text:
Dương Văn Đức
Dương Văn Đức (1925 – 2000) là một cựu Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Ông được biết đến với vai trò chỉ huy một cuộc đảo chính bất thành nhằm lật đổ tướng Nguyễn Khánh vào ngày 14 tháng 9 năm 1964.
Mục lục
Thân thế binh nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]
Ông sinh năm 1925 tại Thủ Đức, Gia Định, từng tốt nghiệp Trung học Đệ nhị cấp chương trình phổ thông Pháp tại Sài Gòn. Tháng 7 năm 1946, ông theo học tại Trường Võ bị Liên quân Viễn Đông tại Đà Lạt. Bấy giờ, trường chỉ khai giảng một khóa duy nhất, với 16 sĩ quan tốt nghiệp năm 1947, trong đó có đến 10 người về sau trở thành những tướng lĩnh của Việt Nam Cộng hòa. Trong số này, có các sĩ quan trẻ như Nguyễn Khánh, Trần Thiện Khiêm và Lâm Văn Phát, người người về sau có những tác động quan trọng trong sự nghiệp của ông.
Sau khi tốt nghiệp ra trường với cấp bậc Chuẩn úy, ông được bổ về phục vụ trong Chi đội Nhảy dù thuộc Vệ binh Nam phần. Năm 1948, ông được thăng Thiếu úy, đến năm 1949, thăng Trung úy.
Tháng 5 năm 1950, ông được thăng Đại úy và được cử đi du học lớp căn bản sĩ quan bộ binh tại Trường Võ bị Saint Cyr ở Pháp đến tháng 7 năm 1951. Cuối năm 1951, ông được thăng Thiếu tá, chuyển ngạch sang Quân đội Quốc gia Việt Nam và được cử theo học lớp Chỉ huy Chiến thuật tại Hà Nội. Năm 1952, được cử đi du học lớp tham mưu tại Trường Tham mưu Paris Pháp, một năm sau về nước được thăng lên Trung tá.
Tướng trẻ thất thế[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1955, ông được Thủ tướng Ngô Đình Diệm bổ nhiệm làm Chỉ huy trưởng Chiến dịch Tự do tiếp thu Cà Mau kiêm quyền Tỉnh trưởng Sóc Trăng kiêm Chỉ huy trưởng Bảo an Phân khu Sóc Trăng. Cùng năm ông được thăng cấp lên Đại tá Chỉ huy trưởng Chiến dịch Đinh Tiên Hoàng, tấn công lực lượng quân sự của Hoà Hảo đang kiểm soát phần lớn miền Tây Nam Bộ.
Ngày 5 tháng 6 năm 1955, ông chỉ huy binh sĩ tiến chiếm Cái Vồn (Vĩnh Long), phá tan đại bản doanh của tướng Trần Văn Soái (Năm Lửa). Đến ngày 29 tháng 6 năm 1955, ông tiến quân vào núi Ba Chúc, tấn công lực lượng của tướng Lê Quang Vinh (Ba Cụt), tuy nhiên không giành được thắng lợi nhanh chóng. Cố vấn Ngô Đình Nhu sốt ruột và đề nghị Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Ngọc Thơ tìm chỉ huy khác thay thế. Ngày 29 tháng 12 năm 1955, Quốc trưởng Ngô Đình Diệm đã ra lệnh chấm dứt chiến dịch Đinh Tiên Hoàng do ông chỉ huy và cho Đại tá Dương Văn Minh lên thay. Để bù lại đầu năm 1956, Quốc trưởng phong ông lên Thiếu tướng. Khi đó ông mới 31 tuổi và là một sĩ quan mang hàm tướng với tuổi đời trẻ nhất trong Quân đội Việt Nam Cộng hoà.
Tướng Đức biểu lộ bất bình về chuyện chấm dứt công tác một cách đột ngột này. Do đó, ngày 10 tháng 6 năm 1956, ông được cử đi làm Đại sứ Việt Nam Cộng hòa tại Hàn Quốc. Tại đây ông quen và cưới vợ người Đức là nhân viên Tòa Đại sứ Cộng hòa Liên bang Đức tại Hàn Quốc.
Do sự việc này, Tổng thống Diệm đã cách chức và triệu hồi ông về nước, sau đó đưa ông đi học khóa chỉ huy và tham mưu ở Mỹ. Khi về nước, ông được bổ nhiệm vào chức vụ Tổng Thư ký Thường trực Bộ Quốc phòng thay tướng Dương Văn Minh, một chức vụ không có thực quyền.
Sau đó, ông đã có vấn đề cá nhân với Tổng thống Ngô Đình Diệm nên từ chức và sống lưu vong ở Pháp, trước khi trở về sau vụ bắt giữ và sát hại hai anh em Ngô Đình Diệm sau cuộc đảo chính năm 1963.
Đảo chính được mùa[sửa | sửa mã nguồn]
Sau khi về nước, ông được Hội đồng Quân nhân Cách mạng chấp nhận cho tái ngũ với cấp bậc cũ là Thiếu tướng, nhận giữ chức Tham mưu phó Kế hoạch Bộ Tổng tham mưu, phụ tá cho tướng Lê Văn Kim. Tuy nhiên, đến tháng 1 năm 1964, ông tham gia âm mưu đảo chính bởi các tướng Nguyễn Khánh, Trần Thiện Khiêm và Đỗ Mậu. Sau khi cuộc chỉnh lý thành công, ông được thăng hàm Trung tướng và được cử làm Tư lệnh Quân đoàn IV.
Mặc dù vậy, ông tiếp tục tham dự một âm mưu nhằm lật đổ tướng Nguyễn Khánh do tướng Trần Thiện Khiêm cầm đầu. Tuy nhiên, tướng Nguyễn Khánh sớm phát hiện, ngay lập tức đẩy tướng Trần Thiện Khiêm đi làm Đại sứ Việt Nam Cộng hòa tại Đài Loan và cách chức 2 tư lệnh Quân đoàn là Lâm Văn Phát (Quân đoàn III) và Dương Văn Đức (Quân đoàn IV).
Điều này khiến hai người tiến hành một cuộc đảo chính chống lại tướng Nguyễn Khánh. Ngày 13 tháng 9 năm 1964, Trung tướng Dương Văn Đức, Thiếu tướng Lâm Văn Phát và Đại tá Huỳnh Văn Tồn từ Cần Thơ, chỉ huy Quân đoàn 4 về làm binh biến. Thiếu tướng Nguyễn Văn Thiệu trong vai trò tham mưu trưởng liên quân đã yêu cầu tướng Nguyễn Chánh Thi đem quân về dẹp tan cuộc binh biến này. Ban đầu quân đảo chính hầu như chiếm được đô thành Sài Gòn không phải giao chiến, nhưng đã để tướng Khánh trốn thoát được, và sau khi nhóm tướng trẻ nhận được xác nhận hậu thuẫn từ Hoa Kỳ, đã tăng áp lực buộc những kẻ âm mưu đảo chính phải bỏ cuộc.[1]
Ngày 15 tháng 9, tướng Nguyễn Khánh trở về Sài Gòn, tuyên bố cách chức và buộc giải ngũ tướng Dương Văn Đức, Lâm Văn Phát và một số sỹ quan cao cấp chỉ huy đảo chính. Tuy vậy, không ai trong số họ bị bắt giữ và vẫn được tự do. Tại phiên tòa quân sự sau đó, các cáo buộc đã bị hủy bỏ.
Nhưng trớ trêu thay, không lâu sau chính tướng Nguyễn Khánh bị các tướng trẻ buộc phải lưu vong và không bao giờ có thể trở về.
Say tỉnh - tỉnh say[sửa | sửa mã nguồn]
Đảo chính thất bại, bị tước hết quyền lực, dù vẫn được tự do, nhưng ông bị cho là đã bị chấn thương tâm lý nghiêm trọng. Trong những năm sau đó, ông thường xuyên có những biểu hiện rối loạn tâm thần, có những hành vi hoặc phát biểu bôi nhọ các tướng Thiệu - Kỳ. Đầu năm 1966, ông lại bị bắt vì cho rằng đã có những hoạt động chống lại Nội các Chiến tranh của Thiếu tướng Nguyễn Cao Kỳ nhưng sau đó lại được tha với lý do bệnh tâm thần.
Những năm sau đó, tướng Đức sống trong hoàn cảnh túng thiếu, thường xuyên trong trạng thái say rượu, lang thang trên nhiều đường phố Sài Gòn, nhiều lần mắng chửi Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu ở nơi công cộng. Mặc dù vậy, sau khi chế độ Việt Nam Cộng hòa sụp đổ, ông vẫn bị chính quyền mới bắt giữ và đưa đi lưu đày trong 8 năm. Trong thời gian bị lưu đày, ông vẫn thường xuyên có những hành động cũng như phát ngôn bôi nhọ chính quyền mới. Vì vậy, mãi đến ngày 14 tháng 9 năm 1987 ông mới được trả tự do.
Ông mất năm 2000 tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 75 tuổi.
Đời tư[sửa | sửa mã nguồn]
Ông có 2 người vợ:
- Bà Nguyễn Thị Ba, có với ông 3 người con gồm 2 trai, 1 gái.
- Bà Ilse Meyfarth, người Đức, có với ông 3 người con gồm 2 trai, 1 gái. Ly dị với ông năm 1969 và đưa các con trở về Đức.[cần dẫn nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Nguyễn Cao Kỳ, Chúng ta đã thua trận ở Việt Nam như thế nào?. Chương V: 1964: Năm của bảy cuộc đảo chính.
Thư mục[sửa | sửa mã nguồn]
- Jacobs, Seth (2006). Cold War Mandarin: Ngo Dinh Diem and the Origins of America's War in Vietnam, 1950–1963. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield. ISBN 0-7425-4447-8.
- Kahin, George McT. (1979). “Political Polarization in South Vietnam: U.S. Policy in the Post-Diem Period”. Pacific Affairs (Vancouver, British Columbia) 52 (4): 647–73.
- Kahin, George McT. (1986). Intervention: how America became involved in Vietnam. New York City, New York: Knopf. ISBN 0-394-54367-X.
- Karnow, Stanley (1997). Vietnam: A history. New York City, New York: Penguin Books. ISBN 0-670-84218-4.
- Moyar, Mark (2006). Triumph Forsaken: The Vietnam War, 1954–1965. New York City, New York: Cambridge University Press. ISBN 0-521-86911-0.
- Shaplen, Robert (1966). The Lost Revolution: Vietnam 1945–1965. London: Andre Deutsch.
- Tucker, Spencer C. (2000). Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social and Military History. Santa Barbara, California: ABC-CLIO. ISBN 1-57607-040-9.
- Lược Sử QL VNCH _ Trần Ngọc Thống & Hồ Đắc Huân 2011.

markdown:
# Dương Văn Đức
|Bài viết này cần thêm
|**Dương Văn Đức** ( [1925](/wiki/1925) – [2000](/wiki/2000)) là một cựu [Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Trung_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Qu%C3%A2n_l%E1%BB%B1c_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a). Ông được biết đến với vai trò chỉ huy một cuộc đảo chính bất thành nhằm lật đổ tướng [Nguyễn Khánh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Kh%C3%A1nh) vào ngày 14 tháng 9 năm 1964.
## Mục lục
## Thân thế binh nghiệp[
[sửa](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%A9c&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit§ion=1)]
Ông sinh năm 1925 tại Thủ Đức,
[Gia Định](/wiki/Gia_%C4%90%E1%BB%8Bnh), từng tốt nghiệp Trung học Đệ nhị cấp chương trình phổ thông Pháp tại Sài Gòn. Tháng 7 năm 1946, ông theo học tại Trường Võ bị Liên quân Viễn Đông tại Đà Lạt. Bấy giờ, trường chỉ khai giảng một khóa duy nhất, với 16 sĩ quan tốt nghiệp năm 1947, trong đó có đến 10 người về sau trở thành những tướng lĩnh của [Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a). Trong số này, có các sĩ quan trẻ như [Nguyễn Khánh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Kh%C3%A1nh), [Trần Thiện Khiêm](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Thi%E1%BB%87n_Khi%C3%AAm) và [Lâm Văn Phát](/wiki/L%C3%A2m_V%C4%83n_Ph%C3%A1t), người người về sau có những tác động quan trọng trong sự nghiệp của ông.
Sau khi tốt nghiệp ra trường với cấp bậc
[Chuẩn úy](/w/index.php?title=Chu%E1%BA%A9n_%C3%BAy&action=edit&redlink=1), ông được bổ về phục vụ trong Chi đội Nhảy dù thuộc [Vệ binh Nam phần](/w/index.php?title=V%E1%BB%87_binh_Nam_ph%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1). Năm 1948, ông được thăng [Thiếu úy](/wiki/Thi%E1%BA%BFu_%C3%BAy), đến năm 1949, thăng [Trung úy](/wiki/Trung_%C3%BAy).
Tháng 5 năm 1950, ông được thăng
[Đại úy](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_%C3%BAy) và được cử đi du học lớp căn bản sĩ quan bộ binh tại [Trường Võ bị Saint Cyr](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_V%C3%B5_b%E1%BB%8B_Saint_Cyr&action=edit&redlink=1) ở Pháp đến tháng 7 năm 1951. Cuối năm 1951, ông được thăng [Thiếu tá](/wiki/Thi%E1%BA%BFu_t%C3%A1), chuyển ngạch sang [Quân đội Quốc gia Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam) và được cử theo học lớp Chỉ huy Chiến thuật tại Hà Nội. Năm 1952, được cử đi du học lớp tham mưu tại [Trường Tham mưu Paris](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tham_m%C6%B0u_Paris&action=edit&redlink=1) Pháp, một năm sau về nước được thăng lên [Trung tá](/wiki/Trung_t%C3%A1).
## Tướng trẻ thất thế[
[sửa](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%A9c&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit§ion=2)]
Năm 1955, ông được Thủ tướng
[Ngô Đình Diệm](/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m) bổ nhiệm làm Chỉ huy trưởng Chiến dịch Tự do tiếp thu [Cà Mau](/wiki/C%C3%A0_Mau) kiêm quyền Tỉnh trưởng [Sóc Trăng](/wiki/S%C3%B3c_Tr%C4%83ng) kiêm Chỉ huy trưởng Bảo an Phân khu Sóc Trăng. Cùng năm ông được thăng cấp lên [Đại tá](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_t%C3%A1) Chỉ huy trưởng [Chiến dịch Đinh Tiên Hoàng](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_%C4%90inh_Ti%C3%AAn_Ho%C3%A0ng&action=edit&redlink=1), tấn công lực lượng quân sự của Hoà Hảo đang kiểm soát phần lớn miền Tây Nam Bộ.
Ngày
[5 tháng 6](/wiki/5_th%C3%A1ng_6) năm 1955, ông chỉ huy binh sĩ tiến chiếm Cái Vồn ( [Vĩnh Long](/wiki/V%C4%A9nh_Long)), phá tan đại bản doanh của tướng [Trần Văn Soái](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_So%C3%A1i) (Năm Lửa). Đến ngày [29 tháng 6](/wiki/29_th%C3%A1ng_6) năm 1955, ông tiến quân vào núi Ba Chúc, tấn công lực lượng của tướng [Lê Quang Vinh](/wiki/L%C3%AA_Quang_Vinh) (Ba Cụt), tuy nhiên không giành được thắng lợi nhanh chóng. Cố vấn [Ngô Đình Nhu](/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Nhu) sốt ruột và đề nghị Bộ trưởng Nội vụ [Nguyễn Ngọc Thơ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ng%E1%BB%8Dc_Th%C6%A1) tìm chỉ huy khác thay thế. Ngày [29 tháng 12](/wiki/29_th%C3%A1ng_12) năm 1955, Quốc trưởng Ngô Đình Diệm đã ra lệnh chấm dứt chiến dịch Đinh Tiên Hoàng do ông chỉ huy và cho Đại tá [Dương Văn Minh](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Minh) lên thay. Để bù lại đầu năm 1956, Quốc trưởng phong ông lên [Thiếu tướng](/wiki/Thi%E1%BA%BFu_t%C6%B0%E1%BB%9Bng). Khi đó ông mới 31 tuổi và là một sĩ quan mang hàm tướng với tuổi đời trẻ nhất trong Quân đội Việt Nam Cộng hoà.
Tướng Đức biểu lộ bất bình về chuyện chấm dứt công tác một cách đột ngột này. Do đó, ngày
[10 tháng 6](/wiki/10_th%C3%A1ng_6) năm 1956, ông được cử đi làm Đại sứ Việt Nam Cộng hòa tại [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c). Tại đây ông quen và cưới vợ người Đức là nhân viên Tòa Đại sứ [Cộng hòa Liên bang Đức](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Li%C3%AAn_bang_%C4%90%E1%BB%A9c) tại Hàn Quốc.
Do sự việc này, Tổng thống Diệm đã cách chức và triệu hồi ông về nước, sau đó đưa ông đi học khóa chỉ huy và tham mưu ở Mỹ. Khi về nước, ông được bổ nhiệm vào chức vụ Tổng Thư ký Thường trực Bộ Quốc phòng thay tướng
[Dương Văn Minh](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Minh), một chức vụ không có thực quyền.
Sau đó, ông đã có vấn đề cá nhân với Tổng thống Ngô Đình Diệm nên từ chức và sống lưu vong ở Pháp, trước khi trở về sau vụ
[bắt giữ và sát hại hai anh em Ngô Đình Diệm](/wiki/V%E1%BB%A5_b%E1%BA%AFt_gi%E1%BB%AF_v%C3%A0_s%C3%A1t_h%E1%BA%A1i_Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m) sau cuộc đảo chính năm 1963.
## Đảo chính được mùa[
[sửa](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%A9c&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit§ion=3)]
Sau khi về nước, ông được Hội đồng Quân nhân Cách mạng chấp nhận cho tái ngũ với cấp bậc cũ là Thiếu tướng, nhận giữ chức Tham mưu phó Kế hoạch Bộ Tổng tham mưu, phụ tá cho tướng
[Lê Văn Kim](/wiki/L%C3%AA_V%C4%83n_Kim). Tuy nhiên, đến tháng 1 năm 1964, ông tham gia âm mưu đảo chính bởi các tướng [Nguyễn Khánh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Kh%C3%A1nh), [Trần Thiện Khiêm](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Thi%E1%BB%87n_Khi%C3%AAm) và [Đỗ Mậu](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_M%E1%BA%ADu). Sau khi cuộc chỉnh lý thành công, ông được thăng hàm [Trung tướng](/wiki/Trung_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) và được cử làm Tư lệnh Quân đoàn IV.
Mặc dù vậy, ông tiếp tục tham dự một âm mưu nhằm lật đổ tướng Nguyễn Khánh do tướng
[Trần Thiện Khiêm](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Thi%E1%BB%87n_Khi%C3%AAm) cầm đầu. Tuy nhiên, tướng Nguyễn Khánh sớm phát hiện, ngay lập tức đẩy tướng Trần Thiện Khiêm đi làm Đại sứ Việt Nam Cộng hòa tại Đài Loan và cách chức 2 tư lệnh Quân đoàn là [Lâm Văn Phát](/wiki/L%C3%A2m_V%C4%83n_Ph%C3%A1t) (Quân đoàn III) và Dương Văn Đức (Quân đoàn IV).
Điều này khiến hai người tiến hành một cuộc đảo chính chống lại tướng Nguyễn Khánh. Ngày
[13 tháng 9](/wiki/13_th%C3%A1ng_9) năm 1964, Trung tướng Dương Văn Đức, Thiếu tướng [Lâm Văn Phát](/wiki/L%C3%A2m_V%C4%83n_Ph%C3%A1t) và Đại tá [Huỳnh Văn Tồn](/w/index.php?title=Hu%E1%BB%B3nh_V%C4%83n_T%E1%BB%93n&action=edit&redlink=1) từ [Cần Thơ](/wiki/C%E1%BA%A7n_Th%C6%A1), chỉ huy Quân đoàn 4 về làm binh biến. Thiếu tướng [Nguyễn Văn Thiệu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Thi%E1%BB%87u) trong vai trò tham mưu trưởng liên quân đã yêu cầu tướng [Nguyễn Chánh Thi](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%A1nh_Thi) đem quân về dẹp tan cuộc binh biến này. Ban đầu quân đảo chính hầu như chiếm được đô thành [Sài Gòn](/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n) không phải giao chiến, nhưng đã để tướng Khánh trốn thoát được, và sau khi nhóm tướng trẻ nhận được xác nhận hậu thuẫn từ Hoa Kỳ, đã tăng áp lực buộc những kẻ âm mưu đảo chính phải bỏ cuộc. [[1]](#cite_note-1)
Ngày 15 tháng 9, tướng Nguyễn Khánh trở về Sài Gòn, tuyên bố cách chức và buộc giải ngũ tướng Dương Văn Đức, Lâm Văn Phát và một số sỹ quan cao cấp chỉ huy đảo chính. Tuy vậy, không ai trong số họ bị bắt giữ và vẫn được tự do. Tại phiên tòa quân sự sau đó, các cáo buộc đã bị hủy bỏ.
Nhưng trớ trêu thay, không lâu sau chính tướng Nguyễn Khánh bị các tướng trẻ buộc phải lưu vong và không bao giờ có thể trở về.
## Say tỉnh - tỉnh say[
[sửa](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%A9c&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit§ion=4)]
Đảo chính thất bại, bị tước hết quyền lực, dù vẫn được tự do, nhưng ông bị cho là đã bị chấn thương tâm lý nghiêm trọng. Trong những năm sau đó, ông thường xuyên có những biểu hiện rối loạn tâm thần, có những hành vi hoặc phát biểu bôi nhọ các tướng Thiệu - Kỳ. Đầu năm 1966, ông lại bị bắt vì cho rằng đã có những hoạt động chống lại Nội các Chiến tranh của Thiếu tướng Nguyễn Cao Kỳ nhưng sau đó lại được tha với lý do bệnh tâm thần.
Những năm sau đó, tướng Đức sống trong hoàn cảnh túng thiếu, thường xuyên trong trạng thái say rượu, lang thang trên nhiều đường phố Sài Gòn, nhiều lần mắng chửi Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu ở nơi công cộng. Mặc dù vậy, sau khi chế độ Việt Nam Cộng hòa sụp đổ, ông vẫn bị chính quyền mới bắt giữ và đưa đi lưu đày trong 8 năm. Trong thời gian bị lưu đày, ông vẫn thường xuyên có những hành động cũng như phát ngôn bôi nhọ chính quyền mới. Vì vậy, mãi đến ngày
[14 tháng 9](/wiki/14_th%C3%A1ng_9) năm 1987 ông mới được trả tự do.
Ông mất năm 2000 tại
[Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), hưởng thọ 75 tuổi.
## Đời tư[
[sửa](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%A9c&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit§ion=5)]
Ông có 2 người vợ:
- Bà Nguyễn Thị Ba, có với ông 3 người con gồm 2 trai, 1 gái.
- Bà Ilse Meyfarth, người Đức, có với ông 3 người con gồm 2 trai, 1 gái. Ly dị với ông năm 1969 và đưa các con trở về Đức.
[ *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%A9c&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit§ion=6)] [^](#cite_ref-1) [Nguyễn Cao Kỳ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Cao_K%E1%BB%B3), *Chúng ta đã thua trận ở Việt Nam như thế nào?*. Chương V: 1964: Năm của bảy cuộc đảo chính.
## Thư mục[
[sửa](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%A9c&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit§ion=7)]
- Jacobs, Seth (2006).
*Cold War Mandarin: Ngo Dinh Diem and the Origins of America's War in Vietnam, 1950–1963*. Lanham, Maryland: [Rowman & Littlefield](/w/index.php?title=Rowman_%26_Littlefield&action=edit&redlink=1). [ISBN](/wiki/ISBN) [0-7425-4447-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-7425-4447-8). [Kahin, George McT.](/w/index.php?title=George_McTurnan_Kahin&action=edit&redlink=1)(1979). “Political Polarization in South Vietnam: U.S. Policy in the Post-Diem Period”. *(Vancouver, British Columbia)* [Pacific Affairs](/w/index.php?title=Pacific_Affairs&action=edit&redlink=1) **52**(4): 647–73. [Kahin, George McT.](/w/index.php?title=George_McTurnan_Kahin&action=edit&redlink=1)(1986). *Intervention: how America became involved in Vietnam*. New York City, New York: Knopf. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-394-54367-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-394-54367-X). [Karnow, Stanley](/wiki/Stanley_Karnow)(1997). *Vietnam: A history*. New York City, New York: Penguin Books. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-670-84218-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-670-84218-4). [Moyar, Mark](/w/index.php?title=Mark_Moyar&action=edit&redlink=1)(2006). *Triumph Forsaken: The Vietnam War, 1954–1965*. New York City, New York: Cambridge University Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-521-86911-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-521-86911-0).
- Shaplen, Robert (1966).
*The Lost Revolution: Vietnam 1945–1965*. London: [Andre Deutsch](/w/index.php?title=Andre_Deutsch&action=edit&redlink=1).
- Tucker, Spencer C. (2000).
*Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social and Military History*. Santa Barbara, California: [ABC-CLIO](/w/index.php?title=ABC-CLIO&action=edit&redlink=1). [ISBN](/wiki/ISBN) [1-57607-040-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1-57607-040-9).
- Lược Sử QL VNCH _ Trần Ngọc Thống & Hồ Đắc Huân 2011.

X-Cache: cp1066 hit (1), cp1066 frontend miss (0)


text:
Xã Fox, Quận Sullivan, Pennsylvania
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Fox, Quận Sullivan, Pennsylvania)
Xã Fox (tiếng Anh: Fox Township) là một xã thuộc quận Sullivan, tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 358 người.[1]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 8 tháng 10 năm 2012.

markdown:
# Xã Fox, Quận Sullivan, Pennsylvania
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ
[Fox, Quận Sullivan, Pennsylvania](/w/index.php?title=Fox,_Qu%E1%BA%ADn_Sullivan,_Pennsylvania&redirect=no))
|Xã Fox
|
Fox Township
|—
|[Vị trí trong Quận Sullivan, Pennsylvania](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%E1%BA%A3i_l%C3%AAn&wpDestFile=Map_of_Fox_Township,_Sullivan_County,_Pennsylvania_Highlighted.png)
Vị trí trong
[Quận Sullivan](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Sullivan,_Pennsylvania), [Pennsylvania](/wiki/Pennsylvania) ![ Vị trí quận Sullivan trong tiểu bang Pennsylvania ở Hoa Kỳ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Map_of_Pennsylvania_highlighting_Sullivan_County.svg/250px-Map_of_Pennsylvania_highlighting_Sullivan_County.svg.png)
![ Vị trí quận Sullivan trong tiểu bang Pennsylvania ở Hoa Kỳ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Map_of_Pennsylvania_highlighting_Sullivan_County.svg/250px-Map_of_Pennsylvania_highlighting_Sullivan_County.svg.png)
Vị trí quận Sullivan trong tiểu bang Pennsylvania ở Hoa Kỳ
[Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Pennsylvania](/wiki/Pennsylvania) [Quận](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Pennsylvania&action=edit&redlink=1) [Quận Sullivan](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Sullivan,_Pennsylvania) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [EST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_%C4%90%C3%B4ng_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-5](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) **EDT**( [UTC-4](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) **Xã Fox** ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *Fox Township*) là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Hoa_K%E1%BB%B3) thuộc [quận Sullivan](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Sullivan,_Pennsylvania), tiểu bang [Pennsylvania](/wiki/Pennsylvania), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Năm 2010, dân số của xã này là 358 người. [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=X%C3%A3_Fox,_Qu%E1%BA%ADn_Sullivan,_Pennsylvania&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=X%C3%A3_Fox,_Qu%E1%BA%ADn_Sullivan,_Pennsylvania&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“2010 Census Gazetteer Files”](http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazetteer2010.html). [Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3). Truy cập ngày 8 tháng 10 năm 2012.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1066 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=02-Jul-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Mon, 03 Aug 2015 00:00:00 GMT


text:
Hệ thống điều khiển động cơ
1. Lịch sử phát triển[sửa | sửa mã nguồn]
Vào thế kỷ 19, một kỹ sư người Pháp - ông Stevan - đã nghĩ ra cách phun nhiên liệu cho một máy nén khí. Sau đó một thời gian, một người Đức đã cho phun nhiên liệu vào buồng cháy nhưng không mang lại hiệu quả.[cần dẫn nguồn] Đầu thế kỷ 20, người Đức áp dụng hệ thống phun nhiên liệu trong động cơ 4 thì tĩnh tại (nhiên liệu dùng trên động cơ này là dầu hỏa nên hay bị kích nổ và hiệu suất rất thấp). Tuy nhiên, sau đó sáng kiến này đã được ứng dụng thành công trong việc chế tạo hệ thống cung cấp nhiên liệu cho máy bay ở Đức.[cần dẫn nguồn] Đến năm 1966, hãng BOSCH đã thành công trong việc chế tạo hệ thống phun xăng kiểu cơ khí. Trong hệ thống phun xăng này, nhiên liệu được phun liên tục vào trước supap hút nên có tên gọi là K – Jetronic (K- Konstant – liên tục, Jetronic – phun). K – Jetronic được đưa vào sản xuất và ứng dụng trên các xe
Tên tiếng Anh của K-Jetronic là CIS (continuous injection system) đặc trưng cho các hãng xe Châu Âu và có 4 loại cơ bản cho CIS là: K – Jetronic, K –Jetronic – với cảm biến oxy và KE – Jetronic (có kết hợp điều khiển bằng điện tử) hoặc KE – Motronic (kèm điều khiển góc đánh lửa sớm). Do hệ thống phun cơ khí còn nhiều nhược điểm nên đầu những năm 80, BOSCH đã cho ra đời hệ thống phun sử dụng kim phun điều khiển bằng điện. Có hai loại: hệ thống L-Jetronic (lượng nhiên liệu được xác định nhờ cảm biến đo lưu lượng khí nạp) và D-Jetronic (lượng nhiên liệu được xác định dựa vào áp suất trên đường ống nạp). Đến năm 1984, người Nhật (mua bản quyền của BOSCH) đã ứng dụng hệ thống phun xăng L-Jetronic và D-Jetronic trên các xe của hãng Toyota (dùng với động cơ 4A – ELU). Đến năm 1987, hãng Nissan dùng L – Jetronic thay cho bộ chế hòa khí của xe Nissan Sunny.
Song song, với sự phát triển của hệ thống phun xăng, hệ thống điều khiển đánh lửa theo chương trình (ESA – electronic spark advance) cũng được đưa vào sử dụng vào những năm đầu thập kỷ 80. Sau đó, vào đầu những năm 90, hệ thống đánh lửa trực tiếp (DIS – direct ignition system) ra đời, cho phép không sử dụng delco và hệ thống này đã có mặt trên hầu hết các xe thế hệ mới.
Ngày nay, gần như tất cả các ôtô đều được trang bị hệ thống điều khiển động cơ cả xăng và diesel theo chương trình, giúp động cơ đáp ứng được các yêu cầu gắt gao về khí xả và tính tiết kiệm nhiên liệu. Thêm vào đó, công suất động cơ cũng được cải thiện rõ rệt.
Những năm gần đây, một thế hệ mới của động cơ phun xăng đã ra đời. Đó là động cơ phun trực tiếp: GDI (gasoline direct injection). Trong tương lai gần, chắc chắn GDI sẽ được sử dụng rộng rãi.
2. Phân loại và ưu nhược điểm[sửa | sửa mã nguồn]
1. Phân loại Hệ thống phun nhiên liệu có thể được phân loại theo nhiều kiểu.
Nếu phân biệt theo cấu tạo kim phun, ta có 2 loại:
Loại CIS (continuous injection system)
Đây là kiểu sử dụng kim phun cơ khí, gồm 4 loại cơ bản:
Hệ thống K – Jetronic: việc phun nhiên liệu được điều khiển hoàn toàn bằng cơ khí.
Hệ thống K – Jetronic có cảm biến khí thải: có thêm một cảm biến oxy.
Hệ thống KE – Jetronic: hệ thống K-Jetronic với mạch điều chỉnh áp lực phun bằng điện tử.
Hệ thống KE – Motronic: kết hợp với việc điều khiển đánh lửa bằng điện tử.
Loại AFC (air flow controlled fuel injection)
Sử dụng kim phun điều khiển bằng điện. Hệ thống phun xăng với kim phun điện có thể chia làm 2 loại chính:
D-Jetronic (xuất phát từ chữ Druck trong tiếng Đức là áp suất): với lượng xăng phun được xác định bởi áp suất sau cánh bướm ga bằng cảm biến MAP (manifold absolute pressure sensor).
L-Jetronic (xuất phát từ chữ Luft trong tiếng Đức là không khí): với lượng xăng phun được tính toán dựa vào lưu lượng khí nạp lấy từ cảm biến đo gió loại cánh trượt. Sau đó có các phiên bản: LH – Jetronic với cảm biến đo gió dây nhiệt, LU – Jetronic với cảm biến gió kiểu siêu âm…
Nếu phân biệt theo vị trí lắp đặt kim phun, hệ thống phun xăng AFC được chia làm 2 loại:
Loại TBI (Throttle Body Injection) - phun đơn điểm
Hệ thống này còn có các tên gọi khác như: SPI (single point injection), CI (central injection), Mono – Jetronic. Đây là loại phun trung tâm. Kim phun được bố trí phía trên cánh bướm ga và nhiên liệu được phun bằng một hay hai kim phun. Nhược điểm của hệ thống này là tốc độ dịch chuyển của hòa khí tương đối thấp do nhiên liệu được phun ở vị trí xa supap hút và khả năng thất thoát trên đường ống nạp.
Loại MPI (Multi Point Fuel Injection) - phun đa điểm Đây là hệ thống phun nhiên liệu đa điểm, với mỗi kim phun cho từng xylanh được bố trí gần supap hút (cách khoảng 10 – 15 mm). Ống góp hút được thiết kế sao cho đường đi của không khí từ bướm ga đến xylanh khá dài, nhờ vậy, nhiên liệu phun ra được hòa trộn tốt với không khí nhờ xoáy lốc. Nhiên liệu cũng không còn thất thoát trên đường ống nạp. Hệ thống phun xăng đa điểm ra đời đã khắc phục được các nhược điểm cơ bản của hệ thống phun xăng đơn điểm. Tùy theo cách điều khiển kim phun, hệ thống này có thể chia làm 3 loại chính: phun độc lập hay phun từng kim (independent injection), phun nhóm (group injection) hoặc phun đồng loạt (simultaneous injection).
Nếu căn cứ vào đối tượng điều khiển theo chương trình, người ta chia hệ thống điều khiển động cơ ra 3 loại chính: chỉ điều khiển phun xăng (EFI - electronic fuel injection theo tiếng Anh hoặc Jetronic theo tiếng Đức), chỉ điều khiển đánh lửa (ESA - electronic spark advance) và loại tích hợp tức điều khiển cả phun xăng và đánh lửa (hệ thống này có nhiều tên gọi khác nhau: Bosch đặt tên là Motronic, Toyota có tên (TCCS - Toyota Computer Control System), Nissan gọi tên là (ECCS - Electronic Concentrated Control System…) Nhờ tốc độ xử lý của CPU khá cao, các hộp điều khiển động cơ đốt trong ngày nay thường gồm cả chức năng điều khiển hộp số tự động và quạt làm mát động cơ.
Nếu phân biệt theo kỹ thuật điều khiển ta có thể chia hệ thống điều khiển động cơ làm 2 loại: analog và digital. Ở những thế hệ đầu tiên xuất hiện từ 1979 đến 1986, kỹ thuật điều khiển chủ yếu dựa trên các mạch tương tự (analog). Ở các hệ thống này, tín hiệu đánh lửa lấy từ âm bobine được đưa về hộp điều khiển để, từ đó, hình thành xung điều khiển kim phun. Sau đó, đa số các hệ thống điều khiển động cơ đều được thiết kế, chế tạo trên nền tảng của các bộ vi xử lý (digital).
Ưu điểm của hệ thống phun xăng
- Có thể cấp hỗn hợp khí nhiên liệu đồng đều đến từng xylanh.
- Có thể đạt được tỉ lệ khí nhiên liệu chính xác với tất cả các dải tốc độ động cơ.
- Đáp ứng kịp thời với sự thay đổi góc mở bướm ga.
- Khả năng hiệu chỉnh hỗn hợp khí nhiên liệu dễ dàng: có thể làm đậm hỗn hợp khi nhiệt độ thấp hoặc cắt nhiên liệu khi giảm tốc. Hiệu suất nạp hỗn hợp không khí – nhiên liệu cao.
- Do kim phun được bố trí gần supap hút nên dòng khí nạp trên ống góp hút có khối lượng thấp (chưa trộn với nhiên liệu) sẽ đạt tốc độ xoáy lốc cao, nhờ vậy, nhiên liệu sẽ không còn thất thoát trên đường ống nạp và hòa khí sẽ được trộn tốt hơn

markdown:
# Hệ thống điều khiển động cơ
|
|![]()
|
|Bài hoặc đoạn này cần được
Xin hãy giúp
|Bài viết này cần thêm
|
## 1. Lịch sử phát triển[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91i%E1%BB%81u_khi%E1%BB%83n_%C4%91%E1%BB%99ng_c%C6%A1&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91i%E1%BB%81u_khi%E1%BB%83n_%C4%91%E1%BB%99ng_c%C6%A1&action=edit§ion=1)]
Vào thế kỷ 19, một kỹ sư người Pháp - ông Stevan - đã nghĩ ra cách phun nhiên liệu cho một máy nén khí. Sau đó một thời gian, một người Đức đã cho phun nhiên liệu vào buồng cháy nhưng không mang lại hiệu quả.
[ Đầu thế kỷ 20, người Đức áp dụng hệ thống phun nhiên liệu trong động cơ 4 thì tĩnh tại (nhiên liệu dùng trên động cơ này là dầu hỏa nên hay bị kích nổ và hiệu suất rất thấp). Tuy nhiên, sau đó sáng kiến này đã được ứng dụng thành công trong việc chế tạo hệ thống cung cấp nhiên liệu cho máy bay ở Đức. [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [Đến năm 1966, hãng BOSCH đã thành công trong việc chế tạo hệ thống phun xăng kiểu cơ khí. Trong hệ thống phun xăng này, nhiên liệu được phun liên tục vào trước supap hút nên có tên gọi là K – Jetronic (K- Konstant – liên tục, Jetronic – phun). K – Jetronic được đưa vào sản xuất và ứng dụng trên các xe *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
Tên tiếng Anh của K-Jetronic là CIS (continuous injection system) đặc trưng cho các hãng xe Châu Âu và có 4 loại cơ bản cho CIS là: K – Jetronic, K –Jetronic – với cảm biến oxy và KE – Jetronic (có kết hợp điều khiển bằng điện tử) hoặc KE – Motronic (kèm điều khiển góc đánh lửa sớm). Do hệ thống phun cơ khí còn nhiều nhược điểm nên đầu những năm 80, BOSCH đã cho ra đời hệ thống phun sử dụng kim phun điều khiển bằng điện. Có hai loại: hệ thống L-Jetronic (lượng nhiên liệu được xác định nhờ cảm biến đo lưu lượng khí nạp) và D-Jetronic (lượng nhiên liệu được xác định dựa vào áp suất trên đường ống nạp). Đến năm 1984, người Nhật (mua bản quyền của BOSCH) đã ứng dụng hệ thống phun xăng L-Jetronic và D-Jetronic trên các xe của hãng Toyota (dùng với động cơ 4A – ELU). Đến năm 1987, hãng Nissan dùng L – Jetronic thay cho bộ chế hòa khí của xe Nissan Sunny.
Song song, với sự phát triển của hệ thống phun xăng, hệ thống điều khiển đánh lửa theo chương trình (ESA – electronic spark advance) cũng được đưa vào sử dụng vào những năm đầu thập kỷ 80. Sau đó, vào đầu những năm 90, hệ thống đánh lửa trực tiếp (DIS – direct ignition system) ra đời, cho phép không sử dụng delco và hệ thống này đã có mặt trên hầu hết các xe thế hệ mới.
Ngày nay, gần như tất cả các ôtô đều được trang bị hệ thống điều khiển động cơ cả xăng và diesel theo chương trình, giúp động cơ đáp ứng được các yêu cầu gắt gao về khí xả và tính tiết kiệm nhiên liệu. Thêm vào đó, công suất động cơ cũng được cải thiện rõ rệt.
Những năm gần đây, một thế hệ mới của động cơ phun xăng đã ra đời. Đó là động cơ phun trực tiếp: GDI (gasoline direct injection). Trong tương lai gần, chắc chắn GDI sẽ được sử dụng rộng rãi.
## 2. Phân loại và ưu nhược điểm[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91i%E1%BB%81u_khi%E1%BB%83n_%C4%91%E1%BB%99ng_c%C6%A1&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91i%E1%BB%81u_khi%E1%BB%83n_%C4%91%E1%BB%99ng_c%C6%A1&action=edit§ion=2)] **1. Phân loại** Hệ thống phun nhiên liệu có thể được phân loại theo nhiều kiểu.
Nếu phân biệt theo cấu tạo kim phun, ta có 2 loại:
**Loại CIS (continuous injection system)**
Đây là kiểu sử dụng kim phun cơ khí, gồm 4 loại cơ bản:
Hệ thống K – Jetronic: việc phun nhiên liệu được điều khiển hoàn toàn bằng cơ khí.
Hệ thống K – Jetronic có cảm biến khí thải: có thêm một cảm biến oxy.
Hệ thống KE – Jetronic: hệ thống K-Jetronic với mạch điều chỉnh áp lực phun bằng điện tử.
Hệ thống KE – Motronic: kết hợp với việc điều khiển đánh lửa bằng điện tử.
**Loại AFC (air flow controlled fuel injection)**
Sử dụng kim phun điều khiển bằng điện. Hệ thống phun xăng với kim phun điện có thể chia làm 2 loại chính:
D-Jetronic (xuất phát từ chữ Druck trong tiếng Đức là áp suất): với lượng xăng phun được xác định bởi áp suất sau cánh bướm ga bằng cảm biến MAP (manifold absolute pressure sensor).
L-Jetronic (xuất phát từ chữ Luft trong tiếng Đức là không khí): với lượng xăng phun được tính toán dựa vào lưu lượng khí nạp lấy từ cảm biến đo gió loại cánh trượt. Sau đó có các phiên bản: LH – Jetronic với cảm biến đo gió dây nhiệt, LU – Jetronic với cảm biến gió kiểu siêu âm…
Nếu phân biệt theo vị trí lắp đặt kim phun, hệ thống phun xăng AFC được chia làm 2 loại:
Loại TBI (Throttle Body Injection) - phun đơn điểm
Hệ thống này còn có các tên gọi khác như: SPI (single point injection), CI (central injection), Mono – Jetronic. Đây là loại phun trung tâm. Kim phun được bố trí phía trên cánh bướm ga và nhiên liệu được phun bằng một hay hai kim phun. Nhược điểm của hệ thống này là tốc độ dịch chuyển của hòa khí tương đối thấp do nhiên liệu được phun ở vị trí xa supap hút và khả năng thất thoát trên đường ống nạp.
Loại MPI (Multi Point Fuel Injection) - phun đa điểm Đây là hệ thống phun nhiên liệu đa điểm, với mỗi kim phun cho từng xylanh được bố trí gần supap hút (cách khoảng 10 – 15 mm). Ống góp hút được thiết kế sao cho đường đi của không khí từ bướm ga đến xylanh khá dài, nhờ vậy, nhiên liệu phun ra được hòa trộn tốt với không khí nhờ xoáy lốc. Nhiên liệu cũng không còn thất thoát trên đường ống nạp. Hệ thống phun xăng đa điểm ra đời đã khắc phục được các nhược điểm cơ bản của hệ thống phun xăng đơn điểm. Tùy theo cách điều khiển kim phun, hệ thống này có thể chia làm 3 loại chính: phun độc lập hay phun từng kim (independent injection), phun nhóm (group injection) hoặc phun đồng loạt (simultaneous injection).
Nếu căn cứ vào đối tượng điều khiển theo chương trình, người ta chia hệ thống điều khiển động cơ ra 3 loại chính: chỉ điều khiển phun xăng (EFI - electronic fuel injection theo tiếng Anh hoặc Jetronic theo tiếng Đức), chỉ điều khiển đánh lửa (ESA - electronic spark advance) và loại tích hợp tức điều khiển cả phun xăng và đánh lửa (hệ thống này có nhiều tên gọi khác nhau: Bosch đặt tên là Motronic, Toyota có tên (TCCS - Toyota Computer Control System), Nissan gọi tên là (ECCS - Electronic Concentrated Control System…) Nhờ tốc độ xử lý của CPU khá cao, các hộp điều khiển động cơ đốt trong ngày nay thường gồm cả chức năng điều khiển hộp số tự động và quạt làm mát động cơ.
Nếu phân biệt theo kỹ thuật điều khiển ta có thể chia hệ thống điều khiển động cơ làm 2 loại: analog và digital. Ở những thế hệ đầu tiên xuất hiện từ 1979 đến 1986, kỹ thuật điều khiển chủ yếu dựa trên các mạch tương tự (analog). Ở các hệ thống này, tín hiệu đánh lửa lấy từ âm bobine được đưa về hộp điều khiển để, từ đó, hình thành xung điều khiển kim phun. Sau đó, đa số các hệ thống điều khiển động cơ đều được thiết kế, chế tạo trên nền tảng của các bộ vi xử lý (digital).
**Ưu điểm của hệ thống phun xăng**
- Có thể cấp hỗn hợp khí nhiên liệu đồng đều đến từng xylanh.
- Có thể đạt được tỉ lệ khí nhiên liệu chính xác với tất cả các dải tốc độ động cơ.
- Đáp ứng kịp thời với sự thay đổi góc mở bướm ga.
- Khả năng hiệu chỉnh hỗn hợp khí nhiên liệu dễ dàng: có thể làm đậm hỗn hợp khi nhiệt độ thấp hoặc cắt nhiên liệu khi giảm tốc. Hiệu suất nạp hỗn hợp không khí – nhiên liệu cao.
- Do kim phun được bố trí gần supap hút nên dòng khí nạp trên ống góp hút có khối lượng thấp (chưa trộn với nhiên liệu) sẽ đạt tốc độ xoáy lốc cao, nhờ vậy, nhiên liệu sẽ không còn thất thoát trên đường ống nạp và hòa khí sẽ được trộn tốt hơn

X-Cache: cp1055 hit (1), cp1066 frontend miss (0)


text:
Rial Iran
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Rial (tiếng Ba Tư: یال; mã ISO 4217 IRR) là đơn vị tiền tệ chính thức của Iran. Một rial bằng 100 dinar, tuy nhiên đồng rial ngày nay có giá trị quá thấp nên phần lẻ của rial không còn được dùng trong kế toán.
Trên thực tế, ngày nay người Iran sử dụng đơn vị toman có giá trị tương đương 10 rial.
Tiền kim loại đang lưu hành có các mệnh giá: 5, 10, 50, 100, 250, và 500 rial. Đồng 5 và 10 rial vẫn có giá trị lưu hành, nhưng không được phát hành mới nữa.
Tiền giấy đang lưu hành có các mệnh giá: 100, 200, 500, 1000, 2000, 5000, 10.000, 20.000 và 50.000 rial.
Vào ngày 8 tháng 4, 2008, 1 đôla Mỹ đổi được 9.052,5 rial Iran. (Xem tỷ giá hiện hành)
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Phương tiện liên quan tới Tiền Iran tại Wikimedia Commons

markdown:
# Rial Iran
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Rial Iran ریال ایران
(tiếng Ba Tư)
|
|`IRR` ![ Iran](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Flag_of_Iran.svg/23px-Flag_of_Iran.svg.png)
![ Iran](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Flag_of_Iran.svg/23px-Flag_of_Iran.svg.png)
[Iran](/wiki/Iran) [Lạm phát](/wiki/L%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t) *, July 2007 est.* [The World Factbook](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2092.html) [toman](/w/index.php?title=Iranian_toman&action=edit&redlink=1)
(unofficial)
[dinar](/wiki/Dinar_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) [Ký hiệu](/wiki/K%C3%BD_hi%E1%BB%87u_ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Ngân hàng trung ương](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_trung_%C6%B0%C6%A1ng) [Central Bank of Iran](/w/index.php?title=Central_Bank_of_Iran&action=edit&redlink=1) [www.cbi.ir](http://www.cbi.ir) **Rial** ( [tiếng Ba Tư](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ba_T%C6%B0): یال; mã [ISO 4217](/wiki/ISO_4217) **IRR**) là đơn vị tiền tệ chính thức của [Iran](/wiki/Iran). Một rial bằng 100 [dinar](/wiki/Dinar_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)), tuy nhiên đồng rial ngày nay có giá trị quá thấp nên phần lẻ của rial không còn được dùng trong kế toán.
Trên thực tế, ngày nay người Iran sử dụng đơn vị
[toman](/w/index.php?title=Toman&action=edit&redlink=1) có giá trị tương đương 10 rial. [Tiền kim loại](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%81n_kim_lo%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) đang lưu hành có các mệnh giá: 5, 10, 50, 100, 250, và 500 rial. Đồng 5 và 10 rial vẫn có giá trị lưu hành, nhưng không được phát hành mới nữa. [Tiền giấy](/wiki/Ti%E1%BB%81n_gi%E1%BA%A5y) đang lưu hành có các mệnh giá: 100, 200, 500, 1000, 2000, 5000, 10.000, 20.000 và 50.000 rial.
Vào ngày
[8 tháng 4](/wiki/8_th%C3%A1ng_4), 2008, 1 [đôla Mỹ](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) đổi được 9.052,5 rial Iran. ( [Xem tỷ giá hiện hành](http://finance.yahoo.com/currency/convert?amt=1&from=USD&to=IRR&submit=Convert))
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Rial_Iran&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Rial_Iran&action=edit§ion=1)]
Phương tiện liên quan tới
[Tiền Iran](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Money_of_Iran) tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
|
|
· · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · Rial Iran · · · · ·

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


text:
Thể loại:Thực vật được mô tả thế kỷ 21
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Thể loại con
Thể loại này gồm 2 thể loại con sau, trên tổng số 2 thể loại con.
T
- ► Thực vật được mô tả thập niên 2000 (10 t.l.)
- ► Thực vật được mô tả thập niên 2010 (5 t.l.)

markdown:
# Thể loại:Thực vật được mô tả thế kỷ 21
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
## Thể loại con
Thể loại này gồm 2 thể loại con sau, trên tổng số 2 thể loại con.
### T
- ►
[Thực vật được mô tả thập niên 2000](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c_m%C3%B4_t%E1%BA%A3_th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_2000) (10 t.l.)
- ►
[Thực vật được mô tả thập niên 2010](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c_m%C3%B4_t%E1%BA%A3_th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_2010) (5 t.l.)

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


text:
Thiên hà lùn
Thiên hà lùn là một thiên hà nhỏ bao gồm vài tỷ ngôi sao, một số lượng nhỏ so với 200-400 tỉ sao của dải Ngân Hà. Đám mây Magellan Lớn, có trên 30 tỷ ngôi sao, đôi khi được phân loại như là một thiên hà lùn trong khi những người khác xem nó là một thiên hà chính thức quay quanh dãi Ngân Hà.
Mục lục
Sự hình thành các thiên hà lùn[sửa | sửa mã nguồn]
Các giả thiết hiện nay cho rằng hầu hết các thiên hà, bao gồm cả các thiên hà lùn, hình thành kết hợp với vật chất tối hoặc trong bụi khí chứa kim loại. Tuy nhiên, NASA Galaxy Evolution Explorer xác định các thiên hà lùn mới hình thành trong khí thiếu kim loại. Các thiên hà này nằm trong vành đai Leo, một đám mây hydro và heli quanh hai thiên hà lớn trong chòm sao Leo.[1]
Thiên hà lùn địa phương[sửa | sửa mã nguồn]
Có nhiều thiên hà lùn trong Nhóm Địa phương: các thiên hà nhỏ này thường quay quanh thiên hà lớn hơn, như Ngân hà, thiên hà Andromeda và thiên hà Tam Giác. Một bài báo năm 2007 [2] đã cho rằng nhiều thiên hà lùn đã được tạo ra bởi các lực triều trong quá trình tiến hóa ban đầu của dải Ngân hà và thiên hà Andromeda. Thiên hà lực triều lùn được tạo ra khi các thiên hà va chạm và khối lượng hấp dẫn của chúng tương tác. Dòng vật chất thiên hà bị kéo ra khỏi thiên hà mẹ và các quầng vật chất tối bao quanh chúng.[3]
Dải Ngân hà có 14 thiên hà lùn quay quanh nó được biết đến, và quan sát gần đây [4] cũng khiến các nhà thiên văn tin rằng cụm sao cầu lớn nhất trong dải Ngân Hà, Omega Centauri, trong thực tế, là lõi của một thiên hà lùn với lỗ đen ở trung tâm, bị Dải Ngân Hà hấp thụ tại một thời điểm nào đó.
Thiên hà lùn có nhiều hình thái khác nhau:
- Thiên hà elip: thiên hà elip lùn (tiếng Anh: dE) và loại hình phụ thiên hà lùn hình cầu (dSph)
- Thiên hà vô định hình: thiên hà lùn vô định hình (dI)
- Thiên hà xoắn ốc: Thiên hà lùn xoắn ốc
Thiên hà Hobbit[sửa | sửa mã nguồn]
Trong khái niệm gần đây, thiên hà Hobbit được dùng để chỉ các thiên hà nhỏ và tối hơn thiên hà lùn.
Thiên hà lùn siêu đặc[sửa | sửa mã nguồn]
Thiên hà lùn siêu đặc (tiếng Anh: UCD) là các thiên hà nhỏ với số sao rất lớn. Chúng được cho là có đường kính 200 năm ánh sáng, với một trăm triệu ngôi sao.[5] Giả thuyết cho rằng đó là lõi của các thiên hà eplip hạt nhân lùn, đã bị tước đi bụi khí và các ngôi sao nằm ngoài rìa bằng cách tương tác triều, đi xuyên qua tâm của cụm sao lớn.[6] UCD được tìm thấy trong cụm Xử Nữ, cụm Thiên Lô, Abel 1689, cụm Coma, và các cụm khác.[7]
Danh sách một phần các thiên hà lùn[sửa | sửa mã nguồn]
- Thiên hà lùn Bảo Bình
- Thiên hà lùn Đại Khuyển
- I Zwicky 18
- Thiên hà vô định hình IC 10
- Đám mây Magellan lớn
- NGC 1569
- NGC 1705
- Thiên hà lùn vô định hình Phi Mã
- Thiên hà lùn Phượng Hoàng
- Thiên hà lùn elip Nhân Mã
- Thiên hà lùn vô định hình Nhân Mã
- Thiên hà lùn Ngọc Phu
- Thiên hà lùn vô định hình Ngọc Phu
- Sextan A
- Thiên hà lùn Sextan
- Đám mây Magellan nhỏ
- Thiên hà lùn Đỗ Quyên
- Thiên hà lùn Tiểu Hùng
- Willman 1
- Thiên hà lùn Thuyền Để
- Thiên hà lùn Thiên Long
- Thiên hà lùn Thiên Lô
- Leo II (thiên hà lùn)
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ UPI, "New Recipe For Dwarf Galaxies: Start With Leftover Gas", Science Daily, 19 Feb 2009 [1]
- ^ Metz, M.; Kroupa (2007). “Dwarf-spheroidal satellites: are they of tidal origin?”. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 376: 387–392. arXiv:astro-ph/0701289. Bibcode:2007MNRAS.376..387M. doi:10.1111/j.1365-2966.2007.11438.x.
- ^ New Recipe for Dwarf Galaxies: Start with Leftover Gas Newswise, Retrieved on ngày 20 tháng 2 năm 2009.
- ^ Noyola, E. and Gebhardt, K. and Bergmann, M. (apr năm 2008). “Gemini and Hubble Space Telescope Evidence for an Intermediate-Mass Black Hole in ω Centauri”. The Astrophysical Journal 676 (2): 1008–1015. arXiv:0801.2782. Bibcode:2008ApJ...676.1008N. doi:10.1086/529002.
- ^ Anglo-Australian Observatory Astronomers discover dozens of mini-galaxies 0100 AEST Friday ngày 2 tháng 4 năm 2004
- ^ Stelios Kazantzidis; Ben Moore; Lucio Mayer (2003). "Galaxies and Overmerging: What Does it Take to Destroy a Satellite Galaxy?". [astro-ph].
- ^ Mieske; Infante; Benitez; Coe; Blakeslee; Zekser; Ford; Broadhurst và đồng nghiệp (2004). “Ultra Compact Dwarf galaxies in Abell 1689: a photometric study with the ACS”. The Astronomical Journal 128 (4): 1529–1540. arXiv:astro-ph/0406613. Bibcode:2004AJ....128.1529M. doi:10.1086/423701.

markdown:
# Thiên hà lùn
**Thiên hà lùn** là một thiên hà nhỏ bao gồm vài tỷ ngôi sao, một số lượng nhỏ so với 200-400 tỉ sao của [dải Ngân Hà](/wiki/Ng%C3%A2n_H%C3%A0). [Đám mây Magellan Lớn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1m_m%C3%A2y_Magellan_l%E1%BB%9Bn_(thi%C3%AAn_h%C3%A0)&action=edit&redlink=1), có trên 30 tỷ ngôi sao, đôi khi được phân loại như là một thiên hà lùn trong khi những người khác xem nó là một thiên hà chính thức quay quanh dãi Ngân Hà.
## Mục lục
## Sự hình thành các thiên hà lùn[
[sửa](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n&action=edit§ion=1)]
Các giả thiết hiện nay cho rằng hầu hết các thiên hà, bao gồm cả các thiên hà lùn, hình thành kết hợp với vật chất tối hoặc trong bụi khí chứa kim loại. Tuy nhiên, NASA
[Galaxy Evolution Explorer](/w/index.php?title=GALEX&action=edit&redlink=1) xác định các thiên hà lùn mới hình thành trong khí thiếu kim loại. Các thiên hà này nằm trong vành đai Leo, một đám mây hydro và heli quanh hai thiên hà lớn trong chòm sao [Leo](/wiki/S%C6%B0_T%E1%BB%AD_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)). [[1]](#cite_note-1)
## Thiên hà lùn địa phương[
[sửa](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n&action=edit§ion=2)]
Có nhiều thiên hà lùn trong
[Nhóm Địa phương](/wiki/Nh%C3%B3m_%C4%90%E1%BB%8Ba_ph%C6%B0%C6%A1ng): các thiên hà nhỏ này thường quay quanh thiên hà lớn hơn, như Ngân hà, [thiên hà Andromeda](/wiki/Thi%C3%AAn_h%C3%A0_Ti%C3%AAn_N%E1%BB%AF) và [thiên hà Tam Giác](/wiki/Thi%C3%AAn_h%C3%A0_Tam_Gi%C3%A1c). Một bài báo năm 2007 đã cho rằng nhiều thiên hà lùn đã được tạo ra bởi các [2] [lực triều](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_tri%E1%BB%81u&action=edit&redlink=1)trong quá trình tiến hóa ban đầu của dải Ngân hà và thiên hà Andromeda. Thiên hà lực triều lùn được tạo ra khi các thiên hà va chạm và khối lượng hấp dẫn của chúng tương tác. Dòng vật chất thiên hà bị kéo ra khỏi thiên hà mẹ và các quầng vật chất tối bao quanh chúng. [[3]](#cite_note-3)
Dải Ngân hà có 14 thiên hà lùn quay quanh nó được biết đến, và quan sát gần đây
cũng khiến các nhà thiên văn tin rằng [4] [cụm sao cầu](/wiki/C%E1%BB%A5m_sao_c%E1%BA%A7u)lớn nhất trong dải Ngân Hà, [Omega Centauri](/wiki/Omega_Centauri), trong thực tế, là lõi của một thiên hà lùn với lỗ đen ở trung tâm, bị Dải Ngân Hà hấp thụ tại một thời điểm nào đó.
Thiên hà lùn có nhiều
[hình thái](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_h%C3%ACnh_th%C3%A1i_c%E1%BB%A7a_thi%C3%AAn_h%C3%A0) khác nhau: **:** [Thiên hà elip](/wiki/Thi%C3%AAn_h%C3%A0_elip) [thiên hà elip lùn](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_elip_l%C3%B9n&action=edit&redlink=1)( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): **dE**) và loại hình phụ [thiên hà lùn hình cầu](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n_h%C3%ACnh_c%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1)( **dSph**) **:** [Thiên hà vô định hình](/wiki/Thi%C3%AAn_h%C3%A0_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C3%ACnh) [thiên hà lùn vô định hình](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C3%ACnh&action=edit&redlink=1)( **dI**) **:** [Thiên hà xoắn ốc](/wiki/Thi%C3%AAn_h%C3%A0_xo%E1%BA%AFn_%E1%BB%91c) [Thiên hà lùn xoắn ốc](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n_xo%E1%BA%AFn_%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)
## Thiên hà Hobbit[
[sửa](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n&action=edit§ion=3)]
Trong khái niệm gần đây,
**thiên hà Hobbit** được dùng để chỉ các thiên hà nhỏ và tối hơn thiên hà lùn.
## Thiên hà lùn siêu đặc[
[sửa](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n&action=edit§ion=4)] **Thiên hà lùn siêu đặc** (tiếng Anh: UCD) là các thiên hà nhỏ với số sao rất lớn. Chúng được cho là có đường kính 200 năm ánh sáng, với một trăm triệu ngôi sao. Giả thuyết cho rằng đó là lõi của các thiên hà eplip hạt nhân lùn, đã bị tước đi bụi khí và các ngôi sao nằm ngoài rìa bằng cách tương tác triều, đi xuyên qua tâm của cụm sao lớn. [5] UCD được tìm thấy trong [[6]](#cite_note-6) [cụm Xử Nữ](/w/index.php?title=C%E1%BB%A5m_X%E1%BB%AD_N%E1%BB%AF_(c%E1%BB%A5m_thi%C3%AAn_h%C3%A0)&action=edit&redlink=1), [cụm Thiên Lô](/w/index.php?title=C%E1%BB%A5m_Thi%C3%AAn_L%C3%B4&action=edit&redlink=1), [Abel 1689](/w/index.php?title=Abel_1689&action=edit&redlink=1), [cụm Coma](/w/index.php?title=C%E1%BB%A5m_Coma&action=edit&redlink=1), và các cụm khác. [[7]](#cite_note-7)
## Danh sách một phần các thiên hà lùn[
[sửa](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n&action=edit§ion=5)] [Thiên hà lùn Bảo Bình](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n_B%E1%BA%A3o_B%C3%ACnh&action=edit&redlink=1) [Thiên hà lùn Đại Khuyển](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n_%C4%90%E1%BA%A1i_Khuy%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1) [I Zwicky 18](/w/index.php?title=I_Zwicky_18&action=edit&redlink=1) [Thiên hà vô định hình IC 10](/w/index.php?title=IC_10&action=edit&redlink=1) [Đám mây Magellan lớn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1m_m%C3%A2y_Magellan_l%E1%BB%9Bn_(thi%C3%AAn_h%C3%A0)&action=edit&redlink=1) [NGC 1569](/w/index.php?title=NGC_1569&action=edit&redlink=1) [NGC 1705](/w/index.php?title=NGC_1705&action=edit&redlink=1) [Thiên hà lùn vô định hình Phi Mã](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C3%ACnh_Phi_M%C3%A3&action=edit&redlink=1) [Thiên hà lùn Phượng Hoàng](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n_Ph%C6%B0%E1%BB%A3ng_Ho%C3%A0ng&action=edit&redlink=1) [Thiên hà lùn elip Nhân Mã](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n_elip_Nh%C3%A2n_M%C3%A3&action=edit&redlink=1) [Thiên hà lùn vô định hình Nhân Mã](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C3%ACnh_Nh%C3%A2n_M%C3%A3&action=edit&redlink=1) [Thiên hà lùn Ngọc Phu](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n_Ng%E1%BB%8Dc_Phu&action=edit&redlink=1) [Thiên hà lùn vô định hình Ngọc Phu](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C3%ACnh_Ng%E1%BB%8Dc_Phu&action=edit&redlink=1) [Sextan A](/w/index.php?title=Sextan_A&action=edit&redlink=1) [Thiên hà lùn Sextan](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n_Sextan&action=edit&redlink=1) [Đám mây Magellan nhỏ](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1m_m%C3%A2y_Magellan_nh%E1%BB%8F_(thi%C3%AAn_h%C3%A0)&action=edit&redlink=1) [Thiên hà lùn Đỗ Quyên](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n_%C4%90%E1%BB%97_Quy%C3%AAn&action=edit&redlink=1) [Thiên hà lùn Tiểu Hùng](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n_Ti%E1%BB%83u_H%C3%B9ng&action=edit&redlink=1) [Willman 1](/w/index.php?title=Willman_1&action=edit&redlink=1) [Thiên hà lùn Thuyền Để](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n_Thuy%E1%BB%81n_%C4%90%E1%BB%83&action=edit&redlink=1) [Thiên hà lùn Thiên Long](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n_Thi%C3%AAn_Long&action=edit&redlink=1) [Thiên hà lùn Thiên Lô](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n_Thi%C3%AAn_L%C3%B4&action=edit&redlink=1) [Leo II (thiên hà lùn)](/w/index.php?title=Leo_II_(thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n)&action=edit&redlink=1)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n&action=edit§ion=6)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_h%C3%A0_l%C3%B9n&action=edit§ion=7)] **UPI, "New Recipe For Dwarf Galaxies: Start With Leftover Gas", Science Daily, 19 Feb 2009** [^](#cite_ref-1) [[1]](http://www.sciencedaily.com/releases/2009/02/090218132145.htm) **Metz, M.; Kroupa (2007). “Dwarf-spheroidal satellites: are they of tidal origin?”.** [^](#cite_ref-2) *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society* **376**: 387–392. [arXiv](/wiki/ArXiv): [astro-ph/0701289](http://arxiv.org/abs/astro-ph/0701289). [Bibcode](/wiki/Bibcode): [2007MNRAS.376..387M](http://adsabs.harvard.edu/abs/2007MNRAS.376..387M). [doi](/wiki/DOI): [10.1111/j.1365-2966.2007.11438.x](http://dx.doi.org/10.1111%2Fj.1365-2966.2007.11438.x). [^](#cite_ref-3) [New Recipe for Dwarf Galaxies: Start with Leftover Gas](http://newswise.com/articles/view/549307/)Newswise, Retrieved on ngày 20 tháng 2 năm 2009. **Noyola, E. and Gebhardt, K. and Bergmann, M. (apr năm 2008). “Gemini and Hubble Space Telescope Evidence for an Intermediate-Mass Black Hole in ω Centauri”.** [^](#cite_ref-4) *The Astrophysical Journal* **676**(2): 1008–1015. [arXiv](/wiki/ArXiv): [0801.2782](http://arxiv.org/abs/0801.2782). [Bibcode](/wiki/Bibcode): [2008ApJ...676.1008N](http://adsabs.harvard.edu/abs/2008ApJ...676.1008N). [doi](/wiki/DOI): [10.1086/529002](http://dx.doi.org/10.1086%2F529002). **Anglo-Australian Observatory** [^](#cite_ref-5) [Astronomers discover dozens of mini-galaxies](http://www.aao.gov.au/press/mini_galaxies.html)0100 AEST Friday ngày 2 tháng 4 năm 2004 **Stelios Kazantzidis; Ben Moore; Lucio Mayer (2003). "Galaxies and Overmerging: What Does it Take to Destroy a Satellite Galaxy?". [astro-ph].** [^](#cite_ref-6) **Mieske; Infante; Benitez; Coe; Blakeslee; Zekser; Ford; Broadhurst và đồng nghiệp (2004). “Ultra Compact Dwarf galaxies in Abell 1689: a photometric study with the ACS”.** [^](#cite_ref-7) *The Astronomical Journal* **128**(4): 1529–1540. [arXiv](/wiki/ArXiv): [astro-ph/0406613](http://arxiv.org/abs/astro-ph/0406613). [Bibcode](/wiki/Bibcode): [2004AJ....128.1529M](http://adsabs.harvard.edu/abs/2004AJ....128.1529M). [doi](/wiki/DOI): [10.1086/423701](http://dx.doi.org/10.1086%2F423701).
|
|
|Cấu trúc
||Thiên hà tràn đầy năng lượng
||Tương tác
||Xem thêm
|

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


text:
Ungheni, Iași
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Ungheni là một xã thuộc hạt Iași, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 3979 người.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Communes of Romania” (bằng tiếng Anh). statoids.com. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2012.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- “Geonames Database”. Cơ quan Tình báo Địa không gian Quốc gia. Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2011.

markdown:
# Ungheni, Iași
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Ungheni|
|— Xã —|
|
|![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Flag_of_Romania.svg/22px-Flag_of_Romania.svg.png)
[România](/wiki/Rom%C3%A2nia) [Hạt](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_c%E1%BB%A7a_Rom%C3%A2nia&action=edit&redlink=1) [Iași](/w/index.php?title=Ia%C8%99i_(h%E1%BA%A1t)&action=edit&redlink=1) [Q12084346](//www.wikidata.org/wiki/Q12084346)[*] [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [EET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [EEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8_%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)( [UTC+3](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) **Ungheni** là một [xã](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Rom%C3%A2nia) thuộc hạt [Iași](/w/index.php?title=Ia%C8%99i_(h%E1%BA%A1t)&action=edit&redlink=1), [România](/wiki/Rom%C3%A2nia). Dân số thời điểm năm 2002 là 3979 người. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Ungheni,_Ia%C8%99i&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ungheni,_Ia%C8%99i&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Communes of Romania”](http://www.statoids.com/yro.html)(bằng tiếng Anh). statoids.com. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2012.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ungheni,_Ia%C8%99i&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ungheni,_Ia%C8%99i&action=edit§ion=2)]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Ungheni,_Ia%C8%99i&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ungheni,_Ia%C8%99i&action=edit§ion=3)] [“Geonames Database”](http://geonames.nga.mil/ggmagaz/). [Cơ quan Tình báo Địa không gian Quốc gia](/w/index.php?title=C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_%C4%90%E1%BB%8Ba_kh%C3%B4ng_gian_Qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2011.

X-Cache: cp1065 hit (1), cp1066 frontend miss (0)


text:
Xã Oakdale, Quận Antelope, Nebraska
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Xã Oakdale (tiếng Anh: Oakdale Township) là một xã thuộc quận Antelope, tiểu bang Nebraska, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 407 người.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2012.

markdown:
# Xã Oakdale, Quận Antelope, Nebraska
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Xã Oakdale
|
Oakdale Township
|—
|![ Vị trí trong Quận Antelope, Nebraska](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/Map_highlighting_Oakdale_Township%2C_Antelope_County%2C_Nebraska.svg/250px-Map_highlighting_Oakdale_Township%2C_Antelope_County%2C_Nebraska.svg.png)
![ Vị trí trong Quận Antelope, Nebraska](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/Map_highlighting_Oakdale_Township%2C_Antelope_County%2C_Nebraska.svg/250px-Map_highlighting_Oakdale_Township%2C_Antelope_County%2C_Nebraska.svg.png)
Vị trí trong
[Quận Antelope](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Antelope,_Nebraska), [Nebraska](/wiki/Nebraska) ![ Vị trí quận Antelope trong tiểu bang Nebraska ở Hoa Kỷ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Map_of_Nebraska_highlighting_Antelope_County.svg/250px-Map_of_Nebraska_highlighting_Antelope_County.svg.png)
![ Vị trí quận Antelope trong tiểu bang Nebraska ở Hoa Kỷ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Map_of_Nebraska_highlighting_Antelope_County.svg/250px-Map_of_Nebraska_highlighting_Antelope_County.svg.png)
Vị trí quận Antelope trong tiểu bang Nebraska ở Hoa Kỷ
[Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Nebraska](/wiki/Nebraska) [Quận](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Nebraska&action=edit&redlink=1) [Quận Antelope](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Antelope,_Nebraska) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-6](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) **CDT**( [UTC-5](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) **Xã Oakdale** ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *Oakdale Township*) là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Hoa_K%E1%BB%B3) thuộc [quận Antelope](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Antelope,_Nebraska), tiểu bang [Nebraska](/wiki/Nebraska), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Năm 2010, dân số của xã này là 407 người. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=X%C3%A3_Oakdale,_Qu%E1%BA%ADn_Antelope,_Nebraska&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=X%C3%A3_Oakdale,_Qu%E1%BA%ADn_Antelope,_Nebraska&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“2010 Census Gazetteer Files”](http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazetteer2010.html). [Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3). Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2012.