markdown:
# Chiến tranh La Mã-Parthia (Năm 58-63)
|
|
![]()
|Chỉ huy|
|
|[Tiridates I của Armenia](/w/index.php?title=Tiridates_I_c%E1%BB%A7a_Armenia&action=edit&redlink=1) [Vologases I của Parthia](/wiki/Vologases_I_c%E1%BB%A7a_Parthia)
|
|
|
|
**Chiến tranh La Mã-Parthia từ năm 58 tới năm 63** là cuộc chiến tranh xảy ra giữa [Đế quốc La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3) và [đế chế Parthia](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Parthia) nhằm tranh giành quyền kiểm soát đối với [Armenia](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Armenia_(c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i)), một quốc gia đệm quan trọng giữa hai thế lực. Armenia đã là một nhà nước chư hầu của La Mã từ thời Hoàng đế [Augustus](/wiki/Augustus), nhưng trong năm 52/53, người Parthia đã thành công trong việc đưa ứng viên riêng của họ, [Tiridates](/w/index.php?title=Tiridates&action=edit&redlink=1), ngồi lên ngai vàng của Armenia.
Những sự kiện này trùng hợp với thời điểm
[Nero](/wiki/Nero) lên ngôi hoàng đế ở Roma, và vị hoàng đế trẻ tuổi quyết định phản ứng lại một cách mạnh mẽ. Cuộc chiến tranh này là chiến dịch lớn duy nhất diễn ra ở bên ngoài đế quốc dưới triều đại của ông, bắt đầu với thành công nhanh chóng cho quân đội La Mã, dưới sự chỉ huy của viên tướng tài năng, [Gnaeus Domitius Corbulo](/w/index.php?title=Gnaeus_Domitius_Corbulo&action=edit&redlink=1). Họ đã chiến thắng quân đội trung thành với Tiridates, và đưa ứng viên riêng của mình, [Tigranes VI](/w/index.php?title=Tigranes_VI&action=edit&redlink=1), lên làm vua của vương quốc Armenia. Người La Mã đã có được lợi thế đó là vào lúc này, vua [Vologases I của Parthia](/wiki/Vologases_I_c%E1%BB%A7a_Parthia) đang phải đàn áp của một loạt các cuộc nổi dậy diễn ra trong vương quốc của mình. Tuy nhiên, ngay sau khi những cuộc nổi dậy đã bị dập tắt, [người Parthia](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Parthia) đã chuyển sự chú ý của họ đến Armenia, và sau một vài năm giao chiến mà không phân thắng bại, họ đã giánh cho người La Mã một thất bại nặng nề trong [trận Rhandeia](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Rhandeia&action=edit&redlink=1).
Cuộc chiến tranh này kết thúc ngay sau đó, trong tình thế thật sự bế tắc và một sự thỏa hiệp chính thức: một hoàng tử Parthia thuộc dòng dõi Arsaces từ nay về sau sẽ ngồi trên ngai vàng Armenia, nhưng ông ta phải được sự chấp thuận của hoàng đế La Mã
Cuộc xung đột này là lần đối đầu trực tiếp đầu tiên giữa Parthia và người La Mã kể từ cuộc viễn chinh tai hại của [1] [Crassus](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Carrhae)và [chiến dịch của Marcus Antonius](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Parthia_c%E1%BB%A7a_Marcus_Antonius&action=edit&redlink=1)một thế kỷ trước đó, và cũng sẽ là cuộc chiến tranh đầu tiên của một chuỗi dài các cuộc chiến tranh giữa Roma và các cường quốc của người Iran trên khắp Armenia (xem [chiến tranh La Mã-Ba Tư](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Ba_T%C6%B0)). [[2]](#cite_note-Bivar80-2)
## Mục lục
[1 Bối cảnh](#B.E1.BB.91i_c.E1.BA.A3nh) [2 Ngoại giao và sự chuẩn bị](#Ngo.E1.BA.A1i_giao_v.C3.A0_s.E1.BB.B1_chu.E1.BA.A9n_b.E1.BB.8B) [3 La Mã tấn công](#La_M.C3.A3_t.E1.BA.A5n_c.C3.B4ng) [4 Parthia phản công](#Parthia_ph.E1.BA.A3n_c.C3.B4ng) [5 Sự trở lại của Corbulo và hiệp ước hòa bình](#S.E1.BB.B1_tr.E1.BB.9F_l.E1.BA.A1i_c.E1.BB.A7a_Corbulo_v.C3.A0_hi.E1.BB.87p_.C6.B0.E1.BB.9Bc_h.C3.B2a_b.C3.ACnh) [6 Kết quả](#K.E1.BA.BFt_qu.E1.BA.A3) [7 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [8 Nguồn](#Ngu.E1.BB.93n)
## Bối cảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&action=edit§ion=1)]
Kể từ khi nước
[Cộng hòa La Mã](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_La_M%C3%A3) và [Đế chế Parthia](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Parthia) bắt đầu giao thiệp với nhau vào giữa thế kỷ 1 trước Công nguyên, hai cường quốc lớn đã luôn xảy ra va chạm với nhau trong việc giành quyền kiểm soát của các quốc gia khác nhau nằm giữa chúng. Lớn nhất và quan trọng nhất trong số này đó là [vương quốc Armenia](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Armenia_(c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i)). Trong năm 20 trước Công nguyên, Augustus đã thành công trong việc thiết lập một sự bảo hộ của La Mã trên toàn quốc gia này và khi đó [Tigranes III](/w/index.php?title=Tigranes_III&action=edit&redlink=1) đã được đưa lên làm vua của Armenia. Ảnh hưởng của La Mã được củng cố thông qua một loạt các vị vua được La Mã đỡ đầu cho đến năm 37 sau công nguyên, khi một ứng viên thân Parthia, Orodes chiếm được ngay vàng. Vị vua thân La Mã, [Mithridates](/w/index.php?title=Mithridates_c%E1%BB%A7a_Armenia&action=edit&redlink=1), sau đó đã phục hồi được ngai vàng của mình với sự trợ giúp của Hoàng đế [Claudius](/wiki/Claudius) vào năm 42 SCN, nhưng ông ta lại bị người cháu trai của mình là [3] [Rhadamistus của Iberia](/w/index.php?title=Rhadamistus_c%E1%BB%A7a_Iberia&action=edit&redlink=1)lật đổ năm vào 51 SCN. Tuy nhiên, sự cai trị của ông ta nhanh chóng khiến cho dân chúng trở nên bất mãn và điều này đã tạo điều kiện cho vị vua mới đăng vị của Parthia, [Vologases I](/wiki/Vologases_I_c%E1%BB%A7a_Parthia), có cơ hội để can thiệp. Quân đội của ông ta nhanh chóng chiếm được hai kinh đô của Armenia, [[4]](#cite_note-Bivar79-4) [Artaxata](/w/index.php?title=Artaxata&action=edit&redlink=1)và [Tigranocerta](/w/index.php?title=Tigranocerta&action=edit&redlink=1), và đưa em trai ông là [Tiridates](/w/index.php?title=Tiridates&action=edit&redlink=1)lên ngôi. Dẫu vậy, một mùa đông khắc nghiệt cùng với sự bùng nổ của dịch bệnh bắt buộc người Parthia phải rút lui, và điều này cho phép Rhadamistus có thể giành lại ngai vàng. Sau khi quay trở về nắm quyền, cách đối đãi của ông ta với thần dân của mình thậm chí còn tồi tệ hơn so với trước đây, và do đó dân chúng đã nổi loạn chống lại ông ta. Vì vậy, trong năm 54 SCN, Rhadamistus đã phải bỏ chạy tới triều đình của cha mình ở Iberia, và Tiridates quay trở lại cai trị Armenia. [[4]](#cite_note-Bivar79-4) [[2]](#cite_note-Bivar80-2) [[5]](#cite_note-5)
Trong cùng năm đó, tại Roma, Hoàng đế
[Claudius](/wiki/Claudius) qua đời và con trai riêng của vợ ông, [Nero](/wiki/Nero) lên kế vị. Sự xâm phạm của Parthia vào một khu vực được coi là nằm trong phạm vi ảnh hưởng của La Mã được nhiều người coi là một thử thách lớn nhằm kiểm chứng năng lực của vị tân hoàng đế . Nero đã phản ứng một cách mạnh mẽ, ông bổ nhiệm [6] [Gnaeus Domitius Corbulo](/w/index.php?title=Gnaeus_Domitius_Corbulo&action=edit&redlink=1), một vị tướng đã chứng tỏ được tài năng của mình ở Đức và bây giờ đang giữ chức thống đốc của châu Á, nắm toàn quyền chỉ huy ở phía Đông. [[7]](#cite_note-7)
## Ngoại giao và sự chuẩn bị[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&action=edit§ion=2)]
Corbulo đã được trao quyền kiểm soát hai tỉnh,
[Cappadocia](/wiki/Cappadocia_(T%E1%BB%89nh_La_M%C3%A3)) và [Galatia](/w/index.php?title=Galatia_(T%E1%BB%89nh_La_M%C3%A3)&action=edit&redlink=1) (miền trung Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay), với [quyền pháp quan](/w/index.php?title=Quy%E1%BB%81n_ph%C3%A1p_quan&action=edit&redlink=1) và về sau là [quyền tổng đốc](/w/index.php?title=Quy%E1%BB%81n_t%E1%BB%95ng_%C4%91%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) hoặc *quyền tuyệt đối*. Mặc dù Galatia được coi là một vùng đất tốt cho việc tuyển binh và Cappadocia đã có một vài đơn vị quân trợ chiến, phần lớn quân đội của ông đến từ [8] [Syria](/wiki/Syria_(T%E1%BB%89nh_La_M%C3%A3)), trong đó một nửa số đơn vị đồn trú ở Syria bao gồm bốn quân đoàn và một số đơn vị quân trợ chiến đã được chuyển đến dưới sự chỉ huy của ông. [[9]](#cite_note-Annales-xiii-8-9)
Ban đầu, người La Mã đã hy vọng có thể giải quyết tình hình bằng các biện pháp ngoại giao: cả Corbulo và
[Ummidius Quadratus](/w/index.php?title=Ummidius_Quadratus&action=edit&redlink=1), thống đốc của Syria, đều phái sứ thần tới chỗ Vologases, đề xuất rằng ông ta sẽ giao nộp con tin, như là phong tục trong quá trình đàm phán, và để bảo đảm sự tin tưởng Bản thân Vologases lúc này lại đang phải bận tâm bởi cuộc nổi loạn của [10] [Vardanes](/w/index.php?title=Vardanes_II_c%E1%BB%A7a_Parthia&action=edit&redlink=1)-con trai ông-mà đã buộc ông ta phải cho triệt thoái quân đội khỏi Armenia và sẵn sàng tuân theo việc này Một giai đoạn trì hoãn đã xảy ra ngay sau đó, trong khi vấn đề Armenia vẫn đang trong tình trạng lấp lửng. Corbulo đã sử dụng giai đoạn tạm lắng này để khôi phục lại kỷ luật và tình trạng sẵn sàng chiến đấu của quân đội, vốn đã suy giảm trong giai đoạn thái bình ở phương Đông. [[11]](#cite_note-11) Theo [[12]](#cite_note-12) [Tacitus](/wiki/Tacitus), Corbulo đã cho thải hồi tất cả người lính đã già hoặc ốm yếu, và bắt toàn bộ quân đội ở trong lều suốt những mùa đông khắc nghiệt của [cao nguyên Anatolia](/w/index.php?title=Cao_nguy%C3%AAn_Anatolia&action=edit&redlink=1)để họ thích nghi những trận tuyết rơi ở Armenia, cùng với đó là thi hành kỷ luật nghiêm ngặt, xử tử bất kì ai đào ngũ. Tuy nhiên, cũng vào lúc này ông cũng tỏ ra quan tâm đến họ bằng cách thường xuyên có mặt giữa những người lính của mình, và chia sẻ những khó khăn của họ. [[13]](#cite_note-13)
Trong khi đó,
[Tiridates](/w/index.php?title=Tiridates&action=edit&redlink=1) được sự ủng hộ từ người anh trai của mình, đã từ chối đến Roma, và thậm chí tham gia vào các cuộc hành quân chống lại những người Armenia mà ông coi là trung thành với Roma. Tình trạng căng thẳng ngày càng gia tăng và cuối cùng vào đầu mùa xuân 58, chiến tranh đã nổ ra. [14]
## La Mã tấn công[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&action=edit§ion=3)]
Corbulo đã đặt một số lượng lớn những đơn vị quân trợ chiến của mình trong một hệ thống các pháo đài gần biên giới Armenia dưới quyền một cựu
*, Paccius Orfitus. Bất tuân mệnh lệnh của Corbulo, ông ta sử dụng một số primus pilus* [alae](/w/index.php?title=Alae&action=edit&redlink=1)kỵ binh trợ chiến vừa mới đến để phát động cuộc tấn công chống lại người Armenia, vốn dường như không chuẩn bị. Trong sự kiện này, cuộc tấn công của ông ta đã thất bại, và thậm chí đạo quân bại trận còn gây nên sự hoảng sợ giữa các đơn vị đồn trú trong những pháo đài khác. Đó là một điềm rủi khởi đầu cho một chiến dịch, và Corbulo đã nghiêm trị những người sống sót cùng viên chỉ huy của họ. [[15]](#cite_note-Annales-xiii-36-15) [[15]](#cite_note-Annales-xiii-36-15)
Bất chấp điềm rủi này, Corbulo lúc này đã sẵn sàng. Ông đã có ba quân đoàn mà ông có thể tùy ý sử dụng (
[III Gallica](/wiki/Legio_III_Gallica) cùng [VI Ferrata](/w/index.php?title=Legio_VI_Ferrata&action=edit&redlink=1) từ Syria và [IV Scythica](/wiki/Legio_IV_Scythica)), ngoài ra còn có thêm một số lượng lớn quân trợ chiến và quân đồng minh từ các quốc gia chư hầu phía Đông như vua [16] [Aristobulus](/w/index.php?title=Aristobulus_c%E1%BB%A7a_Chalcis&action=edit&redlink=1)của [Tiểu Armenia](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%83u_Armenia&action=edit&redlink=1)và [Polemon II của Pontos](/wiki/Polemon_II_c%E1%BB%A7a_Pontos). Tình hình lúc này lại có nhiều thuận lợi hơn nữa cho người La Mã: Vologases phải đối mặt với một cuộc khởi nghĩa nghiêm trọng của [người Hyrcania](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hyrcania&action=edit&redlink=1)ở khu vực biển Caspian cũng như những cuộc xâm nhập của [người Dahae](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Dahae)và [Sacae](/w/index.php?title=Sacae&action=edit&redlink=1), những bộ lạc du mục đến từ Trung Á, và vì vậy ông ta không thể hỗ trợ cho người em trai mình . [[14]](#cite_note-Annales-xiii-37-14)
Cho tới lúc này, chiến tranh chủ yếu là cuộc chạm trán nhỏ dọc theo biên giới La Mã-Armenia. Corbulo đã cố gắng bảo vệ cho các khu định cư của những người Armenia thân La Mã khỏi bị tấn công, và đồng thời trả thù những người ủng hộ Parthia. Cho rằng Tiridates tránh những trận chiến lớn, Corbulo liền chia nhỏ lực lượng của mình để họ có thể tấn công nhiều nơi cùng một lúc, và chỉ thị cho các đồng minh của mình, vua
[Antiochus IV của Commagene](/wiki/Antiochus_IV_c%E1%BB%A7a_Commagene) và [Pharasmanes I của Iberia](/w/index.php?title=Pharasmanes_I_c%E1%BB%A7a_Iberia&action=edit&redlink=1) tấn công Armenia từ lãnh thổ của họ. Ngoài ra, ông cũng thiết lập một liên minh với [người Moschoi](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Moschoi&action=edit&redlink=1), một bộ lạc sống ở tây bắc Armenia. [[14]](#cite_note-Annales-xiii-37-14)
Tiridates đã phản ứng bằng cách phái sứ thần tới hỏi rằng tại sao ông ta bị tấn công, khi mà con tin đã được giao nộp. Về điều này, Corbulo nói lại rằng ông ta phải có được sự thừa nhận của Nero cho ngôi vua của mình.
Cuối cùng, cả hai bên đã nhất trí về một cuộc gặp mặt. Tiridates tuyên bố rằng ông sẽ đem theo 1.000 người đến cuộc gặp mặt và ngụ ý rằng Corbulo nên đem theo số người tương đương như vậy "trong trang phục hòa bình, không có giáp trụ và mũ sắt". Tacitus cho rằng Tiridates dự định sẽ áp đảo người La Mã, vì kỵ binh Parthia sẽ luôn vượt trội hơn bộ binh La Mã với quân số tương đương trong mọi trường hợp [14] Nhằm phô trương lực lượng, Corbulo quyết định đem theo phần lớn quân đội của mình, không chỉ [[17]](#cite_note-Annales-xiii-38-17) *VI Ferrata*mà còn 3.000 lính từ *III Gallica*cộng với cả quân trợ chiến .Tiridates cũng đã xuất hiện tại địa điểm theo thoả thuận, nhưng khi nhìn thấy những người La Mã trong trang phục chiến đấu chỉnh tề, ông đã dần trở nên ngờ vực ý định của họ, ông cũng đã không đến gần hơn và rút lui ngay trong đêm [[17]](#cite_note-Annales-xiii-38-17) Tiridates sau đó dùng đến đến một chiến thuật vốn đã được sử dụng hiệu quả một thế kỷ trước với [[18]](#cite_note-autogenerated1-18) [Marcus Antonius](/wiki/Marcus_Antonius): ông đã phái quân đội tấn công các tuyến đường tiếp tế của quân đội La Mã, mà kéo dài qua các ngọn núi ngược trở lại [Trapezus](/w/index.php?title=Trapezus&action=edit&redlink=1)ở trên bờ biển Đen. Tuy nhiên họ đã thất bại khi mà người La Mã đã chú tâm vào việc bảo vệ các tuyến đường núi bằng một loạt các pháo đài. [[19]](#cite_note-19)
### Sự thất thủ của Artaxata[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&action=edit§ion=4)]
Lúc này, Corbulo quyết định trực tiếp tấn công vào những thành trì kiên cố của Tiridates. Không chỉ vì chúng là công cụ giúp cho việc kiểm soát các vùng đất xung quanh cùng với nguồn thu cho ngân khố và binh lính mà còn là một mối đe dọa mà họ có thể sử dụng để buộc Tiridates phải mạo hiểm giao chiến, vì theo lời của nhà sử học A. Goldsworthy, "một vị vua mà không bảo vệ thần dân trung thành với mình [...] thì sẽ đánh mất thanh thế".
Corbulo và cấp dưới của ông đã tấn công thành công ba trong số các pháo đài, bao gồm cả Volandum (có thể ngày nay là [20] [Iğdir](/wiki/I%C4%9Fd%C4%B1r)), " pháo đài kiên cố nhất đất nước " theo Tacitus, chỉ trong vòng một ngày với số thương vong tối thiểu, và họ đã tàn sát đơn vị đồn trú của nó. Sợ hãi bởi những gì mà người La Mã có thể làm, một số thành phố và làng mạc đã đầu hàng, và tiếp sau đó người La Mã liền chuẩn bị tiến đánh kinh đô phía bắc của Armenia, [[21]](#cite_note-Southern301-21) [Artaxata](/w/index.php?title=Artaxata&action=edit&redlink=1). [[18]](#cite_note-autogenerated1-18)
Điều này buộc Tiridates phải đối đầu với những người La Mã cùng với quân đội của mình, khi họ tiến đến Artaxata. Quân đội La Mã, sau khi được tăng cường bởi một
[vexillatio](/w/index.php?title=Vexillatio&action=edit&redlink=1) của [X Fretensis](/wiki/Legio_X_Fretensis), đã hành quân theo đội hình hình vuông rỗng với kị binh trợ chiến và lính bộ cung trợ giúp cho các quân đoàn lê dương. Những người lính La Mã hành quân dưới mệnh lệnh nghiêm ngặt đó là không được phá vỡ đội hình, bất kể liên tục bị các kị cung Parthia tấn công thăm dò và giả vờ rút lui hết lần này tới lần khác, họ đã gắn kết với nhau cho đến khi màn đêm buông xuống Trong đêm, Tiridates triệt thoái khỏi kinh thành cùng với quân đội của mình. Cư dân của Artaxata nhanh chóng đầu hàng và họ được phép rời khỏi thành phố mà không bị cản trở nhưng bản thân thành phố đã bị thiêu trụi vì lúc đó người La Mã không thể có đủ quân để đồn trú nó. [22] [[23]](#cite_note-23)
### Sự thất thủ của Tigranocerta[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&action=edit§ion=5)]
Vào năm 59, người La Mã đã hành quân về phía nam, hướng tới
[Tigranocerta](/w/index.php?title=Tigranocerta&action=edit&redlink=1), kinh đô thứ hai của Armenia. Trên đường đi, binh lính của Corbulo đã trừng phạt những người chống cự hoặc trốn tránh họ, trong khi lại tỏ ra khoan dung đối với những người đầu hàng. Dưới khí hậu khắc nghiệt và địa hình khô cằn của miền bắc [24] [Lưỡng Hà](/wiki/L%C6%B0%E1%BB%A1ng_H%C3%A0), quân đội La Mã đã bị thiếu lương thực, đặc biệt là nước, cho đến khi họ có thể tới được các vùng đất màu mỡ hơn gần Tigranocerta. Trong thời gian đó, một âm mưu ám sát Corbulo đã được phát hiện và bị dập tắt. Một số quý tộc Armenia vốn đang có mặt tại doanh trại La Mã đã dính líu tới âm mưu này và bị hành quyết. Theo một câu chuyện được Frontinus cung cấp, khi quân đội La Mã đến Tigranocerta, họ phóng cái đầu bị chặt đứt của một trong những người chủ mưu vào thành phố. Tình cờ, nó đã rơi xuống đúng nơi mà hội đồng thành phố đang nhóm họp, họ ngay lập tức quyết định giao nộp thành phố, vì thế mà thành phố đã được tha thứ [[25]](#cite_note-25) Ngay sau đó, một nỗ lực của quân đội Parthia dưới sự chỉ huy của vua Vologases nhằm tiến vào Armenia đã bị chặn lại bởi tay Verulanus Severus, viên tướng chỉ huy của lực lượng quân trợ chiến. [[26]](#cite_note-26) [[27]](#cite_note-Annales-xiv-26-27)
Lúc này, người La Mã đang nắm quyền kiểm soát Armenia, và họ nhanh chóng đưa một vị vua mới lên ngai vàng của nó,
[Tigranes VI](/w/index.php?title=Tigranes_VI&action=edit&redlink=1), hậu duệ cuối cùng của [hoàng gia Cappadocia](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_v%E1%BB%8B_vua_c%E1%BB%A7a_Cappadocia&action=edit&redlink=1). Một số vùng đất ở xa phía tây của Armenia cũng đã được nhượng lại cho các chư hầu của La Mã. Corbulo đã để lại 1.000 lính lê dương cùng với ba [cohort](/wiki/Cohort) quân trợ chiến và hai [alae](/w/index.php?title=Alae&action=edit&redlink=1) kỵ binh(khoảng 3-4,000 người) để hỗ trợ cho vị vua mới, và sau đó ông rút quân về Syria cùng với phần còn lại của quân đội, lúc này ông được trao cho chức Thống đốc của Syria (trong năm 60 SCN) như là một phần thưởng cho chiến thắng của ông. [[27]](#cite_note-Annales-xiv-26-27)
## Parthia phản công[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&action=edit§ion=6)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4e/ParthianHorseman.jpg/200px-ParthianHorseman.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4e/ParthianHorseman.jpg/200px-ParthianHorseman.jpg)
[cataphract](/wiki/Cataphract)cavalry they formed a very effective force that had already annihilated a Roman army at [Carrhae](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Carrhae). [[28]](#cite_note-28)
Người La Mã cũng nhận thức được rằng chiến thắng của họ vẫn còn mong manh, và ngay sau khi vua Parthia dập tắt được cuộc khởi nghĩa của
[người Hyrcania](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hyrcania&action=edit&redlink=1), ông ta sẽ chuyển sự chú ý của mình tới Armenia. Mặc dù bản thân Vologases không muốn mạo hiểm tiến hành một cuộc chiến tranh toàn diện với Roma, nhưng cuối cùng ông cũng bị buộc phải hành động khi Tigranes đột kích tỉnh [Adiabene](/w/index.php?title=Adiabene&action=edit&redlink=1) của người Parthia vào năm 61. Những lời kháng nghị một cách vô cùng giận dữ của [Monobazus](/w/index.php?title=Monobaz_II&action=edit&redlink=1) và cùng với lời cầu xin sự bảo vệ từ nhà vua đã khiến cho Vologases không thể bỏ qua, bởi lẽ uy tín và quyền lực hoàng gia của ông lúc này đang bị đe doạ. Do đó, Vologases vội vàng kí kết một hiệp ước với người Hyrcania để ông ta có thể tự do tiến hành chiến dịch chống lại Roma, và đồng thời ông triệu tập một hội đồng các quý tộc trong vương quốc của mình. Tại đó, ông công khai khẳng định địa vị của Tiridates là vua của Armenia bằng trao một chiếc vương miện cho ông ta. Để đưa em trai của mình quay trở lại ngai vàng Armenia, vua Parthia đã tập hợp một đạo quân kỵ binh tinh nhuệ dưới sự chỉ huy của Monaeses, ngoài ra còn được bổ sung thêm bộ binh đến từ Adiabene. [29] [[30]](#cite_note-30)
Đáp lại, Corbulo phái các quân đoàn
*IV Scythica* và [XII Fulminata](/w/index.php?title=Legio_XII_Fulminata&action=edit&redlink=1) đến Armenia, trong khi ông cắt cử ba quân đoàn khác nằm dưới quyền chỉ huy của mình ( *III Gallica*, *VI Ferrata* và *XV Apollinaris*) vào việc củng cố phòng tuyến [sông Euphrates](/wiki/Euphrates), vì ông sợ rằng người Parthia có thể xâm lược Syria. Đồng thời, ông thỉnh cầu hoàng đế Nero chỉ định một legate riêng rẽ cho Cappadocia, cùng với trách nhiệm tiến hành cuộc chiến tranh ở Armenia. [[31]](#cite_note-31)
### Người Parthia vây hãm Tigranocerta[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&action=edit§ion=7)]
Trong khi đó, Monaeses tiến quân vào Armenia và đến tận chân thành Tigranocerta. Ở bên trong thành phố, Tigranes đã quan tâm đến việc thu thập vật tư từ trước đó, thành phố này còn được củng cố và phòng thủ bởi cả người La Mã và người Armenia. Cuộc vây hãm của người Parthia phần lớn được binh lính người
[Adiabene](/w/index.php?title=Adiabene&action=edit&redlink=1) thực hiện bời vì người Parthia vốn là những lính kỵ binh thì lại không có những kĩ năng như vậy và bản thân họ cũng không muốn tham gia vào việc vây hãm. Cuộc tấn công của người Parthia đã thất bại và họ bị đẩy lùi bởi một cuộc phá vây thành công của người La Mã. [32] Ở thời điểm này, Corbulo phái một sứ thần tới chỗ Vologases, lúc này đang đóng trại cùng với triều đình của ông ta tại [[33]](#cite_note-33) [Nisibis](/w/index.php?title=Nisibis&action=edit&redlink=1), gần Tigranocerta và biên giới La Mã-Parthia. Cuộc bao vây thất bại và việc thiếu cỏ khô cho kỵ binh đã buộc Vologases phải đồng ý rút Monaeses khỏi Armenia Tuy nhiên, người La Mã cũng đồng thời rút khỏi Armenia, và theo Tacitus, điều này đã làm tăng nghi ngờ về động cơ của Corbulo: đã có một số lời bàn tán rằng ông đã đạt được thỏa thuận cùng rút quân với người Parthia, và rằng ông không muốn mạo hiểm danh tiếng của mình bằng cách tiếp tục một cuộc chiến tranh chống lại họ. [[34]](#cite_note-34) Ở một mức nào, một thỏa thuận đình chiến đã được dàn xếp và một sứ thần Parthia cũng đã được phái đến Roma. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán đã không đi đến một hiệp ước nào cả và chiến tranh lại tiếp tục vào mùa xuân năm 62. [[35]](#cite_note-Annales-xv-6-35) [[36]](#cite_note-Annales-xv-7-36)
Trong khi đó,
[Lucius Caesennius Paetus](/w/index.php?title=Lucius_Caesennius_Paetus&action=edit&redlink=1), cựu chấp chính quan của năm 61 SCN đã được phái đến làm legate của Cappadocia. Quân đội đã được phân chia giữa ông ta và Corbulo, trong đó các quân đoàn như *IV Scythica*, *XII Fulminata*, quân đoàn * mới đến và các đội quân trợ chiến từ Pontos, Galatia và Cappadocia sẽ nằm dưới quyền Paetus, trong khi Corbulo giữ lại V Macedonica* *III Gallica*, *VI Ferrata*và *X Fretensis*. Và cũng vì cả hai đều muốn giành lấy vinh quang cho bản thân mình thế nên mối quan hệ giữa hai viên chỉ huy La Mã đã trở nên căng thẳng từ đầu. Đáng chú ý là Corbulo đã giữ lại cho bản thân mình các quân đoàn vốn đã cùng ông tham gia vào các chiến dịch vài năm trước đó, và giao lại cho vị tướng đồng nghiệp của ông những đơn vị có ít kinh nghiệm hơn [[35]](#cite_note-Annales-xv-6-35) Người La Mã đã đưa ra chiến trường một lực lượng đáng kể: chỉ riêng sáu quân đoàn đã là khoảng 30.000 người. Con số chính xác và cách bố trí của các đơn vị quân trợ chiến thì lại không rõ ràng, nhưng cũng đã có bảy [[37]](#cite_note-37) [alae](/w/index.php?title=Alae&action=edit&redlink=1)kị binh và bảy [cohort](/wiki/Cohort)bộ binh chỉ riêng tại Syria, vào khoảng từ 7-9,000 quân. [[38]](#cite_note-38)
### Trận Rhandeia[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&action=edit§ion=8)]
Dù sao Paetus dường như cũng đã tin tưởng vào chiến thắng, và sau khi người Parthia tuyên bố chiến tranh cùng với đó là đánh chiếm Tigranocerta, ông ta đã tự mình xâm lược Armenia,
trong khi Corbulo vẫn ở Syria, tăng cường củng cố hơn nữa hệ thống công sự ở biên giới Euphrates. [39] Paetus chỉ có hai quân đoàn đi cùng với mình, [[40]](#cite_note-Annales-xv-9-40) *IV Scythica*và *XII Fulminata*, và tiến về Tigranocerta. Ông ta đã đánh chiếm được một vài pháo đài nhỏ nhưng do thiếu quân nhu nên sau đó đã buộc phải rút quân về phía tây để trú qua mùa đông. [[36]](#cite_note-Annales-xv-7-36) [[39]](#cite_note-Annales-xv-8-39)
Người Parthia ban đầu dự định xâm lược Syria, nhưng khi mà Corbulo làm ra vẻ đang phô trương sức mạnh quân sự, xây dựng một hạm đội tàu chiến nhỏ hùng mạnh được trang bị máy bắn đá và một cây cầu bắc qua sông Euphrates, cho phép ông thiết lập một chỗ đứng phía bên kia bờ của người Parthia. Người Parthia đã từ bỏ kế hoạch Syria của họ, và chuyển sự chú ý của họ tới Armenia.
Trong khi đó, Paetus lại đã phân tán lực lượng của ông ta và cho phép các sĩ quan của mình nghỉ phép dài hơn, vì vậy mà ông ta đã không hề hay biết rằng người Parthia đang tiến đến. Ngay khi biết được điều đó, ban đầu ông ta đem quân chặn đánh Vologases, nhưng sau khi một đội trinh sát bị đánh bại, ông ta đã hoảng sợ và vội vã rút lui. Paetus đã gửi vợ và con trai của mình tới [40] [Arsamosata](/w/index.php?title=Arsamosata&action=edit&redlink=1), và đã cố gắng để ngăn chặn đà tiến quân của người Parthia bằng cách chiếm đóng các đường đèo của dãy núi Taurus với các phân đội từ quân đội của ông. Tuy nhiên, trong khi làm như vậy, ông ta lại tiếp tục phân tán lực lượng của mình, mà sau đó đã bị người Parthia đánh bại một cách tường tận. Tinh thần của người La Mã đã bị sụt giảm và sự hoảng loạn đã xuất hiện trong toàn quân, và lúc này họ cũng lại đang bị người Parthia bao vây trong một loạt các doanh trại được dựng lên một cách vội vã ở gần Rhandeia. Paetus dường như đã rơi vào tình cảnh vô cùng tuyệt vọng và đã phải gửi thư báo khẩn cấp tới chỗ Corbulo để cho ông ta tới giải cứu mình. [[41]](#cite_note-Annales-xv-10-41) [[42]](#cite_note-Annales-xv-11-42)
Corbulo trong khi đó đã nhận thức được sự nguy hiểm mà người đồng nghiệp của ông đã phải đối mặt, và ông đã đặt một phần quân đội của mình trong tình trạng sẵn sàng, nhưng ông đã không đến hội quân với Paetus, và đã có một số cáo buộc rằng ông cố tình trì hoãn để gặt hái được nhiều vinh quang hơn từ việc giải cứu ông ta
.Tuy nhiên, khi mà những lời cầu cứu đến nơi, ông đã hưởng ứng nó một cách nhanh chóng và hành quân cùng với một nửa của đạo quân Syria, mang theo nhiều quân lương dự trữ được chất đầy trên những con lạc đà. Ông cũng đã sớm tiếp nhận những người lính bị phân tán trong quân đội của Paetus, và tìm cách để tập hợp họ quanh đội quân của mình [41] Nhưng trước khi ông có thể đến giải cứu, Paetus đã đầu hàng: Người Parthia đã nhận thức được rằng đạo quân cứu viện đang đến gần, và vì thế họ ngày càng quấy nhiễu người La Mã, cho đến khi Paetus đã buộc phải gửi một bức thư cho Vologases để tìm kiếm các thỏa thuận [[43]](#cite_note-43) Hiệp ước tiếp theo ngay sau đó là một sự nhục nhã: người La Mã không những phải rút khỏi Armenia mà còn phải giao nộp tất cả các pháo đài họ mà họ chiếm giữ, họ cũng còn phải đồng ý xây dựng một cây cầu bắc qua con sông Arsanias gần đó để cho Vologases có thể băng qua nó trên một con voi và trong niềm hân hoan. [[44]](#cite_note-44) Ngoài ra, quân đội La Mã còn bị người Armenia cướp bóc một cách tự do, họ đã lấy đi cả vũ khí và quần áo của người La Mã mà không phải đối mặt với bất kỳ sự phản kháng nào. [[45]](#cite_note-cassiusdio-lxii-21-45)
Hại đội quân La Mã sau đó đã gặp nhau ở gần
[Melitene](/w/index.php?title=Melitene&action=edit&redlink=1) trên bờ sông Euphrates, và đều trong cảnh đau buồn; trong khi Corbulo than thở vì những thành tựu của ông đã bị hủy hoại, Paetus đã cố gắng thuyết phục ông hãy cố gắng đảo ngược tình hình bằng cách xâm lược Armenia. Tuy nhiên Corbulo từ chối, ông tuyên bố rằng mình không có quyền để làm như vậy, và rằng một trong hai cách quân đội đã kiệt sức và khó có thể tiến hành chiến dịch có hiệu quả. [46] Cuối cùng, Paetus rút về Cappadocia còn Corbulo quay về Syria, tại đây ông đã tiếp đón các sứ thần của Vologases, người đã yêu cầu ông dỡ bỏ cây cầu bắc qua sông Euphrates của mình. Đổi lại, Corbulo yêu cầu người Parthia rút khỏi Armenia. Vologases đã đồng ý điều này, và cả hai bên đều rút hết quân của họ, một lần nữa để mặc cho Armenia trong tình trạng vô chủ nhưng trên thực tế nó lại nằm dưới sự kiểm soát của Parthia, cho đến khi một đoàn sứ thần Parthia có thể du hành đến Roma. [[47]](#cite_note-Annales-xv-17-47) [[47]](#cite_note-Annales-xv-17-47)
## Sự trở lại của Corbulo và hiệp ước hòa bình[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&action=edit§ion=9)]
Trong khi đó, phần lớn thành Roma dường như đã không nhận thức được tình hình thực tế tại Armenia. Tacitus ghi lại một cách gay gắt rằng "những vật kỷ niệm chiến công cho cuộc chiến tranh với người Parthia và các khải hoàn môn đã được dựng lên ở trung tâm của ngọn
[đồi Capitoline](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93i_Capitoline&action=edit&redlink=1)" theo sắc lệnh của viện nguyên lão, ngay cả lúc cuộc chiến tranh vẫn chưa đi đến thời điểm quyết định. Dù ảo tưởng của giới lãnh đạo La Mã có như thế nào đi chăng nữa, chúng đã tan vỡ vào lúc phái đoàn của Parthia đặt chân đến Roma vào mùa xuân năm 63. Những yêu cầu của họ cùng với việc chất vấn các đội trưởng đi theo họ ngay sau đó đã tiết lộ cho Nero và viện nguyên lão biết được quy mô thực sự của thảm họa mà đã bị Paetus che giấu trong những bản thông báo của mình. [48] Tuy nhiên, theo lời của Tacitus, người La Mã đã quyết định "chấp nhận một cuộc chiến tranh nguy hiểm hơn là một nền hòa bình đáng hổ thẹn"; Paetus đã bị triệu hồi, và Corbulo một lần nữa được giao cho phụ trách chiến dịch tiến quân vào Armenia, đặc biệt là cùng với quyền tuyệt đối mà trao cho ông địa vị cao hơn tất cả các thống đốc khác và các vị vua chư hầu ở phía đông. Chức vụ thống đốc Syria của Corbulo sau đó được giao phó cho [[49]](#cite_note-Annales-xv-25-49) [Gaius Cestius Gallus](/w/index.php?title=Cestius_Gallus&action=edit&redlink=1). [[49]](#cite_note-Annales-xv-25-49)
Corbulo đã sắp xếp lại lực lượng của mình, ông cho rút hai quân đoàn bại trận và phải chịu sự nhục nhã là
*IV Scythica* cùng *XII Fulminata* về Syria, để lại quân đoàn *X Fretensis* bảo vệ Cappadocia và đưa những cựu binh của hai quân đoàn *III Gallica* và *VI Ferrata* tới Melitene, tại đây đội quân xâm lược đã được tập hợp. Ông còn bổ sung thêm quân đoàn *V Macedonica*, mà vẫn còn ở Pontus suốt năm trước và không bị ảnh hưởng bởi thất bại, và cả quân đoàn *XV Apollinaris* mới đến, ngoài ra còn có một số lượng lớn quân trợ chiến cùng với các đạo quân của những vị vua chư hầu. [[50]](#cite_note-50)
Sau khi quân đội của ông vượt qua sông Euphrates và theo một con đường được Lucullus mở ra hơn một trăm năm trước, ông đã tiếp đón các sứ thần của cả Tiridates và Vologases. Với việc một lực lượng lớn như vậy đang tiến đến, và nhận thức được tài năng cầm quân của Corbulo, cả hai vị vua nhà Arsaces đều đã phải lo lắng đến việc đàm phán. Corbulo sau đó đã nhắc lại các điều kiện cũ của La Mã: Nếu Tiridates chấp nhận việc được trao vương miện ở Roma, thì sau đó chiến tranh mới có thể được ngăn chặn
Tiridates sẵn sàng đồng ý đàm phán, và Rhandeia, địa điểm diễn ra thất bại của người La Mã vào năm trước đó, đã được thỏa thuận là một nơi gặp gỡ. Đối với người Armenia, nơi này được dự định như một lời nhắc nhở về sức mạnh của họ, trong khi Corbulo đồng ý vì ông hy vọng có thể xóa đi ô nhục trước đó, bằng cách hòa bình hoặc chiến tranh. [51] Khi đó, Corbulo giao cho con trai của Paetus, vốn đang giữ chức vụ là một legate dưới quyền ông, phụ trách một toán quân đi thu thập hài cốt của những người lính la Mã và đảm bảo họ được chôn cất. Vào ngày thích hợp, cả Tiridates và Corbulo, mỗi người mang theo 20 kỵ binh, đã tiến hành cuộc gặp mặt giữa hai bên. [[52]](#cite_note-cassiusdio-lxii-22-52) Tiridates đã đồng ý đến Roma để tìm kiếm sự chấp thuận của Nero cho ngôi vua của mình. [[53]](#cite_note-53)
## Kết quả[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&action=edit§ion=10)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&action=edit§ion=11)] **Bivar (1968), p. 85** [^](#cite_ref-Bivar85_1-0)
- ^
**a** [Bivar (1968), p. 80](#cite_ref-Bivar80_2-1) **ă** **Bivar (1968), p. 76** [^](#cite_ref-Bivar76_3-0)
- ^
**a** [Bivar (1968), p. 79](#cite_ref-Bivar79_4-1) **ă** **Tacitus,** [^](#cite_ref-5) *Annales* [XII.50–51](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_12#50) **Tacitus,** [^](#cite_ref-Annales-xiii-6_6-0) *Annales* [XIII.6](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_13#6) **Tacitus,** [^](#cite_ref-7) *Annales* [XIII.7–8](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_13#7) **Goldsworthy (2007), p. 309** [^](#cite_ref-8) **Tacitus,** [^](#cite_ref-Annales-xiii-8_9-0) *Annales* [XIII.8](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_13#8) **Tacitus,** [^](#cite_ref-10) *Annales* [XIII.9](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_13#9) **Bivar (1968), p. 81** [^](#cite_ref-11) **Goldsworthy (2007), p. 311** [^](#cite_ref-12) **Tacitus,** [^](#cite_ref-13) *Annales* [XIII.35](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_13#35)
- ^
**a** **ă** **â** [Tacitus,](#cite_ref-Annales-xiii-37_14-3) **b** *Annales* [XIII.37](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_13#37)
- ^
**a** [Tacitus,](#cite_ref-Annales-xiii-36_15-1) **ă** *Annales* [XIII.36](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_13#36) **Goldsworthy (2007), p. 312** [^](#cite_ref-16)
- ^
**a** [Tacitus,](#cite_ref-Annales-xiii-38_17-1) **ă** *Annales* [XIII.38](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_13#38)
- ^
**a** [Tacitus,](#cite_ref-autogenerated1_18-1) **ă** *Annales* [XIII.39](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_13#39) **Goldsworthy (2007), p. 314** [^](#cite_ref-19) **Goldsworthy (2007), p. 315** [^](#cite_ref-20) **Southern (2007), p. 301** [^](#cite_ref-Southern301_21-0) **Tacitus,** [^](#cite_ref-22) *Annales* [XIII.40](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_13#40) **Tacitus,** [^](#cite_ref-23) *Annales* [XIII.41](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_13#41) **Tacitus,** [^](#cite_ref-24) *Annales* [XIV.23](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_14#23) **Tacitus,** [^](#cite_ref-25) *Annales* [XIV.24](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_14#24) [^](#cite_ref-26) [Frontinus](/w/index.php?title=Frontinus&action=edit&redlink=1), *Strategemata*, [II.9.5](http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Frontinus/Strategemata/2*.html#9)
- ^
**a** [Tacitus,](#cite_ref-Annales-xiv-26_27-1) **ă** *Annales* [XIV.26](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_14#26) **Goldsworthy (2007), pp. 305–306** [^](#cite_ref-28) **Tacitus,** [^](#cite_ref-29) *Annales* [XV.1](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#1) **Tacitus,** [^](#cite_ref-30) *Annales* [XV.2](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#2) **Goldsworthy (2007), pp. 318–319** [^](#cite_ref-31) **Goldsworthy (2007), p. 319** [^](#cite_ref-32) **Tacitus,** [^](#cite_ref-33) *Annales* [XV.4](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#4) **Tacitus,** [^](#cite_ref-34) *Annales* [XV.5](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#5)
- ^
**a** [Tacitus,](#cite_ref-Annales-xv-6_35-1) **ă** *Annales* [XV.6](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#6)
- ^
**a** [Tacitus,](#cite_ref-Annales-xv-7_36-1) **ă** *Annales* [XV.7](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#7) **Goldsworthy (2007), p. 320** [^](#cite_ref-37) **Sartre (2005), p. 61** [^](#cite_ref-38)
- ^
**a** [Tacitus,](#cite_ref-Annales-xv-8_39-1) **ă** *Annales* [XV.8](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#8)
- ^
**a** [Tacitus,](#cite_ref-Annales-xv-9_40-1) **ă** *Annales* [XV.9](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#9)
- ^
**a** [Tacitus,](#cite_ref-Annales-xv-10_41-1) **ă** *Annales* [XV.10](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#10) **Tacitus,** [^](#cite_ref-Annales-xv-11_42-0) *Annales* [XV.11](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#11) **Tacitus,** [^](#cite_ref-43) *Annales* [XV.12](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#12) **Tacitus,** [^](#cite_ref-44) *Annales* [XV.13–14](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#13) **Cassius Dio,** [^](#cite_ref-cassiusdio-lxii-21_45-0) *Historia Romana* [LXII.21](http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/62*.html#21) **Tacitus,** [^](#cite_ref-46) *Annales* [XV.16](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#16)
- ^
**a** [Tacitus,](#cite_ref-Annales-xv-17_47-1) **ă** *Annales* [XV.17](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#17) **Tacitus,** [^](#cite_ref-48) *Annales* [XV.18](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#18)
- ^
**a** [Tacitus,](#cite_ref-Annales-xv-25_49-1) **ă** *Annales* [XV.25](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#25) **Tacitus,** [^](#cite_ref-50) *Annales* [XV.26](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#26) **Tacitus,** [^](#cite_ref-51) *Annales* [XV.27](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#27) **Cassius Dio,** [^](#cite_ref-cassiusdio-lxii-22_52-0) *Historia Romana* [LXII.22](http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/62*.html#22) **Tacitus,** [^](#cite_ref-53) *Annales* [XV.28](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#28)
## Nguồn[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&action=edit§ion=12)]
### Nguồn chính[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&action=edit§ion=13)] [Tacitus](/wiki/Tacitus), *.* [Annales](/w/index.php?title=Annals_(Tacitus)&action=edit&redlink=1) [Translation based on Alfred John Church and William Jackson Brodribb (1876)](//en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)). [Cassius Dio](/w/index.php?title=Cassius_Dio&action=edit&redlink=1), *Historia Romana*. [Loeb Classical Library edition (1925)](http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/62*.html#23)
### Nguồn phụ[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_La_M%C3%A3-Parthia_(N%C4%83m_58-63)&action=edit§ion=14)]
- Bivar, H.D.H (1968).
[“The Political History of Iran under the Arsacids: Continuation of conflict with Rome over Armenia”](http://books.google.com/books?id=Ko_RafMSGLkC&pg=PA124&dq=Severus,+Ardashir&ei=_EQTSPaZBJHCyQS03tSBCA&sig=2KtkBSoqidkjzcqEuJRCX_OUl2w#PPR7,M1). Trong William Bayne Fisher, Ilya Gershevitch, Ehsan Yarshater, R. N. Frye, J. A. Boyle, Peter Jackson, Laurence Lockhart, Peter Avery, Gavin Hambly, Charles Melville. *The Cambridge History of Iran*. Cambridge University Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-521-20092-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-521-20092-X).
- Farrokh, Kaveh (2007).
[“Parthia from Mark Antony to the Alan Invasions”](http://books.google.com/books?id=p7kltwf9yrwC&dq=Lazica,+545&source=gbs_summary_s&cad=0). *Shadows in the Desert: Ancient Persia at War*. Osprey Publishing. [ISBN](/wiki/ISBN) [1-84603-108-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1-84603-108-7).
- Goldsworthy, Adrian (2007). “Imperial legate: Corbulo and Armenia”.
*In the name of Rome: The men who won the Roman Empire*. Phoenix. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-7538-1789-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-7538-1789-6).
- Sartre, Maurice; translated by: Porter, Catherine & Rawlings, Elizabeth (2005).
*The Middle East Under Rome*. Harvard University Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-674-01683-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-674-01683-5).
- Shotter, David (2005).
*Nero - Second Edition*. Routledge. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-415-31942-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-415-31942-0)Kiểm tra giá trị
|isbn=(
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_isbn)).
- Southern, Pat (2007).
*The Roman Army: A Social and Institutional History*. Oxford University Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-19-532878-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-19-532878-3).
- Wheeler, Everett L. (2007). “The Army and the
*Limes*in the East”. Trong Gardiner, Robert. *A Companion to the Roman Army*. [Blackwell Publishing](/w/index.php?title=Blackwell_Publishing&action=edit&redlink=1)Ltd. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-1-4051-2153-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-1-4051-2153-8).

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


markdown:
# Nghèo ở Việt Nam
[Chuẩn nghèo Việt Nam](/w/index.php?title=Chu%E1%BA%A9n_ngh%C3%A8o_Vi%E1%BB%87t_Nam&redirect=no))
Tỷ lệ hộ nghèo ở Việt Nam năm 2002, theo chuẩn quốc gia của Việt Nam là 12,9%, còn theo chuẩn của Liên Hiệp Quốc là 29% trong đó tỷ lệ hộ đói là 10,87%.
[ Dựa theo [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [chỉ số nghèo tổng hợp](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ngh%C3%A8o_t%E1%BB%95ng_h%E1%BB%A3p&action=edit&redlink=1)(tiếng Anh: *Human Poverty Index-HPI*), Việt Nam xếp hạng 41 trên 95 nước năm 2004. [Theo báo cáo của Oversea Development Institute, Việt Nam là nước đạt được nhiều thành tựu trong lĩnh vực xóa đói giảm nghèo. *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [[1]](#cite_note-dantri-1)
## Mục lục
[§](#Chu.E1.BA.A9n_ngh.C3.A8o_Vi.E1.BB.87t_Nam)Chuẩn nghèo Việt Nam[ [sửa](/w/index.php?title=Ngh%C3%A8o_%E1%BB%9F_Vi%E1%BB%87t_Nam&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ngh%C3%A8o_%E1%BB%9F_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit§ion=1)] **Chuẩn nghèo Việt Nam** là một tiêu chuẩn để đo lường mức độ [nghèo](/wiki/Ngh%C3%A8o) của các hộ dân tại [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Chuẩn này khác với chuẩn nghèo bình quân trên thế giới. Theo quyết định của [thủ tướng chính phủ](/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) Việt Nam 170/2005/QĐ-TTg ký ngày 08 Tháng 07 năm 2005 về việc ban hành chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006 - 2010: [[2]](#cite_note-chuanng-2)
|“||”|
Tính theo ngoại kim thì chuẩn nghèo của Việt Nam là 15
[Mỹ kim](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9)/tháng cho mỗi gia đình. [[3]](#cite_note-3)
Cho đến năm
[2009](/wiki/2009), theo chuẩn nghèo trên, cả nước Việt Nam hiện có khoảng 2 triệu hộ nghèo, đạt tỷ lệ 11% dân số. Tuy nhiên, trên diễn đàn [4] [Quốc hội Việt Nam](/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam), rất nhiều đại biểu cho rằng tỷ lệ hộ nghèo giảm không phản ánh thực chất vì số người nghèo trong xã hội không giảm, thậm chí còn tăng do tác động của [lạm phát](/wiki/L%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t)(khoảng 40% kể từ khi ban hành chuẩn nghèo đến nay) và do là suy giảm kinh tế. Theo chuẩn trên, nhiều hộ nghèo thoát nghèo nhưng vẫn không đủ sống và do đời sống khó khăn nên rất nhiều người muốn còn được thuộc diện nghèo mãi để còn nhận các khoản hỗ trợ như như vay vốn ưu đãi, [[4]](#cite_note-VnE180110-4) [bảo hiểm y tế](/wiki/B%E1%BA%A3o_hi%E1%BB%83m_y_t%E1%BA%BF)..... Phó thủ tướng [[4]](#cite_note-VnE180110-4) [Nguyễn Sinh Hùng](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Sinh_H%C3%B9ng)cho rằng không thể duy trì chuẩn nghèo 200.000-260.000 đồng như hiện nay mà cần rà sát và ban hành chuẩn nghèo mới cho năm 2011. Ngày 30 tháng 01 năm 2011, Quyết định Số 09/2011/QĐ-TTg ban hành chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo áp dụng cho giai đoạn 2011- 2015: [[4]](#cite_note-VnE180110-4)
1. Hộ nghèo ở nông thôn là hộ có mức thu nhập bình quân từ 400.000 đồng/người/tháng (từ 4.800.000 đồng/người/năm) trở xuống.
2. Hộ nghèo ở thành thị là hộ có mức thu nhập bình quân từ 500.000 đồng/người/tháng (từ 6.000.000 đồng/người/năm) trở xuống.
3. Hộ cận nghèo ở nông thôn là hộ có mức thu nhập bình quân từ 401.000 đồng đến 520.000 đồng/người/tháng.
4. Hộ cận nghèo ở thành thị là hộ có mức thu nhập bình quân từ 501.000 đồng đến 650.000 đồng/người/tháng.
Kết quả rà soát nghèo mới nhât (năm 2013), tỷ lệ hộ nghèo năm 2013 là 7,8% (giảm 1,8% so với cuối năm 2012), tỷ lệ hộ cận nghèo 6,32% (giảm 0,25% so với cuối năm 2012).
[§](#Nguy.C3.AAn_nh.C3.A2n_ngh.C3.A8o_.E1.BB.9F_Vi.E1.BB.87t_Nam)Nguyên nhân nghèo ở Việt Nam[ [sửa](/w/index.php?title=Ngh%C3%A8o_%E1%BB%9F_Vi%E1%BB%87t_Nam&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ngh%C3%A8o_%E1%BB%9F_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit§ion=2)]
Có nhiều quan điểm về nguyên nhân gây ra nghèo đói ở Việt Nam nhưng nói chung nghèo đói ở Việt Nam có nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan như sau
[: [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] **Nguyên nhân lịch sử, khách quan**:
- Việt Nam là một nước nông nghiệp lạc hậu vừa trải qua một cuộc chiến tranh lâu dài và gian khổ, cơ sở hạ tầng bị tàn phá, ruộng đồng bị bỏ hoang, bom mìn, nguồn nhân lực chính của các hộ gia đình bị sút giảm do mất mát trong chiến tranh, thương tật, hoặc phải xa gia đình để tham gia chiến tranh, học tập cải tạo trong một thời gian dài.
- Chính sách nhà nước thất bại: sau khi thống nhất đất nước việc áp dụng chính sách tập thể hóa nông nghiệp, cải tạo công thương nghiệp và chính sách giá lương tiền đã đem lại kết quả xấu cho nền kinh tế vốn đã ốm yếu của Việt Nam làm suy kiệt toàn bộ nguồn lực của đất nước và hộ gia đình ở nông thôn cũng như thành thị, lạm phát tăng cao có lúc lên đến 700% năm.
- Hình thức sở hữu: việc áp dụng chế độ sở hữu toàn dân, sở hữu nhà nước và tập thể của các tư liệu sản xuất chủ yếu trong một thời gian dài đã làm thui chột động lực sản xuất.
- Việc huy động nguồn lực nông dân quá mức, ngăn sông cấm chợ đã làm cắt rời sản xuất với thị trường, sản xuất nông nghiệp đơn điệu, công nghiệp thiếu hiệu quả, thương nghiệp tư nhân lụi tàn, thương nghiệp quốc doanh thiếu hàng hàng hóa làm thu nhập đa số bộ phận giảm sút trong khi dân số tăng cao.
- Lao động dư thừa ở nông thôn không được khuyến khích ra thành thị lao động, không được đào tạo để chuyển sang khu vực công nghiệp, chính sách quản lý bằng
[hộ khẩu](/wiki/H%E1%BB%99_kh%E1%BA%A9u)đã dùng biện pháp hành chính để ngăn cản nông dân di cư, nhập cư vào thành phố.
- Thất nghiệp tăng cao trong một thời gian dài trước thời kỳ đổi mới do nguồn vốn đầu tư thấp và thiếu hệu quả vào các công trình thâm dụng vốn của Nhà nước.
**Nguyên nhân chủ quan**: sau 20 năm đổi mới đến năm 2005 kinh tế đã đạt được một số thành tựu nhưng số lượng người nghèo vẫn còn đông, có thể lên đến 26% (4,6 triệu hộ) do các nguyên nhân khác như sau:
- Sai lệch thống kê: do điều chỉnh chuẩn nghèo của Chính phủ lên cho gần với chuẩn nghèo của thế giới (1USD/ngày) cho các nước đang phát triển làm tỷ lệ nghèo tăng lên.
- Việt Nam là nước nông nghiệp đến năm 2004 vẫn còn 74,1% dân sống ở nông thôn trong khi tỷ lệ đóng góp của nông nghiệp trong tổng sản phẩm quốc gia thấp. Hệ số Gini là 0,42 và hệ số chênh lệch là 8,1 nên bất bình đẳng cao trong khi thu nhập bình quân trên đầu người còn thấp.
- Người dân còn chịu nhiều rủi ro trong cuộc sống, sản xuất mà chưa có các thiết chế phòng ngừa hữu hiệu, dễ tái nghèo trở lại như: thiên tai, dịch bệnh, sâu hại, tai nạn lao động, tai nạn giao thông, thất nghiệp, rủi ro về giá sản phẩm đầu vào và đầu ra do biến động của thị trường thế giới và khu vực như khủng hoảng về dầu mỏ làm tăng giá đầu vào, rủi ro về chính sách thay đổi không lường trước được, rủi ro do hệ thống hành chính kém minh bạch, quan liêu, tham nhũng.
- Nền kinh tế phát triển không bền vững, tăng trưởng tuy khá nhưng chủ yếu là do nguồn vốn đầu tư trực tiếp, vốn ODA, kiều hối, thu nhập từ dầu mỏ trong khi nguồn vốn đầu tư trong nước còn thấp. Tín dụng chưa thay đổi kịp thời, vẫn còn ưu tiên cho vay các doanh nghiệp nhà nước có hiệu quả thấp, không thế chấp, môi trường sớm bị hủy hoại, đầu tư vào con người ở mức cao nhưng hiệu quả còn hạn chế, số lượng lao động được đào tạo đáp ứng nhu cầu thị trường còn thấp, nông dân khó tiếp cận tín dụng ngân hàng nhà nước,
- Ở Việt Nam, sự nghèo đói và HIV/AIDS tiếp tục phá hủy từng kết cấu của tuổi thơ. Các em không được thừa hưởng quyền có một tuổi thơ được thương yêu, chăm sóc và bảo vệ trong mái ấm gia đình hoặc được khích lệ phát triển hết khả năng của mình. Khi trưởng thành và trở thành cha mẹ, đến lượt con cái các em có nguy cơ bị tước đoạt các quyền đó vì các hiểm họa đối với tuổi thơ lặp lại từ thế hệ này sang thế hệ khác.
- Sự chênh lệch lớn giữa các vùng miền, thành thị và nông thôn, giữa các dân tộc cao.
- Môi trường sớm bị hủy hoại trong khi đa số người nghèo lại sống nhờ vào nông nghiệp.
- Hiệu năng quản lý chính phủ thấp.
- Đặc điểm cố hữu của
[người Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t): Lười nhác, bê tha, ăn xổi, trông chờ, tư duy nông nghiệp lạc hậu, hạn hẹp, tầm nhìn ngắn, suy nghĩ phó thác, cầu may, tỵ nạnh, thờ ơ, làm việc thiếu hiệu quả, năng suất lao động thấp, quản lý kém, không có tư duy kinh doanh, bạc nhược, thiếu ý chí vươn lên, thiếu tự tin, thiếu bản lĩnh làm giàu, ham mê cờ bạc, rượu chè, xay xỉn và các thú vui khác...
[§](#Ch.C3.ADnh_s.C3.A1ch_x.C3.B3a_.C4.91.C3.B3i_gi.E1.BA.A3m_ngh.C3.A8o_v.C3.A0_.C4.91.C3.A1nh_gi.C3.A1)Chính sách xóa đói giảm nghèo và đánh giá[ [sửa](/w/index.php?title=Ngh%C3%A8o_%E1%BB%9F_Vi%E1%BB%87t_Nam&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ngh%C3%A8o_%E1%BB%9F_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit§ion=3)]
Vào đầu thập niên 1990, chính phủ Việt Nam đã phát động chương trình Xóa đói giảm nghèo cùng với lời kêu gọi của
[Ngân hàng thế giới](/wiki/Nh%C3%B3m_Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). [UNDP](/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) cho rằng mặc dù Việt Nam đã đạt được tăng trưởng kinh tế bền vững và kết quả giảm tỷ lệ nghèo rất ấn tượng, song vẫn còn tồn tại tình trạng nghèo cùng cực ở một số vùng. Để đạt được các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ (MDG), Việt Nam cần phải giải quyết tình trạng nghèo cùng cực. [[5]](#cite_note-5)
[§](#Th.C3.A0nh_qu.E1.BA.A3_x.C3.B3a_.C4.91.C3.B3i_gi.E1.BA.A3m_ngh.C3.A8o_.E1.BB.9F_Vi.E1.BB.87t_Nam)Thành quả xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam[ [sửa](/w/index.php?title=Ngh%C3%A8o_%E1%BB%9F_Vi%E1%BB%87t_Nam&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ngh%C3%A8o_%E1%BB%9F_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit§ion=4)]
Tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh của Việt Nam trong suốt thập kỷ 1990 đã có tác động quan trọng đến việc xoá đói giảm nghèo và phát triển xã hội.
[[6]](#cite_note-6)
Tỷ lệ người nghèo, tính theo
[chuẩn nghèo quốc tế](/w/index.php?title=Chu%E1%BA%A9n_ngh%C3%A8o_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1), đã giảm liên tục từ hơn 60% vào năm 1990, xuống 58% vào năm 1993, 37% vào năm 1998, 32% vào năm 2000, 29% vào năm 2002 và còn 18,1% vào năm 2004.
Hiện tại (2006) có khoảng 10,8% số hộ được xếp vào loại thiếu ăn (nghèo lương thực) theo chuẩn nghèo quốc tế.
Căn cứ vào
[chuẩn nghèo quốc gia](/wiki/Ngh%C3%A8o_%E1%BB%9F_Vi%E1%BB%87t_Nam#Chu.E1.BA.A9n_ngh.C3.A8o_Vi.E1.BB.87t_Nam) do [Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội](/wiki/B%E1%BB%99_Lao_%C4%91%E1%BB%99ng_-_Th%C6%B0%C6%A1ng_binh_v%C3%A0_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_(Vi%E1%BB%87t_Nam)) ban hành, tỷ lệ hộ nghèo đã giảm từ hơn 30% năm 1990, 30% vào năm 1992, 15,7% năm 1998 xuống xấp xỉ 17% vào năm 2001(2,8 triệu hộ) và 10% năm 2000.
Theo chuẩn nghèo của chương trình xóa đói giảm nghèo quốc gia, đầu năm 2000 có khoảng 2,8 triệu hộ nghèo, chiếm 17,2% tổng số hộ trong cả nước, chủ yếu tập trung vào các vùng nông thôn. Các vùng nông thôn miền núi, vùng sâu, vùng xa và vùng người dân tộc thiểu số, tỷ lệ nghèo cao hơn con số trung bình này nhiều. Có tới 64% số người nghèo tập trung ở vùng núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên và Duyên hải miền trung. Cũng theo chuẩn nghèo quốc gia năm 2002 còn 12,9% hộ nghèo và tỷ lệ nghèo lương thực ước lượng 10.87%.
Từ năm 1992 đến 2004, tỷ lệ đói nghèo ở Việt Nam đã giảm từ 30% xuống còn 8,3%. Tính đến tháng 12-2004, trên địa bàn cả nước có 2 tỉnh và thành phố cơ bản không còn hộ nghèo theo tiêu chuẩn; có 18 tỉnh tỷ lệ nghèo chiếm 3-5%; 24 tỉnh có tỷ lệ nghèo chiếm 5-10%... Đáng kể trong chương trình Xóa đói giảm nghèo là những xã nằm trong diện 135 (xã nghèo, xã đặc biệt khó khăn) đã có những thay đổi biến chuyển rõ nét. Nếu năm 1992, có tới 60-70% số xã nghèo trong diện 135, thì đến năm 2004 giảm xuống còn khoảng 20-25%.
Số hộ nghèo của năm 2004 là 1,44 triệu hộ, tỷ lệ nghèo là 8,3%, đến cuối năm 2005 còn khoảng dưới 7% với 1,1 triệu hộ. Như vậy tỷ lệ hộ nghèo năm 2005 đã giảm khoảng 50% so với năm 2000.
Cho đến năm
[2009](/wiki/2009), theo chuẩn nghèo trên, cả nước Việt Nam hiện có khoảng 2 triệu hộ nghèo, đạt tỷ lệ 11% dân số. Tuy nhiên, trên diễn đàn [Quốc hội Việt Nam](/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam), rất nhiều đại biểu cho rằng tỷ lệ hộ nghèo giảm không phản ánh thực chất vì số người nghèo trong xã hội không giảm, thậm chí còn tăng do tác động của [lạm phát](/wiki/L%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t) (khoảng 40% kể từ khi ban hành chuẩn nghèo đến nay) và do là suy giảm kinh tế. [[4]](#cite_note-VnE180110-4) [Chuẩn nghèo quốc gia](/wiki/Ngh%C3%A8o_%E1%BB%9F_Vi%E1%BB%87t_Nam#Chu.E1.BA.A9n_ngh.C3.A8o_Vi.E1.BB.87t_Nam) của Việt Nam hiện nay là gồm những hộ có mức thu nhập bình quân từ 200.000 đến 260.000 đồng/người/tháng.
Mặc dù vậy, nhiều hộ gia đình vừa thoát nghèo vẫn rất dễ rớt trở lại vào cảnh nghèo đói.
**Tốc độ giảm nghèo**không đồng đều giữa các vùng và có xu hướng chậm lại, các hệ số tăng trưởng kinh tế và giảm nghèo từ 1 - 0,7 trong những năm 1992 - 1998, giảm xuống còn khoảng 1 - 0,3 giai đoạn 1998 - 2004. Bình quân trước đó mỗi năm giảm 34 vạn hộ nghèo. **Bất bình đẳng trong thu nhập**:
- Giữa các vùng: tỷ lệ hộ nghèo ở khu vực miền núi vẫn còn cao, gấp từ 1,7 đến 2 lần tỷ lệ hộ nghèo bình quân của cả nước. Tỷ lệ hộ nghèo ở vùng người dân tộc thiểu số trong tổng số hộ nghèo của cả nước có chiều hướng tăng từ 21% năm 1992 lên 36% năm 2005. Tỷ lệ hộ nghèo tập trung chủ yếu ở những vùng khó khăn, có nhiều yếu tố bất lợi như điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, kết cấu hạ tầng thấp kém, trình độ dân trí thấp, trình độ sản xuất manh mún, sơ khai. Ngoài ra, xuất hiện một số đối tượng nghèo mới ở những vùng đang đô thị hóa và nhóm lao động nhập cư vào đô thị, họ thường gặp nhiều khó khăn hơn và phải chấp nhận mức thu nhập thấp hơn lao động sở tại. Đây là những điều kiện cơ bản làm gia tăng yếu tố tái nghèo và tạo ra sự không đồng đều trong tốc độ giảm nghèo giữa các vùng. Các vùng Tây Bắc, Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên có tốc độ giảm nghèo nhanh nhất, song đây cũng là những vùng có tỷ lệ hộ nghèo cao nhất.
- Chênh lệch giũa các nhóm: thu nhập giữa các nhóm giàu và nhóm nghèo có xu hướng gia tăng (tỷ số Ghini giảm), trong những năm gần đây, chênh lệch về thu nhập giữa 20% nhóm giàu và 20% nhóm nghèo từ 4,3 lần năm 1993 lên 8,14 lần năm 2002; chênh lệch giữa 10% nhóm giàu nhất và 10% nhóm nghèo nhất từ 12,5 lần năm 2002, tăng lên 13,5 lần năm 2004; Mức độ nghèo còn khá cao, thu nhập bình quân của nhóm hộ nghèo ở nông thôn chỉ đạt 70% mức chuẩn nghèo mới. Sự gia tăng khoảng cách giàu - nghèo sẽ làm cho tình trạng nghèo tương đối trở nên gay gắt hơn, việc thực hiện các giải pháp để giảm nghèo sẽ càng khó khăn hơn.
[[7]](#cite_note-7) **Sai lệch kết quả thống kê**Căn cứ vào kết quả chính thức điều tra mức sống hộ gia đình năm 2002 và kết quả sơ bộ khảo sát mức sống của hộ gia đình năm 2004, theo chuẩn nghèo quốc gia (2001), [Tổng cục Thống kê](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA&action=edit&redlink=1)đã tính toán và ra thông cáo báo chí về tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo quốc gia mới cho năm 2002 và sơ bộ cho năm 2004. Theo đó, tỷ lệ nghèo năm 2002 của Việt Nam là 23%, năm 2004 là 18,1%, năm 2005 là 8,3%. Nhưng với chuẩn mới từ Quyết định số 170/2005/QĐ –TTg ngày 08 tháng 7 năm 2005 ban hành chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006 - 2010, tỉ lệ hộ nghèo của năm 2005 sẽ tăng từ 8,3% như hiện nay (chuẩn 2001) lên đến trên 26% là khoảng 4,6 triệu hộ. [[8]](#cite_note-8) **Lưu ý** có một số vấn đề đặt ra từ tỷ lệ nghèo năm 2004 là 18,1%: Thứ nhất, tỷ lệ này thấp hơn nhiều so với tỷ lệ 24-25% như nguồn thông tin đã được dùng để xác định mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống còn 15-16% vào năm 2010. Có sự khác biệt lớn như trên chủ yếu do phương pháp tính còn có sự khác nhau về hai mặt.
Một mặt, nguồn thông tin trên đã tính theo mức chi tiêu, chứ không phải là mức thu nhập/người/tháng. Mặt khác, nguồn thông tin trên đã không tính đến tỷ lệ trượt giá của giá tiêu dùng. Chuẩn nghèo mới là chuẩn nghèo tính cho thời kỳ 2006-2010. "200 nghìn, 260 nghìn đồng/người/tháng" là tính theo giá năm 2006 chứ không phải là tính theo giá 2004.
Thứ hai, theo thông cáo báo chí của Tổng cục Thống kê, bên cạnh tỷ lệ nghèo còn thấp (8,6%) của khu vực thành thị, thì khu vực nông thôn tỷ lệ nghèo vẫn còn 21,2% tức là cứ 5 hộ vẫn còn trên 1 hộ nghèo.
Bên cạnh tỷ lệ nghèo còn 6,1% của vùng Đông Nam Bộ và tỷ lệ nghèo còn 12,9% của vùng đồng bằng sông Hồng, thì vùng Tây Bắc vẫn còn tới 46,1%, tức là còn gần một nửa; vùng Bắc Trung Bộ và vùng Tây Nguyên tuy giảm nhanh nhưng vẫn còn gần một phần ba; vùng Đông Bắc vẫn còn 23,2%; vùng Duyên hải Nam Trung Bộ vẫn còn 21,3%; ngay cả vùng ĐBSCL một vựa lúa của cả nước cũng vẫn còn 15,3%.
Phần đông người nghèo ở Việt Nam sống trong hoàn cảnh bị tách biệt về mặt địa lý, dân tộc, ngôn ngữ, xã hội và kinh tế. Kinh nghiệm của các nước khác cho thấy rằng lợi ích thực sự của tăng trưởng kinh tế ít đến được với các nhóm người chịu thiệt thòi này.
Nghèo không chỉ đơn giản là mức thu nhập thấp mà còn thiếu thốn trong việc tiếp cận dịch vụ, như giáo dục, văn hóa, thuốc men, không chỉ thiếu tiền mặt, thiếu những điều kiện tốt hơn cho cuộc sống mà còn thiếu thể chế kinh tế thị trường hiệu quả, trong đó có các thị trường đất đai, vốn và lao động cũng như các thể chế nhà nước được cải thiện có trách nhiệm giải trình và vận hành trong khuôn khổ pháp lý minh bạch cũng như một môi trường kinh doanh thuận lợi. Mức nghèo còn là tình trạng đe dọa bị mất những phẩm chất quý giá, đó là lòng tin và lòng tự trọng.
Báo cáo quốc gia đầu tiên của Việt Nam về tiến độ thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ, được công bố tháng 9 năm 2005 và phân phát tại Hội nghị Thượng đỉnh thế giới năm 2005, cho thấy tình trạng chênh lệch và bất bình đẳng xã hội giữa các vùng, giới tính và nhóm dân cư đang ngày càng gia tăng. Trong khi các vùng đô thị được hưởng lợi nhiều nhất từ các chính sách cải cách và tăng trưởng kinh tế, thì tình trạng nghèo vẫn tồn tại dai dẳng ở nhiều vùng nông thôn của Việt Nam và ở mức độ rất cao ở các vùng dân tộc thiểu số - theo Tổng cục Thống kê là 69,3% vào năm 2002.
Trong thập kỷ tới đây nỗ lực của Việt Nam trong việc hội nhập với nền kinh tế toàn cầu sẽ tạo ra nhiều cơ hội cho sự tăng trưởng, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức đối với sự nghiệp giảm nghèo.
[§](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch)Chú thích[ [sửa](/w/index.php?title=Ngh%C3%A8o_%E1%BB%9F_Vi%E1%BB%87t_Nam&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ngh%C3%A8o_%E1%BB%9F_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit§ion=5)] [^](#cite_ref-dantri_1-0) [Việt Nam tiến bộ chưa từng thấy trong công tác giảm nghèo](http://dantri.com.vn/c36/s36-422545/viet-nam-tien-bo-chua-tung-thay-trong-cong-tac-giam-ngheo.htm)
- ^
**a** **ă** [quyết định của thủ tướng chính phủ về việc ban hành chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006 - 2010](http://laws.dongnai.gov.vn/2001_to_2010/2005/200507/200507080005) **Hayton, Bill.** [^](#cite_ref-3) *Vietnam, Rising Dragon*. New Haven, CT: Yale University Press, 2010. tr 24
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** ['Xin được nghèo hai năm nữa'](http://vnexpress.net/GL/Xa-hoi/2010/01/3BA17DF8/), VnExpress 18/172010 [^](#cite_ref-5) [UNDP kêu gọi thúc đẩy tăng trưởng nhanh chóng và công bằng nhằm tấn công các điểm nghèo đói tại Việt Nam](http://www.undp.org.vn/undpLive/System/Outreach/Newsroom/News-Details?contentId=1679&languageId=4) [^](#cite_ref-6) [Xóa đói giảm nghèo và phát triển xã hội](http://www.undp.org.vn/undpLive/Content/What-We-Do/Focus-Areas/Poverty-Reduction-and-Social-Development?languageId=4) [^](#cite_ref-7) [Xóa đói, giảm nghèo ở nước ta-thành tựu, thách thức và giải pháp(15/02/2006 08:17)](http://www.mof.gov.vn/Default.aspx?tabid=612&ItemID=30906) [^](#cite_ref-8) [Xây dựng chuẩn nghèo mới giai đoạn 2006-2010](http://www.vneconomy.com.vn/vie/index.php?param=article&catid=0905&id=050524091356)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Apache

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

Content-Encoding: gzip

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

Connection: close

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1055 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


markdown:
# Greenleaf, Kansas
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Greenleaf, Kansas
|—
| —
|
|[39°43′42″B 96°58′44″T / 39,7283°B 96,9789°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Greenleaf%2C_Kansas¶ms=39.7283_N_-96.9789_E_type:city(331)_region:US-KS_globe:earth) [Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Kansas](/wiki/Kansas) [Quận](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Kansas&action=edit&redlink=1) [Quận Washington](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Washington,_Kansas) **Dân số**(2010) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-6](/wiki/UTC-6)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) **CDT**( [UTC-5](/wiki/UTC-5)) **Greenleaf** là một [thành phố](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_t%E1%BA%A1i_Hoa_K%E1%BB%B3) thuộc [quận Washington](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Washington,_Kansas), tiểu bang [Kansas](/wiki/Kansas), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Năm 2010, dân số của xã này là 331 người. [[1]](#cite_note-1)
## Dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Greenleaf,_Kansas&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Greenleaf,_Kansas&action=edit§ion=1)]
Dân số các năm:
- Năm 2000: 357 người
- Năm 2010: 331 người
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Greenleaf,_Kansas&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Greenleaf,_Kansas&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [“2010 Census Gazetteer Files”](http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazetteer2010.html). [Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3). Truy cập ngày 14 tháng 10 năm 2012.

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


markdown:
# Maneki Neko
|Bài viết này cần thêm
|**Maneki Neko** ( [kanji](/wiki/Kanji): *招き猫* [hiragana](/wiki/Hiragana) *まねきねこ*, có thể hiểu là *Mèo vẫy gọi*, chữ 招 âm Hán-Việt là Chiêu, chữ 猫 là Miêu[neko ねこ],có thể hiểu là Chiêu tài miêu Maneki Neko) là một loại tượng phổ biến ở Nhật (gốc) và những nước đông năm Á, thường được làm bằng gốm, được cho là mang lại may mắn cho chủ nhân của nó. Đó là hình tượng một chú [mèo](/wiki/M%C3%A8o) đang vẫy gọi bằng một chân trước, thường được đặt ở cửa ra vào ở các của hàng, nhà hàng, cửa hàng trò chơi điện tử và các dịch vụ kinh doanh khác. Vài loại tượng Maneki neko điện tử có gắn pin ở bên trong có thể vẫy chân chầm chậm để mời mọc khách. Ngoài ra hình tượng Maneki Neko còn được dùng để làm móc khóa, ống heo, máy điều hòa... [Đền Gotoku](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%81n_Gotoku&action=edit&redlink=1) được xem là nơi xuất xứ nguyên gốc của Maneki Neko.
## Đặc điểm cơ bản[
[sửa](/w/index.php?title=Maneki_Neko&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maneki_Neko&action=edit§ion=1)]
### Điệu bộ[
[sửa](/w/index.php?title=Maneki_Neko&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maneki_Neko&action=edit§ion=2)]
Đối với người phương Tây, điệu bộ của Maneki Neko giống như đưa chân lên xuống hơn là vẫy tay ra hiệu. Điều này cũng giống như người Việt Nam muốn gọi ai đó thì úp lòng bàn tay xuống khi ra hiệu muốn ai đó đi về phía mình, trong khi người phương Tây lại ngửa lòng bàn tay lên khi ra hiệu.
Đôi khi Maneki Neko còn được làm vẫy chân trái hoặc cả hai chân trước. Sự quan trọng của việc vẫy bên trái hay bên phải tùy thuộc vào thời gian và địa điểm. Người ta tin rằng vẫy chân trái sẽ rước được nhiều khách hàng, còn vẫy chân phải sẽ mang lại may mắn và tài lộc. Nhưng vẫn có những ý kiến trái ngược nhau về vấn đề này.
### Vòng cổ, yếm, và chuông[
[sửa](/w/index.php?title=Maneki_Neko&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maneki_Neko&action=edit§ion=3)]
Maneki Neko thường có vài thứ trang trí ở xung quanh cổ. Nó có thể là khăn quàng cổ, nhưng thông dụng nhất vẫn là vòng cổ, chuông và yếm để trang trí. Những thứ trang trí này có nhiều khả năng là bắt chước của trang phục phổ biến cho mèo trong các hộ gia đình giàu có trong thời kỳ Edo.
### Đồng tiền[
[sửa](/w/index.php?title=Maneki_Neko&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maneki_Neko&action=edit§ion=4)]
Maneki Neko đôi khi được thể hiện cầm một đồng tiền vàng cổ của Nhật Bản (được gọi là koban), được sử dụng trong suốt thời kỳ Edo. Một đồng Koban có giá trị một ryō (両, Hán-Việt: lạng), điển hình thì Maneki Neko giữ một đồng vàng Koban trị giá
**mười triệu lượng** (千万両 (せんまんりょう), Hán-Việt: thiên vạn lượng).
### Vật liệu[
[sửa](/w/index.php?title=Maneki_Neko&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maneki_Neko&action=edit§ion=5)]
Maneki Neko thường được làm bằng gốm. Tuy nhiên nó cũng có thể được làm bằng nhiều vật liệu khác nhau từ nhựa, đến gỗ, giấy bồi cho đến đất sét. Một số tượng Maneki Neko đắt tiền có thể làm bằng vàng. Còn loại chuyển động được đa phần làm từ nhựa.
|
|![]()
[Maneki Neko](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:maneki_neko?uselang=vi)
|
|
|Khác
||Nhóm
|

X-Cache: cp1065 hit (1), cp1054 frontend miss (0)


markdown:
# Medusa
|Bài viết này cần thêm
|
|
|
Các vị thần Các anh hùng Chủ đề liên quan
Trong
[thần thoại Hy Lạp](/wiki/Th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i_Hy_L%E1%BA%A1p), **Medusa** là một con [quỷ](/wiki/Qu%E1%BB%B7) trong ba chị em quỷ có tên chung là Gorgon gồm [Stheno](/w/index.php?title=Stheno&action=edit&redlink=1), [Euryale](/w/index.php?title=Euryale&action=edit&redlink=1) và Medusa. Trong số ba chị em lũ quỷ này thì Medusa là con quỷ hung dữ nhất và cũng là con quỷ trẻ nhất, có thể đánh chết được, còn hai con kia thì bất tử. Chúng là con gái của Phorkix, cháu của Pôngtôx và Kêtô, chắt của Ôkêanôx...
### Medusa trong thần thoại Hy Lạp[
[sửa](/w/index.php?title=Medusa&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Medusa&action=edit§ion=1)]
Trong phiên bản truyền thuyết cuối cùng viết về Medusa, viết bởi nhà thơ người La Mã
[Ovid](/wiki/Ovid) (Metamorphoses 4.770) Trước kia Medusa đã từng là một người phụ nữ xinh đẹp, có mái tóc bồng bềnh cực kì quyến rũ. Vì thế Medusa đã tự mãn cho rằng mình còn đẹp hơn nữ thần [Athena](/wiki/Athena). Sắc đẹp của Medusa đã thu hút [Poseidon](/wiki/Poseidon). Khi [Poseidon](/wiki/Poseidon) theo đuổi, Medusa chạy đến đền thờ Athena và nghĩ rằng nữ thần sẽ bảo vệ cô, nhưng chẳng có gì xảy ra cả. [Poseidon](/wiki/Poseidon) đã hãm hiếp Medusa trong đền thờ của nữ thần (các phiên bản khác cho là Medusa tự nguyện, Poseidon và Medusa đã đến đền thờ Athena để ân ái, khiến Athena tức giận). Cô ta cầu xin Athena nhưng nữ thần chẳng làm gì cả. Và để chắc chắn không có chuyện như vậy nữa, Athena biến nàng thành nữ quỷ với một cái nhìn có thể biến tất cả các sinh vật sống thành đá. Athena biến mái tóc tuyệt đẹp của Medusa thành rắn. Tay của Medusa làm bằng [đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng), móng sắc hơn dao. (Có dị bản cho rằng nhan sắc của Medusa không hề thay đổi, chỉ có tóc biến thành rắn và ánh mắt biến người thành đá. Xét trên phương diện khuôn mặt thì Medusa vẫn là người khá xinh đẹp). Medusa trở thành nữ quỷ khủng khiếp nhất, chẳng ai còn dám đến gần Medusa. Nhưng Medusa không bao giờ làm hại phụ nữ.
### Cái Chết[
[sửa](/w/index.php?title=Medusa&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Medusa&action=edit§ion=2)]
Hầu hết các phiên bản, Medusa bị giết bởi người anh hùng
[Perseus](/wiki/Perseus), con của [thần Dớt](/wiki/Zeus). Trong cuộc chinh phục của mình, Perseus được các vị thần ban tặng: tấm khiên của Athena, Đôi dép có cánh của Hermes, một thanh kiếm từ Hephaestus và khả năng tàng hình từ Hades. Medusa là người duy nhất trong ba con quỷ Gorgon, vì vậy Perseus có thể giết chết Medusa bằng cách nhìn hình ảnh phản chiếu qua tấm khiên của Athena. Lúc đó, Medusa đang mang thai của Poseidon. Khi Perseus chặt đầu Medusa, một con ngựa có cánh ( [Pegasus](/w/index.php?title=Pegasus&action=edit&redlink=1)) và chiến binh vàng ( [Chrysaor](/w/index.php?title=Chrysaor&action=edit&redlink=1)) bay ra từ cổ Medusa. Hạ được Medusa, Perseus lập được một chiến công lớn, mở đầu cho sự nghiệp anh hùng của mình. Perseus sử dụng đầu Medusa như một thứ vũ khí trước khi trả lại cho Athena. Athena gắn đầu Medusa lên tấm khiên của mình.
### Medusa trong nghệ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=Medusa&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Medusa&action=edit§ion=3)]
Từ xa xưa, Medusa đã là nguồn cảm hứng trong các tác phẩm nghệ thuật. Trong đó có thể thấy:
- - Hình ảnh Medusa trên ngực áo giáp của
[Alexander Đại đế](/wiki/Alexander_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF)
- - Medusa trên các cột của
[Thánh đường Basilica](/w/index.php?title=Th%C3%A1nh_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_Basilica&action=edit&redlink=1)ở Constantinople.
- - Tác phẩm Medusa (trên vải dầu) của
[Leonardo da Vinci](/wiki/Leonardo_da_Vinci).
Thời hiện đại, Medusa xuất hiện trên lá cờ của Sicily, huy hiệu của Dohalice, Cộng hòa Séc, biểu tượng của hãng thời trang Versace. Medusa còn là biểu tượng của phong trào nữ quyền thế kỉ 20.
-
Huy Hiệu
[Dohalice](/wiki/Dohalice), [Cộng Hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_H%C3%B2a_S%C3%A9c)
-
Nhiều ý kiến mang tính chỉ trích, coi khinh xung quanh nữ quỷ này, nhưng cũng có người theo chủ nghĩa lãng mạn lên tiếng bảo vệ cho Medusa, người phụ nữ có cả sắc đẹp lẫn sự đáng sợ. Medusa giống như là một biểu tượng cho sự phẫn nộ của người phụ nữ.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Medusa&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Medusa&action=edit§ion=4)]
|
|![]()
[Medusa](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Medusa?uselang=vi) [Theoi Project, Medousa & the Gorgones](http://www.theoi.com/Pontios/Gorgones.html)References to Medusa and her sisters in classical literature and art ["Medusa in Myth and Literary History" - English.uiuc.edu](http://www.english.uiuc.edu/maps/poets/a_f/bogan/medusamyth.htm) [, by](http://www.infoplease.com/t/lit/shelley/2/5/18.html) *On the Medusa of Leonardo Da Vinci in the Florentine Gallery* [Percy Bysshe Shelley](/wiki/Percy_Bysshe_Shelley) [Ancient coins depicting Medusa](http://rg.ancients.info/medusa/)

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


markdown:
# Quận Macon, Bắc Carolina
|
|Quận Maco, North Carolina
|
|Bản đồ
|
|![]()
Vị trí trong tiểu bang
[North Carolina](/wiki/North_Carolina) ![ Bản đồ Hoa Kỳ có ghi chú đậm tiểu bang North Carolina](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Map_of_USA_NC.svg/200px-Map_of_USA_NC.svg.png)
![ Bản đồ Hoa Kỳ có ghi chú đậm tiểu bang North Carolina](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Map_of_USA_NC.svg/200px-Map_of_USA_NC.svg.png)
Vị trí của tiểu bang North Carolina trong
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) **Thống kê** [Quận lỵ](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_l%E1%BB%B5) [Franklin](/w/index.php?title=Franklin,_B%E1%BA%AFc_Carolina&action=edit&redlink=1) [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)
- Tổng cộng
- Đất
- Nước
519
[mi²](/wiki/D%E1%BA%B7m_vu%C3%B4ng_Anh)(1.344 [km²](/wiki/Km%C2%B2))
516 mi² (1.336 km²)
3 mi² (8 km²), 0,58%
[Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91)
- (
[2000](/wiki/2000))
-
[Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)
29.811
57/mi² (22/km²)
**Website:** [www.maconnc.org](http://www.maconnc.org) **Quận Macon** là một [quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Hoa_K%E1%BB%B3) ở bang [Bắc Carolina](/wiki/B%E1%BA%AFc_Carolina). Dân số năm 2005 là 32.148 người. Quận lỵ đóng ở [Franklin](/w/index.php?title=Franklin,_B%E1%BA%AFc_Carolina&action=edit&redlink=1) . 6
Quận Macon có
[sông Nantahala](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Nantahala&action=edit&redlink=1) (cùng với [Quận Swain, Bắc Carolina](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Swain,_B%E1%BA%AFc_Carolina)). [[1]](#cite_note-1) [[2]](#cite_note-2)
Quận được lập ngày năm 1828 từ phần phía tây của
[quận Haywood](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Haywood,_B%E1%BA%AFc_Carolina). Quận đã được đặt tên theo [Nathaniel Macon](/w/index.php?title=Nathaniel_Macon&action=edit&redlink=1), đại biểu của Bắc Carolina trong [Hạ viện Hoa Kỳ](/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n_Hoa_K%E1%BB%B3) từ năm 1791 đến 1815.
## Mục lục
[§](#.C4.90.E1.BB.8Ba_l.C3.BD)Địa lý[ [sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Macon,_B%E1%BA%AFc_Carolina&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Macon,_B%E1%BA%AFc_Carolina&action=edit§ion=1)]
Theo
[Cục điều tra dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3), quận có tổng diện tích 519 [square miles](/w/index.php?title=Square_mile&action=edit&redlink=1) (1.345 [km²](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng)), trong đó, 516 dặm Anh vuông (1.338 km²) là diện tích đất và 3 dặm Anh vuông (8 km²) trong tổng diện tích (0,58%) là diện tích mặt nước.
[§](#C.C3.A1c_th.E1.BB.8B_tr.E1.BA.A5n)Các thị trấn[ [sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Macon,_B%E1%BA%AFc_Carolina&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Macon,_B%E1%BA%AFc_Carolina&action=edit§ion=2)]
Quận được chia thành 12
[thị trấn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n_(Hoa_K%E1%BB%B3)&action=edit&redlink=1): Burningtown, Cartoogechaye, Cowee, Ellijay, Flats, Franklin, Highlands, Millshoal, Nantahala, Smithbridge, Otto, và Sugarfork.
[§](#C.C3.A1c_qu.E1.BA.ADn_gi.C3.A1p_ranh)Các quận giáp ranh[ [sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Macon,_B%E1%BA%AFc_Carolina&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Macon,_B%E1%BA%AFc_Carolina&action=edit§ion=3)] [Quận Swain, Bắc Carolina](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Swain,_B%E1%BA%AFc_Carolina)- Bắc [Quận Jackson, Bắc Carolina](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Jackson,_B%E1%BA%AFc_Carolina)- Đông [Quận Rabun, Georgia](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Rabun,_Georgia)- Nam [Quận Clay, Bắc Carolina](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Clay,_B%E1%BA%AFc_Carolina)- Tây nam [Quận Cherokee, Bắc Carolina](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Cherokee,_B%E1%BA%AFc_Carolina)- Tây [Quận Graham, Bắc Carolina](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Graham,_B%E1%BA%AFc_Carolina)- Tây bắc
[§](#Th.C3.B4ng_tin_nh.C3.A2n_kh.E1.BA.A9u)Thông tin nhân khẩu[ [sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Macon,_B%E1%BA%AFc_Carolina&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Macon,_B%E1%BA%AFc_Carolina&action=edit§ion=4)]
Theo cuộc
[điều tra dân số](/wiki/%C4%90i%E1%BB%81u_tra_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) tiến hành năm 2 [2000](/wiki/2000), quận này có dân số 29.811 người, 12.828 hộ, và 8.902 gia đình sinh sống trong quận này. [Mật độ dân số](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)là 58 người trên mỗi [dặm Anh vuông](/w/index.php?title=D%E1%BA%B7m_Anh_vu%C3%B4ng&action=edit&redlink=1)(22/km²). Đã có 20.746 đơn vị nhà ở với một mật độ bình quân là 40 trên mỗi dặm Anh vuông (16/km²). Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống tại quận này gồm 97,18% [người da trắng](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7ng_t%E1%BB%99c_(%C4%91i%E1%BB%81u_tra_d%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3)&action=edit&redlink=1), 1,20% [người da đen](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7ng_t%E1%BB%99c_(%C4%91i%E1%BB%81u_tra_d%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3)&action=edit&redlink=1)hoặc [người Mỹ gốc Phi](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7ng_t%E1%BB%99c_(%C4%91i%E1%BB%81u_tra_d%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3)&action=edit&redlink=1), 0,28% [người thổ dân châu Mỹ](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7ng_t%E1%BB%99c_(%C4%91i%E1%BB%81u_tra_d%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3)&action=edit&redlink=1), 0,39% [người gốc châu Á](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7ng_t%E1%BB%99c_(%C4%91i%E1%BB%81u_tra_d%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3)&action=edit&redlink=1), 0,02% [người các đảo Thái Bình Dương](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7ng_t%E1%BB%99c_(%C4%91i%E1%BB%81u_tra_d%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3)&action=edit&redlink=1), 0,31% từ [các chủng tộc khác](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7ng_t%E1%BB%99c_(%C4%91i%E1%BB%81u_tra_d%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3)&action=edit&redlink=1), và 0,63% từ hai hay nhiều chủng tộc. 1,52% dân số là [người Hispanic](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7ng_t%E1%BB%99c_(%C4%91i%E1%BB%81u_tra_d%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3)&action=edit&redlink=1)hoặc [người Latin](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7ng_t%E1%BB%99c_(%C4%91i%E1%BB%81u_tra_d%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3)&action=edit&redlink=1)thuộc bất cứ chủng tộc nào.
Có 12,828 hộ trong đó có 24,80% có con cái dưới tuổi 18 sống chung với họ, 58,50% là những cặp kết hôn sinh sống với nhau, 8,00% có một chủ hộ là nữ không có chồng sống cùng, và 30,60% là không gia đình. 27,00% trong tất cả các hộ gồm các cá nhân và 13,60% có người sinh sống một mình và có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn. Quy mô trung bình của hộ là 2,28 còn quy mô trung bình của gia đình là 2,74,
Phân bố độ tuổi của cư dân sinh sống trong huyện là 20,30% dưới độ tuổi 18, 6,10% từ 18 đến 24, 23,20% từ 25 đến 44, 27,90% từ 45 đến 64, và 22,40% người có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn. Độ tuổi trung bình là 45 tuổi. Cứ mỗi 100 nữ giới thì có 92,10 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ giới có độ tuổi 18 và lớn hơn thì, có 88,40 nam giới.
Thu nhập bình quân của một hộ ở quận này là $32.139, và thu nhập bình quân của một gia đình ở quận này là $37.381, Nam giới có thu nhập bình quân $28.113 so với mức thu nhập $20.081 đối với nữ giới.
[Thu nhập bình quân đầu người](/wiki/Thu_nh%E1%BA%ADp_b%C3%ACnh_qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A7u_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) của quận là $18.642, Khoảng 8,80% gia đình và 12,60% dân số sống dưới [ngưỡng nghèo](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%A1ng_ngh%C3%A8o), bao gồm 16,00% những người có độ tuổi 18 và 11,80% là những người 65 tuổi hoặc già hơn.
[§](#Tham_kh.E1.BA.A3o)Tham khảo[ [sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Macon,_B%E1%BA%AFc_Carolina&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Macon,_B%E1%BA%AFc_Carolina&action=edit§ion=5)]
[§](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)Liên kết ngoài[ [sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Macon,_B%E1%BA%AFc_Carolina&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Macon,_B%E1%BA%AFc_Carolina&action=edit§ion=6)]
|
|![]()
[Quận Macon, Bắc Carolina](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Macon_County,_North_Carolina?uselang=vi) [Macon County government official website](http://maconnc.org) **Macon County North Carolina Profile with photos** **Macon County Online Journal with photos** [Union Academy website](http://www.mcsk-12,org/)


markdown:
# Sân bay Dumatubin
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [05°39′41″N 132°43′53″Đ / 5,66139°N 132,73139°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=S%C3%A2n_bay_Dumatubin¶ms=05_39_41_S_132_43_53_E_type:airport)
|Sân bay Dumatubin|
|
|
WAPL
|Vị trí|
|Độ cao||3
|[[1]](#cite_note-1) **Sân bay Dumatubin** ( [IATA](/wiki/M%C3%A3_s%C3%A2n_bay_IATA): **LUV**, [ICAO](/wiki/M%C3%A3_s%C3%A2n_bay_ICAO): **WAPL**) là một sân bay ở [Langgur](/w/index.php?title=Langgur&action=edit&redlink=1), [quần đảo Kai](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Kai), in the [Maluku](/w/index.php?title=Maluku_(province)&action=edit&redlink=1) province of [Indonesia](/wiki/Indonesia). Đây là sân bay hỗn hợp quân sự và dân sự, đường băng dài 1950 m bề mặt [bê tông](/wiki/B%C3%AA_t%C3%B4ng).
[§](#C.C3.A1c_h.C3.A3ng_h.C3.A0ng_kh.C3.B4ng_v.C3.A0_c.C3.A1c_tuy.E1.BA.BFn_.C4.91i.E1.BB.83m)Các hãng hàng không và các tuyến điểm[ [sửa](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Dumatubin&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Dumatubin&action=edit§ion=1)]
Hiện tại có các hãng hàng không sau đang hoạt động tại sân bay này:
[§](#Tham_kh.E1.BA.A3o)Tham khảo[ [sửa](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Dumatubin&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Dumatubin&action=edit§ion=2)] **Dữ liệu hàng không thế giới** [^](#cite_ref-1) [thông tin về sân bay cho WAPL](http://worldaerodata.com/wad.cgi?airport=WAPL) [^](#cite_ref-2) [các điểm đến Langgur](http://www.farecompare.com/flights/Langgur-LUV/city.html)tại FareCompare.com
[§](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)Liên kết ngoài[ [sửa](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Dumatubin&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Dumatubin&action=edit§ion=3)] [Sân bay Dumatubin](http://wikimapia.org/#y=-5.6616&x=132.7314&z=15&l=0&m=a)trên trang [WikiMapia](/wiki/WikiMapia) [Thông tin về WAPL](http://gc.kls2.com/airport/WAPL)ở Great Circle Mapper. Dữ liệu được cập nhật lần cuối vào tháng 10 năm 2006.
- ASN
[lịch sử tai nạn của LUV](http://aviation-safety.net/database/airport/airport.php?id=LUV) **: Java** [Bandung - BDO](/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Husein_Sastranegara)| [Jakarta - CGK](/wiki/S%C3%A2n_bay_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Soekarno-Hatta)| [Jakarta - HLP](/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Halim_Perdanakusuma)| [Semarang - SRG](/wiki/S%C3%A2n_bay_Achmad_Yani)| [Surabaya - SUB](/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Juanda)| [Surakarta - SOC](/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Adisumarmo)| [Yogyakarta - JOG](/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Adisucipto) **:** [Sumatra](/wiki/Sumatra) [Banda Aceh - BTJ](/wiki/S%C3%A2n_bay_Sultan_Iskandarmuda)| [Bandar Lampung - TKG](/wiki/S%C3%A2n_bay_Radin_Inten_II)| [Batam - BTH](/wiki/S%C3%A2n_bay_Hang_Nadim)| [Padang - PDG](/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Minangkabau)| [Medan - MES](/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Polonia)| [Palembang - PLM](/wiki/S%C3%A2n_bay_Sultan_Mahmud_Badaruddin_II)| [Pekanbaru - PKU](/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Sultan_Syarif_Qasim_II)| [Tanjung Pinang - TNJ](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Kijang&action=edit&redlink=1) **:** [Kalimantan](/wiki/Kalimantan) [* |](/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Samarinda) **Samarinda Sungai Siring** [Balikpapan - BPN](/wiki/S%C3%A2n_bay_Sultan_Aji_Muhamad_Sulaiman)| [Banjarmasin - BDJ](/wiki/S%C3%A2n_bay_Syamsudin_Noor)| [Palangkaraya - PKY](/wiki/S%C3%A2n_bay_Tjilik_Riwut)| [Pontianak - PNK](/wiki/S%C3%A2n_bay_Supadio)| [Tarakan - TRK](/wiki/S%C3%A2n_bay_Juwata)| [Temindung](/wiki/S%C3%A2n_bay_Temindung) **:** [Sulawesi](/wiki/Sulawesi) [Kendari - KDI](/wiki/S%C3%A2n_bay_Wolter_Monginsidi)| [Makassar - UPG](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Hasanuddin&action=edit&redlink=1)| [Manado - MDC](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Sam_Ratulangi&action=edit&redlink=1)| [Palu - PLW](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Mutiara&action=edit&redlink=1) **:** [Nusa Tenggara](/wiki/Nusa_Tenggara) [Denpasar - DPS](/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Ngurah_Rai)| [Kupang - KOE](/wiki/S%C3%A2n_bay_El_Tari)| [Mataram - AMI](/wiki/S%C3%A2n_bay_Selaparang) **:** [Maluku](/wiki/Maluku)& [Papua](/wiki/Papua) [Ambon - AMQ](/wiki/S%C3%A2n_bay_Pattimura)| [Biak - BIK](/wiki/S%C3%A2n_bay_Frans_Kaisiepo)| [Jayapura - DJJ](/wiki/S%C3%A2n_bay_Sentani)

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


markdown:
# Thể loại:Sinh 1769
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|[1760](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1760)– [1761](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1761)– [1762](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1762)– [1763](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1763)– [1764](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1764) [1765](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1765)– [1766](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1766)– [1767](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1767)– [1768](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1768)– **1769**
Thể loại này liệt kê những
**người sinh năm 1769** . Xem thêm [những người qua đời năm 1769](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1769). **Về đầu trang** [A](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=A) [B](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=B) [C](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=C) [D](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=D) [E](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=E) [F](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=F) [G](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=G) [H](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=H) [I](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=I) [J](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=J) [K](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=K) [L](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=L) [M](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=M) [N](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=N) [O](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=O) [P](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=P) [Q](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=Q) [R](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=R) [S](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=S) [T](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=T) [U](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=U) [V](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=V) [W](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=W) [X](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=X) [Y](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=Y) [Z](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1769&from=Z)
|
|![]()
[Sinh 1769](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:1769_births?uselang=vi)
## Các trang trong thể loại “Sinh 1769”
21 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 21 trang.
## Các tập tin trong thể loại “Sinh 1769”
Thể loại này gồm tập tin sau.
[Michel ney.jpg](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Michel_ney.jpg)
59 kB

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1052 frontend miss (0)


markdown:
# Winona, Minnesota
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Winona, Minnesota
|Biệt danh: The Island City|
|
|[44°02′52,4″B 91°38′25,58″T / 44,03333°B 91,63333°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Winona%2C_Minnesota¶ms=44_02_52.4_N_91_38_25.58_W_type:city(27069)_region:US-MN) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [44°02′52,4″B 91°38′25,58″T / 44,03333°B 91,63333°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Winona%2C_Minnesota¶ms=44_02_52.4_N_91_38_25.58_W_type:city(27069)_region:US-MN) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Hoa_K%E1%BB%B3) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Minnesota](/wiki/Minnesota) [Quận](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Minnesota&action=edit&redlink=1) [Winona](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Winona,_Minnesota) **Chính quyền** [Thị trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [mi²](/wiki/D%E1%BA%B7m_vu%C3%B4ng)(61.0 [km²](/wiki/1_E9_m%C2%B2)) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) [ft](/wiki/Foot)(200*–380** [m](/wiki/M%C3%A9t)) **Dân số**(2000) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-6](/wiki/UTC-6)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CDT](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-](/w/index.php?title=UTC-&action=edit&redlink=1)) [Mã bưu điện](/wiki/M%C3%A3_ZIP) [Mã điện thoại](/w/index.php?title=M%C3%A3_%C4%91i%E1%BB%87n_tho%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) [507](/w/index.php?title=Area_code_507&action=edit&redlink=1) [Thành phố kết nghĩa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_k%E1%BA%BFt_ngh%C4%A9a&action=edit&redlink=1) [Bytów](/wiki/Byt%C3%B3w)
**Elevation on bluffs
**Website:** [www.cityofwinona-mn.com](http://www.cityofwinona-mn.com/) **Winona, Minnesota** là một [thành phố](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91) và là [quận lỵ](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_l%E1%BB%B5) của [quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Hoa_K%E1%BB%B3) [Winona](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Winona,_Minnesota) thuộc [tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Minnesota](/wiki/Minnesota), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Thành phố có diện tích 61,0 km² với diện tích mặt nước là 13,8 km², dân số theo điều tra dân số năm 2000 của [Cục điều tra dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3) là 27.069 người.

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


markdown:
# courier
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **courier** [/ˈkʊr.i.ɜː/](/wiki/Wiktionary:IPA) [Người](/wiki/ng%C6%B0%E1%BB%9Di)đưa [thư](/wiki/th%C6%B0), [người](/wiki/ng%C6%B0%E1%BB%9Di)đưa [tin tức](/wiki/tin_t%E1%BB%A9c), [người](/wiki/ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [thông tin](/wiki/th%C3%B4ng_tin)(thường dùng để đặt tên báo). *Vietnam*— tin tức Vietnam **Courier** *diplomatic*— người giao thông ngoại giao **courier**
-
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1052 frontend miss (0)