.png)
[Hungary](/wiki/Hungary) [Hạt](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_c%E1%BB%A7a_Hungary&action=edit&redlink=1) [Baranya](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_Baranya&action=edit&redlink=1) [Tiểu vùng](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%83u_v%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Hungary&action=edit&redlink=1) [Szentlőrinci](/w/index.php?title=Szentl%C5%91rinci_(ti%E1%BB%83u_v%C3%B9ng)&action=edit&redlink=1) 2(3.67 mi 2) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(70/mi 2) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_M%C3%B9a_h%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/UTC%2B2)) [Mã điện thoại](/w/index.php?title=M%C3%A3_%C4%91i%E1%BB%87n_tho%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) **Kacsóta** là một [thị trấn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n_c%E1%BB%A7a_Hungary&action=edit&redlink=1) thuộc hạt [Baranya](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_Baranya&action=edit&redlink=1), [Hungary](/wiki/Hungary). Thị trấn này có diện tích 9,51 km², dân số năm 2010 là 270 người, mật độ 28 người/km². [1]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Kacs%C3%B3ta&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Kacs%C3%B3ta&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Helysegnevkonyv adattar 2010”](http://www.ksh.hu/docs/hun/hnk/Helysegnevkonyv_adattar_2010.xls). Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2012.

X-Cache: cp1054 miss(0), cp1067 frontend miss(0)


text:
Mehmed IV
- Để biết về những người cùng tên, xin xem bài Mohammed IV.
Mehmed IV (tiếng Thổ Ottoman: Meʰmed-i rābi`; có biệt danh là Avcı, tạm dịch là "Người đi săn) (2 tháng 1 năm 1642 – 6 tháng 1 năm 1693) là vị Sultan thứ 19 của đế quốc Ottoman từ năm 1648 đến 1687. Mehmed IV lên ngôi khi mới 7 tuổi, và ông đã giao phần lớn quyền lực cho các Đại Vizia.
Mục lục
Đầu đời[sửa | sửa mã nguồn]
Ông chào đời năm 1642 ở Cung điện Topkapı, tại kinh đô Constantinopolis, là con của Sultan Ibrahim I (1640–48) và Turhan Hatice, một cung nữ người Nga, và là cháu nội của Kösem Sultan người gốc Hy Lạp.[1][2][3][4] Turhan Hatice được phong làm Thái hậu năm 1648 khi Mehmed lên ngôi Sultan. Ít lâu sau khi ông ra đời, cha mẹ ông cãi nhau, và Ibrahim giằng Mehmed từ tay Turhan Hatice rồi vứt cậu bé xuống giếng. May thay, Mehmed được các a hoàn cung điện cứu vớt. Hành động này của vua cha làm Mehmed bị sứt đầu, đó là một vết thương suốt đời của Mehmed.[5]
Trị vì[sửa | sửa mã nguồn]
Mehmed IV lên kế vị năm 1648 khi mới 7 tuổi. Ông thừa hưởng một đế quốc ngự trị trên ba châu lục do các sultan đời trước gây dựng nên.[6] Sự đăng quang của ông đánh dấu kết thúc một thời kì đầy hỗn loạn của nhà Ottoman; điển hình như việc Mustafa I bị hạ bệ hai lần và hai Sultan bị giết sau đó, trong số đó có cả Ibrahim I, cha của Mehmed.
Cuộc chiến với những người Cozak[sửa | sửa mã nguồn]
Một sự kiện xảy ra dưới thời Mehmed IV nay còn được phần lớn người Ukraina và Nga nhớ tới. Năm 1675 (Evarnickij 1895:517) hoặc 1678 (Golobuckij 1957:320) liên quân Thổ Nhĩ Kỳ - Krym đã tấn công pháo đài của người Zaporozhia ở Sic' (Sec' theo tiếng Nga) và bị đẩy lui. Sau thất bại đó, Mehmed IV đã gửi thư cho những người Cozak Zaporozhia, yêu cầu họ phải thần phục ông.[7] Những người Zaporozhia đã từ chối làm theo yêu cầu của ông, họ đã trả lời ông bằng một bức thư dài với lời lẽ lăng mạ và báng bổ. Bức thư này được hoạ sĩ người Nga là Ilya Repin tái hiện lại trong bức tranh nổi tiếng vào thế kỷ XIX là Người Zaporozhe viết thư cho sultan Thổ Nhĩ Kỳ.
Tiếp đón Mary Fisher, nhà truyền giáo Quaker[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1658 Mehmed IV đã đón tiếp và kiên nhẫn lắng nghe nhà truyền giáo Quaker người Anh là Mary Fisher, người tin rằng bà được Thượng đế gửi tới để nói chuyện với ông. Cuộc gặp gỡ này được biết chủ yếu thông qua ghi nhận rất có thiện chí của Fisher hơn là nguồn Ottoman, vì vậy người ta không rõ rằng sultan đã làm gì với thông điệp của bà (bản dịch đã được chuyển tới ông). Quan điểm cá nhân của ông, sự bao dung của ông thật trái ngược với những cuộc đàn áp tàn bạo mà Mary Fisher và những người Quaker khác phải hứng chịu ở quê nhà Anh Quốc.
Bị phế truất và qua đời[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1687, Mehmed IV bị đạo quân Yeğen Osman và Cấm vệ quân Janissary hạ bệ. Sau đó, ông bị giam vào Cung điện Topkapi, em ông là Suleiman II lên thay. Dù vậy, ông được cho phép rời khỏi cung điện, và qua đời ở cung điện Erdine. Ông được chôn cất ở lăng mộ của mẫu hậu Turhan Hadice Sultan, gần thánh đường của bà ở Constantinopolis. Ít lâu trước khi ông mất năm 1691, một mưu đồ được khám phá ra rằng một nhóm giáo sĩ thâm niên có ý định phục hồi ngai vàng cho Mehmed, trong khi Suleiman II bị yếu tim.
Thành tựu[sửa | sửa mã nguồn]
Sultan Mehmed IV được mệnh danh là Avcı, tạm dịch là "Người đi săn" vì ông có thú vui săn bắn.
Triều đại ông cho thấy sự lớn mạnh của đế quốc Ottoman được phục hưng dưới quyền vị Đại Vizia tài ba, Mehmed Köprülü và con trai là Fazıl Ahmet. Köprülü chiếm các đảo Aegean từ tay người Venezia và thành công trong chiến tranh với Transilvania (1664) và Ba Lan (1670–1674). Công trạng lớn nhất của Ahmet là chinh phạt Candia năm 1669.[8] Vào thời kì đỉnh cao, khi bản thân Mehmed IV liên minh với Petro Doroshenko, Podolia và Ukraina nằm dưới quyền kiểm soát của Ottoman. (Xem thêm bài Những người Zaporozhe (tranh) để biết về bức thư ông gửi những người Cozak)
Vị Đại Vizia sau đó, Kara Mustafa ít thành công hơn. Được sự ủng hộ của cuộc khởi nghĩa của Imre Thököly ở Hungary chống lại hoàng đế Áo, Kara Mustafa phái một đạo quân vượt Hungary và bao vây thành Viên trong trận Viên. Trên đồi Kahlenberg, quân Ottoman bị đánh bại bởi vua Ba Lan Jan III Sobieski và đội quân chính quy của ông ta (1674–1695).
Ái phi của ông là Emetullah Rabia Gülnûş Sultan, vốn là 1 nô lệ bị cầm tù ở Rethymnon (Resmo Thổ Nhĩ Kỳ) tại đảo Crete.[9] Hai người con của họ, Mustafa II và Ahmed III, nối tiếp nhau làm sultan của đế quốc Ottoman (1695-1703) và 1703-1730).
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ E.van Donzel, Islamic Desk Reference:Compiled from the Encyclopaedia of Islam, Brill Academic Publishers, trang 219
- ^ Robert Bator, Daily Life IN Ancient and Modern Istanbul, Runestone Press, trang 42
- ^ Douglas Arthur Howard, The History of Turkey, Greenwood Press, trang 195
- ^ Sultan - Britannica Only Encyclopaedia
- ^ Inside the Seraglio, Xuất bản năm 1999, Chapter 9:Three Mad Sultans
- ^ F. L. Carsten, "The new Cambridge modern history", tr. 500, CUP Archive, 1961
- ^ [1]
- ^ F. L. Carsten, "The new Cambridge modern history", tr. 510, CUP Archive, 1961
- ^ Theo một số nguồn, bà xuất thân là một người thuộc tộc Hy Lạp tên Evmania trong khi theo những nguồn khác thì bà xuất thân từ gia đình Verzini người Venezia định cư ở Crete.

markdown:
# Mehmed IV
*Để biết về những người cùng tên, xin xem bài*. [Mohammed IV](/w/index.php?title=Mohammed_IV&action=edit&redlink=1)
|
|![]()
![ IV Mehmet.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/IV_Mehmet.jpg/170px-IV_Mehmet.jpg)
![ IV Mehmet.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/IV_Mehmet.jpg/170px-IV_Mehmet.jpg)
[Istanbul](/wiki/Istanbul). [Sultan](/wiki/Sultan)của [đế quốc Ottoman](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman) [Khalip](/wiki/Khalip)của [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) [1648](/wiki/1648)– [1687](/wiki/1687) [Ibrahim I](/wiki/Ibrahim_I) [Suleiman II](/wiki/Suleiman_II) [Emetullah Rabia Gülnûş Sultan](/w/index.php?title=Emetullah_Rabia_G%C3%BCln%C3%BB%C5%9F_Sultan&action=edit&redlink=1)
|Hậu duệ|
|
|[Họ Osman](/wiki/Nh%C3%A0_Ottoman) [Ibrahim I](/wiki/Ibrahim_I) [Turhan Hatice](/w/index.php?title=Turhan_Hatice&action=edit&redlink=1) [2 tháng 1](/wiki/2_th%C3%A1ng_1)năm [1642](/wiki/1642) [Istanbul](/wiki/Istanbul), [Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) [6 tháng 1](/wiki/6_th%C3%A1ng_1)năm [1693](/wiki/1693) [Erdine](/w/index.php?title=Erdine&action=edit&redlink=1), [Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) [Hệ phái Sunni](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_ph%C3%A1i_Sunni&action=edit&redlink=1)của [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) ![ Chữ ký của Mehmed IV](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Tughra_of_Mehmed_IV.JPG/180px-Tughra_of_Mehmed_IV.JPG)
**Mehmed IV** ( [tiếng Thổ Ottoman](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Th%E1%BB%95_Ottoman&action=edit&redlink=1): *Meʰmed-i rābi`*; có biệt danh là *Avcı*, tạm dịch là "Người đi săn) ( [2 tháng 1](/wiki/2_th%C3%A1ng_1) năm [1642](/wiki/1642) – [6 tháng 1](/wiki/6_th%C3%A1ng_1) năm [1693](/wiki/1693)) là [vị Sultan](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_sultan_c%E1%BB%A7a_%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman) thứ 19 của [đế quốc Ottoman](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman) từ năm [1648](/wiki/1648) đến [1687](/wiki/1687). Mehmed IV lên ngôi khi mới 7 tuổi, và ông đã giao phần lớn quyền lực cho các [Đại Vizia](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_Vizia&action=edit&redlink=1).
## Mục lục
## Đầu đời[
[sửa](/w/index.php?title=Mehmed_IV&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mehmed_IV&action=edit§ion=1)]
Ông chào đời năm 1642 ở
[Cung điện Topkapı](/wiki/Cung_%C4%91i%E1%BB%87n_Topkap%C4%B1), tại kinh đô [Constantinopolis](/wiki/Constantinopolis), là con của Sultan [Ibrahim I](/wiki/Ibrahim_I) (1640–48) và [Turhan Hatice](//tr.wikipedia.org/wiki/Turhan_Hatice_Sultan), một cung nữ [người Nga](/wiki/Nga), và là cháu nội của [Kösem Sultan](/w/index.php?title=K%C3%B6sem&action=edit&redlink=1) người gốc [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p). [[1]](#cite_note-1) [[2]](#cite_note-2) [[3]](#cite_note-3) Turhan Hatice được phong làm [4] [Thái hậu](/w/index.php?title=Valide_Sultan&action=edit&redlink=1)năm 1648 khi Mehmed lên ngôi [Sultan](/wiki/Sultan). Ít lâu sau khi ông ra đời, cha mẹ ông cãi nhau, và Ibrahim giằng Mehmed từ tay Turhan Hatice rồi vứt cậu bé xuống [giếng](/wiki/Gi%E1%BA%BFng). May thay, Mehmed được các a hoàn cung điện cứu vớt. Hành động này của vua cha làm Mehmed bị sứt đầu, đó là một vết thương suốt đời của Mehmed. [[5]](#cite_note-5)
## Trị vì[
[sửa](/w/index.php?title=Mehmed_IV&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mehmed_IV&action=edit§ion=2)]
Mehmed IV lên kế vị năm 1648 khi mới 7 tuổi. Ông thừa hưởng một đế quốc ngự trị trên ba châu lục do các sultan đời trước gây dựng nên.
Sự đăng quang của ông đánh dấu kết thúc một thời kì đầy hỗn loạn của [6] [nhà Ottoman](/wiki/Nh%C3%A0_Ottoman); điển hình như việc [Mustafa I](/wiki/Mustafa_I)bị hạ bệ hai lần và hai Sultan bị giết sau đó, trong số đó có cả [Ibrahim I](/wiki/Ibrahim_I), cha của Mehmed.
### Cuộc chiến với những người Cozak[
[sửa](/w/index.php?title=Mehmed_IV&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mehmed_IV&action=edit§ion=3)]
Một sự kiện xảy ra dưới thời Mehmed IV nay còn được phần lớn người
[Ukraina](/wiki/Ukraina) và [Nga](/wiki/Nga) nhớ tới. Năm [1675](/wiki/1675) (Evarnickij 1895:517) hoặc [1678](/wiki/1678) (Golobuckij 1957:320) liên quân Thổ Nhĩ Kỳ - [Krym](/wiki/Krym) đã tấn công pháo đài của người Zaporozhia ở Sic' (Sec' theo [tiếng Nga](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga)) và bị đẩy lui. Sau thất bại đó, Mehmed IV đã gửi thư cho những người [Cozak](/wiki/Cozak) [Zaporozhia](/w/index.php?title=Zaporozhia&action=edit&redlink=1), yêu cầu họ phải thần phục ông. Những người Zaporozhia đã từ chối làm theo yêu cầu của ông, họ đã trả lời ông bằng một bức thư dài với lời lẽ lăng mạ và báng bổ. Bức thư này được hoạ sĩ người Nga là [7] [Ilya Repin](/wiki/Ilya_Repin)tái hiện lại trong bức tranh nổi tiếng vào [thế kỷ XIX](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19)là [Người Zaporozhe viết thư cho sultan Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Zaporozhe_vi%E1%BA%BFt_th%C6%B0_cho_sultan_Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3).
### Tiếp đón Mary Fisher, nhà truyền giáo Quaker[
[sửa](/w/index.php?title=Mehmed_IV&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mehmed_IV&action=edit§ion=4)]
Năm 1658 Mehmed IV đã đón tiếp và kiên nhẫn lắng nghe nhà truyền giáo
[Quaker](/w/index.php?title=Quaker&action=edit&redlink=1) người [Anh](/wiki/Anh) là [Mary Fisher](/w/index.php?title=Mary_Fisher_(nh%C3%A0_truy%E1%BB%81n_gi%C3%A1o)&action=edit&redlink=1), người tin rằng bà được [Thượng đế](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%E1%BA%BF) gửi tới để nói chuyện với ông. Cuộc gặp gỡ này được biết chủ yếu thông qua ghi nhận rất có thiện chí của Fisher hơn là nguồn Ottoman, vì vậy người ta không rõ rằng sultan đã làm gì với thông điệp của bà (bản dịch đã được chuyển tới ông). Quan điểm cá nhân của ông, sự bao dung của ông thật trái ngược với những cuộc đàn áp tàn bạo mà Mary Fisher và những người Quaker khác phải hứng chịu ở quê nhà Anh Quốc.
## Bị phế truất và qua đời[
[sửa](/w/index.php?title=Mehmed_IV&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mehmed_IV&action=edit§ion=5)]
Năm 1687, Mehmed IV bị đạo quân Yeğen Osman và Cấm vệ quân
[Janissary](/wiki/Janissary) hạ bệ. Sau đó, ông bị giam vào [Cung điện Topkapi](/w/index.php?title=Cung_%C4%91i%E1%BB%87n_Topkapi&action=edit&redlink=1), em ông là [Suleiman II](/wiki/Suleiman_II) lên thay. Dù vậy, ông được cho phép rời khỏi cung điện, và [qua đời](/wiki/Ch%E1%BA%BFt) ở cung điện [Erdine](/w/index.php?title=Erdine&action=edit&redlink=1). Ông được chôn cất ở lăng mộ của mẫu hậu [Turhan Hadice Sultan](/w/index.php?title=Turhan_Hadice&action=edit&redlink=1), gần thánh đường của bà ở [Constantinopolis](/wiki/Constantinopolis). Ít lâu trước khi ông mất năm 1691, một mưu đồ được khám phá ra rằng một nhóm giáo sĩ thâm niên có ý định phục hồi ngai vàng cho Mehmed, trong khi [Suleiman II](/wiki/Suleiman_II) bị yếu tim.
## Thành tựu[
[sửa](/w/index.php?title=Mehmed_IV&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mehmed_IV&action=edit§ion=6)]
Sultan Mehmed IV được mệnh danh là
*Avcı*, tạm dịch là "Người đi săn" vì ông có thú vui săn bắn.
Triều đại ông cho thấy sự lớn mạnh của đế quốc Ottoman được phục hưng dưới quyền vị
[Đại Vizia](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_Vizia&action=edit&redlink=1) tài ba, [Mehmed Köprülü](/w/index.php?title=Mehmed_K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC&action=edit&redlink=1) và con trai là [Fazıl Ahmet](/w/index.php?title=K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Faz%C4%B1l_Ahmet_Pasha&action=edit&redlink=1). Köprülü chiếm các đảo [Aegean](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Aegean) từ tay [người Venezia](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Venezia) và thành công trong chiến tranh với [Transilvania](/wiki/Transilvania) (1664) và [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan) (1670–1674). Công trạng lớn nhất của Ahmet là chinh phạt [Candia](/w/index.php?title=Candia&action=edit&redlink=1) năm 1669. Vào thời kì đỉnh cao, khi bản thân Mehmed IV liên minh với [8] [Petro Doroshenko](/w/index.php?title=Petro_Doroshenko&action=edit&redlink=1), [Podolia](/w/index.php?title=Podolia&action=edit&redlink=1)và [Ukraina](/wiki/Ukraina)nằm dưới quyền kiểm soát của Ottoman. (Xem thêm bài [Những người Zaporozhe (tranh)](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Zaporozhe_vi%E1%BA%BFt_th%C6%B0_cho_sultan_Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3)để biết về bức thư ông gửi những người [Cozak](/wiki/Cozak))
Vị
[Đại Vizia](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_Vizia&action=edit&redlink=1) sau đó, [Kara Mustafa](/w/index.php?title=Kara_Mustafa&action=edit&redlink=1) ít thành công hơn. Được sự ủng hộ của cuộc khởi nghĩa của [Imre Thököly](/w/index.php?title=Imre_Th%C3%B6k%C3%B6ly&action=edit&redlink=1) ở Hungary chống lại hoàng đế [Áo](/wiki/H%E1%BB%8D_Habsburg), Kara Mustafa phái một đạo quân vượt [Hungary](/wiki/Hungary) và bao vây thành [Viên](/wiki/Vi%C3%AAn) trong [trận Viên](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Vi%C3%AAn). Trên đồi Kahlenberg, quân Ottoman bị đánh bại bởi vua Ba Lan [Jan III Sobieski](/wiki/Jan_III_Sobieski) và đội quân chính quy của ông ta (1674–1695).
Ái phi của ông là
[Emetullah Rabia Gülnûş Sultan](/w/index.php?title=Emetullah_Rabia_G%C3%BCln%C3%BB%C5%9F_Sultan&action=edit&redlink=1), vốn là 1 nô lệ bị cầm tù ở [Rethymnon](/wiki/Rethymno) (Resmo Thổ Nhĩ Kỳ) tại đảo [Crete](/wiki/Kr%C3%ADti). Hai người con của họ, [9] [Mustafa II](/wiki/Mustafa_II)và [Ahmed III](/wiki/Ahmed_III), nối tiếp nhau làm sultan của đế quốc Ottoman (1695-1703) và 1703-1730).
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Mehmed_IV&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mehmed_IV&action=edit§ion=7)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Mehmed_IV&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mehmed_IV&action=edit§ion=8)] **E.van Donzel, Islamic Desk Reference:Compiled from the Encyclopaedia of Islam, Brill Academic Publishers, trang 219** [^](#cite_ref-1) **Robert Bator, Daily Life IN Ancient and Modern Istanbul, Runestone Press, trang 42** [^](#cite_ref-2) **Douglas Arthur Howard, The History of Turkey, Greenwood Press, trang 195** [^](#cite_ref-3) [^](#cite_ref-4) [Sultan - Britannica Only Encyclopaedia](http://www.britannica.com/eb/article-9046105/Kosem) [^](#cite_ref-5) *Inside the Seraglio*, Xuất bản năm 1999, Chapter 9:Three Mad Sultans **F. L. Carsten, "The new Cambridge modern history", tr. 500, CUP Archive, 1961** [^](#cite_ref-6) [^](#cite_ref-7) [[1]](http://web.archive.org/web/20060915073432/http://humanities.uchicago.edu/depts/slavic/papers/Friedman-Zaporozhci.pdf) **F. L. Carsten, "The new Cambridge modern history", tr. 510, CUP Archive, 1961** [^](#cite_ref-8) **Theo một số nguồn, bà xuất thân là một người thuộc tộc** [^](#cite_ref-9) [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p)tên Evmania trong khi theo những nguồn khác thì bà xuất thân từ gia đình Verzini người [Venezia](/wiki/Venezia)định cư ở Crete.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Mehmed_IV&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mehmed_IV&action=edit§ion=9)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|


text:
Ngoại giao Việt Nam thời Lý
Ngoại giao Việt Nam thời Lý phản ánh các hoạt động ngoại giao của chính quyền nhà Lý từ năm 1009 đến năm 1225 trong lịch sử Việt Nam.
Mục lục
Hoàn cảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1009, Lý Công Uẩn lên ngôi vua, thay thế nhà Tiền Lê, lập ra nhà Lý. Ngay sau khi lên ngôi, Lý Thái Tổ đã chủ động thiết lập quan hệ ngoại giao với đối tác quan trọng nhất đương thời là triều đình nhà Tống ở phương Bắc. Việc ngoại giao thời Lý có tính kế tục các hoạt động ngoại giao đã thiết lập từ thời Đinh, thời Tiền Lê trước đó[1].
Với nhà Tống[sửa | sửa mã nguồn]
Thời Bắc Tống[sửa | sửa mã nguồn]
Ngay trong năm 1010 khi mới lên ngôi, Lý Thái Tổ đã bắt đầu sai sứ sang nhà Tống. Sự kiện này mở đầu cho mối quan hệ bang giao trong 2 thế kỷ giữa nhà Lý với nhà Tống của Trung Quốc. Theo đánh giá của các sử gia, việc tích cực và chủ động quan hệ với phương Bắc nhằm gián tiếp khẳng định chính thống của nhà Lý và sự tồn tại của nước Đại Cồ Việt[2].
Dưới thời Lý Thái Tổ và Lý Thái Tông, việc triều cống nhà Tống diễn ra đều đặn. Khi Đại Cồ Việt có vua mới, nhà Tống đều sai sứ sang phong vương. Trong vòng 46 năm thời 3 vị vua đầu tiên của nhà Lý, sử sách chỉ ghi nhận 3 lần nhà Tống sai sứ sang phong vương cho nhà Lý khi các vua mới lên ngôi, không có những hoạt động ngoại giao trong thời các vua cai trị như thời Đinh và Tiền Lê.
Sang thời Lý Thánh Tông, năm 1057 nhà Lý sai sứ sang cống thú lạ cho nhà Tống, bảo là con lân. Vua Tống nghe lời Tư Mã Quang (sợ không chắc là con lân thì các nước khác chê cười), liền thưởng cho sứ Đại Việt rồi sai mang con thú về. Lý Thánh Tông giận nhà Tống, cho là phản phúc, năm 1059 bèn mang quân đánh vào Khâm châu để thị uy rồi rút về[3]. Sau lần hòa đàm năm 1060, hoạt động ngoại giao được nối lại. Năm 1067, nhà Tống sai sứ sang gia phong Lý Thánh Tông làm Nam Bình vương và Khai phủ Nghi đồng tam ty. Đó là lần đầu tiên nhà Tống cử sứ sang Đại Việt không vì việc thay ngôi vua của nhà Lý.
Ngoài mục đích báo tang, mừng vua mới, kết hiếu, các vua Lý còn sai sứ sang nhà Tống khi đánh thắng Chiêm Thành, nhằm gián tiếp thể hiện cho nhà Tống biết Chiêm Thành là thuộc quốc của mình[4]. Nhà Tống không thể hiện sự phản đối việc đó và giữ thái độ mềm mỏng. Năm 1078 khi sứ Đại Việt là Đào Tông Nguyên chạm trán sứ Chiêm Thành ở Biện Kinh, nhà Tống lo ngại, sai người bố trí thu xếp nơi ăn ở và thời gian và địa điểm vào chầu cố tỏ ra có sự phân biệt giữa hai nước nhằm xoa dịu phía Đại Việt[5].
Theo thống kê của Hoàng Xuân Hãn, trong 63 năm đầu thời Lý, nhà Lý đã cử 23 đoàn sứ bộ sang nhà Tống, trong đó 13 lần với mục đích kết hiếu và tạ ơn, 3 lần báo tin thắng trận khi vừa đánh Chiêm Thành, 7 lần là các mục đích khác (báo tang, mừng vua Tống lên ngôi, xin kinh Phật...)[6].
Sang thời Lý Nhân Tông, chỉ vài năm sau khi nhà Lý tiếp nhận chức Giao Chỉ quận vương của vua Tống, chiến tranh Tống-Lý nổ ra. Sau khi chiến tranh chấm dứt, việc ngoại giao giữa 2 nước tập trung vào vấn đề đất đai biên giới Tống và Đại Việt. Lê Văn Thịnh – thủ khoa đầu tiên của Đại Việt năm 1075 – được giao đi đàm phán với nhà Tống, kết quả tới năm 1084, phần lớn đất đai bị Tống chiếm đóng trong chiến tranh được trả lại cho Đại Việt.
Cuối năm 1126, đoàn sứ bộ Đại Việt sang nhà Tống, nhưng chỉ đến Quế Châu (Quảng Tây) thì được quan chức tại đó đề nghị quay về, vì quân các trấn xung quanh đã được điều hết đi chống quân Kim đang đánh Biện Kinh, ngựa trạm và phu trạm không đủ phục vụ sứ đoàn Đại Việt. Kết quả sứ đoàn mang lễ vật trở về nước[3].
Thời Nam Tống[sửa | sửa mã nguồn]
Từ năm 1127, nhà Tống bị mất phương bắc về tay người Kim, phải chạy xuống Lâm An (Hàng Châu) đóng đô. Quan hệ ngoại giao giữa nhà Lý với Nam Tống vẫn được duy trì, thậm chí có lần năm 1156 thời Lý Anh Tông, cống phẩm cho nhà Tống có giá trị khá lớn. Lê Văn Siêu cho rằng đáng ra nhà Lý nên nhân thời cơ suy yếu của Nam Tống để thực hiện những cuộc bắc phạt như Lý Thường Kiệt từng làm thì có thể mở mang cương thổ phía bắc[7].
Đổi lại việc nhà Lý giữ quan hệ hữu hảo khi nhà Tống đã suy, năm 1164 khi sứ thần Doãn Tử Tư, Lý Bang Chính sang Lâm An, vua Tống Hiếu Tông tiếp đón và ban lệnh đổi tên "Giao Chỉ" thành "An Nam", phong Lý Anh Tông làm "An Nam quốc vương"[8][9][10]; nghĩa là trong quan hệ ngoại giao giữa Tống và Việt từ đó, Đại Việt không còn là một quận mà chính thức được coi là một nước phiên thuộc, mang tên An Nam[7][11].
Từ năm 1206, do loạn lạc trong nước, việc sang sứ tiến cống nhà Tống không được thực hiện cho tới hết thời Lý (1225).
Các sử gia đã thống kê được trong thời gian tồn tại 216 năm, nhà Lý đã 57 lần sai sứ sang nhà Tống[12]. Những lần cử sứ sang phương Bắc, nhà Lý đều chọn người có học thức, có tài ứng đối, biết làm thơ. Các sứ đoàn luôn thể hiện tinh thần tự tôn dân tộc, giữ thể diện quốc gia[13].
Việc triều cống nhà Tống chỉ nhằm đạt được sự công nhận bên ngoài của triều đình phương Bắc, giảm bớt xung đột biên giới, tạo ra môi trường ổn định để phát triển kinh tế - xã hội trong nước[14][15]. Bên trong, các vua Lý vẫn thể hiện sự tự tôn, độc lập tự chủ. Các vua Lý tuy nhận tước phong của nhà Tống nhưng vẫn có niên hiệu riêng, ấn tín riêng trong quá trình cai trị đất nước, không bao giờ dùng các chức vụ do nhà Tống phong (Giao Chỉ quận vương, Tĩnh Hải tiết độ sứ, Nam Bình vương…)[16][17].
Với nhà Kim[sửa | sửa mã nguồn]
Nước Kim (nhà Kim) khi đó đang rất hùng mạnh ở miền bắc Trung Hoa, uy hiếp nước Nam Tống thường xuyên nhưng cũng rất tôn trọng Đại Việt. Sau khi đã có hòa bình với Nam Tống, năm 1168, Kim Thế Tông sai sứ giả vượt qua lãnh thổ Nam Tống đến nước Đại Việt[18][19] và đó cũng là lần duy nhất nhà Kim có quan hệ ngoại giao với Đại Việt[20].
Cùng với sứ nhà Kim, sứ Nam Tống cũng đến Đại Việt lúc đó. Vua Lý Anh Tông sai các quan đón tiếp sứ giả cả 2 nước chu đáo nhưng không cho đoàn sứ giả hai nước gặp nhau[18][19][20].
Với Chiêm Thành[sửa | sửa mã nguồn]
Cùng việc củng cố quan hệ với phương Bắc, nhà Lý chú trọng tới biên giới phía nam. Sau khi bị Lê Đại Hành đánh bại năm 982, Chiêm Thành đã tỏ ra thần phục. Từ thập kỷ 90 của thế kỷ 10, Chiêm Thành đã vài lần sai sứ sang Đại Cồ Việt, quan hệ hòa thuận của hai bên được giữ tới hết thời Tiền Lê. Sau khi Lý Thái Tổ lên ngôi, Chiêm Thành sai sứ sang dâng sư tử năm 1011[21].
Từ đó việc cống của Chiêm Thành sang Đại Việt khá đều đặn, vài năm 1 lần, thậm chí giai đoạn 1081-1088 là mỗi năm 1 lần[22]. Các cống phẩm của Chiêm Thành gồm sư tử, voi trắng, cá sấu, tơ lụa, vàng bạc…
Trong giai đoạn quan hệ tốt đẹp, vua Chiêm là Jaya Harivarman đã cho con gái sang làm cung phi cho Lý Anh Tông. Sử sách cũng ghi lại lần duy nhất vua Chiêm Thành tới Đại Việt xin sắc phong là Suryavarman (1192-1203), do vị vua này đã cắt đứt quan hệ với Chân Lạp nên muốn dựa vào Đại Việt[4]. Năm sau, Lý Cao Tông sai sứ sang phong vương cho Suryavarman.
Tuy triều cống khá đều đặn nhưng Chiêm Thành không hoàn toàn thần phục Đại Việt, mà vẫn thi thoảng mang quân cướp phá vùng biên giới khiến nhà Lý phải dùng tới biện pháp quân sự để ngăn chặn. Nhà Lý giữ quan hệ với Chiêm Thành bằng biện pháp vừa cương vừa nhu nhằm bảo vệ biên giới, gây thanh thế ở phía nam nhằm kiềm chế âm mưu xâm lược của nhà Tống ở phương Bắc[23].
Có một số thời gian gián đoạn trong quan hệ 2 bên, như khi Lý Thái Tông mới lên ngôi, Chiêm Thành suốt 16 năm không tiến cống, dẫn đến việc Thái Tông thân chinh đánh Chiêm hoặc giai đoạn chiến tranh giữa nhà Lý với nhà Tống.
Các sử gia thống kê được trong thời Lý, Chiêm Thành đã 43 lần sai sứ sang cống[24]. Sang đầu thế kỷ 13, trong nước Đại Việt xảy ra loạn lạc, nhà Lý ngày càng suy yếu, Chiêm Thành không thực hiện ngoại giao và tiến cống nữa.
Với Chân Lạp[sửa | sửa mã nguồn]
Khi nhà Lý thành lập và phát triển cũng là thời kỳ vương triều Angkor đang phồn thịnh, từ các vua Suryavarman (1002-1050), Hasharvarman (1066-1089), Suryavarman II (1113-1150) và Jayavarman VII (tới sau 1200). Từ khi nhà Lý mới thành lập, Chân Lạp đã cho sứ sang đặt quan hệ.
Các sử gia thống kê được trong 2 thế kỷ 11 và 12, Chân Lạp có 13 lần cử sứ sang Đại Việt[25]. Trong quan hệ ngoại giao giữa 2 nước còn có cả giao lưu về tôn giáo, trong nhiều lần sứ giả Chân Lạp sang Đại Việt có cả các nhà sư và đạo sĩ Bà La Môn. Họ được triều đình nhà Lý mời tham gia các nghi lễ đạo Phật tại kinh thành Thăng Long[25]. Theo di tích bia Preah Khằn được dựng thời Jayavarman VII, các nhà nghiên cứu xác định được trong những dịp lễ lớn của Chân Lạp, Đại Việt đã cử sứ giả sang mừng và tặng lễ vật. Từ cuối thế kỷ 12 sang đầu thế kỷ 13, cả nhà Lý và Chân Lạp đều bước vào thời kỳ suy yếu, các hoạt động ngoại giao và giao lưu tôn giáo không còn được duy trì[25].
Với Ai Lao[sửa | sửa mã nguồn]
Thời kỳ nhà Lý mới thành lập, Lào còn ở trong giai đoạn các bộ tộc do các thủ lĩnh đứng đầu, một dạng nhà nước sơ khai. Quan hệ ngoại giao giữa Đại Việt và Lào được sử sách ghi nhận lầu đầu vào năm 1067, Ai Lao (tên gọi Lào khi đó) dâng vàng bạc, trầm hương, sừng tê, ngà voi và các thứ sản vật địa phương[21][26].
Việc ngoại giao hai bên không được duy trì thường xuyên, do sự thù địch giữa hai bên. Nhà Lý đã nhiều lần cử tướng đi đánh Ai Lao do những xung đột tại biên giới vào các năm 1048, 1159, 1183 và đều thắng lợi.
Với các nước khác[sửa | sửa mã nguồn]
Đương thời, Đại Việt có quan hệ thương mại với không chỉ quan hệ với các nước láng giềng, mà còn có quan hệ thương mại với các nước trong khu vực như Xiêm La, La Hộc, Lộ Lạc, Tam Phật Tề, Qua Oa. Các quan hệ kinh tế đã thúc đẩy hoạt động ngoại giao chính thức.
Sử sách xác nhận vào năm 1182 thời Lý Cao Tông, vương quốc Xiêm La (Thái Lan) đã cử sứ sang tiến cống Đại Việt[27] và các sử gia xác định đó là lần đầu tiên Đại Việt có quan hệ ngoại giao với nước này[28].
Với các nước khác tại Đông Nam Á, đương thời tính ổn định lãnh thổ của từng tiểu quốc và khả năng tổ chức lãnh thổ của các thủ lĩnh địa phương còn lỏng lẻo, có nhiều xáo trộn nên đã làm hạn chế khả năng giao thiệp giữa nhà Lý với các nước này[28].
Ý nghĩa[sửa | sửa mã nguồn]
Các sử gia cho rằng, ngoài việc thiết lập hòa bình với các nước xung quanh để tạo ra môi trường ổn định, phát triển kinh tế - xã hội trong nước, các quan hệ ngoại giao với mật độ lớn thời Lý khẳng định vị thế của nước Đại Việt với các quốc gia láng giềng[25] mà còn tăng cường khả năng giao lưu văn hóa, hiểu biết lẫn nhau và sự gắn kết giữa dân tộc Việt và các dân tộc khác[29].
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Đại Việt sử lược, Nguyễn Gia Tường dịch (1993), Nhà xuất bản Tổng hợp TP Hồ Chí Minh
- Đại Việt sử ký toàn thư
- Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục
- Ngô Thì Sĩ (2011), Đại Việt sử ký tiền biên, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
- Hoàng Xuân Hãn (1996), Lý Thường Kiệt lịch sử ngoại giao và tông giáo triều Lý, Nhà xuất bản Hà Nội
- Nguyễn Quang Ngọc chủ biên (2010), Vương triều Lý, Nhà xuất bản Hà Nội
- Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội (2009), Kỷ yếu hội thảo khoa học "1000 năm vương triều Lý và kinh đô Thăng Long, Nhà xuất bản Thế giới
- Đào Tố Uyên chủ biên (2008), Giáo trình lịch sử Việt Nam, tập 2, Nhà xuất bản Đại học sư phạm
- Đào Duy Anh (2005), Đất nước Việt Nam qua các đời, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
- Lê Văn Siêu (2006), Việt Nam văn minh sử, Nhà xuất bản Văn học
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 376
- ^ Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 377
- ^ a ă Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ quyển 3
- ^ a ă Kỷ yếu hội thảo khoa học "1000 năm vương triều Lý và kinh đô Thăng Long, tr 395
- ^ Kỷ yếu hội thảo khoa học "1000 năm vương triều Lý và kinh đô Thăng Long, tr 396
- ^ Hoàng Xuân Hãn, sách đã dẫn, tr 116-117
- ^ a ă Lê Văn Siêu, sách đã dẫn, tr 537
- ^ Việt sử tiêu án, Ngô Thì Sỹ, trang 61 bản dịch tiếng Việt dạng pdf.
- ^ Khâm định Việt sử thông giám cương mục, trang 173 bản dịch tiếng Việt dạng pdf.
- ^ Đại Việt sử ký, bản kỷ toàn thư, quyển IV Anh Tông Hoàng Đế.
- ^ Hoàng Xuân Hãn, sách đã dẫn, tr 119
- ^ Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 378-379
- ^ Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 379
- ^ Kỷ yếu hội thảo khoa học "1000 năm vương triều Lý và kinh đô Thăng Long, tr 390
- ^ Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 382
- ^ Kỷ yếu hội thảo khoa học "1000 năm vương triều Lý và kinh đô Thăng Long, tr 389
- ^ Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 380
- ^ a ă Ngô Thì Sĩ, sách đã dẫn, tr 350
- ^ a ă Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Chính biên quyển 5
- ^ a ă Viện Sử học, sách đã dẫn, tr 143
- ^ a ă Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ quyển 2
- ^ Đại Việt sử lược, tr 168-172
- ^ Kỷ yếu hội thảo khoa học "1000 năm vương triều Lý và kinh đô Thăng Long, tr 394
- ^ Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 393
- ^ a ă â b Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 400
- ^ Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 398
- ^ Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ quyển 4
- ^ a ă Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 401
- ^ Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 402

markdown:
# Ngoại giao Việt Nam thời Lý
**Ngoại giao Việt Nam thời Lý** phản ánh các hoạt động ngoại giao của chính quyền [nhà Lý](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD) từ năm [1009](/wiki/1009) đến năm [1225](/wiki/1225) trong [lịch sử Việt Nam](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam).
## Mục lục
## Hoàn cảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&action=edit§ion=1)]
Năm
[1009](/wiki/1009), [Lý Công Uẩn](/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) lên ngôi vua, thay thế nhà Tiền Lê, lập ra [nhà Lý](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD). Ngay sau khi lên ngôi, Lý Thái Tổ đã chủ động thiết lập quan hệ ngoại giao với đối tác quan trọng nhất đương thời là triều đình nhà Tống ở phương Bắc. Việc ngoại giao thời Lý có tính kế tục các hoạt động ngoại giao đã thiết lập từ thời Đinh, thời Tiền Lê trước đó . [1]
## Với nhà Tống[
[sửa](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&action=edit§ion=2)]
### Thời Bắc Tống[
[sửa](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&action=edit§ion=3)]
Ngay trong năm 1010 khi mới lên ngôi,
[Lý Thái Tổ](/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) đã bắt đầu sai sứ sang nhà Tống. Sự kiện này mở đầu cho mối quan hệ bang giao trong 2 thế kỷ giữa nhà Lý với nhà Tống của [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Theo đánh giá của các sử gia, việc tích cực và chủ động quan hệ với phương Bắc nhằm gián tiếp khẳng định chính thống của nhà Lý và sự tồn tại của nước [Đại Cồ Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_C%E1%BB%93_Vi%E1%BB%87t) . [2]
Dưới thời
[Lý Thái Tổ](/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) và [Lý Thái Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng), việc triều cống nhà Tống diễn ra đều đặn. Khi Đại Cồ Việt có vua mới, nhà Tống đều sai sứ sang phong vương. Trong vòng 46 năm thời 3 vị vua đầu tiên của nhà Lý, sử sách chỉ ghi nhận 3 lần nhà Tống sai sứ sang phong vương cho nhà Lý khi các vua mới lên ngôi, không có những hoạt động ngoại giao trong thời các vua cai trị như thời Đinh và Tiền Lê.
Sang thời
[Lý Thánh Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng), năm [1057](/wiki/1057) nhà Lý sai sứ sang cống thú lạ cho nhà Tống, bảo là con lân. Vua Tống nghe lời [Tư Mã Quang](/wiki/T%C6%B0_M%C3%A3_Quang) (sợ không chắc là con lân thì các nước khác chê cười), liền thưởng cho sứ [Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t) rồi sai mang con thú về. [Lý Thánh Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng) giận nhà Tống, cho là phản phúc, năm [1059](/wiki/1059) bèn mang quân đánh vào Khâm châu để thị uy rồi rút về . Sau lần hòa đàm năm [3] [1060](/wiki/1060), hoạt động ngoại giao được nối lại. Năm [1067](/wiki/1067), nhà Tống sai sứ sang gia phong [Lý Thánh Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng)làm Nam Bình vương và Khai phủ Nghi đồng tam ty. Đó là lần đầu tiên nhà Tống cử sứ sang Đại Việt không vì việc thay ngôi vua của nhà Lý.
Ngoài mục đích báo tang, mừng vua mới, kết hiếu, các vua Lý còn sai sứ sang nhà Tống khi đánh thắng
[Chiêm Thành](/wiki/Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh), nhằm gián tiếp thể hiện cho nhà Tống biết Chiêm Thành là thuộc quốc của mình . Nhà Tống không thể hiện sự phản đối việc đó và giữ thái độ mềm mỏng. Năm [4] [1078](/wiki/1078)khi sứ Đại Việt là Đào Tông Nguyên chạm trán sứ Chiêm Thành ở Biện Kinh, nhà Tống lo ngại, sai người bố trí thu xếp nơi ăn ở và thời gian và địa điểm vào chầu cố tỏ ra có sự phân biệt giữa hai nước nhằm xoa dịu phía Đại Việt . [[5]](#cite_note-5)
Theo thống kê của Hoàng Xuân Hãn, trong 63 năm đầu thời Lý, nhà Lý đã cử 23 đoàn sứ bộ sang nhà Tống, trong đó 13 lần với mục đích kết hiếu và tạ ơn, 3 lần báo tin thắng trận khi vừa đánh Chiêm Thành, 7 lần là các mục đích khác (báo tang, mừng vua Tống lên ngôi, xin kinh Phật...)
. [6]
Sang thời
[Lý Nhân Tông](/wiki/L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng), chỉ vài năm sau khi nhà Lý tiếp nhận chức Giao Chỉ quận vương của vua Tống, [chiến tranh Tống-Lý](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_T%E1%BB%91ng-Vi%E1%BB%87t,_1075-1077) nổ ra. Sau khi chiến tranh chấm dứt, việc ngoại giao giữa 2 nước tập trung vào vấn đề đất đai biên giới Tống và Đại Việt. [Lê Văn Thịnh](/wiki/L%C3%AA_V%C4%83n_Th%E1%BB%8Bnh) – thủ khoa đầu tiên của Đại Việt năm [1075](/wiki/1075) – được giao đi đàm phán với nhà Tống, kết quả tới năm [1084](/wiki/1084), phần lớn đất đai bị Tống chiếm đóng trong chiến tranh được trả lại cho Đại Việt.
Cuối năm
[1126](/wiki/1126), đoàn sứ bộ [Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t) sang nhà Tống, nhưng chỉ đến [Quế Châu](/wiki/Qu%E1%BA%BF_L%C3%A2m) ( [Quảng Tây](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_T%C3%A2y)) thì được quan chức tại đó đề nghị quay về, vì quân các trấn xung quanh đã được điều hết đi chống quân [Kim](/wiki/Nh%C3%A0_Kim) đang đánh [Biện Kinh](/wiki/Khai_Phong), ngựa trạm và phu trạm không đủ phục vụ sứ đoàn Đại Việt. Kết quả sứ đoàn mang lễ vật trở về nước . [3]
### Thời Nam Tống[
[sửa](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&action=edit§ion=4)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/DoanTuTu.jpg/220px-DoanTuTu.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/DoanTuTu.jpg/220px-DoanTuTu.jpg)
[Khâm định Việt sử thông giám cương mục](/wiki/Kh%C3%A2m_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_th%C3%B4ng_gi%C3%A1m_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c)(《欽定越史通鑑綱目》): Doãn Tư Tư (尹子思) đi sứ sang Nam Tống, vua Tống (Hiếu Tông) phong cho vua Lý (Anh Tông) là An Nam quốc vương (安南國王), (ngày [30 tháng 9](/wiki/30_th%C3%A1ng_9)năm [1164](/wiki/1164)).
Từ năm
[1127](/wiki/1127), nhà Tống bị mất phương bắc về tay người Kim, phải chạy xuống [Lâm An](/wiki/L%C3%A2m_An) ( [Hàng Châu](/wiki/H%C3%A0ng_Ch%C3%A2u)) đóng đô. Quan hệ ngoại giao giữa nhà Lý với Nam Tống vẫn được duy trì, thậm chí có lần năm 1156 thời Lý Anh Tông, cống phẩm cho nhà Tống có giá trị khá lớn. Lê Văn Siêu cho rằng đáng ra nhà Lý nên nhân thời cơ suy yếu của Nam Tống để thực hiện những cuộc bắc phạt như Lý Thường Kiệt từng làm thì có thể mở mang cương thổ phía bắc . [7]
Đổi lại việc nhà Lý giữ quan hệ hữu hảo khi nhà Tống đã suy, năm
[1164](/wiki/1164) khi sứ thần [Doãn Tử Tư](/wiki/Do%C3%A3n_T%E1%BB%AD_T%C6%B0), Lý Bang Chính sang Lâm An, vua Tống Hiếu Tông tiếp đón và ban lệnh đổi tên "Giao Chỉ" thành "An Nam", phong Lý Anh Tông làm "An Nam quốc vương" [[8]](#cite_note-8) [[9]](#cite_note-9) ; nghĩa là trong quan hệ ngoại giao giữa Tống và Việt từ đó, Đại Việt không còn là một quận mà chính thức được coi là một nước phiên thuộc, mang tên An Nam [10] [[7]](#cite_note-lvs537-7) . [[11]](#cite_note-11)
Từ năm
[1206](/wiki/1206), do loạn lạc trong nước, việc sang sứ tiến cống nhà Tống không được thực hiện cho tới hết thời Lý ( [1225](/wiki/1225)).
Các sử gia đã thống kê được trong thời gian tồn tại 216 năm, nhà Lý đã 57 lần sai sứ sang nhà Tống
. Những lần cử sứ sang phương Bắc, nhà Lý đều chọn người có học thức, có tài ứng đối, biết làm thơ. Các sứ đoàn luôn thể hiện tinh thần tự tôn dân tộc, giữ thể diện quốc gia [12] . [[13]](#cite_note-13)
Việc triều cống nhà Tống chỉ nhằm đạt được sự công nhận bên ngoài của triều đình phương Bắc, giảm bớt xung đột biên giới, tạo ra môi trường ổn định để phát triển kinh tế - xã hội trong nước
[[14]](#cite_note-14) . Bên trong, các vua Lý vẫn thể hiện sự tự tôn, độc lập tự chủ. Các vua Lý tuy nhận tước phong của nhà Tống nhưng vẫn có niên hiệu riêng, ấn tín riêng trong quá trình cai trị đất nước, không bao giờ dùng các chức vụ do nhà Tống phong (Giao Chỉ quận vương, Tĩnh Hải tiết độ sứ, Nam Bình vương…) [15] [[16]](#cite_note-16) . [[17]](#cite_note-17)
## Với nhà Kim[
[sửa](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&action=edit§ion=5)]
Nước Kim (
[nhà Kim](/wiki/Nh%C3%A0_Kim)) khi đó đang rất hùng mạnh ở miền bắc Trung Hoa, uy hiếp nước [Nam Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng) thường xuyên nhưng cũng rất tôn trọng [Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t). Sau khi đã có hòa bình với Nam Tống, năm [1168](/wiki/1168), [Kim Thế Tông](/wiki/Kim_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng) sai sứ giả vượt qua lãnh thổ Nam Tống đến nước [Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t) [[18]](#cite_note-Ng.C3.B4_Th.C3.AC_S.C4.A9.2C_s.C3.A1ch_.C4.91.C3.A3_d.E1.BA.ABn.2C_tr_350-18) và đó cũng là lần duy nhất nhà Kim có quan hệ ngoại giao với Đại Việt [19] . [[20]](#cite_note-vsh143-20)
Cùng với sứ nhà Kim, sứ Nam Tống cũng đến Đại Việt lúc đó. Vua
[Lý Anh Tông](/wiki/L%C3%BD_Anh_T%C3%B4ng) sai các quan đón tiếp sứ giả cả 2 nước chu đáo nhưng không cho đoàn sứ giả hai nước gặp nhau [[18]](#cite_note-Ng.C3.B4_Th.C3.AC_S.C4.A9.2C_s.C3.A1ch_.C4.91.C3.A3_d.E1.BA.ABn.2C_tr_350-18) [[19]](#cite_note-cm5-19) . [20]
## Với Chiêm Thành[
[sửa](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&action=edit§ion=6)]
Cùng việc củng cố quan hệ với phương Bắc,
[nhà Lý](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD) chú trọng tới biên giới phía nam. Sau khi bị [Lê Đại Hành](/wiki/L%C3%AA_%C4%90%E1%BA%A1i_H%C3%A0nh) đánh bại năm [982](/wiki/982), [Chiêm Thành](/wiki/Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh) đã tỏ ra thần phục. Từ thập kỷ 90 của [thế kỷ 10](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_10), Chiêm Thành đã vài lần sai sứ sang [Đại Cồ Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_C%E1%BB%93_Vi%E1%BB%87t), quan hệ hòa thuận của hai bên được giữ tới hết thời Tiền Lê. Sau khi Lý Thái Tổ lên ngôi, Chiêm Thành sai sứ sang dâng sư tử năm [1011](/wiki/1011) . [21]
Từ đó việc cống của Chiêm Thành sang Đại Việt khá đều đặn, vài năm 1 lần, thậm chí giai đoạn
[1081](/wiki/1081)- [1088](/wiki/1088) là mỗi năm 1 lần . Các cống phẩm của Chiêm Thành gồm sư tử, voi trắng, cá sấu, tơ lụa, vàng bạc… [22]
Trong giai đoạn quan hệ tốt đẹp, vua Chiêm là Jaya Harivarman đã cho con gái sang làm cung phi cho
[Lý Anh Tông](/wiki/L%C3%BD_Anh_T%C3%B4ng). Sử sách cũng ghi lại lần duy nhất vua Chiêm Thành tới Đại Việt xin sắc phong là Suryavarman (1192-1203), do vị vua này đã cắt đứt quan hệ với Chân Lạp nên muốn dựa vào Đại Việt . Năm sau, [4] [Lý Cao Tông](/wiki/L%C3%BD_Cao_T%C3%B4ng)sai sứ sang phong vương cho Suryavarman.
Tuy triều cống khá đều đặn nhưng Chiêm Thành không hoàn toàn thần phục Đại Việt, mà vẫn thi thoảng mang quân cướp phá vùng biên giới khiến nhà Lý phải dùng tới biện pháp quân sự để ngăn chặn. Nhà Lý giữ quan hệ với Chiêm Thành bằng biện pháp vừa cương vừa nhu nhằm bảo vệ biên giới, gây thanh thế ở phía nam nhằm kiềm chế âm mưu xâm lược của nhà Tống ở phương Bắc
. [23]
Có một số thời gian gián đoạn trong quan hệ 2 bên, như khi Lý Thái Tông mới lên ngôi, Chiêm Thành suốt 16 năm không tiến cống, dẫn đến việc
[Thái Tông thân chinh đánh Chiêm](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t-Chi%C3%AAm_1044) hoặc giai đoạn chiến tranh giữa nhà Lý với nhà Tống.
Các sử gia thống kê được trong thời Lý, Chiêm Thành đã 43 lần sai sứ sang cống
. Sang đầu [24] [thế kỷ 13](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13), trong nước [Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t)xảy ra loạn lạc, nhà Lý ngày càng suy yếu, Chiêm Thành không thực hiện ngoại giao và tiến cống nữa.
## Với Chân Lạp[
[sửa](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&action=edit§ion=7)]
Khi nhà Lý thành lập và phát triển cũng là thời kỳ vương triều Angkor đang phồn thịnh, từ các vua Suryavarman (
[1002](/wiki/1002)- [1050](/wiki/1050)), Hasharvarman ( [1066](/wiki/1066)- [1089](/wiki/1089)), Suryavarman II ( [1113](/wiki/1113)- [1150](/wiki/1150)) và Jayavarman VII (tới sau [1200](/wiki/1200)). Từ khi nhà Lý mới thành lập, Chân Lạp đã cho sứ sang đặt quan hệ.
Các sử gia thống kê được trong 2
[thế kỷ 11](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_11) và [12](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_12), [Chân Lạp](/wiki/Ch%C3%A2n_L%E1%BA%A1p) có 13 lần cử sứ sang Đại Việt . Trong quan hệ ngoại giao giữa 2 nước còn có cả giao lưu về tôn giáo, trong nhiều lần sứ giả Chân Lạp sang Đại Việt có cả các nhà sư và đạo sĩ Bà La Môn. Họ được triều đình nhà Lý mời tham gia các nghi lễ đạo Phật tại kinh thành [25] [Thăng Long](/wiki/Th%C4%83ng_Long) . Theo di tích bia Preah Khằn được dựng thời Jayavarman VII, các nhà nghiên cứu xác định được trong những dịp lễ lớn của Chân Lạp, Đại Việt đã cử sứ giả sang mừng và tặng lễ vật. Từ cuối [[25]](#cite_note-nqn400-25) [thế kỷ 12](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_12)sang đầu [thế kỷ 13](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13), cả nhà Lý và [Chân Lạp](/wiki/Ch%C3%A2n_L%E1%BA%A1p)đều bước vào thời kỳ suy yếu, các hoạt động ngoại giao và giao lưu tôn giáo không còn được duy trì . [[25]](#cite_note-nqn400-25)
## Với Ai Lao[
[sửa](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&action=edit§ion=8)]
Thời kỳ nhà Lý mới thành lập, Lào còn ở trong giai đoạn các bộ tộc do các thủ lĩnh đứng đầu, một dạng nhà nước sơ khai. Quan hệ ngoại giao giữa Đại Việt và Lào được sử sách ghi nhận lầu đầu vào năm 1067, Ai Lao (tên gọi Lào khi đó) dâng vàng bạc, trầm hương, sừng tê, ngà voi và các thứ sản vật địa phương
[[21]](#cite_note-ReferenceB-21) . [26]
Việc ngoại giao hai bên không được duy trì thường xuyên, do sự thù địch giữa hai bên. Nhà Lý đã nhiều lần cử tướng đi đánh Ai Lao do những xung đột tại biên giới vào các năm 1048, 1159, 1183 và đều thắng lợi.
## Với các nước khác[
[sửa](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&action=edit§ion=9)]
Đương thời, Đại Việt có quan hệ thương mại với không chỉ quan hệ với các nước láng giềng, mà còn có quan hệ thương mại với các nước trong khu vực như
[Xiêm La](/wiki/Xi%C3%AAm), La Hộc, Lộ Lạc, Tam Phật Tề, Qua Oa. Các quan hệ kinh tế đã thúc đẩy hoạt động ngoại giao chính thức.
Sử sách xác nhận vào năm
[1182](/wiki/1182) thời [Lý Cao Tông](/wiki/L%C3%BD_Cao_T%C3%B4ng), vương quốc Xiêm La ( [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan)) đã cử sứ sang tiến cống [Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t) và các sử gia xác định đó là lần đầu tiên Đại Việt có quan hệ ngoại giao với nước này [27] . [[28]](#cite_note-nqn401-28)
Với các nước khác tại Đông Nam Á, đương thời tính ổn định lãnh thổ của từng tiểu quốc và khả năng tổ chức lãnh thổ của các thủ lĩnh địa phương còn lỏng lẻo, có nhiều xáo trộn nên đã làm hạn chế khả năng giao thiệp giữa nhà Lý với các nước này
. [28]
## Ý nghĩa[
[sửa](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&action=edit§ion=10)]
Các sử gia cho rằng, ngoài việc thiết lập hòa bình với các nước xung quanh để tạo ra môi trường ổn định, phát triển kinh tế - xã hội trong nước, các quan hệ ngoại giao với mật độ lớn thời Lý khẳng định vị thế của nước Đại Việt với các quốc gia láng giềng
mà còn tăng cường khả năng giao lưu văn hóa, hiểu biết lẫn nhau và sự gắn kết giữa dân tộc Việt và các dân tộc khác [25] . [[29]](#cite_note-29)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&action=edit§ion=11)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&action=edit§ion=12)] [Đại Việt sử lược](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_l%C6%B0%E1%BB%A3c), Nguyễn Gia Tường dịch ( [1993](/wiki/1993)), Nhà xuất bản Tổng hợp TP Hồ Chí Minh [Đại Việt sử ký toàn thư](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_k%C3%BD_to%C3%A0n_th%C6%B0) [Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục](/wiki/Kh%C3%A2m_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_Th%C3%B4ng_gi%C3%A1m_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c) [Ngô Thì Sĩ](/wiki/Ng%C3%B4_Th%C3%AC_S%C4%A9)( [2011](/wiki/2011)), *, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin* [Đại Việt sử ký tiền biên](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_k%C3%BD_ti%E1%BB%81n_bi%C3%AAn)
- Hoàng Xuân Hãn (
[1996](/wiki/1996)), *Lý Thường Kiệt lịch sử ngoại giao và tông giáo triều Lý*, Nhà xuất bản Hà Nội
- Nguyễn Quang Ngọc chủ biên (
[2010](/wiki/2010)), *Vương triều Lý*, Nhà xuất bản Hà Nội
- Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội (
[2009](/wiki/2009)), *Kỷ yếu hội thảo khoa học "1000 năm vương triều Lý và kinh đô Thăng Long*, Nhà xuất bản Thế giới
- Đào Tố Uyên chủ biên (
[2008](/wiki/2008)), *Giáo trình lịch sử Việt Nam, tập 2*, Nhà xuất bản Đại học sư phạm
- Đào Duy Anh (
[2005](/wiki/2005)), *Đất nước Việt Nam qua các đời*, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
- Lê Văn Siêu (
[2006](/wiki/2006)), *Việt Nam văn minh sử*, Nhà xuất bản Văn học
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD&action=edit§ion=13)] **Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 376** [^](#cite_ref-1) **Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 377** [^](#cite_ref-2)
- ^
**a** **ă** [Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ quyển 3](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/sach/dvsktt/dvsktt08.html)
- ^
**a** [Kỷ yếu hội thảo khoa học "1000 năm vương triều Lý và kinh đô Thăng Long, tr 395](#cite_ref-ReferenceA_4-1) **ă** **Kỷ yếu hội thảo khoa học "1000 năm vương triều Lý và kinh đô Thăng Long, tr 396** [^](#cite_ref-5) **Hoàng Xuân Hãn, sách đã dẫn, tr 116-117** [^](#cite_ref-6)
- ^
**a** [Lê Văn Siêu, sách đã dẫn, tr 537](#cite_ref-lvs537_7-1) **ă** [^](#cite_ref-8) [Việt sử tiêu án, Ngô Thì Sỹ, trang 61 bản dịch tiếng Việt dạng pdf.](http://www.viethoc.org/eholdings/sach/vsta.pdf) [^](#cite_ref-9) [Khâm định Việt sử thông giám cương mục, trang 173 bản dịch tiếng Việt dạng pdf.](http://www.viethoc.org/eholdings/sach/kdvstgcm.pdf) [^](#cite_ref-10) [Đại Việt sử ký, bản kỷ toàn thư, quyển IV Anh Tông Hoàng Đế.](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/sach/dvsktt/dvsktt09.html) **Hoàng Xuân Hãn, sách đã dẫn, tr 119** [^](#cite_ref-11) **Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 378-379** [^](#cite_ref-12) **Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 379** [^](#cite_ref-13) **Kỷ yếu hội thảo khoa học "1000 năm vương triều Lý và kinh đô Thăng Long, tr 390** [^](#cite_ref-14) **Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 382** [^](#cite_ref-15) **Kỷ yếu hội thảo khoa học "1000 năm vương triều Lý và kinh đô Thăng Long, tr 389** [^](#cite_ref-16) **Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 380** [^](#cite_ref-17)
- ^
**a** [Ngô Thì Sĩ, sách đã dẫn, tr 350](#cite_ref-Ng.C3.B4_Th.C3.AC_S.C4.A9.2C_s.C3.A1ch_.C4.91.C3.A3_d.E1.BA.ABn.2C_tr_350_18-1) **ă**
- ^
**a** [Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Chính biên quyển 5](#cite_ref-cm5_19-1) **ă**
- ^
**a** [Viện Sử học, sách đã dẫn, tr 143](#cite_ref-vsh143_20-1) **ă**
- ^
**a** **ă** [Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ quyển 2](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/sach/dvsktt/dvsktt07.html) **Đại Việt sử lược, tr 168-172** [^](#cite_ref-22) **Kỷ yếu hội thảo khoa học "1000 năm vương triều Lý và kinh đô Thăng Long, tr 394** [^](#cite_ref-23) **Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 393** [^](#cite_ref-nqn393_24-0)
- ^
**a** **ă** **â** [Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 400](#cite_ref-nqn400_25-3) **b** **Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 398** [^](#cite_ref-26) [^](#cite_ref-27) [Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ quyển 4](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/sach/dvsktt/dvsktt09.html)
- ^
**a** [Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 401](#cite_ref-nqn401_28-1) **ă** **Nguyễn Quang Ngọc, sách đã dẫn, tr 402** [^](#cite_ref-29)
|
|


text:
Sân bay Tivat
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Sân bay Tivat (tiếng Serbia: Аеродром Тиват/Aerodrom Tivat, tiếng Croatia: Zračna luka Tivat) (IATA: TIV, ICAO: LYTV) là sân bay quốc tế cách Tivat 4 km ở Montenegro.
Đây là 1 trong hai sân bay ở Montenegro, sân bay kia là sân bay Podgorica. Năm 2007, sân bay này phục vụ 573.914 lượt khách. Sân bay này được xây năm 1971 với đường băng dài 2500 m.
Các hãng hàng không và các tuyến điểm[sửa | sửa mã nguồn]
Các hãng và tuyến điểm (tháng 4 năm 2007):
- Austrojet (Banja Luka, Salzburg, Stuttgart)
- Jat Airways (Belgrade, Niš)
- KrasAir (Moscow-Domodedovo)
- LTU International (Düsseldorf)
- Montenegro Airlines (Belgrade, Frankfurt, London-Gatwick, Moscow-Domodedovo, Niš, Paris-Charles de Gaulle, Zurich)
- Moskovia Airlines (Moscow-Domodedovo)
- S7 Airlines (Moscow-Domodedovo)
- Air Berlin (Nurenberg, Berlin, Düsseldorf)
- Travel Service (Prague)
- Austrian Airlines (Innsbruck)
- Atlant-Soyuz (Moscow-Domodedovo)
- SAS (Oslo)
- Ural Airlines (Ekaterinburg) [seasonal]
-
-
End of RWY 14, Gulf of Kotor in the background
-
Nguồn[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoàis[sửa | sửa mã nguồn]
- Airport Tivat
- Dữ liệu hàng không thế giới thông tin về sân bay cho LYTV

markdown:
# Sân bay Tivat
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Sân bay Tivat|
|Аеродром Тиват
|
Aerodrom Tivat
|
|![]()
|
|TIV [Mã ICAO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_D%C3%A2n_d%E1%BB%A5ng_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) **LYTV** [Tivat](/w/index.php?title=Tivat&action=edit&redlink=1), [Montenegro](/wiki/Montenegro) [ft](/wiki/Foot)(6 [m](/wiki/M%C3%A9t)) [42°24′17″B, 18°43′24″Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=S%C3%A2n_bay_Tivat¶ms=42_24_17_N_18_43_24_E_type:airport) [Airports of Montenegro](/w/index.php?title=Airports_of_Montenegro&action=edit&redlink=1) [www.montenegroairports.com](http://www.montenegroairports.com/tivat/) **Sân bay Tivat** ( [tiếng Serbia](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Serbia): **Аеродром Тиват/Aerodrom Tivat**, [tiếng Croatia](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Croatia): *Zračna luka Tivat*) ( [IATA](/wiki/M%C3%A3_s%C3%A2n_bay_IATA): **TIV**, [ICAO](/wiki/M%C3%A3_s%C3%A2n_bay_ICAO): **LYTV**) là sân bay quốc tế cách [Tivat](/w/index.php?title=Tivat&action=edit&redlink=1) 4 km ở [Montenegro](/wiki/Montenegro).
Đây là 1 trong hai sân bay ở
[Montenegro](/wiki/Montenegro), sân bay kia là [sân bay Podgorica](/wiki/S%C3%A2n_bay_Podgorica). Năm 2007, sân bay này phục vụ 573.914 lượt khách. Sân bay này được xây năm 1971 với đường băng dài 2500 m.
## Các hãng hàng không và các tuyến điểm[
[sửa](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Tivat&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Tivat&action=edit§ion=1)]
Các hãng và tuyến điểm (tháng 4 năm 2007):
[Austrojet](/w/index.php?title=Austrojet&action=edit&redlink=1)(Banja Luka, Salzburg, Stuttgart) [Jat Airways](/wiki/Jat_Airways)(Belgrade, Niš) [KrasAir](/w/index.php?title=KrasAir&action=edit&redlink=1)(Moscow-Domodedovo) [LTU International](/w/index.php?title=LTU_International&action=edit&redlink=1)(Düsseldorf) [Montenegro Airlines](/wiki/Montenegro_Airlines)(Belgrade, Frankfurt, London-Gatwick, Moscow-Domodedovo, Niš, Paris-Charles de Gaulle, Zurich) [Moskovia Airlines](/w/index.php?title=Moskovia_Airlines&action=edit&redlink=1)(Moscow-Domodedovo) [S7 Airlines](/wiki/S7_Airlines)(Moscow-Domodedovo) [Air Berlin](/wiki/Air_Berlin)(Nurenberg, Berlin, Düsseldorf) [Travel Service](/w/index.php?title=Travel_Service&action=edit&redlink=1)(Prague) [Austrian Airlines](/wiki/Austrian_Airlines)(Innsbruck) [Atlant-Soyuz](/w/index.php?title=Atlant-Soyuz_Airlines&action=edit&redlink=1)(Moscow-Domodedovo) [SAS](/wiki/Scandinavian_Airlines_System)(Oslo) [Ural Airlines](/wiki/Ural_Airlines)(Ekaterinburg) [seasonal]
-
-
End of RWY 14,
[Gulf of Kotor](/w/index.php?title=Gulf_of_Kotor&action=edit&redlink=1)in the background
-
## Nguồn[
[sửa](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Tivat&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Tivat&action=edit§ion=2)]
## Liên kết ngoàis[
[sửa](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Tivat&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Tivat&action=edit§ion=3)] [Airport Tivat](http://www.aptivat.com)
- Dữ liệu hàng không thế giới
[thông tin về sân bay cho LYTV](http://worldaerodata.com/wad.cgi?airport=LYTV)

X-Cache: cp1066 miss(0), cp1067 frontend miss(0)


text:
Tam Giác Mùa Hè
Tam Giác Mùa Hè là một mảng sao (asterism) gồm các sao tạo ra một tam giác tưởng tượng của bầu trời nửa Bắc bán cầu, với các sao ở đỉnh là sao Ngưu Lang (Altair), sao Deneb, và sao Chức Nữ (Vega). Tam giác này nối ba ngôi sao sáng nhất của ba chòm sao: chòm sao Thiên Ưng (Aquila), chòm sao Thiên Nga (Cygnus) và chòm sao Thiên Cầm (Lyra).
Thuật ngữ tiếng Anh này được nhà thiên văn Anh Patrick Moore phổ biến trong những năm của thập niên 1950, mặc dù ông không phát minh ra điều này. Nhà thiên văn Áo, Oswald Thomas, miêu tả các sao này như một Tam Giác Lớn (Grosses Dreieck) vào cuối thập niên 1920, về sau ông gọi là Tam Giác Mùa Hè (Sommerliches Dreieck) vào năm 1934. Mảng sao này (asterism) đã được Joseph Johann Littrow để ý đến, ông miêu tả nó như là "tam giác dễ thấy" trên các tài liệu trong bản đồ của ông (năm 1866), và Johann Elert Bode đưa chùm sao này vào sách bản đồ của ông năm 1816, mặc dù chưa có tên gọi.
Tam Giác Mùa Hè vào các tháng hè, nằm trên đỉnh đầu của người quan sát đứng ở Bắc bán cầu tại các vĩ độ bắc 40-50 độ, nhưng cũng có thể nhìn thấy vào mùa xuân hay mùa thu. Từ nửa Nam bán cầu, nó xuất hiện phía trên, lộn ngược trên bầu trời, nhưng rất thấp trong các tháng mùa đông.

markdown:
# Tam Giác Mùa Hè
**Tam Giác Mùa Hè** là một [mảng sao](/wiki/M%E1%BA%A3ng_sao) ( *asterism*) gồm các sao tạo ra một [tam giác](/wiki/Tam_gi%C3%A1c) tưởng tượng của bầu trời nửa [Bắc bán cầu](/wiki/B%E1%BA%AFc_b%C3%A1n_c%E1%BA%A7u), với các [sao](/wiki/Sao) ở đỉnh là [sao Ngưu Lang](/wiki/Sao_Ng%C6%B0u_Lang) ( *Altair*), [sao Deneb](/wiki/Sao_Deneb), và [sao Chức Nữ](/wiki/Sao_Ch%E1%BB%A9c_N%E1%BB%AF) ( *Vega*). Tam giác này nối ba ngôi sao sáng nhất của ba [chòm sao](/wiki/Ch%C3%B2m_sao): [chòm sao Thiên Ưng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_b%C3%A0ng) ( *Aquila*), [chòm sao Thiên Nga](/wiki/Thi%C3%AAn_Nga_(ch%C3%B2m_sao)) ( *Cygnus*) và [chòm sao Thiên Cầm](/wiki/Thi%C3%AAn_C%E1%BA%A7m) ( *Lyra*).
Thuật ngữ
[tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) này được [nhà thiên văn Anh](/wiki/Nh%C3%A0_thi%C3%AAn_v%C4%83n_Anh) [Patrick Moore](/w/index.php?title=Patrick_Moore&action=edit&redlink=1) phổ biến trong những năm của [thập niên](/wiki/Th%E1%BA%ADp_k%E1%BB%B7) [1950](/wiki/1950), mặc dù ông không phát minh ra điều này. [Nhà thiên văn Áo](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_thi%C3%AAn_v%C4%83n_%C3%81o&action=edit&redlink=1), [Oswald Thomas](/w/index.php?title=Oswald_Thomas&action=edit&redlink=1), miêu tả các sao này như một Tam Giác Lớn ( *Grosses Dreieck*) vào cuối thập niên [1920](/wiki/1920), về sau ông gọi là Tam Giác Mùa Hè ( *Sommerliches Dreieck*) vào năm [1934](/wiki/1934). Mảng sao này ( *asterism*) đã được [Joseph Johann Littrow](/w/index.php?title=Joseph_Johann_Littrow&action=edit&redlink=1) để ý đến, ông miêu tả nó như là "tam giác dễ thấy" trên các tài liệu trong bản đồ của ông (năm [1866](/wiki/1866)), và [Johann Elert Bode](/w/index.php?title=Johann_Elert_Bode&action=edit&redlink=1) đưa chùm sao này vào sách bản đồ của ông năm [1816](/wiki/1816), mặc dù chưa có tên gọi.
Tam Giác Mùa Hè vào các tháng
[hè](/wiki/M%C3%B9a_h%E1%BA%A1), nằm trên đỉnh đầu của người quan sát đứng ở Bắc bán cầu tại các [vĩ độ](/wiki/V%C4%A9_%C4%91%E1%BB%99) bắc 40-50 độ, nhưng cũng có thể nhìn thấy vào [mùa xuân](/wiki/M%C3%B9a_xu%C3%A2n) hay [mùa thu](/wiki/M%C3%B9a_thu). Từ nửa [Nam bán cầu](/wiki/Nam_b%C3%A1n_c%E1%BA%A7u), nó xuất hiện phía trên, lộn ngược trên bầu trời, nhưng rất thấp trong các tháng [mùa đông](/wiki/M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng).
## Các sao trong Tam Giác Mùa Hè[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_Gi%C3%A1c_M%C3%B9a_H%C3%A8&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_Gi%C3%A1c_M%C3%B9a_H%C3%A8&action=edit§ion=1)]
|Tên||Chòm sao||Độ sáng biểu kiến||Độ chói
|
(× Mặt Trời)
|Vạch quang phổ||Khoảng cách
|
(năm ánh sáng)
|
|Vega) *Lyra*) [sao Deneb](/wiki/Sao_Deneb) *Cygnus)* [sao Ngưu Lang](/wiki/Sao_Ng%C6%B0u_Lang)( *Altair*) *Aquila*)

X-Cache: cp1054 hit(1), cp1067 frontend miss(0)


text:
Terra Nostra
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Terra Nostra (tạm dịch: Miền đất của chúng ta) là một bộ phim truyền hình thuộc thể loại telenovela của hãng truyền hình Rede Globo.
Nội dung[sửa | sửa mã nguồn]
Ê-kíp[sửa | sửa mã nguồn]
- Phục trang: Yurika Yamasaki
- Kỹ xảo hình ảnh: Paula Souto

markdown:
*Terra Nostra*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Terra Nostra|
|Thể loại||
|![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/05/Flag_of_Brazil.svg/22px-Flag_of_Brazil.svg.png)
[Brazil](/wiki/Brasil) [Tiếng Bồ Đào Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) [Rede Globo](/wiki/Rede_Globo) [Brasil](/wiki/Brasil) [20 tháng 9](/wiki/20_th%C3%A1ng_9), 1999 – [2 tháng 6](/wiki/2_th%C3%A1ng_6), 2000 **Terra Nostra** (tạm dịch: *Miền đất của chúng ta*) là một bộ phim [truyền hình](/wiki/Truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh) thuộc thể loại [telenovela](/wiki/Telenovela) của hãng truyền hình [Rede Globo](/wiki/Rede_Globo).
## Nội dung[
[sửa](/w/index.php?title=Terra_Nostra&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Terra_Nostra&action=edit§ion=1)]
## Ê-kíp[
[sửa](/w/index.php?title=Terra_Nostra&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Terra_Nostra&action=edit§ion=2)]
- Phục trang: Yurika Yamasaki
- Kỹ xảo hình ảnh: Paula Souto
|Diễn viên||Thủ vai|
|
|

X-Cache: cp1065 miss(0), cp1067 frontend miss(0)


text:
Trợ giúp
Thể loại:Acetals
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới:
menu
,
tìm kiếm
Thể loại con
Thể loại này gồm thể loại con sau.
D
►
Dioxolanes
(2 tr.)
Lấy từ “
https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thể_loại:Acetals&oldid=14511695
”
Thể loại
:
Nhóm chức
Ête
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận cho địa chỉ IP này
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Thể loại
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Đọc
Sửa đổi
Sửa mã nguồn
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Xem nhanh
Trang Chính
Nội dung chọn lọc
Tin tức
Bài viết ngẫu nhiên
Thay đổi gần đây
Phản hồi lỗi
Quyên góp
Tương tác
Hướng dẫn
Giới thiệu Wikipedia
Cộng đồng
Thảo luận chung
Giúp sử dụng
Liên hệ
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Khoản mục Wikidata
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản để in ra
Tại dự án khác
Wikimedia Commons
Ngôn ngữ khác
العربية
Български
Čeština
Deutsch
English
Euskara
فارسی
Français
Nederlands
日本語
Polski
Русский
Slovenčina
Српски / srpski
Srpskohrvatski / српскохрватски
Svenska
Українська
中文
Sửa liên kết
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 18:40 ngày 17 tháng 11 năm 2013.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Với việc sử dụng trang web này, bạn chấp nhận
Điều khoản Sử dụng
và
Quy định quyền riêng tư
.
Wikipedia® là thương hiệu đã đăng ký của
Wikimedia Foundation, Inc.
, một tổ chức phi lợi nhuận.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wikipedia
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Tuyên bố về cookie
Phiên bản di động

X-Cache: cp1067 miss(0), cp1067 frontend miss(0)


text:
Thể loại:Auckland
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Thể loại con
Thể loại này gồm thể loại con sau.
G
- ► Giao thông Auckland (1 tr.)
Các trang trong thể loại “Auckland”
Thể loại này gồm trang sau.
Thể loại này gồm thể loại con sau.
Thể loại này gồm trang sau.

markdown:
# Thể loại:Auckland
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Thể loại con
Thể loại này gồm thể loại con sau.
### G
- ►
[Giao thông Auckland](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Giao_th%C3%B4ng_Auckland) (1 tr.)
## Các trang trong thể loại “Auckland”
Thể loại này gồm trang sau.

X-Cache: cp1053 miss(0), cp1067 frontend miss(0)