text:
Shche ne vmerla Ukraina
"Shche ne vmerla Ukraina" (tiếng Ukraina: Ще не вмерла Україна tức là "Ukraina bất diệt") là quốc ca của Ukraina. Nhạc sỹ Mikhailo Verbytsky, một người theo đạo Thiên chúa và là cha cố, đã sáng tác phần nhạc từ năm 1863 để đi kèm phần lời do Pavlo Chubynsky viết.
Năm 1917, nó trở thành quốc ca của Nước Cộng hòa Nhân dân Ukraina dù nước này tồn tại trong thời gian ngắn.
"Shche ne vmerla Ukraina" được cất lên như là Quốc ca trong lễ nhậm chức của Tổng thống đầu tiên của Ukraina, Leonid Kravchuk, và ngày 5 tháng 12 năm 1991.
Hiến pháp năm 1996 lấy nhạc của Verbytsky làm chủ đề cho Quốc ca, còn phần lời được 2/3 Thượng Viện lựa chọn. Ngày 6 tháng 3 năm 2003, Quốc hội Ukraina đã chọn phần lời sau khi sửa đổi chút ít nguyên bản của Chubynsky.
Lời chính thức tiếng Ukraina (trước 2003)[sửa | sửa mã nguồn]
- Ще не вмерла Україна, ні слава, ні воля,
- Ще нам, браття-українці, усміхнеться доля.
- Згинуть наші воріженьки, як роса на сонці,
- Заживемо і ми, браття, у своїй сторонці.
(Đồng ca)
- Душу й тіло ми положим за нашу свободу
- І покажем, що ми, браття, козацького роду.
- Станем браття, всі за волю, від Сяну до Дону
- В ріднім краю панувати не дамо ні кому.
- Чорне море ще всміхнеця, дід Дніпро зрадіє,
- Ще на нашій Україні доленька доспіє.
(Đồng ca)
- А завзятта праця щира свого ще докаже,
- Ще ся вомі в Україні піснь гучна розляже.
- За Карпати відібється, згомонить степами,
- України слава стане поміж народами.
(Đồng ca)
Dịch tiếng Việt[sửa | sửa mã nguồn]
(Chuyển ngữ)
- Ukraina chẳng gục ngã, bất diệt thay tự do, danh dự của người
- Đồng bào ơi, số phận sẽ lại mỉm cười
- Kẻ thù ta rồi sẽ chết như sương sớm phải ánh mặt trời
- Và anh em hỡi, ta sẽ sống vui đời tự do...
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Lời hát bằng MP3
- Luật Ukraina về Quốc ca – từ website của Nghị viện (tiếng Ukraina)

markdown:
# Shche ne vmerla Ukraina
**"Shche ne vmerla Ukraina"** ( [tiếng Ukraina](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ukraina): Ще не вмерла Україна tức là **"Ukraina bất diệt"**) là [quốc ca](/wiki/Qu%E1%BB%91c_ca) của [Ukraina](/wiki/Ukraina). Nhạc sỹ [Mikhailo Verbytsky](/w/index.php?title=Mikhailo_Verbytsky&action=edit&redlink=1), một người theo [đạo Thiên chúa](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma) và là cha cố, đã sáng tác phần nhạc từ năm [1863](/wiki/1863) để đi kèm phần lời do [Pavlo Chubynsky](/w/index.php?title=Pavlo_Chubynsky&action=edit&redlink=1) viết.
Năm
[1917](/wiki/1917), nó trở thành quốc ca của Nước Cộng hòa Nhân dân Ukraina dù nước này tồn tại trong thời gian ngắn.
"Shche ne vmerla Ukraina" được cất lên như là Quốc ca trong lễ nhậm chức của
[Tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Ukraina) đầu tiên của Ukraina, [Leonid Kravchuk](/wiki/Leonid_Kravchuk), và ngày [5 tháng 12](/wiki/5_th%C3%A1ng_12) năm [1991](/wiki/1991).
Hiến pháp năm
[1996](/wiki/1996) lấy nhạc của Verbytsky làm chủ đề cho Quốc ca, còn phần lời được 2/3 [Thượng Viện](/w/index.php?title=Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_Ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n_Ukraina&action=edit&redlink=1) lựa chọn. Ngày [6 tháng 3](/wiki/6_th%C3%A1ng_3) năm [2003](/wiki/2003), [Quốc hội Ukraina](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Ukraina&action=edit&redlink=1) đã chọn phần lời sau khi sửa đổi chút ít nguyên bản của Chubynsky.
## Lời chính thức tiếng Ukraina (trước 2003)[
[sửa](/w/index.php?title=Shche_ne_vmerla_Ukraina&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Shche_ne_vmerla_Ukraina&action=edit§ion=1)]
- Ще не вмерла Україна, ні слава, ні воля,
- Ще нам, браття-українці, усміхнеться доля.
- Згинуть наші воріженьки, як роса на сонці,
- Заживемо і ми, браття, у своїй сторонці.
(
*Đồng ca*)
- Душу й тіло ми положим за нашу свободу
- І покажем, що ми, браття, козацького роду.
- Станем браття, всі за волю, від Сяну до Дону
- В ріднім краю панувати не дамо ні кому.
- Чорне море ще всміхнеця, дід Дніпро зрадіє,
- Ще на нашій Україні доленька доспіє.
(
*Đồng ca*)
- А завзятта праця щира свого ще докаже,
- Ще ся вомі в Україні піснь гучна розляже.
- За Карпати відібється, згомонить степами,
- України слава стане поміж народами.
(
*Đồng ca*)
## Dịch tiếng Việt[
[sửa](/w/index.php?title=Shche_ne_vmerla_Ukraina&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Shche_ne_vmerla_Ukraina&action=edit§ion=2)] *(Chuyển ngữ)*
- Ukraina chẳng gục ngã, bất diệt thay tự do, danh dự của người
- Đồng bào ơi, số phận sẽ lại mỉm cười
- Kẻ thù ta rồi sẽ chết như sương sớm phải ánh mặt trời
- Và anh em hỡi, ta sẽ sống vui đời tự do...
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Shche_ne_vmerla_Ukraina&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Shche_ne_vmerla_Ukraina&action=edit§ion=3)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Shche_ne_vmerla_Ukraina&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Shche_ne_vmerla_Ukraina&action=edit§ion=4)]
|
|![]()
[Shche ne vmerla Ukraina](//commons.wikimedia.org/wiki/National_anthem_of_Ukraine?uselang=vi) [Lời hát bằng MP3](http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/const/GimnUkraineVerevki.mp3) [Luật Ukraina về Quốc ca](http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=602%2D15)– từ website của Nghị viện (tiếng Ukraina)


text:
Stratford, Connecticut
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Stratford là một thành phố tại quận Fairfield, ở Long Island Sound, tại cửa sông Houssatonic, tiểu bang Connecticut, Hoa Kỳ. Thành phố nằm trong Vùng đô thị New York. Dân số theo điều tra năm 2005 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 49.943 người, dân số theo điều tra năm 2000 là 49.976 người, diện tích là km2. Thành phố nằm ở Long Island Sound ở cửa sông Housatonic. Nó được thành lập bởi người Thanh giáo năm 1639. Nó có một di sản lịch sử trong ngành hàng không, quân đội, và sân khấu. Stratford giáp phía tây của Bridgeport, ở phía bắc Trumbull và Shelton, và về phía đông giáp Milford (qua sông Housatonic).

markdown:
# Stratford, Connecticut
|Bài viết này cần thêm
|
|Stratford, Connecticut|
|—
|[Khẩu hiệu](/wiki/Kh%E1%BA%A9u_hi%E1%BB%87u): Offering More From Forest to Shore [41°12′16″B 73°07′47″T / 41,20444°B 73,12972°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Stratford%2C_Connecticut¶ms=41_12_16_N_73_07_47_W_type:city(49943)_region:US-CT) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [41°12′16″B 73°07′47″T / 41,20444°B 73,12972°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Stratford%2C_Connecticut¶ms=41_12_16_N_73_07_47_W_type:city(49943)_region:US-CT) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Connecticut](/wiki/Connecticut) [NECTA](/w/index.php?title=NECTA&action=edit&redlink=1) 2(51,5 km 2) 2(45,6 km 2) 2(5,9 km 2) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(1.096/km 2) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [Eastern](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_%C4%90%C3%B4ng_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-5](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [Eastern](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_%C4%90%C3%B4ng_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-4](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [Mã bưu điện](/wiki/M%C3%A3_ZIP) [Town of Stratford](http://www.townofstratford.com/) **Stratford** là một [thành phố](/w/index.php?title=Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_England&action=edit&redlink=1) tại [quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Hoa_K%E1%BB%B3) [Fairfield](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Fairfield,_Connecticut), ở [Long Island Sound](/w/index.php?title=Long_Island_Sound&action=edit&redlink=1), tại cửa sông Houssatonic, [tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Connecticut](/wiki/Connecticut), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Thành phố nằm trong [Vùng đô thị New York](/wiki/V%C3%B9ng_%C4%91%C3%B4_th%E1%BB%8B_New_York). Dân số theo điều tra năm 2005 của [Cục điều tra dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3) là 49.943 người, dân số theo [điều tra năm 2000](/wiki/%C4%90i%E1%BB%81u_tra_d%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3_n%C4%83m_2000) là 49.976 người, diện tích là km2. Thành phố nằm ở Long Island Sound ở cửa sông Housatonic. Nó được thành lập bởi người Thanh giáo năm 1639. Nó có một di sản lịch sử trong ngành hàng không, quân đội, và sân khấu. Stratford giáp phía tây của Bridgeport, ở phía bắc [Trumbull](/w/index.php?title=Trumbull,_Connecticut&action=edit&redlink=1) và [Shelton](/wiki/Shelton,_Connecticut), và về phía đông giáp [Milford](/wiki/Milford,_Connecticut) (qua [sông Housatonic](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Housatonic&action=edit&redlink=1)).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Stratford,_Connecticut&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Stratford,_Connecticut&action=edit§ion=1)]
|
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1053 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=04-Jul-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Wed, 05 Aug 2015 00:00:00 GMT


text:
Trợ giúp
Thể loại:Âm nhạc 1872
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới:
menu
,
tìm kiếm
Bài chính thể loại:
Âm nhạc 1872
Wikimedia Commons có thêm thể loại hình ảnh và phương tiện truyền tải về
Âm nhạc 1872
Thể loại con
Thể loại này gồm thể loại con sau.
B
►
Bài hát 1872
(trống)
Lấy từ “
https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thể_loại:Âm_nhạc_1872&oldid=15219194
”
Thể loại
:
1872
Âm nhạc thập niên 1870
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Thể loại
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Đọc
Sửa đổi
Sửa mã nguồn
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Xem nhanh
Trang Chính
Nội dung chọn lọc
Tin tức
Bài viết ngẫu nhiên
Thay đổi gần đây
Quyên góp
Tương tác
Hướng dẫn
Giới thiệu Wikipedia
Cộng đồng
Thảo luận chung
Giúp sử dụng
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Khoản mục Wikidata
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản để in ra
Ngôn ngữ khác
Čeština
Deutsch
English
Español
فارسی
Nederlands
Português
Română
Русский
Slovenščina
Srpskohrvatski / српскохрватски
Svenska
Türkçe
Sửa liên kết
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 19:40 ngày 9 tháng 1 năm 2014.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công/Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Wikipedia® là thương hiệu đã đăng ký của
Wikimedia Foundation, Inc.
, một tổ chức phi lợi nhuận.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wikipedia
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

X-Cache: cp1054 hit (1), cp1053 frontend miss (0)


text:
Voi chiến
Voi chiến là voi được huấn luyện dưới sự chỉ huy của con người để giao chiến. Mục đích chính là tấn công đối phương, dày xéo và phá vỡ hàng ngũ của quân địch. Chúng được sử dụng đầu tiên ở Ấn Độ, sau phép dùng voi chiến lan sang vùng Đông Nam Á và Trung Đông tới tận Địa Trung Hải. Theo sử cũ Hy Lạp cổ đại, quân Ấn Độ đã dùng tượng binh chống trả khi Nữ hoàng Semiramis của Đế quốc Assyria mở cuộc hành chinh đánh sang Ấn Độ.[1] Cyrus Đại Đế của Đế quốc Ba Tư (530 TCN) và Alexandros Đại Đế của Vương quốc Macedonia (326 TCN) cũng phải gặp đoàn tượng binh của Ấn Độ.[2][3] Sử phương Tây còn ghi lại cuộc hành chinh nổi tiếng thời Hannibal vua xứ Carthage khi tướng Hy Lạp là Pyrros kéo quân vượt An Sơn đánh La Mã với một đoàn voi chiến hùng hậu. Tuy nhiên giá trị voi chiến ở phương Tây không được khai thác mấy, phần vì nguồn voi hoang bản địa ở vùng Địa Trung Hải giảm nhiều. Trong khi đó ở phương Đông với môi trường lý tưởng cho loài voi sinh sản thì mãi đến thế kỷ 19 khi súng đại bác xuất hiện thì voi chiến mới bị vô hiệu hóa. Loài voi từ đó chủ yếu chỉ dùng làm phương tiện chuyên chở, kéo gỗ v.v.
Mục lục
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Thuần dưỡng voi[sửa | sửa mã nguồn]
Loài voi đầu tiên được thuần dưỡng là Voi châu Á để sử dụng trong nông nghiệp. Việc thuần dưỡng voi - không phải là sự thuần hóa đầy đủ vì chúng vẫn còn bị bắt trong hoang dã,chứ không phải được gây giống trong tình trạng nuôi nhốt. Có thể đã bắt đầu ở một trong 3 vùng đất khác nhau. Những bằng chứng cổ xưa nhất của voi được thuần hóa là ở khu vực Lưỡng Hà đạo, khoảng 4.500 năm trước đây.[cần dẫn nguồn] Một khu vực khác là nền văn minh thung lũng sông Ấn, vào cùng khoảng thời gian này.[4] Những bằng chứng về sự hiện diện của voi hoang dã là ở khu vực thung lũng sông Hoàng Hà vào thời nhà Thương (1600-1100 TCN) cũng đã dẫn đến việc Trung Quốc đang được đề xuất như là một nơi bắt đầu của việc thuần dưỡng voi.[5] Số lượng voi hoang dã ở khu vực Lưỡng Hà và Trung Quốc đã suy giảm nhanh chóng do nạn phá rừng và sự gia tăng dân số: tới năm 850 TCN, loài voi ở Lưỡng Hà đã tuyệt chủng và ở Trung Quốc cho tới khoảng năm 500 TCN, loài voi đã bị suy giảm nghiêm trọng về số lượng và bị giới hạn ở khu vực phía nam sông Hoàng Hà. Việc săn bắt voi trong thiên nhiên là một điều khó khăn nhưng cần thiết.
Thời cổ: Ba Tư, Ấn Độ và Alexandros Đại đế[sửa | sửa mã nguồn]
Thời điểm voi chiến được dùng trong chiến trận đến nay vẫn chưa được xác định. Trong những bài tán trong kinh Vệ Đà thời văn minh Ấn Độ cổ đại có niên đại vào khoảng một ngàn đến hai ngàn năm TCN có nhắc đến voi dùng là phương tiện vận chuyển. Trong đó có chuyện về Indra và con voi thần màu trắng, Airavata.[6] Tập truyện Mahabharata, có niên đại khoảng thế kỉ 8 TCN,[7] và Ramayana (thế kỉ thứ 4 TCN) cũng ghi rằng voi được con người nuôi và dùng làm con vật chuyên chở nhưng không ghi gì về tượng binh hoặc việc dùng voi trong chiến trận.[8]
Thời kỳ cổ đại, văn minh Ấn Độ đề cao giá trị của loài voi trong chiến tranh. Họ ví rằng "Quân đội mà không có tượng binh thật đáng coi thường, khác gì rừng không có sư tử, nước không có vua, hay lòng can đảm mà đánh bằng tay không". Theo nhà sử học Diodorus Siculus người Hy Lạp cổ đại, Nữ hoàng Semiramis của Đế quốc Assyria đã xua quân chinh phạt nước Ấn Độ.[3] Vị Quốc vương hùng mạnh và giàu có của Ấn Độ liền triệu tập một đội quân đông đảo để kháng chiến, và có một đội tượng binh hùng hậu. Mỗi con voi chiến có giá trị tương đương với cả một quân đoàn của các binh sĩ tinh nhuệ. Nữ hoàng Semiramis không có voi nên bà lo sợ bị Quốc vương Ấn Độ đánh bại. Bà cho giết rất nhiều thú nuôi có sừng và lột da chúng, cho khâu da chúng thành hình dạng của những con voi. Chúng được phủ lên những con lạc đà, và khi ra trận, chúng dễ làm người ta hoảng hồn vì tưởng là voi. Vua Ấn Độ bất ngờ vì Đế quốc Assyria vốn dĩ không có voi. Mở trận, Nữ hoàng Semiramis cùng đám tượng binh giả của bà xông vô đánh vua Ấn Độ cùng lực lượng tượng binh hùng hậu của ông. Lúc hai đoàn quân tiến sát vào nhau, quân Ấn Độ nhận thấy quân Assyria thực chất không có voi nào, và xung phong tấn công dữ dội vào Nữ hoàng Semiramis và các binh sĩ Assyria. Quân Assyria đại bại thê thảm.[9]
Không những thế, theo sử sách "Persica" của nhà sử học Ctesias người Hy Lạp cổ đại,[10] voi chiến được sử dụng vào năm 530 TCN, trong một trận chiến diễn ra giữa Đế quốc Ba Tư dưới triều Hoàng đế Cyrus II nhà Achaemenes (còn gọi là Cyrus Đại Đế), và người Derbikes do vua Amoraios trị vì. Đây là ghi chép cụ thể đầu tiên cho thấy lực lượng tượng binh đã được sử dụng trong chiến tranh thời cổ.[2] Hoàng đế Cyrus Đại Đế đã kéo quân chinh phạt người Derbikes,[11] quân Ấn Độ liên minh với người Derbikes và phái tượng binh đến giúp họ. Trận đánh diễn ra tại phía Đông Bắc thượng nguồn sông Syr Darya[12], hai bên đánh nhau khốc liệt và đều hứng chịu tổn thất nặng nề. Nhờ có lực lượng tượng binh, vua Amoraios đánh thắng Hoàng đế Cyrus Đại Đế, Kỵ binh Ba Tư phải tháo chạy. Không những thua trận mà Hoàng đế Cyrus Đại Đế cũng ngã ngựa và một tên lính Ấn Độ phóng lao trúng ông, làm ông bị trọng thương. Binh sĩ Ba Tư mang ông vào trại lính, và tiếp tục chiến đấu khi có viện binh người Sacae kéo đến, tiêu diệt được vua Amoraios, hai cậu con trai cùng biết bao người Derbikes, và buộc người Derbikes phải thần phục nhà vua Ba Tư[10]. Ba ngày sau khi trúng lao và trọng thương, ông nói lời trăn trối, rồi cũng bỏ mạng.[13][14][15][16][17]
Từ Ấn Độ, việc sử dụng voi trong quân đội đã lan về phía Tây tới đế chế Ba tư, nơi chúng được sử dụng nhiều trong các chiến dịch và lần lượt ảnh hưởng đến các chiến dịch của Alexandros Đại đế. Sự chạm trán đầu tiên giữa người châu Âu và voi chiến Ba tư được ghi nhận tại trận Gaugamela (331 TCN), nơi người Ba Tư triển khai 15 voi chiến.[18] Những con voi được đặt tại trung tâm của hàng ngũ của quân Ba Tư, và tạo ra một ấn tượng đối với quân Macedonia, mà Alexandros cảm thấy cần phải hiến tế cho vị thần của sự sợ hãi vào tối hôm trước trận đánh - nhưng theo một số nguồn cho biết, những con voi này không thể triển khai trong trận chiến vì chúng đã phải hành quân dài ngày trước đó.[19] Alexandros Đại đế đã chiến thắng vang dội tại Gaugamela, nhưng đã ấn tượng sâu sắc với nhũng con voi của kẻ thù và đã chiếm lấy 15 con voi đầu tiên này vào quân đội của mình, tiếp tục bổ sung thêm một số nữa khi đánh chiếm phần còn lại của Ba tư.
Vào thời điểm Alexandros tiến tới biên giới Ấn Độ 5 năm sau, ông đã có một số lượng đáng kể voi dưới quyền của mình. Khi ông đến để đánh bại Porus, vua xứ Punjab của Pakistan ngày nay, Alexandros đã tự mình nhận thấy đối mặt với một lực lượng đáng kể từ 85 đến 100 con voi chiến[20][21] tại trận đánh sông Hydaspes. Alexandros đã diễn tập và tham gia chỉ với bộ binh và kị binh của ông, cuối cùng đánh bại lực lượng của Porus, bao gồm cả quân đoàn voi của ông ta, mặc dù chịu một số tổn thất. Tuy nhiên, khi tiến thêm về phía đông, Alexandros có thể thấy rằng đế quốc Magadha có thể triển khai đến 6000 voi chiến, một lực lượng lớn gấp nhiều lần số lượng phục vụ trong quân đội Ba Tư và Hy Lạp,mà đã làm nản lòng những người lính của Alexandros.[22] Ngày trở về, Alexandros Đại đế đã thành lập một lực lượng voi để bảo vệ cung điện của mình tại Babylon, và giao phó việc lãnh đạo các đơn vị voi của mình cho một viên Quản tượng.[19]
Sự thành công của các lực lượng sử dụng voi tiếp tục tăng lên. Những người thừa kế đế chế của Alexandros, những Diadochi, đã sử dụng hàng trăm voi chiến Ấn Độ trong những cuộc chiến tranh của họ. trong đó vương quốc Seleukos được đặc biệt đáng chú ý vì họ đã sử dụng của các loài động vật, chủ yếu được mang đến từ Ấn Độ. Thật vậy, chiến dịch giữa Seleukos và Chandragupta Maurya (Sandrokottos), người sáng lập đế chế Maurya trong năm 305 TCN đã kết thúc với việc Seleukos nhượng một phần lãnh thổ rộng lớn phía đông để trao đổi với 500 voi chiến[23] - là một phần nhỏ của lực lượng Maurya,trong đó bao gồm lên đến 9.000 con voi theo một số nguồn..[24] Seleukos đã sử dụng những con voi của mình rất tốt trong trận Ipsus bốn năm sau đó. Sau này trong lịch sử của nó, vương quốc Seleukos còn sự dụng voi chiến để đàn áp cuộc nổi dậy Maccabee. Các con voi đã gây ra sự sợ hãi đối với những chiến binh Do thái trang bị nhẹ.Và người trẻ nhất trong số các anh em nhà Hasmonean, Eleazar Maccabeus, nổi tiếng vì đã đánh bại một trong những con tương tự trong trận Beth Zechariah, đã đâm ngọn giáo vào dưới bụng một con voi mà ông ta nhầm lẫn là có vua Antiochos V nhà Seleukos, giết chết con voi với cái giá phải trả là mạng sống của mình.[25]
Thời cổ đại: Địa Trung Hải[sửa | sửa mã nguồn]
Người Ai Cập và Carthage bắt đầu mua voi châu Phi cho cùng một mục đích, cũng như người Numidia và Kushites. Loài được sử dụng là voi rừng châu Phi[26]. Những loài khác nhỏ hơn được sử dụng là voi châu Á bởi vương quốc Seleukos ở phía đông của vùng Địa Trung Hải, đặc biệt là ở Syria, có chiều cao từ 2.5-3.5 mét (8–10 ft). Có lẽ là một số voi Syria đã được bán ra nước ngoài, con voi yêu thích của Hannibal có cái tên rất ấn tượng là Surus ("người Syria"), có thể có nguồn gốc từ Syria, mặc dù các bằng chứng vẫn còn mơ hồ.[27]
Kể từ cuối những năm 1940 một số học giả đã cho rằng con voi rừng châu Phi được sử dụng bởi Numidia, thuộc triều đại Ptolemy và quân đội Punic đã không có tháp trong chiến đấu, có lẽ do sự yếu kém về thể chất của loài này [28]. Có lời ghi chép đương đại rõ ràng rằng quân đội của Juba I của Numidia bao gồm voi có tháp chiến đấu trong năm 46 TCN [29] Điều này được xác nhận bởi hình ảnh của một con voi châu Phi được trang bị tháp chiến đấu sử dụng trên tiền đúc của Juba II [30]. Điều này cũng xuất hiện trong trường hợp của quân đội Ptolemy: Polybius báo cáo rằng tại trận Raphia năm 217 TCN những con voi của Ptolemy IV mang theo tháp, những con vật nhỏ hơn so với voi châu Á của vương quốc Seleukos và voi rừng châu Phi có lẽ là như vậy [31] Có cũng có bằng chứng cho thấy con voi chiến tranh Carthage được trang bị tháp nhỏ và ghế nhỏ trên bành voi trong các ngữ cảnh quân sự nhất định.[32]
Dù trong quân sử vùng Địa Trung Hải, những cuộc chiến giữa quân Carthage và quân La Mã nổi tiếng hơn cả về sự tham chiến của lực lượng tượng binh, đây rõ là kết quả của việc sử dụng tượng binh của Vương quốc Ipiros thuộc nền văn minh Hy Lạp cổ xưa. Vua xứ Ipiros là Pyrros thân chinh mang 20 con voi chiến đi đánh quân La Mã trong trận đánh tại Heraclea vào năm 280 TCN, để lại thêm năm mươi con nữa, mượn từ Pharaoh Ptolemy II, trên đất liền. Người La Mã đã không chuẩn bị chống lại voi chiến, và các lực lượng Hy Lạp đánh bại người La Mã. Năm sau, người Hy Lạp một lần nữa triển khai một lực lượng voi tương tự, tấn công người La Mã tại trận Asculum. Thời gian này người La Mã có sự chuẩn bị với vũ khí dễ cháy và thiết bị chống voi: đó là những cỗ chiến xa do bò kéo, trang bị giáo dài để gây tổn thương cho voi, bình chứa lửa để đe dọa chúng.
Lấy cảm hứng từ những chiến thắng này, Carthage đã phát triển để sử dụng riêng cho mình những con voi chiến và triển khai chúng rộng rãi trong Chiến tranh Punic lần thứ nhất. Các kết quả đã không được như mong muốn. Tại Adyss trong năm 255 TCN, những chú voi Carthage đã không hiệu quả do địa hình, trong khi tại trận Panormus trong năm 251 TCN người La Mã đã có thể khiến những con voi Carthage hoảng sợ, mà chạy trốn khỏi chiến trường. Trong Chiến tranh Punic lần thứ hai, Hannibal nổi tiếng đã dẫn một đội quân voi chiến vượt dãy núi Alps - mặc dù không may là hầu hết trong số chúng thiệt mạng trong điều kiện khắc nghiệt. Người La Mã đã phát triển chiến thuật có hiệu quả chống voi chiến, dẫn đến thất bại của Hannibal tại trận chiến cuối cùng của ông ở Zama năm 202 trước Công nguyên, những con voi xung kích của ông là không hiệu quả vì người La Mã chỉ đơn giản là tách những trung đội thành những lối cho chúng vượt qua.
Rome đã mang về nhiều voi ở phần cuối của cuộc chiến tranh Punic, và sử dụng chúng trong các chiến dịch của mình trong nhiều năm sau đó. Các cuộc chinh phục ở Hy Lạp đã cho thấy nhiều trận đánh mà trong đó người La Mã đã triển khai voi chiến, bao gồm các cuộc xâm lược Macedonia vào năm 199 TCN, cuộc chiến ở Cynoscelphalae năm 197 TCN,[33] trận Thermopylae,[34] và trận Magnesia năm 190 TCN, trong số năm mươi bốn con voi của Antiochos III đã rơi vào tay lực lượng La Mã tới mười sáu. Trong năm sau, người La Mã đã triển khai 22 con voi tại Pydna trong năm 168 TCN [35] Chúng cũng là lực lượng được sử dụng đặc trưng trong suốt chiến dịch La Mã chống lại người Celtiberia ở Hispania và chống lại người Gaul.
Lần sử dụng cuối cùng có ý nghĩa của những con voi chiến ở Địa Trung Hải là chống lại người La Mã tại trận Thapsus, 46 TCN, nơi mà Julius Caesar trang bị cho thứ năm Quân đoàn của ông(Alaudae) với rìu và ra lệnh cho những người lính Lê dương của mình tấn công vào chân của con voi. Thapsus là trận chiến cuối cùng có sử dụng voi ở phương Tây.[36]
Các triều Parthia của Ba Tư thỉnh thoảng sử dụng voi chiến trong trận chiến của họ chống lại Đế quốc La Mã[cần dẫn nguồn] nhưng những con voi đã có tầm quan trọng đáng kể trong quân đội của triều đại Sassanid tiếp theo.[37] Người Sassanids sử dụng nhiều loại động vật trong nhiều chiến dịch của họ chống lại kẻ thù phía Tây. Một trong những trận chiến đáng nhớ nhất là trận Vartanantz vào năm 451 CN, khi mà những voi Sassanid khiến người Armenia phải khiếp sợ. Một ví dụ khác là trận al-Qādisiyyah vào năm 636 CN, trong đó một lực lượng gồm 33 con voi đã được sử dụng, mặc dù không thành công, chống lại quân xâm lược Ả Rập.Những quân đoàn voi Sassanid đã giữ một vị trí ưu việt trong lực lượng kỵ binh của nhà Sassanid và đã được tuyển mộ từ Ấn Độ. Các quân đoàn voi nằm dưới sự chỉ huy của một vị chỉ huy đặc biệt, được gọi là Zend-hapet, hoặc "vị tướng của người Ấn Độ", hoặc bởi vì những con vật này đến từ quốc gia đó, hoặc bởi vì chúng chịu sự điều khiển bởi những người bản xứ của Hindustan [38].
Thời cổ đại: Viễn Đông[sửa | sửa mã nguồn]
Ở Trung Quốc, việc sử dụng những con voi chiến tương đối hiếm so với các nơi khác[39][40]. Những ghi chép sớm nhất về việc sử dụng voi của họ diễn ra vào cuối năm 554 CN khi nhà Tây Ngụy triển khai hai con voi chiến mặc giáp sắt từ Lĩnh Nam trong trận chiến, điểu khiển bở những nô lệ Mã Lai, và được trang bị tháp bằng gỗ và những thanh gươm gắn chặt vào cái vòi của chúng.[39] Các con voi đã phải quay đầu bỏ chạy bởi các mũi tên của cung thủ ".[39]
So ranh, các quốc gia láng giềng cũng hết mực đề cao việc sử dụng tượng binh. Sử liệu xứ Tích Lan kể lại rằng những con voi được các nhà vua cưỡi khi thân chinh cầm quân xuất trận,[41] với ghi chép cụ thể về một vài ông vua trên lưng voi chiến. Thí dụ, trong trận đánh lịch sử vào năm 200 trước Công Nguyên, Quốc vương Dutugamunu cưỡi voi Kandula còn Quốc vương Elara thì cưỡi voi Maha Pambata, 'Tảng đá lớn'.[42] Ở miền Đông Nam Á, bên vùng biên cương của Việt Nam ngày nay, Quân đội Chiêm Thành đã triển khai đến 602 con voi chiến trong cuộc chiến tranh chống nhà Tùy bên Trung Hoa.[43]
Thời trung cổ[sửa | sửa mã nguồn]
Trong thời Trung cổ, voi hiếm khi được sử dụng ở châu Âu. Charlemagne đã đem theo con voi của mình, Abul-Abbas, khi ông giao chiến với người Danes trong năm 804,[44] và trong một cuộc Thập Tự Chinh,Hoàng đế của đế chế La Mã Thần thánh Frederick II đã có cơ hội để bắt một con voi tại Đất Thánh, mà sau đó được sử dụng trong việc chiếm Cremona năm 1214, nhưng việc sử dụng của các cá thể đơn lẻ này mang nhiều ý nghĩa biểu tượng nhiều hơn thực tế.
Xa hơn về phía đông, voi tiếp tục được sử dụng trong chiến tranh. Người Mông Cổ phải đối mặt với voi chiến ở Khorazm, Miến Điện, Đại Việt và Ấn Độ trong suốt thế kỷ 13 [45] Bất chấp chiến bại của họ trong các cuộc xâm lược Đại Việt và Ấn Độ, quân Mông Cổ đã đánh bại những con voi chiến bên ngoài Samarkand bằng cách sử dụng máy lăng đá và mangonel, và ở Miến Điện bằng mưa tên từ những cây cung làm từ vật liệu tổng hợp nổi tiếng của họ [46] Thành Cát Tư Hãn và Hốt Tất Liệt đã giữ lại những con voi bị bắt là một phần của đoàn tùy tùng của họ.[47] Một kẻ xâm lược trung Á khác, Timur đã phải đối mặt với những thách thức tương tự như một thế kỷ sau đó. Năm 1398, quân đội của Timur phải đối mặt với hơn 100 con voi Ấn Độ trong trận chiến và gần như suýt bại trận vì sự sợ hãi mà chúng gây ra giữa quân đội của ông. Tài liệu lịch sử nói rằng phe Timur cuối cùng giành chiến thắng bằng cách sử dụng một chiến lược khéo léo: Timur gắn rơm lửa lên lưng những con lạc đà của mình trước khi tấn công. Khói làm cho các con lạc đà chạy về phía trước, làm cho những voi hoảng sợ, khiến chúng nghiền nát quân đội của chính mình trong các nỗ lực rút chạy của chúng. Một ghi chép khác về chiến dịch rằng Timur đã sử dụng những cái chông sắt quá khổ để ngăn chặn những con voi đột kích [48] Sau đó, Timur đã sử dụng những con vật bị bắt này để chống lại Đế chế Ottoman.
Đã có ghi chép lại rằng vua Rajasinghe I, khi ông đã tiến hành bao vây pháo đài của người Bồ Đào Nha tại Colombo, Sri Lanka trong năm 1558, đã có một đội quân gồm 2200 voi chiến[49] Người Sri Lanka tiếp tục truyền thống tự hào của họ trong việc bắt và đào tạo những con voi từ thời cổ đại.. Viên quan phụ trách những chuồng ngựa hoàng gia, bao gồm cả việc bắt giữ voi, được gọi là Nilame Gajanayake,[49]
Ở Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]
Tại Việt Nam, kỹ thuật sử dụng voi chiến đã có từ khá sớm. Các tài liệu Việt Nam và Trung Quốc từng ghi nhận trong cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng năm 40 đã sử dụng lực lượng voi chiến đánh lại quân nhà Đông Hán. Rất nhiều hình ảnh ghi nhận Hai Bà chỉ huy trên mình voi. Một hình ảnh tương tự ghi nhận rằng Bà Triệu cũng sử dụng voi chiến trong cuộc khởi nghĩa chống quân Ngô (Tam Quốc).
Trong suốt lịch sử Việt Nam, voi chiến được xem là một lực lượng đặc biệt sử dụng trong chiến trận. Do thế phòng thủ trước các triều đại phương Bắc, vốn không có tượng binh, thì ưu thế của phía Việt Nam về lực lượng tượng binh là rõ rệt, dù không phải lúc nào cũng mang lại hiệu quả tuyệt đối. Có những trường hợp sử dụng tượng binh thành công như chiến dịch nghĩa quân Lam Sơn ra Bắc hay quân Tây Sơn công phá Ngọc Hồi nhưng cũng có những trận voi chiến bị vô hiệu hóa như trận đánh Bình Lệ Nguyên hay trận thành Đa Bang.Sự phát triển vượt bấc nhất chính là vua Quang Trung đã đặt pháo trên lưng voi trong chiến dịch đánh thành Ngọc Hồi làm quân Mãn Thanh phải khiếp sợ, bây giờ nhiều người vẫn nói đó là xe tăng đầu tiên ở Việt Nam.[cần dẫn nguồn] Tuy nhiên, thực tế là các lực lượng quân sự Việt Nam đã huấn luyện và sử dụng lực lượng tượng binh trong cả nghìn năm.
Khi hình thái chiến tranh hiện đại bắt đầu, voi chiến trở nên lỗi thời trước sức mạnh của đại bác. Tuy nhiên, nhà Nguyễn vẫn tiếp tục huấn luyện lực lượng voi chiến trong đội tượng binh của quân đội nhà Nguyễn. Các cuộc tử chiến giữa voi và hổ nhằm tế thần trong ngày hội và phục vụ nhu cầu giải trí tiêu khiển cho vua, quan lại và người dân vẫn được tổ chức tại Hổ Quyền. Trận đấu cuối cùng được ghi nhận vào năm 1904, dưới triều vua Thành Thái.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Samuel Griswold Goodrich, Parley's common school history of the world: A pictorial history of the world, ancient and modern, for the use of schools, trang 19
- ^ a ă Konstantin Nossov, War Elephants, trang 10
- ^ a ă Deborah Levine Gera, Warrior women: the anonymous Tractatus de mulieribus, trang 81
- ^ HISTORY OF THE DOMESTICATION OF ANIMAL
- ^ Schafer, 289–290.
- ^ The Vedic Pantheon
- ^ Sankalia, 1963.
- ^ Nossov, p. 10.
- ^ Samuel Griswold Goodrich, A pictorial history of the world, ancient and modern, for the use of schools, trang 19
- ^ a ă Amélie Kuhrt, The Persian Empire, Tập 2, trang 101
- ^ Saint Photius I (Patriarch of Constantinopolis), Nigel Guy Wilson, The bibliotheca: a selection, trang 56
- ^ A history of Greece, Volume 2, By Connop Thirlwall, Longmans, 1836, p. 174
- ^ Jan P. Stronk, Ctesias' Persian History: Part 1: Introduction, Text, and Translation, Phần 1, trang 317
- ^ Murray E. Fowler, Susan K. Mikota, The Asian Elephant: Ecology and Management, trang 15
- ^ R. Sukumar, The Asian Elephant: Ecology and Management, trang 3
- ^ Eneas Sweetland Dallas, Once a week, Tập 10, trang 348
- ^ John R. Gardiner-Garden, Ktesias on early Central Asian history and ethnography, trang 17
- ^ Chinnock, p.38.
- ^ a ă Nossov, p.19.
- ^ Quintus Curtius Rufus (60-70 AD). Historiae Alexandri Magni. 8.13.6.
- ^ Metz Epitome. 54.
- ^ Plutarch (75 CE), The Life of Alexander the Great
- ^ Fox, 2006.
- ^ Pliny, Natural History VI, 22.4.
- ^ 1 Maccabees, 6:43-46.
- ^ Loxodonta africana pharaohensis.
- ^ Nossov, p.30.
- ^ Scullard (1948); (1974) 240-45
- ^ Caesar, De Bello Africo 30.2, 41.2, 86.1.
- ^ J. Mazard, Corpus Nummorum Numidiae Mauretaniaeque (Paris 1955) 103, nº. 276, pl. 247
- ^ Polybius v.84.2-7
- ^ Rance (2009)
- ^ The Battle of Cynoscephalae
- ^ The Syrian Wars, IV,16-20. English translation from: Horace White ed., 1899.
- ^ Davis, p. 51.
- ^ Gowers, African Affairs.
- ^ Rance (2003); Charles (2007)
- ^ Rawlinson, p.189.
- ^ a ă â Schafer, p.290.
- ^ An earlier "isolated instance" (Schaefer, p.290), when "elephants with torches bound to their tail were sent into enemy ranks" does not comply to the given definition of a war elephant as a trained and guided war beast. Quite the contrary, the use of maddened and guideless animal missiles indicates that the Chinese then had not yet mastered the complex skills necessary for training and guiding elephants into combat.
- ^ Sri Lankan Elephants
- ^ War Against King Elara
- ^ Ebrey, 90.
- ^ His Majesty's Elephant
- ^ Kistler, p.200.
- ^ Kistler, p.197.
- ^ Joregensen, Niderost and Rice, p.88.
- ^ Ahmed ibn Arabshah.
- ^ a ă http://artsrilanka.org/essays/elephants/index.html.
Tài liệu tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Jan P. Stronk, Ctesias' Persian History: Part 1: Introduction, Text, and Translation, Phần 1, Wellem Verlag, 2010. ISBN 394182001X.
- Amélie Kuhrt, The Persian Empire, Tập 2, Routledge, 2007. ISBN 0415436281.
- Chakrvarti, P. The Art of War in Ancient India, (2003).
- Charles, Michael B. "The Rise of the Sassanian Elephant Corps: Elephants and the Later Roman Empire", Iranica Antiqua 42 (2007) 301-346.
- Chinnock, E. J. The Anabasis of Alexander: The Battle of Gaugamela by Arrian (trans).
- Davis, Paul K. 100 Decisive Battles from Ancient Times to the Present: The World’s Major Battles and How They Shaped History. (1999)
- Ebrey, Patricia Buckley, Anne Walthall, James Palais (2006). East Asia: A Cultural, Social, and Political History. Boston: Houghton Mifflin Company. ISBN 0-618-13384-4.
- Fox, Robin L. Alexander the Great, Penguin (2004) ISBN 0-14-102076-8.
- Goldworthy, Adrian The Fall of Carthage: The Punic Wars 265-146 BCE, Orion (2003) ISBN 0-304-36642-0.
- Gowers, William "The African Elephant in Warfare," African Affairs, Vol. 46 No. 182.
- Jayawardhene, Jayantha Elephant in Sri Lanka (1910).
- Keegan, John History of Warfare, Pimlico (1993) ISBN 0-679-73082-6.
- Kistler, John M. War Elephants, Westport, CT: Praeger, (2006).
- Joregensen, Christer, Eric Niderost and Rob S. Rice Fighting Techniques of the Oriental World, Amber Books (2008).
- Nossov, Konstantin War Elephants (2008) ISBN 978-1-84603-268-4.
- Rance, Philip, "Elephants in Warfare in Late Antiquity", Acta Antiqua Academiae Scientiarum Hungaricae 43 (2003) 355-384.
- Rance, Philip, "Hannibal, Elephants and Turrets in Suda Θ 438 [Polybius Fr. 162B] – An Unidentified Fragment of Diodorus", Classical Quarterly 59.1 (2009) 91-111.
- Rawlinson, George The Seven Great Monarchies of the Ancient Eastern World: The Seventh Monarchy: History of the Sassanian or New Persian Empire (1885; reprint 2007) ISBN 9781428647.
- Said, Edward Orientalism (1978) ISBN 0-394-74067-X.
- Sankalia, H.D., Ramayana: Myth or Reality, New Delhi (1963).
- Schafer, Edward H. "War Elephants in Ancient and Medieval China," Oriens (Volume 10, Number 2, 1957): 289–291.
- Scullard, H., "Hannibal’s elephants", Numismatic Chronicle (ser. 6) 8 (1948) 158-68
- Scullard, H. H. The Elephant in the Greek and Roman World, London (1974) ISBN 0-500-40025-3.
- White, Horace (ed) Appian, The Foreign Wars (1899).

markdown:
# Voi chiến
**Voi chiến** là [voi](/wiki/Voi) được huấn luyện dưới sự chỉ huy của [con người](/wiki/Lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) để giao chiến. Mục đích chính là tấn công đối phương, dày xéo và phá vỡ hàng ngũ của quân địch. Chúng được sử dụng đầu tiên ở [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), sau phép dùng voi chiến lan sang vùng [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) và [Trung Đông](/wiki/Trung_%C4%90%C3%B4ng) tới tận [Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i). Theo sử cũ [Hy Lạp cổ đại](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i), quân Ấn Độ đã dùng tượng binh chống trả khi [Nữ hoàng](/wiki/N%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng) [Semiramis](/w/index.php?title=Semiramis&action=edit&redlink=1) của [Đế quốc Assyria](/wiki/Assyria) mở cuộc hành chinh đánh sang Ấn Độ. [[1]](#cite_note-1) [Cyrus Đại Đế](/wiki/Cyrus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF) của [Đế quốc Ba Tư](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ba_T%C6%B0) (530 TCN) và [Alexandros Đại Đế](/wiki/Alexandros_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF) của [Vương quốc Macedonia](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia) (326 TCN) cũng phải gặp đoàn tượng binh của Ấn Độ. [[2]](#cite_note-Nososov10-2) Sử phương Tây còn ghi lại cuộc hành chinh nổi tiếng thời [3] [Hannibal](/wiki/Hannibal)vua xứ [Carthage](/wiki/Carthage)khi tướng Hy Lạp là [Pyrros](/wiki/Pyrros)kéo quân vượt [An Sơn](/wiki/An_S%C6%A1n)đánh [La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3)với một đoàn voi chiến hùng hậu. Tuy nhiên giá trị voi chiến ở phương Tây không được khai thác mấy, phần vì nguồn voi hoang bản địa ở vùng Địa Trung Hải giảm nhiều. Trong khi đó ở phương Đông với môi trường lý tưởng cho loài voi sinh sản thì mãi đến [thế kỷ 19](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19)khi [súng đại bác](/wiki/Ph%C3%A1o)xuất hiện thì voi chiến mới bị vô hiệu hóa. Loài voi từ đó chủ yếu chỉ dùng làm phương tiện chuyên chở, kéo gỗ v.v.
## Mục lục
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Voi_chi%E1%BA%BFn&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Voi_chi%E1%BA%BFn&action=edit§ion=1)]
[Thuần dưỡng voi](/wiki/Thu%E1%BA%A7n_d%C6%B0%E1%BB%A1ng_voi)[ [sửa](/w/index.php?title=Voi_chi%E1%BA%BFn&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Voi_chi%E1%BA%BFn&action=edit§ion=2)]
Loài voi đầu tiên được thuần dưỡng là
[Voi châu Á](/wiki/Voi_ch%C3%A2u_%C3%81) để sử dụng trong nông nghiệp. Việc thuần dưỡng voi - không phải là sự thuần hóa đầy đủ vì chúng vẫn còn bị bắt trong hoang dã,chứ không phải được gây giống trong tình trạng nuôi nhốt. Có thể đã bắt đầu ở một trong 3 vùng đất khác nhau. Những bằng chứng cổ xưa nhất của voi được thuần hóa là ở khu vực Lưỡng Hà đạo, khoảng 4.500 năm trước đây. [ Một khu vực khác là nền văn minh thung lũng sông Ấn, vào cùng khoảng thời gian này. [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] Những bằng chứng về sự hiện diện của voi hoang dã là ở khu vực thung lũng sông Hoàng Hà vào thời [[4]](#cite_note-4) [nhà Thương](/wiki/Nh%C3%A0_Th%C6%B0%C6%A1ng)(1600-1100 TCN) cũng đã dẫn đến việc Trung Quốc đang được đề xuất như là một nơi bắt đầu của việc thuần dưỡng voi. Số lượng voi hoang dã ở khu vực Lưỡng Hà và Trung Quốc đã suy giảm nhanh chóng do nạn phá rừng và sự gia tăng dân số: tới năm 850 TCN, loài voi ở [[5]](#cite_note-5) [Lưỡng Hà](/wiki/L%C6%B0%E1%BB%A1ng_H%C3%A0)đã tuyệt chủng và ở Trung Quốc cho tới khoảng năm 500 TCN, loài voi đã bị suy giảm nghiêm trọng về số lượng và bị giới hạn ở khu vực phía nam [sông Hoàng Hà](/wiki/Ho%C3%A0ng_H%C3%A0). Việc [săn bắt voi](/wiki/S%C4%83n_b%E1%BA%AFt_voi)trong thiên nhiên là một điều khó khăn nhưng cần thiết.
### Thời cổ: Ba Tư, Ấn Độ và Alexandros Đại đế[
[sửa](/w/index.php?title=Voi_chi%E1%BA%BFn&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Voi_chi%E1%BA%BFn&action=edit§ion=3)]
Thời điểm voi chiến được dùng trong chiến trận đến nay vẫn chưa được xác định. Trong những bài tán trong
[kinh Vệ Đà](/wiki/Kinh_V%E1%BB%87_%C4%90%C3%A0) thời văn minh Ấn Độ cổ đại có niên đại vào khoảng một ngàn đến hai ngàn năm [TCN](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn) có nhắc đến voi dùng là phương tiện vận chuyển. Trong đó có chuyện về [Indra](/wiki/Indra) và con voi thần [màu trắng](/wiki/Tr%E1%BA%AFng), Airavata. Tập truyện [6] [Mahabharata](/wiki/Mahabharata), có niên đại khoảng thế kỉ 8 TCN, và [[7]](#cite_note-7) [Ramayana](/wiki/Ramayana)(thế kỉ thứ 4 TCN) cũng ghi rằng voi được con người nuôi và dùng làm con vật chuyên chở nhưng không ghi gì về tượng binh hoặc việc dùng voi trong chiến trận. [[8]](#cite_note-8) [Thời kỳ cổ đại](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i), [văn minh Ấn Độ](/wiki/V%C4%83n_minh_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) đề cao giá trị của loài voi trong chiến tranh. Họ ví rằng "Quân đội mà không có tượng binh thật đáng coi thường, khác gì rừng không có sư tử, nước không có vua, hay lòng can đảm mà đánh bằng tay không". Theo nhà sử học [Diodorus Siculus](/w/index.php?title=Diodorus_Siculus&action=edit&redlink=1) người Hy Lạp cổ đại, [Nữ hoàng](/wiki/N%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng) [Semiramis](/w/index.php?title=Semiramis&action=edit&redlink=1) của [Đế quốc Assyria](/wiki/Assyria) đã xua quân chinh phạt nước Ấn Độ. Vị Quốc vương hùng mạnh và giàu có của Ấn Độ liền triệu tập một đội quân đông đảo để kháng chiến, và có một đội tượng binh hùng hậu. Mỗi con voi chiến có giá trị tương đương với cả một quân đoàn của các binh sĩ tinh nhuệ. Nữ hoàng Semiramis không có voi nên bà lo sợ bị Quốc vương Ấn Độ đánh bại. Bà cho giết rất nhiều thú nuôi có sừng và lột da chúng, cho khâu da chúng thành hình dạng của những con voi. Chúng được phủ lên những con lạc đà, và khi ra trận, chúng dễ làm người ta hoảng hồn vì tưởng là voi. Vua Ấn Độ bất ngờ vì Đế quốc Assyria vốn dĩ không có voi. Mở trận, Nữ hoàng Semiramis cùng đám tượng binh giả của bà xông vô đánh vua Ấn Độ cùng lực lượng tượng binh hùng hậu của ông. Lúc hai đoàn quân tiến sát vào nhau, quân Ấn Độ nhận thấy quân Assyria thực chất không có voi nào, và xung phong tấn công dữ dội vào Nữ hoàng Semiramis và các binh sĩ Assyria. Quân Assyria đại bại thê thảm. [3] [[9]](#cite_note-9)
Không những thế, theo sử sách "
[Persica](/w/index.php?title=Persica&action=edit&redlink=1)" của nhà [sử học](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD) [Ctesias](/wiki/Ctesias) người [Hy Lạp cổ đại](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i), voi chiến được sử dụng vào năm [10] [530 TCN](/w/index.php?title=530_TCN&action=edit&redlink=1), trong một trận chiến diễn ra giữa [Đế quốc Ba Tư](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ba_T%C6%B0)dưới triều [Hoàng đế](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) [Cyrus II](/wiki/Cyrus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF) [nhà Achaemenes](/wiki/Nh%C3%A0_Achaemenes)(còn gọi là [Cyrus Đại Đế](/wiki/Cyrus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF)), và người [Derbikes](/w/index.php?title=Derbikes&action=edit&redlink=1)do vua [Amoraios](/w/index.php?title=Amoraios&action=edit&redlink=1)trị vì. Đây là ghi chép cụ thể đầu tiên cho thấy lực lượng tượng binh đã được sử dụng trong chiến tranh thời cổ. Hoàng đế Cyrus Đại Đế đã kéo quân chinh phạt người Derbikes, [[2]](#cite_note-Nososov10-2) quân Ấn Độ liên minh với người Derbikes và phái tượng binh đến giúp họ. Trận đánh diễn ra tại phía Đông Bắc thượng nguồn sông [[11]](#cite_note-11) [Syr Darya](/wiki/Syr_Darya) , hai bên đánh nhau khốc liệt và đều hứng chịu tổn thất nặng nề. Nhờ có lực lượng tượng binh, vua Amoraios đánh thắng Hoàng đế Cyrus Đại Đế, [[12]](#cite_note-12) [Kỵ binh](/wiki/K%E1%BB%B5_binh)Ba Tư phải tháo chạy. Không những thua trận mà Hoàng đế Cyrus Đại Đế cũng ngã ngựa và một tên lính Ấn Độ phóng lao trúng ông, làm ông bị trọng thương. Binh sĩ Ba Tư mang ông vào trại lính, và tiếp tục chiến đấu khi có viện binh người [Sacae](/w/index.php?title=Sacae&action=edit&redlink=1)kéo đến, tiêu diệt được vua Amoraios, hai cậu con trai cùng biết bao người Derbikes, và buộc người Derbikes phải thần phục nhà vua Ba Tư . Ba ngày sau khi trúng lao và trọng thương, ông nói lời trăn trối, rồi cũng bỏ mạng. [[10]](#cite_note-AKurth101-10) [[13]](#cite_note-13) [[14]](#cite_note-14) [[15]](#cite_note-15) [[16]](#cite_note-16) [[17]](#cite_note-17)
Từ Ấn Độ, việc sử dụng voi trong quân đội đã lan về phía Tây tới
[đế chế Ba tư](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ba_T%C6%B0), nơi chúng được sử dụng nhiều trong các chiến dịch và lần lượt ảnh hưởng đến các chiến dịch của [Alexandros Đại đế](/wiki/Alexandros_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF). Sự chạm trán đầu tiên giữa người châu Âu và voi chiến Ba tư được ghi nhận tại [trận Gaugamela](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Gaugamela) (331 TCN), nơi người Ba Tư triển khai 15 voi chiến. Những con voi được đặt tại trung tâm của hàng ngũ của quân Ba Tư, và tạo ra một ấn tượng đối với [18] [quân Macedonia](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Macedonia), mà Alexandros cảm thấy cần phải hiến tế cho vị thần của sự sợ hãi vào tối hôm trước trận đánh - nhưng theo một số nguồn cho biết, những con voi này không thể triển khai trong trận chiến vì chúng đã phải hành quân dài ngày trước đó. Alexandros Đại đế đã chiến thắng vang dội tại Gaugamela, nhưng đã ấn tượng sâu sắc với nhũng con voi của kẻ thù và đã chiếm lấy 15 con voi đầu tiên này vào quân đội của mình, tiếp tục bổ sung thêm một số nữa khi đánh chiếm phần còn lại của Ba tư. [[19]](#cite_note-Nossov.2C_p.19-19)
Vào thời điểm Alexandros tiến tới biên giới Ấn Độ 5 năm sau, ông đã có một số lượng đáng kể voi dưới quyền của mình. Khi ông đến để đánh bại
[Porus](/w/index.php?title=Porus&action=edit&redlink=1), vua xứ [Punjab](/wiki/Punjab) của Pakistan ngày nay, Alexandros đã tự mình nhận thấy đối mặt với một lực lượng đáng kể từ 85 đến 100 con voi chiến [[20]](#cite_note-20) tại [21] [trận đánh sông Hydaspes](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_s%C3%B4ng_Hydaspes). Alexandros đã diễn tập và tham gia chỉ với bộ binh và kị binh của ông, cuối cùng đánh bại lực lượng của Porus, bao gồm cả quân đoàn voi của ông ta, mặc dù chịu một số tổn thất. Tuy nhiên, khi tiến thêm về phía đông, Alexandros có thể thấy rằng đế quốc Magadha có thể triển khai đến 6000 voi chiến, một lực lượng lớn gấp nhiều lần số lượng phục vụ trong quân đội Ba Tư và Hy Lạp,mà đã làm nản lòng những người lính của Alexandros. Ngày trở về, Alexandros Đại đế đã thành lập một lực lượng voi để bảo vệ cung điện của mình tại Babylon, và giao phó việc lãnh đạo các đơn vị voi của mình cho một viên Quản tượng. [[22]](#cite_note-22) [[19]](#cite_note-Nossov.2C_p.19-19) ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/IRHT_126277-p.jpg/220px-IRHT_126277-p.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/IRHT_126277-p.jpg/220px-IRHT_126277-p.jpg)
[Eleazar Maccabeus](/w/index.php?title=Eleazar_Maccabeus&action=edit&redlink=1)giết voi chiến và bị đè chết bởi nó (Miniature from a manuscript [Speculum Humanae Salvationis](/w/index.php?title=Speculum_Humanae_Salvationis&action=edit&redlink=1)).
Sự thành công của các lực lượng sử dụng voi tiếp tục tăng lên. Những người thừa kế đế chế của Alexandros, những Diadochi, đã sử dụng hàng trăm voi chiến Ấn Độ trong những cuộc chiến tranh của họ. trong đó
[vương quốc Seleukos](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Seleukos) được đặc biệt đáng chú ý vì họ đã sử dụng của các loài động vật, chủ yếu được mang đến từ Ấn Độ. Thật vậy, chiến dịch giữa Seleukos và Chandragupta Maurya (Sandrokottos), người sáng lập đế chế Maurya trong năm 305 TCN đã kết thúc với việc Seleukos nhượng một phần lãnh thổ rộng lớn phía đông để trao đổi với 500 voi chiến - là một phần nhỏ của lực lượng Maurya,trong đó bao gồm lên đến 9.000 con voi theo một số nguồn.. [23] Seleukos đã sử dụng những con voi của mình rất tốt trong [[24]](#cite_note-24) [trận Ipsus](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Ipsus)bốn năm sau đó. Sau này trong lịch sử của nó, vương quốc Seleukos còn sự dụng voi chiến để đàn áp [cuộc nổi dậy Maccabee](/wiki/Cu%E1%BB%99c_kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Maccabee). Các con voi đã gây ra sự sợ hãi đối với những chiến binh Do thái trang bị nhẹ.Và người trẻ nhất trong số các anh em nhà Hasmonean, [Eleazar Maccabeus](/w/index.php?title=Eleazar_Maccabeus&action=edit&redlink=1), nổi tiếng vì đã đánh bại một trong những con tương tự trong [trận Beth Zechariah](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Beth_Zechariah&action=edit&redlink=1), đã đâm ngọn giáo vào dưới bụng một con voi mà ông ta nhầm lẫn là có vua [Antiochos V](/wiki/Antiochos_V)nhà Seleukos, giết chết con voi với cái giá phải trả là mạng sống của mình. [[25]](#cite_note-25)
### Thời cổ đại: Địa Trung Hải[
[sửa](/w/index.php?title=Voi_chi%E1%BA%BFn&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Voi_chi%E1%BA%BFn&action=edit§ion=4)]
Người
[Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp) và [Carthage](/wiki/Carthage) bắt đầu mua voi châu Phi cho cùng một mục đích, cũng như người [Numidia](/wiki/Numidia) và [Kushites](/w/index.php?title=Kushites&action=edit&redlink=1). Loài được sử dụng là [voi rừng châu Phi](/wiki/Voi_r%E1%BB%ABng_ch%C3%A2u_Phi) . Những loài khác nhỏ hơn được sử dụng là voi châu Á bởi vương quốc Seleukos ở phía đông của vùng Địa Trung Hải, đặc biệt là ở Syria, có chiều cao từ 2.5-3.5 mét (8–10 ft). Có lẽ là một số voi Syria đã được bán ra nước ngoài, con voi yêu thích của [26] [Hannibal](/wiki/Hannibal)có cái tên rất ấn tượng là Surus ("người Syria"), có thể có nguồn gốc từ Syria, mặc dù các bằng chứng vẫn còn mơ hồ. [[27]](#cite_note-27)
Kể từ cuối những năm 1940 một số học giả đã cho rằng con voi rừng châu Phi được sử dụng bởi Numidia, thuộc triều đại Ptolemy và quân đội Punic đã không có tháp trong chiến đấu, có lẽ do sự yếu kém về thể chất của loài này
. Có lời ghi chép đương đại rõ ràng rằng quân đội của [28] [Juba I của Numidia](/w/index.php?title=Juba_I_c%E1%BB%A7a_Numidia&action=edit&redlink=1)bao gồm voi có tháp chiến đấu trong năm 46 TCN Điều này được xác nhận bởi hình ảnh của một con voi châu Phi được trang bị tháp chiến đấu sử dụng trên tiền đúc của [[29]](#cite_note-29) [Juba II](/w/index.php?title=Juba_II&action=edit&redlink=1) . Điều này cũng xuất hiện trong trường hợp của quân đội Ptolemy: [[30]](#cite_note-30) [Polybius](/w/index.php?title=Polybius&action=edit&redlink=1)báo cáo rằng tại [trận Raphia](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Raphia)năm 217 TCN những con voi của Ptolemy IV mang theo tháp, những con vật nhỏ hơn so với voi châu Á của [vương quốc Seleukos](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Seleukos)và voi rừng châu Phi có lẽ là như vậy Có cũng có bằng chứng cho thấy con voi chiến tranh Carthage được trang bị tháp nhỏ và ghế nhỏ trên bành voi trong các ngữ cảnh quân sự nhất định. [[31]](#cite_note-31) [[32]](#cite_note-32)
Dù trong quân sử vùng Địa Trung Hải, những cuộc chiến giữa quân
[Carthage](/wiki/Carthage) và quân [La Mã](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) nổi tiếng hơn cả về sự tham chiến của lực lượng tượng binh, đây rõ là kết quả của việc sử dụng tượng binh của [Vương quốc Ipiros](/wiki/Ipiros_(qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i)) thuộc nền văn minh Hy Lạp cổ xưa. Vua xứ Ipiros là [Pyrros](/wiki/Pyrros_c%E1%BB%A7a_Ipiros) thân chinh mang 20 con voi chiến đi đánh quân La Mã trong trận đánh tại [Heraclea](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Heraclea) vào năm 280 TCN, để lại thêm năm mươi con nữa, mượn từ Pharaoh [Ptolemy II](/wiki/Ptolemaios_II_Philadelphos), trên đất liền. Người La Mã đã không chuẩn bị chống lại voi chiến, và các lực lượng Hy Lạp đánh bại người La Mã. Năm sau, người Hy Lạp một lần nữa triển khai một lực lượng voi tương tự, tấn công người La Mã tại [trận Asculum](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Asculum&action=edit&redlink=1). Thời gian này người La Mã có sự chuẩn bị với vũ khí dễ cháy và thiết bị chống voi: đó là những cỗ chiến xa do bò kéo, trang bị giáo dài để gây tổn thương cho voi, bình chứa lửa để đe dọa chúng.
Lấy cảm hứng từ những chiến thắng này,
[Carthage](/wiki/Carthage) đã phát triển để sử dụng riêng cho mình những con voi chiến và triển khai chúng rộng rãi trong [Chiến tranh Punic lần thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Punic_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t). Các kết quả đã không được như mong muốn. Tại Adyss trong năm 255 TCN, những chú voi Carthage đã không hiệu quả do địa hình, trong khi tại [trận Panormus](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Panormus&action=edit&redlink=1) trong năm 251 TCN người La Mã đã có thể khiến những con voi Carthage hoảng sợ, mà chạy trốn khỏi chiến trường. Trong [Chiến tranh Punic lần thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Punic_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_hai), [Hannibal](/wiki/Hannibal) nổi tiếng đã dẫn một đội quân voi chiến vượt dãy núi Alps - mặc dù không may là hầu hết trong số chúng thiệt mạng trong điều kiện khắc nghiệt. Người La Mã đã phát triển chiến thuật có hiệu quả chống voi chiến, dẫn đến thất bại của [Hannibal](/wiki/Hannibal) tại trận chiến cuối cùng của ông ở Zama năm 202 trước Công nguyên, những con voi xung kích của ông là không hiệu quả vì người La Mã chỉ đơn giản là tách những trung đội thành những lối cho chúng vượt qua.
Rome đã mang về nhiều voi ở phần cuối của cuộc chiến tranh Punic, và sử dụng chúng trong các chiến dịch của mình trong nhiều năm sau đó. Các cuộc chinh phục ở Hy Lạp đã cho thấy nhiều trận đánh mà trong đó người La Mã đã triển khai voi chiến, bao gồm các cuộc xâm lược Macedonia vào năm 199 TCN, cuộc chiến ở Cynoscelphalae năm 197 TCN,
[[33]](#cite_note-33) [trận Thermopylae](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Thermopylae), và [34] [trận Magnesia](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Magnesia)năm 190 TCN, trong số năm mươi bốn con voi của Antiochos III đã rơi vào tay lực lượng La Mã tới mười sáu. Trong năm sau, người La Mã đã triển khai 22 con voi tại Pydna trong năm 168 TCN Chúng cũng là lực lượng được sử dụng đặc trưng trong suốt chiến dịch La Mã chống lại người Celtiberia ở Hispania và chống lại người Gaul. [[35]](#cite_note-35)
Lần sử dụng cuối cùng có ý nghĩa của những con voi chiến ở Địa Trung Hải là chống lại người La Mã tại
[trận Thapsus](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Thapsus&action=edit&redlink=1), 46 TCN, nơi mà [Julius Caesar](/wiki/Julius_Caesar) trang bị cho thứ năm Quân đoàn của ông(Alaudae) với rìu và ra lệnh cho những người lính Lê dương của mình tấn công vào chân của con voi. Thapsus là trận chiến cuối cùng có sử dụng voi ở phương Tây. [[36]](#cite_note-36) ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Vartanantz.jpg/250px-Vartanantz.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Vartanantz.jpg/250px-Vartanantz.jpg)
[Sassanid Persians](/wiki/Sassanid)War elephants in the [Battle of Vartanantz](/w/index.php?title=Battle_of_Vartanantz&action=edit&redlink=1).
Các triều Parthia của Ba Tư thỉnh thoảng sử dụng voi chiến trong trận chiến của họ chống lại
[Đế quốc La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3)[cần dẫn nguồn] nhưng những con voi đã có tầm quan trọng đáng kể trong quân đội của [triều đại Sassanid](/wiki/Nh%C3%A0_Sassanid) tiếp theo. Người Sassanids sử dụng nhiều loại động vật trong nhiều chiến dịch của họ chống lại kẻ thù phía Tây. Một trong những trận chiến đáng nhớ nhất là [37] [trận Vartanantz](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Vartanantz&action=edit&redlink=1)vào năm 451 CN, khi mà những voi Sassanid khiến người Armenia phải khiếp sợ. Một ví dụ khác là [trận al-Qādisiyyah](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_al-Q%C4%81disiyyah&action=edit&redlink=1)vào năm 636 CN, trong đó một lực lượng gồm 33 con voi đã được sử dụng, mặc dù không thành công, chống lại quân xâm lược [Ả Rập](/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp).Những quân đoàn voi Sassanid đã giữ một vị trí ưu việt trong lực lượng kỵ binh của nhà Sassanid và đã được tuyển mộ từ Ấn Độ. Các quân đoàn voi nằm dưới sự chỉ huy của một vị chỉ huy đặc biệt, được gọi là Zend-hapet, hoặc "vị tướng của người Ấn Độ", hoặc bởi vì những con vật này đến từ quốc gia đó, hoặc bởi vì chúng chịu sự điều khiển bởi những người bản xứ của [Hindustan](/wiki/Hindustan) . [[38]](#cite_note-38)
### Thời cổ đại: Viễn Đông[
[sửa](/w/index.php?title=Voi_chi%E1%BA%BFn&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Voi_chi%E1%BA%BFn&action=edit§ion=5)]
Ở Trung Quốc, việc sử dụng những con voi chiến tương đối hiếm so với các nơi khác
[[39]](#cite_note-schafer_290-39) . Những ghi chép sớm nhất về việc sử dụng voi của họ diễn ra vào cuối năm 554 CN khi nhà [40] [Tây Ngụy](/wiki/T%C3%A2y_Ng%E1%BB%A5y)triển khai hai con voi chiến mặc giáp sắt từ [Lĩnh Nam](/wiki/L%C4%A9nh_Nam)trong trận chiến, điểu khiển bở những nô lệ Mã Lai, và được trang bị tháp bằng gỗ và những thanh gươm gắn chặt vào cái vòi của chúng. Các con voi đã phải quay đầu bỏ chạy bởi các mũi tên của cung thủ ". [[39]](#cite_note-schafer_290-39) [[39]](#cite_note-schafer_290-39)
So ranh, các quốc gia láng giềng cũng hết mực đề cao việc sử dụng tượng binh. Sử liệu xứ
[Tích Lan](/wiki/Sri_Lanka) kể lại rằng những con voi được các nhà vua cưỡi khi thân chinh cầm quân xuất trận, với ghi chép cụ thể về một vài ông vua trên lưng voi chiến. Thí dụ, trong trận đánh lịch sử vào năm 200 trước Công Nguyên, Quốc vương [41] [Dutugamunu](/w/index.php?title=Dutugamunu&action=edit&redlink=1)cưỡi voi [Kandula](/w/index.php?title=Kandula&action=edit&redlink=1)còn Quốc vương [Elara](/w/index.php?title=Elara&action=edit&redlink=1)thì cưỡi voi [Maha Pambata](/w/index.php?title=Maha_Pambata&action=edit&redlink=1), 'Tảng đá lớn'. Ở miền [[42]](#cite_note-42) [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), bên vùng biên cương của [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)ngày nay, Quân đội [Chiêm Thành](/wiki/Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh)đã triển khai đến 602 con voi chiến trong cuộc chiến tranh chống [nhà Tùy](/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%B9y)bên Trung Hoa. [[43]](#cite_note-ebrey_90-43)
## Thời trung cổ[
[sửa](/w/index.php?title=Voi_chi%E1%BA%BFn&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Voi_chi%E1%BA%BFn&action=edit§ion=6)]
Trong thời Trung cổ, voi hiếm khi được sử dụng ở châu Âu.
[Charlemagne](/wiki/Charlemagne) đã đem theo con voi của mình, [Abul-Abbas](/w/index.php?title=Abul-Abbas&action=edit&redlink=1), khi ông giao chiến với người Danes trong năm 804, và trong một cuộc Thập Tự Chinh,Hoàng đế của đế chế La Mã Thần thánh Frederick II đã có cơ hội để bắt một con voi tại [44] [Đất Thánh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A5t_Th%C3%A1nh), mà sau đó được sử dụng trong việc chiếm Cremona năm 1214, nhưng việc sử dụng của các cá thể đơn lẻ này mang nhiều ý nghĩa biểu tượng nhiều hơn thực tế.
Xa hơn về phía đông, voi tiếp tục được sử dụng trong chiến tranh. Người Mông Cổ phải đối mặt với voi chiến ở Khorazm, Miến Điện,
[Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t) và Ấn Độ trong suốt thế kỷ 13 Bất chấp chiến bại của họ trong các cuộc xâm lược Đại Việt và Ấn Độ, quân Mông Cổ đã đánh bại những con voi chiến bên ngoài [45] [Samarkand](/wiki/Samarkand)bằng cách sử dụng máy lăng đá và [mangonel](/w/index.php?title=Mangonel&action=edit&redlink=1), và ở Miến Điện bằng mưa tên từ những cây cung làm từ vật liệu tổng hợp nổi tiếng của họ [[46]](#cite_note-46) [Thành Cát Tư Hãn](/wiki/Th%C3%A0nh_C%C3%A1t_T%C6%B0_H%C3%A3n)và [Hốt Tất Liệt](/wiki/H%E1%BB%91t_T%E1%BA%A5t_Li%E1%BB%87t)đã giữ lại những con voi bị bắt là một phần của đoàn tùy tùng của họ. Một kẻ xâm lược trung Á khác, [[47]](#cite_note-47) [Timur](/wiki/Timur_Lenk)đã phải đối mặt với những thách thức tương tự như một thế kỷ sau đó. Năm 1398, quân đội của Timur phải đối mặt với hơn 100 con voi Ấn Độ trong trận chiến và gần như suýt bại trận vì sự sợ hãi mà chúng gây ra giữa quân đội của ông. Tài liệu lịch sử nói rằng phe Timur cuối cùng giành chiến thắng bằng cách sử dụng một chiến lược khéo léo: Timur gắn rơm lửa lên lưng những con lạc đà của mình trước khi tấn công. Khói làm cho các con lạc đà chạy về phía trước, làm cho những voi hoảng sợ, khiến chúng nghiền nát quân đội của chính mình trong các nỗ lực rút chạy của chúng. Một ghi chép khác về chiến dịch rằng Timur đã sử dụng những cái chông sắt quá khổ để ngăn chặn những con voi đột kích Sau đó, Timur đã sử dụng những con vật bị bắt này để chống lại [[48]](#cite_note-48) [Đế chế Ottoman](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman).
Đã có ghi chép lại rằng vua
[Rajasinghe I](/w/index.php?title=Rajasinghe_I&action=edit&redlink=1), khi ông đã tiến hành bao vây pháo đài của người Bồ Đào Nha tại Colombo, Sri Lanka trong năm 1558, đã có một đội quân gồm 2200 voi chiến Người Sri Lanka tiếp tục truyền thống tự hào của họ trong việc bắt và đào tạo những con voi từ thời cổ đại.. Viên quan phụ trách những chuồng ngựa hoàng gia, bao gồm cả việc bắt giữ voi, được gọi là [49] *Nilame Gajanayake*, [[49]](#cite_note-artsrilanka.org-49) ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Naresuanbattlelephnt.jpg/250px-Naresuanbattlelephnt.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Naresuanbattlelephnt.jpg/250px-Naresuanbattlelephnt.jpg)
[Battle of Yuthahatthi](/w/index.php?title=Battle_of_Yuthahatthi&action=edit&redlink=1)" - [Siamese](/w/index.php?title=Ayutthaya_Kingdom&action=edit&redlink=1)King [Naresuan](/w/index.php?title=Naresuan&action=edit&redlink=1)fights the Burmese crown prince near [Suphanburi](/w/index.php?title=Suphanburi&action=edit&redlink=1)in Jan. 1593.
## Ở Việt Nam[
[sửa](/w/index.php?title=Voi_chi%E1%BA%BFn&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Voi_chi%E1%BA%BFn&action=edit§ion=7)]
Tại
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), kỹ thuật sử dụng voi chiến đã có từ khá sớm. Các tài liệu Việt Nam và Trung Quốc từng ghi nhận trong cuộc khởi nghĩa [Hai Bà Trưng](/wiki/Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng) năm [40](/wiki/40) đã sử dụng lực lượng voi chiến đánh lại quân [nhà Đông Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n). Rất nhiều hình ảnh ghi nhận Hai Bà chỉ huy trên mình voi. Một hình ảnh tương tự ghi nhận rằng [Bà Triệu](/wiki/B%C3%A0_Tri%E1%BB%87u) cũng sử dụng voi chiến trong cuộc khởi nghĩa chống quân [Ngô (Tam Quốc)](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Ng%C3%B4).
Trong suốt
[lịch sử Việt Nam](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam), voi chiến được xem là một lực lượng đặc biệt sử dụng trong chiến trận. Do thế phòng thủ trước các triều đại phương Bắc, vốn không có tượng binh, thì ưu thế của phía Việt Nam về lực lượng tượng binh là rõ rệt, dù không phải lúc nào cũng mang lại hiệu quả tuyệt đối. Có những trường hợp sử dụng tượng binh thành công như chiến dịch nghĩa quân [Lam Sơn](/wiki/Lam_S%C6%A1n) ra Bắc hay quân [Tây Sơn](/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%A2y_S%C6%A1n) công phá [Ngọc Hồi](/wiki/Ng%E1%BB%8Dc_H%E1%BB%93i) nhưng cũng có những trận voi chiến bị vô hiệu hóa như trận đánh [Bình Lệ Nguyên](/wiki/B%C3%ACnh_L%E1%BB%87_Nguy%C3%AAn) hay trận thành [Đa Bang](/wiki/%C4%90a_Bang).Sự phát triển vượt bấc nhất chính là vua Quang Trung đã đặt [pháo](/wiki/Ph%C3%A1o) trên lưng voi trong chiến dịch đánh thành Ngọc Hồi làm [quân Mãn Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) phải khiếp sợ, bây giờ nhiều người vẫn nói đó là [xe tăng](/wiki/Xe_t%C4%83ng) đầu tiên ở Việt Nam. [ Tuy nhiên, thực tế là các lực lượng quân sự Việt Nam đã huấn luyện và sử dụng lực lượng tượng binh trong cả nghìn năm. [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
Khi hình thái chiến tranh hiện đại bắt đầu, voi chiến trở nên lỗi thời trước sức mạnh của đại bác. Tuy nhiên,
[nhà Nguyễn](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) vẫn tiếp tục huấn luyện lực lượng voi chiến trong đội tượng binh của [quân đội nhà Nguyễn](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n). Các cuộc tử chiến giữa voi và hổ nhằm tế thần trong ngày hội và phục vụ nhu cầu giải trí tiêu khiển cho vua, quan lại và người dân vẫn được tổ chức tại [Hổ Quyền](/wiki/H%E1%BB%95_Quy%E1%BB%81n). Trận đấu cuối cùng được ghi nhận vào năm [1904](/wiki/1904), dưới triều vua [Thành Thái](/wiki/Th%C3%A0nh_Th%C3%A1i).
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Voi_chi%E1%BA%BFn&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Voi_chi%E1%BA%BFn&action=edit§ion=8)] **Samuel Griswold Goodrich,** [^](#cite_ref-1) *Parley's common school history of the world: A pictorial history of the world, ancient and modern, for the use of schools*, trang 19
- ^
**a** [Konstantin Nossov,](#cite_ref-Nososov10_2-1) **ă** *War Elephants*, trang 10
- ^
**a** [Deborah Levine Gera,](#cite_ref-Deborah81_3-1) **ă** *Warrior women: the anonymous Tractatus de mulieribus*, trang 81 [^](#cite_ref-4) [HISTORY OF THE DOMESTICATION OF ANIMAL](http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?ParagraphID=ayt#1822) **Schafer, 289–290.** [^](#cite_ref-5) [^](#cite_ref-6) [The Vedic Pantheon](http://www.hinduwebsite.com/hinduism/vedicgods.asp.) **Sankalia, 1963.** [^](#cite_ref-7) **Nossov, p. 10.** [^](#cite_ref-8) **Samuel Griswold Goodrich,** [^](#cite_ref-9) *A pictorial history of the world, ancient and modern, for the use of schools*, trang 19
- ^
**a** [Amélie Kuhrt,](#cite_ref-AKurth101_10-1) **ă** *The Persian Empire*, Tập 2, trang 101 **Saint Photius I (Patriarch of Constantinopolis), Nigel Guy Wilson,** [^](#cite_ref-11) *The bibliotheca: a selection*, trang 56 **A history of Greece, Volume 2, By Connop Thirlwall, Longmans, 1836, p. 174** [^](#cite_ref-12) **Jan P. Stronk,** [^](#cite_ref-13) *Ctesias' Persian History: Part 1: Introduction, Text, and Translation*, Phần 1, trang 317 **Murray E. Fowler, Susan K. Mikota,** [^](#cite_ref-14) *The Asian Elephant: Ecology and Management*, trang 15 **R. Sukumar,** [^](#cite_ref-15) *The Asian Elephant: Ecology and Management*, trang 3 **Eneas Sweetland Dallas,** [^](#cite_ref-16) *Once a week*, Tập 10, trang 348 **John R. Gardiner-Garden,** [^](#cite_ref-17) *Ktesias on early Central Asian history and ethnography*, trang 17 **Chinnock, p.38.** [^](#cite_ref-18)
- ^
**a** [Nossov, p.19.](#cite_ref-Nossov.2C_p.19_19-1) **ă** **Quintus Curtius Rufus (60-70 AD). Historiae Alexandri Magni. 8.13.6.** [^](#cite_ref-20) **Metz Epitome. 54.** [^](#cite_ref-21) [^](#cite_ref-22) [Plutarch](/wiki/Plutarchus)(75 CE), *The Life of Alexander the Great* **Fox, 2006.** [^](#cite_ref-23) **Pliny,** [^](#cite_ref-24) *Natural History*VI, 22.4. [^](#cite_ref-25) [1 Maccabees](/w/index.php?title=1_Maccabees&action=edit&redlink=1), 6:43-46. [^](#cite_ref-26) *Loxodonta africana pharaohensis*. **Nossov, p.30.** [^](#cite_ref-27) **Scullard (1948); (1974) 240-45** [^](#cite_ref-28) **Caesar,** [^](#cite_ref-29) *De Bello Africo*30.2, 41.2, 86.1. **J. Mazard,** [^](#cite_ref-30) *Corpus Nummorum Numidiae Mauretaniaeque*(Paris 1955) 103, nº. 276, pl. 247 **Polybius v.84.2-7** [^](#cite_ref-31) **Rance (2009)** [^](#cite_ref-32) [^](#cite_ref-33) [The Battle of Cynoscephalae](http://www.roman-empire.net/army/cynoscephalae.html.) **The Syrian Wars, IV,16-20. English translation from: Horace White ed., 1899.** [^](#cite_ref-34) **Davis, p. 51.** [^](#cite_ref-35) **Gowers,** [^](#cite_ref-36) *African Affairs*. **Rance (2003); Charles (2007)** [^](#cite_ref-37) **Rawlinson, p.189.** [^](#cite_ref-38)
- ^
**a** **ă** [Schafer, p.290.](#cite_ref-schafer_290_39-2) **â** **An earlier "isolated instance" (Schaefer, p.290), when "elephants with torches bound to their tail were sent into enemy ranks" does not comply to the given definition of a war elephant as a trained and guided war beast. Quite the contrary, the use of maddened and guideless animal missiles indicates that the Chinese then had not yet mastered the complex skills necessary for training and guiding elephants into combat.** [^](#cite_ref-40) [^](#cite_ref-41) [Sri Lankan Elephants](http://www.lankalibrary.com/wlife/elephants6.htm) [^](#cite_ref-42) [War Against King Elara](http://mahavamsa.org/2008/05/war-king-elara/.) **Ebrey, 90.** [^](#cite_ref-ebrey_90_43-0) [^](#cite_ref-44) [His Majesty's Elephant](http://www.teenspoint.org/reading_matters/columns2.asp?column_id=519&column_type=thistle) **Kistler, p.200.** [^](#cite_ref-45) **Kistler, p.197.** [^](#cite_ref-46) **Joregensen, Niderost and Rice, p.88.** [^](#cite_ref-47) **Ahmed ibn Arabshah.** [^](#cite_ref-48)
- ^
**a** **ă** [http://artsrilanka.org/essays/elephants/index.html](http://artsrilanka.org/essays/elephants/index.html).
## Tài liệu tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Voi_chi%E1%BA%BFn&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Voi_chi%E1%BA%BFn&action=edit§ion=9)]
- Jan P. Stronk,
[, Phần 1, Wellem Verlag, 2010.](http://books.google.com.vn/books?id=LKFaPaZpergC&pg=PA317&dq=%22indian#v=onepage&q=%22indian&f=false) *Ctesias' Persian History: Part 1: Introduction, Text, and Translation* [ISBN 394182001X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/394182001X).
- Amélie Kuhrt,
[, Tập 2, Routledge, 2007.](http://books.google.com.vn/books?id=XWbhmebyhxAC&pg=PA101&dq=%22Derbicae#v=onepage&q=%22Derbicae&f=false) *The Persian Empire* [ISBN 0415436281](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0415436281).
- Chakrvarti, P.
*The Art of War in Ancient India*, (2003).
- Charles, Michael B. "The Rise of the Sassanian Elephant Corps: Elephants and the Later Roman Empire",
*Iranica Antiqua*42 (2007) 301-346.
- Chinnock, E. J.
*The Anabasis of Alexander: The Battle of Gaugamela by Arrian*(trans).
- Davis, Paul K.
*100 Decisive Battles from Ancient Times to the Present: The World’s Major Battles and How They Shaped History.*(1999)
- Ebrey, Patricia Buckley, Anne Walthall, James Palais (2006).
*East Asia: A Cultural, Social, and Political History*. Boston: [Houghton Mifflin](/w/index.php?title=Houghton_Mifflin&action=edit&redlink=1)Company. [ISBN 0-618-13384-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0618133844). [Fox, Robin L.](/w/index.php?title=Robin_Lane_Fox&action=edit&redlink=1) *Alexander the Great*, Penguin (2004) [ISBN 0-14-102076-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0141020768). [Goldworthy, Adrian](/w/index.php?title=Adrian_Goldsworthy&action=edit&redlink=1) *The Fall of Carthage: The Punic Wars 265-146 BCE*, Orion (2003) [ISBN 0-304-36642-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0304366420).
- Gowers, William "The African Elephant in Warfare,"
*African Affairs*, Vol. 46 No. 182.
- Jayawardhene, Jayantha
*Elephant in Sri Lanka*(1910). [Keegan, John](/w/index.php?title=John_Keegan&action=edit&redlink=1) *History of Warfare*, Pimlico (1993) [ISBN 0-679-73082-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0679730826).
- Kistler, John M.
*War Elephants*, Westport, CT: Praeger, (2006).
- Joregensen, Christer, Eric Niderost and Rob S. Rice
*Fighting Techniques of the Oriental World*, Amber Books (2008).
- Nossov, Konstantin
*War Elephants*(2008) [ISBN 978-1-84603-268-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781846032684).
- Rance, Philip, "Elephants in Warfare in Late Antiquity",
*Acta Antiqua Academiae Scientiarum Hungaricae*43 (2003) 355-384.
- Rance, Philip, "Hannibal, Elephants and Turrets in
*Suda*Θ 438 [Polybius Fr. 162B] – An Unidentified Fragment of Diodorus", *Classical Quarterly*59.1 (2009) 91-111.
- Rawlinson, George
*The Seven Great Monarchies of the Ancient Eastern World: The Seventh Monarchy: History of the Sassanian or New Persian Empire*(1885; reprint 2007) [ISBN 9781428647](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781428647). [Said, Edward](/w/index.php?title=Edward_Said&action=edit&redlink=1) *Orientalism*(1978) [ISBN 0-394-74067-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/039474067X).
- Sankalia, H.D.,
*Ramayana: Myth or Reality*, New Delhi (1963).
- Schafer, Edward H. "War Elephants in Ancient and Medieval China,"
*Oriens*(Volume 10, Number 2, 1957): 289–291.
- Scullard, H., "Hannibal’s elephants",
*Numismatic Chronicle*(ser. 6) 8 (1948) 158-68
- Scullard, H. H.
*The Elephant in the Greek and Roman World*, London (1974) [ISBN 0-500-40025-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0500400253).
- White, Horace (ed)
*Appian, The Foreign Wars*(1899).
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Voi_chi%E1%BA%BFn&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Voi_chi%E1%BA%BFn&action=edit§ion=10)] [Military Use of Elephants in the Greek and Roman Period](http://www.clickfire.com/viewpoints/articles/political/elephants.php) [Elephants in Sri Lankan History and Culture](http://www.artsrilanka.org/essays/elephants/index.html) [The Battle of Khajwa](http://horsesandswords.blogspot.com/2006/05/battle-of-khajwa.html) [Audio interview with John Kistler on war elephants](http://radio.nationalreview.com/betweenthecovers/post/?q=NmFiYTUyNTViMzY5YjY3YmM2OGVhYzkzNGM1MGEzMTE=)
|
|![]()

X-Cache: cp1067 hit (1), cp1053 frontend miss (0)


text:
no
Từ điển mở Wiktionary
Mục lục
- 1 Tiếng Việt
- 2 Tiếng Anh
- 3 Tiếng Séc
- 4 Tiếng Phần Lan
- 5 Tiếng Pháp
- 6 Tiếng Frysk
- 7 Tiếng Bổ trợ Quốc tế
- 8 Tiếng Ý
- 9 Tiếng Latinh
- 10 Tiếng Lojban
- 11 Tiếng Bồ Đào Nha
- 12 Tiếng Slovak
- 13 Tiếng Tây Ban Nha
- 14 Tiếng Tok Pisin
Tiếng Việt[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Chữ Nôm[sửa]
(trợ giúp hiển thị và nhập chữ Nôm)
Từ tương tự[sửa]
Tính từ[sửa]
no
- Ở trạng thái nhu cầu sinh lý về ăn uống được thoả mãn đầy đủ.
- Ở trạng thái nhu cầu nào đó đã được thoả mãn hết sức đầy đủ, không thể nhận thêm được nữa.
- (Khẩu ngữ; kết hợp hạn chế) Hết mức, có muốn hơn nữa cũng không được.
- (Hóa học) (Dung dịch) không thể hoà tan thêm nữa.
- (Hóa học) (Hợp chất hữu cơ) không thể kết hợp thêm nguyên tố nào nữa.
Đồng nghĩa[sửa]
- ở trạng thái nhu cầu sinh lý về ăn uống được thỏa mãn đầy đủ
Dịch[sửa]
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)
- Thông tin chữ Hán và chữ Nôm dựa theo cơ sở dữ liệu của phần mềm WinVNKey, đóng góp bởi học giả Lê Sơn Thanh; đã được các tác giả đồng ý đưa vào đây. (chi tiết)
Tiếng Anh[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Phó từ[sửa]
no
- Không.
- no, I don't think so — không, tôi không nghĩ như vậy
- whether he comes or no — dù nó đến hay không
- no some said than done — nói xong là làm ngay
- I say no more — tôi không nói nữa
- he is no longer here — anh ta không còn ở đây nữa
- he is no more — anh ta không còn nữa (chết rồi)
Danh từ[sửa]
no (số nhiều noes)
- Lời từ chối, lời nói "không"; không.
- we can't take no for an answer — chúng tôi không thể chấp nhận được câu trả lời từ chối
- Phiếu chống; người bỏ phiếu chống.
- the noes have it — phiếu chống chiếm đa số; đa số bỏ phiếu chống
- the ayes and the noes — phiếu thuận và phiếu chống
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)
Tiếng Séc[sửa]
Từ nguyên[sửa]
Viết tắt của áno.
Thán từ[sửa]
no
Phó từ[sửa]
no
Tiếng Phần Lan[sửa]
Thán từ[sửa]
no
Tiếng Pháp[sửa]
Từ nguyên[sửa]
- danh từ
- Viết tắt của numéro.
Danh từ[sửa]
- Số.
Phó từ[sửa]
no
Tiếng Frysk[sửa]
Phó từ[sửa]
no
Tiếng Bổ trợ Quốc tế[sửa]
Phó từ[sửa]
no
Danh từ[sửa]
no
Tiếng Ý[sửa]
Phó từ[sửa]
no
Từ liên hệ[sửa]
Tiếng Latinh[sửa]
Nội động từ[sửa]
no số ít lối trình bày, ngôi thứ nhất
Tiếng Lojban[sửa]
cmavo[sửa]
no (rafsi: non)
Tiếng Bồ Đào Nha[sửa]
Từ nguyên[sửa]
Từ rút gọn[sửa]
no
Tiếng Slovak[sửa]
Từ nguyên[sửa]
Viết tắt của áno.
Thán từ[sửa]
no
Phó từ[sửa]
no
- Ừ.
Tiếng Tây Ban Nha[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Từ đồng âm[sửa]
Từ nguyên[sửa]
- phó từ
- Từ tiếng Latinh non.
- danh từ
- Viết tắt của número.
Phó từ[sửa]
no
- Không.
- ―¿Vienes?
―No.
- La no existencia del Yeti es una suposición fundada.
- ―¿Vienes?
- Không phải.
- (Không dịch) Phủ định đôi, dùng với nada, nadie, nunca, v.v. đằng trước động từ.
- Có phải ... không.
Thành ngữ[sửa]
- a que no
- (Châu Mỹ) ¿cómo no?
- no bien
- no más
- no, que no
- no, sin
- no sin antes
- no, sino
- no, sino no
- no tal
- no ya
- pues no
- y que no
Từ liên hệ[sửa]
Thán từ[sửa]
¿no?
Cách dùng[sửa]
Dùng thán từ này đằng sau câu hỏi.
Danh từ[sửa]
no
Tiếng Tok Pisin[sửa]
Phó từ[sửa]
no
Thể loại:
- Mục từ tiếng Việt
- Mục từ tiếng Việt có chữ Nôm
- Tính từ
- Mục từ tiếng Anh
- Phó từ
- Danh từ
- Danh từ tiếng Anh
- Mục từ tiếng Séc
- Thán từ
- Mục từ tiếng Phần Lan
- Mục từ tiếng Pháp
- Mục từ tiếng Frysk
- Mục từ tiếng Bổ trợ Quốc tế
- Mục từ tiếng Ý
- Mục từ tiếng Latinh
- Nội động từ
- Mục từ tiếng Lojban
- cmavo
- Mục từ tiếng Bồ Đào Nha
- Từ rút gọn
- Mục từ tiếng Slovak
- Mục từ tiếng Tây Ban Nha
- Mục từ tiếng Tok Pisin
- Phó từ tiếng Anh
- Tính từ tiếng Việt
- Hóa học
- Thán từ tiếng Séc
- Phó từ tiếng Séc
- Thán từ tiếng Phần Lan
- Danh từ tiếng Pháp
- Từ viết tắt tiếng Pháp
- Phó từ tiếng Pháp
- Phó từ tiếng Frysk
- Phó từ tiếng Bổ trợ Quốc tế
- Danh từ tiếng Bổ trợ Quốc tế
- Phó từ tiếng Ý
- Nội động từ tiếng Latinh
- Động từ tiếng Latinh
- Từ rút gọn tiếng Bồ Đào Nha
- Thán từ tiếng Slovak
- Phó từ tiếng Slovak
- Phó từ tiếng Tây Ban Nha
- Thán từ tiếng Tây Ban Nha
- Danh từ tiếng Tây Ban Nha
- Phó từ tiếng Tok Pisin

markdown:
# no
Từ điển mở Wiktionary
## Mục lục
[1 Tiếng Việt](#Ti.E1.BA.BFng_Vi.E1.BB.87t) [2 Tiếng Anh](#Ti.E1.BA.BFng_Anh) [3 Tiếng Séc](#Ti.E1.BA.BFng_S.C3.A9c) [4 Tiếng Phần Lan](#Ti.E1.BA.BFng_Ph.E1.BA.A7n_Lan) [5 Tiếng Pháp](#Ti.E1.BA.BFng_Ph.C3.A1p) [6 Tiếng Frysk](#Ti.E1.BA.BFng_Frysk) [7 Tiếng Bổ trợ Quốc tế](#Ti.E1.BA.BFng_B.E1.BB.95_tr.E1.BB.A3_Qu.E1.BB.91c_t.E1.BA.BF) [8 Tiếng Ý](#Ti.E1.BA.BFng_.C3.9D) [9 Tiếng Latinh](#Ti.E1.BA.BFng_Latinh) [10 Tiếng Lojban](#Ti.E1.BA.BFng_Lojban) [11 Tiếng Bồ Đào Nha](#Ti.E1.BA.BFng_B.E1.BB.93_.C4.90.C3.A0o_Nha) [12 Tiếng Slovak](#Ti.E1.BA.BFng_Slovak) [13 Tiếng Tây Ban Nha](#Ti.E1.BA.BFng_T.C3.A2y_Ban_Nha) [14 Tiếng Tok Pisin](#Ti.E1.BA.BFng_Tok_Pisin)
## Tiếng Việt[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-vie-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
|
|[Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF) [Sài Gòn](/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n) [Vinh](/wiki/Vinh) [Thanh Chương](/wiki/Thanh_Ch%C6%B0%C6%A1ng) [Hà Tĩnh](/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh)
### Chữ Nôm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-n%C3%B4m-&action=edit§ion=T-1)]
(
[trợ giúp hiển thị và nhập chữ Nôm](/wiki/Tr%E1%BB%A3_gi%C3%BAp:Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m))
### Từ tương tự[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-paro-&action=edit§ion=T-1)]
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adj-&action=edit§ion=T-1)] **no**
- Ở
[trạng thái](/wiki/tr%E1%BA%A1ng_th%C3%A1i) [nhu cầu](/wiki/nhu_c%E1%BA%A7u) [sinh lý](/wiki/sinh_l%C3%BD)về [ăn uống](/wiki/%C4%83n_u%E1%BB%91ng)được [thoả mãn](/wiki/tho%E1%BA%A3_m%C3%A3n) [đầy đủ](/wiki/%C4%91%E1%BA%A7y_%C4%91%E1%BB%A7).
- Ở
[trạng thái](/wiki/tr%E1%BA%A1ng_th%C3%A1i) [nhu cầu](/wiki/nhu_c%E1%BA%A7u)nào đó đã được [thoả mãn](/wiki/tho%E1%BA%A3_m%C3%A3n) [hết sức](/wiki/h%E1%BA%BFt_s%E1%BB%A9c) [đầy đủ](/wiki/%C4%91%E1%BA%A7y_%C4%91%E1%BB%A7), không thể [nhận](/wiki/nh%E1%BA%ADn)thêm được nữa.
- (
*Khẩu ngữ; kết hợp hạn chế*) [Hết](/wiki/h%E1%BA%BFt) [mức](/wiki/m%E1%BB%A9c), có muốn hơn nữa cũng không được.
- (
*Hóa học*) ( [Dung dịch](/wiki/dung_d%E1%BB%8Bch)) không thể [hoà tan](/wiki/ho%C3%A0_tan)thêm nữa.
- (
*Hóa học*) ( [Hợp chất](/wiki/h%E1%BB%A3p_ch%E1%BA%A5t) [hữu cơ](/wiki/h%E1%BB%AFu_c%C6%A1)) không thể [kết hợp](/wiki/k%E1%BA%BFt_h%E1%BB%A3p)thêm [nguyên tố](/wiki/nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91)nào nữa.
#### Đồng nghĩa[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-syn-&action=edit§ion=T-1)]
- ở trạng thái nhu cầu sinh lý về ăn uống được thỏa mãn đầy đủ
#### Dịch[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-trans-&action=edit§ion=T-1)]
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))
- Thông tin chữ Hán và chữ Nôm dựa theo cơ sở dữ liệu của phần mềm
[WinVNKey](http://winvnkey.sf.net), đóng góp bởi học giả Lê Sơn Thanh; đã được các tác giả đồng ý đưa vào đây. ( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/WinVNKey/L%C3%AA_S%C6%A1n_Thanh))
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Phó từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adv-&action=edit§ion=T-1)] **no** [Không](/wiki/kh%C3%B4ng). *— không, tôi không nghĩ như vậy* **no**, I don't think so *whether he comes or*— dù nó đến hay không **no** *— nói xong là làm ngay* **no**some said than done *I say*— tôi không nói nữa **no**more *he is*— anh ta không còn ở đây nữa **no**longer here *he is*— anh ta không còn nữa (chết rồi) **no**more
-
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **no** ( *số nhiều* **) noes** [Lời](/wiki/l%E1%BB%9Di) [từ chối](/wiki/t%E1%BB%AB_ch%E1%BB%91i), [lời nói](/wiki/l%E1%BB%9Di_n%C3%B3i)" [không](/wiki/kh%C3%B4ng)"; không. *we can't take*— chúng tôi không thể chấp nhận được câu trả lời từ chối **no**for an answer
-
[Phiếu](/wiki/phi%E1%BA%BFu) [chống](/wiki/ch%E1%BB%91ng); [người](/wiki/ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [bỏ phiếu](/wiki/b%E1%BB%8F_phi%E1%BA%BFu)chống. *the noes have it*— phiếu chống chiếm đa số; đa số bỏ phiếu chống *the ayes and the noes*— phiếu thuận và phiếu chống
-
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))
## Tiếng Séc[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ces-&action=edit§ion=T-1)]
### Từ nguyên[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-etymology-&action=edit§ion=T-1)]
Viết tắt của
*. áno*
### Thán từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-interj-&action=edit§ion=T-1)] **no**
### Phó từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adv-&action=edit§ion=T-1)] **no**
## Tiếng Phần Lan[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-fin-&action=edit§ion=T-1)]
### Thán từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-interj-&action=edit§ion=T-1)] **no**
## Tiếng Pháp[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-fra-&action=edit§ion=T-1)]
### Từ nguyên[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-etymology-&action=edit§ion=T-1)]
- danh từ
- Viết tắt của
*.* [numéro](/wiki/num%C3%A9ro)
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] [Số](/wiki/s%E1%BB%91).
### Phó từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adv-&action=edit§ion=T-1)] **no**
## Tiếng Frysk[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-fry-&action=edit§ion=T-1)]
### Phó từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adv-&action=edit§ion=T-1)] **no**
## Tiếng Bổ trợ Quốc tế[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ina-&action=edit§ion=T-1)]
### Phó từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adv-&action=edit§ion=T-1)] **no**
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **no**
## Tiếng Ý[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ita-&action=edit§ion=T-1)]
### Phó từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adv-&action=edit§ion=T-1)] **no**
#### Từ liên hệ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-rel-&action=edit§ion=T-1)]
## Tiếng Latinh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-lat-&action=edit§ion=T-1)]
### Nội động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-intr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **no** *số ít* *lối trình bày*, *ngôi thứ nhất*
## Tiếng Lojban[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-jbo-&action=edit§ion=T-1)]
*cmavo*[ [sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-cmavo-&action=edit§ion=T-1)] **no** ( *: non) rafsi*
## Tiếng Bồ Đào Nha[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-por-&action=edit§ion=T-1)]
### Từ nguyên[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-etymology-&action=edit§ion=T-1)]
### Từ rút gọn[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-contr-&action=edit§ion=T-1)] **no**
## Tiếng Slovak[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-slk-&action=edit§ion=T-1)]
### Từ nguyên[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-etymology-&action=edit§ion=T-1)]
Viết tắt của
*. áno*
### Thán từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-interj-&action=edit§ion=T-1)] **no**
### Phó từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adv-&action=edit§ion=T-1)] **no** [Ừ](/w/index.php?title=%E1%BB%AB&action=edit&redlink=1).
## Tiếng Tây Ban Nha[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-spa-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Từ đồng âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-homo-&action=edit§ion=T-1)]
### Từ nguyên[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-etymology-&action=edit§ion=T-1)]
- phó từ
- Từ
[tiếng Latinh](/w/index.php?title=ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit&redlink=1) *.* [non](/wiki/non#Ti.E1.BA.BFng_Latinh)
- danh từ
- Viết tắt của
*.* [número](/w/index.php?title=n%C3%BAmero&action=edit&redlink=1)
### Phó từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adv-&action=edit§ion=T-1)] **no** [Không](/wiki/kh%C3%B4ng).
- ―
*¿* [Vienes](/w/index.php?title=vienes&action=edit&redlink=1)?
―
**No**. *La* **no** [existencia](/w/index.php?title=existencia&action=edit&redlink=1)del [Yeti](/w/index.php?title=Yeti&action=edit&redlink=1)es una [suposición](/w/index.php?title=suposici%C3%B3n&action=edit&redlink=1) [fundada](/w/index.php?title=fundada&action=edit&redlink=1).
- ―
[Không](/wiki/kh%C3%B4ng) [phải](/wiki/ph%E1%BA%A3i).
- (
*Không dịch*) [Phủ định](/wiki/ph%E1%BB%A7_%C4%91%E1%BB%8Bnh) [đôi](/wiki/%C4%91%C3%B4i), dùng với *,* [nada](/w/index.php?title=nada&action=edit&redlink=1) *,* [nadie](/w/index.php?title=nadie&action=edit&redlink=1) *, v.v.* [nunca](/w/index.php?title=nunca&action=edit&redlink=1) [đằng trước](/wiki/%C4%91%E1%BA%B1ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Bc) [động từ](/wiki/%C4%91%E1%BB%99ng_t%E1%BB%AB). [Có](/wiki/c%C3%B3) [phải](/wiki/ph%E1%BA%A3i)... [không](/wiki/kh%C3%B4ng).
#### Thành ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-expr-&action=edit§ion=T-1)] [a que no](/w/index.php?title=a_que_no&action=edit&redlink=1)
- (
*Châu Mỹ*) ¿ [cómo no](/w/index.php?title=c%C3%B3mo_no&action=edit&redlink=1)? [no bien](/w/index.php?title=no_bien&action=edit&redlink=1) [no más](/w/index.php?title=no_m%C3%A1s&action=edit&redlink=1) [no, que no](/w/index.php?title=no,_que_no&action=edit&redlink=1) [no, sin](/w/index.php?title=no,_sin&action=edit&redlink=1) [no sin antes](/w/index.php?title=no_sin_antes&action=edit&redlink=1) [no, sino](/w/index.php?title=no,_sino&action=edit&redlink=1) [no, sino no](/w/index.php?title=no,_sino_no&action=edit&redlink=1) [no tal](/w/index.php?title=no_tal&action=edit&redlink=1) [no ya](/w/index.php?title=no_ya&action=edit&redlink=1) [pues no](/w/index.php?title=pues_no&action=edit&redlink=1) [y que no](/w/index.php?title=y_que_no&action=edit&redlink=1)
#### Từ liên hệ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-rel-&action=edit§ion=T-1)]
### Thán từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-interj-&action=edit§ion=T-1)] **¿no?**
#### Cách dùng[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-usage-&action=edit§ion=T-1)]
Dùng thán từ này đằng sau câu hỏi.
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **no**
## Tiếng Tok Pisin[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-tpi-&action=edit§ion=T-1)]
### Phó từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adv-&action=edit§ion=T-1)] **no** [Thể loại](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Mục từ tiếng Việt](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BB%A5c_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) [Mục từ tiếng Việt có chữ Nôm](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BB%A5c_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t_c%C3%B3_ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m) [Tính từ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB) [Mục từ tiếng Anh](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BB%A5c_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Anh) [Phó từ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ph%C3%B3_t%E1%BB%AB) [Danh từ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Danh_t%E1%BB%AB) [Danh từ tiếng Anh](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Danh_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Anh) [Mục từ tiếng Séc](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BB%A5c_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_S%C3%A9c) [Thán từ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A1n_t%E1%BB%AB) [Mục từ tiếng Phần Lan](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BB%A5c_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A7n_Lan) [Mục từ tiếng Pháp](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BB%A5c_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p) [Mục từ tiếng Frysk](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BB%A5c_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Frysk) [Mục từ tiếng Bổ trợ Quốc tế](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BB%A5c_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_B%E1%BB%95_tr%E1%BB%A3_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) [Mục từ tiếng Ý](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BB%A5c_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_%C3%9D) [Mục từ tiếng Latinh](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BB%A5c_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Latinh) [Nội động từ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:N%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%99ng_t%E1%BB%AB) [Mục từ tiếng Lojban](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BB%A5c_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Lojban) [cmavo](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:cmavo) [Mục từ tiếng Bồ Đào Nha](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BB%A5c_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) [Từ rút gọn](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%E1%BB%AB_r%C3%BAt_g%E1%BB%8Dn) [Mục từ tiếng Slovak](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BB%A5c_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Slovak) [Mục từ tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BB%A5c_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha) [Mục từ tiếng Tok Pisin](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BB%A5c_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Tok_Pisin) [Phó từ tiếng Anh](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ph%C3%B3_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Anh) [Tính từ tiếng Việt](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) [Hóa học](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) [Thán từ tiếng Séc](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A1n_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) [Phó từ tiếng Séc](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ph%C3%B3_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) [Thán từ tiếng Phần Lan](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A1n_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A7n_Lan&action=edit&redlink=1) [Danh từ tiếng Pháp](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Danh_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p) [Từ viết tắt tiếng Pháp](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%E1%BB%AB_vi%E1%BA%BFt_t%E1%BA%AFt_ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p) [Phó từ tiếng Pháp](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ph%C3%B3_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p) [Phó từ tiếng Frysk](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ph%C3%B3_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Frysk&action=edit&redlink=1) [Phó từ tiếng Bổ trợ Quốc tế](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ph%C3%B3_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_B%E1%BB%95_tr%E1%BB%A3_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) [Danh từ tiếng Bổ trợ Quốc tế](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Danh_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_B%E1%BB%95_tr%E1%BB%A3_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) [Phó từ tiếng Ý](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ph%C3%B3_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_%C3%9D&action=edit&redlink=1) [Nội động từ tiếng Latinh](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:N%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%99ng_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit&redlink=1) [Động từ tiếng Latinh](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit&redlink=1) [Từ rút gọn tiếng Bồ Đào Nha](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%E1%BB%AB_r%C3%BAt_g%E1%BB%8Dn_ti%E1%BA%BFng_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha&action=edit&redlink=1) [Thán từ tiếng Slovak](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A1n_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Slovak&action=edit&redlink=1) [Phó từ tiếng Slovak](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ph%C3%B3_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Slovak&action=edit&redlink=1) [Phó từ tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ph%C3%B3_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha) [Thán từ tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A1n_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha) [Danh từ tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Danh_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha) [Phó từ tiếng Tok Pisin](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ph%C3%B3_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Tok_Pisin&action=edit&redlink=1)

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


text:
terme
Từ điển mở Wiktionary
Tiếng Pháp[sửa]
Danh từ[sửa]
terme gđ
- Hạn, thời hạn, kỳ hạn.
- Le terme de paiement est échu — hạn trả đã đến
- à court terme — ngắn hạn
- à long terme — dài hạn
- Enfant né avant terme — trẻ sinh trước kỳ hạn, trẻ đẻ non
- Tiền trả từng kỳ hạn.
- Sự thanh toán từng kỳ hạn (hối phiếu).
- (Văn học) Đoạn cuối, lúc kết thúc.
- Au terme de la vie — lúc kết thúc cuộc đời, lúc chết
- (Số nhiều) Quan hệ (xã hội).
- Être en bons termes avec ses voisins — có quan hệ tốt với hàng xóm
- (Ngôn ngữ học) Từ ngữ.
- (Số nhiều) Lời lời lẽ.
- Parler de quelqu'un en mauvais termes — nói về ai bằng những lời chê
- Peser ses termes — đắn đo lời lẽ
- (Ngôn ngữ học) Phần (của mệnh đề).
- (Toán học) Số hạng.
- (Kiến trúc) Tượng đế.
- à terme — chịu trả theo kỳ hạn (mua bán)
- Vente à terme — bán chịu trả theo kỳ hạn
- aux termes de — theo ngôn từ
- Aux termes du contrat — theo ngôn từ trong bản giao kèo
- En d’autres termes — nói cách khác
- en propres termes — chính với những lời như thế
- en termes propres — với những lời lẽ thích đáng
- être planté comme un terme — đứng trơ như ông phỗng
- moyen terme — giải pháp trung gian
- terme de comparaison — vế so sánh, cái để so sánh
- terme de rigueur — kỳ hạn cuối cùng
Từ đồng âm[sửa]
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)

markdown:
# terme
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Pháp[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-fra-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)]
|
|Số ít |
|Số nhiều
|
|terme |
|**terme** gđ [Hạn](/wiki/h%E1%BA%A1n), [thời hạn](/wiki/th%E1%BB%9Di_h%E1%BA%A1n), [kỳ hạn](/wiki/k%E1%BB%B3_h%E1%BA%A1n). *Le*— hạn trả đã đến **terme**de paiement est échu *à court*— ngắn hạn **terme** *à long*— dài hạn **terme** *Enfant né avant*— trẻ sinh trước kỳ hạn, trẻ đẻ non **terme**
-
[Tiền](/wiki/ti%E1%BB%81n) [trả](/wiki/tr%E1%BA%A3)từng [kỳ hạn](/wiki/k%E1%BB%B3_h%E1%BA%A1n).
- Sự
[thanh toán](/wiki/thanh_to%C3%A1n)từng [kỳ hạn](/wiki/k%E1%BB%B3_h%E1%BA%A1n)(hối phiếu).
- (
*Văn học*) Đoạn cuối, [lúc](/wiki/l%C3%BAc) [kết thúc](/wiki/k%E1%BA%BFt_th%C3%BAc). *Au*— lúc kết thúc cuộc đời, lúc chết **terme**de la vie
-
- (
*Số nhiều*) [Quan hệ](/wiki/quan_h%E1%BB%87)(xã hội). *Être en bons termes avec ses voisins*— có quan hệ tốt với hàng xóm
-
- (
*Ngôn ngữ học*) [Từ ngữ](/wiki/t%E1%BB%AB_ng%E1%BB%AF).
- (
*Số nhiều*) [Lời](/wiki/l%E1%BB%9Di) [lời lẽ](/w/index.php?title=l%E1%BB%9Di_l%E1%BA%BD&action=edit&redlink=1). *Parler de quelqu'un en mauvais termes*— nói về ai bằng những lời chê *Peser ses termes*— đắn đo lời lẽ
-
- (
*Ngôn ngữ học*) [Phần](/wiki/ph%E1%BA%A7n)(của mệnh đề).
- (
*Toán học*) [Số hạng](/wiki/s%E1%BB%91_h%E1%BA%A1ng).
- (
*Kiến trúc*) [Tượng](/wiki/t%C6%B0%E1%BB%A3ng)đế. *à*— chịu trả theo kỳ hạn (mua bán) **terme** *Vente à*— bán chịu trả theo kỳ hạn **terme** *aux termes de*— theo ngôn từ *Aux termes du contrat*— theo ngôn từ trong bản giao kèo *En d’autres termes*— nói cách khác *en propres termes*— chính với những lời như thế *en termes propres*— với những lời lẽ thích đáng *être planté comme un*— đứng trơ như ông phỗng **terme** *moyen*— giải pháp trung gian **terme** *— vế so sánh, cái để so sánh* **terme**de comparaison *— kỳ hạn cuối cùng* **terme**de rigueur
-
### Từ đồng âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-homo-&action=edit§ion=T-1)]
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1055 frontend miss (0)